احادیث روح‌القدس (متن حدیث)

از دانشنامه امامت
پرش به: ناوبری، جستجو

در این مدخل به بارزترین متون حدیثی مرتبط با احادیث روح‌القدس از منابع عموم مسلمین اشاره می‌شود:

متن ترجمه

۱. الكافي ‏‏ عن جابر عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام ٍ[۱] قَالَ: «سَأَلْتُهُ عَنْ عِلْمِ الْعَالِمِ. فَقَالَ لِي: يَا جَابِرُ إِنَّ فِي الْأَنْبِيَاءِ وَالْأَوْصِيَاءِ خَمْسَةَ أَرْوَاحٍ رُوحَ‏ الْقُدُسِ‏ وَرُوحَ الْإِيمَانِ وَرُوحَ الْحَيَاةِ وَرُوحَ الْقُوَّةِ وَرُوحَ الشَّهْوَةِ فَبِرُوحِ الْقُدُسِ يَا جَابِرُ عَرَفُوا [۲] مَا تَحْتَ الْعَرْشِ إِلَى مَا تَحْتَ الثَّرَى. ثُمَّ قَالَ: يَا جَابِرُ إِنَّ هَذِهِ الْأَرْبَعَةَ[۳] أَرْوَاحٌ يُصِيبُهَا [۴]الْحَدَثَانُ إِلَّا[۵]رُوحَ‏ الْقُدُسِ‏ فَإِنَّهَا [۶]لَا تَلْهُو وَلَا تَلْعَبُ» [۷].

جابر گويد: «از امام باقر علیه السلام در باره علم عالم يعنى پيغمبرصلى الله عليه وآله وسلم و امامصلى الله عليه وآله وسلم پرسيدم، فرمود: اى جابر! همانا در پيغمبران و اوصياء پنج روح است: ۱- روح القدس ۲- روح ايمان ۳- روح زندگى حركت ۴- روح قوه ۵- روح شهوت، اى جابر، ايشان بوسيله روح القدس امور و مطالب زير عرش‏ را تا زير خاك بدانند. سپس فرمود اى جابر اين چهار روح اخير را پيش آمد و آفت ميرسد، ولى روح القدس بازى و ياوه‏گرى نكند».

۲. بصائر الدرجات ‏‏عن الحسن بن جهم عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ علیه السلام[۸] قَالَ: «فِي الْأَنْبِيَاءِ وَالْأَوْصِيَاءِ خَمْسَةُ أَرْوَاحٍ رُوحُ الْبَدَنِ وَرُوحُ‏ الْقُدُسِ‏ وَرُوحُ الْقُوَّةِ وَرُوحُ الشَّهْوَةِ وَرُوحُ الْإِيمَانِ‏ وَفِي الْمُؤْمِنِينَ أَرْبَعَةُ أَرْوَاحٍ أَفْقَدُهَا رُوحُ‏ الْقُدُسِ‏ وَرُوحُ الْبَدَنِ وَرُوحُ الشَّهْوَةِ وَرُوحُ الْإِيمَانِ و فِي الْكُفَّارِ ثَلَاثَةُ أَرْوَاحٍ رُوحُ الْبَدَنِ وَرُوحُ الْقُوَّةِ وَرُوحُ الشَّهْوَةِ ثُمَّ قَالَ: رُوحُ الْإِيمَانِ‏ يُلَازِمُ الْجَسَدَ مَا لَمْ يَعْمَلْ بِكَبِيرَةٍ فَإِذَا عَمِلَ بِكَبِيرَةٍ فَارَقَهُ الرُّوحُ وَرُوحُ‏ الْقُدُسِ‏ مَنْ سَكَنَ فِيهِ فَإِنَّهُ لَا يَعْمَلُ بِكَبِيرَةٍ أَبَداً»[۹].

حسن بن جهم نقل می‌کند که امام صادقعلیه السلام فرمود: «در انبياء و اوصياء پنج روح است روح بدن و روح ‌القدس و روح القوة و روح الشهوة و روح الايمان. و در مؤمنين چهار روح است كه روح القدس ندارند ولى داراى روح بدن‏ و روح قوت و روح شهوت و روح ايمانند و در كفار سه روح است روح بدن و روح قوت و روح شهوت. سپس فرمود روح ايمان با بدن هست تا وقتى كه مرتكب گناه كبيره‏‌اى نشده وقتى كبيره‏‌اى انجام داد روح از او جدا مى‌‏شود ولى روح القدس در هر كس بود هرگز گناه كبيره انجام نمي‌دهد».

۳. بصائر الدرجات ‏‏ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ [۱۰] قَالَ: «قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: سَأَلْتُهُ عَنْ عِلْمِ الْإِمَامِ بِمَا فِي أَقْطَارِ الْأَرْضِ وَهُوَ فِي بَيْتِهِ مُرْخًى عَلَيْهِ سِتْرُهُ فَقَالَ: يَا مُفَضَّلُ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى جَعَلَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وآله وسلم خَمْسَةَ أَرْوَاحٍ رُوحَ الْحَيَاةِ فَبِهِ دَبَّ وَدَرَجَ وَرُوحَ الْقُوَّةِ فَبِهِ نَهَضَ وجَاهَدَ وَرُوحَ الشَّهْوَةِ فَبِهِ أَكَلَ وَشَرِبَ وَأَتَى النِّسَاءَ مِنَ الْحَلَالِ وَرُوحَ الْإِيمَانِ فَبِهِ أَمَرَ وَعَدَلَ وَرُوحَ الْقُدُسِ فَبِهِ حَمَلَ النُّبُوَّةَ فَإِذَا قُبِضَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وآله وسلم انْتَقَلَ رُوحُ الْقُدُسِ فَصَارَ فِي الْإِمَامِ وَرُوحُ الْقُدُسِ لَا يَنَامُ وَلَا يَغْفُلُ وَلَا يَلْهُو وَلَا يَسْهُو وَالْأَرْبَعَةُ الْأَرْوَاحُ تَنَامُ َ تَلْهُو وَتَغْفُلُ وَتَسْهُوَ وَرُوحُ الْقُدُسِ ثَابِتٌ يَرَى بِهِ مَا فِي شَرْقِ الْأَرْضِ وَغَرْبِهَا وَبَرِّهَا وَبَحْرِهَا قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ يَتَنَاوَلُ الْإِمَامُ مَا بِبَغْدَادَ بِيَدِهِ قَالَ نَعَمْ وَمَا دُونَ الْعَرْشِ»[۱۱].

مفضل بن عمر گويد: «از امام صادقعلیه السلام پرسيدم راجع بدانستن امامعلیه السلام آنچه را در اطراف زمين است، با اينكه خودش در ميان اتاقى‏ است كه پرده‏اش انداخته است فرمود: اى مفضل! خداى تبارك و تعالى در پيغمبرصلى الله عليه وآله وسلم پنج روح قرار داد: ۱- روح زندگى كه با آن بجنبد و راه رود ۲- روح قوه كه با آن قيام و كوشش كند ۳- روح شهوت كه با آن بخورد و بياشامد و با زنان حلال خود نزديكى كند ۴- روح ايمان كه با آن ايمان آورد و عدالت ورزد ۵- روح القدس كه با آن بار نبوت كشد. چون پيغمبرصلى الله عليه وآله وسلم وفات كند، روح القدس از او به امام جانشينش منتقل شود و روح القدس خواب و غفلت و ياوه‏گرى و تكبر ندارد و چهار روح ديگر خواب و غفلت و تكبر و ياوه‏گرى دارند و روح القدس ثابت است بوسيله آنچه در شرق و غرب و خشكى و دريا است مى‌‏بيند، عرض كردم آيا مي‌تواند امام چيزى كه در بغداد است با دست خود بر دارد فرمود آرى حتى پائين‏‌تر از عرش را مي‌تواند».

۴. الكافي ‏‏ عَنْ جَابِرِ بْنِ يَزِيدَ [۱۲] قَالَ: «قَالَ لِي أَبُو جَعْفَرٍ علیه السلام: يَا جَابِرُ إِنَّ اللَّهَ أَوَّلَ مَا خَلَقَ خَلَقَ مُحَمَّداً صلى الله عليه وآله وسلم ِتْرَتَهُ الْهُدَاةَ الْمُهْتَدِينَ فَكَانُوا أَشْبَاحَ نُورٍ بَيْنَ يَدَيِ اللَّهِ قُلْتُ وَمَا الْأَشْبَاحُ قَالَ: ظِلُّ النُّورِ أَبْدَانٌ نُورَانِيَّةٌ بِلَا أَرْوَاحٍ وَكَانَ مُؤَيَّداً بِرُوحٍ وَاحِدَةٍ وَهِيَ رُوحُ‏ الْقُدُسِ‏ فَبِهِ كَانَ يَعْبُدُ اللَّهَ وَعِتْرَتُهُ‏ وَلِذَلِكَ خَلَقَهُمْ حُلَمَاءَ عُلَمَاءَ بَرَرَةً أَصْفِيَاءَ يَعْبُدُونَ اللَّهَ بِالصَّلَاةِ وَالصَّوْمِ والسُّجُودِ وَالتَّسْبِيحِ وَالتَّهْلِيلِ وَيُصَلُّونَ الصَّلَوَاتِ وَيَحُجُّونَ وَيَصُومُونَ» [۱۳].

جابر بن يزيد گويد: «امام باقرعلیه السلام به من فرمود: اى جابر! همانا خدا در اول آفرينش محمدصلى الله عليه وآله وسلم و خاندان رهنما و هدايت شده او را آفريد، و آنها در برابر خدا اشباح نور بودند عرض كردم: اشباح چيست؟ فرمود: يعنى سايه نور، پيكرهاى نورانى بدون روح، و محمدصلى الله عليه وآله وسلم تنها بيك روح مؤيد بود و آن روح القدس بود كه او و خاندانش بوسيله آن روح خدا را عبادت می كردند و از اين جهت خدا ايشان را خويشتن دار، دانشمند، نيكوكار، برگزيده آفريد، با نماز و روزه و سجود و تسبيح و تهليل خدا را عبادت می كردند و نمازها را می گزاردند و حج می كردند و روزه می گرفتند».

۵. الكافي ‏‏ عَنْ عَلِيِّ بْنِ رِئَابٍ[۱۴] رَفَعَهُ إِلَى أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ علیه السلام قَالَ: «قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ علیه السلام‏: إِنَّ لِلَّهِ نَهَراً دُونَ عَرْشِهِ وَدُونَ النَّهَرِ الَّذِي دُونَ عَرْشِهِ نُورٌ نَوَّرَهُ وَإِنَّ فِي[۱۵]حَافَتَيِ النَّهَرِ رُوحَيْنِ مَخْلُوقَيْنِ رُوحُ‏ الْقُدُسِ‏ وَرُوحٌ مِنْ أَمْرِهِ وَإِنَّ لِلَّهِ عَشْرَ طِينَاتٍ خَمْسَةً مِنَ الْجَنَّةِ وَخَمْسَةً مِنَ الْأَرْضِ فَفَسَّرَ الْجِنَانَ وَفَسَّرَ الْأَرْضَ ثُمَّ قَالَ: مَا مِنْ نَبِيٍّ وَلَا مَلَكٍ مِنْ بَعْدِهِ جَبَلَهُ إِلَّا نَفَخَ فِيهِ مِنْ إِحْدَى الرُّوحَيْنِ وَجَعَلَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وآله وسلم مِنْ إِحْدَى الطِّينَتَيْنِ‏»[۱۶].

على بن رئاب حديث را تا علىعلیه السلام رسانيده كه فرمود: «براى خدا نهرى است نشيب عرش خود و نشيب‏تر از آن نهر نورى است فروزان و در دو كناره آن نهر دو روح آفريده يكى روح القدس و ديگرى، روح من امره، و به راستى براى خدا ده طينت باشد كه پنج از آنها بهشتى هستند و پنج ديگر از زمين، و دو بخش بهشتى و زمينى را شرح داد و سپس فرمود: هيچ پيمبر و فرشته‏اى پس از او را خدا نسرشته جز آنكه در او يكى از اين دو روح را دميد، و پيغمبر را از يكى از اين دو طينت ساخته».

۶. الكافي ‏‏ عَنْ عَمَّارٍ السَّابَاطِيِّ [۱۷] قَالَ: «قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام بِمَا تَحْكُمُونَ إِذَا حَكَمْتُمْ. قَالَ[۱۸]: بِحُكْمِ اللَّهِ وَحُكْمِ دَاوُدَ فَإِذَا وَرَدَ عَلَيْنَا الشَّيْ‏ءُ [۱۹]الَّذِي [۲۰]لَيْسَ عِنْدَنَا تَلَقَّانَا بِهِ رُوحُ‏ الْقُدُسِ‏» [۲۱].

عمار ساباطى گويد: «به امام صادقعلیه السلام گفتم: شما اگر حكمروا شُديد چه حكمى مى‏‌كنيد؟ فرمود: به حكم خدا و حكم داود چون موضوعى به ما مراجعه شود كه حكم آن نزد ما حاضر نباشد روح القدس آن را به ما القاء مى‌‏كند».

۷. الكافي ‏‏ عَنْ عَمَّارٍ السَّابَاطِيِّ [۲۲] قَالَ: «قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام مَا مَنْزِلَةُ الْأَئِمَّةِ قَالَ كَمَنْزِلَةِ ذِي الْقَرْنَيْنِ وَكَمَنْزِلَةِ يُوشَعَ وَكَمَنْزِلَةِ آصَفَ صَاحِبِ سُلَيْمَانَ قَالَ فَبِمَا تَحْكُمُونَ قَالَ بِحُكْمِ اللَّهِ وَحُكْمِ آلِ دَاوُدَ وَحُكْمِ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وآله وسلم وَيَتَلَقَّانَا بِهِ رُوحُ‏ الْقُدُسِ‏» [۲۳].

عمار ساباطى گويد: «به امام صادقعلیه السلام عرض كردم: أئمهعلیهم السلام چه مقامى دارند؟ فرمود: مانند مقام ذى القرنين و يوشع و آصف همدم سليمان، گويد: گفتم بچه حكم می كنيد؟ فرمود: بحكم خدا و حكم آل داود و حكم محمدصلى الله عليه وآله وسلم و آن را روح القدس بما القا می‌كند».

۸. تفسير العياشي ‏‏ عن أبي عبد الله علیه السلام [۲۴]قال‏: «إن الله تبارك وتعالى خلق روح القدس‏ فلم يخلق‏ خلقا أقرب‏ إلى الله منها وليست بأكرم خلقه عليه، فإذا أراد أمرا ألقاه إليها فألقاه إلى النجوم فجرت به‏»[۲۵].

حضرت صادقعلیه السلام فرمود: «خداوند تبارک و تعالى روح القدس را آفريد مخلوقى از او نزديكتر به خدا نيست نه اينكه بهترين مخلوق خدا باشد هر گاه تصميمى بگيرد به او القا مى‏‌كند آنگاه او تحويل به نجوم می‌دهد و آنها طبق آن رفتار مى‌‏كنند».

۹. بصائر الدرجات ‏‏ عَنْ عَمَّارٍ أَوْ غَيْرِهِ[۲۶] قَالَ: «قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام فَبِمَا تَحْكُمُونَ إِذَا حَكَمْتُمْ فَقَالَ: بِحُكْمِ اللَّهِ وَحُكْمِ دَاوُدَ وَحُكْمِ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وآله وسلم فَإِذَا وَرَدَ عَلَيْنَا مَا لَيْسَ فِي كِتَابِ عَلِيٍّ تَلَقَّانَا بِهِ رُوحُ الْقُدُسِ وَأَلْهَمَنَا اللَّهُ إِلْهَاماً»[۲۷].

عمار یا غیر او گويد: «به امام صادقعلیه السلام گفتم: شما اگر حكمروا شُديد چه حكمى مى‏‌كنيد؟ فرمود: به حكم خدا و حكم داود و حکم محمدصلى الله عليه وآله وسلم. چون موضوعى به ما مراجعه شود كه حكم آن در کتاب علی نباشد روح القدس آن را به ما القاء مى‌‏كند و خدا به اما الهام می‌کند».

۱۰. بصائر الدرجات ‏‏ عَنْ جُعَيْدٍ الْهَمْدَانِيِّ[۲۸] مِمَّنْ خَرَجَ مَعَ‏ الْحُسَيْنِ علیه السلام بِكَرْبَلَاءَ قَالَ: «فَقُلْتُ لِلْحُسَيْنِ علیه السلام: جُعِلْتُ فِدَاكَ بِأَيِّ شَيْ‏ءٍ تَحْكُمُونَ قَالَ: يَا جُعَيْدُ نَحْكُمَ بِحُكْمِ آلِ دَاوُدَ فَإِذَا عَيِينَا عَنْ شَيْ‏ءٍ تَلَقَّانَا بِهِ رُوحُ الْقُدُسِ» [۲۹].

جعيد همدانى از کسانی که با امام حسینعلیه السلام به کربلا رفت گويد: «به امام حسینعلیه السلام گفتم: فدایتان شوم. به چه روشى شما قضاوت مى‌‏كنيد؟ فرمود: ای جعید به روش قضاوت آل داود و اگر از چيزى درمانديم روح القدس به ما مى‏‌رساند».

۱۱. الكافي‏‏ عَنْ جُعَيْدٍ الْهَمْدَانِيِّ [۳۰]عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ علیه السلام قَالَ: «سَأَلْتُهُ بِأَيِّ حُكْمٍ تَحْكُمُونَ. قَالَ: حُكْمِ آلِ دَاوُدَ فَإِنْ أَعْيَانَا شَيْ‏ءٌ تَلَقَّانَا بِهِ رُوحُ‏ الْقُدُسِ»[۳۱].

جعيد همدانى گويد: «به على بن الحسينعلیه السلام گفتم: به چه روشى شما قضاوت مى‌‏كنيد؟ فرمود: به روش قضاوت آل داود و اگر از چيزى درمانديم روح القدس به ما مى‏‌رساند».

۱۲. بصائر الدرجات ‏‏ عَنْ جُعَيْدٍ الْهَمْدَانِيِّ[۳۲] قَالَ: «سَأَلْتُ عَلِيَّ بْنَ الْحُسَيْنِ بِأَيِّ حُكْمٍ تَحْكُمُونَ. قَالَ: نَحْكُمَ بِحُكْمِ آلِ دَاوُدَ فَإِنْ عَيِينَا شَيْئاً تَلَقَّانَا بِهِ رُوحُ الْقُدُسِ» [۳۳].

جعيد همدانى گويد: «از على بن الحسين علیه السلام پرسيدم: شما طبق چه حكمى حكم ميدهيد؟ فرمود: طبق حكم آل داود حکم می‌کنیم و اگر در موضوعى درمانديم، روح القدس بما القا می‌كند».

۱۳. تفسير القمي ‏‏ قال علي بن إبراهيم: «في قوله: ﴿هُوَ الَّذِي يُرِيكُمْ آياتِهِ﴾‏ يعني الأئمة الذين أخبرهم الله رسوله صلى الله عليه وآله وسلم بهم. و قوله: ﴿رَفِيعُ الدَّرَجاتِ ذُو الْعَرْشِ يُلْقِي الرُّوحَ مِنْ أَمْرِهِ عَلى‏ مَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ﴾.‏ قال: روح‏ القدس‏ وهو خاص لرسول الله صلى الله عليه وآله وسلم و الأئمة» [۳۴].

علی بن ابراهیم گوید: «درباره آیه اوست که آیات خود را به شما شناساند، یعنی امامانی که خداوند پیامبرش را به آنها آگاه کرد. و درباره آیه برفرازنده رتبگان، داراى فرمانفرمايى جهان است روح را از امر خويش نزد هر كس از بندگانش كه بخواهد مى‌‏فرستد. فرمود: آن روح القدس است و او مخصوص رسول خداصلى الله عليه وآله وسلم و امامانعلیهم السلام است».

۱۴. بصائر الدرجات ‏‏ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ[۳۵] قَالَ: «سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام فَقُلْتُ: جُعِلْتُ فِدَاكَ تُسْأَلُونَ عَنِ الشَّيْ‏ءِ فَلَا يَكُونُ عِنْدَكُمْ عِلْمُهُ. فَقَالَ: رُبَّمَا كَانَ ذَلِكَ قَالَ: قُلْتُ كَيْفَ تَصْنَعُونَ. قَالَ: تَتَلَقَّانَا بِهِ رُوحُ الْقُدُسِ» [۳۶].

محمد بن عمران به سند خود نقل می‌کند: «به حضرت صادق عرض كردم: فدايت شوم گاهى از شما چيزى مى‌‏پرسند كه جواب آن را نميدانيد فرمود: گاهى اتفاق مى‌‏افتد عرض كردم: در اين مواقع چه مي‌كنيد فرمود: روح القدس ما را در جريان مي‌گذارد».

۱۵. بصائر الدرجات ‏‏ عن أسباط عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام[۳۷] قَالَ: «قُلْتُ تُسْأَلُونَ عَنِ الشَّيْ‏ءِ فَلَا يَكُونُ عِنْدَكُمْ عِلْمُهُ. قَالَ: رُبَّمَا كَانَ ذَلِكَ قُلْتُ: كَيْفَ تَصْنَعُونَ قَالَ: تَلَقَّانَا بِهِ رُوحُ الْقُدُسِ» [۳۸].

اسباط گوید: «به حضرت صادق عرض كردم: گاهى از شما چيزى مى‌‏پرسند كه جواب آن را نميدانيد فرمود: گاهى اتفاق مى‌‏افتد عرض كردم: در اين مواقع چه می‌كنيد فرمود روح القدس ما را در جريان می‌گذارد».

۱۶. بصائر الدرجات ‏‏ عَنْ حُمْرَانَ بْنِ أَعْيَنَ [۳۹] قَالَ: «قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام أَنْبِيَاءُ أَنْتُمْ قَال:َ لَا. قُلْتُ: فَقَدْ حَدَّثَنِي مَنْ لَا أَتَّهِمُ أَنَّكَ قُلْتَ إِنَّا أَنْبِيَاءُ. قَالَ: مَنْ هُوَ أَبُو الْخَطَّابِ. قَالَ: قُلْتُ نَعَمْ. قَالَ: كُنْتُ إِذاً أَهْجُرُ. قَالَ: قُلْتُ فَبِمَا تَحْكُمُونَ. قَالَ: بِحُكْمِ آلِ دَاوُدَ فَإِذَا وَرَدَ عَلَيْنَا شَيْ‏ءٌ لَيْسَ عِنْدَنَا تَلَقَّانَا بِهِ رُوحُ الْقُدُسِ» [۴۰].

حمران بن اعین گوید: «به حضرت صادقعلیه السلام عرض کردم: شما پیامبرید؟ فرمود: نه. عرض کردم: اين را كسى به من گفته كه شما پيامبر هستيد. فرمود: چه كسى؟ ابو خطّاب؟ گفتم: آرى. فرمود: سخن بيهوده‏‌اى است. گفتم: شما چگونه داورى مى‌‏كنيد؟ فرمود: به حکم آل داود. چون موضوعى به ما مراجعه شود كه حكم آن نزد ما حاضر نباشد روح القدس آن را به ما القاء مى‌‏كند».

۱۷. بصائر الدرجات ‏‏ عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ[۴۱] عَنْ أَبِيهِ قَالَ: «قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: جُعِلْتُ فِدَاكَ إِنَّ النَّاس يَزْعُمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وآله وسلم وَجَّهَ عَلِيّاً علیه السلام إِلَى الْيَمَنِ لِيَقْضِيَ بَيْنَهُمْ. فَقَالَ: عَلِيٌّ فَمَا وَرَدَتْ عَلَيَّ قَضِيَّةٌ إِلَّا حَكَمْتُ فِيهَا بِحُكْمِ اللَّهِ وَحُكْمِ رَسُولِهِ صلى الله عليه وآله وسلم فَقَالَ: صَدَقُوا. قُلْتُ: وَكَيْفَ ذَاكَ وَلَمْ يَكُنْ أُنْزِلَ الْقُرْآنُ كُلُّهُ وَقَدْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وآله وسلم غَائِباً عَنْهُ. فَقَالَ: تَتَلَقَّاهُ بِهِ رُوحُ الْقُدُسِ» [۴۲].

علی بن عبدالعزیز به نقل از پدرش گوید: «به حضرت صادقعلیه السلام گفتم فدايت شوم می‌گويند پيامبر اكرمصلى الله عليه وآله وسلمعلىعلیه السلام را به يمن فرستاد تا بين مردم قضاوت كند آن جناب فرمود: پيش‏آمدى نشد مگر اينكه در باره آن بحكم خدا و حكم پيامبر قضاوت كردم. فرمود: صحيح است. گفتم: چگونه ممكن است‏ با اينكه هنوز تمام قرآن نازل نشده بود و پيامبر اكرم حضور نداشت در آنجا؟ فرمود: روح القدس او را در جريان ميگذاشت».‏

۱۸. بصائر الدرجات ‏‏عن أبي جعفر الثاني قال أَبُو جَعْفَرٍ الْبَاقِرُ علیه السلام[۴۳] قَالَ: «إِنَّ الْأَوْصِيَاءَ مُحَدَّثُونَ يُحَدِّثُهُمْ رُوحُ الْقُدُسِ وَلَا يَرَوْنَهُ وَكَانَ عَلِيٌّ علیه السلام يَعْرِضُ عَلَى رُوحِ الْقُدُسِ مَا يُسْأَلُ عَنْهُ فَيُوجَسُ فِي نَفْسِهِ أَنْ قَدْ أَصَبْتَ‏ بِالْجَوَابِ فَيُخْبِرُ فَيَكُونُ كَمَا قَالَ»[۴۴].

حضرت جوادعلیه السلام از حضرت باقر علیه السلام نقل كرد كه فرمود: «اوصياء محدث هستند روح القدس كه با آنها صحبت می‌كند ولى او را نمی‌بينند. حضرت علیعلیه السلام بر روح القدس عرضه ميداشت آنچه از او می‌‏پرسيدند در دل خود احساس ميكرد كه جواب صحيح است جريان را نقل می‌كرد همان طور بود كه فرموده بود».

۱۹. بصائر الدرجات ‏‏ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ[۴۵] قَالَ: «قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: إِنَّ النَّاسَ يَقُولُونَ إِنَّ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ علیه السلام كَانَ يَقُولُ وَجَّهَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وآله وسلم إِلَى الْيَمَنِ وَالْوَحْيُ يَنْزِلُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وآله وسلم بِالْمَدِينَةِ فَحَكَمْتُ بَيْنَهُمْ بِحُكْمِ اللَّهِ حَتَّى لَقَدْ كَانَ الْحُكْمُ يظهر يَزْهَرُ فَقَالَ: صَدَقُوا .قُلْتُ: وَكَيْفَ ذَاكَ جُعِلْتُ فِدَاكَ. فَقَالَ: أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ علیه السلام إِذَا وَرَدَتْ عَلَيْهِ قَضِيَّةٌ لَمْ يَنْزِلِ الْحُكْمُ فِيهَا فِي كِتَابِ اللَّهِ تَلَقَّاهُ بِهِ رُوحُ الْقُدُسِ‏» [۴۶].

ابی بصیر گوید: «به امام صادقعلیه السلام عرض کردم: مردم می‌گویند که امیرالمومنین علیه السلام می‌فرمود رسول خداصلى الله عليه وآله وسلم مرا به یمن فرستاد در حالی که وحی بر پیامبرصلى الله عليه وآله وسلم در مدینه نازل می‌شد. پس به حکم خدا بین آنها ضفاوت کردم تا این‌که حکم آشکار شد. پس امام فرمود: راست می‌گویند. عرض‌ کردم: چگونه ممکن است فدایت شوم؟ فرمود: زمانی که موردی به امیرالمومنینعلیه السلام مراجعه می شد که حکمش در کتاب خدا نازل نشده بود، روح‌القدس او را در جریان می‌گذاشت».

۲۰. بصائر الدرجات ‏‏ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام[۴۷] قَالَ: «قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وآله وسلم:‏ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّهُ نَفَثَ فِي رُوعِي رُوحُ الْقُدُسِ أَنَّهُ لَمْ تَمُتْ نَفْسٌ حَتَّى تَسْتَوْفِيَ أَقْصَى رِزْقِهَا وَإِنْ أَبْطَأَ عَلَيْهَا فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَجْمِلُوا فِي الطَّلَبِ وَلَا يَحْمِلَنَّكُمُ اسْتِبْطَاءُ شَيْ‏ءٍ مِمَّا عِنْدَ اللَّهِ أَنْ تُصِيبُوهُ بِمَعْصِيَتِهِ فَإِنَّ اللَّهَ لَا يُنَالُ مَا عِنْدَهُ إِلَّا بِالطَّاعَةِ» [۴۸].

امام صادقعلیه السلام فرمود: «رسول خداصلى الله عليه وآله وسلم فرمود: ای مردم روح القدس در دلم افكند كه انسان تا از روزى مقدرش كامياب نشود، ديده از جهان نخواهد بست، گرچه روزى او تأخير بيفتد. از اين‏رو بهوش باشيد و از خدا بترسيد و با عزت در پى روزى روان شويد. مبادا تأخير روزى شما را وادار كند كه از راه معصيت و نافرمانى در طلب روزى برآييد. اين را بدانيد كه عطاى الهى جز با طاعت و بندگى به دست نيايد».

۲۱. بصائر الدرجات ‏‏ عَنْ جَابِرٍ [۴۹] قَالَ: «قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ علیه السلام‏: إِنَّ اللَّهَ خَلَقَ الْأَنْبِيَاءَ وَ الْأَئِمَّةَ عَلَى خَمْسَةِ أَرْوَاحٍ رُوحِ الْقُوَّةِ وَرُوحِ الْإِيمَانِ و رُوحِ الْحَيَاةِ وَرُوحِ الشَّهْوَةِ وَرُوحِ الْقُدُسِ فَرُوحُ الْقُدُسِ مِنَ اللَّهِ وَسَائِرُ هَذِهِ الْأَرْوَاحِ يُصِيبُهَا الْحَدَثَانِ فَرُوحُ الْقُدُسِ لَا يَلْهُو وَلَا يَتَغَيَّرُ وَلَا يَلْعَبُ وَبِرُوحِ الْقُدُسِ عَلِمُوا يَا جَابِرُ مَا دُونَ الْعَرْشِ إِلَى مَا تَحْتَ الثَّرَى»[۵۰].

جابر گوید: «امام باقرعلیه السلام فرمود: خداوند پیامبران و امامان را با پنج روح آفرید. روح القوة و روح الایمان و روح الحیاة و روح الشهوة و روح القدس. پس روح القدس از خدا است و سایر این ارواح را آفت و پیشامد می‌رسد ولی روح القدس بازی و تغییر و یاوه‌گری نکند. ای جابر به وسیله روح القدس علم می‌یابند به آنچه پایین‎تر از عرش است تا زیر زمین».

۲۲. الكافي ‏‏ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام[۵۱] قَالَ: «سَأَلْتُهُ عَنْ عِلْمِ الْإِمَامِ بِمَا فِي أَقْطَارِ الْأَرْضِ وَهُوَ فِي بَيْتِهِ مُرْخًى عَلَيْهِ سِتْرُهُ فَقَالَ: يَا مُفَضَّلُ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى جَعَلَ فِي النَّبِيِّ صلى الله عليه وآله وسلم خَمْسَةَ أَرْوَاحٍ رُوحَ الْحَيَاةِ فَبِهِ دَبَّ وَدَرَجَ وَرُوحَ الْقُوَّةِ فَبِهِ نَهَضَ وَجَاهَدَ وَرُوحَ الشَّهْوَةِ فَبِهِ أَكَلَ وَشَرِبَ وَأَتَى النِّسَاءَ مِنَ الْحَلَالِ وَرُوحَ الْإِيمَانِ فَبِهِ آمَنَ وَعَدَلَ وَرُوحَ الْقُدُسِ فَبِهِ حَمَلَ النُّبُوَّةَ فَإِذَا قُبِضَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وآله وسلم انْتَقَلَ رُوحُ الْقُدُسِ فَصَارَ إِلَى الْإِمَامِ وَرُوحُ الْقُدُسِ لَا يَنَامُ وَلَا يَغْفُلُ وَلَا يَلْهُو وَلَا يَزْهُو وَالْأَرْبَعَةُ الْأَرْوَاحِ تَنَامُ وَتَغْفُلُ وَتَزْهُو وَتَلْهُو وَرُوحُ الْقُدُسِ كَانَ يَرَى بِهِ‏»[۵۲].

مفضل بن عمر گويد: «از امام صادقعلیه السلام پرسيدم راجع بدانستن امامعلیه السلام آنچه را در اطراف زمين است، با اينكه خودش در ميان اتاقى‏ است كه پرده‏اش انداخته است فرمود: اى مفضل! خداى تبارك و تعالى در پيغمبرصلى الله عليه وآله وسلم پنج روح قرار داد: ۱- روح زندگى كه با آن بجنبد و راه رود ۲- روح قوه كه با آن قيام و كوشش كند ۳- روح شهوت كه با آن بخورد و بياشامد و با زنان حلال خود نزديكى كند ۴- روح ايمان كه با آن ايمان آورد و عدالت ورزد ۵- روح القدس كه با آن بار نبوت كشد. چون پيغمبرصلى الله عليه وآله وسلم وفات كند، روح القدس از او به امام جانشينش منتقل شود و روح القدس خواب و غفلت و ياوه‏گرى و تكبر ندارد و چهار روح ديگر خواب و غفلت و تكبر و ياوه‏گرى دارند و بوسيله روح القدس همه چيز درك مى‌‏شود».

پانویس

  1. سند حدیث: محمد بن يحيى عن أحمد بن محمد عن موسى بن عمر عن محمد بن سنان عن عمار بن مروان عن المنخل
  2. در بصائر الدرجات: ج‏۹، ص۴۴۷،ح۴ (علمنا ) آمده است.
  3. در بصائر الدرجات:ج‏۹، ص۴۴۷، ح۴ وجود ندارد.
  4. در بصائر الدرجات: ج‏۱، ص۴۴۷، ح۴ (يصيبه) آمده است.
  5. در بصائر الدرجات: ج‏۹، ص ۴۴۷، ح۴ کلمه (أنّ) اضافه شده .
  6. در بصائر الدرجات: ج۹، ص ۴۴۷، ح۴ وجود ندارد.
  7. الكافي (ط - الإسلامية): ج‏۱، ص۲۷۲، ح۲ ، مرآة العقول في شرح أخبار آل الرسول: ج‏۳، ص۱۶۸، ح۲ ، كافي (ط - دار الحديث): ج‏۱، ص ۶۷۸، ح ۷۱۷/ ۲ و بصائر الدرجات : ج‏۹، ص ۴۴۷ ،ح۴
  8. سند حدیث: حدثنا عبد الله بن محمد عن إبراهيم بن محمد أخبرنا يحيى بن صالح حدثنا محمد بن خالد الأسدي
  9. بصائر الدرجات: ج‏۹، ص۴۴۷،ح ۳
  10. سند حدیث: حدثنا الحسين بن محمد بن عامر عن معلى بن محمد حدثني أبو الفضل عبد الله بن إدريس عن محمد بن سنان
  11. بصائر الدرجات: ج‏۹، ص: ۴۵۴، ح۱۳
  12. سند حدیث: الحسين عن محمد بن عبد الله‏ عن محمد بن سنان عن المفضل
  13. الكافي (ط - الإسلامية): ج‏۱، ص۴۴۲، ح۱۰ ، كافي (ط - دار الحديث): ج‏۲، ص ۴۴۲، ح۱۲۰۱ و مرآة العقول في شرح أخبار آل الرسول: ج‏۵، ص ۱۹۶، ح۱۰
  14. سند حدیث: علي بن إبراهيم عن علي بن حسان ومحمد بن يحيى عن سلمة بن الخطاب وغيره عن علي بن حسان عن علي بن عطية
  15. در بصائر الدرجات: ج‏۹، ص۴۴۶، ح۲ (عَلَى) آمده است
  16. الكافي (ط - الإسلامية): ج‏۱، ص ۳۸۹، ح۳ ، كافي (ط - دار الحديث): ج‏۲، ص ۲۹۹،ح ۱۰۱۶/ ۳ و مرآة العقول في شرح أخبار آل الرسول: ج‏۴، ص۲۷۳، ح۳ ، مرآة العقول في شرح أخبار آل الرسول: ج‏۴، ص ۲۷۳ ، ح۳ و بصائر الدرجات: ج‏۹، ص۴۴۶، ح۲
  17. سند حدیث: محمد عن أحمد بن محمد عن ابن محبوب عن هشام بن سالم در بصائر الدرجات:ج‏۹، ص ۴۵۱، ح ۳ (حدثنا أحمد بن محمد عن الحسن بن محبوب عن هشام بن سالم ) آمده است
  18. در بصائر الدرجات: ج‏۱، ص ۴۵۱، ح ۳ (فَقَالَ) آمده است
  19. در بصائر الدرجات :ج‏۱، ص ۴۵۱، ح ۳ (شَيْ‏ءٌ) آمده است
  20. در بصائر الدرجات: ج۹، ص ۴۵۱، ح ۳ وجود ندارد.
  21. الكافي (ط - الإسلامية): ج‏۱، ص ۳۹۸، ح۳ ، كافي (ط - دار الحديث): ج‏۲، ص۳۲۳، ح ۱۰۴۲، مرآة العقول في شرح أخبار آل الرسول: ج‏۴، ص ۳۰۳، ح۳ و بصائر الدرجات: ج‏۹، ص ۴۵۱ ،ح۳
  22. سند حدیث: أحمد بن مهران رحمه الله عن محمد بن علي عن ابن محبوب عن هشام بن سالم
  23. الكافي (ط - الإسلامية): ج‏۱، ص ۳۹۸، ح۵ ، مرآة العقول في شرح أخبار آل الرسول: ج‏۴، ص ۳۰۴، ح۵ و كافي (ط - دار الحديث): ج‏۲، ص۳۲۴ ، ح۱۰۴۴
  24. سند حدیث: عن محمد بن عرامة الصيرفي عمن أخبره
  25. تفسير العياشي: ج‏۲، ص ۲۷۰، ح ۷۰
  26. سند حدیث: حدثنا أحمد بن محمد عن الحسن بن محبوب عن هشام بن سالم
  27. بصائر الدرجات: ج‏۹، ص ۴۵۲، ح ۶
  28. سند حدیث: حدثنا إبراهيم بن هاشم عن محمد بن خالد البرقي عن ابن سنان‏ أو غيره عن بشير عن حمران
  29. بصائر الدرجات: ج‏۹، ص ۴۵۲، ح ۷
  30. سند حدیث: محمد بن أحمد عن محمد بن خالد عن النضر بن سويد عن يحيى الحلبي عن عمران بن أعين
  31. الكافي (ط - الإسلامية): ج‏۱، ص ۳۹۸، ح۴ ، كافي (ط - دار الحديث): ج‏۲، ص ۳۲۳، ح ۱۰۴۳/ ۴ و مرآة العقول في شرح أخبار آل الرسول: ج‏۴، ص۳۰۴، ح۴
  32. سند حدیث: حدثنا أحمد بن محمد عن أبي عبد الله البرقي و الحسين بن سعيد عن النضر بن سويد عن يحيى الحلبي عن بشير الدهان عن حمران بن أعين
  33. بصائر الدرجات: ج‏۹، ص ۴۵۱، ح۲
  34. تفسير القمي:ج‏۲، ص۲۵۶
  35. سند حدیث: حدثنا العباس بن معروف عن القاسم بن عروة عن محمد بن عمران‏
  36. بصائر الدرجات:ج‏۹، ص۴۵۱، ح۱
  37. سند حدیث: حدثنا أحمد بن محمد عن البرقي عن أبي الجهم
  38. بصائر الدرجات: ج‏۹، ص ۴۵۱، ح۴
  39. سند حدیث: حدثنا محمد بن الحسين عن صفوان بن يحيى عن أبي خالد القماط
  40. بصائر الدرجات: ج‏۹، ص ۴۵۲، ح۵
  41. سند حدیث: حدثنا عمران بن موسى عن موسى بن جعفر عن الحسن بن علي
  42. بصائر الدرجات: ج‏۹، ص۴۵۲، ح۸
  43. سند حدیث: حدثنا أبو علي أحمد بن إسحاق عن الحسن عن العباس بن جريش :
  44. بصائر الدرجات:ج‏۹، ص۴۵۲، ح۵
  45. سند حدیث: حدثنا محمد بن الحسين أو عمن رواه عن محمد بن الحسين عن محمد بن أسلم عن علي بن أبي حمزة
  46. بصائر الدرجات: ج‏۹، ص ۴۵۳، ح۱۰
  47. سند حدیث: حدثنا أحمد بن محمد عن الحسين بن سعيد عن إبراهيم بن أبي البلاد عن أبيه
  48. بصائر الدرجات: ج‏۹، ص۴۵۳، ح۱۱
  49. سند حدیث: حدثنا بعض أصحابنا عن موسى بن عمر عن محمد بن بشار عن عمار بن مروان عنْ جابر (در مختصر البصائر: ص۴۸، ح ۵ سند حدیث: موسى بن عمر بن يزيد الصيقل، عن محمد بن سنان، عن عمار بن مروان‏، عن جابر بن يزيد آمده است).
  50. بصائر الدرجات: ج۹، ص۴۵۴، ح۱۲
  51. سند حدیث: الحسيْن بن محمد عن المعلى بن محمد عن عبد الله بن إدريس عن محمد بن سنان عن المفضل بن عمرَ
  52. الكافي (ط - الإسلامية): ج‏۱، ص ۲۷۲، ح۳ و كافي (ط - دار الحديث): ج‏۱، ص ۶۸۰، ح ۷۱۸/ ۳ و مرآة العقول في شرح أخبار آل الرسول: ج‏۳، ص۱۶۸، ح