اصحاب علی

از دانشنامه امامت
پرش به: ناوبری، جستجو

متن این جستار آزمایشی است، امید می رود در آینده نه چندان دور آماده شود.

این مدخل از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:
در این باره، تعداد بسیاری از پرسش‌های عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل اصحاب علی (پرسش) قابل دسترسی خواهند بود.

اصحاب علی تعداد اصحاب امیر المؤمنینعلیه السلام فراوان است و تا چند هزار نفر می‌رسد و تنها گروه "شرطة الخمیس" که یاران ویژۀ او بودند به چندهزار نفر می‌رسند[۱].

مقدمه

  • امّا برخی از یاران او خاص و ویژه و از حواریّون او محسوب می‌شدند، از قبیل:
  1. مالک اشتر (مالک بن حارث الأشتر النخعی)، اهل یمن و از قبیلۀ مذحج، که در سفر علیعلیه السلام به یمن مسلمان شد. ایمان، بصیرت، شجاعت و ولای او نسبت به مولا، زبانزد بود. در کوفه می‌زیست. در دوران خلافت علیعلیه السلام از فرماندهان سپاه او در جنگ جمل و صفین و نهروان بود. علیعلیه السلام او را به استانداری مصر تعیین کرد و همراه با عهدنامۀ معروف به آنجا فرستاد، امّا پیش از آنکه به مصر برسد، در بین راه با توطئۀ معاویه در سال ۳۸ هجری مسموم و شهید شد. شهادت او بر علیعلیه السلام بسیار سنگین بود. در نهج البلاغه با تعابیر بلندی او را ستوده است.
  2. عمار یاسر، وی از اصحاب پیامبر و از مهاجران نخستین و شیفتۀ پیامبر و علیعلیهم السلام بود. پدر و مادرش یاسر و سمیّه از شهیدان اسلام پیش از هجرت بودند. وی در عصر عثمان از منتقدان سرسخت بود. عمار یاسر در جنگ صفین در سال ۳۷ هجری در سنّ ۹۴ سالگی به شهادت رسید.
  3. مالک بن تیهان، ابو الهیثم. وی نیز از مسلمانان اولیه و صحابی پیامبرصلى الله عليه وآله وسلم بود. قبل از هجرت مسلمان شد. در جنگ‌های پیامبر با مشرکین شرکت داشت. در دورۀ پس از پیامبرصلى الله عليه وآله وسلم، یکی از معترضان به خلافت ابوبکر بود. با به خلافت رسیدن حضرت علیعلیه السلام در رکاب او فداکاری کرد و در جنگ صفین به شهادت رسید.
  4. محمد بن ابی حذیفه. پدرش از مسلمانان باسابقه و مهاجران به حبشه بود. وی در زمان عثمان به ولایت مصر گماشته شد. در حکومت علی علیه السلام هم مدّتی در مصر بود. در سال ۳۸ که عمرو عاص بر مصر تسلّط یافت او را به شهادت رساند.
  5. قیس بن سعد بن عباده. وی از اصحاب پیامبرصلى الله عليه وآله وسلم و پسر سعد بن عبادۀ خزرجی بود، پس از قتل عثمان، از اولین بیعت‌کنندگان با علیعلیه السلام بود و بشدّت به آن حضرت علاقه داشت. اوایل خلافت علیعلیه السلام وی فرمانروای مصر بود. معاویه بسیار کوشید تا او را به طرف خود جذب کند امّا نتوانست. به مدینه آمد، سپس به کوفه رفت. علیعلیه السلام او را استاندار آذربایجان ساخت، در جنگ صفین و نهروان، از فرماندهان سپاه علیعلیه السلام بود. پس از صلح امام حسنعلیه السلام با معاویه، به مدینه رفت و تا آخر عمر آنجا بود.[۲]
  6. محمد بن ابی بکر. وی پسر اسماء بنت عمیس بود. شوهر اسماء، جعفر طیّار بود که در جنگ موته شهید شد. پس از شهادتش اسماء به همسری ابوبکر درآمد و محمّد بن ابی بکر ثمرۀ این ازدواج بود که در سال حجة الوداع به دنیا آمد. پس از درگذشت ابوبکر در سال ۱۳ هجری، اسماء همسر علی بن ابی طالب شد. محمّد بن ابی بکر که آن هنگام سه ساله بود، تحت تربیت امام علیعلیه السلام قرار گرفت. حضرت به او علاقه داشت، او هم شیفتۀ امام بود. پس از کشته شدن عثمان و به خلافت رسیدن امام، وی در رکاب حضرت امیر قرار گرفت، در جنگ جمل از فرماندهان سپاه امام بود. سپس حضرت او را به فرمانروایی مصر گماشت. در حملۀ سپاه شام به مصر در سال ۳۸ هجری، مورد بی‌وفایی یاران خویش قرار گرفت، او را گرفته و شهید کردند. حضرت علیعلیه السلام از شنیدن خبر شهادت او بسیار اندوهگین شد.[۳]
  7. حجر بن عدی. وی از قبیلۀ کندۀ یمن بود و در کوفه می‌زیست و از اصحاب پاکباخته و فداکار امیر المؤمنینعلیه السلام بود. پس از شهادت حضرت علیعلیه السلام و صلح امام حسن مجتبی با معاویه، یکی از چهره‌های سرشناس کوفه در مخالفت با معاویه و دفاع از امیر المؤمنینعلیه السلام بود. سرانجام معاویه او و یارانش را دستگیر کرد و در مرج العذراء، در سال ۵۱ هجری به شهادت رساند. امام حسینعلیه السلام در نامه‌ای که به معاویه نوشت، از جمله انتقادهای تندش به او کشتن حجر بن عدی بود.
  8. میثم تمار. وی غلام زنی از بنی اسد بود. علیعلیه السلام او را خرید و آزاد کرد. حضرت نحوۀ شهادت او را به وی گفته بود و نخلی را هم که قرار بود بر آن به دار آویخته شود نشانش داده بود. وی از شیعیان مخلص و یاران بی‌نظیر امام به‌شمار می‌رفت. ابن زیاد او را دستگیر کرد و به دار آویخت. میثم تمار تا آخرین دم که بر بالای دار زنده بود، زبان به مدح علیعلیه السلام و نقل فضایل او می‌گشود.[۴]
  9. عمرو بن حمق خزاعی. وی نیز از یاران ثابت‌قدم امام علیعلیه السلام از قبیلۀ خزاعه و ساکن کوفه بود. در جنگ صفین، در دفاع از علیعلیه السلام حماسه‌ها آفرید و پس از شهادت امام، در کوفه از سران شیعه به شمار می‌آمد. چون تحت تعقیب والی کوفه بود متواری شد. معاویه زن او را دستگیر و زندانی کرد. عمرو بن حمق را یافتند و به شهادت رسانده و سرش را نزد همسر زندانی او فرستادند.[۵] نسبت به شهادت او نیز، حسین بن علیعلیه السلام در نامۀ اعتراض‌آمیزش به معاویه اشاره کرده است.
  10. رشید هجری. وی از یاران باوفای امام علیعلیه السلام و از دوستان صمیمی میثم تمار و حبیب بن مظاهر بود. اهل یمن بود. پس از شهادت علیعلیه السلام در کوفه دچار فتنه‌های «زیاد» شد. او را دستگیر کرده به شهادت رساندند.[۶]
  11. کمیل بن زیاد. اهل یمن و از قبیلۀ نخع و از اصحاب سرّ امیرالمؤمنین و مردی شجاع و زاهد بود. در کوفه می‌زیست، سخنان حضرت علیعلیه السلام با او که در نهج البلاغه آمده است مشهور است و دعای کمیل، از تعلیمات حضرت به اوست. وی در زمان حجاج بن یوسف ثقفی دستگیر شد و به شهادت رسید.
  12. قنبر. وی از فدائیان حضرت و پیوسته ملازم او بود و غلام امام به شمار می‌آمد و حضرت او را درپی کارهای مهم می‌فرستاد. وی نیز در زمان حجّاج دستگیر شد و به دستور او، وی را گردن زدند.[۷]
  13. عبدالله بن عباس. او پسر عباس بن عبد المطلب و از بنی هاشم بود. در دوران خلافت امیرالمؤمنینعلیه السلام، از یاران و مشاوران و فرماندهان او بود و در جنگ جمل و صفین و نهروان حضور داشت. پس از شهادت امام علیعلیه السلام با امام مجتبیعلیه السلام بیعت کرد. وی مقامی والا داشت و سخنان او در تفسیر، که همه را از علیعلیه السلام آموخته بود، فراوان است. وی در سال ۶۸ در ۷۱ سالگی در طائف درگذشت.
  14. هاشم مرقال. نامش هاشم بن عتبه و برادرزادۀ سعد بن ابی وقاص بود. از دلاوران اصحاب پیامبرصلى الله عليه وآله وسلم و علیعلیه السلام و جانبازان جبهۀ یرموک بود. مرقال که لقب اوست، اشاره به شیوۀ خاصّ او در حمله به دشمن است. در جنگ‌های جمل و صفین در رکاب علیعلیه السلام جهاد کرد و در صفّین شهید شد. شجاعت او مورد ستایش امیر المؤمنین بود.[۸]
  15. ابوالأسود دوئلی. نامش ظالم بن عمرو بود. از دلباختگان علیعلیه السلام و ادیب و شاعر و شیعۀ برجسته بود، در نبرد جمل و صفین حضور داشت و از طرف امام، قاضی بصره بود. وی به امر امام، پایه‌گذار علم نحو شد و قرآن را نقطه‌گذاری کرد. در سال ۶۹ هجری درگذشت. در معرفی اصحاب امام علیعلیه السلام به این مقدار بسنده می‌کنیم.[۹]

جستارهای وابسته

منابع

پانویس

Icon4.png با کلیک بر فلش ↑ به محل متن مرتبط با این پانویس منتقل می‌شوید ... بسیاری از پانویس‌ها برخوردار از لینک انتقال به اطلاعات جدید هستند:  

  1. محدثی، جواد، فرهنگ غدیر، ص:۷۴.
  2. الغدیر، ج ۲ ص ۱۱۰
  3. نهج البلاغه، نامه ۳۵
  4. بحار الأنوار، ج ۴۲ ص ۱۲۴
  5. موسوعة الامام علی بن ابی طالب، ج ۱۲ ص ۲۴۲
  6. بحار الأنوار، ج ۴۲ ص ۱۲۲
  7. ارشاد، مفید، ص ۳۲۸، بحار الأنوار، ج ۴۲ ص ۱۲۶
  8. نهج البلاغه، خطبه ۶۸
  9. محدثی، جواد، فرهنگ غدیر، ص:۷۴.