کشف معصوم

از امامت‌پدیا
(تغییرمسیر از کشف)
پرش به ناوبری پرش به جستجو

متن این جستار آزمایشی است، امید می رود در آینده نه چندان دور آماده شود.

اين مدخل از زیرشاخه‌های بحث علم معصوم است. "کشف معصوم" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:
در این باره، تعداد بسیاری از پرسش‌های عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل علم معصوم (پرسش) قابل دسترسی خواهند بود.

چیستی مکاشفه

  • کشف در لغت به معنی رفع حجاب و در اصطلاح عارفان، اطلاع‌رسانی بر ماورای حجاب از معانی غیبی و حقیقی است[۱]. مکاشفه دارای مراتب و درجاتی است که به حسب مرتبه آن، قلمرو آن نیز گسترش می‌یابد. عارفان به آیاتی از قرآن و احادیثی از پیامبرصلى الله عليه وآله وسلم و اوصیا نیز استشهاد می‌کنند که از کشف عوالم وجود برای پیامبرانی چون حضرت محمدصلى الله عليه وآله وسلم و حضرت موسیعلیه السلام و اولیایی چون حضرت علیعلیه السلام حکایت دارد[۲].
  • در مصادیق مکاشفات موارد عدیده‌ای گزارش شده است مانند[۳]: مشاهده الواح مکتوب؛ شنیدن صدا از غیب؛ مشاهده افراد غایب و دیدن کارهای آن‌ها در لحظه انجام آن؛ مشاهده حالات و صفات افراد نیکو‌کار و گناهکار و خبر دادن از اعمال گذشته و آینده آن‌ها و ... .[۴]

چیستی شهود

  • مراد از "شهود" آن‌ است که افرادی بتوانند فراتر از قلمرو حواس، حقایقی از جهان غیب را‌ با‌ قلب‌ خود مشاهده کنند که دیگران قادر به دیدن آنها نیستند، این مشاهده، همان‌ چیزی‌ است‌ که در مباحث عرفانی از آن به شهود یاد می شود[۵] برخی در تعریف شهود گفته اند:[۶] "علمی است که خداوند به پیامبر صلى الله عليه وآله وسلم عطا فرموده است و بر خلاف ریاضیات و منطق، بی‌‏تحقیق و اجتهاد و قرائت و کتابت و صناعت کسب شده و به گذشت زمان نیازمند نیست. این علم بنا به مشیت خداوند، از طریق تزکیه و اشراق نفس حاصل می‌‏شود و با توفیق و حمایت و الهام و رسالات الهی، به حقیقت نائل می‌‏شود".[۷] راه شهود که طریقه‌‏ای ربّانی و الهی است، مخصوص افرادی است که دارای روحی صاف و صیقلی یافته و پاک و مطهر می‌‏باشند. در این طریق "معلّم"، خداست و "متعلّم"، ولیِّ بر حقّ خدا؛ یعنی پیامبر یا امام و "علم" از محضر ربوبی و نزد خداوند اخذ می‌‏شود. از این رو، به آن "علم لدنّی" می‌‏گویند. این علم بی‌‏واسطه بشری، به انسانِ کامل اعطا می‌‏شود.[۸]

رابطه مکاشفه با رؤیا

  • شاید بتوان کشف و مکاشفه را نوعی رؤیا در بیداری دانست. در حال رؤیا حواس ظاهری انسان از کار می‌افتد و آنچه را که ما در حال رؤیا با چشم یا گوش یا دیگر اعضا و جوارح احساس می‌کنیم, از طریق حواس باطن روح و نفسمان است[۹].
  • اهل مکاشفه نیز در هنگام کشف, با حواس دیگری غیر از حواس ظاهری مادی، اموری را مشاهده می‌کنند یا مطالبی را می‌شنوند و یا اشیائی را لمس می‌کنند؛ چراکه اگر این مکاشفات با چشم و گوش مادی بود، باید کسانی که در مجاورت آن‌ها هستند آن‌ها را ببینند و بشنوند، در حالی که چنین نیست[۱۰].
  • نتیجه آن‌که ماهیت و سرشت کشف با رؤیا یکی است و در هر دو، حواس ظاهری تعطیل و حواس باطنی نفس، فعال می‌شود. همان‌طور که رؤیاها همگی صادق نیستند, مکاشفات هم می‌توانند صادق و یا کاذب باشند. در قرآن کریم رؤیای حضرت ابراهیمعلیه السلام و نیز رؤیای پیامبر اکرمصلى الله عليه وآله وسلم به عنوان رؤیاهای صادق گزارش شده است[۱۱]. همچنین رؤیای حضرت یوسفعلیه السلام در حال کودکی، که پدر و مادر و یازده برادر خود را به صورت خورشید و ماه و یازده ستاره دید. از رؤیاهای نمادین و صادق است که سال‌ها بعد به شکلی، که تفصیل آن در داستان حضرت یوسف آمده است، تحقّق یافت[۱۲]. اما با این همه در قرآن تصریح شده است که برخی از رؤیاها اضغاث احلام هستند[۱۳][۱۴].
  • در روایات نیز آمده است که رؤیاها چند گونه‌اند: برخی حدیث نفس‌اند، برخی از جانب خداست، برخی از جانب فرشتگان و برخی نیز از جانب شیطان.[۱۵]

رابطۀ کشف و شهود و علم امام

  • برخی از روایات نشان می‌دهند امامان علیهم السلام دارای کشف و شهود بوده اند‌ و این شیوه، یکی از روش های علم آموزی و آگاهی از غیب بوده است.[۱۶] در‌ روایات، تعبیر شاهد بودن بر مردم بسیار مورد استفاده قرار گرفته است، برخی علمای امامیه نیز تصریح کرده‌اند که امامانعلیهم السلام شاهد بر اعمال مردم هستند.[۱۷] باید دانست، اشتراک امامانعلیهم السلام با عرفا در بهره‌مندی از این شیوه در صورت اثبات این شیوه‌ برای امامانعلیهم السلام به معنای آن نیست‌ که‌ شهود ائمه‌ با‌ شهود‌ عرفا در تمام ویژگی‌ها یکسان‌ است‌؛ مثلا پذیرفته‌ایم که امامان، معصوم هستند و گرفتار خطا نمی‌شوند، ایشان‌ تأییداتی‌ خاص دارند که دیگران از آن‌ بی بهره‌اند؛ بنابراین‌ شهود‌ ائمه در این گونه ویژگی‌ها مانند معصومانه‌بودن، با شهود عرفا متفاوت است؛ همچنین مصادیق شهود امامانعلیهم السلام بسیار قوی‌‌تر‌ و روشن‌‌تر از شهود‌ عرفاست‌ و نسبت به برخی حقایق‌، مانند‌ امور ویژه مقام امامت یا نیازمند تأییدات خاص، عرفا توان شهود ندارند.[۱۸]

پرسش‌های وابسته

جستارهای وابسته

منبع‌شناسی جامع علم معصوم

منابع

پانویس

Icon4.png با کلیک بر فلش ↑ به محل متن مرتبط با این پانویس منتقل می‌شوید ... بسیاری از پانویس‌ها برخوردار از لینک انتقال به اطلاعات جدید هستند:  

  1. جرجانی، ص:۲۳۷
  2. شاکر، محمد کاظم، آشنایی با علوم قرآنی، ص: ۲۴ - ۲۶.
  3. شاکر، محمد کاظم، آشنایی با علوم قرآنی، ص: ۲۴ - ۲۶.
  4. شاکر، محمد کاظم، آشنایی با علوم قرآنی، ص: ۲۴ - ۲۶.
  5. ر.ک. هاشمی، سیدعلی، شهود یکی از روش‌های علم آموزی ائمه، فصلنامه تحقیقات کلامی، ش ۷، ص ۸۸۱؛ مطهری، منصف علی، علم ائمه از نظر عقل و نقل، صفحه؟؟؟
  6. علیرضا مسجد جامعى، پژوهشى در معارف امامیه، ج ۲، ص ۶۷۵
  7. اصغری نژاد، محمد، پژوهش در علم پیامبر، ص ۷۱
  8. اصغری نژاد، محمد، پژوهش در علم پیامبر، ص ۷۱
  9. شاکر، محمد کاظم، آشنایی با علوم قرآنی، ص: ۲۴ - ۲۶.
  10. شاکر، محمد کاظم، آشنایی با علوم قرآنی، ص: ۲۴ - ۲۶.
  11. ر. ک: قرآن کریم، سوره صافات، آیه: ۱۰۵ ـ ۱۰۲؛ سوره فتح، آیه:۲۷.
  12. ر. ک‌: قرآن کریم، سوره یوسف، ۵ ـ ۴ و ۱۰۰.
  13. ر. ک: قرآن کریم، یوسف، آیه:۴۴.
  14. شاکر، محمد کاظم، آشنایی با علوم قرآنی، ص: ۲۴ - ۲۶.
  15. شاکر، محمد کاظم، آشنایی با علوم قرآنی، ص: ۲۴ - ۲۶.
  16. ر.ک. هاشمی، سیدعلی، شهود یکی از روش‌های علم آموزی ائمه، فصلنامه تحقیقات کلامی، ش ۷، ص ۸۸۱؛ مطهری، منصف علی، علم ائمه از نظر عقل و نقل، صفحه؟؟؟
  17. ر.ک. هاشمی، سیدعلی، شهود یکی از روش‌های علم آموزی ائمه، فصلنامه تحقیقات کلامی، ش ۷، ص ۸۸۱
  18. ر.ک. هاشمی، سیدعلی، شهود یکی از روش‌های علم آموزی ائمه، فصلنامه تحقیقات کلامی، ش ۷، ص ۸۸۱