امامت‌پدیا - مشارکت‌های کاربر [fa]

آیا علم‌الکتاب علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)

2019-02-17T18:43:04Z

Basim: حذف رده:پرسش‌های نیازمند ترجمه

{{پرسش غیرنهایی}}
{{جعبه اطلاعات پرسش
| موضوع اصلی = [[علم غیب معصوم (پرسش)|بانک جامع پرسش و پاسخ علم غیب]]
| موضوع فرعی = آیا [[علم الکتاب]] [[علم غیب]] است و [[معصوم]]{{ع}} از آن آگاهی دارد؟
| تصویر = 7626626262.jpg
| اندازه تصویر = 200px
| نمایه وابسته = [[قلمرو علم غیب معصوم (نمایه)|قلمرو علم غیب معصوم]]
| مدخل اصلی = [[علم غیب]]
| موضوعات وابسته =
| پاسخ‌دهنده =
| پاسخ‌دهندگان =[[علامه طباطبایی]]؛ [[محمد تقی مصباح یزدی|مصباح یزدی]]؛ [[احمد مطهری|مطهری]]، [[غلام رضا کاردان]]؛ [[سید محمد نجفی یزدی|نجفی یزدی]]؛ [[محمد حسن نادم|نادم]]، [[سید ابراهیم افتخاری|افتخاری]]؛ [[سید علی هاشمی ۱|هاشمی]]؛ [[حسین صالحی مالستانی|صالحی مالستانی]]؛ [[محمد صادق عظیمی|عظیمی]]؛ [[محمد نظیر عرفانی|عرفانی]]؛ [[منصف علی مطهری]]؛ [[حمید محسنی عسگرانی|محسنی عسگرانی]]؛ [[سید محمد جواد بنی‌سعید لنگرودی|بنی‌سعید لنگرودی]]؛ [[پرسمان (وبگاه)|پژوهشگران وبگاه پرسمان]]؛ [[حوزه (وبگاه)|پژوهشگران پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه]]؛ [[مسجد حضرت علی اصغر (وبگاه)|پژوهشگران پایگاه اطلاع‌رسانی مسجد حضرت علی اصغر]]؛ [[مرکز پاسخگویی به سؤالات دینی انوار طاها (وبگاه)|پژوهشگران مرکز پاسخگویی به سؤالات دینی انوار طاها]]
}}
'''آیا [[علم الکتاب]] [[علم غیب]] است و [[معصوم]]{{ع}} از آن آگاهی دارد؟''' یکی از سؤال‌های مصداقی پرسشی تحت عنوان ''«[[مهم‌ترین مصادیق علم غیب کدام‌اند؟ (پرسش)|مهم‌ترین مصادیق علم غیب کدام‌اند؟»]]'' است. برای بررسی جامع این سؤال و دیگر سؤال‌های مرتبط، یا هر مطلب وابسته دیگری، به مدخل اصلی '''[[علم غیب]]''' مراجعه شود.

==عبارت‌های دیگری از این پرسش==

== پاسخ نخست==
[[پرونده:39587474.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[علامه طباطبایی]]]]
::::::'''[[علامه طباطبایی]]''' در کتاب ''«[http://lib.eshia.ir/50081/11/530/%D9%84%D9%8E%D9%86%D9%92_%DB%8C%D9%8E%D9%81%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%90%D9%82%D8%A7_%D8%AD%D9%8E%D8%AA%D9%91%DB%8C_%DB%8C%D9%8E%D8%B1%D9%90%D8%AF%D9%8E%D8%A7_%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8E%DB%8C%D9%8E%D9%91_%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%AD%D9%8E%D9%88%D8%B6%D9%8E المیزان]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«منظور از کتاب، قرآن کریم است، و معناى آن این است که هر کس این کتاب را فرا گرفته و بدان عالم گشته و در آن تخصص یافته باشد، او گواه است بر اینکه قرآن از ناحیه خداست، و من هم که آورنده آنم فرستاده خدایم، در نتیجه خاتمه سوره به ابتداء آن برمى‌گردد، که فرموده بود: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| تِلْكَ آيَاتُ الْكِتَابِ وَالَّذِيَ أُنزِلَ إِلَيْكَ مِن رَّبِّكَ الْحَقُّ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لاَ يُؤْمِنُون}}﴾}}<ref>این آیات کتاب (آسمانی) است و آنچه از پروردگارت بر تو فرو فرستاده شده راستین است اما بیشتر مردم ایمان نمی‌آورند؛ سوره رعد، آیه ۱.</ref>و آخر سوره به اول آن و همچنین به وسط آن عطف مى‌شود که فرمود:{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| أَفَمَن يَعْلَمُ أَنَّمَا أُنزِلَ إِلَيْكَ مِن رَبِّكَ الْحَقُّ كَمَنْ هُوَ أَعْمَى إِنَّمَا يَتَذَكَّرُ أُوْلُواْ الأَلْبَابِ}}﴾}}<ref>آیا کسی که می‌داند آنچه از پروردگارت بر تو فرو فرستاده شده حقّ است همگون کسی است که کوردل است؟ تنها خردمندان پند می‌پذیرند؛ سوره رعد، آیه ۱۹.</ref> و این گفتار از خداى سبحان در حقیقت یارى کردن قرآن و دفاع از آن است، در قبال توهینى که کفار از آن کرده، و مکرر گفتند:{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| لَوْلاَ أُنزِلَ عَلَيْهِ آيَةٌ مِّن رَّبِّهِ}}﴾}}<ref> چرا بر او از سوی پروردگارش نشانه‌ای فرو فرستاده نمی‌شود؟!؛ سوره رعد، آیه ۲۷.</ref>. البته براى افاده این معنا جا داشت که صریحاً متعرض وضع قرآن شده بفرماید قرآن بزرگترین آیت بر رسالت است، و لیکن فرمود:{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۳ سوره رعد علم غیب غیر خدا را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|قُلْ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ]]}}﴾}}<ref>بگو: میان من و شما خداوند و کسی که دانش کتاب نزد اوست، گواه بس؛ سوره رعد، آیه ۴۳.</ref>تا این غرض را ایفاء کرده باشد، و از بزرگترین شواهد این معنایى که براى آیه کردیم این است که آیه شریفه مثل بقیه آیات این سوره در مکّه نازل شده است<ref>[http://lib.eshia.ir/50081/11/530/%D9%84%D9%8E%D9%86%D9%92_%DB%8C%D9%8E%D9%81%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%90%D9%82%D8%A7_%D8%AD%D9%8E%D8%AA%D9%91%DB%8C_%DB%8C%D9%8E%D8%B1%D9%90%D8%AF%D9%8E%D8%A7_%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8E%DB%8C%D9%8E%D9%91_%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%AD%D9%8E%D9%88%D8%B6%D9%8E ترجمه تفسیر المیزان، ج‏ ۹، ص ۵۱۵.]</ref>.

==پاسخ‌های دیگر==
{{یادآوری پاسخ}}
{{جمع شدن|۱. آیت‌الله مصباح یزدی؛}}
[[پرونده:11196.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[محمد تقی مصباح یزدی|مصباح یزدی]]]]
آیت‌الله '''[[محمد تقی مصباح یزدی]]'''، در کتاب ''«[http://mesbahyazdi.ir/node/1041 آموزش عقاید]»'' در این‌باره گفته است:
::::::«بی‌شک [[اهل بیت|اهل بیت پیغمبر]] {{صل}} بیش از سایر مردم از علوم آن حضرت، بهره‌مند بودند چنانکه درباره ایشان فرمود: {{عربی|اندازه=150%|"لا تُعلِّموهُمْ فَاِنَّهُمْ أعْلَمُ مِنْکم"}} <ref>«به ایشان آموزش ندهید، چرا که ایشان از شما داناتر می‌باشند»؛ ر.ک: غایة المرام: ص ۲۶۵، [[الکافی (کتاب)|اصول کافی]]: ج ۱، ص ۲۹۴.</ref> مخصوصاً شخص [[امیرالمؤمنین|امیرمؤمنان]] {{ع}} که از دوران کودکی در دامان [[رسول خدا]] {{صل}} پرورش یافته و تا آخرین لحظات عمر آن حضرت ملازم وی، و همواره درصدد فراگرفتن علوم و حقایق از پیامبر اکرم {{صل}} بود، و درباره وی فرمود: {{عربی|اندازه=150%|"اَنَا مَدينَةُ الْعِلْمِ وَ عَليٌ بابُها"}} <ref>«من شهر علم و علی درب آن است»؛ ر.ک: مستدرک حاکم، ج ۳، ص ۲۲۶، جالب این است که یکی از علماء اهل سنّت کتابی بنام «فتح الملک العلی بصحة حدیث مدینة العلم علی» نوشته که در سال ۱۳۵۴ هـ در قاهره به چاپ رسیده است.</ref>. (...)
::::::ولی [[علوم اهل بیت|علوم ائمه اهل بیت]] {{ع}} منحصر به آنچه از پیامبر اکرم {{صل}} بی‌واسطه یا باواسطه شنیده بودند نبوده است بلکه ایشان از نوعی علوم غیرعادی نیز بهره‌مند بوده‌اند که بصورت "[[الهام]]" و "[[تحدیث]]" <ref>ر.ک: [[الکافی (کتاب)|اصول کافی]]، کتاب الحجة، ص ۲۶۴ و ص ۲۷۰.</ref> به ایشان افاضه می‌شده است نظیر الهامی که به خضر و [[ذوالقرنین]] <ref> ر.ک: [[الکافی (کتاب)|اصول کافی]]، ج ۱، ص ۲۶۸.</ref> و [[حضرت مریم]] و [[مادر موسی]] {{عم}} شده <ref>ر.ک: سوره کهف، آیه: ۶۵-۹۸، سوره آل عمران، آیه: ۱۷-۲۱، سوره طه، آیه: ۳۸، سوره قصص، آیه: ۷.</ref> و بعضاً در قرآن کریم، تعبیر به "[[وحی]]" گردیده که البته منظور از آن، وحی [[نبوت]] نیست، و با چنین علمی بوده که بعضی از [[ائمه اطهار]] {{عم}} که در سنین طفولیت به [[مقام امامت]] می‌رسیدند از همه چیز آگاه بودند و نیازی به تعلّم و فراگیری از دیگران نداشتند.
::::::این مطلب از روایات فراوانی که از خود ائمه اطهار {{عم}} نقل شده و با توجه به [[عصمت]] ایشان، حجیت آنها ثابت است استفاده می‌شود. ولی پیش از آنکه به ذکر نمونه‌ای از آنها بپردازیم به آیه: از قرآن کریم، اشاره می‌کنیم که از شخص یا اشخاصی بعنوان {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ}}﴾}} <ref>«كسى كه دانش كتاب نزد اوست‏»؛ سوره رعد، آیه: ۴۳.</ref> یاد کرده بعنوان شاهد بر حقانیت [[پیامبر اکرم|پیغمبر اکرم]] {{صل}} معرفی می‌کند، و آن آیه: این است: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|قُلْ كَفى‏ بِاللَّهِ شَهيداً بَيْني‏ وَ بَيْنَكُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ}}﴾}} <ref>« بگو ميان من و شما خداوند و كسى كه دانش كتاب نزد اوست، گواه بس‏»؛ سوره رعد، آیه: ۴۳.</ref> بگو برای شهادت میان من و شما، خدا و کسی که [[علم الکتاب]] دارد کفایت می‌کند. بدون شک، چنین کسی که شهادت او قرین شهادت خدای متعال قرار داده شده و داشتن علم الکتاب، او را شایسته چنین شهادتی کرده دارای مقامی بس ارجمند بوده است. (...)
::::::اهمیت داشتن "علم الکتاب" هنگامی روشن می‌شود که در داستان [[حضرت سلیمان]] {{ع}} و احضار تخت بلقیس که در قرآن کریم آمده است دقت کنیم در آنجا که می‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|قالَ الَّذي عِنْدَهُ عِلْمٌ مِنَ الْكِتابِ أَنَا آتيكَ بِهِ قَبْلَ أَنْ يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ‏ ...}}﴾}} <ref>«آن كه دانشى از كتاب (آسمانى) با خويش داشت گفت: من پيش از آنكه چشم بر هم زنى آن را برايت مى‏‌آورم‏...»؛ سوره قصص، آیه: ۷.</ref> یعنی کسی که بهره‌ای از علم الکتاب داشت گفت: من تخت بلقیس را حاضر می‌کنم پیش از آنکه چشم به هم زنی... . از این آیه، استفاده می‌شود که آگاه بودن از برخی از [[علم الکتاب]] چنین اثر شگفت انگیزی داشته است، و از اینجا، می‌توان حدس زد که داشتن همه علم الکتاب چه آثار عظیم‌تری را در بر خواهد داشت. و این، نکته‌ای است که [[امام صادق]] {{ع}} در حدیثی که "[[سدیر صیرفی|سدیر]]" نقل کرده خاطر نشان ساخته‌اند: سدیر گوید: من و [[ابوبصیر]] و [[یحیی البزاز|یحیای بزّاز]] و داود بن کثیر در مجلس "بیرونی" امام صادق {{ع}} بودیم که آن حضرت با حالت غضب، وارد شدند و پس از نشستن فرمودند: تعجب است از مردمی که گمان می‌کنند ما [[علم غیب]] داریم! در صورتی که جز خدای متعال کسی علم غیب ندارد، و من خواستم کنیزم را تنبیه کنم، او فرار کرد. و ندانستم در کدام اطاق رفته است.
::::::سدیر گوید: هنگامی که حضرت برخاستند که به منزلشان "اندرونی" بروند من و ابوبصیر و میسر، همراه آن حضرت رفتیم و عرض کردیم، فدایت شویم، ما سخنانی که درباره کنیز گفتید شنیدیم، و ما معتقدیم که شما علوم فراوانی دارید ولی ادّعای علم غیب درباره شما نمی‌کنیم. حضرت فرمود: ای سدیر، مگر قرآن نخوانده‌ای؟ عرض کردم چرا. فرمود: این آیه: را خوانده‌ای: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|قالَ الَّذي عِنْدَهُ عِلْمٌ مِنَ الْكِتابِ أَنَا آتيكَ بِهِ قَبْلَ أَنْ يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ‏...}}﴾}}<ref>«آن كه دانشى از كتاب (آسمانى) با خويش داشت گفت: من پيش از آنكه چشم بر هم زنى آن را برايت مى‏‌آورم‏...»؛ سوره قصص، آیه: ۷.</ref> گفتم: فدایت شوم، خوانده‌ام. فرمود: می‌دانی که این شخص چه اندازه از [[علم الکتاب]] داشت؟ عرض کردم: شما بفرمایید. فرمود: به اندازه قطره‌ای از دریای پهناور! سپس فرمود: آیا این آیه: را خوانده‌ای {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|قُلْ كَفى‏ بِاللَّهِ شَهيداً بَيْني‏ وَ بَيْنَكُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ}}﴾}}؟<ref>«بگو ميان من و شما خداوند و كسى كه دانش كتاب نزد اوست، گواه بس‏.»</ref> گفتم: آری. فرمود: آن کسی که علم همه کتاب را دارد داناتر است یا کسی که بهره اندکی از علم الکتاب دارد؟ عرض کردم: آن کسی که علم همه کتاب را دارد. پس با اشاره به سینه مبارکش فرمود: به خدا قسم، علم همه کتاب نزد ماست، به خدا قسم علم همه کتاب نزد ماست <ref>ر. ك: [[الکافی (کتاب)|اصول كافى]]، ج ۱، ص ۲۵۷.</ref>. اینک به ذکر نمونه‌های دیگری از روایات وارده در [[علوم اهل بیت]] {{عم}} اشاره می‌کنیم»<ref>[http://mesbahyazdi.ir/node/1041 آموزش عقاید، ص ۳۲۱-۳۲۴].</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۲. حجت الاسلام و المسلمین مطهری؛}}
[[پرونده:11576.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[احمد مطهری]]]]
::::::حجج الاسلام و المسلمین '''[[احمد مطهری|مطهری]]''' و '''[[غلام رضا کاردان]]''' در کتاب ''«[[ع‍ل‍م‌ پ‍ی‍ام‍ب‍ر و ام‍ام‌ در ق‍رآن‌ (کتاب)|ع‍ل‍م‌ پ‍ی‍ام‍ب‍ر و ام‍ام‌ در ق‍رآن‌]]»'' در این‌باره گفته‌اند:
::::::«در قسمتی از گفتگوی جمعی با [[امام صادق]]{{ع}} در حدیثی چنین آمده است: عرض کردیم: قربانت گردیم، آنچه درباره کنیزت فرمودی، شنیدم و ما میدانیم که شما علم زیادی دارید و علم غیب را بشما نسبت ندهیم(؟). فرمود: ای سدیر! مگر تو قرآن را نمی‌خوانی؟ عرض کردم: چرا، فرمود: در آنچه از کتاب خدای عزوجل‏ خوانده‏‌ای؟ این آیه را دیده‏‌ای؟ ‏{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۰ سوره نمل علم غیب معصوم را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|قَالَ الَّذِي عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ أَنَا آتِيكَ بِهِ قَبْلَ أَن يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ]]}}﴾}}<ref>«آن كه دانشى از كتاب (آسمانى) با خويش داشت گفت: من پيش از آنكه چشم بر هم زنى آن را برايت مى‏‌آورم‏»؛ سوره نمل، آیه ۴۰.</ref> عرض کردم: قربانت گردم، این آیه را خوانده‏‌ام. فرمود: آن مرد را شناختی و فهمیدی چه اندازه از علم کتاب نزد او بود؟ عرض کردم: شما به من خبر دهید. فرمود: به اندازه یک قطره آب نسبت به دریای اخضر (بحر محیط) عرض کردم: قربانت گردم، چه کم!! فرمود: ای سدیر! چه بسیار است آن مقداری که خدای عزوجل نسبت داده است به علمی که اکنون به تو خبر می‌دهم چه بسیار است آن مقدار برای کسی‌که خدای عزوجل او را به علمی که اکنون به تو خبر می‌ دهم نسبت نداده است. ای سدیر! باز در آنچه از کتاب خدای عزوجل خوانده‌ای این آیه را دیده‏‌ای؟ {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۳ سوره رعد علم غیب غیر خدا را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|قُلْ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ]]}}﴾}}<ref>«بگو ميان من و شما خداوند و كسى كه دانش كتاب نزد اوست، گواه بس‏.»؛ سوره رعد، آیه ۴۳.</ref> عرض کردم: قربانت، این آیه را هم خوانده‌‏ام. فرمود: آیا کسی‌ که تمام علم کتاب را می‌داند دانشمندتر است یا کسی که بعضی از کتاب را بداند گفتم: البته آن کس که تمام کتاب را بداند، آنگاه حضرت با دست اشاره به سینه‏‌اش نمود و فرمود: بخدا تمام علم کتاب نزد ماست، بخدا تمام علم کتاب نزد ماست<ref>{{عربی|اندازه=120%|" قُلْنَا لَهُ جُعِلْنَا فِدَاكَ سَمِعْنَاكَ وَ أَنْتَ تَقُولُ كَذَا وَ كَذَا فِي أَمْرِ جَارِيَتِكَ وَ نَحْنُ نَعْلَمُ أَنَّكَ تَعْلَمُ عِلْماً كَثِيراً وَ لَا نَنْسُبُكَ إِلَى عِلْمِ الْغَيْبِ قَالَ فَقَالَ يَا سَدِيرُ أَ لَمْ تَقْرَأِ الْقُرْآنَ قُلْتُ بَلَى قَالَ فَهَلْ وَجَدْتَ فِيمَا قَرَأْتَ مِنْ كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَل‏ ﴿{{متن قرآن|قَالَ الَّذِي عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ أَنَا آتِيكَ بِهِ قَبْلَ أَن يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ}}﴾ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ قَدْ قَرَأْتُهُ قَالَ فَهَلْ عَرَفْتَ الرَّجُلَ وَ هَلْ عَلِمْتَ مَا كَانَ عِنْدَهُ مِنْ عِلْمِ الْكِتَابِ قَالَ قُلْتُ أَخْبِرْنِي بِهِ قَالَ قَدْرُ قَطْرَةٍ مِنَ الْمَاءِ فِي الْبَحْرِ الْأَخْضَرِ فَمَا يَكُونُ ذَلِكَ مِنْ عِلْمِ الْكِتَابِ- قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ مَا أَقَلَّ هَذَا فَقَالَ يَا سَدِيرُ مَا أَكْثَرَ هَذَا أَنْ يَنْسُبَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَى الْعِلْمِ الَّذِي أُخْبِرُكَ بِهِ يَا سَدِيرُ فَهَلْ وَجَدْتَ فِيمَا قَرَأْتَ مِنْ كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَيْضا ﴿{{متن قرآن| قُلْ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾ قَالَ قُلْتُ قَدْ قَرَأْتُهُ جُعِلْتُ فِدَاکَ قَالَ أَ فَمَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْکِتَابِ کُلّهُ أَفْهَمُ أَمْ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْکِتَابِ بَعْضُهُ قُلْتُ لَا بَلْ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْکِتَابِ کُلّهُ قَالَ فَأَوْمَأَ بِیَدِهِ إِلَی صَدْرِهِ وَ قَالَ عِلْمُ الْکِتَابِ وَ اللّهِ کُلّهُ عِنْدَنَا عِلْمُ الْکِتَابِ وَ اللّهِ کُلّهُ عِنْدَنَا"}}؛ الکافی (ط - الإسلامیة)، ج‏۱، ص: ۲۵۷، ح۳.</ref>. از این حدیث معلوم می‌شود که دانستن قرآن نقش مهمی در دانستن مسائل غیبی و قدرت امور خارق‌العاده‌ دارد زیرا طبق بعضی از روایات و شواهد دیگر مقصود از کتاب در آیه مبارکه همان قرآن کریم است. چنان‌که [[علامه طباطبایی]] در [[المیزان (کتاب)|تفسیر المیزان]] این معنی را تأیید می‌کند و می‌گوید: با این شواهد تأیید می‌گردد آن‌چه جمعی گفته‌اند و بر طبق آن روایاتی از طرق [[ائمه]] [[اهل بیت]] وارد شده است که آیه درباره [[علی]]{{ع}} نازل شده پس اگر آیه {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}}<ref>«و كسى كه دانش كتاب نزد اوست‏»</ref> بر کسی از پیروان [[پیامبر]]{{صل}} انطباق داشته باشد همانا بر [[علی]]{{ع}} تطبیق می‌گردد، زیرا او دانشمندترین فرد امت به کتاب خداست و روایات صحیحه بسیاری بر آن وارد شده است و اگر نبود جز حدیث متواتر ثقلین که از طریق فریقین وارد شده: {{عربی|اندازه=150%|«لَنْ یَفْتَرِقا حَتّی‌ یَرِدَا عَلَیَّ الْحَوضَ»}}<ref>«هرگز از هم جدا نمی‌شوند تا اینکه نزد من بر حوض کوثر حاضر شوند»</ref> همانا در این باره کافی بود.<ref>تفسیر المیزان، ج ۱۱، ص ۴۲۶.</ref> در نتیجه می‌توان گفت آیهٔ مبارکهٔ {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|تِبْيَانًا لِّكُلِّ شَيْءٍ}}﴾}}<ref>«بیانگر هر چیز»، سوره نحل، آیه ۸۹.</ref> اختصاص به امور مربوط به هدایت ندارد بلکه [[قرآن]] در مراحل اعلی مشتمل بر تمام [[امور غیبی]] است و کسی که عالم به [[علم قرآن]] با تمام مراحل آن است تمام امور غیبی را می‌تواند استفاده کند»<ref>[[ع‍ل‍م‌ پ‍ی‍ام‍ب‍ر و ام‍ام‌ در ق‍رآن‌ (کتاب)|ع‍ل‍م‌ پ‍ی‍ام‍ب‍ر و ام‍ام‌ در ق‍رآن‌]]، ص ۲۲۴-۲۲۷.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۳. حجت الاسلام و المسلمین نجفی یزدی؛}}
[[پرونده:Pic1419.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[سید محمد نجفی یزدی|نجفی یزدی]]]]
::::::حجت الاسلام و المسلمین '''[[سید محمد نجفی یزدی]]''' در کتاب ''«[[پیشگویی‌های امیرالمؤمنین ع‍ل‍ی‌ ب‍ن‌ اب‍ی‌ طال‍ب‌ (کتاب)|پیشگویی‌های امیرالمؤمنین ع‍ل‍ی‌ ب‍ن‌ اب‍ی‌ طال‍ب‌]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«قرآن مجید، [[علم‌الکتاب]] را اقیانوسی از دانش می‌داند که اسرار هستی در آن نهان است، مثلاً در یک‌جا می‌فرماید:{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| وَمَا مِنْ غَائِبَةٍ فِي السَّمَاء وَالأَرْضِ إِلاَّ فِي كِتَابٍ مُّبِينٍ}}﴾}}<ref>و هیچ چیز پنهانی در آسمان و زمین نیست مگر که در کتابی روشنگر آمده است؛ سوره نمل، آیه ۷۵.</ref> و در جای دیگر می‌فرماید:{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| لا يَعْزُبُ عَنْهُ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ فِي السَّمَاوَاتِ وَلا فِي الأَرْضِ وَلا أَصْغَرُ مِن ذَلِكَ وَلا أَكْبَرُ إِلاَّ فِي كِتَابٍ مُّبِينٍ }}﴾}}<ref> و هیچ چیز پنهانی در آسمان و زمین نیست مگر که در کتابی روشنگر آمده است؛ سوره سبا، آیه ۳.</ref> و در جای دیگر به طور واضح می‌فرماید: کلیدهای غیب نزد خداوند است، به جز او کسی از آن آگاه نیست، او می‌داند آنچه در خشکی و دریاست، هیچ برگی بر زمین نمی‌افتد؛ مگر اینکه می‌داند، هیچ دانه‌ای در تاریکی زمین و هیچ ‌تر و خشکی نیست؛ مگر اینکه در کتابی واضح قرار دارد. {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[با توجه به آیه ۵۹ سوره انعام چگونه علم غیب غیر از خدا ثابت می‌شود؟ (پرسش)|وَلاَ رَطْبٍ وَلاَ يَابِسٍ إِلاَّ فِي كِتَابٍ مُّبِينٍ]]}}﴾}}<ref>و هیچ تر و خشکی نیست جز آنکه در کتابی روشن آمده است؛ سوره انعام، آیه ۵۹.</ref> و بالأخره برای اینکه به عظمت این [[علم‌الکتاب]] بیشتر آگاه شویم، نگاهی می‌اندازیم به داستان [[حضرت سلیمان]]{{ع}} و [[بلقیس]] که در قرآن مجید آمده است. در این جریان، [[حضرت سلیمان]]{{ع}} از اطرافیان خود پرسید: کدام یک از شما تخت [[بلقیس]] را قبل از اینکه او و افرادش بیایند نزد من حاضر می‌کند؟ یکی از جنّیان گفت: من آن تخت را قبل از اینکه شما از جای خود برخیزی حاضر می‌کنم! در این میان قرآن می‌گوید: کسی که در نزد او دانشی بود {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۰ سوره نمل علم غیب معصوم را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|قَالَ الَّذِي عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ]]}}﴾}}<ref>آن که دانشی از کتاب (آسمانی) با خویش داشت گفت؛ سوره نمل، آیه ۴۰.</ref> گفت: من آن را زودتر از به هم خوردن پلک چشم تو، حاضر می‌کنم و این کار را کرد.
::::::توجه دارید که قرآن مجید دارنده این قدرت را به عنوان کسی که اندکی از علم کتاب را دارد، یاد می‌کند و از این نکته معلوم می‌شود که دانش این کتاب باید بسیار گسترده باشد که اندکی از آن، این گونه انسان را قدرتمند می‌کند و بنابراین در احادیث متعدّد از [[اهل البیت]]{{عم}} ذکر شده است که فرمودند: «دانش آنکه بخشی از [[علم‌الکتاب]] را داشت، در مقابل دانش کسی که تمامی علم کتاب را دارد، همانند تری بال مگسی است از آب دریا!!»<ref> تفسیر نورالثقلین، ج ۴، ص ۸۷ از تفسیر علی بن ابرهیم.</ref>. آری و با تکیه بر همین علم و منبع بود که عدّه‌ای از اصحاب [[امام صادق]]{{ع}} مثل [[عبدالأعلی]] و [[عبید بن عبدالله بن بشیر]]، همگی از [[امام صادق]]{{ع}} شنیدند که می‌فرمود: «من می‌دانم آنچه در زمین‌ها و آنچه در بهشت و آنچه در جهنّم و آنچه بوده و آنچه خواهد بود. آنگاه حضرت اندکی درنگ نمود و چون دید که این سخن بر شنوندگان سنگین آمد، فرمود: من اینها را از کتاب خدا می‌دانم، خداوند می‌فرماید:{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| وَنَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَانًا لِّكُلِّ شَيْءٍ}}﴾}}<ref>و بر تو این کتاب را فرو فرستادیم که بیانگر هر چیز؛ سوره نحل، آیه ۸۹.</ref><ref>بصائر الدرجات، ص ۱۲۷ و۱۲۸.</ref>.
::::::روایات [[اهل بیت]]{{عم}} قاطعانه اعلام می‌دارد که صاحب این علم، [[امام علی|امیرالمؤمنین]]{{ع}} و پس از او [[ائمه اطهار]]{{عم}}، از اولاد معصومان او می‌باشند. [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} به [[ابوسعید خدری]] که از آن آیه مبارک پرسیده بود، فرمود: او برادرم [[امام علی|علی بن ابی‌طالب]]{{ع}} است. <ref>تفسیر نورالثقلین، ج ۲، ص ۵۲۳ از امالی صدوق.</ref>. و [[امام صادق]]{{ع}} در حدیث صحیح فرمود: «الَّذِي عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ‏ هُوَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِين‏{{ع}}<ref>آنکه در نزد او دانش کتاب است، همان [[امام علی|امیرالمؤمنین]]{{ع}} است؛ تفسیر نورالثقلین، ج ۲، ص ۵۲۳ از تفسیر علی بن ابراهیم.</ref>. [[امام]]{{ع}} فرمود: خداوند تبارک و تعالی در مورد [[موسی]]{{ع}} فرمود: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| وَكَتَبْنَا لَهُ فِي الأَلْوَاحِ مِن كُلِّ شَيْءٍ مَّوْعِظَةً }}﴾}}<ref> و برای او در الواح تورات در هر زمینه پندی و برای هر چیز تفصیلی نوشتیم؛ سوره اعراف، آیه ۱۴۵.</ref> و نفرمود: تمامی موعظه‌ها را و در مورد [[عیسی]]{{ع}} فرمود: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| وَلِأُبَيِّنَ لَكُم بَعْضَ الَّذِي تَخْتَلِفُونَ فِيهِ }}﴾}}<ref> تا برای شما چیزی را که در آن اختلاف دارید روشن گردانم؛ سوره زخرف، آیه ۶۳.</ref> تا عیسی برای شما برخی از موارد اختلاف را بیان کند و نفرمود: همه آن را، اما در مورد [[امام علی|امیرالمؤمنین]]{{ع}} فرمود: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| قُلْ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}}<ref> بگو: میان من و شما خداوند و کسی که دانش کتاب نزد اوست، گواه بس؛ سوره رعد، آیه ۴۳.</ref> و سپس حضرت برای اینکه عظمت این دانش، معلوم گردد به آیه دیگر استناد جسته، فرمود: خداوند عزوجل فرموده است: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| وَلاَ رَطْبٍ وَلاَ يَابِسٍ إِلاَّ فِي كِتَابٍ مُّبِينٍ }}﴾}}<ref>و هیچ تر و خشکی نیست جز آنکه در کتابی روشن آمده است؛ سوره انعام، آیه ۵۹.</ref> آنگاه [[حضرت صادق]]{{ع}} فرمود: «علم این کتاب با این عظمت نزد [[علی]]{{ع}} است <ref>الاحتجاج، ج ۲، ص ۱۳۹.</ref>.».<ref>[http://www.ghadeer.org/Book/1020/152290 پیشگویی‌های امیرالمؤمنین ع‍ل‍ی‌ ب‍ن‌ اب‍ی‌ طال‍ب‌]</ref>
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۴. حجج الاسلام و المسلمین نادم و افتخاری؛}}
[[پرونده:673639443601.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[محمد حسن نادم|نادم]]]]
حجج الاسلام و المسلمین دکتر '''[[محمد حسن نادم]]''' و '''[[سید ابراهیم افتخاری]]''' در مقاله ''«[[منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد (مقاله)|منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد]]»'' در این‌باره گفته‌‌اند:
::::::«از دیگر مستندات غیب‌دانی [[ائمه]]{{عم}}، نزد محدثان قم، آگاهی آنها از [[اسم اعظم]] و [[علم‌الکتاب]] است. روایت آورده که از وجود [[اسم اعظم]] و [[علم‌الکتاب]] نزد [[امامان]]{{عم}} خبر می‌دهد. وی در توضیح ماهیت و حروف [[اسم اعظم]] هم، ۱۰ روایت نقل کرده که طبق آنها، [[اسم اعظم]] خداوند ۷۳ حرف دارد که ۷۲ حرفش نزد [[امامان]]{{عم}} و ۱ حرف آن مختص خدا و نزد او محفوظ است. وی دربارۀ [[علم‌‌الکتاب]] هم، ذیل آیۀ ۴۳ سورۀ رعد نقل می‌کند که [[امام صادق]]{{ع}} فرمود: منظور از {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} <ref> کسی که دانش کتاب نزد اوست؛ سوره رعد، آیه: ۴۳.</ref> ماییم و [[علی]]{{ع}} اولین و بهترین ما و با فضیلت‌ترین ماست. [[شیخ صدوق]] معتقد است اسمای اعظم الهی، در حروف مقطعۀ قرآن قرار دارد و در اختیار کسانی قرار می‌گیرد که به وسیلۀ آنها بتوانند بر حقانیت خود دلیل بیاورند»<ref>[[منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد (مقاله)|منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد]] صفحه ۶۶</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۵. حجت الاسلام و المسلمین هاشمی؛}}
[[پرونده:11720.JPG|100px|right|بندانگشتی|[[سید علی هاشمی ۱|سید علی هاشمی]]]]
حجت الاسلام و المسلمین دکتر '''[[سید علی هاشمی ۱|سید علی هاشمی]]''' در مقاله ''«[[علم امام تام یا محدود؟ (مقاله)|علم امام تام یا محدود؟]]»'' در این‌باره گفته است:
::::::«خداوند در قرآن از کسی که نزد او [[علم‌الکتاب]] است، به عنوان شاهدی بر درستی [[نبوت]] [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} یاد شده است: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۳ سوره رعد علم غیب غیر خدا را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|وَيَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُواْ لَسْتَ مُرْسَلاً قُلْ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ]]}}﴾}} <ref> و کافران می‌گویند: تو فرستاده (خداوند) نیستی؛ بگو: میان من و شما خداوند و کسی که دانش کتاب نزد اوست، گواه بس؛ سوره رعد، آیه: ۴۳.</ref> برخی اندیشه‌وران‌، آیه یادشده را این‌گونه تفسیر کرده‌اند که مراد از «الکتاب»، همان [[لوح محفوظ]] یا کتاب مبین است. سرچشمه همه دانش‌ها [[لوح محفوظ]] است که از آن با نام‌های دیگری مانند «کتاب مکنون»، {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| أُمُّ الْكِتَابِ}}﴾}}<ref> سوره رعد، آیه: ۳۹.</ref> و {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| إِمَامٍ مُبِينٍ }}﴾}}<ref> سوره یس، آیه: ۱۲.</ref> نیز در قرآن کریم یاد شده است. بنابراین تفسیر، صاحب [[علم‌الکتاب]] به تمام حقایق هستی دسترسی دارد. در روایات مستفیضی، [[ائمه]]{{عم}} صاحب [[علم‌الکتاب]] معرفی شده‌اند. این تفسیر، تأیید کننده تام بودن علوم [[ائمه]]{{عم}} است»<ref>[http://fa.imamatpedia.com/wiki/%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%D8%AA%D8%A7%D9%85_%DB%8C%D8%A7_%D9%85%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF%D8%9F_(%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87) علم امام تام یا محدود؟]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۶. حجت الاسلام و المسلمین صالحی مالستانی؛}}
[[پرونده:11607.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[حسین صالحی مالستانی|صالحی مالستانی]]]]
::::::حجت الاسلام و المسلمین '''[[حسین صالحی مالستانی]]''' در مقاله ''«[[علم غیب و علم لدنی پیامبر از منظر امام خمینی (مقاله)|علم غيب و علم لدنی پيامبر]]»'' در این‌باره گفته‌است:
::::::«[[امام خمینی|امام]]، در کتاب شرح دعای سحر در بحث کلمات تام الهی، یک قاعده کلی برای تمام بودن هر چیزی، ذکر می‌کند و از آن برای جامعیت وجود [[پیامبر|پیامبر اسلام]]{{صل}} بهره می‌گیرد، بیان امام چنین است: "تمام بودن هرچیزی بر حسب ذات خود آن چیز و متناسب با آن است. مثلاً تمام بودن علم به آن است که حقایق آن چنان منکشف گردد که هیچ جهل و پوشیدگی و حجاب در آن نباشد و..."<ref>شرح دعای سحر، ترجمه احمد فهری، ص ۸۸.</ref> این‌که برخی از کلمات کتاب الهی تمام است و برخی تمام‌تر و برخی ناقص است و برخی ناقص‌تر و ناقص بودن و یا تمام بودن کلمات این کتاب از جهت "مِرآتیت"؛ آیینه بودن و نمودار بودن آن از [[عالم غیب]] الهی و سر مکنون و کنز مخفی است.<ref>همان</ref> [[امام خمینی]] پس از این زمینه‌سازی‌ها و با توجه به این که وی [[پیامبر|پیامبر خاتم]]{{صل}} را مظهر اسم اعظم "الله" و بقیه [[انبیا|پیامبران]] را مظهر اسامی چون: رحمن و... می‌دانست، درباره انسان کامل که مصداق بارز آن [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} است می‌فرماید: "ولی انسان کامل از آن‌جا که کون جامع و آیینه تمام‌نمای همه اسما و صفات الهیه است از این‌رو، تمام‌ترین کلمات الهیه است. بلکه او همان کتاب الهی است که همه کتاب‌های الهی در آن است". <ref>امام خمینی، شرح دعای سحر، ترجمه احمد فهری، ص ۸۹</ref> به نظر می‌رسد که آیینه تمام‌ نما بودن [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} به عنوان انسان کامل و کتاب الهی، تعبیر عرفانی از [[علم لدنی]] و یا [[علم غیب]] است که خداوند به او افاضه کرده است و [[پیامبر]]{{صل}} کتاب الهی است که همه کتاب‌های الهی و همه آنچه را انبیای الهی آورده‌اند و داشتند در کتاب وجود او جمع است و [[پیامبران]] هر کدام به‌اندازه‌ای که حق‌نما و مرئات عالم غیب هستند، به‌همان میزان از [[علم لدنی]] الهی برخوردارند و [[پیامبر|پیامبر خاتم]]{{صل}} از همه جامع‌تر و علم او نیز محیط‌‌‌تر از علوم همه است» <ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/n25246/%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%BA%DB%8C%D8%A8_%D9%88_%D8%B9%D9%84%D9%85_%D9%84%D8%AF%D9%86%D9%91%DB%8C_%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%A8%D8%B1_%D8%B5_%D8%A7%D8%B2_%D9%85%D9%86%D8%B8%D8%B1_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C علم غيب و علم لدنی پيامبر از منظر امام خمينی، فصلنامه حضور، شماره ۸۸].</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۷. حجت الاسلام و المسلمین نقوی؛}}
[[پرونده:60727626.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[سید نسیم عباس نقوی|نقوی]]]]
::::::حجت الاسلام و المسلمین دکتر '''[[سید نسیم عباس نقوی]]''' در پایان‌نامه دکتری خود با عنوان ''«[[ علم پیامبر و ائمه به غیب (پایان‌نامه)| علم پیامبر و ائمه به غیب]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«از این آیه با توجه به تفاسیر مختلف نکات ذیل استفاده می‌شود.
::::#جمله آخر آیه، عطف بر لفظ {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|بِاللَّهِ}}﴾}} شده و تقدیر آن {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۳ سوره رعد علم غیب غیر خدا را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ]]}}﴾}}<ref>«ميان من و شما خداوند و كسى كه دانش كتاب نزد اوست، گواه بس‏.»</ref>است.
::::#از کلمه {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|عِندَهُ}}﴾}} استفاده می‌شود که علم او به طور تحقیق و از سنخ علوم موهوبی است و از تعلیمات غیبی و الهامات باطنی سرچشمه گرفته است و از قبیل علوم اکتسابی نیست که در معرض فراموشی یا خطا باشد.
::::#از کلمه {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} به طور اطلاق استفاده می‌شود که بر معارف الهی و اسرار حقایق بسیاری از آیات احاطه داشته باشد نه بر بعضی از حقایق.
::::#ادای شهادت پروردگار در ردیف شهادت {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۳ سوره رعد علم غیب غیر خدا را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتاب]]}}﴾}}<ref>«آن كس كه علم كتاب نزد اوست» سورۀ رعد، آیۀ ۴۳</ref> است و به آن عطف شده است. چنانچه غیر از این منظور بود مانند جمله {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۳ سوره رعد علم غیب غیر خدا را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|قُلْ كَفى بِاللَّهِ شَهيداً بَيني وَ بَيْنَكُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتاب]]}}﴾}}<ref>«بگو: كافى است خدا و آن كس كه علم كتاب نزد اوست، میان من و شما گواه باشد» سورۀ رعد، آیۀ ۴۳</ref> گفته می‌شد.
::::#تعبیر به کلمه {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۳ سوره رعد علم غیب غیر خدا را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتاب]]}}﴾}}<ref>«آن كس كه علم كتاب نزد اوست» سورۀ رعد، آیۀ ۴۳</ref> شاهد آن است که کاملاً با اسرار و حقایق قرآنی آگهی دارد و وظیفه او قیام به هدایت جامعه بشر و دعوت به حق و تعلیم آیات قرآنی و نیز نظارت بر قرآن است.
::::#بر حسب بعضی مفسرین مراد از {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۳ سوره رعد علم غیب غیر خدا را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتاب]]}}﴾}}<ref>«آن كس كه علم كتاب نزد اوست» سورۀ رعد، آیۀ ۴۳</ref> عبدالله بن سلام از علماء یهود است که در مدینه پس از هجرت به دین اسلام گروید. ولی این خلاف ظاهر است چون اسلام [[عبدالله بن سلام]] پس از نزول این آیه است. علاوه بر این نمی‌توان شهادت او دلیل بر صحت دعوی رسالت [[رسول اکرم]]{{صل}} باشد چون علم او اکتسابی او مانند سایر افراد مسلمانان است»<ref>[[علم پیامبر و ائمه به غیب (پایان‌نامه)|علم پیامبر و ائمه به غیب]]، ص۴۰.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۸. حجت الاسلام و المسلمین بخارایی‌زاده؛}}
[[پرونده:11805.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[سید حبیب بخارایی‌زاده|بخارایی‌زاده]]]]
حجت الاسلام و المسلمین '''[[سید حبیب بخارایی‌زاده]]''' در پایان‌نامه دکتری خود با عنوان ''«[[علم غیب امامان از نگاه عقل كتاب و سنت (پایان‌نامه)|علم غیب امامان از نگاه عقل كتاب و سنت]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«در این آیه شریفه سخن از کسانی به میان آمده که دارای علم الکتابند. اطلاق "علم الکتاب" دلالت دارد بر آنکه تمامی علوم موجود در کتاب نزد آنان است نه مقداری از آن که در آیه کریمه: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|قَالَ الَّذِي عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ أَنَا آتِيكَ بِهِ قَبْلَ أَن يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ}}﴾}}<ref>«آن كه دانشى از كتاب (آسمانى) با خويش داشت گفت: من پيش از آنكه چشم بر هم زنى آن را برايت مى‌آورم‏»؛ سوره نمل، آیه: ۴۰.</ref>. بدان اشاره رفته است. چه آنکه فرق واضحی است بین "علم من الکتاب" و "علم الکتاب". "علم من الکتاب» یعنی مقداری از علوم موجود در کتاب و «علم الکتاب» یعنی تمامی علوم موجود در کتاب.
::::::در اینجا سه سوال مطرح است:
::::::۱. حقیقت کتابی که در این آیه شریفه وارد شده است، چیست؟
::::::۲. در این کتاب -حقیقتش هر چه باشد– چه علومی موجود است که حضرت [[آصف بن برخیا]]{{ع}} با آن علم و قدرتِ تصرف در کائنات، فقط دارای بعضی از آن علوم است؟
::::::۳. «من عنده علم الکتاب» که واجد تمامی علوم «کتاب» هستند، چه کسانی‌اند؟
::::::پاسخ سوال اول، ارتباط وثیقی به بحث فعلی ما ندارد. اینکه حقیقت «کتاب» همان «کتاب مبین» در آیات دیگر است که فرمود: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|لا رَطْبٍ وَ لا يابِسٍ إِلاَّ في‏ كِتابٍ مُبين‏}}﴾}}<ref>«و هيچ تر و خشكى نيست جز آنكه در كتابى روشن آمده است.»؛ سوره انعام، آیه: ۵۹.</ref>، {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|وَ لا أَصْغَرَ مِنْ ذلِكَ وَ لا أَكْبَرَ إِلاَّ في‏ كِتابٍ مُبين}}﴾}}<ref>«و هيچ چيز كوچك‏تر و يا بزرگ‏تر از آن نيست مگر كه در كتابى روشنگر آمده است.»؛ سوره یونس، آیه: ۶۱.</ref> و یا اینکه حقیقت آن، همین قرآن کریم است و یا لوح محفوظ و یا چیز دیگر؟ هیچ یک از اینها دخلی به بحث [[علم غیب امام]] {{ع}} نداشته و تأثیری در نتیجه آن نخواهد گذاشت. بنابراین از ورود به آن بحث خودداری می‌نماییم.
::::::و اما پاسخ سوال دوم که محدوده علوم موجود در «کتاب» باشد را خود قرآن کریم در دو آیه بیان فرموده است:
::::::الف. {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|مَا فَرَّطْنَا فِي الْكِتَابِ مِن شَيْءٍ}}﴾}}<ref>«ما در اين كتاب، هيچ چيز را فرو نگذاشته‏‌ايم‏»؛ سوره انعام، آیه: ۳۸.</ref>
::::::ب. {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|نَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَانًا لِّكُلِّ شَيْءٍ}}﴾}} <ref>«بر تو اين كتاب را فرو فرستاديم كه بيانگر هر چيز است»؛ سوره نحل، آیه: ۸۹.</ref>
::::::مفاد این دو آیه شریفه آن است که علم همه اشیاء در «کتاب» موجود است و هیچ چیزی که «شیء» بر آن صادق باشد نیست، مگر آنکه در "کتاب" بیان گشته است. بنابراین علمِ تمامی عوالم وجود، چه مادی و چه مجرد، در «کتاب» موجود است و کسانی هم هستند که واجد تمامی این علومند و نه فقط مقداری از آن. حال باید دانست این‌ها چه کسانی‌اند؟
::::::پاسخ سوال سوم را روایات مشخص نموده‌اند. روایات فراوانی در این باب وارد شده است که تعیین می‌نماید «من عنده علم الکتاب»، [[ائمه هدی]] {{عم}} می‌باشند. فقط در کتاب شریف بصائر الدرجات، بیست و سه روایت وجود دارد که صریحاً مصداق آیه شریفه را [[امامان معصوم]] {{عم}} معرفی می‌کند. بیست و یک روایت از این روایات، مجتمعاً در اولین باب جزء پنجم، زیر عنوان «باب ممّا عند الائمه {{عم}} من اسم الله الاعظم و علم الکتاب» آورده شده است و دو روایت دیگر در ابواب دیگرند. در اینجا به عنوان نمونه یکی از این روایات را نقل می‌کنیم:
::::::سدیر می‌گوید: من و ابوبصیر و میسر و یحیی بزاز و داود رقی در مجلس [[امام صادق]] {{ع}} بودیم... ([[امام]] {{ع}} بعد از تشبیه علم من الکتاب به قطره و علم الکتاب، به دریای سبز) فرمود: ای سدیر آیا در قرآن این آیه را دیده‌ای {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|قُلْ كَفى‏ بِاللَّهِ شَهيداً بَيْني‏ وَ بَيْنَكُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ}}﴾}} <ref>«بگو ميان من و شما خداوند و كسى كه دانش كتاب نزد اوست، گواه بس‏.»؛ سوره رعد، آیه: ۴۳.</ref>؟ و با دست خویش به سینه‌اش اشاره نموده و سه بار فرمود: به خداوند سوگند تمامی علم کتاب نزد ماست.»<ref>[[علم غیب امامان از نگاه عقل كتاب و سنت (پایان‌نامه)|علم غیب امامان از نگاه عقل كتاب و سنت]]، ص ۱۲۳.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۹. آقاى دكتر يوسفيان (هیئت علمی مؤسسه امام خمينى)؛}}
[[پرونده:11387.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[حسن یوسفیان|یوسفیان]]]]
دکتر '''[[حسن یوسفیان]]'''، در مقاله ''«[[علم غیب امام (مقاله)| علم غیب امام]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«در آیه‌ای از قرآن کریم، سخن از شخصی به میان آمده است که دارای [[علم‌الکتاب]] است و بر حقانیت [[رسول خدا]]{{صل}} گواهی می‌دهد<ref>{{عربی|اندازه=120%|﴿{{متن قرآن|قُلْ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} بگو: کافى است که خداوند، و کسى که علم کتاب و آگاهى بر قرآن نزد اوست، میان من و شما گواه باشند!؛ سوره رعد، آیه: ۴۳ .</ref>. روایات فراوانی از شیعه و سنی، مصداق این تعبیر قرآنی را [[امام علی|امام علی بن ابی‌ طالب]]{{ع}} دانسته‌اند<ref>ابن مغازلی، علی، مناقب علی بن ابی‌ طالب، ص ۳۱۴، قرطبی، محمد، الجامع لاحکام‌القرآن، ج ۵، ص ۲۳۶؛ حاکم حسکانی، عبيدالله، شواهدالتنزیل، ج ۱، ص ۳۱۰-۳۰۷.</ref>؛ چنان‌که خود آن حضرت می‌فرماید: "منم آن کس که دارنده [[علم‌الکتاب]] است"<ref>طبرسی، احمد، الاحتجاج، ج ۱، ص ۳۶۸؛ کتاب سلیم بن قيس‌الهلالی، ص ۴۲۳؛ صفار قمی، محمد، بصائرالدرجات، ص ۲۱۶.</ref>. از سوی دیگر، درباره مقصود از [[علم‌الکتاب]]، نظریه‌هایی گوناگون مطرح است<ref>الميزان، ج ۱۱، ص۳۸۷ -۳۸۴.</ref> که در این نوشتار نمی‌توان بدان پرداخت؛ اما از مقایسه این عبارت با تعبیر دیگر قرآنی که می‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۰ سوره نمل علم غیب معصوم را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ]]}}﴾}}<ref>دانشى از کتاب آسمانى داشت؛ نمل، آیه ۴۰.</ref>. می‌توان به این نتیجه رسید که دارنده [[علم‌الکتاب]] به درجاتی بالا از علم و معرفت دست یافته است و از حقایقی آگاهی دارد که انسان‌های عادی از آن بی‌بهره‌اند. [[آصف بن برخیا]]، یکی از کارگزاران [[سلیمان نبی]]{{ع}}، به دلیل برخورداری از دانش اندکی از کتاب {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۰ سوره نمل علم غیب معصوم را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ]]}}﴾}}<ref>دانشى از کتاب آسمانى داشت؛ نمل، آیه ۴۰.</ref> توانست تخت ملكه سبا را در یک چشم بر هم زدن، نزد سلیمان حاضر سازد؛ در حالی که [[امیر مؤمنان]]{{ع}} دانش همه کتاب [[علم‌الکتاب]] را یک‌جا در اختیار دارد<ref>ر.ک: الکافی، ج ۱، ص ۲۵۷، ۲۲۹؛ قمی، علی بن ابراهیم، تفسيرالقمی، ج ۱، ص ۳۶۷: ابن عبدالوهاب، حسین، عیون‌المعجزات، ص ۳۹؛ بحرانی، سید هاشم، ینابيع‌ المعاجز، ص ۲۲- ۱۳.</ref> و به فرموده خود، همه علومش را نزد فرزندان معصوم خویش میراث گذاشته است<ref>بحارالانوار، ج ۲۶، ص ۱۷۹.</ref>. [[امام علی]]{{ع}} در گفتاری دیگر، برخورداری از [[علم‌الکتاب]] را به آگاهی از [[اسم اعظم]] خدا پیوند زده، می‌فرماید: [[آصف بن برخیا]]، تنها یک حرف از [[اسم اعظم]] را می‌دانست... در حالی که ما هفتاد و دو حرف را می‌دانیم، و البته یک حرف در [[علم غیب]] خدا باقی مانده و برای کسی آشکار نگشته است<ref>بحارالانوار، ج ۲۷، ص ۳۷؛ بحرانی، سید هاشم، البرهان فی تفسير القرآن، ج ۵، ص ۸۵؛ همو، ينابيع‌ المعاجز، ص۳۴.</ref>»<ref>[[علم غیب امام (مقاله)|علم غیب امام]]، ص:۳۵۲.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۰. آقای عظیمی (پژوهشگر جامعة المصطفی العالمیة)؛}}
[[پرونده:11742.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[محمد صادق عظیمی|عظیمی]]]]
::::::آقای '''[[محمد صادق عظیمی]]''' در پایان‌نامه کارشناسی ارشد خود با عنوان ''«[[سیر تطور موضوع گستره علم امام در کلام اسلامی (پایان‌نامه)|سیر تطور گستره علم امام در کلام اسلامی]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«مطابق آیه در قرآن مجید، گواه صدق رسالت و حقانیت [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} کسی است که دارای [[علم‌الکتاب]] است. روایات فراوانی از شیعه و سنی مصداق این تعبیر قرآنی را [[امام علی]]{{ع}} و [[ائمه معصومین]]{{عم}} دانسته‌اند. یکی از آنها روایتی است که [[ابو سعید خدری]] از [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} نقل می‌کند و می‌گوید: «از [[پیامبر]]{{صل}} درباره {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۰ سوره نمل علم غیب معصوم را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|قَالَ الَّذِي عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ]]}}﴾}}<ref>آن که دانشی از کتاب (آسمانی) با خویش داشت گفت؛ سوره نمل، آیه ۴۰.</ref> پرسیدم، فرمود: او جانشین برادرم سلیمان بود [[آصف بن برخیا]]. عرض کردم: از چه کسی سخن می‌گوید و اشاره به کیست؟ فرمود: او برادرم [[امام علی|علی بن ابی‌طالب]]{{ع}} است. [[برید بن معاویه]] از [[امام صادق]]{{ع}} نقل می‌کند که آن حضرت در تفسیر آیة مورد بحث فرمود «مقصود ما [[اهل‌بیت]]{{عم}} هستیم و [[امام علی|علی]]{{ع}} اول ما و افضل ما و بهترین فرد بعد از [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} است». این آیه را وقتی در کنار آیة {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|وَ نَزَّلْنا عَلَيْكَ الْكِتَابِ تِبْيَانًا لِّكُلِّ شَيْءٍ}}﴾}}<ref> ما قرآن را بر تو نازل کردیم که بیانگر هر چیزى است؛ سوره نحل، آیه ۸۹.</ref>، قرار دهیم، ابعاد علوم [[اهل بیت]]{{عم}} که مطابق روایات، مصداق {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۳ سوره رعد علم غیب غیر خدا را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ]]}}﴾}}<ref>«کسى که علم کتاب نزد اوست؛ سوره رعد، آیه۴۳.</ref> هستند، تا حدودی روشن می‌شود. در برخی روایات، [[ائمه]]{{عم}}، [[علم‌الکتاب]] را به آگاهی از [[اسم اعظم]] الهی پیوند زده‌اند و فرموده‌اند: [[اسم اعظم]] الهی هفتاد و سه حرف است که یک حرف آن نزد «آصف» بود و چنان کار خارق عادت انجام داد و در یک چشم برهم زدن، تخت ملکه سبا را نزد سلیمان نبی حاضر کرد، و نزد [[امامان]]{{عم}} هفتاد و دو حرف آن است و یک حرف آن مخصوص ذات باری تعالی است. <ref>بحارالانوار، ج ۲۷، ص ۳۷.</ref><ref>[[محمد صادق عظیمی]]، [[سیر تطور موضوع گستره علم امام در کلام اسلامی (پایان‌نامه)|سیر تطور گستره علم امام در کلام اسلامی]]، ص۵۷.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۱. آقای عرفانی (پژوهشگر جامعة المصطفی العالمیة)؛}}
[[پرونده:11273.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[محمد نظیر عرفانی|عرفانی]]]]
::::::آقای '''[[محمد نظیر عرفانی]]''' در پایان‌نامه کارشناسی ارشد خود با عنوان ''«[[بررسی علم غیب معصومان (پایان‌نامه)|بررسی علم غیب معصومان در تفاسیر فریقین]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::*[[تفسیر قمی]] می‌نویسد: [[ابی عبد الله]]{{ع}} فرمود کسی که در نزد او [[علم‌الکتاب]] است [[امام علی|أمیر‌المؤمنین]]{{ع}} می‌باشد و [[امیر المؤمنین]]{{ع}} فرموده است همانا علمی که به [[حضرت آدم]]{{ع}} داده شده و جمیع آنچه به [[انبیا]] الهی تا [[پیامبر خاتم|خاتم الانبیاء]] {{صل}} داده شده نزد عترت نبی اسلام{{صل}} می‌باشد.
::::::*[[محمد بن حسن طوسی]] چندین قول در این مورد بیان می کند: قول اول از ابن عباس که گفته مراد اسلام آورندگان از اهل کتاب می‌باشد. قول دوم از قتاده و مجاهد که گفته‌اند آنها [[عبد اللَّه بن سلام]]، و سلمان الفارسی، و تمیم الداری هستند. و حسن گفته که آن شخص خداوند است و ابو جعفر و ابو عبد اللَّه{{ع}} فرموده‌اند که آنها [[ائمه]]{{عم}} می‌باشند.
::::::*بسیاری از مفسرین شیعه من جمله سید هاشم بحرانی بیست و پنج روایت و عبد علی بن جمعه عروسی حویزی بیش از ۱۶ روایت در ذیل آیه نقل کرده‌اند که تمامی آنها دلالت دارد بر اینکه {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} [[امام علی|حضرت علی]]{{ع}} می‌باشد.
::::::*[[محمود بن ابوالحسن نیشابوری]] در تفسیر آیه می‌نویسد، مراد از علم به کتاب علم به جنس آن همانند تورات و انجیل می‌باشد که اهل این دو کتاب می‌دانند صحت رسالت نبی اسلام{{صل}} را و از این امر خبر داده افرادی از اینها که مسلمان شده‌اند همانند عبدالله بن سلام و سلمان فارسی و تمیم الداری.
::::::*[[ابن العربی]] در ذیل آیه می‌گوید: علما درباره کسی که علم کتاب دارد اختلاف نموده‌اند و چهار قول در این مورد بیان کرده‌اند: قول اول اینکه مراد از آن ایمان آورندگان از یهود و نصاری؛ قول دوم مراد عبدالله بن سلام؛ قول سوم مراد از آن [[امام علی|علی بن ابی طالب]]؛ قول چهارم تمامی مؤمنین. وی در ادامه می‌نویسد که کسانی که مراد از صاحب علم را علی بن أبی طالب دانسته‌اند به دو دلیل بوده یکی اینکه او أعلم مؤمنین است که این درست نیست زیرا ابوبکر و عمر و عثمان از او أعلم‌تر بوده‌اند و دلیل دیگر قول پیامبر است که فرمود {{عربی|اندازه=155%|«أنا مدینه العلم و علی بابها‏»}}؛<ref>«من شهر علم و علی درب آن است»</ref> و این حدیث باطل است زیرا که ابواب علم نبی اصحاب او هستند هر یک به میزان منزلت و علمشان به علوم. اما قول صحیح این است که مراد جمیع مؤمنین باشد زیرا تمامی مؤمنین کتاب را می‌دانند و درک می‌کنند وجه اعجاز آن را و شهادت می‌دهند بر نبی بر صدق.
::::::*[[محمد بن یوسف اندلسی]] بیان کرده که برخی گفته‌اند که مراد از {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} علمای اهل کتاب است که اسلام آورده‌اند همانند عبد الله بن سلام و تمیم‌الداری و سلمان فارسی و این قول در صورت می‌تواند صحیح باشد که آیه مدنی باشد ولی جمهور مفسران گفته‌اند که آیه مکی است لذا نمی‌تواند در مورد آنها باشد و محمد بن الحنفیه، و باقر گفته‌اند که مراد [[امام علی|علی بن ابی طالب]]{{ع}} است و گفته شده که مراد جبریل است، و کتاب همان لوح محفوظ می‌باشد. ابن جوزی نیز در تفسیر خود هفت قول را در این باب بیان می‌کند و قول پنجم را از ابن الحنفیه نقل می‌کند که مراد [[امام علی|علی بن ابی طالب]] {{ع}} است.
::::::*[[ابن عجیبه]] می‌گوید، مراد علم حقیقی است و مربوط به عبد اللّه بن سلام، و ایمان آوردندگان از یهود و نصاری است که صفات [[پیامبر خاتم|رسول اکرم]]{{صل}} را می‌دانستند از طریق تورات و انجیل یا اینکه مراد لوح محفوظ است و {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}}، خداوند است.
::::::*[[عبید الله بن احمد حسکانی]] سه روایت به شرح ذیل بیان کرده و مراد از {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} را حضرت علی{{ع}} می‌داند: از أبی سعید الخدری که گفت از [[پیامبر خاتم|رسول خدا]]{{صل}} سؤال کردم در مورد وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْکِتابِ فرمودند وی برادرم علی بن أبی طالب {{ع}} است. از ابن عباس روایت شده که مراد علی بن أبی طالب می‌باشد. ابن الحنفیه نیز گفته که مراد علی بن أبی طالب است.
::::::*[[ابو اسحاق احمد بن ابراهیم‏ ثعلبی نیشابوری‌]] می‌نویسد: از سعید بن عثمان عن أبی مریم و بن عبد الله ابن عطاء نقل شده که گفت همراه با أبی جعفر در مسجد بودم که دیدم ابن عبد الله بن سلام نیز در مسجد نشسته است به ایشان عرض کردم گمان می‌کنند که آن کسی که {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} است عبد الله بن سلام می‌باشد فرمودند همانا آن علی بن أبی طالب {{ع}} است، و نیز از ابن الحنیفه در این مورد نقل شده که مراد علی بن أبی طالب می‌باشد.
::::::بررسی و جمع بندی دیدگاه‌ها:
:::::#مراد از {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} از دیدگاه‌های مفسران مذهب [[اهل بیت]]{{عم}} عبارتند از‏: [[امام علی]]{{ع}}؛ [[ائمه]] {{عم}}؛ اسلام آورندگان از اهل کتاب؛ عبدالله بن سلام، سلمان فارسی، تمیم الداری؛ خداوند؛ البته مفسران شیعه با توجه به روایات وارده در مورد اینکه مراد حضرت علی{{ع}} یا ائمه{{عم}}باشند، اتفاق نظر دارند.
:::::#مراد از {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} در نزد آنها عبارتند از: عبدالله به سلام؛ [[امام علی|علی]]{{ع}}؛ تمامی مؤمنین؛ علمای اهل کتاب که اسلام آورده‌اند عبدالله بن سلام، سلمان فارسی، تمیم الداری؛ ایمان آورندگان از یهود و نصاری؛ مراد جبرئیل است و کتاب هم لوح محفوظ می‌باشد؛ خداوند.
::::::با توجه به دیدگاه مفسرین فریقین در بررسی آیه می‌توان بیان کرد:
:::::#از کلمه {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|عِندَهُ}}﴾}} استفاده می‌‏شود که علم او بطور تحقق و از سنخ علوم موهوبی است و از تعلیمات غیبی و الهامات باطنی سر چشمه گرفته است و از قبیل علوم اکتسابی نیست که معرض فراموشی و یا اشتباه و یا خطاء باشد.
:::::#از کلمه {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} بطور اطلاق استفاده می‌‏شود که بر معارف الهی و اسرار و حقایق بسیاری از آیات کریمه احاطه داشته نه بر بعض و به پاره‏‌ای از حقایق آن هم چنانکه آیه {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۰ سوره نمل علم غیب معصوم را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|قَالَ الَّذِي عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ أَنَا آتِيكَ بِهِ قَبْلَ أَن يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ فَلَمَّا رَآهُ مُسْتَقِرًّا عِندَهُ قَالَ هَذَا مِن فَضْلِ رَبِّي]]}}﴾}}<ref>«[امّا] کسى که دانشى از کتاب [آسمانى] داشت گفت: پیش از آن‌که چشم بر هم زنى، آن‌را نزد تو خواهم آورد! و هنگامى که [سلیمان] آن [تخت] را نزد خود ثابت و پابرجا دید گفت: این از فضل پروردگار من است»؛ سوره نمل، آیه ۴۰.</ref> استفاده می‌‏شود که وزیر سلیمان نبی آصف{{ع}} بهره‌‏ای بطور ابهام از معارف الهی داشته است.
:::::#تعبیر به کلمه {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} شاهد بر اینکه کاملا به اسرار و حقایق آیات قرآنی آگاهی دارد و وظیفه او قیام به هدایت جامعه بشر و دعوت به حق و تعلیم آیات قرآنی است.
:::::#در مورد دیدگاه برخی از مفسرین که گفته‏‌اند مقصود از "کتاب" لوح محفوظ است. و بنابر این تفسیر، مقصود، خداوند خواهد بود، و آیه می گوید: "کفایت می‏‌کند در شهادت خدایی که نزد اوست علم کتاب". باید گفت این تفسیر صحیح نیست، زیرا خلاف ظاهر عطف است، چون اول کفایت خدا را گفته بود و دیگر معنا نداشت که تکرار کند. و از سویی بنابراین تفسیر، ذات و صفت خدا را بر ذات خدا عطف کرده است، و این قبیح و غیر فصیح است.
:::::#دیدگاه برخی از مفسران که گفته‌‏اند منظور از کتاب تورات و انجیل است، و معنایش این است که علمای اهل کتاب کافی‏‌اند برای شهادت بین من و شما، زیرا ایشان از بشارت‌هایی که درباره من در کتابشان آمده خبر دارند، و اوصاف مرا در کتاب خود خوانده‏‌اند. در بررسی این دیدگاه می‌گوییم که این دیدگاه صحیح نیست، زیرا در آیه شریفه شهادت آمده، نه صرف علم. و از سوی دیگر، این سوره در مکه نازل شده و در آن ایام علمای اهل کتاب ایمان نیاورده بودند، و کسی از ایشان به رسالت آن جناب شهادت نداده بود، و با این حال معنا ندارد احتجاج را مستند به شهادتی کند که هنوز احدی آن را اقامه نکرده باشد.
:::::#دیدگاهی که مراد از آیه را آن عده از علمای اهل کتاب می‌دانند که اسلام آورده‏‌اند، مانند عبد اللَّه بن سلام و تمیم داری و جارود و سلمان فارسی و یا اینکه مراد تنها عبد اللَّه بن سلام است. جواب این دیدگاه هم این است که این سوره در مکه نازل شده، و این افراد در مدینه مسلمان شدند. و اینکه در پاره‏‌ای از سوره‌های مکی آیات مدنی وجود دارد، در آن مواردی است که آیات مدنی در خلال سوره‌های مکی قرار داده شده است، نه در مثل آیه مورد بحث که در آخر سوره قرار دارد، و به آیات اول سوره مرتبط است، و معنا ندارد بعضی از کلام مرتبط به هم چند سال به تأخیر بیفتد.
:::::#دیدگاه برخی که قائلند عیبی ندارد که آیه مورد بحث هم مکی باشد، و از علمایی خبر دهد که بعدها در مدینه مسلمان شدند، و به رسالت آن جناب شهادت دادند. در پاسخ می‌گوییم که باعث خرابی حجت، و سقوط آن حجیت می‌‏شود، زیرا معنا ندارد در پاسخ کسانی که در مکه به آن جناب می‌‏گویند تو پیغمبر نیستی گفته شود: شما امروز بدون دلیل او را تصدیق بکنید، و دلیل او بعدها به شما خواهد رسید، چون مردمی از علمای اهل کتاب مسلمان می‌‏شوند، و بر رسالت او شهادت می‏‌دهند.
:::::#دیدگاه کسانی که گفته‏‌اند منظور از کتاب، قرآن کریم است، و معنای آن این است که هر کس این کتاب را فرا گرفته و بدان عالم گشته و در آن تخصص یافته باشد، او گواه است بر اینکه قرآن از ناحیه خداست، و من هم که آورنده آنم فرستاده خدایم، در نتیجه خاتمه سوره به ابتداء آن برمی‏‌گردد، که فرموده بود: {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|تِلْكَ آيَاتُ الْكِتَابِ وَالَّذِيَ أُنزِلَ إِلَيْكَ مِن رَّبِّكَ الْحَقُّ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لاَ يُؤْمِنُونَ}}﴾}}<ref>«این آیات کتاب (آسمانی) است و آنچه از پروردگارت بر تو فرو فرستاده شده راستین است اما بیشتر مردم ایمان نمی‌آورند»؛ سوره رعد، آیه ۱.</ref> و آخر سوره به اول آن و همچنین به وسط آن عطف می‌‏شود که فرمود: {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|أَفَمَن يَعْلَمُ أَنَّمَا أُنزِلَ إِلَيْكَ مِن رَبِّكَ الْحَقُّ كَمَنْ هُوَ أَعْمَى إِنَّمَا يَتَذَكَّرُ أُوْلُواْ الأَلْبَابِ}}﴾}}<ref>«آیا کسی که می‌داند آنچه از پروردگارت بر تو فرو فرستاده شده حقّ است همگون کسی است که کوردل است؟ تنها خردمندان پند می‌پذیرند»؛ سوره رعد، آیه ۱۹.</ref> و این گفتار از خدای سبحان در حقیقت یاری کردن قرآن و دفاع از آن است، در قبال توهینی که کفار از آن کرده، و مکرر گفتند: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|لَوْلا أُنزِلَ عَلَيْهِ آيَةٌ مِّن رَّبِّهِ}}﴾}}<ref>«چرا نشانه‌ای از پروردگارش بر او فرو فرستاده نشده است»؛ سوره رعد، آیه۷؛ سوره عنکبوت آیه۵۰؛ سوره یونس آیه۲۰.</ref> البته برای افاده این معنا جا داشت که صریحا متعرض وضع قرآن شده بفرماید قرآن بزرگ‌ترین آیت بر رسالت است، و لیکن فرمود: {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|قُلْ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}}<ref>«بگو: میان من و شما خداوند و کسی که دانش کتاب نزد اوست، گواه بس»؛ سوره رعد، آیه۴۳.</ref> تا این غرض را ایفاء کرده باشد، و از بزرگترین شواهد این معنا، این است که آیه شریفه مثل بقیه آیات این سوره در مکه نازل شده است. و با همین بیان دیدگاه جمع کثیری از مفسران اهل سنت و شیعه که گفته‏‌اند آیه شریفه در حق [[امام علی|علی]]{{ع}} نازل شده و همچنین روایاتی که در این باره وارد شده تأیید می‌‏شود. پس اگر جمله {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} به کسی از گروندگان به [[رسول خدا]]{{صل}} منطبق گردد، قطعا به [[علی]]{{ع}} منطبق خواهد شد، چون او بود که به شهادت روایات صحیح و بسیار، از تمامی امت مسلمان داناتر به کتاب خدا بود»<ref>[[بررسی علم غیب معصومان (پایان‌نامه)|بررسی علم غیب معصومان در تفاسیر فریقین]]، ص ۱۶۵.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۲. آقای مطهری (پژوهشگر جامعة المصطفی العالمیة)؛}}
[[پرونده:11792.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[منصف علی مطهری]]]]
::::::آقای '''[[منصف علی مطهری]]''' در پایان‌نامه کارشناسی ارشد خود با عنوان ''«[[ علم ائمه از نظر عقل و نقل (پایان‌نامه)| علم ائمه از نظر عقل و نقل]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
:::::*«اولین منبع علم [[ائمه]]{{عم}} به حقیقت کتاب خداوند است که [[ائمه معصومین]]{{عم}} در حالات مختلف از آن استفاده می‌کردند. قرآن کتابی است که در عالم اسفل به صورت الفاظ ظهور یافته است. این کتاب معجزه الهی است که حقیقت ساری آن در لوح محفوظ و کتاب مبین نهفته است و تنها انسان‌هایی به حقیقت آن راه پیدا می‌کنند که به طور کلی طاهر و پاک باشند و به طهارت کبری رسیده باشند. [[ائمه]]{{عم}} با اتصال به حقیقت الهی آن به بسیاری از علوم غیبی که با چشم عادی نمی‌توانند آن را پیدا کنند، دست یافته اند و این آگاهی کامل از قرآن به گونه‌ای است که تفسیر و تأویل و ظاهر و باطن و محکم و متشابه آن را به خوبی می‌دانند. قرآن مجید می‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۳ سوره رعد علم غیب غیر خدا را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|وَيَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُواْ لَسْتَ مُرْسَلاً قُلْ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ]]}}﴾}} <ref> و کافران می‌گویند: تو فرستاده (خداوند) نیستی؛ بگو: میان من و شما خداوند و کسی که دانش کتاب نزد اوست، گواه بس؛ سوره رعد، آیه ۴۳.</ref> از این آیه استفاده می‌شود که کسی وجود دارد که تمام علم کتاب نزد اوست<ref>پایان‌نامه [[علم ائمه از نظر عقل و نقل (پایان‌نامه)|علم ائمه از نظر عقل و نقل]].</ref>.
:::::*«از آیه {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|...قُلْ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}}<ref> «... بگو ميان من و شما خداوند و كسى كه دانش كتاب نزد اوست، گواه بس‏.»</ref> با توجه به تفاسیر مختلف نکات ذیل به دست می‌آید:
::::#این عبارت عطف به کلمه {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|اللَّهِ}}﴾}} شده و تقدیر آن "كَفَى بِمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ شَهِيدًا" است.
::::#از کلمه "عنده" استفاده می‌شود که علم او بطور تحقیق و از سنخ علوم موهوبی است و تعلیمات غیبی و الهامات باطنی سرچشمه گرفته است(...)
::::#از کلمه [[علم‌الکتاب]] بطور اطلاق استفاده می‌شود که بر معارف الهی و اسرار و حقایق بسیاری از آیات احاطه داشته باشد نه بر بعضی از حقایق»<ref>پایان‌نامه [[علم ائمه از نظر عقل و نقل (پایان‌نامه)|علم ائمه از نظر عقل و نقل]]، ص۱۲۴.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۳. آقای محسنی عسگرانی؛}}
[[پرونده:11946.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[حمید محسنی عسگرانی|محسنی عسگرانی]]]]
::::::آقای '''[[حمید محسنی عسگرانی]]'''، در مقاله ''«[http://rasekhoon.net/article/show/194823/%D9%85%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%85-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%A8%D9%87-%D9%86%D9%82%D9%84-%D8%A7%D8%B2-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-(2)/ محدوده علم امام به نقل از قرآن]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«قرآن فرموده: {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|قُلْ أَيُّ شَيْءٍ أَكْبَرُ شَهَادَةً قُلِ اللَّهِ شَهِيدٌ بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ}}﴾}}<ref>«بگو: بالاترین گواهی، گواهی کیست؟ (و خودت پاسخ بده و) بگو: خداوند ، گواه میان من و شماست»؛ سوره انعام، آیه۱۹.</ref> در اینکه مصداق {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} چه کسی می‌باشد تفاسیر مختلف و مصادیق متعددی بیان شده است که حضرت علامه آن مصادیق را تلویحا مورد نقد و بررسی قرار داده است لکن نکته‌ای که باید عرض بنمایم این است که تمامی مصادیق مذکور با مسئله کامل بودن علم امام قابل تطبیق است مگر تفسیر جناب زمخشری در کشاف که گفته‌اند منظور از {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} خداوند متعال می‌باشد، که بطلان این نظر با فرمایشات جناب علامه معلوم گردید. اما مصادیق دیگری که برای آن ذکر شده است هیچکدام با اصل بحث امامت و علم امام ناسازگار نیست.اما سؤال اینجاست که چگونه می‌توان از آیه مذکور علم امام را ثابت و محدوده آن را مشخص کرد؟ در پاسخ باید بگوئیم که کسی که علم کتاب نزد اوست یا امام است یا غیر امام اگر بگوییم که این علم نزد امام است که مدعا ثابت و مطلوب حاصل شده است و آن علم بی‌حد و حصر امام است و اگر چنین علمی که صاحب آن علم می‌تواند گواه بر نبوت محمد مصطفی{{صل}} باشد و شهادت او در کنار شهادت خدا قرار گیرد نزد غیر امام باشد پس باید بگوییم که علم امام باید بسیار بالاتر از [[علم‌الکتاب]] باشد یا در حد او زیرا دانستیم که امام بالاترین مخلوقات و برترین ایشان از هر حیث می‌باشد و معنا ندارد که علم کسی از علم امام که برتر از اوست بیشتر باشد و الا لازم می‌آمد که او امام باشد نه آن کس که ما او را امام فرض کرده‌ایم»<ref>[http://rasekhoon.net/article/show/194823/%D9%85%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%85-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%A8%D9%87-%D9%86%D9%82%D9%84-%D8%A7%D8%B2-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-(2)/ محدوده علم امام به نقل از قرآن].</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۴. آقای بنی‌سعید لنگرودی؛}}
[[پرونده:9030760879.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[سید محمد جواد بنی‌سعید لنگرودی|بنی‌سعید لنگرودی]]]]
::::::آقای '''[[سید محمد جواد بنی‌سعید لنگرودی]]''' در کتاب ''«[[شرب مدام در تبیین علم امام (کتاب)|شرب مدام در تبیین علم امام]]»'' در این‌باره گفته است:
::::::«شاید بتوان گفت تعبیر "علم کتاب" در مقابل [[علم غیب]]، و مرتبه‌ای پایین‌تر از علم غیب است؛ علم کتاب علمی است مکتوب، مضبوط، و مشهود برای اهلش، بنابراین [[غیب]] نیست. البته خداوند می‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|تِلْكَ مِنْ أَنْباءِ الْغَيْبِ نُوحيها إِلَيْكَ ما كُنْتَ تَعْلَمُها أَنْتَ وَ لا قَوْمُكَ مِنْ قَبْلِ هذا فَاصْبِرْ إِنَّ الْعاقِبَةَ لِلْمُتَّقينَ}}﴾}} <ref> این از خبرهای [[غیب]] است که ما به تو [[وحی]] می‌کنیم؛ تو و قومت پیش از این آنها را نمی‌دانستید پس شکیبا باش که سرانجام (نیکو) از آن پرهیزگاران است؛ سوره هود، آیه: ۴۹.</ref>، {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|ذلِكَ مِنْ أَنْباءِ الْغَيْبِ نُوحيهِ إِلَيْكَ وَ ما كُنْتَ لَدَيْهِمْ إِذْ أَجْمَعُوا أَمْرَهُمْ وَ هُمْ يَمْكُرُون‏}}﴾}} <ref> (ای پیامبر) این از خبرهای نهانی است که به تو وحی می‌کنیم و تو هنگامی که (برادران یوسف) بر کار خود هم‌داستان شدند و نیرنگ می‌باختند نزد آنها نبودی؛ سوره یوسف، آیه: ۱۰۲.</ref> است؛ یعنی این مقدار از [[علم غیب]] را مشهود کرده، اما نه مشهود هر کس، مشهود [[انبیا]] و [[اولیا]] است. بنابر این نظر، اگر [[نبی]]، کل [[علم الکتاب]] را هم داشته باشد، عالم الغیب نیست.
::::::توجه به این نکته ضروری است که "کتاب" نیز دو مرتبه دارد؛ یک مرتبه آن داخل در علم غیب است و مخصوص خداست، که در بعضی موارد از آن تعبیر به "[[ام الکتاب]]" یا "کتاب رب" یا "کتاب الله" شده؛ مرتبه دیگر آن، همان است که بر نبی نازل می‌شود و در اختیار او قرار می‌گیرد؛ و از آن بطور مطلق به "کتاب" تعبیر می‌کنند. و همان‌گونه که آیه {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|وَ اتْلُ ما أُوحِيَ إِلَيْكَ مِنْ كِتابِ رَبِّكَ لا مُبَدِّلَ لِكَلِماتِهِ وَ لَنْ تَجِدَ مِنْ دُونِهِ مُلْتَحَداً}}﴾}} <ref> آنچه را از کتاب پروردگارت به تو وحی شده تلاوت کن! هیچ چیز سخنان او را دگرگون نمی‌سازد و هرگز پناهگاهی جز او نمی‌یابی؛ سوره کهف، آیه: ۲۷.</ref>. در این صورت {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|مِنْ}}﴾}} تبعیضیه است نه بیانیه. نیز دلالت دارد آنچه به [[نبی اکرم]] {{صل}} [[وحی]] شده نیز بخشی از "کتاب رب"، "همان [[ام الکتاب]]" است؛ مِن کتاب است، نه همه کتاب. بنابراین، مرتبه "ام الکتاب" بخشی از علم غیب خداوند است، که نزد اوست و احدی از آن اطلاع ندارد <ref> {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|قالَ فَما بالُ الْقُرُونِ الْأُولى‏ * قالَ عِلْمُها عِنْدَ رَبِّي في‏ كِتابٍ لا يَضِلُّ رَبِّي وَ لا يَنْسى‏}}﴾}} گفت: حال اقوامی که از این پیش می‌زیسته‌اند چیست؟ گفت: علم آن در کتابی است نزد پروردگار من. پروردگار من نه خطا می‌کند و نه فراموش؛ سوره طه، آیه: ۵۱ و ۵۲.</ref>، مگر به همان مقدار که در "[[علم الکتاب]]" نازل فرموده.
::::::نتیجه اینکه، خداوند از تمام علوم مربوط به ملک و ملکوت، کوچک و بزرگ، ذرات آسمان و زمین، [[غیب]] آسمان و زمین، وقایع و حوادث، از ابتدا تا انتهای عالم، آن‌هایی را که تثبیت شده، امضا شده، و مقدر شده، در کتابی مبین، مکتوب فرموده است؛ <ref> {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|وَ قالَ الَّذينَ كَفَرُوا لا تَأْتينَا السَّاعَةُ قُلْ بَلى‏ وَ رَبِّي لَتَأْتِيَنَّكُمْ عالِمِ الْغَيْبِ لا يَعْزُبُ عَنْهُ مِثْقالُ ذَرَّةٍ فِي السَّماواتِ وَ لا فِي الْأَرْضِ وَ لا أَصْغَرُ مِنْ ذلِكَ وَ لا أَكْبَرُ إِلاَّ في‏ كِتابٍ مُبين‏}}﴾}} کافران گفتند: قیامت هرگز به سراغ ما نخواهد آمد. بگو: آری به پروردگار سوگند که به سراغ شما خواهد آمد. خداوندی که از [[غیب]] آگاه است و به اندازه سنگینی ذرّه‌ای در آسمان‌ها و زمین از علم او دور نخواهد ماند، و نه کوچک‌تر از آن و نه بزرگ‌تر مگر اینکه در کتابی آشکار ثبت است؛ سوره سبأ، آیه: ۳. {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|وَ ما مِنْ دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ إِلاَّ عَلَى اللَّهِ رِزْقُها وَ يَعْلَمُ مُسْتَقَرَّها وَ مُسْتَوْدَعَها كُلٌّ في‏ كِتابٍ مُبين‏‏}}﴾}} هیچ جنبنده‌ای در زمین نیست مگر اینکه روزی او بر خداست؛ او قرارگاه و محل نقل و انتقالش را می‌داند همه اینها در کتاب آشکاری ثبت است؛ سوره هود، آیه: ۶. {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|ما أَصابَ مِنْ مُصيبَةٍ فِي الْأَرْضِ وَ لا في‏ أَنْفُسِكُمْ إِلاَّ في‏ كِتابٍ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَبْرَأَها إِنَّ ذلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسير‏}}﴾}} هیچ مصیبتی در زمین و نه در وجود شما روی نمی‌دهد مگر اینکه همه آنها قبل از آنکه زمین را بیافرینیم در کتابی ثبت است؛ و این امر برای خدا آسان است؛ سوره حدید، آیه: ۲۲. {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|وَ لا رَطْبٍ وَ لا يابِسٍ إِلاَّ في‏ كِتابٍ مُبين‏}}﴾}} ... و نه هیچ تر و خشکی وجود دارد، جز اینکه در کتابی آشکار ثبت است؛ سوره انعام، آیه: ۵۹.</ref> آنگاه این کتاب را در اختیار بندگان برگزیده‌اش -بنابر اختلاف مراتبشان- قرار می‌دهد. <ref> {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْكِتابَ الَّذينَ اصْطَفَيْنا مِنْ عِبادِنا...‏ }}﴾}} سپس این کتاب را به گروهی از بندگان برگزیده خود به میراث دادیم... ؛ سوره فاطر، آیه: ۳۲. {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|وَ لَقَدْ آتَيْنا مُوسَى الْكِتابَ وَ قَفَّيْنا مِنْ بَعْدِهِ بِالرُّسُل‏... ‏}}﴾}} ما به موسی کتاب دادیم، و بعد از او پیامبرانی پشت سر هم فرستادیم... ؛ سوره بقره، آیه: ۸۷.</ref> به این معنا که کلید ورود به این کتابخانه را در اختیارشان می‌گذارد؛ هر چند که ورود به آن نیز در هر موردی منوط به اذن خداست.
::::::اکنون به برخی از روایاتی که در زمینه علم کتاب و دارندگان آن وارد شده اشاره می‌کنیم تا این بحث وضوح و حجیت بیشتری پیدا کند:
::::# [[بصائر الدرجات (کتاب)|بصائر الدرجات]]: {{عربی|اندازه=150%|"أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنِ الْبَرْقِيِّ عَنْ رَجُلٍ مِنَ الْكُوفِيِّينَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْوَلِيدِ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ {{ع}} مَا يَقُولُ أَصْحَابُكَ فِي أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ {{ع}} وَ عِيسَى وَ مُوسَى أَنَّهُمْ أَعْلَمُ قَالَ قُلْتُ مَا يُقَدِّمُونَ عَلَى أُولِي الْعَزْمِ أَحَداً قَالَ أَمَا إِنَّكَ لَوْ حَاجَجْتَهُمْ بِكِتَابِ اللَّهِ لَحَجَجْتَهُمْ قَالَ قُلْتُ وَ أَيْنَ هَذَا فِي كِتَابِ اللَّهِ قَالَ إِنَّ اللَّهَ قَالَ فِي مُوسَى {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|وَ كَتَبْنا لَهُ فِي الْأَلْواحِ مِنْ كُلِّ شَيْ‏ءٍ مَوْعِظَةً}}﴾}} <ref> سوره اعراف، آیه: ۱۴۵.</ref> وَ لَمْ يَقُلْ كُلَّ شَيْ‏ءٍ وَ قَالَ فِي عِيسَى {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|وَ لِأُبَيِّنَ لَكُمْ بَعْضَ الَّذِي تَخْتَلِفُونَ فِيهِ}}﴾}} <ref> سوره زخرف، آیه: ۶۳.</ref> وَ لَمْ يَقُلْ كُلَّ شَيْ‏ءٍ وَ قَالَ فِي صَاحِبِكُمْ {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|كَفى‏ بِاللَّهِ شَهِيداً بَيْنِي وَ بَيْنَكُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ}}﴾}} <ref> سوره رعد، آیه: ۴۳.</ref>"}}؛ عبدالله بن ولید می‌گوید: [[امام صادق]] {{ع}} فرمود: نظر اصحاب تو درباره [[امیرالمؤمنین]]، موسی و عیسی چیست؛ کدام یک را داناتر می‌دانند؟ گفتم: اصحاب من هیچ کس را بر [[انبیاء اولوالعزم]] مقدم نمی‌دانند. امام فرمود: اگر با آنان با کتاب خدا به بحث بپردازی می‌توانی بر ابطال نظرشان حجت اقامه کنی. گفتم: در کجای قرآن چنین چیزی آمده؟ فرمود: خدا درباره موسی گفته است: "و برای او در الواح "تورات" از هر موضوعی اندرزی نوشتیم" و نگفته "همه اندرزها". و در مورد عیسی گفته است: "و آمده‌ام تا برخی از آنچه را که در آن اختلاف دارید برای شما روشن کنم" و نگفته "همه اختلافات". ولی درباره [[امیرالمؤمنین]] گفته است: "کافی است که خداوند، و کسی که تمام علم کتاب نزد اوست، میان من و شما گواه باشند" <ref> [[بحار الانوار (کتاب)|بحار الانوار]]، ج۱۴، ص۲۴۵. </ref>. <ref> [[بصائر الدرجات (کتاب)|بصائر الدرجات]]، ج۱، ص۲۲۹.</ref> به این بیان که آنچه در الواح موسی نوشتیم، {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|مِنْ كُلِّ شَيْ‏ءٍ}}﴾}} بود، نه کل شیء؛ و آنچه عیسی توان تبیین آن را داشت، {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|بَعْضَ الَّذِي... }}﴾}} بود، نه کل آن؛ در حالی که نزد [[امیرالمؤمنین]] کل علم الکتاب موجود است. بنابراین [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} از موسی و عیسی داناتر است.
::::#[[تفسیر القمی (کتاب)|تفسیر القمی]]: {{عربی|اندازه=150%|"أَبِي عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنِ ابْنِ أُذَيْنَةَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ {{ع}} قَالَ الَّذِي {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ}}﴾}} هُوَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ {{ع}} وَ سُئِلَ عَنِ {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|الَّذِي عِنْدَهُ عِلْمٌ مِنَ الْكِتابِ}}﴾}}‏ أَعْلَمُ- أَمِ الَّذِي {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ‏}}﴾}} فَقَالَ مَا كَانَ عِلْمُ {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|الَّذِي عِنْدَهُ عِلْمٌ مِنَ الْكِتابِ}}﴾}} عِنْدَ الَّذِي {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ}}﴾}} إِلَّا بِقَدْرِ مَا تَأْخُذُ الْبَعُوضَةُ بِجَنَاحِهَا مِنْ مَاءِ الْبَحْرِ، فَقَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ {{ع}} أَلَا إِنَّ الْعِلْمَ الَّذِي هَبَطَ بِهِ آدَمُ مِنَ السَّمَاءِ إِلَى الْأَرْضِ وَ جَمِيعَ مَا فُضِّلَتْ بِهِ النَّبِيُّونَ- إِلَى خَاتَمِ النَّبِيِّينَ فِي عِتْرَةِ خَاتَمِ النَّبِيِّينَ {{صل}}"}}؛ "[[امام صادق]] {{ع}} فرمودند: کسی که نزد او [[علم الکتاب]] وجود دارد، [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} است. و از ایشان سؤال شد کسی که نزد او علمی از کتاب بود داناتر است یا کسی که علم الکتاب را دارد؟ فرمودند: علم کسی که نزد او علمی از کتاب بود در مقابل علم کسی که علم الکتاب را دارد، همانند مقدار آبی است که حشره‌ای با بال خود از آب دریا بردارد. و [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} فرمود: آگاه باشید آن علمی که آدم با آن علم از آسمان به زمین هبوط کرد، و همه آن علومی که از آن پس به [[انبیا]] داده شده، تا برسیم به [[پیامبر خاتم|خاتم النبیین]] {{صل}}، همه در [[عترت|عترت خاتم النبیین]] جمع است"<ref>[[بحار الانوار (کتاب)|بحار الانوار]]، ج۲۶، ص۱۶۰.</ref>. <ref> [[تفسیر القمی (کتاب)|تفسیر القمی]]، ج۱، ص۳۶۷. </ref>
::::# [[بصائر الدرجات (کتاب)|بصائر الدرجات]]: {{عربی|اندازه=150%|"ابْنُ يَزِيدَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُكَيْرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ {{ع}} قَالَ: كُنْتُ عِنْدَهُ فَذَكَرُوا سُلَيْمَانَ وَ مَا أُعْطِيَ مِنَ الْعِلْمِ وَ مَا أُوتِيَ مِنَ الْمُلْكِ فَقَالَ لِي وَ مَا أُعْطِيَ سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ إِنَّمَا كَانَ عِنْدَهُ حَرْفٌ وَاحِدٌ مِنَ الِاسْمِ الْأَعْظَمِ وَ صَاحِبُكُمُ الَّذِي قَالَ اللَّهُ {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|قُلْ كَفى‏ بِاللَّهِ شَهِيداً بَيْنِي وَ بَيْنَكُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ}}﴾}} <ref>سوره رعد، آیه: ۴۳.</ref> وَ كَانَ وَ اللَّهِ عِنْدَ عَلِيٍّ {{ع}} عِلْمُ الْكِتَابِ فَقُلْتُ صَدَقْتَ وَ اللَّهِ جُعِلْتُ فِدَاكَ"}}؛ ابن بکیر می‌گوید: نزد [[امام صادق]] {{ع}} بودیم که سخن از [[حضرت سلیمان|سلیمان نبی]] و علم و مُلکی که خدا به او داد به میان آمد؛ حضرت فرمود: آنچه به سلیمان بن داوود داده شد، تنها یک حرف از [[اسم اعظم]] بود؛ ولی صاحب شما کسی است که خداوند فرموده "بگو کافی است که خداوند، و کسی که تمام علم کتاب نزد اوست، میان من و شما گواه باشند"، به خدا سوگند علم الکتاب نزد [[امیرالمؤمنین|علی]] {{ع}} بود" <ref>[[بحار الانوار (کتاب)|بحار الانوار]]، ج۲۶، ص۱۷۰.</ref>.<ref> [[بصائر الدرجات (کتاب)|بصائر الدرجات]]، ج۱، ص۲۱۲.</ref>
::::# [[بصائر الدرجات (کتاب)|بصائر الدرجات]]: {{عربی|اندازه=150%|"أَحْمَدُ بْنُ مُوسَى عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُوسَى الْخَشَّابِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ كَثِيرٍ الْهَاشِمِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ {{ع}} قَالَ: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|قالَ الَّذِي عِنْدَهُ عِلْمٌ مِنَ الْكِتابِ أَنَا آتِيكَ بِهِ قَبْلَ أَنْ يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ}}﴾}} قَالَ فَفَرَّجَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ {{ع}} بَيْنَ أَصَابِعِهِ فَوَضَعَهَا عَلَى صَدْرِهِ ثُمَ‏ قَالَ وَ اللَّهِ عِنْدَنَا عِلْمُ الْكِتَابِ كُلُّهُ"}}؛ "عبدالرحمان بن کثیر، از [[امام صادق]] {{ع}} نقل می‌کند که این آیه را تلاوت فرمود: " "اما" کسی که دانشی از کتاب داشت گفت: "من پیش از آن که چشم بر هم زنی، آن را نزد تو خواهم آورد!"؛ سپس حضرت انگشتان دستش را باز کرد، و آن را بر سینه‌اش گذاشت، و فرمود: به خدا سوگند تمام [[علم الکتاب]] نزد ماست" <ref>[[بحار الانوار (کتاب)|بحار الانوار]]، ج۲۶، ص۱۷۰.</ref>.<ref> [[بصائر الدرجات (کتاب)|بصائر الدرجات]]، ج۱، ص۲۱۲.</ref>
::::# [[بصائر الدرجات (کتاب)|بصائر الدرجات]]: {{عربی|اندازه=150%|"عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَامِرٍ عَنِ الرَّبِيعِ بْنِ أَبِي الْخَطَّابِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بَشِيرٍ عَنْ ضُرَيْسٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ {{ع}} قَالَ: إِنَّ لِلَّهِ عِلْمَيْنِ عِلْماً مَبْذُولًا وَ عِلْماً مَكْفُوفاً فَأَمَّا الْمَبْذُولُ فَإِنَّهُ لَيْسَ مِنْ شَيْ‏ءٍ تَعْلَمُهُ الْمَلَائِكَةُ وَ الرُّسُلُ إِلَّا نَحْنُ نَعْلَمُهُ فَأَمَّا الْمَكْفُوفُ فَهُوَ الَّذِي عِنْدَ اللَّهِ فِي أُمِّ الْكِتَاب‏"}}؛ "برای خدا دو گونه علم وجود دارد، یکی علم مبذول، و دیگری علم مکفوف، از علم مبذول هیچ چیزی نیست که [[ملائکه]] و [[پیامبران]] بدانند مگر اینکه ما نیز آن را می‌دانیم؛ و اما علم مکفوف همان است که نزد خداوند در [[ام ‌الکتاب]] است"<ref>[[بحار الانوار (کتاب)|بحار الانوار]]، ج۴، ص۸۹.</ref>.<ref> [[بصائر الدرجات (کتاب)|بصائر الدرجات]]، ج۱، ص۱۱۱.</ref>
::::# [[دلائل الامامة (کتاب)|دلائل الامامة]]: {{عربی|اندازه=150%|"عَنْ حُذَيْفَةَ بْنِ مَنْصُورٍ، عَنْ يُونُسَ، قَالَ: سَمِعْتُهُ يَقُولُ وَ قَدْ مَرَرْنَا بِجَبَلٍ فِيهِ دُودٌ، فَقَالَ: أَعْرِفُ مَنْ يَعْلَمُ إِنَاثَ هَذَا الدُّودِ مِنْ ذُكْرَانِهِ، وَ كَمْ عَدَدُهُ. ثُمَّ قَالَ: نَعْلَمُ ذَلِكَ مِنْ كِتَابِ اللَّهِ، فَإِنَّ فِي كِتَابِ اللَّهِ تِبْيَانَ كُلِّ شَيْ‏ء"}}؛ "یونس می‌گوید با حضرت از کوهی می‌گذشتیم که کِرم‌هایی در آنجا بود. حضرت فرمودند: کسی را می‌شناسم که تعداد این کرم‌ها، و اینکه کدامشان مذکرند و کدامشان مؤنث را می‌داند! سپس فرمودند: این مطلب را از کتاب خدا می‌دانم؛ به درستی که در کتاب خدا بیان همه چیز وجود دارد" <ref> [[دلائل الامامة (کتاب)|دلائل الامامة]]، ص۲۷۳.</ref>»<ref>[[شرب مدام در تبیین علم امام (کتاب)|شرب مدام در تبیین علم امام]]، ص ۵۵-۶۲.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۵. پژوهشگران وبگاه پرسمان؛}}
[[پرونده:9030760879.jpg|100px|right|بندانگشتی|]]
::::::پژوهشگران ''«[http://www.porseman.org/q/vservice.aspx?logo=images/right.jpg&id=106689 وبگاه پرسمان]»'' وابسته به «[[نهاد نمايندگى مقام معظم رهبرى در دانشگاه‌ها]]» در پاسخ به این پرسش آورده‌اند:
::::::«سه آیه در قرآن مجید است که اگر کنار هم ملاحظه گردد مسئله [[علم غیب]] [[پیامبر|پیغمبر]]{{صل}} و [[امامان]]{{عم}} روشن می‌گردد: {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۰ سوره نمل علم غیب معصوم را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|قَالَ الَّذِي عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ أَنَا آتِيكَ بِهِ قَبْلَ أَن يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ فَلَمَّا رَآهُ مُسْتَقِرًّا عِندَهُ قَالَ هَذَا مِن فَضْلِ رَبِّي لِيَبْلُوَنِي أَأَشْكُرُ أَمْ أَكْفُرُ وَمَن شَكَرَ فَإِنَّمَا يَشْكُرُ لِنَفْسِهِ وَمَن كَفَرَ فَإِنَّ رَبِّي غَنِيٌّ كَرِيمٌ]]}}﴾}}<ref>«(امّا) کسی که دانشی از کتاب (آسمانی) داشت گفت: «پیش از آنکه چشم بر هم زنی، آن را نزد تو خواهم آورد!» و هنگامی که (سلیمان) آن (تخت) را نزد خود ثابت و پابرجا دید گفت: «این از فضل پروردگار من است، تا مرا آزمایش کند که آیا شکر او را بجا می‏‌آورم یا کفران می‏‌کنم؟! و هر کس شکر کند، به نفع خود شکر می‏‌کند؛ و هر کس کفران نماید (بزیان خویش نموده است، که) پروردگار من، غنی و کریم است»؛ سوره نمل، آیه ۴۰.</ref> در آیه دیگر می‌خوانیم: {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۳ سوره رعد علم غیب غیر خدا را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|قُلْ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ]]}}﴾}}<ref>بگو: کافى است که خداوند، و کسى که علم کتاب و آگاهى بر قرآن نزد اوست، میان من و شما گواه باشند!؛ سوره رعد، آیه۴۳.</ref> از سوی دیگر در احادیث متعددی که در کتب اهل سنت و شیعه نقل شده چنین می‌خوانیم که: ابو سعید خدری می‌گوید از رسول خدا{{صل}} معنی {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۰ سوره نمل علم غیب معصوم را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|الَّذِي عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ]]}}﴾}} را سؤال کردم، فرمود: او وصی برادرم سلیمان بن داود بود، گفتم {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۳ سوره رعد علم غیب غیر خدا را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ]]}}﴾}} کیست؟ فرمود: «ذلک اخی علی بن ابیطالب» «او برادرم علی بن ابیطالب است»؛<ref>[[وسائل‏ الشیعة (کتاب)|وسائل الشیعة]]، ج ۲۷ ص۱۸۹.</ref> با توجه به اینکه "علم من الکتاب" که در مورد "آصف" آمده علم جزئی است، و "[[علم‌الکتاب]]" که در مورد [[امام علی|حضرت علی]]{{ع}} آمده علم کلی است، تفاوت میان مقام علمی «آصف» و [[امام علی|علی]]{{ع}} روشن می‌گردد. از سوى سوم در آیه ۸۹ سوره نحل مى‌خوانیم: {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|وَ نَزَّلْنا عَلَيْكَ الْكِتَابِ تِبْيَانًا لِّكُلِّ شَيْءٍ}}﴾}}<ref>«ما قرآن را بر تو نازل کردیم که بیانگر هر چیزى است».</ref> روشن است کسى که عالم به اسرار چنین کتابى باشد، باید اسرار غیب را بداند، و این دلیلى است آشکار بر اینکه ممکن است انسانى از اولیاء اللَّه، از اسرار غیب به فرمان خدا آگاه گردد»<ref>[http://www.porseman.org/q/vservice.aspx?logo=images/right.jpg&id=106689 وبگاه پرسمان.]</ref>.
:::::*«منظور از کتاب در آیه {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|...قُلْ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}}<ref> «... بگو ميان من و شما خداوند و كسى كه دانش كتاب نزد اوست، گواه بس‏.»</ref> یا [[لوح محفوظ]] است که [[ام الکتاب]] می‌باشد، یا مقصود قرآن کریم است. اگر مراد [[رابطه لوح یا لوح محفوظ با علم غیب معصوم چیست؟ (پرسش)|لوح محفوظ باشد ثابت می‌شود که آنکه عالم به کتاب است علم غیب دارد]]؛ و اگر مراد قرآن باشد باز همین معنا ثابت می‌گردد؛ چون به یقین منظور از داشتن [[علم‌الکتاب]]، دانستن ظواهر آیات قرآن کریم نیست. از زاویه نگاه این آیه، آنکه علم کتاب نزد اوست باید دارای چنان درجه بالایی از علم باشد که شهادت او در ردیف شهادت خداوند متعال قرار گیرد. (...)اگر کسی عالم به قرآن کریم باشد، عالم به جمیع حقایق عالم خلقت است؛ چرا که قرآن کریم {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|تِبْيَانًا لِّكُلِّ شَيْءٍ}}﴾}} می‌باشد. در تفسیر این آیه برخی گفته‌اند که مراد از {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} خود خداوند متعال می‌باشد؛ ولی اکثر مفسرین بزرگ این تفسیر نپذیرفته و گفته‌اند، اگر مراد از این عبارت خدا باشد تکرار قبیح لازم می‌آید. همچنین در آن صورت از نظر ادبی نیز چنین جمله‌ای در نهایت درجه‌ای سستی خواهد بود. لذا شکی نیست که صاحب این علم مخلوقی از آفریدگان خداست.
::::::درباره {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} چهار احتمال دیگر نیز داده شده است.
::::#برخی گفته‌اند: مراد یهودیان و مسیحیانی هستند که مسلمان شدند و آنان شهادت دادند که اسم آن حضرت در کتاب آنها آمده است. این احتمال نادرست است چون اوّلاً لفظ {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|الْكِتَابِ}}﴾}} در قرآن کریم و روایات بدون قرینه در مورد تورات و انجیل به کار نرفته است. ثانیاً کتب یهود و نصاری طبق تصریح خود قرآن تحریف شده‌اند و کتاب تحریف شده فاقد هر گونه حجّیّتی می‌باشد. ثالثاً {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} یک نفر است نه یک جمع.
::::#گفته شده این شخص، [[عبدالله بن سلام]]، یا [[سلمان فارسی]] یا دیگر افرادی هستند که قبلاً در دین دیگری بوده‌اند. این احتمال نیز در غایت سستی است؛ چون اینها نیز داخل در همان گروه یهود یا نصاری یا امثال آن می‌باشد؛ پس برخی اشکالات فوق بر آنها نیز وارد می‌باشد.
::::#برخی نیز گفته‌اند مراد از {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} همه مؤمنان می‌باشند؛ که این هم مردود می‌باشد؛ چون مؤمنان یک نفر نیستند و آیه تصریح دارد که {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} یک نفر می‌باشد.
::::#احتمال چهارمی که داده شده حضرت [[امام علی|علی بن ابی طالب]]{{ع}} می‌باشد؛ که این احتمال مورد قبول [[ائمه|ائمه اهل بیت]]{{عم}} واقع شده است. و این احتمال با آیات قرآن بیشتر تطبیق می‌کند؛ چون در آیه {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۰ سوره نمل علم غیب معصوم را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|قَالَ الَّذِي عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ أَنَا آتِيكَ بِهِ قَبْلَ أَن يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ فَلَمَّا رَآهُ مُسْتَقِرًّا عِندَهُ قَالَ هَذَا مِن فَضْلِ رَبِّي]]}}﴾}}<ref>«[امّا] کسى که دانشى از کتاب [آسمانى] داشت گفت: پیش از آن‌که چشم بر هم زنى، آن‌را نزد تو خواهم آورد! و هنگامى که [سلیمان] آن [تخت] را نزد خود ثابت و پابرجا دید گفت: این از فضل پروردگار من است»؛ سوره نمل، آیه ۴۰.</ref> بیان داشت که صاحب [[علم‌الکتاب]] توان معجزه دارد. چون [[اصف بن برخیا]]، وزیر [[حضرت سلیمان]] که نه [[علم‌الکتاب]]، بلکه {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۰ سوره نمل علم غیب معصوم را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ]]}}﴾}} داشت، یعنی علم به بخشی از کتاب داشت، توانست در سایه آن علم تخت بلقیس را به سرعت از یمن تا فلسطین منتقل نماید. و تنها علی {{ع}} است بین اصحاب دارای قدرت اعجاز بود و بارها این معجزات را نشان داده و شیعه و سنّی بر آن معترفند. پس اگر منظور از {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} علی {{ع}} باشد، این آیه نیز دلالت بر [[آیا امام علی علم غیب دارد؟ (پرسش)|علم غیب داشتن آن جناب، آن هم بر جمیع امور عالم می‌باشد]]»<ref>[http://www.porseman.org/q/vservice.aspx?logo=images/right.jpg&id=136349 وبگاه پرسمان.]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۶. پژوهشگران پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه؛}}
[[پرونده:9030760879.jpg|100px|right|بندانگشتی|]]
::::::''«[http://www.hawzah.net/fa/Question/View/12337/%D8%AA%D9%86%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%B9%D9%84%D9%85-%D8%BA%DB%8C%D8%A8-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%85%D8%B9%D8%B5%D9%88%D9%85-%D8%A8%D8%A7-%D9%86%D9%88%D8%B4%DB%8C%D8%AF%D9%86-%D8%B3%D9%85-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D8%B3%D8%AA-%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1/?SearchText=%D8%BA%DB%8C%D8%A8&LPhrase= پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه]»'' در پاسخ به این پرسش آورده است:
::::::«سه آیه در قرآن مجید است که اگر کنار هم ملاحظه گردد مسئله [[علم غیب]] [[پیغمبر]]{{صل}} و [[امامان]]{{عم}} روشن می‌گردد.
:::::#{{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۰ سوره نمل علم غیب معصوم را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|قَالَ الَّذِي عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ أَنَا آتِيكَ بِهِ قَبْلَ أَن يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ فَلَمَّا رَآهُ مُسْتَقِرًّا عِندَهُ قَالَ هَذَا مِن فَضْلِ رَبِّي لِيَبْلُوَنِي أَأَشْكُرُ أَمْ أَكْفُرُ وَمَن شَكَرَ فَإِنَّمَا يَشْكُرُ لِنَفْسِهِ وَمَن كَفَرَ فَإِنَّ رَبِّي غَنِيٌّ كَرِيمٌ]]}}﴾}}<ref>«(امّا) کسی که دانشی از کتاب (آسمانی) داشت گفت: «پیش از آنکه چشم بر هم زنی، آن را نزد تو خواهم آورد!» و هنگامی که (سلیمان) آن (تخت) را نزد خود ثابت و پابرجا دید گفت: «این از فضل پروردگار من است، تا مرا آزمایش کند که آیا شکر او را بجا می‏‌آورم یا کفران می‏‌کنم؟! و هر کس شکر کند، به نفع خود شکر می‏‌کند؛ و هر کس کفران نماید (بزیان خویش نموده است، که) پروردگار من، غنی و کریم است»؛ سوره نمل، آیه ۴۰.</ref>
:::::#در آیه دیگر می‌خوانیم: {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۳ سوره رعد علم غیب غیر خدا را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|...قُلْ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ]]}}﴾}}<ref>«... بگو: کافى است که خداوند، و کسى که علم کتاب [و آگاهى بر قرآن] نزد اوست، میان من و شما گواه باشند!». سوره رعد، آیه۴۳.</ref>
::::::از سوی دیگر در احادیث متعددی که در کتب [[اهل سنت]] و [[شیعه]] نقل شده چنین می‌خوانیم که:
::::::ابو سعید خدری می‌گوید از [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} معنی {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۰ سوره نمل علم غیب معصوم را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|الَّذِي عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ]]}}﴾}} را سؤال کردم، فرمود: او وصی برادرم سلیمان بن داود بود، گفتم {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۳ سوره رعد علم غیب غیر خدا را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ]]}}﴾}} کیست؟ فرمود: «او برادرم علی بن ابیطالب است»؛<ref>[[وسائل‏ الشیعة (کتاب)|وسائل الشیعة]]، ج ۲۷ ص۱۸۹.</ref> با توجه به اینکه "علم من الکتاب" که در مورد "آصف" آمده علم جزئی است، و "[[علم‌الکتاب]]" که در مورد حضرت علی{{ع}} آمده علم کلی است، تفاوت میان مقام علمی «آصف» و علی{{ع}} روشن می‌گردد.<ref>تفسیر نمونه، ج۲۵، ص۱۵۰.</ref>»<ref>[http://www.hawzah.net/fa/Question/View/12337/%D8%AA%D9%86%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%B9%D9%84%D9%85-%D8%BA%DB%8C%D8%A8-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%85%D8%B9%D8%B5%D9%88%D9%85-%D8%A8%D8%A7-%D9%86%D9%88%D8%B4%DB%8C%D8%AF%D9%86-%D8%B3%D9%85-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D8%B3%D8%AA-%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1/?SearchText=%D8%BA%DB%8C%D8%A8&LPhrase= پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۷. پژوهشگران پایگاه اطلاع‌رسانی مسجد حضرت علی اصغر؛}}
[[پرونده:9030760879.jpg|100px|right|بندانگشتی|]]
::::::''پژوهشگران «[http://masjedaliasghar.ir/?p=3338 پایگاه اطلاع‌رسانی مسجد حضرت علی اصغر]»'' در پاسخ به این پرسش آورده است:
::::::«سدیر گوید: من و ابو بصیر و یحیای بزاز و داود بن کثیر در مجلس نشسته بودیم که [[امام صادق]]{{ع}} با حالت خشم وارد شد، چون در مسند خویش قرار گرفت فرمود: شگفتا از مردمی که گمان می‌کنند ما بالذّات غیب می‌دانیم! کسی جز خدای عز و جل غیب نمی‌داند. من می‌خواستم فلان کنیزم را بزنم، او از من گریخت و من ندانستم که در کدام اطاق منزل پنهان شده است. سدیر گوید: چون حضرت از مجلس برخاست و به منزلش رفت، من و ابو بصیر و میسر، خدمتش رفتیم و عرض کردیم: قربانت گردیم، آنچه درباره کنیزت فرمودی، شنیدیم و ما می‌دانیم که شما علم زیادی‏ دارید و علم غیب را به شما نسبت ندهیم فرمود: ای سدیر! مگر تو قرآن را نمی‌خوانی؟ عرض کردم: چرا، فرمود: مگر در آنچه از کتاب خدا خوانده‏‌ای این آیه را دیده‌ای؟ که {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۰ سوره نمل علم غیب معصوم را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|قَالَ الَّذِي عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ أَنَا آتِيكَ بِهِ قَبْلَ أَن يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ فَلَمَّا رَآهُ مُسْتَقِرًّا عِندَهُ قَالَ هَذَا مِن فَضْلِ رَبِّي]]}}﴾}}<ref>امّا کسى که دانشى از کتاب آسمانى داشت گفت: پیش از آن‌که چشم بر هم زنى، آن‌را نزد تو خواهم آورد! و هنگامى که سلیمان آن تخت را نزد خود ثابت و پابرجا دید گفت: این از فضل پروردگار من است.</ref> عرض کردم: قربانت گردم، این آیه را خوانده‏‌ام. فرمود: آن مرد را شناختی و فهمیدی چه اندازه از علم کتاب نزد او بود؟ عرض کردم: شما به من خبر دهید. فرمود: به اندازه یک قطره آب نسبت به دریای اخضر (اقیانوس) عرض کردم: قربانت گردم، چه کم!! فرمود: ای سدیر! چه بسیار است آن مقداری که خدای عز و جل نسبت داده است به علمی که اکنون به تو خبر می‌دهم. ای سدیر! باز در آنچه از کتاب خدای عز و جل خوانده‌‏ای این آیه را دیده‏‌ای؟ {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۳ سوره رعد علم غیب غیر خدا را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|قُلْ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ]]}}﴾}}<ref>بگو: کافى است که خداوند، و کسى که علم کتاب [و آگاهى بر قرآن] نزد اوست، میان من و شما گواه باشند.</ref> عرض کردم: قربانت، این آیه را هم خوانده‏‌ام. فرمود: آیا کسی که تمام علم کتاب را می‌داند فهمیده‌تر است یا کسی که بعضی از آن را می‌داند؟ عرض کردم: نه، بلکه کسی که تمام علم کتاب را می‌داند آنگاه حضرت با دست اشاره به سینه‏‌اش نمود و فرمود: به خدا سوگند تمام علم کتاب نزد ماست»<ref>[http://masjedaliasghar.ir/?p=3338 پایگاه اطلاع‌رسانی مسجد حضرت علی اصغر]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۸. پژوهشگران وبگاه اسلام کوئست؛}}
[[پرونده:9030760879.jpg|بندانگشتی|right|100px|]]
پژوهشگران ''«[http://www.islamquest.net/fa/archive/question/fa49979 وبگاه اسلام کوئست]» در این‌باره گفته‌اند:
::::::«سه آیه در قرآن مجید است که اگر آنها را در کنار هم قرار دهیم مسئله [[علم غیب]] [[پیامبر]]{{صل}} و [[امامان]]{{عم}} از آن روشن می‌شود؛ نخست این‌که قرآن در مورد کسى که تخت ملکه "سبا" را در یک چشم بر هم زدن نزد سلیمان آورد (یعنى آصف بن برخیا) می‏‌گوید: {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۰ سوره نمل علم غیب معصوم را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|قَالَ الَّذِي عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ أَنَا آتِيكَ بِهِ قَبْلَ أَن يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ فَلَمَّا رَآهُ مُسْتَقِرًّا عِندَهُ قَالَ هَذَا مِن فَضْلِ رَبِّي]]}}﴾}}<ref>«[امّا] کسى که دانشى از کتاب [آسمانى] داشت گفت: پیش از آن‌که چشم بر هم زنى، آن‌را نزد تو خواهم آورد! و هنگامى که [سلیمان] آن [تخت] را نزد خود ثابت و پابرجا دید گفت: این از فضل پروردگار من است»؛ سوره نمل، آیه ۴۰.</ref> در آیه دیگر می‌خوانیم: {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|...قُلْ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}}<ref>«... بگو: کافى است که خداوند، و کسى که علم کتاب [و آگاهى بر قرآن] نزد اوست، میان من و شما گواه باشند!». سوره رعد، آیه ۴۳.</ref> از سوى دیگر در احادیث می‌خوانیم که ابو سعید خدرى می‌گوید: از [[رسول خدا]]{{صل}} معناى {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|الَّذِي عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ...}}﴾}} را سؤال کردم، پیامبر فرمود: "او وصى برادرم سلیمان بن داود بود"، گفتم: {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|...وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} کیست؟ فرمود: "او برادرم على بن ابی‌طالب است".<ref>[[شیخ صدوق]]، [[الأمالی (کتاب)|الأمالی]]، ص ۵۶۴ و ۵۶۵.</ref> با توجه به این‌که {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ}}﴾}} که در مورد "آصف" آمده، "علم جزئى" را می‌گوید، و {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} که درباره على{{ع}} آمده "علم کلى" را می‌گوید، تفاوت میان مقام علمى [[آصف بن برخیا]] و [[حضرت على]]{{ع}} روشن می‌گردد.<ref>[[ناصر مکارم شیرازی]]، [[تفسیر نمونه (کتاب)|تفسیر نمونه]]، ج ‏۲۵، ص ۱۵۳.</ref> از سوى دیگر در آیه ۸۹ سوره نحل می‌خوانیم: {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|وَنَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَانًا لِّكُلِّ شَيْءٍ}}﴾}}<ref>«ما قرآن را بر تو نازل کردیم که بیانگر هر چیزى است».</ref> روشن است کسى که عالم به اسرار چنین کتابى باشد، باید اسرار غیب را بداند، و این دلیلى است آشکار بر این‌که ممکن است انسانى از اولیاء اللَّه، از اسرار غیب به امر الهی آگاه گردد»<ref>[http://www.islamquest.net/fa/archive/question/fa49979 وبگاه اسلام کوئست]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۹. پژوهشگران مرکز پاسخگویی به سؤالات دینی انوار طاها.}}
[[پرونده:9030760879.jpg|بندانگشتی|right|100px|]]
پژوهشگران ''«[http://www.anvartaha.ir/fa/Content مرکز پاسخگویی به سؤالات دینی انوار طاها]»'' در این‌باره گفته‌‌اند:
:::::*«در مورد [[علم غیب]] [[ائمه]] چند آیه در قرآن کریم است که با کنار هم قرار دادن آن‌ها مسأله [[علم غیب]] این بزرگواران اثبات می‌‍شود. قرآن درباره کسی که تخت ملکه سبأ را نزد سلیمان آورد می‌گوید: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۰ سوره نمل علم غیب معصوم را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|قَالَ الَّذِي عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ أَنَا آتِيكَ بِهِ قَبْلَ أَن يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ فَلَمَّا رَآهُ مُسْتَقِرًّا عِندَهُ قَالَ هَذَا مِن فَضْلِ رَبِّي]]}}﴾}}<ref>«آن که دانشی از کتاب (آسمانی) با خویش داشت گفت: من پیش از آنکه چشم بر هم زنی آن را برایت می‌آورم و چون (سلیمان) آن (اورنگ) را نزد خود پای برجا دید گفت: این از بخشش (های) پروردگار من است»؛ سوره نمل، آیه ۴۰.</ref> در آیه دیگر می‌خوانیم: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۳ سوره رعد علم غیب غیر خدا را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|وَيَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُواْ لَسْتَ مُرْسَلاً قُلْ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ]]}}﴾}}<ref>«آنکه دانشی از کتاب (آسمانی) با خویش داشت گفت: من پیش از آنکه چشم بر هم زنی آن را برایت می‌آورم و چون (سلیمان) آن (اورنگ) را نزد خود پای برجا دید گفت: این از بخشش (های) پروردگار من است»؛ سوره رعد، آیه ۴۳.</ref> در احادیث بسیاری که از طریق [[شیعه]] و [[سنی]] نقل شده می‌خوانیم که از [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} معنى {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} را پرسیدند، فرمود: او وصى برادرم [[سلیمان بن داوود]] بود، دوباره می پرسند: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} کیست؟ فرمود: او برادرم [[امام علی|على بن ابى طالب]]{{ع}} است. بنابراین [[امام علی|امیر المؤمنین علی]] {{ع}} [[علم‌الکتاب]] را داراست که علم کلی است؛ نه مانند [[علم من الکتاب]] که علم جزئی را گویند<ref>تفسير تطبيقى، ص ۴۳۰.</ref>»<ref>[http://www.anvartaha.ir/fa/Content/42/%D8%B7%D8%A8%D9%82%20%D8%A7%D9%8A%D8%A7%D8%AA%20%D9%82%D8%B1%D8%A7%D9%86%20%D8%A7%D9%8A%D8%A7%20%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%20%D9%86%D9%8A%D8%B2%20%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85%20%D8%A8%D9%87%20%D8%BA%D9%8A%D8%A8%20%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF وبگاه مرکز پاسخگویی به سؤالات دینی انوار طاها]</ref>.
:::::*«[[امام]]{{ع}} با [[آیا علم به ملکوت علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)|مشاهده ملکوت]] و با [[آیا علم به تمام حقایق قرآن علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)|علم به حقیقت قرآن]] و [[آیا علم الکتاب علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)|داشتن علم الکتاب]]، عالم به غیب است؛ البته به اذن خدا<ref>تفسير تطبيقى، ص ۴۳۰.</ref>»<ref>[http://www.anvartaha.ir/fa/Content/42/%D8%B7%D8%A8%D9%82%20%D8%A7%D9%8A%D8%A7%D8%AA%20%D9%82%D8%B1%D8%A7%D9%86%20%D8%A7%D9%8A%D8%A7%20%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%20%D9%86%D9%8A%D8%B2%20%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85%20%D8%A8%D9%87%20%D8%BA%D9%8A%D8%A8%20%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF وبگاه مرکز پاسخگویی به سؤالات دینی انوار طاها]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

==پرسش‌های مصداقی همطراز==
{{پرسش‌های وابسته}}
{{ستون-شروع|3}}
# [[آیا علم به احکام و شرایع الهی علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به باطن قرآن علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به تأویل قرآن علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به تمام حقایق قرآن علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به کتب و صحف پیامبران علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به اشیا پیش از پیدایی آنها علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به حاجات و نیازهای مردم علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به عجایب یا راه‌های آسمان و زمین علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به عجایب خشکی و دریا علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به ملکوت علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به اسم اعظم الهی علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به خطورات قلبی یا ضمائر و نهان آدمیان علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به اعمال و احوال خلق علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به حلال یا حرام‌زادگی افراد علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به بلایا و منایا علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به گذشته و حال و آینده علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به ایمان یا عدم ایمان افراد علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به زمان و کیفیت مرگ افراد علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[اگر معصومان علم به زمان مرگ خود داشتند چرا تقیه می‌کردند؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به آنچه در رحم مادران است علم غیب شمرده می‌شود و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به زمان قیامت علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به زمان ظهور در آخر الزمان علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به احوال فرشتگان و دیدن آنها علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به احوال جنیان و دیدن آنها علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به احوال برزخ و ارتباط با آن عالم علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به منطق الطیر یا زبان حیوانات علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم تأویل احادیث علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
{{پایان}}
{{پایان}}

==پرسش‌های وابسته==
{{پرسش‌های وابسته}}
{{ستون-شروع|3}}
# [[قلمرو علم غیب معصوم تا چه حدی است؟ (پرسش)]]
# [[مهم‌ترین مصادیق علم غیب کدام‌اند؟ (پرسش)]]
# [[علم به چه مواردی تنها نزد خداست؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم غیب معصوم قابلیت افزایش دارد؟ (پرسش)]]
# [[رابطه علم غیب با معجزه و کرامت چیست؟ (پرسش)]]
# [[آیا معجزه به واسطه علم غیب است؟ (پرسش)]]
# [[آیا فراست و حدس یا تیزبینی نوعی علم غیب است؟ (پرسش)]]
# [[آیا دریافت‌های باطنی و خطورات قلبی نوعی علم غیب است؟ (پرسش)]]
{{پایان}}
{{پایان}}

==[[:رده:آثار علم غیب معصوم|منبع‌شناسی جامع علم غیب معصوم]]==
{{پرسش‌های وابسته}}
{{ستون-شروع|3}}
* [[:رده:کتاب‌شناسی کتاب‌های علم غیب معصوم|کتاب‌شناسی علم غیب معصوم]]؛
* [[:رده:مقاله‌شناسی مقاله‌های علم غیب معصوم|مقاله‌شناسی علم غیب معصوم]]؛
* [[:رده:پایان‌نامه‌شناسی پایان‌نامه‌های علم غیب معصوم|پایان‌نامه‌شناسی علم غیب معصوم]].
{{پایان}}
{{پایان}}

==پانویس==
{{یادآوری پانویس}}
{{پانویس2}}

[[رده:علم غیب معصوم]]
[[رده:پرسش‌های جامع امامت و ولایت]]
[[رده:پرسش‌های علم غیب معصوم]]
[[رده:پرسش‌های علم غیب پیامبر]]
[[رده:(اع): پرسش‌هایی با ۲۰ پاسخ]]
[[رده:(اع): پرسش‌های علم غیب معصوم با ۲۰ پاسخ]]
[[رده:پاسخ‌هایی برای بازنویسی]]

آیا علم‌الکتاب علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)

2019-02-17T18:41:04Z

Basim: ترجمه

{{پرسش غیرنهایی}}
{{جعبه اطلاعات پرسش
| موضوع اصلی = [[علم غیب معصوم (پرسش)|بانک جامع پرسش و پاسخ علم غیب]]
| موضوع فرعی = آیا [[علم الکتاب]] [[علم غیب]] است و [[معصوم]]{{ع}} از آن آگاهی دارد؟
| تصویر = 7626626262.jpg
| اندازه تصویر = 200px
| نمایه وابسته = [[قلمرو علم غیب معصوم (نمایه)|قلمرو علم غیب معصوم]]
| مدخل اصلی = [[علم غیب]]
| موضوعات وابسته =
| پاسخ‌دهنده =
| پاسخ‌دهندگان =[[علامه طباطبایی]]؛ [[محمد تقی مصباح یزدی|مصباح یزدی]]؛ [[احمد مطهری|مطهری]]، [[غلام رضا کاردان]]؛ [[سید محمد نجفی یزدی|نجفی یزدی]]؛ [[محمد حسن نادم|نادم]]، [[سید ابراهیم افتخاری|افتخاری]]؛ [[سید علی هاشمی ۱|هاشمی]]؛ [[حسین صالحی مالستانی|صالحی مالستانی]]؛ [[محمد صادق عظیمی|عظیمی]]؛ [[محمد نظیر عرفانی|عرفانی]]؛ [[منصف علی مطهری]]؛ [[حمید محسنی عسگرانی|محسنی عسگرانی]]؛ [[سید محمد جواد بنی‌سعید لنگرودی|بنی‌سعید لنگرودی]]؛ [[پرسمان (وبگاه)|پژوهشگران وبگاه پرسمان]]؛ [[حوزه (وبگاه)|پژوهشگران پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه]]؛ [[مسجد حضرت علی اصغر (وبگاه)|پژوهشگران پایگاه اطلاع‌رسانی مسجد حضرت علی اصغر]]؛ [[مرکز پاسخگویی به سؤالات دینی انوار طاها (وبگاه)|پژوهشگران مرکز پاسخگویی به سؤالات دینی انوار طاها]]
}}
'''آیا [[علم الکتاب]] [[علم غیب]] است و [[معصوم]]{{ع}} از آن آگاهی دارد؟''' یکی از سؤال‌های مصداقی پرسشی تحت عنوان ''«[[مهم‌ترین مصادیق علم غیب کدام‌اند؟ (پرسش)|مهم‌ترین مصادیق علم غیب کدام‌اند؟»]]'' است. برای بررسی جامع این سؤال و دیگر سؤال‌های مرتبط، یا هر مطلب وابسته دیگری، به مدخل اصلی '''[[علم غیب]]''' مراجعه شود.

==عبارت‌های دیگری از این پرسش==

== پاسخ نخست==
[[پرونده:39587474.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[علامه طباطبایی]]]]
::::::'''[[علامه طباطبایی]]''' در کتاب ''«[http://lib.eshia.ir/50081/11/530/%D9%84%D9%8E%D9%86%D9%92_%DB%8C%D9%8E%D9%81%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%90%D9%82%D8%A7_%D8%AD%D9%8E%D8%AA%D9%91%DB%8C_%DB%8C%D9%8E%D8%B1%D9%90%D8%AF%D9%8E%D8%A7_%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8E%DB%8C%D9%8E%D9%91_%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%AD%D9%8E%D9%88%D8%B6%D9%8E المیزان]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«منظور از کتاب، قرآن کریم است، و معناى آن این است که هر کس این کتاب را فرا گرفته و بدان عالم گشته و در آن تخصص یافته باشد، او گواه است بر اینکه قرآن از ناحیه خداست، و من هم که آورنده آنم فرستاده خدایم، در نتیجه خاتمه سوره به ابتداء آن برمى‌گردد، که فرموده بود: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| تِلْكَ آيَاتُ الْكِتَابِ وَالَّذِيَ أُنزِلَ إِلَيْكَ مِن رَّبِّكَ الْحَقُّ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لاَ يُؤْمِنُون}}﴾}}<ref>این آیات کتاب (آسمانی) است و آنچه از پروردگارت بر تو فرو فرستاده شده راستین است اما بیشتر مردم ایمان نمی‌آورند؛ سوره رعد، آیه ۱.</ref>و آخر سوره به اول آن و همچنین به وسط آن عطف مى‌شود که فرمود:{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| أَفَمَن يَعْلَمُ أَنَّمَا أُنزِلَ إِلَيْكَ مِن رَبِّكَ الْحَقُّ كَمَنْ هُوَ أَعْمَى إِنَّمَا يَتَذَكَّرُ أُوْلُواْ الأَلْبَابِ}}﴾}}<ref>آیا کسی که می‌داند آنچه از پروردگارت بر تو فرو فرستاده شده حقّ است همگون کسی است که کوردل است؟ تنها خردمندان پند می‌پذیرند؛ سوره رعد، آیه ۱۹.</ref> و این گفتار از خداى سبحان در حقیقت یارى کردن قرآن و دفاع از آن است، در قبال توهینى که کفار از آن کرده، و مکرر گفتند:{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| لَوْلاَ أُنزِلَ عَلَيْهِ آيَةٌ مِّن رَّبِّهِ}}﴾}}<ref> چرا بر او از سوی پروردگارش نشانه‌ای فرو فرستاده نمی‌شود؟!؛ سوره رعد، آیه ۲۷.</ref>. البته براى افاده این معنا جا داشت که صریحاً متعرض وضع قرآن شده بفرماید قرآن بزرگترین آیت بر رسالت است، و لیکن فرمود:{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۳ سوره رعد علم غیب غیر خدا را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|قُلْ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ]]}}﴾}}<ref>بگو: میان من و شما خداوند و کسی که دانش کتاب نزد اوست، گواه بس؛ سوره رعد، آیه ۴۳.</ref>تا این غرض را ایفاء کرده باشد، و از بزرگترین شواهد این معنایى که براى آیه کردیم این است که آیه شریفه مثل بقیه آیات این سوره در مکّه نازل شده است<ref>[http://lib.eshia.ir/50081/11/530/%D9%84%D9%8E%D9%86%D9%92_%DB%8C%D9%8E%D9%81%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%90%D9%82%D8%A7_%D8%AD%D9%8E%D8%AA%D9%91%DB%8C_%DB%8C%D9%8E%D8%B1%D9%90%D8%AF%D9%8E%D8%A7_%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8E%DB%8C%D9%8E%D9%91_%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%AD%D9%8E%D9%88%D8%B6%D9%8E ترجمه تفسیر المیزان، ج‏ ۹، ص ۵۱۵.]</ref>.

==پاسخ‌های دیگر==
{{یادآوری پاسخ}}
{{جمع شدن|۱. آیت‌الله مصباح یزدی؛}}
[[پرونده:11196.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[محمد تقی مصباح یزدی|مصباح یزدی]]]]
آیت‌الله '''[[محمد تقی مصباح یزدی]]'''، در کتاب ''«[http://mesbahyazdi.ir/node/1041 آموزش عقاید]»'' در این‌باره گفته است:
::::::«بی‌شک [[اهل بیت|اهل بیت پیغمبر]] {{صل}} بیش از سایر مردم از علوم آن حضرت، بهره‌مند بودند چنانکه درباره ایشان فرمود: {{عربی|اندازه=150%|"لا تُعلِّموهُمْ فَاِنَّهُمْ أعْلَمُ مِنْکم"}} <ref>«به ایشان آموزش ندهید، چرا که ایشان از شما داناتر می‌باشند»؛ ر.ک: غایة المرام: ص ۲۶۵، [[الکافی (کتاب)|اصول کافی]]: ج ۱، ص ۲۹۴.</ref> مخصوصاً شخص [[امیرالمؤمنین|امیرمؤمنان]] {{ع}} که از دوران کودکی در دامان [[رسول خدا]] {{صل}} پرورش یافته و تا آخرین لحظات عمر آن حضرت ملازم وی، و همواره درصدد فراگرفتن علوم و حقایق از پیامبر اکرم {{صل}} بود، و درباره وی فرمود: {{عربی|اندازه=150%|"اَنَا مَدينَةُ الْعِلْمِ وَ عَليٌ بابُها"}} <ref>«من شهر علم و علی درب آن است»؛ ر.ک: مستدرک حاکم، ج ۳، ص ۲۲۶، جالب این است که یکی از علماء اهل سنّت کتابی بنام «فتح الملک العلی بصحة حدیث مدینة العلم علی» نوشته که در سال ۱۳۵۴ هـ در قاهره به چاپ رسیده است.</ref>. (...)
::::::ولی [[علوم اهل بیت|علوم ائمه اهل بیت]] {{ع}} منحصر به آنچه از پیامبر اکرم {{صل}} بی‌واسطه یا باواسطه شنیده بودند نبوده است بلکه ایشان از نوعی علوم غیرعادی نیز بهره‌مند بوده‌اند که بصورت "[[الهام]]" و "[[تحدیث]]" <ref>ر.ک: [[الکافی (کتاب)|اصول کافی]]، کتاب الحجة، ص ۲۶۴ و ص ۲۷۰.</ref> به ایشان افاضه می‌شده است نظیر الهامی که به خضر و [[ذوالقرنین]] <ref> ر.ک: [[الکافی (کتاب)|اصول کافی]]، ج ۱، ص ۲۶۸.</ref> و [[حضرت مریم]] و [[مادر موسی]] {{عم}} شده <ref>ر.ک: سوره کهف، آیه: ۶۵-۹۸، سوره آل عمران، آیه: ۱۷-۲۱، سوره طه، آیه: ۳۸، سوره قصص، آیه: ۷.</ref> و بعضاً در قرآن کریم، تعبیر به "[[وحی]]" گردیده که البته منظور از آن، وحی [[نبوت]] نیست، و با چنین علمی بوده که بعضی از [[ائمه اطهار]] {{عم}} که در سنین طفولیت به [[مقام امامت]] می‌رسیدند از همه چیز آگاه بودند و نیازی به تعلّم و فراگیری از دیگران نداشتند.
::::::این مطلب از روایات فراوانی که از خود ائمه اطهار {{عم}} نقل شده و با توجه به [[عصمت]] ایشان، حجیت آنها ثابت است استفاده می‌شود. ولی پیش از آنکه به ذکر نمونه‌ای از آنها بپردازیم به آیه: از قرآن کریم، اشاره می‌کنیم که از شخص یا اشخاصی بعنوان {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ}}﴾}} <ref>«كسى كه دانش كتاب نزد اوست‏»؛ سوره رعد، آیه: ۴۳.</ref> یاد کرده بعنوان شاهد بر حقانیت [[پیامبر اکرم|پیغمبر اکرم]] {{صل}} معرفی می‌کند، و آن آیه: این است: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|قُلْ كَفى‏ بِاللَّهِ شَهيداً بَيْني‏ وَ بَيْنَكُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ}}﴾}} <ref>« بگو ميان من و شما خداوند و كسى كه دانش كتاب نزد اوست، گواه بس‏»؛ سوره رعد، آیه: ۴۳.</ref> بگو برای شهادت میان من و شما، خدا و کسی که [[علم الکتاب]] دارد کفایت می‌کند. بدون شک، چنین کسی که شهادت او قرین شهادت خدای متعال قرار داده شده و داشتن علم الکتاب، او را شایسته چنین شهادتی کرده دارای مقامی بس ارجمند بوده است. (...)
::::::اهمیت داشتن "علم الکتاب" هنگامی روشن می‌شود که در داستان [[حضرت سلیمان]] {{ع}} و احضار تخت بلقیس که در قرآن کریم آمده است دقت کنیم در آنجا که می‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|قالَ الَّذي عِنْدَهُ عِلْمٌ مِنَ الْكِتابِ أَنَا آتيكَ بِهِ قَبْلَ أَنْ يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ‏ ...}}﴾}} <ref>«آن كه دانشى از كتاب (آسمانى) با خويش داشت گفت: من پيش از آنكه چشم بر هم زنى آن را برايت مى‏‌آورم‏...»؛ سوره قصص، آیه: ۷.</ref> یعنی کسی که بهره‌ای از علم الکتاب داشت گفت: من تخت بلقیس را حاضر می‌کنم پیش از آنکه چشم به هم زنی... . از این آیه، استفاده می‌شود که آگاه بودن از برخی از [[علم الکتاب]] چنین اثر شگفت انگیزی داشته است، و از اینجا، می‌توان حدس زد که داشتن همه علم الکتاب چه آثار عظیم‌تری را در بر خواهد داشت. و این، نکته‌ای است که [[امام صادق]] {{ع}} در حدیثی که "[[سدیر صیرفی|سدیر]]" نقل کرده خاطر نشان ساخته‌اند: سدیر گوید: من و [[ابوبصیر]] و [[یحیی البزاز|یحیای بزّاز]] و داود بن کثیر در مجلس "بیرونی" امام صادق {{ع}} بودیم که آن حضرت با حالت غضب، وارد شدند و پس از نشستن فرمودند: تعجب است از مردمی که گمان می‌کنند ما [[علم غیب]] داریم! در صورتی که جز خدای متعال کسی علم غیب ندارد، و من خواستم کنیزم را تنبیه کنم، او فرار کرد. و ندانستم در کدام اطاق رفته است.
::::::سدیر گوید: هنگامی که حضرت برخاستند که به منزلشان "اندرونی" بروند من و ابوبصیر و میسر، همراه آن حضرت رفتیم و عرض کردیم، فدایت شویم، ما سخنانی که درباره کنیز گفتید شنیدیم، و ما معتقدیم که شما علوم فراوانی دارید ولی ادّعای علم غیب درباره شما نمی‌کنیم. حضرت فرمود: ای سدیر، مگر قرآن نخوانده‌ای؟ عرض کردم چرا. فرمود: این آیه: را خوانده‌ای: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|قالَ الَّذي عِنْدَهُ عِلْمٌ مِنَ الْكِتابِ أَنَا آتيكَ بِهِ قَبْلَ أَنْ يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ‏...}}﴾}}<ref>«آن كه دانشى از كتاب (آسمانى) با خويش داشت گفت: من پيش از آنكه چشم بر هم زنى آن را برايت مى‏‌آورم‏...»؛ سوره قصص، آیه: ۷.</ref> گفتم: فدایت شوم، خوانده‌ام. فرمود: می‌دانی که این شخص چه اندازه از [[علم الکتاب]] داشت؟ عرض کردم: شما بفرمایید. فرمود: به اندازه قطره‌ای از دریای پهناور! سپس فرمود: آیا این آیه: را خوانده‌ای {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|قُلْ كَفى‏ بِاللَّهِ شَهيداً بَيْني‏ وَ بَيْنَكُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ}}﴾}}؟<ref>«بگو ميان من و شما خداوند و كسى كه دانش كتاب نزد اوست، گواه بس‏.»</ref> گفتم: آری. فرمود: آن کسی که علم همه کتاب را دارد داناتر است یا کسی که بهره اندکی از علم الکتاب دارد؟ عرض کردم: آن کسی که علم همه کتاب را دارد. پس با اشاره به سینه مبارکش فرمود: به خدا قسم، علم همه کتاب نزد ماست، به خدا قسم علم همه کتاب نزد ماست <ref>ر. ك: [[الکافی (کتاب)|اصول كافى]]، ج ۱، ص ۲۵۷.</ref>. اینک به ذکر نمونه‌های دیگری از روایات وارده در [[علوم اهل بیت]] {{عم}} اشاره می‌کنیم»<ref>[http://mesbahyazdi.ir/node/1041 آموزش عقاید، ص ۳۲۱-۳۲۴].</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۲. حجت الاسلام و المسلمین مطهری؛}}
[[پرونده:11576.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[احمد مطهری]]]]
::::::حجج الاسلام و المسلمین '''[[احمد مطهری|مطهری]]''' و '''[[غلام رضا کاردان]]''' در کتاب ''«[[ع‍ل‍م‌ پ‍ی‍ام‍ب‍ر و ام‍ام‌ در ق‍رآن‌ (کتاب)|ع‍ل‍م‌ پ‍ی‍ام‍ب‍ر و ام‍ام‌ در ق‍رآن‌]]»'' در این‌باره گفته‌اند:
::::::«در قسمتی از گفتگوی جمعی با [[امام صادق]]{{ع}} در حدیثی چنین آمده است: عرض کردیم: قربانت گردیم، آنچه درباره کنیزت فرمودی، شنیدم و ما میدانیم که شما علم زیادی دارید و علم غیب را بشما نسبت ندهیم(؟). فرمود: ای سدیر! مگر تو قرآن را نمی‌خوانی؟ عرض کردم: چرا، فرمود: در آنچه از کتاب خدای عزوجل‏ خوانده‏‌ای؟ این آیه را دیده‏‌ای؟ ‏{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۰ سوره نمل علم غیب معصوم را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|قَالَ الَّذِي عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ أَنَا آتِيكَ بِهِ قَبْلَ أَن يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ]]}}﴾}}<ref>«آن كه دانشى از كتاب (آسمانى) با خويش داشت گفت: من پيش از آنكه چشم بر هم زنى آن را برايت مى‏‌آورم‏»؛ سوره نمل، آیه ۴۰.</ref> عرض کردم: قربانت گردم، این آیه را خوانده‏‌ام. فرمود: آن مرد را شناختی و فهمیدی چه اندازه از علم کتاب نزد او بود؟ عرض کردم: شما به من خبر دهید. فرمود: به اندازه یک قطره آب نسبت به دریای اخضر (بحر محیط) عرض کردم: قربانت گردم، چه کم!! فرمود: ای سدیر! چه بسیار است آن مقداری که خدای عزوجل نسبت داده است به علمی که اکنون به تو خبر می‌دهم چه بسیار است آن مقدار برای کسی‌که خدای عزوجل او را به علمی که اکنون به تو خبر می‌ دهم نسبت نداده است. ای سدیر! باز در آنچه از کتاب خدای عزوجل خوانده‌ای این آیه را دیده‏‌ای؟ {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۳ سوره رعد علم غیب غیر خدا را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|قُلْ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ]]}}﴾}}<ref>«بگو ميان من و شما خداوند و كسى كه دانش كتاب نزد اوست، گواه بس‏.»؛ سوره رعد، آیه ۴۳.</ref> عرض کردم: قربانت، این آیه را هم خوانده‌‏ام. فرمود: آیا کسی‌ که تمام علم کتاب را می‌داند دانشمندتر است یا کسی که بعضی از کتاب را بداند گفتم: البته آن کس که تمام کتاب را بداند، آنگاه حضرت با دست اشاره به سینه‏‌اش نمود و فرمود: بخدا تمام علم کتاب نزد ماست، بخدا تمام علم کتاب نزد ماست<ref>{{عربی|اندازه=120%|" قُلْنَا لَهُ جُعِلْنَا فِدَاكَ سَمِعْنَاكَ وَ أَنْتَ تَقُولُ كَذَا وَ كَذَا فِي أَمْرِ جَارِيَتِكَ وَ نَحْنُ نَعْلَمُ أَنَّكَ تَعْلَمُ عِلْماً كَثِيراً وَ لَا نَنْسُبُكَ إِلَى عِلْمِ الْغَيْبِ قَالَ فَقَالَ يَا سَدِيرُ أَ لَمْ تَقْرَأِ الْقُرْآنَ قُلْتُ بَلَى قَالَ فَهَلْ وَجَدْتَ فِيمَا قَرَأْتَ مِنْ كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَل‏ ﴿{{متن قرآن|قَالَ الَّذِي عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ أَنَا آتِيكَ بِهِ قَبْلَ أَن يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ}}﴾ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ قَدْ قَرَأْتُهُ قَالَ فَهَلْ عَرَفْتَ الرَّجُلَ وَ هَلْ عَلِمْتَ مَا كَانَ عِنْدَهُ مِنْ عِلْمِ الْكِتَابِ قَالَ قُلْتُ أَخْبِرْنِي بِهِ قَالَ قَدْرُ قَطْرَةٍ مِنَ الْمَاءِ فِي الْبَحْرِ الْأَخْضَرِ فَمَا يَكُونُ ذَلِكَ مِنْ عِلْمِ الْكِتَابِ- قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ مَا أَقَلَّ هَذَا فَقَالَ يَا سَدِيرُ مَا أَكْثَرَ هَذَا أَنْ يَنْسُبَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَى الْعِلْمِ الَّذِي أُخْبِرُكَ بِهِ يَا سَدِيرُ فَهَلْ وَجَدْتَ فِيمَا قَرَأْتَ مِنْ كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَيْضا ﴿{{متن قرآن| قُلْ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾ قَالَ قُلْتُ قَدْ قَرَأْتُهُ جُعِلْتُ فِدَاکَ قَالَ أَ فَمَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْکِتَابِ کُلّهُ أَفْهَمُ أَمْ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْکِتَابِ بَعْضُهُ قُلْتُ لَا بَلْ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْکِتَابِ کُلّهُ قَالَ فَأَوْمَأَ بِیَدِهِ إِلَی صَدْرِهِ وَ قَالَ عِلْمُ الْکِتَابِ وَ اللّهِ کُلّهُ عِنْدَنَا عِلْمُ الْکِتَابِ وَ اللّهِ کُلّهُ عِنْدَنَا"}}؛ الکافی (ط - الإسلامیة)، ج‏۱، ص: ۲۵۷، ح۳.</ref>. از این حدیث معلوم می‌شود که دانستن قرآن نقش مهمی در دانستن مسائل غیبی و قدرت امور خارق‌العاده‌ دارد زیرا طبق بعضی از روایات و شواهد دیگر مقصود از کتاب در آیه مبارکه همان قرآن کریم است. چنان‌که [[علامه طباطبایی]] در [[المیزان (کتاب)|تفسیر المیزان]] این معنی را تأیید می‌کند و می‌گوید: با این شواهد تأیید می‌گردد آن‌چه جمعی گفته‌اند و بر طبق آن روایاتی از طرق [[ائمه]] [[اهل بیت]] وارد شده است که آیه درباره [[علی]]{{ع}} نازل شده پس اگر آیه {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}}<ref>«و كسى كه دانش كتاب نزد اوست‏»</ref> بر کسی از پیروان [[پیامبر]]{{صل}} انطباق داشته باشد همانا بر [[علی]]{{ع}} تطبیق می‌گردد، زیرا او دانشمندترین فرد امت به کتاب خداست و روایات صحیحه بسیاری بر آن وارد شده است و اگر نبود جز حدیث متواتر ثقلین که از طریق فریقین وارد شده: {{عربی|اندازه=150%|«لَنْ یَفْتَرِقا حَتّی‌ یَرِدَا عَلَیَّ الْحَوضَ»}}<ref>«هرگز از هم جدا نمی‌شوند تا اینکه نزد من بر حوض کوثر حاضر شوند»</ref> همانا در این باره کافی بود.<ref>تفسیر المیزان، ج ۱۱، ص ۴۲۶.</ref> در نتیجه می‌توان گفت آیهٔ مبارکهٔ {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|تِبْيَانًا لِّكُلِّ شَيْءٍ}}﴾}}<ref>«بیانگر هر چیز»، سوره نحل، آیه ۸۹.</ref> اختصاص به امور مربوط به هدایت ندارد بلکه [[قرآن]] در مراحل اعلی مشتمل بر تمام [[امور غیبی]] است و کسی که عالم به [[علم قرآن]] با تمام مراحل آن است تمام امور غیبی را می‌تواند استفاده کند»<ref>[[ع‍ل‍م‌ پ‍ی‍ام‍ب‍ر و ام‍ام‌ در ق‍رآن‌ (کتاب)|ع‍ل‍م‌ پ‍ی‍ام‍ب‍ر و ام‍ام‌ در ق‍رآن‌]]، ص ۲۲۴-۲۲۷.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۳. حجت الاسلام و المسلمین نجفی یزدی؛}}
[[پرونده:Pic1419.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[سید محمد نجفی یزدی|نجفی یزدی]]]]
::::::حجت الاسلام و المسلمین '''[[سید محمد نجفی یزدی]]''' در کتاب ''«[[پیشگویی‌های امیرالمؤمنین ع‍ل‍ی‌ ب‍ن‌ اب‍ی‌ طال‍ب‌ (کتاب)|پیشگویی‌های امیرالمؤمنین ع‍ل‍ی‌ ب‍ن‌ اب‍ی‌ طال‍ب‌]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«قرآن مجید، [[علم‌الکتاب]] را اقیانوسی از دانش می‌داند که اسرار هستی در آن نهان است، مثلاً در یک‌جا می‌فرماید:{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| وَمَا مِنْ غَائِبَةٍ فِي السَّمَاء وَالأَرْضِ إِلاَّ فِي كِتَابٍ مُّبِينٍ}}﴾}}<ref>و هیچ چیز پنهانی در آسمان و زمین نیست مگر که در کتابی روشنگر آمده است؛ سوره نمل، آیه ۷۵.</ref> و در جای دیگر می‌فرماید:{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| لا يَعْزُبُ عَنْهُ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ فِي السَّمَاوَاتِ وَلا فِي الأَرْضِ وَلا أَصْغَرُ مِن ذَلِكَ وَلا أَكْبَرُ إِلاَّ فِي كِتَابٍ مُّبِينٍ }}﴾}}<ref> و هیچ چیز پنهانی در آسمان و زمین نیست مگر که در کتابی روشنگر آمده است؛ سوره سبا، آیه ۳.</ref> و در جای دیگر به طور واضح می‌فرماید: کلیدهای غیب نزد خداوند است، به جز او کسی از آن آگاه نیست، او می‌داند آنچه در خشکی و دریاست، هیچ برگی بر زمین نمی‌افتد؛ مگر اینکه می‌داند، هیچ دانه‌ای در تاریکی زمین و هیچ ‌تر و خشکی نیست؛ مگر اینکه در کتابی واضح قرار دارد. {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[با توجه به آیه ۵۹ سوره انعام چگونه علم غیب غیر از خدا ثابت می‌شود؟ (پرسش)|وَلاَ رَطْبٍ وَلاَ يَابِسٍ إِلاَّ فِي كِتَابٍ مُّبِينٍ]]}}﴾}}<ref>و هیچ تر و خشکی نیست جز آنکه در کتابی روشن آمده است؛ سوره انعام، آیه ۵۹.</ref> و بالأخره برای اینکه به عظمت این [[علم‌الکتاب]] بیشتر آگاه شویم، نگاهی می‌اندازیم به داستان [[حضرت سلیمان]]{{ع}} و [[بلقیس]] که در قرآن مجید آمده است. در این جریان، [[حضرت سلیمان]]{{ع}} از اطرافیان خود پرسید: کدام یک از شما تخت [[بلقیس]] را قبل از اینکه او و افرادش بیایند نزد من حاضر می‌کند؟ یکی از جنّیان گفت: من آن تخت را قبل از اینکه شما از جای خود برخیزی حاضر می‌کنم! در این میان قرآن می‌گوید: کسی که در نزد او دانشی بود {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۰ سوره نمل علم غیب معصوم را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|قَالَ الَّذِي عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ]]}}﴾}}<ref>آن که دانشی از کتاب (آسمانی) با خویش داشت گفت؛ سوره نمل، آیه ۴۰.</ref> گفت: من آن را زودتر از به هم خوردن پلک چشم تو، حاضر می‌کنم و این کار را کرد.
::::::توجه دارید که قرآن مجید دارنده این قدرت را به عنوان کسی که اندکی از علم کتاب را دارد، یاد می‌کند و از این نکته معلوم می‌شود که دانش این کتاب باید بسیار گسترده باشد که اندکی از آن، این گونه انسان را قدرتمند می‌کند و بنابراین در احادیث متعدّد از [[اهل البیت]]{{عم}} ذکر شده است که فرمودند: «دانش آنکه بخشی از [[علم‌الکتاب]] را داشت، در مقابل دانش کسی که تمامی علم کتاب را دارد، همانند تری بال مگسی است از آب دریا!!»<ref> تفسیر نورالثقلین، ج ۴، ص ۸۷ از تفسیر علی بن ابرهیم.</ref>. آری و با تکیه بر همین علم و منبع بود که عدّه‌ای از اصحاب [[امام صادق]]{{ع}} مثل [[عبدالأعلی]] و [[عبید بن عبدالله بن بشیر]]، همگی از [[امام صادق]]{{ع}} شنیدند که می‌فرمود: «من می‌دانم آنچه در زمین‌ها و آنچه در بهشت و آنچه در جهنّم و آنچه بوده و آنچه خواهد بود. آنگاه حضرت اندکی درنگ نمود و چون دید که این سخن بر شنوندگان سنگین آمد، فرمود: من اینها را از کتاب خدا می‌دانم، خداوند می‌فرماید:{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| وَنَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَانًا لِّكُلِّ شَيْءٍ}}﴾}}<ref>و بر تو این کتاب را فرو فرستادیم که بیانگر هر چیز؛ سوره نحل، آیه ۸۹.</ref><ref>بصائر الدرجات، ص ۱۲۷ و۱۲۸.</ref>.
::::::روایات [[اهل بیت]]{{عم}} قاطعانه اعلام می‌دارد که صاحب این علم، [[امام علی|امیرالمؤمنین]]{{ع}} و پس از او [[ائمه اطهار]]{{عم}}، از اولاد معصومان او می‌باشند. [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} به [[ابوسعید خدری]] که از آن آیه مبارک پرسیده بود، فرمود: او برادرم [[امام علی|علی بن ابی‌طالب]]{{ع}} است. <ref>تفسیر نورالثقلین، ج ۲، ص ۵۲۳ از امالی صدوق.</ref>. و [[امام صادق]]{{ع}} در حدیث صحیح فرمود: «الَّذِي عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ‏ هُوَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِين‏{{ع}}<ref>آنکه در نزد او دانش کتاب است، همان [[امام علی|امیرالمؤمنین]]{{ع}} است؛ تفسیر نورالثقلین، ج ۲، ص ۵۲۳ از تفسیر علی بن ابراهیم.</ref>. [[امام]]{{ع}} فرمود: خداوند تبارک و تعالی در مورد [[موسی]]{{ع}} فرمود: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| وَكَتَبْنَا لَهُ فِي الأَلْوَاحِ مِن كُلِّ شَيْءٍ مَّوْعِظَةً }}﴾}}<ref> و برای او در الواح تورات در هر زمینه پندی و برای هر چیز تفصیلی نوشتیم؛ سوره اعراف، آیه ۱۴۵.</ref> و نفرمود: تمامی موعظه‌ها را و در مورد [[عیسی]]{{ع}} فرمود: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| وَلِأُبَيِّنَ لَكُم بَعْضَ الَّذِي تَخْتَلِفُونَ فِيهِ }}﴾}}<ref> تا برای شما چیزی را که در آن اختلاف دارید روشن گردانم؛ سوره زخرف، آیه ۶۳.</ref> تا عیسی برای شما برخی از موارد اختلاف را بیان کند و نفرمود: همه آن را، اما در مورد [[امام علی|امیرالمؤمنین]]{{ع}} فرمود: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| قُلْ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}}<ref> بگو: میان من و شما خداوند و کسی که دانش کتاب نزد اوست، گواه بس؛ سوره رعد، آیه ۴۳.</ref> و سپس حضرت برای اینکه عظمت این دانش، معلوم گردد به آیه دیگر استناد جسته، فرمود: خداوند عزوجل فرموده است: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| وَلاَ رَطْبٍ وَلاَ يَابِسٍ إِلاَّ فِي كِتَابٍ مُّبِينٍ }}﴾}}<ref>و هیچ تر و خشکی نیست جز آنکه در کتابی روشن آمده است؛ سوره انعام، آیه ۵۹.</ref> آنگاه [[حضرت صادق]]{{ع}} فرمود: «علم این کتاب با این عظمت نزد [[علی]]{{ع}} است <ref>الاحتجاج، ج ۲، ص ۱۳۹.</ref>.».<ref>[http://www.ghadeer.org/Book/1020/152290 پیشگویی‌های امیرالمؤمنین ع‍ل‍ی‌ ب‍ن‌ اب‍ی‌ طال‍ب‌]</ref>
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۴. حجج الاسلام و المسلمین نادم و افتخاری؛}}
[[پرونده:673639443601.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[محمد حسن نادم|نادم]]]]
حجج الاسلام و المسلمین دکتر '''[[محمد حسن نادم]]''' و '''[[سید ابراهیم افتخاری]]''' در مقاله ''«[[منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد (مقاله)|منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد]]»'' در این‌باره گفته‌‌اند:
::::::«از دیگر مستندات غیب‌دانی [[ائمه]]{{عم}}، نزد محدثان قم، آگاهی آنها از [[اسم اعظم]] و [[علم‌الکتاب]] است. روایت آورده که از وجود [[اسم اعظم]] و [[علم‌الکتاب]] نزد [[امامان]]{{عم}} خبر می‌دهد. وی در توضیح ماهیت و حروف [[اسم اعظم]] هم، ۱۰ روایت نقل کرده که طبق آنها، [[اسم اعظم]] خداوند ۷۳ حرف دارد که ۷۲ حرفش نزد [[امامان]]{{عم}} و ۱ حرف آن مختص خدا و نزد او محفوظ است. وی دربارۀ [[علم‌‌الکتاب]] هم، ذیل آیۀ ۴۳ سورۀ رعد نقل می‌کند که [[امام صادق]]{{ع}} فرمود: منظور از {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} <ref> کسی که دانش کتاب نزد اوست؛ سوره رعد، آیه: ۴۳.</ref> ماییم و [[علی]]{{ع}} اولین و بهترین ما و با فضیلت‌ترین ماست. [[شیخ صدوق]] معتقد است اسمای اعظم الهی، در حروف مقطعۀ قرآن قرار دارد و در اختیار کسانی قرار می‌گیرد که به وسیلۀ آنها بتوانند بر حقانیت خود دلیل بیاورند»<ref>[[منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد (مقاله)|منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد]] صفحه ۶۶</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۵. حجت الاسلام و المسلمین هاشمی؛}}
[[پرونده:11720.JPG|100px|right|بندانگشتی|[[سید علی هاشمی ۱|سید علی هاشمی]]]]
حجت الاسلام و المسلمین دکتر '''[[سید علی هاشمی ۱|سید علی هاشمی]]''' در مقاله ''«[[علم امام تام یا محدود؟ (مقاله)|علم امام تام یا محدود؟]]»'' در این‌باره گفته است:
::::::«خداوند در قرآن از کسی که نزد او [[علم‌الکتاب]] است، به عنوان شاهدی بر درستی [[نبوت]] [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} یاد شده است: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۳ سوره رعد علم غیب غیر خدا را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|وَيَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُواْ لَسْتَ مُرْسَلاً قُلْ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ]]}}﴾}} <ref> و کافران می‌گویند: تو فرستاده (خداوند) نیستی؛ بگو: میان من و شما خداوند و کسی که دانش کتاب نزد اوست، گواه بس؛ سوره رعد، آیه: ۴۳.</ref> برخی اندیشه‌وران‌، آیه یادشده را این‌گونه تفسیر کرده‌اند که مراد از «الکتاب»، همان [[لوح محفوظ]] یا کتاب مبین است. سرچشمه همه دانش‌ها [[لوح محفوظ]] است که از آن با نام‌های دیگری مانند «کتاب مکنون»، {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| أُمُّ الْكِتَابِ}}﴾}}<ref> سوره رعد، آیه: ۳۹.</ref> و {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| إِمَامٍ مُبِينٍ }}﴾}}<ref> سوره یس، آیه: ۱۲.</ref> نیز در قرآن کریم یاد شده است. بنابراین تفسیر، صاحب [[علم‌الکتاب]] به تمام حقایق هستی دسترسی دارد. در روایات مستفیضی، [[ائمه]]{{عم}} صاحب [[علم‌الکتاب]] معرفی شده‌اند. این تفسیر، تأیید کننده تام بودن علوم [[ائمه]]{{عم}} است»<ref>[http://fa.imamatpedia.com/wiki/%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%D8%AA%D8%A7%D9%85_%DB%8C%D8%A7_%D9%85%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF%D8%9F_(%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87) علم امام تام یا محدود؟]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۶. حجت الاسلام و المسلمین صالحی مالستانی؛}}
[[پرونده:11607.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[حسین صالحی مالستانی|صالحی مالستانی]]]]
::::::حجت الاسلام و المسلمین '''[[حسین صالحی مالستانی]]''' در مقاله ''«[[علم غیب و علم لدنی پیامبر از منظر امام خمینی (مقاله)|علم غيب و علم لدنی پيامبر]]»'' در این‌باره گفته‌است:
::::::«[[امام خمینی|امام]]، در کتاب شرح دعای سحر در بحث کلمات تام الهی، یک قاعده کلی برای تمام بودن هر چیزی، ذکر می‌کند و از آن برای جامعیت وجود [[پیامبر|پیامبر اسلام]]{{صل}} بهره می‌گیرد، بیان امام چنین است: "تمام بودن هرچیزی بر حسب ذات خود آن چیز و متناسب با آن است. مثلاً تمام بودن علم به آن است که حقایق آن چنان منکشف گردد که هیچ جهل و پوشیدگی و حجاب در آن نباشد و..."<ref>شرح دعای سحر، ترجمه احمد فهری، ص ۸۸.</ref> این‌که برخی از کلمات کتاب الهی تمام است و برخی تمام‌تر و برخی ناقص است و برخی ناقص‌تر و ناقص بودن و یا تمام بودن کلمات این کتاب از جهت "مِرآتیت"؛ آیینه بودن و نمودار بودن آن از [[عالم غیب]] الهی و سر مکنون و کنز مخفی است.<ref>همان</ref> [[امام خمینی]] پس از این زمینه‌سازی‌ها و با توجه به این که وی [[پیامبر|پیامبر خاتم]]{{صل}} را مظهر اسم اعظم "الله" و بقیه [[انبیا|پیامبران]] را مظهر اسامی چون: رحمن و... می‌دانست، درباره انسان کامل که مصداق بارز آن [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} است می‌فرماید: "ولی انسان کامل از آن‌جا که کون جامع و آیینه تمام‌نمای همه اسما و صفات الهیه است از این‌رو، تمام‌ترین کلمات الهیه است. بلکه او همان کتاب الهی است که همه کتاب‌های الهی در آن است". <ref>امام خمینی، شرح دعای سحر، ترجمه احمد فهری، ص ۸۹</ref> به نظر می‌رسد که آیینه تمام‌ نما بودن [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} به عنوان انسان کامل و کتاب الهی، تعبیر عرفانی از [[علم لدنی]] و یا [[علم غیب]] است که خداوند به او افاضه کرده است و [[پیامبر]]{{صل}} کتاب الهی است که همه کتاب‌های الهی و همه آنچه را انبیای الهی آورده‌اند و داشتند در کتاب وجود او جمع است و [[پیامبران]] هر کدام به‌اندازه‌ای که حق‌نما و مرئات عالم غیب هستند، به‌همان میزان از [[علم لدنی]] الهی برخوردارند و [[پیامبر|پیامبر خاتم]]{{صل}} از همه جامع‌تر و علم او نیز محیط‌‌‌تر از علوم همه است» <ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/n25246/%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%BA%DB%8C%D8%A8_%D9%88_%D8%B9%D9%84%D9%85_%D9%84%D8%AF%D9%86%D9%91%DB%8C_%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%A8%D8%B1_%D8%B5_%D8%A7%D8%B2_%D9%85%D9%86%D8%B8%D8%B1_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C علم غيب و علم لدنی پيامبر از منظر امام خمينی، فصلنامه حضور، شماره ۸۸].</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۷. حجت الاسلام و المسلمین نقوی؛}}
[[پرونده:60727626.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[سید نسیم عباس نقوی|نقوی]]]]
::::::حجت الاسلام و المسلمین دکتر '''[[سید نسیم عباس نقوی]]''' در پایان‌نامه دکتری خود با عنوان ''«[[ علم پیامبر و ائمه به غیب (پایان‌نامه)| علم پیامبر و ائمه به غیب]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«از این آیه با توجه به تفاسیر مختلف نکات ذیل استفاده می‌شود.
::::#جمله آخر آیه، عطف بر لفظ {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|بِاللَّهِ}}﴾}} شده و تقدیر آن {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۳ سوره رعد علم غیب غیر خدا را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ]]}}﴾}}<ref>«ميان من و شما خداوند و كسى كه دانش كتاب نزد اوست، گواه بس‏.»</ref>است.
::::#از کلمه {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|عِندَهُ}}﴾}} استفاده می‌شود که علم او به طور تحقیق و از سنخ علوم موهوبی است و از تعلیمات غیبی و الهامات باطنی سرچشمه گرفته است و از قبیل علوم اکتسابی نیست که در معرض فراموشی یا خطا باشد.
::::#از کلمه {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} به طور اطلاق استفاده می‌شود که بر معارف الهی و اسرار حقایق بسیاری از آیات احاطه داشته باشد نه بر بعضی از حقایق.
::::#ادای شهادت پروردگار در ردیف شهادت {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۳ سوره رعد علم غیب غیر خدا را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتاب]]}}﴾}}<ref>«آن كس كه علم كتاب نزد اوست» سورۀ رعد، آیۀ ۴۳</ref> است و به آن عطف شده است. چنانچه غیر از این منظور بود مانند جمله {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۳ سوره رعد علم غیب غیر خدا را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|قُلْ كَفى بِاللَّهِ شَهيداً بَيني وَ بَيْنَكُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتاب]]}}﴾}}<ref>«بگو: كافى است خدا و آن كس كه علم كتاب نزد اوست، میان من و شما گواه باشد» سورۀ رعد، آیۀ ۴۳</ref> گفته می‌شد.
::::#تعبیر به کلمه {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۳ سوره رعد علم غیب غیر خدا را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتاب]]}}﴾}}<ref>«آن كس كه علم كتاب نزد اوست» سورۀ رعد، آیۀ ۴۳</ref> شاهد آن است که کاملاً با اسرار و حقایق قرآنی آگهی دارد و وظیفه او قیام به هدایت جامعه بشر و دعوت به حق و تعلیم آیات قرآنی و نیز نظارت بر قرآن است.
::::#بر حسب بعضی مفسرین مراد از {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۳ سوره رعد علم غیب غیر خدا را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتاب]]}}﴾}}<ref>«آن كس كه علم كتاب نزد اوست» سورۀ رعد، آیۀ ۴۳</ref> عبدالله بن سلام از علماء یهود است که در مدینه پس از هجرت به دین اسلام گروید. ولی این خلاف ظاهر است چون اسلام [[عبدالله بن سلام]] پس از نزول این آیه است. علاوه بر این نمی‌توان شهادت او دلیل بر صحت دعوی رسالت [[رسول اکرم]]{{صل}} باشد چون علم او اکتسابی او مانند سایر افراد مسلمانان است»<ref>[[علم پیامبر و ائمه به غیب (پایان‌نامه)|علم پیامبر و ائمه به غیب]]، ص۴۰.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۸. حجت الاسلام و المسلمین بخارایی‌زاده؛}}
[[پرونده:11805.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[سید حبیب بخارایی‌زاده|بخارایی‌زاده]]]]
حجت الاسلام و المسلمین '''[[سید حبیب بخارایی‌زاده]]''' در پایان‌نامه دکتری خود با عنوان ''«[[علم غیب امامان از نگاه عقل كتاب و سنت (پایان‌نامه)|علم غیب امامان از نگاه عقل كتاب و سنت]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«در این آیه شریفه سخن از کسانی به میان آمده که دارای علم الکتابند. اطلاق "علم الکتاب" دلالت دارد بر آنکه تمامی علوم موجود در کتاب نزد آنان است نه مقداری از آن که در آیه کریمه: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|قَالَ الَّذِي عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ أَنَا آتِيكَ بِهِ قَبْلَ أَن يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ}}﴾}}<ref>«آن كه دانشى از كتاب (آسمانى) با خويش داشت گفت: من پيش از آنكه چشم بر هم زنى آن را برايت مى‌آورم‏»؛ سوره نمل، آیه: ۴۰.</ref>. بدان اشاره رفته است. چه آنکه فرق واضحی است بین "علم من الکتاب" و "علم الکتاب". "علم من الکتاب» یعنی مقداری از علوم موجود در کتاب و «علم الکتاب» یعنی تمامی علوم موجود در کتاب.
::::::در اینجا سه سوال مطرح است:
::::::۱. حقیقت کتابی که در این آیه شریفه وارد شده است، چیست؟
::::::۲. در این کتاب -حقیقتش هر چه باشد– چه علومی موجود است که حضرت [[آصف بن برخیا]]{{ع}} با آن علم و قدرتِ تصرف در کائنات، فقط دارای بعضی از آن علوم است؟
::::::۳. «من عنده علم الکتاب» که واجد تمامی علوم «کتاب» هستند، چه کسانی‌اند؟
::::::پاسخ سوال اول، ارتباط وثیقی به بحث فعلی ما ندارد. اینکه حقیقت «کتاب» همان «کتاب مبین» در آیات دیگر است که فرمود: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|لا رَطْبٍ وَ لا يابِسٍ إِلاَّ في‏ كِتابٍ مُبين‏}}﴾}}<ref>«و هيچ تر و خشكى نيست جز آنكه در كتابى روشن آمده است.»؛ سوره انعام، آیه: ۵۹.</ref>، {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|وَ لا أَصْغَرَ مِنْ ذلِكَ وَ لا أَكْبَرَ إِلاَّ في‏ كِتابٍ مُبين}}﴾}}<ref>«و هيچ چيز كوچك‏تر و يا بزرگ‏تر از آن نيست مگر كه در كتابى روشنگر آمده است.»؛ سوره یونس، آیه: ۶۱.</ref> و یا اینکه حقیقت آن، همین قرآن کریم است و یا لوح محفوظ و یا چیز دیگر؟ هیچ یک از اینها دخلی به بحث [[علم غیب امام]] {{ع}} نداشته و تأثیری در نتیجه آن نخواهد گذاشت. بنابراین از ورود به آن بحث خودداری می‌نماییم.
::::::و اما پاسخ سوال دوم که محدوده علوم موجود در «کتاب» باشد را خود قرآن کریم در دو آیه بیان فرموده است:
::::::الف. {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|مَا فَرَّطْنَا فِي الْكِتَابِ مِن شَيْءٍ}}﴾}}<ref>«ما در اين كتاب، هيچ چيز را فرو نگذاشته‏‌ايم‏»؛ سوره انعام، آیه: ۳۸.</ref>
::::::ب. {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|نَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَانًا لِّكُلِّ شَيْءٍ}}﴾}} <ref>«بر تو اين كتاب را فرو فرستاديم كه بيانگر هر چيز است»؛ سوره نحل، آیه: ۸۹.</ref>
::::::مفاد این دو آیه شریفه آن است که علم همه اشیاء در «کتاب» موجود است و هیچ چیزی که «شیء» بر آن صادق باشد نیست، مگر آنکه در "کتاب" بیان گشته است. بنابراین علمِ تمامی عوالم وجود، چه مادی و چه مجرد، در «کتاب» موجود است و کسانی هم هستند که واجد تمامی این علومند و نه فقط مقداری از آن. حال باید دانست این‌ها چه کسانی‌اند؟
::::::پاسخ سوال سوم را روایات مشخص نموده‌اند. روایات فراوانی در این باب وارد شده است که تعیین می‌نماید «من عنده علم الکتاب»، [[ائمه هدی]] {{عم}} می‌باشند. فقط در کتاب شریف بصائر الدرجات، بیست و سه روایت وجود دارد که صریحاً مصداق آیه شریفه را [[امامان معصوم]] {{عم}} معرفی می‌کند. بیست و یک روایت از این روایات، مجتمعاً در اولین باب جزء پنجم، زیر عنوان «باب ممّا عند الائمه {{عم}} من اسم الله الاعظم و علم الکتاب» آورده شده است و دو روایت دیگر در ابواب دیگرند. در اینجا به عنوان نمونه یکی از این روایات را نقل می‌کنیم:
::::::سدیر می‌گوید: من و ابوبصیر و میسر و یحیی بزاز و داود رقی در مجلس [[امام صادق]] {{ع}} بودیم... ([[امام]] {{ع}} بعد از تشبیه علم من الکتاب به قطره و علم الکتاب، به دریای سبز) فرمود: ای سدیر آیا در قرآن این آیه را دیده‌ای {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|قُلْ كَفى‏ بِاللَّهِ شَهيداً بَيْني‏ وَ بَيْنَكُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ}}﴾}} <ref>«بگو ميان من و شما خداوند و كسى كه دانش كتاب نزد اوست، گواه بس‏.»؛ سوره رعد، آیه: ۴۳.</ref>؟ و با دست خویش به سینه‌اش اشاره نموده و سه بار فرمود: به خداوند سوگند تمامی علم کتاب نزد ماست.»<ref>[[علم غیب امامان از نگاه عقل كتاب و سنت (پایان‌نامه)|علم غیب امامان از نگاه عقل كتاب و سنت]]، ص ۱۲۳.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۹. آقاى دكتر يوسفيان (هیئت علمی مؤسسه امام خمينى)؛}}
[[پرونده:11387.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[حسن یوسفیان|یوسفیان]]]]
دکتر '''[[حسن یوسفیان]]'''، در مقاله ''«[[علم غیب امام (مقاله)| علم غیب امام]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«در آیه‌ای از قرآن کریم، سخن از شخصی به میان آمده است که دارای [[علم‌الکتاب]] است و بر حقانیت [[رسول خدا]]{{صل}} گواهی می‌دهد<ref>{{عربی|اندازه=120%|﴿{{متن قرآن|قُلْ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} بگو: کافى است که خداوند، و کسى که علم کتاب و آگاهى بر قرآن نزد اوست، میان من و شما گواه باشند!؛ سوره رعد، آیه: ۴۳ .</ref>. روایات فراوانی از شیعه و سنی، مصداق این تعبیر قرآنی را [[امام علی|امام علی بن ابی‌ طالب]]{{ع}} دانسته‌اند<ref>ابن مغازلی، علی، مناقب علی بن ابی‌ طالب، ص ۳۱۴، قرطبی، محمد، الجامع لاحکام‌القرآن، ج ۵، ص ۲۳۶؛ حاکم حسکانی، عبيدالله، شواهدالتنزیل، ج ۱، ص ۳۱۰-۳۰۷.</ref>؛ چنان‌که خود آن حضرت می‌فرماید: "منم آن کس که دارنده [[علم‌الکتاب]] است"<ref>طبرسی، احمد، الاحتجاج، ج ۱، ص ۳۶۸؛ کتاب سلیم بن قيس‌الهلالی، ص ۴۲۳؛ صفار قمی، محمد، بصائرالدرجات، ص ۲۱۶.</ref>. از سوی دیگر، درباره مقصود از [[علم‌الکتاب]]، نظریه‌هایی گوناگون مطرح است<ref>الميزان، ج ۱۱، ص۳۸۷ -۳۸۴.</ref> که در این نوشتار نمی‌توان بدان پرداخت؛ اما از مقایسه این عبارت با تعبیر دیگر قرآنی که می‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۰ سوره نمل علم غیب معصوم را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ]]}}﴾}}<ref>دانشى از کتاب آسمانى داشت؛ نمل، آیه ۴۰.</ref>. می‌توان به این نتیجه رسید که دارنده [[علم‌الکتاب]] به درجاتی بالا از علم و معرفت دست یافته است و از حقایقی آگاهی دارد که انسان‌های عادی از آن بی‌بهره‌اند. [[آصف بن برخیا]]، یکی از کارگزاران [[سلیمان نبی]]{{ع}}، به دلیل برخورداری از دانش اندکی از کتاب {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۰ سوره نمل علم غیب معصوم را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ]]}}﴾}}<ref>دانشى از کتاب آسمانى داشت؛ نمل، آیه ۴۰.</ref> توانست تخت ملكه سبا را در یک چشم بر هم زدن، نزد سلیمان حاضر سازد؛ در حالی که [[امیر مؤمنان]]{{ع}} دانش همه کتاب [[علم‌الکتاب]] را یک‌جا در اختیار دارد<ref>ر.ک: الکافی، ج ۱، ص ۲۵۷، ۲۲۹؛ قمی، علی بن ابراهیم، تفسيرالقمی، ج ۱، ص ۳۶۷: ابن عبدالوهاب، حسین، عیون‌المعجزات، ص ۳۹؛ بحرانی، سید هاشم، ینابيع‌ المعاجز، ص ۲۲- ۱۳.</ref> و به فرموده خود، همه علومش را نزد فرزندان معصوم خویش میراث گذاشته است<ref>بحارالانوار، ج ۲۶، ص ۱۷۹.</ref>. [[امام علی]]{{ع}} در گفتاری دیگر، برخورداری از [[علم‌الکتاب]] را به آگاهی از [[اسم اعظم]] خدا پیوند زده، می‌فرماید: [[آصف بن برخیا]]، تنها یک حرف از [[اسم اعظم]] را می‌دانست... در حالی که ما هفتاد و دو حرف را می‌دانیم، و البته یک حرف در [[علم غیب]] خدا باقی مانده و برای کسی آشکار نگشته است<ref>بحارالانوار، ج ۲۷، ص ۳۷؛ بحرانی، سید هاشم، البرهان فی تفسير القرآن، ج ۵، ص ۸۵؛ همو، ينابيع‌ المعاجز، ص۳۴.</ref>»<ref>[[علم غیب امام (مقاله)|علم غیب امام]]، ص:۳۵۲.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۰. آقای عظیمی (پژوهشگر جامعة المصطفی العالمیة)؛}}
[[پرونده:11742.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[محمد صادق عظیمی|عظیمی]]]]
::::::آقای '''[[محمد صادق عظیمی]]''' در پایان‌نامه کارشناسی ارشد خود با عنوان ''«[[سیر تطور موضوع گستره علم امام در کلام اسلامی (پایان‌نامه)|سیر تطور گستره علم امام در کلام اسلامی]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«مطابق آیه در قرآن مجید، گواه صدق رسالت و حقانیت [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} کسی است که دارای [[علم‌الکتاب]] است. روایات فراوانی از شیعه و سنی مصداق این تعبیر قرآنی را [[امام علی]]{{ع}} و [[ائمه معصومین]]{{عم}} دانسته‌اند. یکی از آنها روایتی است که [[ابو سعید خدری]] از [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} نقل می‌کند و می‌گوید: «از [[پیامبر]]{{صل}} درباره {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۰ سوره نمل علم غیب معصوم را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|قَالَ الَّذِي عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ]]}}﴾}}<ref>آن که دانشی از کتاب (آسمانی) با خویش داشت گفت؛ سوره نمل، آیه ۴۰.</ref> پرسیدم، فرمود: او جانشین برادرم سلیمان بود [[آصف بن برخیا]]. عرض کردم: از چه کسی سخن می‌گوید و اشاره به کیست؟ فرمود: او برادرم [[امام علی|علی بن ابی‌طالب]]{{ع}} است. [[برید بن معاویه]] از [[امام صادق]]{{ع}} نقل می‌کند که آن حضرت در تفسیر آیة مورد بحث فرمود «مقصود ما [[اهل‌بیت]]{{عم}} هستیم و [[امام علی|علی]]{{ع}} اول ما و افضل ما و بهترین فرد بعد از [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} است». این آیه را وقتی در کنار آیة {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|وَ نَزَّلْنا عَلَيْكَ الْكِتَابِ تِبْيَانًا لِّكُلِّ شَيْءٍ}}﴾}}<ref> ما قرآن را بر تو نازل کردیم که بیانگر هر چیزى است؛ سوره نحل، آیه ۸۹.</ref>، قرار دهیم، ابعاد علوم [[اهل بیت]]{{عم}} که مطابق روایات، مصداق {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۳ سوره رعد علم غیب غیر خدا را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ]]}}﴾}}<ref>«کسى که علم کتاب نزد اوست؛ سوره رعد، آیه۴۳.</ref> هستند، تا حدودی روشن می‌شود. در برخی روایات، [[ائمه]]{{عم}}، [[علم‌الکتاب]] را به آگاهی از [[اسم اعظم]] الهی پیوند زده‌اند و فرموده‌اند: [[اسم اعظم]] الهی هفتاد و سه حرف است که یک حرف آن نزد «آصف» بود و چنان کار خارق عادت انجام داد و در یک چشم برهم زدن، تخت ملکه سبا را نزد سلیمان نبی حاضر کرد، و نزد [[امامان]]{{عم}} هفتاد و دو حرف آن است و یک حرف آن مخصوص ذات باری تعالی است. <ref>بحارالانوار، ج ۲۷، ص ۳۷.</ref><ref>[[محمد صادق عظیمی]]، [[سیر تطور موضوع گستره علم امام در کلام اسلامی (پایان‌نامه)|سیر تطور گستره علم امام در کلام اسلامی]]، ص۵۷.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۱. آقای عرفانی (پژوهشگر جامعة المصطفی العالمیة)؛}}
[[پرونده:11273.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[محمد نظیر عرفانی|عرفانی]]]]
::::::آقای '''[[محمد نظیر عرفانی]]''' در پایان‌نامه کارشناسی ارشد خود با عنوان ''«[[بررسی علم غیب معصومان (پایان‌نامه)|بررسی علم غیب معصومان در تفاسیر فریقین]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::*[[تفسیر قمی]] می‌نویسد: [[ابی عبد الله]]{{ع}} فرمود کسی که در نزد او [[علم‌الکتاب]] است [[امام علی|أمیر‌المؤمنین]]{{ع}} می‌باشد و [[امیر المؤمنین]]{{ع}} فرموده است همانا علمی که به [[حضرت آدم]]{{ع}} داده شده و جمیع آنچه به [[انبیا]] الهی تا [[پیامبر خاتم|خاتم الانبیاء]] {{صل}} داده شده نزد عترت نبی اسلام{{صل}} می‌باشد.
::::::*[[محمد بن حسن طوسی]] چندین قول در این مورد بیان می کند: قول اول از ابن عباس که گفته مراد اسلام آورندگان از اهل کتاب می‌باشد. قول دوم از قتاده و مجاهد که گفته‌اند آنها [[عبد اللَّه بن سلام]]، و سلمان الفارسی، و تمیم الداری هستند. و حسن گفته که آن شخص خداوند است و ابو جعفر و ابو عبد اللَّه{{ع}} فرموده‌اند که آنها [[ائمه]]{{عم}} می‌باشند.
::::::*بسیاری از مفسرین شیعه من جمله سید هاشم بحرانی بیست و پنج روایت و عبد علی بن جمعه عروسی حویزی بیش از ۱۶ روایت در ذیل آیه نقل کرده‌اند که تمامی آنها دلالت دارد بر اینکه {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} [[امام علی|حضرت علی]]{{ع}} می‌باشد.
::::::*[[محمود بن ابوالحسن نیشابوری]] در تفسیر آیه می‌نویسد، مراد از علم به کتاب علم به جنس آن همانند تورات و انجیل می‌باشد که اهل این دو کتاب می‌دانند صحت رسالت نبی اسلام{{صل}} را و از این امر خبر داده افرادی از اینها که مسلمان شده‌اند همانند عبدالله بن سلام و سلمان فارسی و تمیم الداری.
::::::*[[ابن العربی]] در ذیل آیه می‌گوید: علما درباره کسی که علم کتاب دارد اختلاف نموده‌اند و چهار قول در این مورد بیان کرده‌اند: قول اول اینکه مراد از آن ایمان آورندگان از یهود و نصاری؛ قول دوم مراد عبدالله بن سلام؛ قول سوم مراد از آن [[امام علی|علی بن ابی طالب]]؛ قول چهارم تمامی مؤمنین. وی در ادامه می‌نویسد که کسانی که مراد از صاحب علم را علی بن أبی طالب دانسته‌اند به دو دلیل بوده یکی اینکه او أعلم مؤمنین است که این درست نیست زیرا ابوبکر و عمر و عثمان از او أعلم‌تر بوده‌اند و دلیل دیگر قول پیامبر است که فرمود {{عربی|اندازه=155%|«أنا مدینه العلم و علی بابها‏»}}؛<ref>«من شهر علم و علی درب آن است»</ref> و این حدیث باطل است زیرا که ابواب علم نبی اصحاب او هستند هر یک به میزان منزلت و علمشان به علوم. اما قول صحیح این است که مراد جمیع مؤمنین باشد زیرا تمامی مؤمنین کتاب را می‌دانند و درک می‌کنند وجه اعجاز آن را و شهادت می‌دهند بر نبی بر صدق.
::::::*[[محمد بن یوسف اندلسی]] بیان کرده که برخی گفته‌اند که مراد از {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} علمای اهل کتاب است که اسلام آورده‌اند همانند عبد الله بن سلام و تمیم‌الداری و سلمان فارسی و این قول در صورت می‌تواند صحیح باشد که آیه مدنی باشد ولی جمهور مفسران گفته‌اند که آیه مکی است لذا نمی‌تواند در مورد آنها باشد و محمد بن الحنفیه، و باقر گفته‌اند که مراد [[امام علی|علی بن ابی طالب]]{{ع}} است و گفته شده که مراد جبریل است، و کتاب همان لوح محفوظ می‌باشد. ابن جوزی نیز در تفسیر خود هفت قول را در این باب بیان می‌کند و قول پنجم را از ابن الحنفیه نقل می‌کند که مراد [[امام علی|علی بن ابی طالب]] {{ع}} است.
::::::*[[ابن عجیبه]] می‌گوید، مراد علم حقیقی است و مربوط به عبد اللّه بن سلام، و ایمان آوردندگان از یهود و نصاری است که صفات [[پیامبر خاتم|رسول اکرم]]{{صل}} را می‌دانستند از طریق تورات و انجیل یا اینکه مراد لوح محفوظ است و {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}}، خداوند است.
::::::*[[عبید الله بن احمد حسکانی]] سه روایت به شرح ذیل بیان کرده و مراد از {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} را حضرت علی{{ع}} می‌داند: از أبی سعید الخدری که گفت از [[پیامبر خاتم|رسول خدا]]{{صل}} سؤال کردم در مورد وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْکِتابِ فرمودند وی برادرم علی بن أبی طالب {{ع}} است. از ابن عباس روایت شده که مراد علی بن أبی طالب می‌باشد. ابن الحنفیه نیز گفته که مراد علی بن أبی طالب است.
::::::*[[ابو اسحاق احمد بن ابراهیم‏ ثعلبی نیشابوری‌]] می‌نویسد: از سعید بن عثمان عن أبی مریم و بن عبد الله ابن عطاء نقل شده که گفت همراه با أبی جعفر در مسجد بودم که دیدم ابن عبد الله بن سلام نیز در مسجد نشسته است به ایشان عرض کردم گمان می‌کنند که آن کسی که {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} است عبد الله بن سلام می‌باشد فرمودند همانا آن علی بن أبی طالب {{ع}} است، و نیز از ابن الحنیفه در این مورد نقل شده که مراد علی بن أبی طالب می‌باشد.
::::::بررسی و جمع بندی دیدگاه‌ها:
:::::#مراد از {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} از دیدگاه‌های مفسران مذهب [[اهل بیت]]{{عم}} عبارتند از‏: [[امام علی]]{{ع}}؛ [[ائمه]] {{عم}}؛ اسلام آورندگان از اهل کتاب؛ عبدالله بن سلام، سلمان فارسی، تمیم الداری؛ خداوند؛ البته مفسران شیعه با توجه به روایات وارده در مورد اینکه مراد حضرت علی{{ع}} یا ائمه{{عم}}باشند، اتفاق نظر دارند.
:::::#مراد از {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} در نزد آنها عبارتند از: عبدالله به سلام؛ [[امام علی|علی]]{{ع}}؛ تمامی مؤمنین؛ علمای اهل کتاب که اسلام آورده‌اند عبدالله بن سلام، سلمان فارسی، تمیم الداری؛ ایمان آورندگان از یهود و نصاری؛ مراد جبرئیل است و کتاب هم لوح محفوظ می‌باشد؛ خداوند.
::::::با توجه به دیدگاه مفسرین فریقین در بررسی آیه می‌توان بیان کرد:
:::::#از کلمه {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|عِندَهُ}}﴾}} استفاده می‌‏شود که علم او بطور تحقق و از سنخ علوم موهوبی است و از تعلیمات غیبی و الهامات باطنی سر چشمه گرفته است و از قبیل علوم اکتسابی نیست که معرض فراموشی و یا اشتباه و یا خطاء باشد.
:::::#از کلمه {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} بطور اطلاق استفاده می‌‏شود که بر معارف الهی و اسرار و حقایق بسیاری از آیات کریمه احاطه داشته نه بر بعض و به پاره‏‌ای از حقایق آن هم چنانکه آیه {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۰ سوره نمل علم غیب معصوم را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|قَالَ الَّذِي عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ أَنَا آتِيكَ بِهِ قَبْلَ أَن يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ فَلَمَّا رَآهُ مُسْتَقِرًّا عِندَهُ قَالَ هَذَا مِن فَضْلِ رَبِّي]]}}﴾}}<ref>«[امّا] کسى که دانشى از کتاب [آسمانى] داشت گفت: پیش از آن‌که چشم بر هم زنى، آن‌را نزد تو خواهم آورد! و هنگامى که [سلیمان] آن [تخت] را نزد خود ثابت و پابرجا دید گفت: این از فضل پروردگار من است»؛ سوره نمل، آیه ۴۰.</ref> استفاده می‌‏شود که وزیر سلیمان نبی آصف{{ع}} بهره‌‏ای بطور ابهام از معارف الهی داشته است.
:::::#تعبیر به کلمه {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} شاهد بر اینکه کاملا به اسرار و حقایق آیات قرآنی آگاهی دارد و وظیفه او قیام به هدایت جامعه بشر و دعوت به حق و تعلیم آیات قرآنی است.
:::::#در مورد دیدگاه برخی از مفسرین که گفته‏‌اند مقصود از "کتاب" لوح محفوظ است. و بنابر این تفسیر، مقصود، خداوند خواهد بود، و آیه می گوید: "کفایت می‏‌کند در شهادت خدایی که نزد اوست علم کتاب". باید گفت این تفسیر صحیح نیست، زیرا خلاف ظاهر عطف است، چون اول کفایت خدا را گفته بود و دیگر معنا نداشت که تکرار کند. و از سویی بنابراین تفسیر، ذات و صفت خدا را بر ذات خدا عطف کرده است، و این قبیح و غیر فصیح است.
:::::#دیدگاه برخی از مفسران که گفته‌‏اند منظور از کتاب تورات و انجیل است، و معنایش این است که علمای اهل کتاب کافی‏‌اند برای شهادت بین من و شما، زیرا ایشان از بشارت‌هایی که درباره من در کتابشان آمده خبر دارند، و اوصاف مرا در کتاب خود خوانده‏‌اند. در بررسی این دیدگاه می‌گوییم که این دیدگاه صحیح نیست، زیرا در آیه شریفه شهادت آمده، نه صرف علم. و از سوی دیگر، این سوره در مکه نازل شده و در آن ایام علمای اهل کتاب ایمان نیاورده بودند، و کسی از ایشان به رسالت آن جناب شهادت نداده بود، و با این حال معنا ندارد احتجاج را مستند به شهادتی کند که هنوز احدی آن را اقامه نکرده باشد.
:::::#دیدگاهی که مراد از آیه را آن عده از علمای اهل کتاب می‌دانند که اسلام آورده‏‌اند، مانند عبد اللَّه بن سلام و تمیم داری و جارود و سلمان فارسی و یا اینکه مراد تنها عبد اللَّه بن سلام است. جواب این دیدگاه هم این است که این سوره در مکه نازل شده، و این افراد در مدینه مسلمان شدند. و اینکه در پاره‏‌ای از سوره‌های مکی آیات مدنی وجود دارد، در آن مواردی است که آیات مدنی در خلال سوره‌های مکی قرار داده شده است، نه در مثل آیه مورد بحث که در آخر سوره قرار دارد، و به آیات اول سوره مرتبط است، و معنا ندارد بعضی از کلام مرتبط به هم چند سال به تأخیر بیفتد.
:::::#دیدگاه برخی که قائلند عیبی ندارد که آیه مورد بحث هم مکی باشد، و از علمایی خبر دهد که بعدها در مدینه مسلمان شدند، و به رسالت آن جناب شهادت دادند. در پاسخ می‌گوییم که باعث خرابی حجت، و سقوط آن حجیت می‌‏شود، زیرا معنا ندارد در پاسخ کسانی که در مکه به آن جناب می‌‏گویند تو پیغمبر نیستی گفته شود: شما امروز بدون دلیل او را تصدیق بکنید، و دلیل او بعدها به شما خواهد رسید، چون مردمی از علمای اهل کتاب مسلمان می‌‏شوند، و بر رسالت او شهادت می‏‌دهند.
:::::#دیدگاه کسانی که گفته‏‌اند منظور از کتاب، قرآن کریم است، و معنای آن این است که هر کس این کتاب را فرا گرفته و بدان عالم گشته و در آن تخصص یافته باشد، او گواه است بر اینکه قرآن از ناحیه خداست، و من هم که آورنده آنم فرستاده خدایم، در نتیجه خاتمه سوره به ابتداء آن برمی‏‌گردد، که فرموده بود: {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|تِلْكَ آيَاتُ الْكِتَابِ وَالَّذِيَ أُنزِلَ إِلَيْكَ مِن رَّبِّكَ الْحَقُّ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لاَ يُؤْمِنُونَ}}﴾}}<ref>«این آیات کتاب (آسمانی) است و آنچه از پروردگارت بر تو فرو فرستاده شده راستین است اما بیشتر مردم ایمان نمی‌آورند»؛ سوره رعد، آیه ۱.</ref> و آخر سوره به اول آن و همچنین به وسط آن عطف می‌‏شود که فرمود: {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|أَفَمَن يَعْلَمُ أَنَّمَا أُنزِلَ إِلَيْكَ مِن رَبِّكَ الْحَقُّ كَمَنْ هُوَ أَعْمَى إِنَّمَا يَتَذَكَّرُ أُوْلُواْ الأَلْبَابِ}}﴾}}<ref>«آیا کسی که می‌داند آنچه از پروردگارت بر تو فرو فرستاده شده حقّ است همگون کسی است که کوردل است؟ تنها خردمندان پند می‌پذیرند»؛ سوره رعد، آیه ۱۹.</ref> و این گفتار از خدای سبحان در حقیقت یاری کردن قرآن و دفاع از آن است، در قبال توهینی که کفار از آن کرده، و مکرر گفتند: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|لَوْلا أُنزِلَ عَلَيْهِ آيَةٌ مِّن رَّبِّهِ}}﴾}}<ref>«چرا نشانه‌ای از پروردگارش بر او فرو فرستاده نشده است»؛ سوره رعد، آیه۷؛ سوره عنکبوت آیه۵۰؛ سوره یونس آیه۲۰.</ref> البته برای افاده این معنا جا داشت که صریحا متعرض وضع قرآن شده بفرماید قرآن بزرگ‌ترین آیت بر رسالت است، و لیکن فرمود: {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|قُلْ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}}<ref>«بگو: میان من و شما خداوند و کسی که دانش کتاب نزد اوست، گواه بس»؛ سوره رعد، آیه۴۳.</ref> تا این غرض را ایفاء کرده باشد، و از بزرگترین شواهد این معنا، این است که آیه شریفه مثل بقیه آیات این سوره در مکه نازل شده است. و با همین بیان دیدگاه جمع کثیری از مفسران اهل سنت و شیعه که گفته‏‌اند آیه شریفه در حق [[امام علی|علی]]{{ع}} نازل شده و همچنین روایاتی که در این باره وارد شده تأیید می‌‏شود. پس اگر جمله {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} به کسی از گروندگان به [[رسول خدا]]{{صل}} منطبق گردد، قطعا به [[علی]]{{ع}} منطبق خواهد شد، چون او بود که به شهادت روایات صحیح و بسیار، از تمامی امت مسلمان داناتر به کتاب خدا بود»<ref>[[بررسی علم غیب معصومان (پایان‌نامه)|بررسی علم غیب معصومان در تفاسیر فریقین]]، ص ۱۶۵.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۲. آقای مطهری (پژوهشگر جامعة المصطفی العالمیة)؛}}
[[پرونده:11792.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[منصف علی مطهری]]]]
::::::آقای '''[[منصف علی مطهری]]''' در پایان‌نامه کارشناسی ارشد خود با عنوان ''«[[ علم ائمه از نظر عقل و نقل (پایان‌نامه)| علم ائمه از نظر عقل و نقل]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
:::::*«اولین منبع علم [[ائمه]]{{عم}} به حقیقت کتاب خداوند است که [[ائمه معصومین]]{{عم}} در حالات مختلف از آن استفاده می‌کردند. قرآن کتابی است که در عالم اسفل به صورت الفاظ ظهور یافته است. این کتاب معجزه الهی است که حقیقت ساری آن در لوح محفوظ و کتاب مبین نهفته است و تنها انسان‌هایی به حقیقت آن راه پیدا می‌کنند که به طور کلی طاهر و پاک باشند و به طهارت کبری رسیده باشند. [[ائمه]]{{عم}} با اتصال به حقیقت الهی آن به بسیاری از علوم غیبی که با چشم عادی نمی‌توانند آن را پیدا کنند، دست یافته اند و این آگاهی کامل از قرآن به گونه‌ای است که تفسیر و تأویل و ظاهر و باطن و محکم و متشابه آن را به خوبی می‌دانند. قرآن مجید می‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۳ سوره رعد علم غیب غیر خدا را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|وَيَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُواْ لَسْتَ مُرْسَلاً قُلْ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ]]}}﴾}} <ref> و کافران می‌گویند: تو فرستاده (خداوند) نیستی؛ بگو: میان من و شما خداوند و کسی که دانش کتاب نزد اوست، گواه بس؛ سوره رعد، آیه ۴۳.</ref> از این آیه استفاده می‌شود که کسی وجود دارد که تمام علم کتاب نزد اوست<ref>پایان‌نامه [[علم ائمه از نظر عقل و نقل (پایان‌نامه)|علم ائمه از نظر عقل و نقل]].</ref>.
:::::*«از آیه {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|...قُلْ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}}<ref> «... بگو ميان من و شما خداوند و كسى كه دانش كتاب نزد اوست، گواه بس‏.»</ref> با توجه به تفاسیر مختلف نکات ذیل به دست می‌آید:
::::#این عبارت عطف به کلمه {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|اللَّهِ}}﴾}} شده و تقدیر آن "كَفَى بِمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ شَهِيدًا" است.
::::#از کلمه "عنده" استفاده می‌شود که علم او بطور تحقیق و از سنخ علوم موهوبی است و تعلیمات غیبی و الهامات باطنی سرچشمه گرفته است(...)
::::#از کلمه [[علم‌الکتاب]] بطور اطلاق استفاده می‌شود که بر معارف الهی و اسرار و حقایق بسیاری از آیات احاطه داشته باشد نه بر بعضی از حقایق»<ref>پایان‌نامه [[علم ائمه از نظر عقل و نقل (پایان‌نامه)|علم ائمه از نظر عقل و نقل]]، ص۱۲۴.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۳. آقای محسنی عسگرانی؛}}
[[پرونده:11946.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[حمید محسنی عسگرانی|محسنی عسگرانی]]]]
::::::آقای '''[[حمید محسنی عسگرانی]]'''، در مقاله ''«[http://rasekhoon.net/article/show/194823/%D9%85%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%85-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%A8%D9%87-%D9%86%D9%82%D9%84-%D8%A7%D8%B2-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-(2)/ محدوده علم امام به نقل از قرآن]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«قرآن فرموده: {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|قُلْ أَيُّ شَيْءٍ أَكْبَرُ شَهَادَةً قُلِ اللَّهِ شَهِيدٌ بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ}}﴾}}<ref>«بگو: بالاترین گواهی، گواهی کیست؟ (و خودت پاسخ بده و) بگو: خداوند ، گواه میان من و شماست»؛ سوره انعام، آیه۱۹.</ref> در اینکه مصداق {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} چه کسی می‌باشد تفاسیر مختلف و مصادیق متعددی بیان شده است که حضرت علامه آن مصادیق را تلویحا مورد نقد و بررسی قرار داده است لکن نکته‌ای که باید عرض بنمایم این است که تمامی مصادیق مذکور با مسئله کامل بودن علم امام قابل تطبیق است مگر تفسیر جناب زمخشری در کشاف که گفته‌اند منظور از {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} خداوند متعال می‌باشد، که بطلان این نظر با فرمایشات جناب علامه معلوم گردید. اما مصادیق دیگری که برای آن ذکر شده است هیچکدام با اصل بحث امامت و علم امام ناسازگار نیست.اما سؤال اینجاست که چگونه می‌توان از آیه مذکور علم امام را ثابت و محدوده آن را مشخص کرد؟ در پاسخ باید بگوئیم که کسی که علم کتاب نزد اوست یا امام است یا غیر امام اگر بگوییم که این علم نزد امام است که مدعا ثابت و مطلوب حاصل شده است و آن علم بی‌حد و حصر امام است و اگر چنین علمی که صاحب آن علم می‌تواند گواه بر نبوت محمد مصطفی{{صل}} باشد و شهادت او در کنار شهادت خدا قرار گیرد نزد غیر امام باشد پس باید بگوییم که علم امام باید بسیار بالاتر از [[علم‌الکتاب]] باشد یا در حد او زیرا دانستیم که امام بالاترین مخلوقات و برترین ایشان از هر حیث می‌باشد و معنا ندارد که علم کسی از علم امام که برتر از اوست بیشتر باشد و الا لازم می‌آمد که او امام باشد نه آن کس که ما او را امام فرض کرده‌ایم»<ref>[http://rasekhoon.net/article/show/194823/%D9%85%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%85-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%A8%D9%87-%D9%86%D9%82%D9%84-%D8%A7%D8%B2-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-(2)/ محدوده علم امام به نقل از قرآن].</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۴. آقای بنی‌سعید لنگرودی؛}}
[[پرونده:9030760879.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[سید محمد جواد بنی‌سعید لنگرودی|بنی‌سعید لنگرودی]]]]
::::::آقای '''[[سید محمد جواد بنی‌سعید لنگرودی]]''' در کتاب ''«[[شرب مدام در تبیین علم امام (کتاب)|شرب مدام در تبیین علم امام]]»'' در این‌باره گفته است:
::::::«شاید بتوان گفت تعبیر "علم کتاب" در مقابل [[علم غیب]]، و مرتبه‌ای پایین‌تر از علم غیب است؛ علم کتاب علمی است مکتوب، مضبوط، و مشهود برای اهلش، بنابراین [[غیب]] نیست. البته خداوند می‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|تِلْكَ مِنْ أَنْباءِ الْغَيْبِ نُوحيها إِلَيْكَ ما كُنْتَ تَعْلَمُها أَنْتَ وَ لا قَوْمُكَ مِنْ قَبْلِ هذا فَاصْبِرْ إِنَّ الْعاقِبَةَ لِلْمُتَّقينَ}}﴾}} <ref> این از خبرهای [[غیب]] است که ما به تو [[وحی]] می‌کنیم؛ تو و قومت پیش از این آنها را نمی‌دانستید پس شکیبا باش که سرانجام (نیکو) از آن پرهیزگاران است؛ سوره هود، آیه: ۴۹.</ref>، {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|ذلِكَ مِنْ أَنْباءِ الْغَيْبِ نُوحيهِ إِلَيْكَ وَ ما كُنْتَ لَدَيْهِمْ إِذْ أَجْمَعُوا أَمْرَهُمْ وَ هُمْ يَمْكُرُون‏}}﴾}} <ref> (ای پیامبر) این از خبرهای نهانی است که به تو وحی می‌کنیم و تو هنگامی که (برادران یوسف) بر کار خود هم‌داستان شدند و نیرنگ می‌باختند نزد آنها نبودی؛ سوره یوسف، آیه: ۱۰۲.</ref> است؛ یعنی این مقدار از [[علم غیب]] را مشهود کرده، اما نه مشهود هر کس، مشهود [[انبیا]] و [[اولیا]] است. بنابر این نظر، اگر [[نبی]]، کل [[علم الکتاب]] را هم داشته باشد، عالم الغیب نیست.
::::::توجه به این نکته ضروری است که "کتاب" نیز دو مرتبه دارد؛ یک مرتبه آن داخل در علم غیب است و مخصوص خداست، که در بعضی موارد از آن تعبیر به "[[ام الکتاب]]" یا "کتاب رب" یا "کتاب الله" شده؛ مرتبه دیگر آن، همان است که بر نبی نازل می‌شود و در اختیار او قرار می‌گیرد؛ و از آن بطور مطلق به "کتاب" تعبیر می‌کنند. و همان‌گونه که آیه {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|وَ اتْلُ ما أُوحِيَ إِلَيْكَ مِنْ كِتابِ رَبِّكَ لا مُبَدِّلَ لِكَلِماتِهِ وَ لَنْ تَجِدَ مِنْ دُونِهِ مُلْتَحَداً}}﴾}} <ref> آنچه را از کتاب پروردگارت به تو وحی شده تلاوت کن! هیچ چیز سخنان او را دگرگون نمی‌سازد و هرگز پناهگاهی جز او نمی‌یابی؛ سوره کهف، آیه: ۲۷.</ref>. در این صورت {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|مِنْ}}﴾}} تبعیضیه است نه بیانیه. نیز دلالت دارد آنچه به [[نبی اکرم]] {{صل}} [[وحی]] شده نیز بخشی از "کتاب رب"، "همان [[ام الکتاب]]" است؛ مِن کتاب است، نه همه کتاب. بنابراین، مرتبه "ام الکتاب" بخشی از علم غیب خداوند است، که نزد اوست و احدی از آن اطلاع ندارد <ref> {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|قالَ فَما بالُ الْقُرُونِ الْأُولى‏ * قالَ عِلْمُها عِنْدَ رَبِّي في‏ كِتابٍ لا يَضِلُّ رَبِّي وَ لا يَنْسى‏}}﴾}} گفت: حال اقوامی که از این پیش می‌زیسته‌اند چیست؟ گفت: علم آن در کتابی است نزد پروردگار من. پروردگار من نه خطا می‌کند و نه فراموش؛ سوره طه، آیه: ۵۱ و ۵۲.</ref>، مگر به همان مقدار که در "[[علم الکتاب]]" نازل فرموده.
::::::نتیجه اینکه، خداوند از تمام علوم مربوط به ملک و ملکوت، کوچک و بزرگ، ذرات آسمان و زمین، [[غیب]] آسمان و زمین، وقایع و حوادث، از ابتدا تا انتهای عالم، آن‌هایی را که تثبیت شده، امضا شده، و مقدر شده، در کتابی مبین، مکتوب فرموده است؛ <ref> {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|وَ قالَ الَّذينَ كَفَرُوا لا تَأْتينَا السَّاعَةُ قُلْ بَلى‏ وَ رَبِّي لَتَأْتِيَنَّكُمْ عالِمِ الْغَيْبِ لا يَعْزُبُ عَنْهُ مِثْقالُ ذَرَّةٍ فِي السَّماواتِ وَ لا فِي الْأَرْضِ وَ لا أَصْغَرُ مِنْ ذلِكَ وَ لا أَكْبَرُ إِلاَّ في‏ كِتابٍ مُبين‏}}﴾}} کافران گفتند: قیامت هرگز به سراغ ما نخواهد آمد. بگو: آری به پروردگار سوگند که به سراغ شما خواهد آمد. خداوندی که از [[غیب]] آگاه است و به اندازه سنگینی ذرّه‌ای در آسمان‌ها و زمین از علم او دور نخواهد ماند، و نه کوچک‌تر از آن و نه بزرگ‌تر مگر اینکه در کتابی آشکار ثبت است؛ سوره سبأ، آیه: ۳. {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|وَ ما مِنْ دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ إِلاَّ عَلَى اللَّهِ رِزْقُها وَ يَعْلَمُ مُسْتَقَرَّها وَ مُسْتَوْدَعَها كُلٌّ في‏ كِتابٍ مُبين‏‏}}﴾}} هیچ جنبنده‌ای در زمین نیست مگر اینکه روزی او بر خداست؛ او قرارگاه و محل نقل و انتقالش را می‌داند همه اینها در کتاب آشکاری ثبت است؛ سوره هود، آیه: ۶. {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|ما أَصابَ مِنْ مُصيبَةٍ فِي الْأَرْضِ وَ لا في‏ أَنْفُسِكُمْ إِلاَّ في‏ كِتابٍ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَبْرَأَها إِنَّ ذلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسير‏}}﴾}} هیچ مصیبتی در زمین و نه در وجود شما روی نمی‌دهد مگر اینکه همه آنها قبل از آنکه زمین را بیافرینیم در کتابی ثبت است؛ و این امر برای خدا آسان است؛ سوره حدید، آیه: ۲۲. {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|وَ لا رَطْبٍ وَ لا يابِسٍ إِلاَّ في‏ كِتابٍ مُبين‏}}﴾}} ... و نه هیچ تر و خشکی وجود دارد، جز اینکه در کتابی آشکار ثبت است؛ سوره انعام، آیه: ۵۹.</ref> آنگاه این کتاب را در اختیار بندگان برگزیده‌اش -بنابر اختلاف مراتبشان- قرار می‌دهد. <ref> {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْكِتابَ الَّذينَ اصْطَفَيْنا مِنْ عِبادِنا...‏ }}﴾}} سپس این کتاب را به گروهی از بندگان برگزیده خود به میراث دادیم... ؛ سوره فاطر، آیه: ۳۲. {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|وَ لَقَدْ آتَيْنا مُوسَى الْكِتابَ وَ قَفَّيْنا مِنْ بَعْدِهِ بِالرُّسُل‏... ‏}}﴾}} ما به موسی کتاب دادیم، و بعد از او پیامبرانی پشت سر هم فرستادیم... ؛ سوره بقره، آیه: ۸۷.</ref> به این معنا که کلید ورود به این کتابخانه را در اختیارشان می‌گذارد؛ هر چند که ورود به آن نیز در هر موردی منوط به اذن خداست.
::::::اکنون به برخی از روایاتی که در زمینه علم کتاب و دارندگان آن وارد شده اشاره می‌کنیم تا این بحث وضوح و حجیت بیشتری پیدا کند:
::::# [[بصائر الدرجات (کتاب)|بصائر الدرجات]]: {{عربی|اندازه=150%|"أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنِ الْبَرْقِيِّ عَنْ رَجُلٍ مِنَ الْكُوفِيِّينَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْوَلِيدِ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ {{ع}} مَا يَقُولُ أَصْحَابُكَ فِي أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ {{ع}} وَ عِيسَى وَ مُوسَى أَنَّهُمْ أَعْلَمُ قَالَ قُلْتُ مَا يُقَدِّمُونَ عَلَى أُولِي الْعَزْمِ أَحَداً قَالَ أَمَا إِنَّكَ لَوْ حَاجَجْتَهُمْ بِكِتَابِ اللَّهِ لَحَجَجْتَهُمْ قَالَ قُلْتُ وَ أَيْنَ هَذَا فِي كِتَابِ اللَّهِ قَالَ إِنَّ اللَّهَ قَالَ فِي مُوسَى {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|وَ كَتَبْنا لَهُ فِي الْأَلْواحِ مِنْ كُلِّ شَيْ‏ءٍ مَوْعِظَةً}}﴾}} <ref> سوره اعراف، آیه: ۱۴۵.</ref> وَ لَمْ يَقُلْ كُلَّ شَيْ‏ءٍ وَ قَالَ فِي عِيسَى {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|وَ لِأُبَيِّنَ لَكُمْ بَعْضَ الَّذِي تَخْتَلِفُونَ فِيهِ}}﴾}} <ref> سوره زخرف، آیه: ۶۳.</ref> وَ لَمْ يَقُلْ كُلَّ شَيْ‏ءٍ وَ قَالَ فِي صَاحِبِكُمْ {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|كَفى‏ بِاللَّهِ شَهِيداً بَيْنِي وَ بَيْنَكُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ}}﴾}} <ref> سوره رعد، آیه: ۴۳.</ref>"}}؛ عبدالله بن ولید می‌گوید: [[امام صادق]] {{ع}} فرمود: نظر اصحاب تو درباره [[امیرالمؤمنین]]، موسی و عیسی چیست؛ کدام یک را داناتر می‌دانند؟ گفتم: اصحاب من هیچ کس را بر [[انبیاء اولوالعزم]] مقدم نمی‌دانند. امام فرمود: اگر با آنان با کتاب خدا به بحث بپردازی می‌توانی بر ابطال نظرشان حجت اقامه کنی. گفتم: در کجای قرآن چنین چیزی آمده؟ فرمود: خدا درباره موسی گفته است: "و برای او در الواح "تورات" از هر موضوعی اندرزی نوشتیم" و نگفته "همه اندرزها". و در مورد عیسی گفته است: "و آمده‌ام تا برخی از آنچه را که در آن اختلاف دارید برای شما روشن کنم" و نگفته "همه اختلافات". ولی درباره [[امیرالمؤمنین]] گفته است: "کافی است که خداوند، و کسی که تمام علم کتاب نزد اوست، میان من و شما گواه باشند" <ref> [[بحار الانوار (کتاب)|بحار الانوار]]، ج۱۴، ص۲۴۵. </ref>. <ref> [[بصائر الدرجات (کتاب)|بصائر الدرجات]]، ج۱، ص۲۲۹.</ref> به این بیان که آنچه در الواح موسی نوشتیم، {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|مِنْ كُلِّ شَيْ‏ءٍ}}﴾}} بود، نه کل شیء؛ و آنچه عیسی توان تبیین آن را داشت، {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|بَعْضَ الَّذِي... }}﴾}} بود، نه کل آن؛ در حالی که نزد [[امیرالمؤمنین]] کل علم الکتاب موجود است. بنابراین [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} از موسی و عیسی داناتر است.
::::#[[تفسیر القمی (کتاب)|تفسیر القمی]]: {{عربی|اندازه=150%|"أَبِي عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنِ ابْنِ أُذَيْنَةَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ {{ع}} قَالَ الَّذِي {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ}}﴾}} هُوَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ {{ع}} وَ سُئِلَ عَنِ {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|الَّذِي عِنْدَهُ عِلْمٌ مِنَ الْكِتابِ}}﴾}}‏ أَعْلَمُ- أَمِ الَّذِي {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ‏}}﴾}} فَقَالَ مَا كَانَ عِلْمُ {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|الَّذِي عِنْدَهُ عِلْمٌ مِنَ الْكِتابِ}}﴾}} عِنْدَ الَّذِي {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ}}﴾}} إِلَّا بِقَدْرِ مَا تَأْخُذُ الْبَعُوضَةُ بِجَنَاحِهَا مِنْ مَاءِ الْبَحْرِ، فَقَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ {{ع}} أَلَا إِنَّ الْعِلْمَ الَّذِي هَبَطَ بِهِ آدَمُ مِنَ السَّمَاءِ إِلَى الْأَرْضِ وَ جَمِيعَ مَا فُضِّلَتْ بِهِ النَّبِيُّونَ- إِلَى خَاتَمِ النَّبِيِّينَ فِي عِتْرَةِ خَاتَمِ النَّبِيِّينَ {{صل}}"}}؛ "[[امام صادق]] {{ع}} فرمودند: کسی که نزد او [[علم الکتاب]] وجود دارد، [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} است. و از ایشان سؤال شد کسی که نزد او علمی از کتاب بود داناتر است یا کسی که علم الکتاب را دارد؟ فرمودند: علم کسی که نزد او علمی از کتاب بود در مقابل علم کسی که علم الکتاب را دارد، همانند مقدار آبی است که حشره‌ای با بال خود از آب دریا بردارد. و [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} فرمود: آگاه باشید آن علمی که آدم با آن علم از آسمان به زمین هبوط کرد، و همه آن علومی که از آن پس به [[انبیا]] داده شده، تا برسیم به [[پیامبر خاتم|خاتم النبیین]] {{صل}}، همه در [[عترت|عترت خاتم النبیین]] جمع است"<ref>[[بحار الانوار (کتاب)|بحار الانوار]]، ج۲۶، ص۱۶۰.</ref>. <ref> [[تفسیر القمی (کتاب)|تفسیر القمی]]، ج۱، ص۳۶۷. </ref>
::::# [[بصائر الدرجات (کتاب)|بصائر الدرجات]]: {{عربی|اندازه=150%|"ابْنُ يَزِيدَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُكَيْرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ {{ع}} قَالَ: كُنْتُ عِنْدَهُ فَذَكَرُوا سُلَيْمَانَ وَ مَا أُعْطِيَ مِنَ الْعِلْمِ وَ مَا أُوتِيَ مِنَ الْمُلْكِ فَقَالَ لِي وَ مَا أُعْطِيَ سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ إِنَّمَا كَانَ عِنْدَهُ حَرْفٌ وَاحِدٌ مِنَ الِاسْمِ الْأَعْظَمِ وَ صَاحِبُكُمُ الَّذِي قَالَ اللَّهُ {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|قُلْ كَفى‏ بِاللَّهِ شَهِيداً بَيْنِي وَ بَيْنَكُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ}}﴾}} <ref>سوره رعد، آیه: ۴۳.</ref> وَ كَانَ وَ اللَّهِ عِنْدَ عَلِيٍّ {{ع}} عِلْمُ الْكِتَابِ فَقُلْتُ صَدَقْتَ وَ اللَّهِ جُعِلْتُ فِدَاكَ"}}؛ ابن بکیر می‌گوید: نزد [[امام صادق]] {{ع}} بودیم که سخن از [[حضرت سلیمان|سلیمان نبی]] و علم و مُلکی که خدا به او داد به میان آمد؛ حضرت فرمود: آنچه به سلیمان بن داوود داده شد، تنها یک حرف از [[اسم اعظم]] بود؛ ولی صاحب شما کسی است که خداوند فرموده "بگو کافی است که خداوند، و کسی که تمام علم کتاب نزد اوست، میان من و شما گواه باشند"، به خدا سوگند علم الکتاب نزد [[امیرالمؤمنین|علی]] {{ع}} بود" <ref>[[بحار الانوار (کتاب)|بحار الانوار]]، ج۲۶، ص۱۷۰.</ref>.<ref> [[بصائر الدرجات (کتاب)|بصائر الدرجات]]، ج۱، ص۲۱۲.</ref>
::::# [[بصائر الدرجات (کتاب)|بصائر الدرجات]]: {{عربی|اندازه=150%|"أَحْمَدُ بْنُ مُوسَى عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُوسَى الْخَشَّابِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ كَثِيرٍ الْهَاشِمِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ {{ع}} قَالَ: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|قالَ الَّذِي عِنْدَهُ عِلْمٌ مِنَ الْكِتابِ أَنَا آتِيكَ بِهِ قَبْلَ أَنْ يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ}}﴾}} قَالَ فَفَرَّجَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ {{ع}} بَيْنَ أَصَابِعِهِ فَوَضَعَهَا عَلَى صَدْرِهِ ثُمَ‏ قَالَ وَ اللَّهِ عِنْدَنَا عِلْمُ الْكِتَابِ كُلُّهُ"}}؛ "عبدالرحمان بن کثیر، از [[امام صادق]] {{ع}} نقل می‌کند که این آیه را تلاوت فرمود: " "اما" کسی که دانشی از کتاب داشت گفت: "من پیش از آن که چشم بر هم زنی، آن را نزد تو خواهم آورد!"؛ سپس حضرت انگشتان دستش را باز کرد، و آن را بر سینه‌اش گذاشت، و فرمود: به خدا سوگند تمام [[علم الکتاب]] نزد ماست" <ref>[[بحار الانوار (کتاب)|بحار الانوار]]، ج۲۶، ص۱۷۰.</ref>.<ref> [[بصائر الدرجات (کتاب)|بصائر الدرجات]]، ج۱، ص۲۱۲.</ref>
::::# [[بصائر الدرجات (کتاب)|بصائر الدرجات]]: {{عربی|اندازه=150%|"عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَامِرٍ عَنِ الرَّبِيعِ بْنِ أَبِي الْخَطَّابِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بَشِيرٍ عَنْ ضُرَيْسٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ {{ع}} قَالَ: إِنَّ لِلَّهِ عِلْمَيْنِ عِلْماً مَبْذُولًا وَ عِلْماً مَكْفُوفاً فَأَمَّا الْمَبْذُولُ فَإِنَّهُ لَيْسَ مِنْ شَيْ‏ءٍ تَعْلَمُهُ الْمَلَائِكَةُ وَ الرُّسُلُ إِلَّا نَحْنُ نَعْلَمُهُ فَأَمَّا الْمَكْفُوفُ فَهُوَ الَّذِي عِنْدَ اللَّهِ فِي أُمِّ الْكِتَاب‏"}}؛ "برای خدا دو گونه علم وجود دارد، یکی علم مبذول، و دیگری علم مکفوف، از علم مبذول هیچ چیزی نیست که [[ملائکه]] و [[پیامبران]] بدانند مگر اینکه ما نیز آن را می‌دانیم؛ و اما علم مکفوف همان است که نزد خداوند در [[ام ‌الکتاب]] است"<ref>[[بحار الانوار (کتاب)|بحار الانوار]]، ج۴، ص۸۹.</ref>.<ref> [[بصائر الدرجات (کتاب)|بصائر الدرجات]]، ج۱، ص۱۱۱.</ref>
::::# [[دلائل الامامة (کتاب)|دلائل الامامة]]: {{عربی|اندازه=150%|"عَنْ حُذَيْفَةَ بْنِ مَنْصُورٍ، عَنْ يُونُسَ، قَالَ: سَمِعْتُهُ يَقُولُ وَ قَدْ مَرَرْنَا بِجَبَلٍ فِيهِ دُودٌ، فَقَالَ: أَعْرِفُ مَنْ يَعْلَمُ إِنَاثَ هَذَا الدُّودِ مِنْ ذُكْرَانِهِ، وَ كَمْ عَدَدُهُ. ثُمَّ قَالَ: نَعْلَمُ ذَلِكَ مِنْ كِتَابِ اللَّهِ، فَإِنَّ فِي كِتَابِ اللَّهِ تِبْيَانَ كُلِّ شَيْ‏ء"}}؛ "یونس می‌گوید با حضرت از کوهی می‌گذشتیم که کِرم‌هایی در آنجا بود. حضرت فرمودند: کسی را می‌شناسم که تعداد این کرم‌ها، و اینکه کدامشان مذکرند و کدامشان مؤنث را می‌داند! سپس فرمودند: این مطلب را از کتاب خدا می‌دانم؛ به درستی که در کتاب خدا بیان همه چیز وجود دارد" <ref> [[دلائل الامامة (کتاب)|دلائل الامامة]]، ص۲۷۳.</ref>»<ref>[[شرب مدام در تبیین علم امام (کتاب)|شرب مدام در تبیین علم امام]]، ص ۵۵-۶۲.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۵. پژوهشگران وبگاه پرسمان؛}}
[[پرونده:9030760879.jpg|100px|right|بندانگشتی|]]
::::::پژوهشگران ''«[http://www.porseman.org/q/vservice.aspx?logo=images/right.jpg&id=106689 وبگاه پرسمان]»'' وابسته به «[[نهاد نمايندگى مقام معظم رهبرى در دانشگاه‌ها]]» در پاسخ به این پرسش آورده‌اند:
::::::«سه آیه در قرآن مجید است که اگر کنار هم ملاحظه گردد مسئله [[علم غیب]] [[پیامبر|پیغمبر]]{{صل}} و [[امامان]]{{عم}} روشن می‌گردد: {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۰ سوره نمل علم غیب معصوم را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|قَالَ الَّذِي عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ أَنَا آتِيكَ بِهِ قَبْلَ أَن يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ فَلَمَّا رَآهُ مُسْتَقِرًّا عِندَهُ قَالَ هَذَا مِن فَضْلِ رَبِّي لِيَبْلُوَنِي أَأَشْكُرُ أَمْ أَكْفُرُ وَمَن شَكَرَ فَإِنَّمَا يَشْكُرُ لِنَفْسِهِ وَمَن كَفَرَ فَإِنَّ رَبِّي غَنِيٌّ كَرِيمٌ]]}}﴾}}<ref>«(امّا) کسی که دانشی از کتاب (آسمانی) داشت گفت: «پیش از آنکه چشم بر هم زنی، آن را نزد تو خواهم آورد!» و هنگامی که (سلیمان) آن (تخت) را نزد خود ثابت و پابرجا دید گفت: «این از فضل پروردگار من است، تا مرا آزمایش کند که آیا شکر او را بجا می‏‌آورم یا کفران می‏‌کنم؟! و هر کس شکر کند، به نفع خود شکر می‏‌کند؛ و هر کس کفران نماید (بزیان خویش نموده است، که) پروردگار من، غنی و کریم است»؛ سوره نمل، آیه ۴۰.</ref> در آیه دیگر می‌خوانیم: {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۳ سوره رعد علم غیب غیر خدا را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|قُلْ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ]]}}﴾}}<ref>بگو: کافى است که خداوند، و کسى که علم کتاب و آگاهى بر قرآن نزد اوست، میان من و شما گواه باشند!؛ سوره رعد، آیه۴۳.</ref> از سوی دیگر در احادیث متعددی که در کتب اهل سنت و شیعه نقل شده چنین می‌خوانیم که: ابو سعید خدری می‌گوید از رسول خدا{{صل}} معنی {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۰ سوره نمل علم غیب معصوم را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|الَّذِي عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ]]}}﴾}} را سؤال کردم، فرمود: او وصی برادرم سلیمان بن داود بود، گفتم {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۳ سوره رعد علم غیب غیر خدا را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ]]}}﴾}} کیست؟ فرمود: «ذلک اخی علی بن ابیطالب» «او برادرم علی بن ابیطالب است»؛<ref>[[وسائل‏ الشیعة (کتاب)|وسائل الشیعة]]، ج ۲۷ ص۱۸۹.</ref> با توجه به اینکه "علم من الکتاب" که در مورد "آصف" آمده علم جزئی است، و "[[علم‌الکتاب]]" که در مورد [[امام علی|حضرت علی]]{{ع}} آمده علم کلی است، تفاوت میان مقام علمی «آصف» و [[امام علی|علی]]{{ع}} روشن می‌گردد. از سوى سوم در آیه ۸۹ سوره نحل مى‌خوانیم: {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|وَ نَزَّلْنا عَلَيْكَ الْكِتَابِ تِبْيَانًا لِّكُلِّ شَيْءٍ}}﴾}}<ref>«ما قرآن را بر تو نازل کردیم که بیانگر هر چیزى است».</ref> روشن است کسى که عالم به اسرار چنین کتابى باشد، باید اسرار غیب را بداند، و این دلیلى است آشکار بر اینکه ممکن است انسانى از اولیاء اللَّه، از اسرار غیب به فرمان خدا آگاه گردد»<ref>[http://www.porseman.org/q/vservice.aspx?logo=images/right.jpg&id=106689 وبگاه پرسمان.]</ref>.
:::::*«منظور از کتاب در آیه {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|...قُلْ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}}<ref> «... بگو ميان من و شما خداوند و كسى كه دانش كتاب نزد اوست، گواه بس‏.»</ref> یا [[لوح محفوظ]] است که [[ام الکتاب]] می‌باشد، یا مقصود قرآن کریم است. اگر مراد [[رابطه لوح یا لوح محفوظ با علم غیب معصوم چیست؟ (پرسش)|لوح محفوظ باشد ثابت می‌شود که آنکه عالم به کتاب است علم غیب دارد]]؛ و اگر مراد قرآن باشد باز همین معنا ثابت می‌گردد؛ چون به یقین منظور از داشتن [[علم‌الکتاب]]، دانستن ظواهر آیات قرآن کریم نیست. از زاویه نگاه این آیه، آنکه علم کتاب نزد اوست باید دارای چنان درجه بالایی از علم باشد که شهادت او در ردیف شهادت خداوند متعال قرار گیرد. (...)اگر کسی عالم به قرآن کریم باشد، عالم به جمیع حقایق عالم خلقت است؛ چرا که قرآن کریم {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|تِبْيَانًا لِّكُلِّ شَيْءٍ}}﴾}} می‌باشد. در تفسیر این آیه برخی گفته‌اند که مراد از {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} خود خداوند متعال می‌باشد؛ ولی اکثر مفسرین بزرگ این تفسیر نپذیرفته و گفته‌اند، اگر مراد از این عبارت خدا باشد تکرار قبیح لازم می‌آید. همچنین در آن صورت از نظر ادبی نیز چنین جمله‌ای در نهایت درجه‌ای سستی خواهد بود. لذا شکی نیست که صاحب این علم مخلوقی از آفریدگان خداست.
::::::درباره {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} چهار احتمال دیگر نیز داده شده است.
::::#برخی گفته‌اند: مراد یهودیان و مسیحیانی هستند که مسلمان شدند و آنان شهادت دادند که اسم آن حضرت در کتاب آنها آمده است. این احتمال نادرست است چون اوّلاً لفظ {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|الْكِتَابِ}}﴾}} در قرآن کریم و روایات بدون قرینه در مورد تورات و انجیل به کار نرفته است. ثانیاً کتب یهود و نصاری طبق تصریح خود قرآن تحریف شده‌اند و کتاب تحریف شده فاقد هر گونه حجّیّتی می‌باشد. ثالثاً {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} یک نفر است نه یک جمع.
::::#گفته شده این شخص، [[عبدالله بن سلام]]، یا [[سلمان فارسی]] یا دیگر افرادی هستند که قبلاً در دین دیگری بوده‌اند. این احتمال نیز در غایت سستی است؛ چون اینها نیز داخل در همان گروه یهود یا نصاری یا امثال آن می‌باشد؛ پس برخی اشکالات فوق بر آنها نیز وارد می‌باشد.
::::#برخی نیز گفته‌اند مراد از {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} همه مؤمنان می‌باشند؛ که این هم مردود می‌باشد؛ چون مؤمنان یک نفر نیستند و آیه تصریح دارد که {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} یک نفر می‌باشد.
::::#احتمال چهارمی که داده شده حضرت [[امام علی|علی بن ابی طالب]]{{ع}} می‌باشد؛ که این احتمال مورد قبول [[ائمه|ائمه اهل بیت]]{{عم}} واقع شده است. و این احتمال با آیات قرآن بیشتر تطبیق می‌کند؛ چون در آیه {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۰ سوره نمل علم غیب معصوم را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|قَالَ الَّذِي عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ أَنَا آتِيكَ بِهِ قَبْلَ أَن يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ فَلَمَّا رَآهُ مُسْتَقِرًّا عِندَهُ قَالَ هَذَا مِن فَضْلِ رَبِّي]]}}﴾}}<ref>«[امّا] کسى که دانشى از کتاب [آسمانى] داشت گفت: پیش از آن‌که چشم بر هم زنى، آن‌را نزد تو خواهم آورد! و هنگامى که [سلیمان] آن [تخت] را نزد خود ثابت و پابرجا دید گفت: این از فضل پروردگار من است»؛ سوره نمل، آیه ۴۰.</ref> بیان داشت که صاحب [[علم‌الکتاب]] توان معجزه دارد. چون [[اصف بن برخیا]]، وزیر [[حضرت سلیمان]] که نه [[علم‌الکتاب]]، بلکه {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۰ سوره نمل علم غیب معصوم را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ]]}}﴾}} داشت، یعنی علم به بخشی از کتاب داشت، توانست در سایه آن علم تخت بلقیس را به سرعت از یمن تا فلسطین منتقل نماید. و تنها علی {{ع}} است بین اصحاب دارای قدرت اعجاز بود و بارها این معجزات را نشان داده و شیعه و سنّی بر آن معترفند. پس اگر منظور از {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} علی {{ع}} باشد، این آیه نیز دلالت بر [[آیا امام علی علم غیب دارد؟ (پرسش)|علم غیب داشتن آن جناب، آن هم بر جمیع امور عالم می‌باشد]]»<ref>[http://www.porseman.org/q/vservice.aspx?logo=images/right.jpg&id=136349 وبگاه پرسمان.]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۶. پژوهشگران پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه؛}}
[[پرونده:9030760879.jpg|100px|right|بندانگشتی|]]
::::::''«[http://www.hawzah.net/fa/Question/View/12337/%D8%AA%D9%86%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%B9%D9%84%D9%85-%D8%BA%DB%8C%D8%A8-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%85%D8%B9%D8%B5%D9%88%D9%85-%D8%A8%D8%A7-%D9%86%D9%88%D8%B4%DB%8C%D8%AF%D9%86-%D8%B3%D9%85-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D8%B3%D8%AA-%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1/?SearchText=%D8%BA%DB%8C%D8%A8&LPhrase= پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه]»'' در پاسخ به این پرسش آورده است:
::::::«سه آیه در قرآن مجید است که اگر کنار هم ملاحظه گردد مسئله [[علم غیب]] [[پیغمبر]]{{صل}} و [[امامان]]{{عم}} روشن می‌گردد.
:::::#{{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۰ سوره نمل علم غیب معصوم را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|قَالَ الَّذِي عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ أَنَا آتِيكَ بِهِ قَبْلَ أَن يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ فَلَمَّا رَآهُ مُسْتَقِرًّا عِندَهُ قَالَ هَذَا مِن فَضْلِ رَبِّي لِيَبْلُوَنِي أَأَشْكُرُ أَمْ أَكْفُرُ وَمَن شَكَرَ فَإِنَّمَا يَشْكُرُ لِنَفْسِهِ وَمَن كَفَرَ فَإِنَّ رَبِّي غَنِيٌّ كَرِيمٌ]]}}﴾}}<ref>«(امّا) کسی که دانشی از کتاب (آسمانی) داشت گفت: «پیش از آنکه چشم بر هم زنی، آن را نزد تو خواهم آورد!» و هنگامی که (سلیمان) آن (تخت) را نزد خود ثابت و پابرجا دید گفت: «این از فضل پروردگار من است، تا مرا آزمایش کند که آیا شکر او را بجا می‏‌آورم یا کفران می‏‌کنم؟! و هر کس شکر کند، به نفع خود شکر می‏‌کند؛ و هر کس کفران نماید (بزیان خویش نموده است، که) پروردگار من، غنی و کریم است»؛ سوره نمل، آیه ۴۰.</ref>
:::::#در آیه دیگر می‌خوانیم: {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۳ سوره رعد علم غیب غیر خدا را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|...قُلْ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ]]}}﴾}}<ref>«... بگو: کافى است که خداوند، و کسى که علم کتاب [و آگاهى بر قرآن] نزد اوست، میان من و شما گواه باشند!». سوره رعد، آیه۴۳.</ref>
::::::از سوی دیگر در احادیث متعددی که در کتب [[اهل سنت]] و [[شیعه]] نقل شده چنین می‌خوانیم که:
::::::ابو سعید خدری می‌گوید از [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} معنی {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۰ سوره نمل علم غیب معصوم را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|الَّذِي عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ]]}}﴾}} را سؤال کردم، فرمود: او وصی برادرم سلیمان بن داود بود، گفتم {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۳ سوره رعد علم غیب غیر خدا را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ]]}}﴾}} کیست؟ فرمود: «او برادرم علی بن ابیطالب است»؛<ref>[[وسائل‏ الشیعة (کتاب)|وسائل الشیعة]]، ج ۲۷ ص۱۸۹.</ref> با توجه به اینکه "علم من الکتاب" که در مورد "آصف" آمده علم جزئی است، و "[[علم‌الکتاب]]" که در مورد حضرت علی{{ع}} آمده علم کلی است، تفاوت میان مقام علمی «آصف» و علی{{ع}} روشن می‌گردد.<ref>تفسیر نمونه، ج۲۵، ص۱۵۰.</ref>»<ref>[http://www.hawzah.net/fa/Question/View/12337/%D8%AA%D9%86%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%B9%D9%84%D9%85-%D8%BA%DB%8C%D8%A8-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%85%D8%B9%D8%B5%D9%88%D9%85-%D8%A8%D8%A7-%D9%86%D9%88%D8%B4%DB%8C%D8%AF%D9%86-%D8%B3%D9%85-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D8%B3%D8%AA-%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1/?SearchText=%D8%BA%DB%8C%D8%A8&LPhrase= پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۷. پژوهشگران پایگاه اطلاع‌رسانی مسجد حضرت علی اصغر؛}}
[[پرونده:9030760879.jpg|100px|right|بندانگشتی|]]
::::::''پژوهشگران «[http://masjedaliasghar.ir/?p=3338 پایگاه اطلاع‌رسانی مسجد حضرت علی اصغر]»'' در پاسخ به این پرسش آورده است:
::::::«سدیر گوید: من و ابو بصیر و یحیای بزاز و داود بن کثیر در مجلس نشسته بودیم که [[امام صادق]]{{ع}} با حالت خشم وارد شد، چون در مسند خویش قرار گرفت فرمود: شگفتا از مردمی که گمان می‌کنند ما بالذّات غیب می‌دانیم! کسی جز خدای عز و جل غیب نمی‌داند. من می‌خواستم فلان کنیزم را بزنم، او از من گریخت و من ندانستم که در کدام اطاق منزل پنهان شده است. سدیر گوید: چون حضرت از مجلس برخاست و به منزلش رفت، من و ابو بصیر و میسر، خدمتش رفتیم و عرض کردیم: قربانت گردیم، آنچه درباره کنیزت فرمودی، شنیدیم و ما می‌دانیم که شما علم زیادی‏ دارید و علم غیب را به شما نسبت ندهیم فرمود: ای سدیر! مگر تو قرآن را نمی‌خوانی؟ عرض کردم: چرا، فرمود: مگر در آنچه از کتاب خدا خوانده‏‌ای این آیه را دیده‌ای؟ که {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۰ سوره نمل علم غیب معصوم را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|قَالَ الَّذِي عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ أَنَا آتِيكَ بِهِ قَبْلَ أَن يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ فَلَمَّا رَآهُ مُسْتَقِرًّا عِندَهُ قَالَ هَذَا مِن فَضْلِ رَبِّي]]}}﴾}}<ref>امّا کسى که دانشى از کتاب آسمانى داشت گفت: پیش از آن‌که چشم بر هم زنى، آن‌را نزد تو خواهم آورد! و هنگامى که سلیمان آن تخت را نزد خود ثابت و پابرجا دید گفت: این از فضل پروردگار من است.</ref> عرض کردم: قربانت گردم، این آیه را خوانده‏‌ام. فرمود: آن مرد را شناختی و فهمیدی چه اندازه از علم کتاب نزد او بود؟ عرض کردم: شما به من خبر دهید. فرمود: به اندازه یک قطره آب نسبت به دریای اخضر (اقیانوس) عرض کردم: قربانت گردم، چه کم!! فرمود: ای سدیر! چه بسیار است آن مقداری که خدای عز و جل نسبت داده است به علمی که اکنون به تو خبر می‌دهم. ای سدیر! باز در آنچه از کتاب خدای عز و جل خوانده‌‏ای این آیه را دیده‏‌ای؟ {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۳ سوره رعد علم غیب غیر خدا را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|قُلْ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ]]}}﴾}}<ref>بگو: کافى است که خداوند، و کسى که علم کتاب [و آگاهى بر قرآن] نزد اوست، میان من و شما گواه باشند.</ref> عرض کردم: قربانت، این آیه را هم خوانده‏‌ام. فرمود: آیا کسی که تمام علم کتاب را می‌داند فهمیده‌تر است یا کسی که بعضی از آن را می‌داند؟ عرض کردم: نه، بلکه کسی که تمام علم کتاب را می‌داند آنگاه حضرت با دست اشاره به سینه‏‌اش نمود و فرمود: به خدا سوگند تمام علم کتاب نزد ماست»<ref>[http://masjedaliasghar.ir/?p=3338 پایگاه اطلاع‌رسانی مسجد حضرت علی اصغر]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۸. پژوهشگران وبگاه اسلام کوئست؛}}
[[پرونده:9030760879.jpg|بندانگشتی|right|100px|]]
پژوهشگران ''«[http://www.islamquest.net/fa/archive/question/fa49979 وبگاه اسلام کوئست]» در این‌باره گفته‌اند:
::::::«سه آیه در قرآن مجید است که اگر آنها را در کنار هم قرار دهیم مسئله [[علم غیب]] [[پیامبر]]{{صل}} و [[امامان]]{{عم}} از آن روشن می‌شود؛ نخست این‌که قرآن در مورد کسى که تخت ملکه "سبا" را در یک چشم بر هم زدن نزد سلیمان آورد (یعنى آصف بن برخیا) می‏‌گوید: {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۰ سوره نمل علم غیب معصوم را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|قَالَ الَّذِي عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ أَنَا آتِيكَ بِهِ قَبْلَ أَن يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ فَلَمَّا رَآهُ مُسْتَقِرًّا عِندَهُ قَالَ هَذَا مِن فَضْلِ رَبِّي]]}}﴾}}<ref>«[امّا] کسى که دانشى از کتاب [آسمانى] داشت گفت: پیش از آن‌که چشم بر هم زنى، آن‌را نزد تو خواهم آورد! و هنگامى که [سلیمان] آن [تخت] را نزد خود ثابت و پابرجا دید گفت: این از فضل پروردگار من است»؛ سوره نمل، آیه ۴۰.</ref> در آیه دیگر می‌خوانیم: {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|...قُلْ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}}<ref>«... بگو: کافى است که خداوند، و کسى که علم کتاب [و آگاهى بر قرآن] نزد اوست، میان من و شما گواه باشند!». سوره رعد، آیه ۴۳.</ref> از سوى دیگر در احادیث می‌خوانیم که ابو سعید خدرى می‌گوید: از [[رسول خدا]]{{صل}} معناى {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|الَّذِي عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ...}}﴾}} را سؤال کردم، پیامبر فرمود: "او وصى برادرم سلیمان بن داود بود"، گفتم: {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|...وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} کیست؟ فرمود: "او برادرم على بن ابی‌طالب است".<ref>[[شیخ صدوق]]، [[الأمالی (کتاب)|الأمالی]]، ص ۵۶۴ و ۵۶۵.</ref> با توجه به این‌که {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ}}﴾}} که در مورد "آصف" آمده، "علم جزئى" را می‌گوید، و {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} که درباره على{{ع}} آمده "علم کلى" را می‌گوید، تفاوت میان مقام علمى [[آصف بن برخیا]] و [[حضرت على]]{{ع}} روشن می‌گردد.<ref>[[ناصر مکارم شیرازی]]، [[تفسیر نمونه (کتاب)|تفسیر نمونه]]، ج ‏۲۵، ص ۱۵۳.</ref> از سوى دیگر در آیه ۸۹ سوره نحل می‌خوانیم: {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|وَنَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَانًا لِّكُلِّ شَيْءٍ}}﴾}}<ref>«ما قرآن را بر تو نازل کردیم که بیانگر هر چیزى است».</ref> روشن است کسى که عالم به اسرار چنین کتابى باشد، باید اسرار غیب را بداند، و این دلیلى است آشکار بر این‌که ممکن است انسانى از اولیاء اللَّه، از اسرار غیب به امر الهی آگاه گردد»<ref>[http://www.islamquest.net/fa/archive/question/fa49979 وبگاه اسلام کوئست]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۹. پژوهشگران مرکز پاسخگویی به سؤالات دینی انوار طاها.}}
[[پرونده:9030760879.jpg|بندانگشتی|right|100px|]]
پژوهشگران ''«[http://www.anvartaha.ir/fa/Content مرکز پاسخگویی به سؤالات دینی انوار طاها]»'' در این‌باره گفته‌‌اند:
:::::*«در مورد [[علم غیب]] [[ائمه]] چند آیه در قرآن کریم است که با کنار هم قرار دادن آن‌ها مسأله [[علم غیب]] این بزرگواران اثبات می‌‍شود. قرآن درباره کسی که تخت ملکه سبأ را نزد سلیمان آورد می‌گوید: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۰ سوره نمل علم غیب معصوم را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|قَالَ الَّذِي عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ أَنَا آتِيكَ بِهِ قَبْلَ أَن يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ فَلَمَّا رَآهُ مُسْتَقِرًّا عِندَهُ قَالَ هَذَا مِن فَضْلِ رَبِّي]]}}﴾}}<ref>«آن که دانشی از کتاب (آسمانی) با خویش داشت گفت: من پیش از آنکه چشم بر هم زنی آن را برایت می‌آورم و چون (سلیمان) آن (اورنگ) را نزد خود پای برجا دید گفت: این از بخشش (های) پروردگار من است»؛ سوره نمل، آیه ۴۰.</ref> در آیه دیگر می‌خوانیم: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۳ سوره رعد علم غیب غیر خدا را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|وَيَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُواْ لَسْتَ مُرْسَلاً قُلْ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ]]}}﴾}}<ref>«آنکه دانشی از کتاب (آسمانی) با خویش داشت گفت: من پیش از آنکه چشم بر هم زنی آن را برایت می‌آورم و چون (سلیمان) آن (اورنگ) را نزد خود پای برجا دید گفت: این از بخشش (های) پروردگار من است»؛ سوره رعد، آیه ۴۳.</ref> در احادیث بسیاری که از طریق [[شیعه]] و [[سنی]] نقل شده می‌خوانیم که از [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} معنى {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} را پرسیدند، فرمود: او وصى برادرم [[سلیمان بن داوود]] بود، دوباره می پرسند: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} کیست؟ فرمود: او برادرم [[امام علی|على بن ابى طالب]]{{ع}} است. بنابراین [[امام علی|امیر المؤمنین علی]] {{ع}} [[علم‌الکتاب]] را داراست که علم کلی است؛ نه مانند [[علم من الکتاب]] که علم جزئی را گویند<ref>تفسير تطبيقى، ص ۴۳۰.</ref>»<ref>[http://www.anvartaha.ir/fa/Content/42/%D8%B7%D8%A8%D9%82%20%D8%A7%D9%8A%D8%A7%D8%AA%20%D9%82%D8%B1%D8%A7%D9%86%20%D8%A7%D9%8A%D8%A7%20%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%20%D9%86%D9%8A%D8%B2%20%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85%20%D8%A8%D9%87%20%D8%BA%D9%8A%D8%A8%20%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF وبگاه مرکز پاسخگویی به سؤالات دینی انوار طاها]</ref>.
:::::*«[[امام]]{{ع}} با [[آیا علم به ملکوت علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)|مشاهده ملکوت]] و با [[آیا علم به تمام حقایق قرآن علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)|علم به حقیقت قرآن]] و [[آیا علم الکتاب علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)|داشتن علم الکتاب]]، عالم به غیب است؛ البته به اذن خدا<ref>تفسير تطبيقى، ص ۴۳۰.</ref>»<ref>[http://www.anvartaha.ir/fa/Content/42/%D8%B7%D8%A8%D9%82%20%D8%A7%D9%8A%D8%A7%D8%AA%20%D9%82%D8%B1%D8%A7%D9%86%20%D8%A7%D9%8A%D8%A7%20%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%20%D9%86%D9%8A%D8%B2%20%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85%20%D8%A8%D9%87%20%D8%BA%D9%8A%D8%A8%20%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF وبگاه مرکز پاسخگویی به سؤالات دینی انوار طاها]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

==پرسش‌های مصداقی همطراز==
{{پرسش‌های وابسته}}
{{ستون-شروع|3}}
# [[آیا علم به احکام و شرایع الهی علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به باطن قرآن علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به تأویل قرآن علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به تمام حقایق قرآن علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به کتب و صحف پیامبران علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به اشیا پیش از پیدایی آنها علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به حاجات و نیازهای مردم علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به عجایب یا راه‌های آسمان و زمین علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به عجایب خشکی و دریا علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به ملکوت علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به اسم اعظم الهی علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به خطورات قلبی یا ضمائر و نهان آدمیان علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به اعمال و احوال خلق علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به حلال یا حرام‌زادگی افراد علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به بلایا و منایا علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به گذشته و حال و آینده علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به ایمان یا عدم ایمان افراد علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به زمان و کیفیت مرگ افراد علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[اگر معصومان علم به زمان مرگ خود داشتند چرا تقیه می‌کردند؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به آنچه در رحم مادران است علم غیب شمرده می‌شود و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به زمان قیامت علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به زمان ظهور در آخر الزمان علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به احوال فرشتگان و دیدن آنها علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به احوال جنیان و دیدن آنها علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به احوال برزخ و ارتباط با آن عالم علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به منطق الطیر یا زبان حیوانات علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم تأویل احادیث علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
{{پایان}}
{{پایان}}

==پرسش‌های وابسته==
{{پرسش‌های وابسته}}
{{ستون-شروع|3}}
# [[قلمرو علم غیب معصوم تا چه حدی است؟ (پرسش)]]
# [[مهم‌ترین مصادیق علم غیب کدام‌اند؟ (پرسش)]]
# [[علم به چه مواردی تنها نزد خداست؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم غیب معصوم قابلیت افزایش دارد؟ (پرسش)]]
# [[رابطه علم غیب با معجزه و کرامت چیست؟ (پرسش)]]
# [[آیا معجزه به واسطه علم غیب است؟ (پرسش)]]
# [[آیا فراست و حدس یا تیزبینی نوعی علم غیب است؟ (پرسش)]]
# [[آیا دریافت‌های باطنی و خطورات قلبی نوعی علم غیب است؟ (پرسش)]]
{{پایان}}
{{پایان}}

==[[:رده:آثار علم غیب معصوم|منبع‌شناسی جامع علم غیب معصوم]]==
{{پرسش‌های وابسته}}
{{ستون-شروع|3}}
* [[:رده:کتاب‌شناسی کتاب‌های علم غیب معصوم|کتاب‌شناسی علم غیب معصوم]]؛
* [[:رده:مقاله‌شناسی مقاله‌های علم غیب معصوم|مقاله‌شناسی علم غیب معصوم]]؛
* [[:رده:پایان‌نامه‌شناسی پایان‌نامه‌های علم غیب معصوم|پایان‌نامه‌شناسی علم غیب معصوم]].
{{پایان}}
{{پایان}}

==پانویس==
{{یادآوری پانویس}}
{{پانویس2}}

[[رده:علم غیب معصوم]]
[[رده:پرسش‌های جامع امامت و ولایت]]
[[رده:پرسش‌های علم غیب معصوم]]
[[رده:پرسش‌های علم غیب پیامبر]]
[[رده:پرسش‌های نیازمند ترجمه]]
[[رده:(اع): پرسش‌هایی با ۲۰ پاسخ]]
[[رده:(اع): پرسش‌های علم غیب معصوم با ۲۰ پاسخ]]
[[رده:پاسخ‌هایی برای بازنویسی]]

آیا علم‌الکتاب علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)

2019-02-17T18:38:25Z

Basim:

{{پرسش غیرنهایی}}
{{جعبه اطلاعات پرسش
| موضوع اصلی = [[علم غیب معصوم (پرسش)|بانک جامع پرسش و پاسخ علم غیب]]
| موضوع فرعی = آیا [[علم الکتاب]] [[علم غیب]] است و [[معصوم]]{{ع}} از آن آگاهی دارد؟
| تصویر = 7626626262.jpg
| اندازه تصویر = 200px
| نمایه وابسته = [[قلمرو علم غیب معصوم (نمایه)|قلمرو علم غیب معصوم]]
| مدخل اصلی = [[علم غیب]]
| موضوعات وابسته =
| پاسخ‌دهنده =
| پاسخ‌دهندگان =[[علامه طباطبایی]]؛ [[محمد تقی مصباح یزدی|مصباح یزدی]]؛ [[احمد مطهری|مطهری]]، [[غلام رضا کاردان]]؛ [[سید محمد نجفی یزدی|نجفی یزدی]]؛ [[محمد حسن نادم|نادم]]، [[سید ابراهیم افتخاری|افتخاری]]؛ [[سید علی هاشمی ۱|هاشمی]]؛ [[حسین صالحی مالستانی|صالحی مالستانی]]؛ [[محمد صادق عظیمی|عظیمی]]؛ [[محمد نظیر عرفانی|عرفانی]]؛ [[منصف علی مطهری]]؛ [[حمید محسنی عسگرانی|محسنی عسگرانی]]؛ [[سید محمد جواد بنی‌سعید لنگرودی|بنی‌سعید لنگرودی]]؛ [[پرسمان (وبگاه)|پژوهشگران وبگاه پرسمان]]؛ [[حوزه (وبگاه)|پژوهشگران پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه]]؛ [[مسجد حضرت علی اصغر (وبگاه)|پژوهشگران پایگاه اطلاع‌رسانی مسجد حضرت علی اصغر]]؛ [[مرکز پاسخگویی به سؤالات دینی انوار طاها (وبگاه)|پژوهشگران مرکز پاسخگویی به سؤالات دینی انوار طاها]]
}}
'''آیا [[علم الکتاب]] [[علم غیب]] است و [[معصوم]]{{ع}} از آن آگاهی دارد؟''' یکی از سؤال‌های مصداقی پرسشی تحت عنوان ''«[[مهم‌ترین مصادیق علم غیب کدام‌اند؟ (پرسش)|مهم‌ترین مصادیق علم غیب کدام‌اند؟»]]'' است. برای بررسی جامع این سؤال و دیگر سؤال‌های مرتبط، یا هر مطلب وابسته دیگری، به مدخل اصلی '''[[علم غیب]]''' مراجعه شود.

==عبارت‌های دیگری از این پرسش==

== پاسخ نخست==
[[پرونده:39587474.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[علامه طباطبایی]]]]
::::::'''[[علامه طباطبایی]]''' در کتاب ''«[http://lib.eshia.ir/50081/11/530/%D9%84%D9%8E%D9%86%D9%92_%DB%8C%D9%8E%D9%81%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%90%D9%82%D8%A7_%D8%AD%D9%8E%D8%AA%D9%91%DB%8C_%DB%8C%D9%8E%D8%B1%D9%90%D8%AF%D9%8E%D8%A7_%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8E%DB%8C%D9%8E%D9%91_%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%AD%D9%8E%D9%88%D8%B6%D9%8E المیزان]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«منظور از کتاب، قرآن کریم است، و معناى آن این است که هر کس این کتاب را فرا گرفته و بدان عالم گشته و در آن تخصص یافته باشد، او گواه است بر اینکه قرآن از ناحیه خداست، و من هم که آورنده آنم فرستاده خدایم، در نتیجه خاتمه سوره به ابتداء آن برمى‌گردد، که فرموده بود: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| تِلْكَ آيَاتُ الْكِتَابِ وَالَّذِيَ أُنزِلَ إِلَيْكَ مِن رَّبِّكَ الْحَقُّ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لاَ يُؤْمِنُون}}﴾}}<ref>این آیات کتاب (آسمانی) است و آنچه از پروردگارت بر تو فرو فرستاده شده راستین است اما بیشتر مردم ایمان نمی‌آورند؛ سوره رعد، آیه ۱.</ref>و آخر سوره به اول آن و همچنین به وسط آن عطف مى‌شود که فرمود:{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| أَفَمَن يَعْلَمُ أَنَّمَا أُنزِلَ إِلَيْكَ مِن رَبِّكَ الْحَقُّ كَمَنْ هُوَ أَعْمَى إِنَّمَا يَتَذَكَّرُ أُوْلُواْ الأَلْبَابِ}}﴾}}<ref>آیا کسی که می‌داند آنچه از پروردگارت بر تو فرو فرستاده شده حقّ است همگون کسی است که کوردل است؟ تنها خردمندان پند می‌پذیرند؛ سوره رعد، آیه ۱۹.</ref> و این گفتار از خداى سبحان در حقیقت یارى کردن قرآن و دفاع از آن است، در قبال توهینى که کفار از آن کرده، و مکرر گفتند:{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| لَوْلاَ أُنزِلَ عَلَيْهِ آيَةٌ مِّن رَّبِّهِ}}﴾}}<ref> چرا بر او از سوی پروردگارش نشانه‌ای فرو فرستاده نمی‌شود؟!؛ سوره رعد، آیه ۲۷.</ref>. البته براى افاده این معنا جا داشت که صریحاً متعرض وضع قرآن شده بفرماید قرآن بزرگترین آیت بر رسالت است، و لیکن فرمود:{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۳ سوره رعد علم غیب غیر خدا را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|قُلْ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ]]}}﴾}}<ref>بگو: میان من و شما خداوند و کسی که دانش کتاب نزد اوست، گواه بس؛ سوره رعد، آیه ۴۳.</ref>تا این غرض را ایفاء کرده باشد، و از بزرگترین شواهد این معنایى که براى آیه کردیم این است که آیه شریفه مثل بقیه آیات این سوره در مکّه نازل شده است<ref>[http://lib.eshia.ir/50081/11/530/%D9%84%D9%8E%D9%86%D9%92_%DB%8C%D9%8E%D9%81%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%90%D9%82%D8%A7_%D8%AD%D9%8E%D8%AA%D9%91%DB%8C_%DB%8C%D9%8E%D8%B1%D9%90%D8%AF%D9%8E%D8%A7_%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8E%DB%8C%D9%8E%D9%91_%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%AD%D9%8E%D9%88%D8%B6%D9%8E ترجمه تفسیر المیزان، ج‏ ۹، ص ۵۱۵.]</ref>.

==پاسخ‌های دیگر==
{{یادآوری پاسخ}}
{{جمع شدن|۱. آیت‌الله مصباح یزدی؛}}
[[پرونده:11196.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[محمد تقی مصباح یزدی|مصباح یزدی]]]]
آیت‌الله '''[[محمد تقی مصباح یزدی]]'''، در کتاب ''«[http://mesbahyazdi.ir/node/1041 آموزش عقاید]»'' در این‌باره گفته است:
::::::«...........[[اهل بیت|اهل بیت پیغمبر]] {{صل}} بیش از سایر مردم از علوم آن حضرت، بهره‌مند بودند چنانکه درباره ایشان فرمود: {{عربی|اندازه=150%|"لا تُعلِّموهُمْ فَاِنَّهُمْ أعْلَمُ مِنْکم"}} <ref>ر.ک: غایة المرام: ص ۲۶۵، [[الکافی (کتاب)|اصول کافی]]: ج ۱، ص ۲۹۴.</ref> مخصوصاً شخص [[امیرالمؤمنین|امیرمؤمنان]] {{ع}} که از دوران کودکی در دامان [[رسول خدا]] {{صل}} پرورش یافته و تا آخرین لحظات عمر آن حضرت ملازم وی، و همواره درصدد فراگرفتن علوم و حقایق از پیامبر اکرم {{صل}} بود، و درباره وی فرمود: {{عربی|اندازه=150%|"اَنَا مَدينَةُ الْعِلْمِ وَ عَليٌ بابُها"}} <ref>ر.ک: مستدرک حاکم، ج ۳، ص ۲۲۶، جالب این است که یکی از علماء اهل سنّت کتابی بنام «فتح الملک العلی بصحة حدیث مدینة العلم علی» نوشته که در سال ۱۳۵۴ هـ در قاهره به چاپ رسیده است.</ref>. (...)
::::::ولی [[علوم اهل بیت|علوم ائمه اهل بیت]] {{ع}} منحصر به آنچه از پیامبر اکرم {{صل}} بی‌واسطه یا باواسطه شنیده بودند نبوده است بلکه ایشان از نوعی علوم غیرعادی نیز بهره‌مند بوده‌اند که بصورت "[[الهام]]" و "[[تحدیث]]" <ref>ر.ک: [[الکافی (کتاب)|اصول کافی]]، کتاب الحجة، ص ۲۶۴ و ص ۲۷۰.</ref> به ایشان افاضه می‌شده است نظیر الهامی که به خضر و [[ذوالقرنین]] <ref> ر.ک: [[الکافی (کتاب)|اصول کافی]]، ج ۱، ص ۲۶۸.</ref> و [[حضرت مریم]] و [[مادر موسی]] {{عم}} شده <ref>ر.ک: سوره کهف، آیه: ۶۵-۹۸، سوره آل عمران، آیه: ۱۷-۲۱، سوره طه، آیه: ۳۸، سوره قصص، آیه: ۷.</ref> و بعضاً در قرآن کریم، تعبیر به "[[وحی]]" گردیده که البته منظور از آن، وحی [[نبوت]] نیست، و با چنین علمی بوده که بعضی از [[ائمه اطهار]] {{عم}} که در سنین طفولیت به [[مقام امامت]] می‌رسیدند از همه چیز آگاه بودند و نیازی به تعلّم و فراگیری از دیگران نداشتند.
::::::این مطلب از روایات فراوانی که از خود ائمه اطهار {{عم}} نقل شده و با توجه به [[عصمت]] ایشان، حجیت آنها ثابت است استفاده می‌شود. ولی پیش از آنکه به ذکر نمونه‌ای از آنها بپردازیم به آیه: از قرآن کریم، اشاره می‌کنیم که از شخص یا اشخاصی بعنوان {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ}}﴾}} <ref>سوره رعد، آیه: ۴۳.</ref> یاد کرده بعنوان شاهد بر حقانیت [[پیامبر اکرم|پیغمبر اکرم]] {{صل}} معرفی می‌کند، و آن آیه: این است: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|قُلْ كَفى‏ بِاللَّهِ شَهيداً بَيْني‏ وَ بَيْنَكُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ}}﴾}} <ref>سوره رعد، آیه: ۴۳.</ref> بگو برای شهادت میان من و شما، خدا و کسی که [[علم الکتاب]] دارد کفایت می‌کند. بدون شک، چنین کسی که شهادت او قرین شهادت خدای متعال قرار داده شده و داشتن علم الکتاب، او را شایسته چنین شهادتی کرده دارای مقامی بس ارجمند بوده است. (...)
::::::اهمیت داشتن "علم الکتاب" هنگامی روشن می‌شود که در داستان [[حضرت سلیمان]] {{ع}} و احضار تخت بلقیس که در قرآن کریم آمده است دقت کنیم در آنجا که می‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|قالَ الَّذي عِنْدَهُ عِلْمٌ مِنَ الْكِتابِ أَنَا آتيكَ بِهِ قَبْلَ أَنْ يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ‏ ...}}﴾}} <ref> سوره قصص، آیه: ۷.</ref> یعنی کسی که بهره‌ای از علم الکتاب داشت گفت: من تخت بلقیس را حاضر می‌کنم پیش از آنکه چشم به هم زنی... . از این آیه، استفاده می‌شود که آگاه بودن از برخی از [[علم الکتاب]] چنین اثر شگفت انگیزی داشته است، و از اینجا، می‌توان حدس زد که داشتن همه علم الکتاب چه آثار عظیم‌تری را در بر خواهد داشت. و این، نکته‌ای است که [[امام صادق]] {{ع}} در حدیثی که "[[سدیر صیرفی|سدیر]]" نقل کرده خاطر نشان ساخته‌اند: سدیر گوید: من و [[ابوبصیر]] و [[یحیی البزاز|یحیای بزّاز]] و داود بن کثیر در مجلس "بیرونی" امام صادق {{ع}} بودیم که آن حضرت با حالت غضب، وارد شدند و پس از نشستن فرمودند: تعجب است از مردمی که گمان می‌کنند ما [[علم غیب]] داریم! در صورتی که جز خدای متعال کسی علم غیب ندارد، و من خواستم کنیزم را تنبیه کنم، او فرار کرد. و ندانستم در کدام اطاق رفته است.
::::::سدیر گوید: هنگامی که حضرت برخاستند که به منزلشان "اندرونی" بروند من و ابوبصیر و میسر، همراه آن حضرت رفتیم و عرض کردیم، فدایت شویم، ما سخنانی که درباره کنیز گفتید شنیدیم، و ما معتقدیم که شما علوم فراوانی دارید ولی ادّعای علم غیب درباره شما نمی‌کنیم. حضرت فرمود: ای سدیر، مگر قرآن نخوانده‌ای؟ عرض کردم چرا. فرمود: این آیه: را خوانده‌ای: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|قالَ الَّذي عِنْدَهُ عِلْمٌ مِنَ الْكِتابِ أَنَا آتيكَ بِهِ قَبْلَ أَنْ يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ‏...}}﴾}} گفتم: فدایت شوم، خوانده‌ام. فرمود: می‌دانی که این شخص چه اندازه از [[علم الکتاب]] داشت؟ عرض کردم: شما بفرمایید. فرمود: به اندازه قطره‌ای از دریای پهناور! سپس فرمود: آیا این آیه: را خوانده‌ای {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|قُلْ كَفى‏ بِاللَّهِ شَهيداً بَيْني‏ وَ بَيْنَكُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ}}﴾}}؟ گفتم: آری. فرمود: آن کسی که علم همه کتاب را دارد داناتر است یا کسی که بهره اندکی از علم الکتاب دارد؟ عرض کردم: آن کسی که علم همه کتاب را دارد. پس با اشاره به سینه مبارکش فرمود: به خدا قسم، علم همه کتاب نزد ماست، به خدا قسم علم همه کتاب نزد ماست <ref>ر. ك: [[الکافی (کتاب)|اصول كافى]]، ج ۱، ص ۲۵۷.</ref>. اینک به ذکر نمونه‌های دیگری از روایات وارده در [[علوم اهل بیت]] {{عم}} اشاره می‌کنیم»<ref>[http://mesbahyazdi.ir/node/1041 آموزش عقاید، ص ۳۲۱-۳۲۴].</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۲. حجت الاسلام و المسلمین مطهری؛}}
[[پرونده:11576.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[احمد مطهری]]]]
::::::حجج الاسلام و المسلمین '''[[احمد مطهری|مطهری]]''' و '''[[غلام رضا کاردان]]''' در کتاب ''«[[ع‍ل‍م‌ پ‍ی‍ام‍ب‍ر و ام‍ام‌ در ق‍رآن‌ (کتاب)|ع‍ل‍م‌ پ‍ی‍ام‍ب‍ر و ام‍ام‌ در ق‍رآن‌]]»'' در این‌باره گفته‌اند:
::::::«در قسمتی از گفتگوی جمعی با [[امام صادق]]{{ع}} در حدیثی چنین آمده است: عرض کردیم: قربانت گردیم، آنچه درباره کنیزت فرمودی، شنیدم و ما میدانیم که شما علم زیادی دارید و علم غیب را بشما نسبت ندهیم(؟). فرمود: ای سدیر! مگر تو قرآن را نمی‌خوانی؟ عرض کردم: چرا، فرمود: در آنچه از کتاب خدای عزوجل‏ خوانده‏‌ای؟ این آیه را دیده‏‌ای؟ ‏{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۰ سوره نمل علم غیب معصوم را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|قَالَ الَّذِي عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ أَنَا آتِيكَ بِهِ قَبْلَ أَن يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ]]}}﴾}}<ref> سوره نمل، آیه ۴۰.</ref> عرض کردم: قربانت گردم، این آیه را خوانده‏‌ام. فرمود: آن مرد را شناختی و فهمیدی چه اندازه از علم کتاب نزد او بود؟ عرض کردم: شما به من خبر دهید. فرمود: به اندازه یک قطره آب نسبت به دریای اخضر (بحر محیط) عرض کردم: قربانت گردم، چه کم!! فرمود: ای سدیر! چه بسیار است آن مقداری که خدای عزوجل نسبت داده است به علمی که اکنون به تو خبر می‌دهم چه بسیار است آن مقدار برای کسی‌که خدای عزوجل او را به علمی که اکنون به تو خبر می‌ دهم نسبت نداده است. ای سدیر! باز در آنچه از کتاب خدای عزوجل خوانده‌ای این آیه را دیده‏‌ای؟ {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۳ سوره رعد علم غیب غیر خدا را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|قُلْ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ]]}}﴾}}<ref> سوره رعد، آیه ۴۳.</ref> عرض کردم: قربانت، این آیه را هم خوانده‌‏ام. فرمود: آیا کسی‌ که تمام علم کتاب را می‌داند دانشمندتر است یا کسی که بعضی از کتاب را بداند گفتم: البته آن کس که تمام کتاب را بداند، آنگاه حضرت با دست اشاره به سینه‏‌اش نمود و فرمود: بخدا تمام علم کتاب نزد ماست، بخدا تمام علم کتاب نزد ماست<ref>{{عربی|اندازه=120%|" قُلْنَا لَهُ جُعِلْنَا فِدَاكَ سَمِعْنَاكَ وَ أَنْتَ تَقُولُ كَذَا وَ كَذَا فِي أَمْرِ جَارِيَتِكَ وَ نَحْنُ نَعْلَمُ أَنَّكَ تَعْلَمُ عِلْماً كَثِيراً وَ لَا نَنْسُبُكَ إِلَى عِلْمِ الْغَيْبِ قَالَ فَقَالَ يَا سَدِيرُ أَ لَمْ تَقْرَأِ الْقُرْآنَ قُلْتُ بَلَى قَالَ فَهَلْ وَجَدْتَ فِيمَا قَرَأْتَ مِنْ كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَل‏ ﴿{{متن قرآن|قَالَ الَّذِي عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ أَنَا آتِيكَ بِهِ قَبْلَ أَن يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ}}﴾ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ قَدْ قَرَأْتُهُ قَالَ فَهَلْ عَرَفْتَ الرَّجُلَ وَ هَلْ عَلِمْتَ مَا كَانَ عِنْدَهُ مِنْ عِلْمِ الْكِتَابِ قَالَ قُلْتُ أَخْبِرْنِي بِهِ قَالَ قَدْرُ قَطْرَةٍ مِنَ الْمَاءِ فِي الْبَحْرِ الْأَخْضَرِ فَمَا يَكُونُ ذَلِكَ مِنْ عِلْمِ الْكِتَابِ- قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ مَا أَقَلَّ هَذَا فَقَالَ يَا سَدِيرُ مَا أَكْثَرَ هَذَا أَنْ يَنْسُبَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَى الْعِلْمِ الَّذِي أُخْبِرُكَ بِهِ يَا سَدِيرُ فَهَلْ وَجَدْتَ فِيمَا قَرَأْتَ مِنْ كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَيْضا ﴿{{متن قرآن| قُلْ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾ قَالَ قُلْتُ قَدْ قَرَأْتُهُ جُعِلْتُ فِدَاکَ قَالَ أَ فَمَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْکِتَابِ کُلّهُ أَفْهَمُ أَمْ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْکِتَابِ بَعْضُهُ قُلْتُ لَا بَلْ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْکِتَابِ کُلّهُ قَالَ فَأَوْمَأَ بِیَدِهِ إِلَی صَدْرِهِ وَ قَالَ عِلْمُ الْکِتَابِ وَ اللّهِ کُلّهُ عِنْدَنَا عِلْمُ الْکِتَابِ وَ اللّهِ کُلّهُ عِنْدَنَا"}}؛ الکافی (ط - الإسلامیة)، ج‏۱، ص: ۲۵۷، ح۳.</ref>. از این حدیث معلوم می‌شود که دانستن قرآن نقش مهمی در دانستن مسائل غیبی و قدرت امور خارق‌العاده‌ دارد زیرا طبق بعضی از روایات و شواهد دیگر مقصود از کتاب در آیه مبارکه همان قرآن کریم است. چنان‌که [[علامه طباطبایی]] در [[المیزان (کتاب)|تفسیر المیزان]] این معنی را تأیید می‌کند و می‌گوید: با این شواهد تأیید می‌گردد آن‌چه جمعی گفته‌اند و بر طبق آن روایاتی از طرق [[ائمه]] [[اهل بیت]] وارد شده است که آیه درباره [[علی]]{{ع}} نازل شده پس اگر آیه {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} بر کسی از پیروان [[پیامبر]]{{صل}} انطباق داشته باشد همانا بر [[علی]]{{ع}} تطبیق می‌گردد، زیرا او دانشمندترین فرد امت به کتاب خداست و روایات صحیحه بسیاری بر آن وارد شده است و اگر نبود جز حدیث متواتر ثقلین که از طریق فریقین وارد شده: {{عربی|اندازه=150%|«لَنْ یَفْتَرِقا حَتّی‌ یَرِدَا عَلَیَّ الْحَوضَ»}} همانا در این باره کافی بود.<ref>تفسیر المیزان، ج ۱۱، ص ۴۲۶.</ref> در نتیجه می‌توان گفت آیهٔ مبارکهٔ {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|تِبْيَانًا لِّكُلِّ شَيْءٍ}}﴾}}<ref>«بیانگر هر چیز»، سوره نحل، آیه ۸۹.</ref> اختصاص به امور مربوط به هدایت ندارد بلکه [[قرآن]] در مراحل اعلی مشتمل بر تمام [[امور غیبی]] است و کسی که عالم به [[علم قرآن]] با تمام مراحل آن است تمام امور غیبی را می‌تواند استفاده کند»<ref>[[ع‍ل‍م‌ پ‍ی‍ام‍ب‍ر و ام‍ام‌ در ق‍رآن‌ (کتاب)|ع‍ل‍م‌ پ‍ی‍ام‍ب‍ر و ام‍ام‌ در ق‍رآن‌]]، ص ۲۲۴-۲۲۷.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۳. حجت الاسلام و المسلمین نجفی یزدی؛}}
[[پرونده:Pic1419.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[سید محمد نجفی یزدی|نجفی یزدی]]]]
::::::حجت الاسلام و المسلمین '''[[سید محمد نجفی یزدی]]''' در کتاب ''«[[پیشگویی‌های امیرالمؤمنین ع‍ل‍ی‌ ب‍ن‌ اب‍ی‌ طال‍ب‌ (کتاب)|پیشگویی‌های امیرالمؤمنین ع‍ل‍ی‌ ب‍ن‌ اب‍ی‌ طال‍ب‌]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«قرآن مجید، [[علم‌الکتاب]] را اقیانوسی از دانش می‌داند که اسرار هستی در آن نهان است، مثلاً در یک‌جا می‌فرماید:{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| وَمَا مِنْ غَائِبَةٍ فِي السَّمَاء وَالأَرْضِ إِلاَّ فِي كِتَابٍ مُّبِينٍ}}﴾}}<ref>و هیچ چیز پنهانی در آسمان و زمین نیست مگر که در کتابی روشنگر آمده است؛ سوره نمل، آیه ۷۵.</ref> و در جای دیگر می‌فرماید:{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| لا يَعْزُبُ عَنْهُ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ فِي السَّمَاوَاتِ وَلا فِي الأَرْضِ وَلا أَصْغَرُ مِن ذَلِكَ وَلا أَكْبَرُ إِلاَّ فِي كِتَابٍ مُّبِينٍ }}﴾}}<ref> و هیچ چیز پنهانی در آسمان و زمین نیست مگر که در کتابی روشنگر آمده است؛ سوره سبا، آیه ۳.</ref> و در جای دیگر به طور واضح می‌فرماید: کلیدهای غیب نزد خداوند است، به جز او کسی از آن آگاه نیست، او می‌داند آنچه در خشکی و دریاست، هیچ برگی بر زمین نمی‌افتد؛ مگر اینکه می‌داند، هیچ دانه‌ای در تاریکی زمین و هیچ ‌تر و خشکی نیست؛ مگر اینکه در کتابی واضح قرار دارد. {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[با توجه به آیه ۵۹ سوره انعام چگونه علم غیب غیر از خدا ثابت می‌شود؟ (پرسش)|وَلاَ رَطْبٍ وَلاَ يَابِسٍ إِلاَّ فِي كِتَابٍ مُّبِينٍ]]}}﴾}}<ref>و هیچ تر و خشکی نیست جز آنکه در کتابی روشن آمده است؛ سوره انعام، آیه ۵۹.</ref> و بالأخره برای اینکه به عظمت این [[علم‌الکتاب]] بیشتر آگاه شویم، نگاهی می‌اندازیم به داستان [[حضرت سلیمان]]{{ع}} و [[بلقیس]] که در قرآن مجید آمده است. در این جریان، [[حضرت سلیمان]]{{ع}} از اطرافیان خود پرسید: کدام یک از شما تخت [[بلقیس]] را قبل از اینکه او و افرادش بیایند نزد من حاضر می‌کند؟ یکی از جنّیان گفت: من آن تخت را قبل از اینکه شما از جای خود برخیزی حاضر می‌کنم! در این میان قرآن می‌گوید: کسی که در نزد او دانشی بود {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۰ سوره نمل علم غیب معصوم را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|قَالَ الَّذِي عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ]]}}﴾}}<ref>آن که دانشی از کتاب (آسمانی) با خویش داشت گفت؛ سوره نمل، آیه ۴۰.</ref> گفت: من آن را زودتر از به هم خوردن پلک چشم تو، حاضر می‌کنم و این کار را کرد.
::::::توجه دارید که قرآن مجید دارنده این قدرت را به عنوان کسی که اندکی از علم کتاب را دارد، یاد می‌کند و از این نکته معلوم می‌شود که دانش این کتاب باید بسیار گسترده باشد که اندکی از آن، این گونه انسان را قدرتمند می‌کند و بنابراین در احادیث متعدّد از [[اهل البیت]]{{عم}} ذکر شده است که فرمودند: «دانش آنکه بخشی از [[علم‌الکتاب]] را داشت، در مقابل دانش کسی که تمامی علم کتاب را دارد، همانند تری بال مگسی است از آب دریا!!»<ref> تفسیر نورالثقلین، ج ۴، ص ۸۷ از تفسیر علی بن ابرهیم.</ref>. آری و با تکیه بر همین علم و منبع بود که عدّه‌ای از اصحاب [[امام صادق]]{{ع}} مثل [[عبدالأعلی]] و [[عبید بن عبدالله بن بشیر]]، همگی از [[امام صادق]]{{ع}} شنیدند که می‌فرمود: «من می‌دانم آنچه در زمین‌ها و آنچه در بهشت و آنچه در جهنّم و آنچه بوده و آنچه خواهد بود. آنگاه حضرت اندکی درنگ نمود و چون دید که این سخن بر شنوندگان سنگین آمد، فرمود: من اینها را از کتاب خدا می‌دانم، خداوند می‌فرماید:{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| وَنَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَانًا لِّكُلِّ شَيْءٍ}}﴾}}<ref>و بر تو این کتاب را فرو فرستادیم که بیانگر هر چیز؛ سوره نحل، آیه ۸۹.</ref><ref>بصائر الدرجات، ص ۱۲۷ و۱۲۸.</ref>.
::::::روایات [[اهل بیت]]{{عم}} قاطعانه اعلام می‌دارد که صاحب این علم، [[امام علی|امیرالمؤمنین]]{{ع}} و پس از او [[ائمه اطهار]]{{عم}}، از اولاد معصومان او می‌باشند. [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} به [[ابوسعید خدری]] که از آن آیه مبارک پرسیده بود، فرمود: او برادرم [[امام علی|علی بن ابی‌طالب]]{{ع}} است. <ref>تفسیر نورالثقلین، ج ۲، ص ۵۲۳ از امالی صدوق.</ref>. و [[امام صادق]]{{ع}} در حدیث صحیح فرمود: «الَّذِي عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ‏ هُوَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِين‏{{ع}}<ref>آنکه در نزد او دانش کتاب است، همان [[امام علی|امیرالمؤمنین]]{{ع}} است؛ تفسیر نورالثقلین، ج ۲، ص ۵۲۳ از تفسیر علی بن ابراهیم.</ref>. [[امام]]{{ع}} فرمود: خداوند تبارک و تعالی در مورد [[موسی]]{{ع}} فرمود: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| وَكَتَبْنَا لَهُ فِي الأَلْوَاحِ مِن كُلِّ شَيْءٍ مَّوْعِظَةً }}﴾}}<ref> و برای او در الواح تورات در هر زمینه پندی و برای هر چیز تفصیلی نوشتیم؛ سوره اعراف، آیه ۱۴۵.</ref> و نفرمود: تمامی موعظه‌ها را و در مورد [[عیسی]]{{ع}} فرمود: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| وَلِأُبَيِّنَ لَكُم بَعْضَ الَّذِي تَخْتَلِفُونَ فِيهِ }}﴾}}<ref> تا برای شما چیزی را که در آن اختلاف دارید روشن گردانم؛ سوره زخرف، آیه ۶۳.</ref> تا عیسی برای شما برخی از موارد اختلاف را بیان کند و نفرمود: همه آن را، اما در مورد [[امام علی|امیرالمؤمنین]]{{ع}} فرمود: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| قُلْ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}}<ref> بگو: میان من و شما خداوند و کسی که دانش کتاب نزد اوست، گواه بس؛ سوره رعد، آیه ۴۳.</ref> و سپس حضرت برای اینکه عظمت این دانش، معلوم گردد به آیه دیگر استناد جسته، فرمود: خداوند عزوجل فرموده است: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| وَلاَ رَطْبٍ وَلاَ يَابِسٍ إِلاَّ فِي كِتَابٍ مُّبِينٍ }}﴾}}<ref>و هیچ تر و خشکی نیست جز آنکه در کتابی روشن آمده است؛ سوره انعام، آیه ۵۹.</ref> آنگاه [[حضرت صادق]]{{ع}} فرمود: «علم این کتاب با این عظمت نزد [[علی]]{{ع}} است <ref>الاحتجاج، ج ۲، ص ۱۳۹.</ref>.».<ref>[http://www.ghadeer.org/Book/1020/152290 پیشگویی‌های امیرالمؤمنین ع‍ل‍ی‌ ب‍ن‌ اب‍ی‌ طال‍ب‌]</ref>
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۴. حجج الاسلام و المسلمین نادم و افتخاری؛}}
[[پرونده:673639443601.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[محمد حسن نادم|نادم]]]]
حجج الاسلام و المسلمین دکتر '''[[محمد حسن نادم]]''' و '''[[سید ابراهیم افتخاری]]''' در مقاله ''«[[منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد (مقاله)|منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد]]»'' در این‌باره گفته‌‌اند:
::::::«از دیگر مستندات غیب‌دانی [[ائمه]]{{عم}}، نزد محدثان قم، آگاهی آنها از [[اسم اعظم]] و [[علم‌الکتاب]] است. روایت آورده که از وجود [[اسم اعظم]] و [[علم‌الکتاب]] نزد [[امامان]]{{عم}} خبر می‌دهد. وی در توضیح ماهیت و حروف [[اسم اعظم]] هم، ۱۰ روایت نقل کرده که طبق آنها، [[اسم اعظم]] خداوند ۷۳ حرف دارد که ۷۲ حرفش نزد [[امامان]]{{عم}} و ۱ حرف آن مختص خدا و نزد او محفوظ است. وی دربارۀ [[علم‌‌الکتاب]] هم، ذیل آیۀ ۴۳ سورۀ رعد نقل می‌کند که [[امام صادق]]{{ع}} فرمود: منظور از {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} <ref> کسی که دانش کتاب نزد اوست؛ سوره رعد، آیه: ۴۳.</ref> ماییم و [[علی]]{{ع}} اولین و بهترین ما و با فضیلت‌ترین ماست. [[شیخ صدوق]] معتقد است اسمای اعظم الهی، در حروف مقطعۀ قرآن قرار دارد و در اختیار کسانی قرار می‌گیرد که به وسیلۀ آنها بتوانند بر حقانیت خود دلیل بیاورند»<ref>[[منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد (مقاله)|منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد]] صفحه ۶۶</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۵. حجت الاسلام و المسلمین هاشمی؛}}
[[پرونده:11720.JPG|100px|right|بندانگشتی|[[سید علی هاشمی ۱|سید علی هاشمی]]]]
حجت الاسلام و المسلمین دکتر '''[[سید علی هاشمی ۱|سید علی هاشمی]]''' در مقاله ''«[[علم امام تام یا محدود؟ (مقاله)|علم امام تام یا محدود؟]]»'' در این‌باره گفته است:
::::::«خداوند در قرآن از کسی که نزد او [[علم‌الکتاب]] است، به عنوان شاهدی بر درستی [[نبوت]] [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} یاد شده است: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۳ سوره رعد علم غیب غیر خدا را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|وَيَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُواْ لَسْتَ مُرْسَلاً قُلْ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ]]}}﴾}} <ref> و کافران می‌گویند: تو فرستاده (خداوند) نیستی؛ بگو: میان من و شما خداوند و کسی که دانش کتاب نزد اوست، گواه بس؛ سوره رعد، آیه: ۴۳.</ref> برخی اندیشه‌وران‌، آیه یادشده را این‌گونه تفسیر کرده‌اند که مراد از «الکتاب»، همان [[لوح محفوظ]] یا کتاب مبین است. سرچشمه همه دانش‌ها [[لوح محفوظ]] است که از آن با نام‌های دیگری مانند «کتاب مکنون»، {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| أُمُّ الْكِتَابِ}}﴾}}<ref> سوره رعد، آیه: ۳۹.</ref> و {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| إِمَامٍ مُبِينٍ }}﴾}}<ref> سوره یس، آیه: ۱۲.</ref> نیز در قرآن کریم یاد شده است. بنابراین تفسیر، صاحب [[علم‌الکتاب]] به تمام حقایق هستی دسترسی دارد. در روایات مستفیضی، [[ائمه]]{{عم}} صاحب [[علم‌الکتاب]] معرفی شده‌اند. این تفسیر، تأیید کننده تام بودن علوم [[ائمه]]{{عم}} است»<ref>[http://fa.imamatpedia.com/wiki/%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%D8%AA%D8%A7%D9%85_%DB%8C%D8%A7_%D9%85%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF%D8%9F_(%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87) علم امام تام یا محدود؟]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۶. حجت الاسلام و المسلمین صالحی مالستانی؛}}
[[پرونده:11607.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[حسین صالحی مالستانی|صالحی مالستانی]]]]
::::::حجت الاسلام و المسلمین '''[[حسین صالحی مالستانی]]''' در مقاله ''«[[علم غیب و علم لدنی پیامبر از منظر امام خمینی (مقاله)|علم غيب و علم لدنی پيامبر]]»'' در این‌باره گفته‌است:
::::::«[[امام خمینی|امام]]، در کتاب شرح دعای سحر در بحث کلمات تام الهی، یک قاعده کلی برای تمام بودن هر چیزی، ذکر می‌کند و از آن برای جامعیت وجود [[پیامبر|پیامبر اسلام]]{{صل}} بهره می‌گیرد، بیان امام چنین است: "تمام بودن هرچیزی بر حسب ذات خود آن چیز و متناسب با آن است. مثلاً تمام بودن علم به آن است که حقایق آن چنان منکشف گردد که هیچ جهل و پوشیدگی و حجاب در آن نباشد و..."<ref>شرح دعای سحر، ترجمه احمد فهری، ص ۸۸.</ref> این‌که برخی از کلمات کتاب الهی تمام است و برخی تمام‌تر و برخی ناقص است و برخی ناقص‌تر و ناقص بودن و یا تمام بودن کلمات این کتاب از جهت "مِرآتیت"؛ آیینه بودن و نمودار بودن آن از [[عالم غیب]] الهی و سر مکنون و کنز مخفی است.<ref>همان</ref> [[امام خمینی]] پس از این زمینه‌سازی‌ها و با توجه به این که وی [[پیامبر|پیامبر خاتم]]{{صل}} را مظهر اسم اعظم "الله" و بقیه [[انبیا|پیامبران]] را مظهر اسامی چون: رحمن و... می‌دانست، درباره انسان کامل که مصداق بارز آن [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} است می‌فرماید: "ولی انسان کامل از آن‌جا که کون جامع و آیینه تمام‌نمای همه اسما و صفات الهیه است از این‌رو، تمام‌ترین کلمات الهیه است. بلکه او همان کتاب الهی است که همه کتاب‌های الهی در آن است". <ref>امام خمینی، شرح دعای سحر، ترجمه احمد فهری، ص ۸۹</ref> به نظر می‌رسد که آیینه تمام‌ نما بودن [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} به عنوان انسان کامل و کتاب الهی، تعبیر عرفانی از [[علم لدنی]] و یا [[علم غیب]] است که خداوند به او افاضه کرده است و [[پیامبر]]{{صل}} کتاب الهی است که همه کتاب‌های الهی و همه آنچه را انبیای الهی آورده‌اند و داشتند در کتاب وجود او جمع است و [[پیامبران]] هر کدام به‌اندازه‌ای که حق‌نما و مرئات عالم غیب هستند، به‌همان میزان از [[علم لدنی]] الهی برخوردارند و [[پیامبر|پیامبر خاتم]]{{صل}} از همه جامع‌تر و علم او نیز محیط‌‌‌تر از علوم همه است» <ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/n25246/%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%BA%DB%8C%D8%A8_%D9%88_%D8%B9%D9%84%D9%85_%D9%84%D8%AF%D9%86%D9%91%DB%8C_%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%A8%D8%B1_%D8%B5_%D8%A7%D8%B2_%D9%85%D9%86%D8%B8%D8%B1_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C علم غيب و علم لدنی پيامبر از منظر امام خمينی، فصلنامه حضور، شماره ۸۸].</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۷. حجت الاسلام و المسلمین نقوی؛}}
[[پرونده:60727626.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[سید نسیم عباس نقوی|نقوی]]]]
::::::حجت الاسلام و المسلمین دکتر '''[[سید نسیم عباس نقوی]]''' در پایان‌نامه دکتری خود با عنوان ''«[[ علم پیامبر و ائمه به غیب (پایان‌نامه)| علم پیامبر و ائمه به غیب]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«از این آیه با توجه به تفاسیر مختلف نکات ذیل استفاده می‌شود.
::::#جمله آخر آیه، عطف بر لفظ {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|بِاللَّهِ}}﴾}} شده و تقدیر آن {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۳ سوره رعد علم غیب غیر خدا را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ]]}}﴾}} است.
::::#از کلمه {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|عِندَهُ}}﴾}} استفاده می‌شود که علم او به طور تحقیق و از سنخ علوم موهوبی است و از تعلیمات غیبی و الهامات باطنی سرچشمه گرفته است و از قبیل علوم اکتسابی نیست که در معرض فراموشی یا خطا باشد.
::::#از کلمه {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} به طور اطلاق استفاده می‌شود که بر معارف الهی و اسرار حقایق بسیاری از آیات احاطه داشته باشد نه بر بعضی از حقایق.
::::#ادای شهادت پروردگار در ردیف شهادت {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۳ سوره رعد علم غیب غیر خدا را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتاب]]}}﴾}}<ref>«آن كس كه علم كتاب نزد اوست» سورۀ رعد، آیۀ ۴۳</ref> است و به آن عطف شده است. چنانچه غیر از این منظور بود مانند جمله {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۳ سوره رعد علم غیب غیر خدا را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|قُلْ كَفى بِاللَّهِ شَهيداً بَيني وَ بَيْنَكُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتاب]]}}﴾}}<ref>«بگو: كافى است خدا و آن كس كه علم كتاب نزد اوست، میان من و شما گواه باشد» سورۀ رعد، آیۀ ۴۳</ref> گفته می‌شد.
::::#تعبیر به کلمه {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۳ سوره رعد علم غیب غیر خدا را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتاب]]}}﴾}}<ref>«آن كس كه علم كتاب نزد اوست» سورۀ رعد، آیۀ ۴۳</ref> شاهد آن است که کاملاً با اسرار و حقایق قرآنی آگهی دارد و وظیفه او قیام به هدایت جامعه بشر و دعوت به حق و تعلیم آیات قرآنی و نیز نظارت بر قرآن است.
::::#بر حسب بعضی مفسرین مراد از {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۳ سوره رعد علم غیب غیر خدا را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتاب]]}}﴾}}<ref>«آن كس كه علم كتاب نزد اوست» سورۀ رعد، آیۀ ۴۳</ref> عبدالله بن سلام از علماء یهود است که در مدینه پس از هجرت به دین اسلام گروید. ولی این خلاف ظاهر است چون اسلام [[عبدالله بن سلام]] پس از نزول این آیه است. علاوه بر این نمی‌توان شهادت او دلیل بر صحت دعوی رسالت [[رسول اکرم]]{{صل}} باشد چون علم او اکتسابی او مانند سایر افراد مسلمانان است»<ref>[[علم پیامبر و ائمه به غیب (پایان‌نامه)|علم پیامبر و ائمه به غیب]]، ص۴۰.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۸. حجت الاسلام و المسلمین بخارایی‌زاده؛}}
[[پرونده:11805.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[سید حبیب بخارایی‌زاده|بخارایی‌زاده]]]]
حجت الاسلام و المسلمین '''[[سید حبیب بخارایی‌زاده]]''' در پایان‌نامه دکتری خود با عنوان ''«[[علم غیب امامان از نگاه عقل كتاب و سنت (پایان‌نامه)|علم غیب امامان از نگاه عقل كتاب و سنت]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«در این آیه شریفه سخن از کسانی به میان آمده که دارای علم الکتابند. اطلاق "علم الکتاب" دلالت دارد بر آنکه تمامی علوم موجود در کتاب نزد آنان است نه مقداری از آن که در آیه کریمه: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|قَالَ الَّذِي عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ أَنَا آتِيكَ بِهِ قَبْلَ أَن يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ}}﴾}} <ref> سوره نمل، آیه: ۴۰.</ref>. بدان اشاره رفته است. چه آنکه فرق واضحی است بین "علم من الکتاب" و "علم الکتاب". "علم من الکتاب» یعنی مقداری از علوم موجود در کتاب و «علم الکتاب» یعنی تمامی علوم موجود در کتاب.
::::::در اینجا سه سوال مطرح است:
::::::۱. حقیقت کتابی که در این آیه شریفه وارد شده است، چیست؟
::::::۲. در این کتاب -حقیقتش هر چه باشد– چه علومی موجود است که حضرت [[آصف بن برخیا]]{{ع}} با آن علم و قدرتِ تصرف در کائنات، فقط دارای بعضی از آن علوم است؟
::::::۳. «من عنده علم الکتاب» که واجد تمامی علوم «کتاب» هستند، چه کسانی‌اند؟
::::::پاسخ سوال اول، ارتباط وثیقی به بحث فعلی ما ندارد. اینکه حقیقت «کتاب» همان «کتاب مبین» در آیات دیگر است که فرمود: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|لا رَطْبٍ وَ لا يابِسٍ إِلاَّ في‏ كِتابٍ مُبين‏}}﴾}} <ref> سوره انعام، آیه: ۵۹.</ref>، {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|وَ لا أَصْغَرَ مِنْ ذلِكَ وَ لا أَكْبَرَ إِلاَّ في‏ كِتابٍ مُبين}}﴾}} <ref> سوره یونس، آیه: ۶۱.</ref> و یا اینکه حقیقت آن، همین قرآن کریم است و یا لوح محفوظ و یا چیز دیگر؟ هیچ یک از اینها دخلی به بحث [[علم غیب امام]] {{ع}} نداشته و تأثیری در نتیجه آن نخواهد گذاشت. بنابراین از ورود به آن بحث خودداری می‌نماییم.
::::::و اما پاسخ سوال دوم که محدوده علوم موجود در «کتاب» باشد را خود قرآن کریم در دو آیه بیان فرموده است:
::::::الف. {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|مَا فَرَّطْنَا فِي الْكِتَابِ مِن شَيْءٍ}}﴾}} <ref> سوره انعام، آیه: ۳۸.</ref>
::::::ب. {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|نَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَانًا لِّكُلِّ شَيْءٍ}}﴾}} <ref> سوره نحل، آیه: ۸۹.</ref>
::::::مفاد این دو آیه شریفه آن است که علم همه اشیاء در «کتاب» موجود است و هیچ چیزی که «شیء» بر آن صادق باشد نیست، مگر آنکه در "کتاب" بیان گشته است. بنابراین علمِ تمامی عوالم وجود، چه مادی و چه مجرد، در «کتاب» موجود است و کسانی هم هستند که واجد تمامی این علومند و نه فقط مقداری از آن. حال باید دانست این‌ها چه کسانی‌اند؟
::::::پاسخ سوال سوم را روایات مشخص نموده‌اند. روایات فراوانی در این باب وارد شده است که تعیین می‌نماید «من عنده علم الکتاب»، [[ائمه هدی]] {{عم}} می‌باشند. فقط در کتاب شریف بصائر الدرجات، بیست و سه روایت وجود دارد که صریحاً مصداق آیه شریفه را [[امامان معصوم]] {{عم}} معرفی می‌کند. بیست و یک روایت از این روایات، مجتمعاً در اولین باب جزء پنجم، زیر عنوان «باب ممّا عند الائمه {{عم}} من اسم الله الاعظم و علم الکتاب» آورده شده است و دو روایت دیگر در ابواب دیگرند. در اینجا به عنوان نمونه یکی از این روایات را نقل می‌کنیم:
::::::سدیر می‌گوید: من و ابوبصیر و میسر و یحیی بزاز و داود رقی در مجلس [[امام صادق]] {{ع}} بودیم... ([[امام]] {{ع}} بعد از تشبیه علم من الکتاب به قطره و علم الکتاب، به دریای سبز) فرمود: ای سدیر آیا در قرآن این آیه را دیده‌ای {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|قُلْ كَفى‏ بِاللَّهِ شَهيداً بَيْني‏ وَ بَيْنَكُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ}}﴾}} <ref> سوره رعد، آیه: ۴۳.</ref>؟ و با دست خویش به سینه‌اش اشاره نموده و سه بار فرمود: به خداوند سوگند تمامی علم کتاب نزد ماست.»<ref>[[علم غیب امامان از نگاه عقل كتاب و سنت (پایان‌نامه)|علم غیب امامان از نگاه عقل كتاب و سنت]]، ص ۱۲۳.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۹. آقاى دكتر يوسفيان (هیئت علمی مؤسسه امام خمينى)؛}}
[[پرونده:11387.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[حسن یوسفیان|یوسفیان]]]]
دکتر '''[[حسن یوسفیان]]'''، در مقاله ''«[[علم غیب امام (مقاله)| علم غیب امام]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«در آیه‌ای از قرآن کریم، سخن از شخصی به میان آمده است که دارای [[علم‌الکتاب]] است و بر حقانیت [[رسول خدا]]{{صل}} گواهی می‌دهد<ref>{{عربی|اندازه=120%|﴿{{متن قرآن|قُلْ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} بگو: کافى است که خداوند، و کسى که علم کتاب و آگاهى بر قرآن نزد اوست، میان من و شما گواه باشند!؛ سوره رعد، آیه: ۴۳ .</ref>. روایات فراوانی از شیعه و سنی، مصداق این تعبیر قرآنی را [[امام علی|امام علی بن ابی‌ طالب]]{{ع}} دانسته‌اند<ref>ابن مغازلی، علی، مناقب علی بن ابی‌ طالب، ص ۳۱۴، قرطبی، محمد، الجامع لاحکام‌القرآن، ج ۵، ص ۲۳۶؛ حاکم حسکانی، عبيدالله، شواهدالتنزیل، ج ۱، ص ۳۱۰-۳۰۷.</ref>؛ چنان‌که خود آن حضرت می‌فرماید: "منم آن کس که دارنده [[علم‌الکتاب]] است"<ref>طبرسی، احمد، الاحتجاج، ج ۱، ص ۳۶۸؛ کتاب سلیم بن قيس‌الهلالی، ص ۴۲۳؛ صفار قمی، محمد، بصائرالدرجات، ص ۲۱۶.</ref>. از سوی دیگر، درباره مقصود از [[علم‌الکتاب]]، نظریه‌هایی گوناگون مطرح است<ref>الميزان، ج ۱۱، ص۳۸۷ -۳۸۴.</ref> که در این نوشتار نمی‌توان بدان پرداخت؛ اما از مقایسه این عبارت با تعبیر دیگر قرآنی که می‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۰ سوره نمل علم غیب معصوم را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ]]}}﴾}}<ref>دانشى از کتاب آسمانى داشت؛ نمل، آیه ۴۰.</ref>. می‌توان به این نتیجه رسید که دارنده [[علم‌الکتاب]] به درجاتی بالا از علم و معرفت دست یافته است و از حقایقی آگاهی دارد که انسان‌های عادی از آن بی‌بهره‌اند. [[آصف بن برخیا]]، یکی از کارگزاران [[سلیمان نبی]]{{ع}}، به دلیل برخورداری از دانش اندکی از کتاب {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۰ سوره نمل علم غیب معصوم را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ]]}}﴾}}<ref>دانشى از کتاب آسمانى داشت؛ نمل، آیه ۴۰.</ref> توانست تخت ملكه سبا را در یک چشم بر هم زدن، نزد سلیمان حاضر سازد؛ در حالی که [[امیر مؤمنان]]{{ع}} دانش همه کتاب [[علم‌الکتاب]] را یک‌جا در اختیار دارد<ref>ر.ک: الکافی، ج ۱، ص ۲۵۷، ۲۲۹؛ قمی، علی بن ابراهیم، تفسيرالقمی، ج ۱، ص ۳۶۷: ابن عبدالوهاب، حسین، عیون‌المعجزات، ص ۳۹؛ بحرانی، سید هاشم، ینابيع‌ المعاجز، ص ۲۲- ۱۳.</ref> و به فرموده خود، همه علومش را نزد فرزندان معصوم خویش میراث گذاشته است<ref>بحارالانوار، ج ۲۶، ص ۱۷۹.</ref>. [[امام علی]]{{ع}} در گفتاری دیگر، برخورداری از [[علم‌الکتاب]] را به آگاهی از [[اسم اعظم]] خدا پیوند زده، می‌فرماید: [[آصف بن برخیا]]، تنها یک حرف از [[اسم اعظم]] را می‌دانست... در حالی که ما هفتاد و دو حرف را می‌دانیم، و البته یک حرف در [[علم غیب]] خدا باقی مانده و برای کسی آشکار نگشته است<ref>بحارالانوار، ج ۲۷، ص ۳۷؛ بحرانی، سید هاشم، البرهان فی تفسير القرآن، ج ۵، ص ۸۵؛ همو، ينابيع‌ المعاجز، ص۳۴.</ref>»<ref>[[علم غیب امام (مقاله)|علم غیب امام]]، ص:۳۵۲.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۰. آقای عظیمی (پژوهشگر جامعة المصطفی العالمیة)؛}}
[[پرونده:11742.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[محمد صادق عظیمی|عظیمی]]]]
::::::آقای '''[[محمد صادق عظیمی]]''' در پایان‌نامه کارشناسی ارشد خود با عنوان ''«[[سیر تطور موضوع گستره علم امام در کلام اسلامی (پایان‌نامه)|سیر تطور گستره علم امام در کلام اسلامی]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«مطابق آیه در قرآن مجید، گواه صدق رسالت و حقانیت [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} کسی است که دارای [[علم‌الکتاب]] است. روایات فراوانی از شیعه و سنی مصداق این تعبیر قرآنی را [[امام علی]]{{ع}} و [[ائمه معصومین]]{{عم}} دانسته‌اند. یکی از آنها روایتی است که [[ابو سعید خدری]] از [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} نقل می‌کند و می‌گوید: «از [[پیامبر]]{{صل}} درباره {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۰ سوره نمل علم غیب معصوم را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|قَالَ الَّذِي عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ]]}}﴾}}<ref>آن که دانشی از کتاب (آسمانی) با خویش داشت گفت؛ سوره نمل، آیه ۴۰.</ref> پرسیدم، فرمود: او جانشین برادرم سلیمان بود [[آصف بن برخیا]]. عرض کردم: از چه کسی سخن می‌گوید و اشاره به کیست؟ فرمود: او برادرم [[امام علی|علی بن ابی‌طالب]]{{ع}} است. [[برید بن معاویه]] از [[امام صادق]]{{ع}} نقل می‌کند که آن حضرت در تفسیر آیة مورد بحث فرمود «مقصود ما [[اهل‌بیت]]{{عم}} هستیم و [[امام علی|علی]]{{ع}} اول ما و افضل ما و بهترین فرد بعد از [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} است». این آیه را وقتی در کنار آیة {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|وَ نَزَّلْنا عَلَيْكَ الْكِتَابِ تِبْيَانًا لِّكُلِّ شَيْءٍ}}﴾}}<ref> ما قرآن را بر تو نازل کردیم که بیانگر هر چیزى است؛ سوره نحل، آیه ۸۹.</ref>، قرار دهیم، ابعاد علوم [[اهل بیت]]{{عم}} که مطابق روایات، مصداق {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۳ سوره رعد علم غیب غیر خدا را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ]]}}﴾}}<ref>«کسى که علم کتاب نزد اوست؛ سوره رعد، آیه۴۳.</ref> هستند، تا حدودی روشن می‌شود. در برخی روایات، [[ائمه]]{{عم}}، [[علم‌الکتاب]] را به آگاهی از [[اسم اعظم]] الهی پیوند زده‌اند و فرموده‌اند: [[اسم اعظم]] الهی هفتاد و سه حرف است که یک حرف آن نزد «آصف» بود و چنان کار خارق عادت انجام داد و در یک چشم برهم زدن، تخت ملکه سبا را نزد سلیمان نبی حاضر کرد، و نزد [[امامان]]{{عم}} هفتاد و دو حرف آن است و یک حرف آن مخصوص ذات باری تعالی است. <ref>بحارالانوار، ج ۲۷، ص ۳۷.</ref><ref>[[محمد صادق عظیمی]]، [[سیر تطور موضوع گستره علم امام در کلام اسلامی (پایان‌نامه)|سیر تطور گستره علم امام در کلام اسلامی]]، ص۵۷.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۱. آقای عرفانی (پژوهشگر جامعة المصطفی العالمیة)؛}}
[[پرونده:11273.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[محمد نظیر عرفانی|عرفانی]]]]
::::::آقای '''[[محمد نظیر عرفانی]]''' در پایان‌نامه کارشناسی ارشد خود با عنوان ''«[[بررسی علم غیب معصومان (پایان‌نامه)|بررسی علم غیب معصومان در تفاسیر فریقین]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::*[[تفسیر قمی]] می‌نویسد: [[ابی عبد الله]]{{ع}} فرمود کسی که در نزد او [[علم‌الکتاب]] است [[امام علی|أمیر‌المؤمنین]]{{ع}} می‌باشد و [[امیر المؤمنین]]{{ع}} فرموده است همانا علمی که به [[حضرت آدم]]{{ع}} داده شده و جمیع آنچه به [[انبیا]] الهی تا [[پیامبر خاتم|خاتم الانبیاء]] {{صل}} داده شده نزد عترت نبی اسلام{{صل}} می‌باشد.
::::::*[[محمد بن حسن طوسی]] چندین قول در این مورد بیان می کند: قول اول از ابن عباس که گفته مراد اسلام آورندگان از اهل کتاب می‌باشد. قول دوم از قتاده و مجاهد که گفته‌اند آنها [[عبد اللَّه بن سلام]]، و سلمان الفارسی، و تمیم الداری هستند. و حسن گفته که آن شخص خداوند است و ابو جعفر و ابو عبد اللَّه{{ع}} فرموده‌اند که آنها [[ائمه]]{{عم}} می‌باشند.
::::::*بسیاری از مفسرین شیعه من جمله سید هاشم بحرانی بیست و پنج روایت و عبد علی بن جمعه عروسی حویزی بیش از ۱۶ روایت در ذیل آیه نقل کرده‌اند که تمامی آنها دلالت دارد بر اینکه {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} [[امام علی|حضرت علی]]{{ع}} می‌باشد.
::::::*[[محمود بن ابوالحسن نیشابوری]] در تفسیر آیه می‌نویسد، مراد از علم به کتاب علم به جنس آن همانند تورات و انجیل می‌باشد که اهل این دو کتاب می‌دانند صحت رسالت نبی اسلام{{صل}} را و از این امر خبر داده افرادی از اینها که مسلمان شده‌اند همانند عبدالله بن سلام و سلمان فارسی و تمیم الداری.
::::::*[[ابن العربی]] در ذیل آیه می‌گوید: علما درباره کسی که علم کتاب دارد اختلاف نموده‌اند و چهار قول در این مورد بیان کرده‌اند: قول اول اینکه مراد از آن ایمان آورندگان از یهود و نصاری؛ قول دوم مراد عبدالله بن سلام؛ قول سوم مراد از آن [[امام علی|علی بن ابی طالب]]؛ قول چهارم تمامی مؤمنین. وی در ادامه می‌نویسد که کسانی که مراد از صاحب علم را علی بن أبی طالب دانسته‌اند به دو دلیل بوده یکی اینکه او أعلم مؤمنین است که این درست نیست زیرا ابوبکر و عمر و عثمان از او أعلم‌تر بوده‌اند و دلیل دیگر قول پیامبر است که فرمود {{عربی|اندازه=155%|«أنا مدینه العلم و علی بابها‏»}}؛<ref>«من شهر علم و علی درب آن است»</ref> و این حدیث باطل است زیرا که ابواب علم نبی اصحاب او هستند هر یک به میزان منزلت و علمشان به علوم. اما قول صحیح این است که مراد جمیع مؤمنین باشد زیرا تمامی مؤمنین کتاب را می‌دانند و درک می‌کنند وجه اعجاز آن را و شهادت می‌دهند بر نبی بر صدق.
::::::*[[محمد بن یوسف اندلسی]] بیان کرده که برخی گفته‌اند که مراد از {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} علمای اهل کتاب است که اسلام آورده‌اند همانند عبد الله بن سلام و تمیم‌الداری و سلمان فارسی و این قول در صورت می‌تواند صحیح باشد که آیه مدنی باشد ولی جمهور مفسران گفته‌اند که آیه مکی است لذا نمی‌تواند در مورد آنها باشد و محمد بن الحنفیه، و باقر گفته‌اند که مراد [[امام علی|علی بن ابی طالب]]{{ع}} است و گفته شده که مراد جبریل است، و کتاب همان لوح محفوظ می‌باشد. ابن جوزی نیز در تفسیر خود هفت قول را در این باب بیان می‌کند و قول پنجم را از ابن الحنفیه نقل می‌کند که مراد [[امام علی|علی بن ابی طالب]] {{ع}} است.
::::::*[[ابن عجیبه]] می‌گوید، مراد علم حقیقی است و مربوط به عبد اللّه بن سلام، و ایمان آوردندگان از یهود و نصاری است که صفات [[پیامبر خاتم|رسول اکرم]]{{صل}} را می‌دانستند از طریق تورات و انجیل یا اینکه مراد لوح محفوظ است و {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}}، خداوند است.
::::::*[[عبید الله بن احمد حسکانی]] سه روایت به شرح ذیل بیان کرده و مراد از {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} را حضرت علی{{ع}} می‌داند: از أبی سعید الخدری که گفت از [[پیامبر خاتم|رسول خدا]]{{صل}} سؤال کردم در مورد وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْکِتابِ فرمودند وی برادرم علی بن أبی طالب {{ع}} است. از ابن عباس روایت شده که مراد علی بن أبی طالب می‌باشد. ابن الحنفیه نیز گفته که مراد علی بن أبی طالب است.
::::::*[[ابو اسحاق احمد بن ابراهیم‏ ثعلبی نیشابوری‌]] می‌نویسد: از سعید بن عثمان عن أبی مریم و بن عبد الله ابن عطاء نقل شده که گفت همراه با أبی جعفر در مسجد بودم که دیدم ابن عبد الله بن سلام نیز در مسجد نشسته است به ایشان عرض کردم گمان می‌کنند که آن کسی که {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} است عبد الله بن سلام می‌باشد فرمودند همانا آن علی بن أبی طالب {{ع}} است، و نیز از ابن الحنیفه در این مورد نقل شده که مراد علی بن أبی طالب می‌باشد.
::::::بررسی و جمع بندی دیدگاه‌ها:
:::::#مراد از {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} از دیدگاه‌های مفسران مذهب [[اهل بیت]]{{عم}} عبارتند از‏: [[امام علی]]{{ع}}؛ [[ائمه]] {{عم}}؛ اسلام آورندگان از اهل کتاب؛ عبدالله بن سلام، سلمان فارسی، تمیم الداری؛ خداوند؛ البته مفسران شیعه با توجه به روایات وارده در مورد اینکه مراد حضرت علی{{ع}} یا ائمه{{عم}}باشند، اتفاق نظر دارند.
:::::#مراد از {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} در نزد آنها عبارتند از: عبدالله به سلام؛ [[امام علی|علی]]{{ع}}؛ تمامی مؤمنین؛ علمای اهل کتاب که اسلام آورده‌اند عبدالله بن سلام، سلمان فارسی، تمیم الداری؛ ایمان آورندگان از یهود و نصاری؛ مراد جبرئیل است و کتاب هم لوح محفوظ می‌باشد؛ خداوند.
::::::با توجه به دیدگاه مفسرین فریقین در بررسی آیه می‌توان بیان کرد:
:::::#از کلمه {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|عِندَهُ}}﴾}} استفاده می‌‏شود که علم او بطور تحقق و از سنخ علوم موهوبی است و از تعلیمات غیبی و الهامات باطنی سر چشمه گرفته است و از قبیل علوم اکتسابی نیست که معرض فراموشی و یا اشتباه و یا خطاء باشد.
:::::#از کلمه {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} بطور اطلاق استفاده می‌‏شود که بر معارف الهی و اسرار و حقایق بسیاری از آیات کریمه احاطه داشته نه بر بعض و به پاره‏‌ای از حقایق آن هم چنانکه آیه {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۰ سوره نمل علم غیب معصوم را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|قَالَ الَّذِي عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ أَنَا آتِيكَ بِهِ قَبْلَ أَن يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ فَلَمَّا رَآهُ مُسْتَقِرًّا عِندَهُ قَالَ هَذَا مِن فَضْلِ رَبِّي]]}}﴾}}<ref>«[امّا] کسى که دانشى از کتاب [آسمانى] داشت گفت: پیش از آن‌که چشم بر هم زنى، آن‌را نزد تو خواهم آورد! و هنگامى که [سلیمان] آن [تخت] را نزد خود ثابت و پابرجا دید گفت: این از فضل پروردگار من است»؛ سوره نمل، آیه ۴۰.</ref> استفاده می‌‏شود که وزیر سلیمان نبی آصف{{ع}} بهره‌‏ای بطور ابهام از معارف الهی داشته است.
:::::#تعبیر به کلمه {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} شاهد بر اینکه کاملا به اسرار و حقایق آیات قرآنی آگاهی دارد و وظیفه او قیام به هدایت جامعه بشر و دعوت به حق و تعلیم آیات قرآنی است.
:::::#در مورد دیدگاه برخی از مفسرین که گفته‏‌اند مقصود از "کتاب" لوح محفوظ است. و بنابر این تفسیر، مقصود، خداوند خواهد بود، و آیه می گوید: "کفایت می‏‌کند در شهادت خدایی که نزد اوست علم کتاب". باید گفت این تفسیر صحیح نیست، زیرا خلاف ظاهر عطف است، چون اول کفایت خدا را گفته بود و دیگر معنا نداشت که تکرار کند. و از سویی بنابراین تفسیر، ذات و صفت خدا را بر ذات خدا عطف کرده است، و این قبیح و غیر فصیح است.
:::::#دیدگاه برخی از مفسران که گفته‌‏اند منظور از کتاب تورات و انجیل است، و معنایش این است که علمای اهل کتاب کافی‏‌اند برای شهادت بین من و شما، زیرا ایشان از بشارت‌هایی که درباره من در کتابشان آمده خبر دارند، و اوصاف مرا در کتاب خود خوانده‏‌اند. در بررسی این دیدگاه می‌گوییم که این دیدگاه صحیح نیست، زیرا در آیه شریفه شهادت آمده، نه صرف علم. و از سوی دیگر، این سوره در مکه نازل شده و در آن ایام علمای اهل کتاب ایمان نیاورده بودند، و کسی از ایشان به رسالت آن جناب شهادت نداده بود، و با این حال معنا ندارد احتجاج را مستند به شهادتی کند که هنوز احدی آن را اقامه نکرده باشد.
:::::#دیدگاهی که مراد از آیه را آن عده از علمای اهل کتاب می‌دانند که اسلام آورده‏‌اند، مانند عبد اللَّه بن سلام و تمیم داری و جارود و سلمان فارسی و یا اینکه مراد تنها عبد اللَّه بن سلام است. جواب این دیدگاه هم این است که این سوره در مکه نازل شده، و این افراد در مدینه مسلمان شدند. و اینکه در پاره‏‌ای از سوره‌های مکی آیات مدنی وجود دارد، در آن مواردی است که آیات مدنی در خلال سوره‌های مکی قرار داده شده است، نه در مثل آیه مورد بحث که در آخر سوره قرار دارد، و به آیات اول سوره مرتبط است، و معنا ندارد بعضی از کلام مرتبط به هم چند سال به تأخیر بیفتد.
:::::#دیدگاه برخی که قائلند عیبی ندارد که آیه مورد بحث هم مکی باشد، و از علمایی خبر دهد که بعدها در مدینه مسلمان شدند، و به رسالت آن جناب شهادت دادند. در پاسخ می‌گوییم که باعث خرابی حجت، و سقوط آن حجیت می‌‏شود، زیرا معنا ندارد در پاسخ کسانی که در مکه به آن جناب می‌‏گویند تو پیغمبر نیستی گفته شود: شما امروز بدون دلیل او را تصدیق بکنید، و دلیل او بعدها به شما خواهد رسید، چون مردمی از علمای اهل کتاب مسلمان می‌‏شوند، و بر رسالت او شهادت می‏‌دهند.
:::::#دیدگاه کسانی که گفته‏‌اند منظور از کتاب، قرآن کریم است، و معنای آن این است که هر کس این کتاب را فرا گرفته و بدان عالم گشته و در آن تخصص یافته باشد، او گواه است بر اینکه قرآن از ناحیه خداست، و من هم که آورنده آنم فرستاده خدایم، در نتیجه خاتمه سوره به ابتداء آن برمی‏‌گردد، که فرموده بود: {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|تِلْكَ آيَاتُ الْكِتَابِ وَالَّذِيَ أُنزِلَ إِلَيْكَ مِن رَّبِّكَ الْحَقُّ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لاَ يُؤْمِنُونَ}}﴾}}<ref>«این آیات کتاب (آسمانی) است و آنچه از پروردگارت بر تو فرو فرستاده شده راستین است اما بیشتر مردم ایمان نمی‌آورند»؛ سوره رعد، آیه ۱.</ref> و آخر سوره به اول آن و همچنین به وسط آن عطف می‌‏شود که فرمود: {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|أَفَمَن يَعْلَمُ أَنَّمَا أُنزِلَ إِلَيْكَ مِن رَبِّكَ الْحَقُّ كَمَنْ هُوَ أَعْمَى إِنَّمَا يَتَذَكَّرُ أُوْلُواْ الأَلْبَابِ}}﴾}}<ref>«آیا کسی که می‌داند آنچه از پروردگارت بر تو فرو فرستاده شده حقّ است همگون کسی است که کوردل است؟ تنها خردمندان پند می‌پذیرند»؛ سوره رعد، آیه ۱۹.</ref> و این گفتار از خدای سبحان در حقیقت یاری کردن قرآن و دفاع از آن است، در قبال توهینی که کفار از آن کرده، و مکرر گفتند: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|لَوْلا أُنزِلَ عَلَيْهِ آيَةٌ مِّن رَّبِّهِ}}﴾}}<ref>«چرا نشانه‌ای از پروردگارش بر او فرو فرستاده نشده است»؛ سوره رعد، آیه۷؛ سوره عنکبوت آیه۵۰؛ سوره یونس آیه۲۰.</ref> البته برای افاده این معنا جا داشت که صریحا متعرض وضع قرآن شده بفرماید قرآن بزرگ‌ترین آیت بر رسالت است، و لیکن فرمود: {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|قُلْ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}}<ref>«بگو: میان من و شما خداوند و کسی که دانش کتاب نزد اوست، گواه بس»؛ سوره رعد، آیه۴۳.</ref> تا این غرض را ایفاء کرده باشد، و از بزرگترین شواهد این معنا، این است که آیه شریفه مثل بقیه آیات این سوره در مکه نازل شده است. و با همین بیان دیدگاه جمع کثیری از مفسران اهل سنت و شیعه که گفته‏‌اند آیه شریفه در حق [[امام علی|علی]]{{ع}} نازل شده و همچنین روایاتی که در این باره وارد شده تأیید می‌‏شود. پس اگر جمله {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} به کسی از گروندگان به [[رسول خدا]]{{صل}} منطبق گردد، قطعا به [[علی]]{{ع}} منطبق خواهد شد، چون او بود که به شهادت روایات صحیح و بسیار، از تمامی امت مسلمان داناتر به کتاب خدا بود»<ref>[[بررسی علم غیب معصومان (پایان‌نامه)|بررسی علم غیب معصومان در تفاسیر فریقین]]، ص ۱۶۵.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۲. آقای مطهری (پژوهشگر جامعة المصطفی العالمیة)؛}}
[[پرونده:11792.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[منصف علی مطهری]]]]
::::::آقای '''[[منصف علی مطهری]]''' در پایان‌نامه کارشناسی ارشد خود با عنوان ''«[[ علم ائمه از نظر عقل و نقل (پایان‌نامه)| علم ائمه از نظر عقل و نقل]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
:::::*«اولین منبع علم [[ائمه]]{{عم}} به حقیقت کتاب خداوند است که [[ائمه معصومین]]{{عم}} در حالات مختلف از آن استفاده می‌کردند. قرآن کتابی است که در عالم اسفل به صورت الفاظ ظهور یافته است. این کتاب معجزه الهی است که حقیقت ساری آن در لوح محفوظ و کتاب مبین نهفته است و تنها انسان‌هایی به حقیقت آن راه پیدا می‌کنند که به طور کلی طاهر و پاک باشند و به طهارت کبری رسیده باشند. [[ائمه]]{{عم}} با اتصال به حقیقت الهی آن به بسیاری از علوم غیبی که با چشم عادی نمی‌توانند آن را پیدا کنند، دست یافته اند و این آگاهی کامل از قرآن به گونه‌ای است که تفسیر و تأویل و ظاهر و باطن و محکم و متشابه آن را به خوبی می‌دانند. قرآن مجید می‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۳ سوره رعد علم غیب غیر خدا را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|وَيَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُواْ لَسْتَ مُرْسَلاً قُلْ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ]]}}﴾}} <ref> و کافران می‌گویند: تو فرستاده (خداوند) نیستی؛ بگو: میان من و شما خداوند و کسی که دانش کتاب نزد اوست، گواه بس؛ سوره رعد، آیه ۴۳.</ref> از این آیه استفاده می‌شود که کسی وجود دارد که تمام علم کتاب نزد اوست<ref>پایان‌نامه [[علم ائمه از نظر عقل و نقل (پایان‌نامه)|علم ائمه از نظر عقل و نقل]].</ref>.
:::::*«از آیه {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|...قُلْ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} با توجه به تفاسیر مختلف نکات ذیل به دست می‌آید:
::::#این عبارت عطف به کلمه {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|اللَّهِ}}﴾}} شده و تقدیر آن "كَفَى بِمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ شَهِيدًا" است.
::::#از کلمه "عنده" استفاده می‌شود که علم او بطور تحقیق و از سنخ علوم موهوبی است و تعلیمات غیبی و الهامات باطنی سرچشمه گرفته است(...)
::::#از کلمه [[علم‌الکتاب]] بطور اطلاق استفاده می‌شود که بر معارف الهی و اسرار و حقایق بسیاری از آیات احاطه داشته باشد نه بر بعضی از حقایق»<ref>پایان‌نامه [[علم ائمه از نظر عقل و نقل (پایان‌نامه)|علم ائمه از نظر عقل و نقل]]، ص۱۲۴.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۳. آقای محسنی عسگرانی؛}}
[[پرونده:11946.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[حمید محسنی عسگرانی|محسنی عسگرانی]]]]
::::::آقای '''[[حمید محسنی عسگرانی]]'''، در مقاله ''«[http://rasekhoon.net/article/show/194823/%D9%85%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%85-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%A8%D9%87-%D9%86%D9%82%D9%84-%D8%A7%D8%B2-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-(2)/ محدوده علم امام به نقل از قرآن]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«قرآن فرموده: {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|قُلْ أَيُّ شَيْءٍ أَكْبَرُ شَهَادَةً قُلِ اللَّهِ شَهِيدٌ بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ}}﴾}}<ref>«بگو: بالاترین گواهی، گواهی کیست؟ (و خودت پاسخ بده و) بگو: خداوند ، گواه میان من و شماست»؛ سوره انعام، آیه۱۹.</ref> در اینکه مصداق {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} چه کسی می‌باشد تفاسیر مختلف و مصادیق متعددی بیان شده است که حضرت علامه آن مصادیق را تلویحا مورد نقد و بررسی قرار داده است لکن نکته‌ای که باید عرض بنمایم این است که تمامی مصادیق مذکور با مسئله کامل بودن علم امام قابل تطبیق است مگر تفسیر جناب زمخشری در کشاف که گفته‌اند منظور از {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} خداوند متعال می‌باشد، که بطلان این نظر با فرمایشات جناب علامه معلوم گردید. اما مصادیق دیگری که برای آن ذکر شده است هیچکدام با اصل بحث امامت و علم امام ناسازگار نیست.اما سؤال اینجاست که چگونه می‌توان از آیه مذکور علم امام را ثابت و محدوده آن را مشخص کرد؟ در پاسخ باید بگوئیم که کسی که علم کتاب نزد اوست یا امام است یا غیر امام اگر بگوییم که این علم نزد امام است که مدعا ثابت و مطلوب حاصل شده است و آن علم بی‌حد و حصر امام است و اگر چنین علمی که صاحب آن علم می‌تواند گواه بر نبوت محمد مصطفی{{صل}} باشد و شهادت او در کنار شهادت خدا قرار گیرد نزد غیر امام باشد پس باید بگوییم که علم امام باید بسیار بالاتر از [[علم‌الکتاب]] باشد یا در حد او زیرا دانستیم که امام بالاترین مخلوقات و برترین ایشان از هر حیث می‌باشد و معنا ندارد که علم کسی از علم امام که برتر از اوست بیشتر باشد و الا لازم می‌آمد که او امام باشد نه آن کس که ما او را امام فرض کرده‌ایم»<ref>[http://rasekhoon.net/article/show/194823/%D9%85%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%85-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%A8%D9%87-%D9%86%D9%82%D9%84-%D8%A7%D8%B2-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-(2)/ محدوده علم امام به نقل از قرآن].</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۴. آقای بنی‌سعید لنگرودی؛}}
[[پرونده:9030760879.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[سید محمد جواد بنی‌سعید لنگرودی|بنی‌سعید لنگرودی]]]]
::::::آقای '''[[سید محمد جواد بنی‌سعید لنگرودی]]''' در کتاب ''«[[شرب مدام در تبیین علم امام (کتاب)|شرب مدام در تبیین علم امام]]»'' در این‌باره گفته است:
::::::«شاید بتوان گفت تعبیر "علم کتاب" در مقابل [[علم غیب]]، و مرتبه‌ای پایین‌تر از علم غیب است؛ علم کتاب علمی است مکتوب، مضبوط، و مشهود برای اهلش، بنابراین [[غیب]] نیست. البته خداوند می‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|تِلْكَ مِنْ أَنْباءِ الْغَيْبِ نُوحيها إِلَيْكَ ما كُنْتَ تَعْلَمُها أَنْتَ وَ لا قَوْمُكَ مِنْ قَبْلِ هذا فَاصْبِرْ إِنَّ الْعاقِبَةَ لِلْمُتَّقينَ}}﴾}} <ref> این از خبرهای [[غیب]] است که ما به تو [[وحی]] می‌کنیم؛ تو و قومت پیش از این آنها را نمی‌دانستید پس شکیبا باش که سرانجام (نیکو) از آن پرهیزگاران است؛ سوره هود، آیه: ۴۹.</ref>، {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|ذلِكَ مِنْ أَنْباءِ الْغَيْبِ نُوحيهِ إِلَيْكَ وَ ما كُنْتَ لَدَيْهِمْ إِذْ أَجْمَعُوا أَمْرَهُمْ وَ هُمْ يَمْكُرُون‏}}﴾}} <ref> (ای پیامبر) این از خبرهای نهانی است که به تو وحی می‌کنیم و تو هنگامی که (برادران یوسف) بر کار خود هم‌داستان شدند و نیرنگ می‌باختند نزد آنها نبودی؛ سوره یوسف، آیه: ۱۰۲.</ref> است؛ یعنی این مقدار از [[علم غیب]] را مشهود کرده، اما نه مشهود هر کس، مشهود [[انبیا]] و [[اولیا]] است. بنابر این نظر، اگر [[نبی]]، کل [[علم الکتاب]] را هم داشته باشد، عالم الغیب نیست.
::::::توجه به این نکته ضروری است که "کتاب" نیز دو مرتبه دارد؛ یک مرتبه آن داخل در علم غیب است و مخصوص خداست، که در بعضی موارد از آن تعبیر به "[[ام الکتاب]]" یا "کتاب رب" یا "کتاب الله" شده؛ مرتبه دیگر آن، همان است که بر نبی نازل می‌شود و در اختیار او قرار می‌گیرد؛ و از آن بطور مطلق به "کتاب" تعبیر می‌کنند. و همان‌گونه که آیه {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|وَ اتْلُ ما أُوحِيَ إِلَيْكَ مِنْ كِتابِ رَبِّكَ لا مُبَدِّلَ لِكَلِماتِهِ وَ لَنْ تَجِدَ مِنْ دُونِهِ مُلْتَحَداً}}﴾}} <ref> آنچه را از کتاب پروردگارت به تو وحی شده تلاوت کن! هیچ چیز سخنان او را دگرگون نمی‌سازد و هرگز پناهگاهی جز او نمی‌یابی؛ سوره کهف، آیه: ۲۷.</ref>. در این صورت {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|مِنْ}}﴾}} تبعیضیه است نه بیانیه. نیز دلالت دارد آنچه به [[نبی اکرم]] {{صل}} [[وحی]] شده نیز بخشی از "کتاب رب"، "همان [[ام الکتاب]]" است؛ مِن کتاب است، نه همه کتاب. بنابراین، مرتبه "ام الکتاب" بخشی از علم غیب خداوند است، که نزد اوست و احدی از آن اطلاع ندارد <ref> {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|قالَ فَما بالُ الْقُرُونِ الْأُولى‏ * قالَ عِلْمُها عِنْدَ رَبِّي في‏ كِتابٍ لا يَضِلُّ رَبِّي وَ لا يَنْسى‏}}﴾}} گفت: حال اقوامی که از این پیش می‌زیسته‌اند چیست؟ گفت: علم آن در کتابی است نزد پروردگار من. پروردگار من نه خطا می‌کند و نه فراموش؛ سوره طه، آیه: ۵۱ و ۵۲.</ref>، مگر به همان مقدار که در "[[علم الکتاب]]" نازل فرموده.
::::::نتیجه اینکه، خداوند از تمام علوم مربوط به ملک و ملکوت، کوچک و بزرگ، ذرات آسمان و زمین، [[غیب]] آسمان و زمین، وقایع و حوادث، از ابتدا تا انتهای عالم، آن‌هایی را که تثبیت شده، امضا شده، و مقدر شده، در کتابی مبین، مکتوب فرموده است؛ <ref> {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|وَ قالَ الَّذينَ كَفَرُوا لا تَأْتينَا السَّاعَةُ قُلْ بَلى‏ وَ رَبِّي لَتَأْتِيَنَّكُمْ عالِمِ الْغَيْبِ لا يَعْزُبُ عَنْهُ مِثْقالُ ذَرَّةٍ فِي السَّماواتِ وَ لا فِي الْأَرْضِ وَ لا أَصْغَرُ مِنْ ذلِكَ وَ لا أَكْبَرُ إِلاَّ في‏ كِتابٍ مُبين‏}}﴾}} کافران گفتند: قیامت هرگز به سراغ ما نخواهد آمد. بگو: آری به پروردگار سوگند که به سراغ شما خواهد آمد. خداوندی که از [[غیب]] آگاه است و به اندازه سنگینی ذرّه‌ای در آسمان‌ها و زمین از علم او دور نخواهد ماند، و نه کوچک‌تر از آن و نه بزرگ‌تر مگر اینکه در کتابی آشکار ثبت است؛ سوره سبأ، آیه: ۳. {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|وَ ما مِنْ دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ إِلاَّ عَلَى اللَّهِ رِزْقُها وَ يَعْلَمُ مُسْتَقَرَّها وَ مُسْتَوْدَعَها كُلٌّ في‏ كِتابٍ مُبين‏‏}}﴾}} هیچ جنبنده‌ای در زمین نیست مگر اینکه روزی او بر خداست؛ او قرارگاه و محل نقل و انتقالش را می‌داند همه اینها در کتاب آشکاری ثبت است؛ سوره هود، آیه: ۶. {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|ما أَصابَ مِنْ مُصيبَةٍ فِي الْأَرْضِ وَ لا في‏ أَنْفُسِكُمْ إِلاَّ في‏ كِتابٍ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَبْرَأَها إِنَّ ذلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسير‏}}﴾}} هیچ مصیبتی در زمین و نه در وجود شما روی نمی‌دهد مگر اینکه همه آنها قبل از آنکه زمین را بیافرینیم در کتابی ثبت است؛ و این امر برای خدا آسان است؛ سوره حدید، آیه: ۲۲. {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|وَ لا رَطْبٍ وَ لا يابِسٍ إِلاَّ في‏ كِتابٍ مُبين‏}}﴾}} ... و نه هیچ تر و خشکی وجود دارد، جز اینکه در کتابی آشکار ثبت است؛ سوره انعام، آیه: ۵۹.</ref> آنگاه این کتاب را در اختیار بندگان برگزیده‌اش -بنابر اختلاف مراتبشان- قرار می‌دهد. <ref> {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْكِتابَ الَّذينَ اصْطَفَيْنا مِنْ عِبادِنا...‏ }}﴾}} سپس این کتاب را به گروهی از بندگان برگزیده خود به میراث دادیم... ؛ سوره فاطر، آیه: ۳۲. {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|وَ لَقَدْ آتَيْنا مُوسَى الْكِتابَ وَ قَفَّيْنا مِنْ بَعْدِهِ بِالرُّسُل‏... ‏}}﴾}} ما به موسی کتاب دادیم، و بعد از او پیامبرانی پشت سر هم فرستادیم... ؛ سوره بقره، آیه: ۸۷.</ref> به این معنا که کلید ورود به این کتابخانه را در اختیارشان می‌گذارد؛ هر چند که ورود به آن نیز در هر موردی منوط به اذن خداست.
::::::اکنون به برخی از روایاتی که در زمینه علم کتاب و دارندگان آن وارد شده اشاره می‌کنیم تا این بحث وضوح و حجیت بیشتری پیدا کند:
::::# [[بصائر الدرجات (کتاب)|بصائر الدرجات]]: {{عربی|اندازه=150%|"أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنِ الْبَرْقِيِّ عَنْ رَجُلٍ مِنَ الْكُوفِيِّينَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْوَلِيدِ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ {{ع}} مَا يَقُولُ أَصْحَابُكَ فِي أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ {{ع}} وَ عِيسَى وَ مُوسَى أَنَّهُمْ أَعْلَمُ قَالَ قُلْتُ مَا يُقَدِّمُونَ عَلَى أُولِي الْعَزْمِ أَحَداً قَالَ أَمَا إِنَّكَ لَوْ حَاجَجْتَهُمْ بِكِتَابِ اللَّهِ لَحَجَجْتَهُمْ قَالَ قُلْتُ وَ أَيْنَ هَذَا فِي كِتَابِ اللَّهِ قَالَ إِنَّ اللَّهَ قَالَ فِي مُوسَى {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|وَ كَتَبْنا لَهُ فِي الْأَلْواحِ مِنْ كُلِّ شَيْ‏ءٍ مَوْعِظَةً}}﴾}} <ref> سوره اعراف، آیه: ۱۴۵.</ref> وَ لَمْ يَقُلْ كُلَّ شَيْ‏ءٍ وَ قَالَ فِي عِيسَى {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|وَ لِأُبَيِّنَ لَكُمْ بَعْضَ الَّذِي تَخْتَلِفُونَ فِيهِ}}﴾}} <ref> سوره زخرف، آیه: ۶۳.</ref> وَ لَمْ يَقُلْ كُلَّ شَيْ‏ءٍ وَ قَالَ فِي صَاحِبِكُمْ {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|كَفى‏ بِاللَّهِ شَهِيداً بَيْنِي وَ بَيْنَكُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ}}﴾}} <ref> سوره رعد، آیه: ۴۳.</ref>"}}؛ عبدالله بن ولید می‌گوید: [[امام صادق]] {{ع}} فرمود: نظر اصحاب تو درباره [[امیرالمؤمنین]]، موسی و عیسی چیست؛ کدام یک را داناتر می‌دانند؟ گفتم: اصحاب من هیچ کس را بر [[انبیاء اولوالعزم]] مقدم نمی‌دانند. امام فرمود: اگر با آنان با کتاب خدا به بحث بپردازی می‌توانی بر ابطال نظرشان حجت اقامه کنی. گفتم: در کجای قرآن چنین چیزی آمده؟ فرمود: خدا درباره موسی گفته است: "و برای او در الواح "تورات" از هر موضوعی اندرزی نوشتیم" و نگفته "همه اندرزها". و در مورد عیسی گفته است: "و آمده‌ام تا برخی از آنچه را که در آن اختلاف دارید برای شما روشن کنم" و نگفته "همه اختلافات". ولی درباره [[امیرالمؤمنین]] گفته است: "کافی است که خداوند، و کسی که تمام علم کتاب نزد اوست، میان من و شما گواه باشند" <ref> [[بحار الانوار (کتاب)|بحار الانوار]]، ج۱۴، ص۲۴۵. </ref>. <ref> [[بصائر الدرجات (کتاب)|بصائر الدرجات]]، ج۱، ص۲۲۹.</ref> به این بیان که آنچه در الواح موسی نوشتیم، {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|مِنْ كُلِّ شَيْ‏ءٍ}}﴾}} بود، نه کل شیء؛ و آنچه عیسی توان تبیین آن را داشت، {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|بَعْضَ الَّذِي... }}﴾}} بود، نه کل آن؛ در حالی که نزد [[امیرالمؤمنین]] کل علم الکتاب موجود است. بنابراین [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} از موسی و عیسی داناتر است.
::::#[[تفسیر القمی (کتاب)|تفسیر القمی]]: {{عربی|اندازه=150%|"أَبِي عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنِ ابْنِ أُذَيْنَةَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ {{ع}} قَالَ الَّذِي {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ}}﴾}} هُوَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ {{ع}} وَ سُئِلَ عَنِ {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|الَّذِي عِنْدَهُ عِلْمٌ مِنَ الْكِتابِ}}﴾}}‏ أَعْلَمُ- أَمِ الَّذِي {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ‏}}﴾}} فَقَالَ مَا كَانَ عِلْمُ {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|الَّذِي عِنْدَهُ عِلْمٌ مِنَ الْكِتابِ}}﴾}} عِنْدَ الَّذِي {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ}}﴾}} إِلَّا بِقَدْرِ مَا تَأْخُذُ الْبَعُوضَةُ بِجَنَاحِهَا مِنْ مَاءِ الْبَحْرِ، فَقَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ {{ع}} أَلَا إِنَّ الْعِلْمَ الَّذِي هَبَطَ بِهِ آدَمُ مِنَ السَّمَاءِ إِلَى الْأَرْضِ وَ جَمِيعَ مَا فُضِّلَتْ بِهِ النَّبِيُّونَ- إِلَى خَاتَمِ النَّبِيِّينَ فِي عِتْرَةِ خَاتَمِ النَّبِيِّينَ {{صل}}"}}؛ "[[امام صادق]] {{ع}} فرمودند: کسی که نزد او [[علم الکتاب]] وجود دارد، [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} است. و از ایشان سؤال شد کسی که نزد او علمی از کتاب بود داناتر است یا کسی که علم الکتاب را دارد؟ فرمودند: علم کسی که نزد او علمی از کتاب بود در مقابل علم کسی که علم الکتاب را دارد، همانند مقدار آبی است که حشره‌ای با بال خود از آب دریا بردارد. و [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} فرمود: آگاه باشید آن علمی که آدم با آن علم از آسمان به زمین هبوط کرد، و همه آن علومی که از آن پس به [[انبیا]] داده شده، تا برسیم به [[پیامبر خاتم|خاتم النبیین]] {{صل}}، همه در [[عترت|عترت خاتم النبیین]] جمع است"<ref>[[بحار الانوار (کتاب)|بحار الانوار]]، ج۲۶، ص۱۶۰.</ref>. <ref> [[تفسیر القمی (کتاب)|تفسیر القمی]]، ج۱، ص۳۶۷. </ref>
::::# [[بصائر الدرجات (کتاب)|بصائر الدرجات]]: {{عربی|اندازه=150%|"ابْنُ يَزِيدَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُكَيْرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ {{ع}} قَالَ: كُنْتُ عِنْدَهُ فَذَكَرُوا سُلَيْمَانَ وَ مَا أُعْطِيَ مِنَ الْعِلْمِ وَ مَا أُوتِيَ مِنَ الْمُلْكِ فَقَالَ لِي وَ مَا أُعْطِيَ سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ إِنَّمَا كَانَ عِنْدَهُ حَرْفٌ وَاحِدٌ مِنَ الِاسْمِ الْأَعْظَمِ وَ صَاحِبُكُمُ الَّذِي قَالَ اللَّهُ {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|قُلْ كَفى‏ بِاللَّهِ شَهِيداً بَيْنِي وَ بَيْنَكُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ}}﴾}} <ref>سوره رعد، آیه: ۴۳.</ref> وَ كَانَ وَ اللَّهِ عِنْدَ عَلِيٍّ {{ع}} عِلْمُ الْكِتَابِ فَقُلْتُ صَدَقْتَ وَ اللَّهِ جُعِلْتُ فِدَاكَ"}}؛ ابن بکیر می‌گوید: نزد [[امام صادق]] {{ع}} بودیم که سخن از [[حضرت سلیمان|سلیمان نبی]] و علم و مُلکی که خدا به او داد به میان آمد؛ حضرت فرمود: آنچه به سلیمان بن داوود داده شد، تنها یک حرف از [[اسم اعظم]] بود؛ ولی صاحب شما کسی است که خداوند فرموده "بگو کافی است که خداوند، و کسی که تمام علم کتاب نزد اوست، میان من و شما گواه باشند"، به خدا سوگند علم الکتاب نزد [[امیرالمؤمنین|علی]] {{ع}} بود" <ref>[[بحار الانوار (کتاب)|بحار الانوار]]، ج۲۶، ص۱۷۰.</ref>.<ref> [[بصائر الدرجات (کتاب)|بصائر الدرجات]]، ج۱، ص۲۱۲.</ref>
::::# [[بصائر الدرجات (کتاب)|بصائر الدرجات]]: {{عربی|اندازه=150%|"أَحْمَدُ بْنُ مُوسَى عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُوسَى الْخَشَّابِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ كَثِيرٍ الْهَاشِمِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ {{ع}} قَالَ: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|قالَ الَّذِي عِنْدَهُ عِلْمٌ مِنَ الْكِتابِ أَنَا آتِيكَ بِهِ قَبْلَ أَنْ يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ}}﴾}} قَالَ فَفَرَّجَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ {{ع}} بَيْنَ أَصَابِعِهِ فَوَضَعَهَا عَلَى صَدْرِهِ ثُمَ‏ قَالَ وَ اللَّهِ عِنْدَنَا عِلْمُ الْكِتَابِ كُلُّهُ"}}؛ "عبدالرحمان بن کثیر، از [[امام صادق]] {{ع}} نقل می‌کند که این آیه را تلاوت فرمود: " "اما" کسی که دانشی از کتاب داشت گفت: "من پیش از آن که چشم بر هم زنی، آن را نزد تو خواهم آورد!"؛ سپس حضرت انگشتان دستش را باز کرد، و آن را بر سینه‌اش گذاشت، و فرمود: به خدا سوگند تمام [[علم الکتاب]] نزد ماست" <ref>[[بحار الانوار (کتاب)|بحار الانوار]]، ج۲۶، ص۱۷۰.</ref>.<ref> [[بصائر الدرجات (کتاب)|بصائر الدرجات]]، ج۱، ص۲۱۲.</ref>
::::# [[بصائر الدرجات (کتاب)|بصائر الدرجات]]: {{عربی|اندازه=150%|"عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَامِرٍ عَنِ الرَّبِيعِ بْنِ أَبِي الْخَطَّابِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بَشِيرٍ عَنْ ضُرَيْسٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ {{ع}} قَالَ: إِنَّ لِلَّهِ عِلْمَيْنِ عِلْماً مَبْذُولًا وَ عِلْماً مَكْفُوفاً فَأَمَّا الْمَبْذُولُ فَإِنَّهُ لَيْسَ مِنْ شَيْ‏ءٍ تَعْلَمُهُ الْمَلَائِكَةُ وَ الرُّسُلُ إِلَّا نَحْنُ نَعْلَمُهُ فَأَمَّا الْمَكْفُوفُ فَهُوَ الَّذِي عِنْدَ اللَّهِ فِي أُمِّ الْكِتَاب‏"}}؛ "برای خدا دو گونه علم وجود دارد، یکی علم مبذول، و دیگری علم مکفوف، از علم مبذول هیچ چیزی نیست که [[ملائکه]] و [[پیامبران]] بدانند مگر اینکه ما نیز آن را می‌دانیم؛ و اما علم مکفوف همان است که نزد خداوند در [[ام ‌الکتاب]] است"<ref>[[بحار الانوار (کتاب)|بحار الانوار]]، ج۴، ص۸۹.</ref>.<ref> [[بصائر الدرجات (کتاب)|بصائر الدرجات]]، ج۱، ص۱۱۱.</ref>
::::# [[دلائل الامامة (کتاب)|دلائل الامامة]]: {{عربی|اندازه=150%|"عَنْ حُذَيْفَةَ بْنِ مَنْصُورٍ، عَنْ يُونُسَ، قَالَ: سَمِعْتُهُ يَقُولُ وَ قَدْ مَرَرْنَا بِجَبَلٍ فِيهِ دُودٌ، فَقَالَ: أَعْرِفُ مَنْ يَعْلَمُ إِنَاثَ هَذَا الدُّودِ مِنْ ذُكْرَانِهِ، وَ كَمْ عَدَدُهُ. ثُمَّ قَالَ: نَعْلَمُ ذَلِكَ مِنْ كِتَابِ اللَّهِ، فَإِنَّ فِي كِتَابِ اللَّهِ تِبْيَانَ كُلِّ شَيْ‏ء"}}؛ "یونس می‌گوید با حضرت از کوهی می‌گذشتیم که کِرم‌هایی در آنجا بود. حضرت فرمودند: کسی را می‌شناسم که تعداد این کرم‌ها، و اینکه کدامشان مذکرند و کدامشان مؤنث را می‌داند! سپس فرمودند: این مطلب را از کتاب خدا می‌دانم؛ به درستی که در کتاب خدا بیان همه چیز وجود دارد" <ref> [[دلائل الامامة (کتاب)|دلائل الامامة]]، ص۲۷۳.</ref>»<ref>[[شرب مدام در تبیین علم امام (کتاب)|شرب مدام در تبیین علم امام]]، ص ۵۵-۶۲.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۵. پژوهشگران وبگاه پرسمان؛}}
[[پرونده:9030760879.jpg|100px|right|بندانگشتی|]]
::::::پژوهشگران ''«[http://www.porseman.org/q/vservice.aspx?logo=images/right.jpg&id=106689 وبگاه پرسمان]»'' وابسته به «[[نهاد نمايندگى مقام معظم رهبرى در دانشگاه‌ها]]» در پاسخ به این پرسش آورده‌اند:
::::::«سه آیه در قرآن مجید است که اگر کنار هم ملاحظه گردد مسئله [[علم غیب]] [[پیامبر|پیغمبر]]{{صل}} و [[امامان]]{{عم}} روشن می‌گردد: {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۰ سوره نمل علم غیب معصوم را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|قَالَ الَّذِي عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ أَنَا آتِيكَ بِهِ قَبْلَ أَن يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ فَلَمَّا رَآهُ مُسْتَقِرًّا عِندَهُ قَالَ هَذَا مِن فَضْلِ رَبِّي لِيَبْلُوَنِي أَأَشْكُرُ أَمْ أَكْفُرُ وَمَن شَكَرَ فَإِنَّمَا يَشْكُرُ لِنَفْسِهِ وَمَن كَفَرَ فَإِنَّ رَبِّي غَنِيٌّ كَرِيمٌ]]}}﴾}}<ref>«(امّا) کسی که دانشی از کتاب (آسمانی) داشت گفت: «پیش از آنکه چشم بر هم زنی، آن را نزد تو خواهم آورد!» و هنگامی که (سلیمان) آن (تخت) را نزد خود ثابت و پابرجا دید گفت: «این از فضل پروردگار من است، تا مرا آزمایش کند که آیا شکر او را بجا می‏‌آورم یا کفران می‏‌کنم؟! و هر کس شکر کند، به نفع خود شکر می‏‌کند؛ و هر کس کفران نماید (بزیان خویش نموده است، که) پروردگار من، غنی و کریم است»؛ سوره نمل، آیه ۴۰.</ref> در آیه دیگر می‌خوانیم: {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۳ سوره رعد علم غیب غیر خدا را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|قُلْ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ]]}}﴾}}<ref>بگو: کافى است که خداوند، و کسى که علم کتاب و آگاهى بر قرآن نزد اوست، میان من و شما گواه باشند!؛ سوره رعد، آیه۴۳.</ref> از سوی دیگر در احادیث متعددی که در کتب اهل سنت و شیعه نقل شده چنین می‌خوانیم که: ابو سعید خدری می‌گوید از رسول خدا{{صل}} معنی {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۰ سوره نمل علم غیب معصوم را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|الَّذِي عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ]]}}﴾}} را سؤال کردم، فرمود: او وصی برادرم سلیمان بن داود بود، گفتم {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۳ سوره رعد علم غیب غیر خدا را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ]]}}﴾}} کیست؟ فرمود: «ذلک اخی علی بن ابیطالب» «او برادرم علی بن ابیطالب است»؛<ref>[[وسائل‏ الشیعة (کتاب)|وسائل الشیعة]]، ج ۲۷ ص۱۸۹.</ref> با توجه به اینکه "علم من الکتاب" که در مورد "آصف" آمده علم جزئی است، و "[[علم‌الکتاب]]" که در مورد [[امام علی|حضرت علی]]{{ع}} آمده علم کلی است، تفاوت میان مقام علمی «آصف» و [[امام علی|علی]]{{ع}} روشن می‌گردد. از سوى سوم در آیه ۸۹ سوره نحل مى‌خوانیم: {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|وَ نَزَّلْنا عَلَيْكَ الْكِتَابِ تِبْيَانًا لِّكُلِّ شَيْءٍ}}﴾}}<ref>«ما قرآن را بر تو نازل کردیم که بیانگر هر چیزى است».</ref> روشن است کسى که عالم به اسرار چنین کتابى باشد، باید اسرار غیب را بداند، و این دلیلى است آشکار بر اینکه ممکن است انسانى از اولیاء اللَّه، از اسرار غیب به فرمان خدا آگاه گردد»<ref>[http://www.porseman.org/q/vservice.aspx?logo=images/right.jpg&id=106689 وبگاه پرسمان.]</ref>.
:::::*«منظور از کتاب در آیه {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|...قُلْ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} یا [[لوح محفوظ]] است که [[ام الکتاب]] می‌باشد، یا مقصود قرآن کریم است. اگر مراد [[رابطه لوح یا لوح محفوظ با علم غیب معصوم چیست؟ (پرسش)|لوح محفوظ باشد ثابت می‌شود که آنکه عالم به کتاب است علم غیب دارد]]؛ و اگر مراد قرآن باشد باز همین معنا ثابت می‌گردد؛ چون به یقین منظور از داشتن [[علم‌الکتاب]]، دانستن ظواهر آیات قرآن کریم نیست. از زاویه نگاه این آیه، آنکه علم کتاب نزد اوست باید دارای چنان درجه بالایی از علم باشد که شهادت او در ردیف شهادت خداوند متعال قرار گیرد. (...)اگر کسی عالم به قرآن کریم باشد، عالم به جمیع حقایق عالم خلقت است؛ چرا که قرآن کریم {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|تِبْيَانًا لِّكُلِّ شَيْءٍ}}﴾}} می‌باشد. در تفسیر این آیه برخی گفته‌اند که مراد از {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} خود خداوند متعال می‌باشد؛ ولی اکثر مفسرین بزرگ این تفسیر نپذیرفته و گفته‌اند، اگر مراد از این عبارت خدا باشد تکرار قبیح لازم می‌آید. همچنین در آن صورت از نظر ادبی نیز چنین جمله‌ای در نهایت درجه‌ای سستی خواهد بود. لذا شکی نیست که صاحب این علم مخلوقی از آفریدگان خداست.
::::::درباره {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} چهار احتمال دیگر نیز داده شده است.
::::#برخی گفته‌اند: مراد یهودیان و مسیحیانی هستند که مسلمان شدند و آنان شهادت دادند که اسم آن حضرت در کتاب آنها آمده است. این احتمال نادرست است چون اوّلاً لفظ {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|الْكِتَابِ}}﴾}} در قرآن کریم و روایات بدون قرینه در مورد تورات و انجیل به کار نرفته است. ثانیاً کتب یهود و نصاری طبق تصریح خود قرآن تحریف شده‌اند و کتاب تحریف شده فاقد هر گونه حجّیّتی می‌باشد. ثالثاً {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} یک نفر است نه یک جمع.
::::#گفته شده این شخص، [[عبدالله بن سلام]]، یا [[سلمان فارسی]] یا دیگر افرادی هستند که قبلاً در دین دیگری بوده‌اند. این احتمال نیز در غایت سستی است؛ چون اینها نیز داخل در همان گروه یهود یا نصاری یا امثال آن می‌باشد؛ پس برخی اشکالات فوق بر آنها نیز وارد می‌باشد.
::::#برخی نیز گفته‌اند مراد از {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} همه مؤمنان می‌باشند؛ که این هم مردود می‌باشد؛ چون مؤمنان یک نفر نیستند و آیه تصریح دارد که {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} یک نفر می‌باشد.
::::#احتمال چهارمی که داده شده حضرت [[امام علی|علی بن ابی طالب]]{{ع}} می‌باشد؛ که این احتمال مورد قبول [[ائمه|ائمه اهل بیت]]{{عم}} واقع شده است. و این احتمال با آیات قرآن بیشتر تطبیق می‌کند؛ چون در آیه {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۰ سوره نمل علم غیب معصوم را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|قَالَ الَّذِي عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ أَنَا آتِيكَ بِهِ قَبْلَ أَن يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ فَلَمَّا رَآهُ مُسْتَقِرًّا عِندَهُ قَالَ هَذَا مِن فَضْلِ رَبِّي]]}}﴾}}<ref>«[امّا] کسى که دانشى از کتاب [آسمانى] داشت گفت: پیش از آن‌که چشم بر هم زنى، آن‌را نزد تو خواهم آورد! و هنگامى که [سلیمان] آن [تخت] را نزد خود ثابت و پابرجا دید گفت: این از فضل پروردگار من است»؛ سوره نمل، آیه ۴۰.</ref> بیان داشت که صاحب [[علم‌الکتاب]] توان معجزه دارد. چون [[اصف بن برخیا]]، وزیر [[حضرت سلیمان]] که نه [[علم‌الکتاب]]، بلکه {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۰ سوره نمل علم غیب معصوم را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ]]}}﴾}} داشت، یعنی علم به بخشی از کتاب داشت، توانست در سایه آن علم تخت بلقیس را به سرعت از یمن تا فلسطین منتقل نماید. و تنها علی {{ع}} است بین اصحاب دارای قدرت اعجاز بود و بارها این معجزات را نشان داده و شیعه و سنّی بر آن معترفند. پس اگر منظور از {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} علی {{ع}} باشد، این آیه نیز دلالت بر [[آیا امام علی علم غیب دارد؟ (پرسش)|علم غیب داشتن آن جناب، آن هم بر جمیع امور عالم می‌باشد]]»<ref>[http://www.porseman.org/q/vservice.aspx?logo=images/right.jpg&id=136349 وبگاه پرسمان.]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۶. پژوهشگران پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه؛}}
[[پرونده:9030760879.jpg|100px|right|بندانگشتی|]]
::::::''«[http://www.hawzah.net/fa/Question/View/12337/%D8%AA%D9%86%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%B9%D9%84%D9%85-%D8%BA%DB%8C%D8%A8-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%85%D8%B9%D8%B5%D9%88%D9%85-%D8%A8%D8%A7-%D9%86%D9%88%D8%B4%DB%8C%D8%AF%D9%86-%D8%B3%D9%85-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D8%B3%D8%AA-%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1/?SearchText=%D8%BA%DB%8C%D8%A8&LPhrase= پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه]»'' در پاسخ به این پرسش آورده است:
::::::«سه آیه در قرآن مجید است که اگر کنار هم ملاحظه گردد مسئله [[علم غیب]] [[پیغمبر]]{{صل}} و [[امامان]]{{عم}} روشن می‌گردد.
:::::#{{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۰ سوره نمل علم غیب معصوم را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|قَالَ الَّذِي عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ أَنَا آتِيكَ بِهِ قَبْلَ أَن يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ فَلَمَّا رَآهُ مُسْتَقِرًّا عِندَهُ قَالَ هَذَا مِن فَضْلِ رَبِّي لِيَبْلُوَنِي أَأَشْكُرُ أَمْ أَكْفُرُ وَمَن شَكَرَ فَإِنَّمَا يَشْكُرُ لِنَفْسِهِ وَمَن كَفَرَ فَإِنَّ رَبِّي غَنِيٌّ كَرِيمٌ]]}}﴾}}<ref>«(امّا) کسی که دانشی از کتاب (آسمانی) داشت گفت: «پیش از آنکه چشم بر هم زنی، آن را نزد تو خواهم آورد!» و هنگامی که (سلیمان) آن (تخت) را نزد خود ثابت و پابرجا دید گفت: «این از فضل پروردگار من است، تا مرا آزمایش کند که آیا شکر او را بجا می‏‌آورم یا کفران می‏‌کنم؟! و هر کس شکر کند، به نفع خود شکر می‏‌کند؛ و هر کس کفران نماید (بزیان خویش نموده است، که) پروردگار من، غنی و کریم است»؛ سوره نمل، آیه ۴۰.</ref>
:::::#در آیه دیگر می‌خوانیم: {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۳ سوره رعد علم غیب غیر خدا را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|...قُلْ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ]]}}﴾}}<ref>«... بگو: کافى است که خداوند، و کسى که علم کتاب [و آگاهى بر قرآن] نزد اوست، میان من و شما گواه باشند!». سوره رعد، آیه۴۳.</ref>
::::::از سوی دیگر در احادیث متعددی که در کتب [[اهل سنت]] و [[شیعه]] نقل شده چنین می‌خوانیم که:
::::::ابو سعید خدری می‌گوید از [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} معنی {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۰ سوره نمل علم غیب معصوم را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|الَّذِي عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ]]}}﴾}} را سؤال کردم، فرمود: او وصی برادرم سلیمان بن داود بود، گفتم {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۳ سوره رعد علم غیب غیر خدا را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ]]}}﴾}} کیست؟ فرمود: «او برادرم علی بن ابیطالب است»؛<ref>[[وسائل‏ الشیعة (کتاب)|وسائل الشیعة]]، ج ۲۷ ص۱۸۹.</ref> با توجه به اینکه "علم من الکتاب" که در مورد "آصف" آمده علم جزئی است، و "[[علم‌الکتاب]]" که در مورد حضرت علی{{ع}} آمده علم کلی است، تفاوت میان مقام علمی «آصف» و علی{{ع}} روشن می‌گردد.<ref>تفسیر نمونه، ج۲۵، ص۱۵۰.</ref>»<ref>[http://www.hawzah.net/fa/Question/View/12337/%D8%AA%D9%86%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%B9%D9%84%D9%85-%D8%BA%DB%8C%D8%A8-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%85%D8%B9%D8%B5%D9%88%D9%85-%D8%A8%D8%A7-%D9%86%D9%88%D8%B4%DB%8C%D8%AF%D9%86-%D8%B3%D9%85-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D8%B3%D8%AA-%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1/?SearchText=%D8%BA%DB%8C%D8%A8&LPhrase= پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۷. پژوهشگران پایگاه اطلاع‌رسانی مسجد حضرت علی اصغر؛}}
[[پرونده:9030760879.jpg|100px|right|بندانگشتی|]]
::::::''پژوهشگران «[http://masjedaliasghar.ir/?p=3338 پایگاه اطلاع‌رسانی مسجد حضرت علی اصغر]»'' در پاسخ به این پرسش آورده است:
::::::«سدیر گوید: من و ابو بصیر و یحیای بزاز و داود بن کثیر در مجلس نشسته بودیم که [[امام صادق]]{{ع}} با حالت خشم وارد شد، چون در مسند خویش قرار گرفت فرمود: شگفتا از مردمی که گمان می‌کنند ما بالذّات غیب می‌دانیم! کسی جز خدای عز و جل غیب نمی‌داند. من می‌خواستم فلان کنیزم را بزنم، او از من گریخت و من ندانستم که در کدام اطاق منزل پنهان شده است. سدیر گوید: چون حضرت از مجلس برخاست و به منزلش رفت، من و ابو بصیر و میسر، خدمتش رفتیم و عرض کردیم: قربانت گردیم، آنچه درباره کنیزت فرمودی، شنیدیم و ما می‌دانیم که شما علم زیادی‏ دارید و علم غیب را به شما نسبت ندهیم فرمود: ای سدیر! مگر تو قرآن را نمی‌خوانی؟ عرض کردم: چرا، فرمود: مگر در آنچه از کتاب خدا خوانده‏‌ای این آیه را دیده‌ای؟ که {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۰ سوره نمل علم غیب معصوم را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|قَالَ الَّذِي عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ أَنَا آتِيكَ بِهِ قَبْلَ أَن يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ فَلَمَّا رَآهُ مُسْتَقِرًّا عِندَهُ قَالَ هَذَا مِن فَضْلِ رَبِّي]]}}﴾}}<ref>امّا کسى که دانشى از کتاب آسمانى داشت گفت: پیش از آن‌که چشم بر هم زنى، آن‌را نزد تو خواهم آورد! و هنگامى که سلیمان آن تخت را نزد خود ثابت و پابرجا دید گفت: این از فضل پروردگار من است.</ref> عرض کردم: قربانت گردم، این آیه را خوانده‏‌ام. فرمود: آن مرد را شناختی و فهمیدی چه اندازه از علم کتاب نزد او بود؟ عرض کردم: شما به من خبر دهید. فرمود: به اندازه یک قطره آب نسبت به دریای اخضر (اقیانوس) عرض کردم: قربانت گردم، چه کم!! فرمود: ای سدیر! چه بسیار است آن مقداری که خدای عز و جل نسبت داده است به علمی که اکنون به تو خبر می‌دهم. ای سدیر! باز در آنچه از کتاب خدای عز و جل خوانده‌‏ای این آیه را دیده‏‌ای؟ {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۳ سوره رعد علم غیب غیر خدا را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|قُلْ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ]]}}﴾}}<ref>بگو: کافى است که خداوند، و کسى که علم کتاب [و آگاهى بر قرآن] نزد اوست، میان من و شما گواه باشند.</ref> عرض کردم: قربانت، این آیه را هم خوانده‏‌ام. فرمود: آیا کسی که تمام علم کتاب را می‌داند فهمیده‌تر است یا کسی که بعضی از آن را می‌داند؟ عرض کردم: نه، بلکه کسی که تمام علم کتاب را می‌داند آنگاه حضرت با دست اشاره به سینه‏‌اش نمود و فرمود: به خدا سوگند تمام علم کتاب نزد ماست»<ref>[http://masjedaliasghar.ir/?p=3338 پایگاه اطلاع‌رسانی مسجد حضرت علی اصغر]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۸. پژوهشگران وبگاه اسلام کوئست؛}}
[[پرونده:9030760879.jpg|بندانگشتی|right|100px|]]
پژوهشگران ''«[http://www.islamquest.net/fa/archive/question/fa49979 وبگاه اسلام کوئست]» در این‌باره گفته‌اند:
::::::«سه آیه در قرآن مجید است که اگر آنها را در کنار هم قرار دهیم مسئله [[علم غیب]] [[پیامبر]]{{صل}} و [[امامان]]{{عم}} از آن روشن می‌شود؛ نخست این‌که قرآن در مورد کسى که تخت ملکه "سبا" را در یک چشم بر هم زدن نزد سلیمان آورد (یعنى آصف بن برخیا) می‏‌گوید: {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۰ سوره نمل علم غیب معصوم را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|قَالَ الَّذِي عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ أَنَا آتِيكَ بِهِ قَبْلَ أَن يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ فَلَمَّا رَآهُ مُسْتَقِرًّا عِندَهُ قَالَ هَذَا مِن فَضْلِ رَبِّي]]}}﴾}}<ref>«[امّا] کسى که دانشى از کتاب [آسمانى] داشت گفت: پیش از آن‌که چشم بر هم زنى، آن‌را نزد تو خواهم آورد! و هنگامى که [سلیمان] آن [تخت] را نزد خود ثابت و پابرجا دید گفت: این از فضل پروردگار من است»؛ سوره نمل، آیه ۴۰.</ref> در آیه دیگر می‌خوانیم: {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|...قُلْ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}}<ref>«... بگو: کافى است که خداوند، و کسى که علم کتاب [و آگاهى بر قرآن] نزد اوست، میان من و شما گواه باشند!». سوره رعد، آیه ۴۳.</ref> از سوى دیگر در احادیث می‌خوانیم که ابو سعید خدرى می‌گوید: از [[رسول خدا]]{{صل}} معناى {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|الَّذِي عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ...}}﴾}} را سؤال کردم، پیامبر فرمود: "او وصى برادرم سلیمان بن داود بود"، گفتم: {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|...وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} کیست؟ فرمود: "او برادرم على بن ابی‌طالب است".<ref>[[شیخ صدوق]]، [[الأمالی (کتاب)|الأمالی]]، ص ۵۶۴ و ۵۶۵.</ref> با توجه به این‌که {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ}}﴾}} که در مورد "آصف" آمده، "علم جزئى" را می‌گوید، و {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} که درباره على{{ع}} آمده "علم کلى" را می‌گوید، تفاوت میان مقام علمى [[آصف بن برخیا]] و [[حضرت على]]{{ع}} روشن می‌گردد.<ref>[[ناصر مکارم شیرازی]]، [[تفسیر نمونه (کتاب)|تفسیر نمونه]]، ج ‏۲۵، ص ۱۵۳.</ref> از سوى دیگر در آیه ۸۹ سوره نحل می‌خوانیم: {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|وَنَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَانًا لِّكُلِّ شَيْءٍ}}﴾}}<ref>«ما قرآن را بر تو نازل کردیم که بیانگر هر چیزى است».</ref> روشن است کسى که عالم به اسرار چنین کتابى باشد، باید اسرار غیب را بداند، و این دلیلى است آشکار بر این‌که ممکن است انسانى از اولیاء اللَّه، از اسرار غیب به امر الهی آگاه گردد»<ref>[http://www.islamquest.net/fa/archive/question/fa49979 وبگاه اسلام کوئست]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۹. پژوهشگران مرکز پاسخگویی به سؤالات دینی انوار طاها.}}
[[پرونده:9030760879.jpg|بندانگشتی|right|100px|]]
پژوهشگران ''«[http://www.anvartaha.ir/fa/Content مرکز پاسخگویی به سؤالات دینی انوار طاها]»'' در این‌باره گفته‌‌اند:
:::::*«در مورد [[علم غیب]] [[ائمه]] چند آیه در قرآن کریم است که با کنار هم قرار دادن آن‌ها مسأله [[علم غیب]] این بزرگواران اثبات می‌‍شود. قرآن درباره کسی که تخت ملکه سبأ را نزد سلیمان آورد می‌گوید: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۰ سوره نمل علم غیب معصوم را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|قَالَ الَّذِي عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ أَنَا آتِيكَ بِهِ قَبْلَ أَن يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ فَلَمَّا رَآهُ مُسْتَقِرًّا عِندَهُ قَالَ هَذَا مِن فَضْلِ رَبِّي]]}}﴾}}<ref>«آن که دانشی از کتاب (آسمانی) با خویش داشت گفت: من پیش از آنکه چشم بر هم زنی آن را برایت می‌آورم و چون (سلیمان) آن (اورنگ) را نزد خود پای برجا دید گفت: این از بخشش (های) پروردگار من است»؛ سوره نمل، آیه ۴۰.</ref> در آیه دیگر می‌خوانیم: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۳ سوره رعد علم غیب غیر خدا را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|وَيَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُواْ لَسْتَ مُرْسَلاً قُلْ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ]]}}﴾}}<ref>«آنکه دانشی از کتاب (آسمانی) با خویش داشت گفت: من پیش از آنکه چشم بر هم زنی آن را برایت می‌آورم و چون (سلیمان) آن (اورنگ) را نزد خود پای برجا دید گفت: این از بخشش (های) پروردگار من است»؛ سوره رعد، آیه ۴۳.</ref> در احادیث بسیاری که از طریق [[شیعه]] و [[سنی]] نقل شده می‌خوانیم که از [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} معنى {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} را پرسیدند، فرمود: او وصى برادرم [[سلیمان بن داوود]] بود، دوباره می پرسند: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}﴾}} کیست؟ فرمود: او برادرم [[امام علی|على بن ابى طالب]]{{ع}} است. بنابراین [[امام علی|امیر المؤمنین علی]] {{ع}} [[علم‌الکتاب]] را داراست که علم کلی است؛ نه مانند [[علم من الکتاب]] که علم جزئی را گویند<ref>تفسير تطبيقى، ص ۴۳۰.</ref>»<ref>[http://www.anvartaha.ir/fa/Content/42/%D8%B7%D8%A8%D9%82%20%D8%A7%D9%8A%D8%A7%D8%AA%20%D9%82%D8%B1%D8%A7%D9%86%20%D8%A7%D9%8A%D8%A7%20%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%20%D9%86%D9%8A%D8%B2%20%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85%20%D8%A8%D9%87%20%D8%BA%D9%8A%D8%A8%20%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF وبگاه مرکز پاسخگویی به سؤالات دینی انوار طاها]</ref>.
:::::*«[[امام]]{{ع}} با [[آیا علم به ملکوت علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)|مشاهده ملکوت]] و با [[آیا علم به تمام حقایق قرآن علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)|علم به حقیقت قرآن]] و [[آیا علم الکتاب علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)|داشتن علم الکتاب]]، عالم به غیب است؛ البته به اذن خدا<ref>تفسير تطبيقى، ص ۴۳۰.</ref>»<ref>[http://www.anvartaha.ir/fa/Content/42/%D8%B7%D8%A8%D9%82%20%D8%A7%D9%8A%D8%A7%D8%AA%20%D9%82%D8%B1%D8%A7%D9%86%20%D8%A7%D9%8A%D8%A7%20%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%20%D9%86%D9%8A%D8%B2%20%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85%20%D8%A8%D9%87%20%D8%BA%D9%8A%D8%A8%20%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF وبگاه مرکز پاسخگویی به سؤالات دینی انوار طاها]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

==پرسش‌های مصداقی همطراز==
{{پرسش‌های وابسته}}
{{ستون-شروع|3}}
# [[آیا علم به احکام و شرایع الهی علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به باطن قرآن علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به تأویل قرآن علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به تمام حقایق قرآن علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به کتب و صحف پیامبران علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به اشیا پیش از پیدایی آنها علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به حاجات و نیازهای مردم علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به عجایب یا راه‌های آسمان و زمین علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به عجایب خشکی و دریا علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به ملکوت علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به اسم اعظم الهی علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به خطورات قلبی یا ضمائر و نهان آدمیان علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به اعمال و احوال خلق علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به حلال یا حرام‌زادگی افراد علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به بلایا و منایا علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به گذشته و حال و آینده علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به ایمان یا عدم ایمان افراد علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به زمان و کیفیت مرگ افراد علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[اگر معصومان علم به زمان مرگ خود داشتند چرا تقیه می‌کردند؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به آنچه در رحم مادران است علم غیب شمرده می‌شود و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به زمان قیامت علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به زمان ظهور در آخر الزمان علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به احوال فرشتگان و دیدن آنها علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به احوال جنیان و دیدن آنها علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به احوال برزخ و ارتباط با آن عالم علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به منطق الطیر یا زبان حیوانات علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم تأویل احادیث علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)]]
{{پایان}}
{{پایان}}

==پرسش‌های وابسته==
{{پرسش‌های وابسته}}
{{ستون-شروع|3}}
# [[قلمرو علم غیب معصوم تا چه حدی است؟ (پرسش)]]
# [[مهم‌ترین مصادیق علم غیب کدام‌اند؟ (پرسش)]]
# [[علم به چه مواردی تنها نزد خداست؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم غیب معصوم قابلیت افزایش دارد؟ (پرسش)]]
# [[رابطه علم غیب با معجزه و کرامت چیست؟ (پرسش)]]
# [[آیا معجزه به واسطه علم غیب است؟ (پرسش)]]
# [[آیا فراست و حدس یا تیزبینی نوعی علم غیب است؟ (پرسش)]]
# [[آیا دریافت‌های باطنی و خطورات قلبی نوعی علم غیب است؟ (پرسش)]]
{{پایان}}
{{پایان}}

==[[:رده:آثار علم غیب معصوم|منبع‌شناسی جامع علم غیب معصوم]]==
{{پرسش‌های وابسته}}
{{ستون-شروع|3}}
* [[:رده:کتاب‌شناسی کتاب‌های علم غیب معصوم|کتاب‌شناسی علم غیب معصوم]]؛
* [[:رده:مقاله‌شناسی مقاله‌های علم غیب معصوم|مقاله‌شناسی علم غیب معصوم]]؛
* [[:رده:پایان‌نامه‌شناسی پایان‌نامه‌های علم غیب معصوم|پایان‌نامه‌شناسی علم غیب معصوم]].
{{پایان}}
{{پایان}}

==پانویس==
{{یادآوری پانویس}}
{{پانویس2}}

[[رده:علم غیب معصوم]]
[[رده:پرسش‌های جامع امامت و ولایت]]
[[رده:پرسش‌های علم غیب معصوم]]
[[رده:پرسش‌های علم غیب پیامبر]]
[[رده:پرسش‌های نیازمند ترجمه]]
[[رده:(اع): پرسش‌هایی با ۲۰ پاسخ]]
[[رده:(اع): پرسش‌های علم غیب معصوم با ۲۰ پاسخ]]
[[رده:پاسخ‌هایی برای بازنویسی]]

آیا پیامبران پیشین از نبوت و رسالت پیامبر خاتم آگاه بودند؟ (پرسش)

2019-02-15T12:46:11Z

Basim: حذف رده:پرسش‌های نیازمند ترجمه

{{پرسش غیرنهایی}}
{{جعبه اطلاعات پرسش
| موضوع اصلی = [[علم غیب معصوم (پرسش)|بانک جامع پرسش و پاسخ علم غیب]]
| موضوع فرعی = آیا پیامبران پیشین از [[نبوت]] و [[رسالت]] [[پیامبر خاتم]]{{صل}} آگاه بودند؟
| تصویر = 7626626262.jpg
| اندازه تصویر = 200px
| نمایه وابسته = [[علم غیب غیر خدا (نمایه)|علم غیب غیر خدا]]
| مدخل اصلی = [[علم غیب]]
| موضوعات وابسته =
| پاسخ‌دهنده =
| پاسخ‌دهندگان = [[سید علی هاشمی ۱|هاشمی]]؛ [[مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی]]
}}
'''آیا پیامبران پیشین از [[نبوت]] و [[رسالت]] [[پیامبر خاتم]]{{صل}} آگاه بودند؟''' یکی از سؤال‌های مصداقی پرسشی تحت عنوان ''«[[آیا همه پیامبران علم غیب داشته‌اند؟ (پرسش)|آیا همه پیامبران علم غیب داشته‌اند؟»]]'' است. برای بررسی جامع این سؤال و دیگر سؤال‌های مرتبط، یا هر مطلب وابسته دیگری، به مدخل اصلی '''[[علم غیب]]''' مراجعه شود.

==عبارت‌های دیگری از این پرسش==

== پاسخ نخست==
[[پرونده:11720.JPG|100px|right|بندانگشتی|[[سید علی هاشمی ۱|هاشمی]]]]
حجت الاسلام و المسلمین دکتر '''[[سید علی هاشمی ۱|سید علی هاشمی]]''' نویسنده کتاب ''«[[ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی (کتاب)|ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی]]»'' در پاسخ به این پرسش گفته است:
::::::«بله ظاهراً. برخی روایات بیان می‌کند که هیچ پیغمبری مبعوث نشده است مگر اینکه [[نبوت]] [[پیامبر خاتم]]{{صل}} و حتی [[امامت]] [[اهل بیت]]{{عم}} به آنها عرضه شده است؛ حتی درجاتشان و اینکه اشرف مخلوقات هستند نیز در روایات آمده است»<ref>مکاتبه اختصاصی [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>.
 

==پاسخ‌های دیگر==
{{یادآوری پاسخ}}
{{جمع شدن|۱. پژوهشگران مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی.}}
[[پرونده:9030760879.jpg|100px|right|بندانگشتی|]]
'''پژوهشگران [http://www.pasokhgoo.ir/node/1097 مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی]'''، در پاسخ به این پرسش آورده‌اند:
:::::*«[[عیسای مسیح]]{{ع}} همان گونه که از انبیای گذشته آگاهی داشت و نیز به چیزهایی که در حجابِ جدار و حصار محجوب بود، عالم بود و گزارش می‌داد: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۴۹ سوره آل عمران علم غیب غیر خدا را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|وَأُنَبِّئُكُم بِمَا تَأْكُلُونَ وَمَا تَدَّخِرُونَ فِي بُيُوتِكُمْ إِنَّ فِي ذَلِكَ لآيَةً لَّكُمْ]]}}﴾}}<ref>و شما را از آنچه می‌خورید یا در خانه می‌انبارید آگاه خواهم ساخت، این نشانه‌ای برای شماست؛ سوره آل عمران آیه ۴۹.</ref> از وقایع تاریخی آینده نیز آگاه بود که جریان رسالت [[پیامبر اکرم]]{{صل}} ازاین قبیل است: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| [[آیا آیه ۶ سوره صف علم غیب غیر خدا را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|وَإِذْ قَالَ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ يَا بَنِي إِسْرَائِيلَ إِنِّي رَسُولُ اللَّهِ إِلَيْكُم مُّصَدِّقًا لِّمَا بَيْنَ يَدَيَّ مِنَ التَّوْرَاةِ وَمُبَشِّرًا بِرَسُولٍ يَأْتِي مِن بَعْدِي اسْمُهُ أَحْمَدُ]]}}﴾}} <ref> و (یاد کن) آنگاه را که عیسی پسر مریم گفت: ای بنی اسرائیل! من فرستاده خداوند به سوی شمایم، توراتی را که پیش از من بوده است راست می‌شمارم و نویددهنده به پیامبری هستم که پس از من خواهد آمد، نام او احمد است؛ سوره صف، آیه: ۶.</ref> من شما را به آمدن پیامبری که پس از من خواهد آمد و نام مبارکش [[احمد]]{{صل}} است بشارت می‌دهم. این [[علم غیب]] است.
:::::*نکته شایان توجه این که اگر قرار بود غیر از [[خاتم انبیا]]{{صل}}، انبیای دیگری هم بیایند، بشارت دادن به خصوص آمدن وی وجهی نداشت. هم چنین کلمه تبشیر گذشته از آن که [[علم غیب]] به آینده را در بر دارد، تفوّق آینده نسبت به حال را هم تبیین می کند، زیرا اگر آینده مادون، یا هم سطح حال باشد دیگر بشارت نیست، زیرا بشارت مژده دادن به امر مسرّت بخشی است که انسان فاقد آن است، پس باید کمالی در دین [[پیامبر خاتم]]{{صل}} باشد که دین مسیح فاقد آن است. البته اگر کسی از وقوع حادثه ای در آینده خبر دهد آن حادثه هر چه باشد، پیش بینی آن، [[علم غیب]] محسوب می‌شود.
:::::*غرض آنکه آیه مزبور دو مطلب را در بر دارد: یکی علم قطعی عیسای مسیح به غیب، و دیگری تفوّق قطعی دین اسلام بر مسیحیّت و گرنه بشارت صادق نبود. بر این اساس قرآن کریم گذشته از این که ره آورد انبیای پیشین را تصدیق می‌کند، بر کتب آنان هیمنه و سلطه و نظارت دارد. بنابراین دیگر کتابها را با این کتاب مهیمن باید سنجید. چنانکه دیگر [[انبیا]]{{عم}} را نیز با میزان اعمال [[خاتم انبیا]]{{صل}} باید سنجید. چنانکه خود آن حضرت فرمود: {{عربی|اندازه=150%|«آدَمُ‏ وَ مَنْ‏ دُونَهُ‏ تَحْتَ‏ لِوَائِي‏ يَوْمَ‏ الْقِيَامَة»}}<ref>حضرت آدم و هر کس که پس او می باشد در روز قیامت زیر بیرق من خواهند بود.</ref>. به استناد آیه {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الأُمِّيَّ الَّذِي يَجِدُونَهُ مَكْتُوبًا عِندَهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَالإِنجِيلِ يَأْمُرُهُم بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَاهُمْ عَنِ الْمُنكَرِ وَيُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّبَاتِ وَيُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبَائِثَ وَيَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَالأَغْلالَ الَّتِي كَانَتْ عَلَيْهِمْ فَالَّذِينَ آمَنُواْ بِهِ وَعَزَّرُوهُ وَنَصَرُوهُ وَاتَّبَعُواْ النُّورَ الَّذِيَ أُنزِلَ مَعَهُ أُوْلَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ}}﴾}} <ref> همان کسان که از فرستاده پیام‌آور درس ناخوانده پیروی می‌کنند، همان که (نام) او را نزد خویش در تورات و انجیل نوشته می‌یابند؛ آنان را به نیکی فرمان می‌دهد و از بدی باز می‌دارد و چیزهای پاکیزه را بر آنان حلال و چیزهای ناپاک را بر آنان حرام می‌گرداند و بار (تکلیف) های گران و بندهایی را که بر آنها (بسته) بود از آنان برمی‌دارد، پس کسانی که به او ایمان آورده و او را بزرگ داشته و بدو یاری رسانده‌اند و از نوری که همراه وی فرو فرستاده شده است پیروی کرده‌اند رستگارند؛ سوره اعراف، آیه: ۱۵۷.</ref> [[موسای کلیم]]{{ع}} نیز مانند [[عیسای مسیح]]{{ع}} ظهور دین خاتم انبیا را از باب [[علم غیب]] به مردم گوشزد کرد.
:::::* بنابراین رئوس برنامه‌های [[پیامبر]]{{صل}} و ابعاد گوناگون عبادی، فرهنگی و سیاسی اسلام، و نیز حرّیت و برخی دیگر از اوصا ف مسلمانان را، هم [[موسای کلیم]]{{ع}} و هم [[عیسای مسیح]]{{ع}} به طور گسترده در تورات و انجیل بیان کرده‏‌اند. این نشانه آن است که هم [[موسای کلیم]]{{ع}} و هم [[عیسای مسیح]]{{ع}} به وجود مبارک [[خاتم]]{{صل}} و خصوصیات دین او [[علم غیب]] داشتند و [[عیسای مسیح]]{{ع}} بر اثر قرب عهدی که داشت بشارت بیشتری داد»<ref>[http://www.pasokhgoo.ir/node/1097 مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی]</ref>
{{پایان جمع شدن}}

==پرسش‌های مصداقی همطراز==
{{پرسش‌های وابسته}}
{{ستون-شروع|3}}
# [[آیا آدم پیامبر علم غیب دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا نوح پیامبر علم غیب دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا صالح پیامبر علم غیب دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا سلیمان پیامبر علم غیب دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا یعقوب پیامبر علم غیب دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا یوسف پیامبر علم غیب دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا عیسی پیامبر علم غیب دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا موسی پیامبر علم غیب دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا ابراهیم پیامبر علم غیب دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا اسحاق پیامبر علم غیب دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا خضر پیامبر علم غیب دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا داوود پیامبر علم غیب دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا لوط پیامبر علم غیب دارد؟ (پرسش)]]
{{پایان}}
{{پایان}}

==پرسش‌های وابسته==
{{پرسش‌های وابسته}}
{{ستون-شروع|3}}
# [[آیا در میان مخلوقات فقط انسان عالم به غیب می‌شود؟ (پرسش)]]
# [[آیا انسان آگاه از غیب باید عصمت داشته باشد؟ (پرسش)]]
# [[چه کسی غیر از خدا عالم به غیب است؟ (پرسش)]]
# [[آیا همه پیامبران علم غیب داشته‌اند؟ (پرسش)]]
# [[آیا همه امامان علم غیب داشته‌اند؟ (پرسش)]]
# [[آیا امام معصوم عالم به غیب است؟ (پرسش)]]
# [[آیا غیر از پیامبران و امامان انسانی عالم به غیب می‌شود؟ (پرسش)]]
# [[آیا غیر از پیامبران و امامان انسانی توان پیشگویی را دارد؟ (پرسش)]]
# [[تفاوت علم غیب خدا و معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[آیا از راه غیر مشروع می‌توان به علم غیب دست یافت؟ (پرسش)]]
# [[با توجه به عقیده بداء آیا بهره‌مندی انسان از علم غیب به معنای برتری مخلوق بر خالق نیست؟ (پرسش)]]
# [[آیا شیطان و فرشتگان می‌توانند به افکار ما آگاهی داشته باشند؟ (پرسش)]]
# [[آیا اطلاع از سرنوشت به نفع انسان ها است یا به ضرر آنها؟ (پرسش)]]
{{پایان}}
{{پایان}}

==[[:رده:آثار علم غیب معصوم|منبع‌شناسی جامع علم غیب معصوم]]==
{{پرسش‌های وابسته}}
{{ستون-شروع|3}}
* [[:رده:کتاب‌شناسی کتاب‌های علم غیب معصوم|کتاب‌شناسی علم غیب معصوم]]؛
* [[:رده:مقاله‌شناسی مقاله‌های علم غیب معصوم|مقاله‌شناسی علم غیب معصوم]]؛
* [[:رده:پایان‌نامه‌شناسی پایان‌نامه‌های علم غیب معصوم|پایان‌نامه‌شناسی علم غیب معصوم]].
{{پایان}}
{{پایان}}
==پانویس==
{{یادآوری پانویس}}ثص
{{پانویس2}}

[[رده:علم غیب معصوم]]
[[رده:پرسش‌های جامع امامت و ولایت]]
[[رده:پرسش‌های علم غیب معصوم]]
[[رده:پرسش‌های علم غیب پیامبر]]
[[رده:(اب): پرسش‌هایی با ۲ پاسخ]]
[[رده:(اب): پرسش‌های علم غیب معصوم با ۲ پاسخ]]
[[رده:پاسخ‌هایی برای بازنویسی]]

آیا معصوم عالم به قوانین طبیعی است؟ (پرسش)

2019-02-15T12:23:34Z

Basim:

{{پرسش غیرنهایی}}
{{جعبه اطلاعات پرسش
| موضوع اصلی = [[علم معصوم (پرسش)|بانک جامع پرسش و پاسخ علم معصوم]]
| موضوع فرعی = آیا معصوم عالم به قوانین طبیعی است؟
| تصویر = 7626626252.jpg
| اندازه تصویر = 200px
| نمایه وابسته = [[قلمرو علم معصوم (نمایه)|قلمرو علم معصوم]]
| مدخل اصلی = [[علم معصوم]]
| موضوعات وابسته =
| پاسخ‌دهنده =[[علی ربانی گلپایگانی]]
| پاسخ‌دهندگان =
}}
'''آیا معصوم عالم به قوانین طبیعی است؟''' یکی از پرسش‌های مرتبط به بحث '''[[علم معصوم (پرسش)|علم معصوم]]''' است که می‌توان با عبارت‌های متفاوتی مطرح کرد. برای بررسی جامع این سؤال و دیگر سؤال‌های مرتبط، یا هر مطلب وابسته دیگری، به مدخل اصلی '''[[علم معصوم]]''' مراجعه شود.

==عبارت‌های دیگری از این پرسش==

==پاسخ نخست==
[[پرونده:1103557498.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی]]]]
::::::حجت الاسلام و المسلمین '''[[علی ربانی گلپایگانی]]''' در کتاب ''«[[وحی نبوی (کتاب)|وحی نبوی]]»'' در این باره گفته است:
::::::«در قرآن کریم به قوانین طبیعی مهمی اشاره شده است که برخی از آنها بر خلاف نظریه علمی رایج آن زمان بوده است؛ مانند حرکت زمین، و برخی دیگر نیز به کلی از درک و دانش بشر آن روزگار فراتر بوده است و پس از گذشت قرن‌ها در عصر جدید بشر به آنها پی برده است؛ مانند جو نگهبان زمین، و توسعه فضا، و برخی دیگر نیز در سطحی فراتر و گسترده‌تر از آنچه در آن زمان برای بشر شناخته شده بود، مطرح شده است؛ مانند نقش کوه‌ها در حفظ زمین، و نقش باد در تلقیح گیاهان. مفسران و متکلمان اسلامی این‌گونه معارف قرآنی را معجزات علمی قرآن دانسته و در بحث از اعجاز قرآن از آن به‌عنوان یکی از ابعاد اعجاز قرآن نام برده‌اند. بنابراین، خواه علم پیامبر درباره حوادث و قوانینی طبیعی را گسترده و همه‌جانبه بدانیم یا ندانیم، در اینکه علم و دانش او دراین‌باره فراتر و گسترده‌تر از علم و دانش مردم عصر خود بوده است، جای تردید نیست: مفسران اسلامی نمونه‌های بسیاری از معجزات یا پیشگویی‌های علمی قرآن را بازگو کرده‌اند که نمونه‌هایی را یادآور می‌شویم:
::::::۱. آب ماده اصلی و قوام خلقت هر موجود زنده‌ای است: {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|وَ جَعَلْنَا مِنَ الْمَاء كُلَّ شَيْءٍ حَيٍّ}}﴾}}.<ref>«و هر چیز زنده‌ای را از آب پدید آوردیم»؛ انبیاء: ۳۰.</ref> مقصود این است که آب در زندگی هر موجود زنده نقش اصلی دارد. این مطلبی است که بشر در پرتو دانش جدید تا حدود زیادی به راز آن پی برده است. از نظر علم جدید زندگی در زمین نخست در دریاها و از آب پدید آمد، آن‌گاه انواع مختلف موجودات زنده پدیدار گشت.<ref>[[علامه طباطبایی]]، المیزان، ج۱۴، ص۳۰۵؛ سید قطب، فی ظلال القرآن، ج۵، ص۵۳۱؛ [[محمد هادی معرفت]]، التمهید فی علوم القرآن، ج۶، ص۳۰-۴۳.</ref>
::::::۲. آسمان دارای صفت رَجْع و زمین دارای صفت صَدْع است: {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|وَ السَّمَاءِ ذَاتِ الرَّجْعِ * وَ الأَرْضِ ذَاتِ الصَّدْعِ}}﴾}}<ref>«و سوگند به آسمان باران‌زا * و به زمین برشکافته (از گیاه)»؛ طارق: ۱۱ و ۱۲.</ref> رجع یعنی بازگرداندن و صدع یعنی شکافتن. ویژگی آسمان این است که شکافته می‌شود و چیزهایی را از درون خود بیرون می‌دهد. ساده‌ترین معنای این دو پدیده که با حواس ظاهری و برای افراد معمولی هم قابل درک است، این است که بخارهایی که به سوی آسمان می‌رود، به‌صورت باران به سوی زمین بازمی‌گردد و گیاهان از درون زمین سر بر می‌آورند؛ اما رجع آسمان و صدع زمین گونه‌های بسیار دیگری نیز دارد که برخی از آنها با علم و تجربه برای بشر معلوم گردیده و برخی دیگر نیز در آینده معلوم خواهد شد. امروزه معلوم شده که امواج رادیویی که در فضا پراکنده می‌شود، پس از رسیدن به نقطه‌ای خاص بار دیگر به زمین بازمی‌گردد و ما آنها را می‌شنویم و احساس می‌کنیم و اگر چنین نبود، آن امواج از دسترس احساس ما بیرون می‌رفت و ما هیچ‌گونه ادراکی از آنها نمی‌داشتیم. امروزه برای بشر معلوم شده است که از زمین علاوه بر گیاهان، گاز، نفت، آب‌های طبی و... خارج می‌شود.<ref>[[محمد هادی معرفت]]، التمهید فی علوم القرآن، ج۶، ص۱۰۷-۱۰۸.</ref>
::::::۳. قرآن کریم از توسعه آسمان توسط خداوند گزارش داده است: {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|وَالسَّمَاء بَنَيْنَاهَا بِأَيْدٍ وَإِنَّا لَمُوسِعُونَ}}﴾}}<ref>«آسمان را با قدرت آفریدیم و توسعه‌دهنده آن هستیم»؛ ذاریات: ۴۷.</ref> . توسعه فضا حقیقتی است که بشر در پرتو علم و دانش جدید به آن دست یافته است.<ref>پی‌یر روسو، تاریخ علوم، ص۸۶۲-۸۶۸/ محمدهادی معرفت، التمهید فی علوم القرآن، ج۶، ص۱۱۱-۱۱۲.</ref>
::::::۴. قرآن کریم از برافراشتگی آسمان‌ها بدون ستونی دیده شدنی توسط خداوند خبر داده است: {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|رَفَعَ السَّمَاوَاتِ بِغَيْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَهَا}}﴾}}<ref>«آسمان‌ها را بدون ستونی که آن را ببینید، برافراشته است». رعد: ۲.</ref> در روایتی از امام رضا{{ع}} نقل شده که فرمود: آنجا ستونی هست، ولی شما آن را نمی‌بینید: {{عربی|اندازه=155%|«ثمَّ عَمَد ولکن لا ترونها»}}.<ref>علی‌بن ابراهیم قمی، تفسیر قمی، ج۲، ص۳۲۸.</ref> علم جدید قانون جاذبه عمومی را کشف کرده است که نظام سیارات بر اساس آن استوار گردیده است»<ref>[[وحی نبوی (کتاب)|وحی نبوی]]؛ ص۲۱۲ و ۲۱۴.</ref>

==پرسش‌های وابسته==
{{پرسش‌های وابسته}}
{{ستون-شروع|3}}
# [[قلمرو علم معصوم تا چه حدی است؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم تام معصوم امکان عقلی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم تام معصوم با اختیار وی منافات ندارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا اعتقاد به علم تام معصوم شرک نیست؟ (پرسش)]]
# [[آیا اعتقاد به تام علم معصوم امام غلو نیست؟ (پرسش)]]
# [[آیا عدم اعتقاد به علم تام معصوم امام آسیبی به ایمان وارد می‌کند؟ (پرسش)]]
# [[آیا قول به محدودیت علم معصوم مانع عقلی یا شرعی دارد؟ (پرسش)]]
# [[چگونه می‌شود معصوم را انسان کامل دانست اما علم او را محدود شمرد؟ (پرسش)]]
# [[آیا معصوم باید علم تام داشته باشد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم تام معصوم ضرورت عقلی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم تام معصوم ضرورت شرعی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا آگاهی معصوم به نحو تام شرطی از شروط امامت است؟ (پرسش)]]
# [[اگر معصوم علم تام دارد پس چه نیازی به وحی است؟ (پرسش)]]
# [[آیا نمونه‌هایی از علم تام معصوم در قرآن موجود است؟ (پرسش)]]
# [[آیا نمونه‌هایی از علم تام معصوم در حدیث موجود است؟ (پرسش)]]
# [[آیاتی که مخالفان علم تام معصوم به آنها استدلال می‌کنند کدام‌اند؟ (پرسش)]]
# [[با وجود آیاتی که علم تام معصوم را نفی می‌کنند چگونه این علم اثبات می‌شود؟ (پرسش)]]
# [[آیاتی که موافقان علم تام معصوم به آنها استدلال می‌کنند کدام‌اند؟ (پرسش)]]
# [[چگونه آیات نافی علم تام معصوم از غیر خدا با آیات مثبت علم تام معصوم برای غیر او قابل جمع هستند؟ (پرسش)]]
# [[آیاتی که مخالفان علم تام معصوم پیامبر خاتم به آنها استدلال می‌کنند کدام‌اند؟ (پرسش)]]
# [[آیا روایاتی وجود دارند که علم تام معصوم را نفی می‌کنند؟ (پرسش)]]
# [[چگونه آیات نافی علم تام معصوم با روایات مثبت علم تام معصوم قابل جمع هستند؟ (پرسش)]]
# [[چگونه روایات نافی علم تام معصوم با روایات مثبت علم تام معصوم قابل جمع هستند؟ (پرسش)]]
# [[دلیل عقلی علم تام پیامبران چیست؟ (پرسش)]]
# [[دلیل قرآنی علم تام پیامبران چیست؟ (پرسش)]]
# [[دلیل حدیثی علم تام پیامبران چیست؟ (پرسش)]]
# [[آیا شاهد تاریخی بر علم تام پیامبران وجود دارد؟ (پرسش)]]
# [[بر فرض اثبات علم تام پیامبران علم تام امامان چگونه ثابت می‌شود؟ (پرسش)]]
# [[دلیل عقلی علم تام امامان چیست؟ (پرسش)]]
# [[دلیل قرآنی علم تام امامان چیست؟ (پرسش)]]
# [[دلیل حدیثی علم تام امامان چیست؟ (پرسش)]]
# [[آیا شاهد تاریخی بر علم تام امامان وجود دارد؟ (پرسش)]]
# [[چرا امامان علم تام معصوم خود را انکار می‌کردند؟ (پرسش)]]
# [[آيا علم تام معصوم تکلیف‌آور است و معصوم را به عمل بر اساس آن موظف می‌کند؟ (پرسش)]]
# [[آیا معصوم از علم تام خود بهره می‌برد؟ (پرسش)]]
# [[اگر معصوم از علم تام خود بهره نمی‌برد پس فایده‌اش چیست؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم محدود معصوم ضرورت عقلی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم محدود معصوم ضرورت شرعی دارد؟ (پرسش)]]
# [[مهم‌ترین مصادیق علم ویژه معصوم کدام‌اند؟ (پرسش)]]
# [[علم به چه مواردی تنها نزد خداست؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم معصوم قابلیت افزایش دارد؟ (پرسش)]]
# [[رابطه علم ویژه معصوم با معجزه و کرامت چیست؟ (پرسش)]]
# [[آیا معجزه به واسطه علم معصوم است؟ (پرسش)]]
# [[دیدگاه‌های دانشمندان مسلمان در باره قلمرو علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
{{پایان}}
{{پایان}}

==[[:رده:آثار علم معصوم|منبع‌شناسی جامع علم معصوم]]==
{{پرسش‌های وابسته}}
{{ستون-شروع|3}}
* [[:رده:کتاب‌شناسی کتاب‌های علم معصوم|کتاب‌شناسی علم معصوم]]؛
* [[:رده:مقاله‌شناسی مقاله‌های علم معصوم|مقاله‌شناسی علم معصوم]]؛
* [[:رده:پایان‌نامه‌شناسی پایان‌نامه‌های علم معصوم|پایان‌نامه‌شناسی علم معصوم]].
{{پایان}}
{{پایان}}

==پانویس==
{{یادآوری پانویس}}
{{پانویس2}}

[[رده:علم معصوم]]
[[رده:پرسش‌های جامع امامت و ولایت]]
[[رده:پرسش‌های علم معصوم]]
[[رده:(اا): پرسش‌هایی با ۱ پاسخ]]
[[رده:(اا): پرسش‌های علم غیب معصوم با ۱ پاسخ]]

آیا معصوم در برخی موارد دچار سهو یا غفلت می‌شود؟ (پرسش)

2019-02-15T11:36:06Z

Basim: حذف رده:پرسش‌های نیازمند ترجمه

{{ویرایش غیرنهایی}}
{{جعبه اطلاعات پرسش
| موضوع اصلی = [[علم معصوم (پرسش)|بانک جامع پرسش و پاسخ علم معصوم]]
| موضوع فرعی = آیا معصوم در برخی موارد دچار سهو یا غفلت می‌شود؟
| تصویر = 7626626252.jpg
| اندازه تصویر = 200px
| نمایه وابسته = [[ویژگی‌های علم معصوم (نمایه)|ویژگی‌های علم معصوم]]
| مدخل اصلی = [[علم معصوم]]
| موضوعات وابسته =
| پاسخ‌دهنده = [[محمد حسین مظفر]]؛ [[عسکری امام‌خان|امام‌خان]]
| پاسخ‌دهندگان =
}}
'''آیا معصوم در برخی موارد دچار سهو یا غفلت می‌شود؟''' یکی از سؤال‌های مصداقی پرسشی تحت عنوان ''«[[آیا علم معصوم حضوری است یا غیر حضوری؟ (پرسش)|آیا علم معصوم حضوری است یا غیر حضوری؟»]]'' است. برای بررسی جامع این سؤال و دیگر سؤال‌های مرتبط، یا هر مطلب وابسته دیگری، به مدخل اصلی '''[[علم معصوم]]''' مراجعه شود.

==عبارت‌های دیگری از این پرسش==

== پاسخ نخست==
[[پرونده:8905674.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[سید عبدالحسین نجفی لاری|نجفی لاری]]]]
::::::آیت‌الله '''[[سید عبدالحسین نجفی لاری]]''' در کتاب ''«[[ آگاهی‌های آسمانی (کتاب)| آگاهی‌های آسمانی]]»'' در این‌باره گفته‌است:
::::::«[[شیخ صدوق]] که سهو [[نبی]] را جایز می‌داند، در توجیه آن، در بخش پایانی باب سهو کتاب من لا یحضره الفقیه می‌نویسد: سهو [[پیامبر]]{{صل}} مانند سهو ما انسان‌ها نیست سهو ما از شیطان است؛اما سهو [[نبی]] از سوی خدای رحمان است. خداوند [[پیامبر]] را به سهو می‌اندازد و این، یا به خاطر رحم به امت است که اگر مسلمانی سهو کرد و یا خواب ماندو نمازش قضا شد سرزنش نشود و یا بخاطر این است که کسی در مورد [[پیامبر]]، توهم ربوبیت نداشته باشد و یا به این جهت است که مردم از این طریق بتوانند حکم سهو را یاد بگیرند.
::::::'''پاسخ شبهه:''' این که اگر چنین مصلحت‌هائی موجب تجویز سهو در [[پیامبر]]{{صل}} شود، باید موجب تجویز بسیاری از نواقص مانند لنگ بودن، چپ چشمی ‌وکوری نیز باشد؛ چون این‌ها هم مستند به رحمان هستند و خداوند باید آنان را کور و لنگ و چپ چشم قرار دهد تا بدین وسیله بر مردم رحم کند و کسی که دارای این عیب و نقص‌ها باشد احساس ناراحتی و خجالت نکند.
::::::'''پاسخ حلی:''' سهو از چیزهایی مانند دروغ نیست که اقتضای قبح و نقص را داشته باشد ودر مواقعی و به خاطر مصلحتی مانند ضرورت یا دفع ضرر یا به خاطر تقیه، جایز باشد و آن مصلحت، قبح و نقص آن را جبران کند؛ بلکه سهو مانند ظلم، از نقص‌های ذاتی است و جزء علت‌های تامه قبح بوده و نقص در مرتبت [[امامت]] محسوب می‌شود بطوری که هیچ چیزی نمی‌تواند قبح آن را رفع کند و هیچ مصلحتی نمی‌تواند نقص بودن آن را تدارک کند و مقایسه آن با سایر مصیبت‌هایی که در آنان پیامبران وامامان{{عم}} تجویز شده است قیاسی مع‌الفارق خواهد بود.
::::::[[شیخ مفید]] ضمن رد شبهه [[شیخ صدوق]]، تقسیم دیگری را به این صورت بیان کرده که: سهو از عبادت ناشی از غلبه خواب تا این که وقت سپری شده و نماز قضاء شود با سهوی که ناشی از غیر خواب است، فرق دارد. اولی جایز و بدون اشکال است بر خلاف دومی‌ که جایز نیست و نوعی اشکال و عیب برای انسان تلقی می‌شود که می‌توان از آن دوری کرد به خلاف خواب، که عیب و نقص محسوب نمی‌شود و هیچ بشری از آن جدا نیست.
::::::'''جواب:''' این بیان [[شیخ مفید]] گرچه تقسیم در تقسیم صدوق است اما این نظریه نیز همان مشکلات دیدگاه صدوق را دارد چون همان طوری که میان سهو در بیان احکام و سهو در عبادت در این که هر دو عیب و نقص بوده و منافات با رتبه [[امامت]] دارند فرقی وجود ندارد، همین طور بین سهو در عبادت ناشی از خواب و غیر خواب تفاوتی وجود ندارد و ادعای تفاوت دیدگاه [[شیخ مفید]] را عقل قبول ندارد؛ بلکه ممکن است فوت شدن نماز به خاطر خواب ماندن، عیب و نقصش بیشتر از فوت شدن آن به خاطر سهو به غیر از خواب باشد با این که هر دو سهو هستند به خاطر این که حدیث مذکور، در باره خواب مانده است نه سهو. این مطلبی است که مورد قبول همه است.
::::::شاهد بر این، روایاتی وجود دارد. مانند این که: [[امام]] چشمش می‌خوابد اما قلبش نمی‌خوابد، محتلم نمی‌شود، خمیازه نمی‌کشد. بنابراین هر جوابی که [[شیخ مفید]] به [[شیخ صدوق]] می‌دهد و به نظریه او طعنه می‌زند عیناً همان را می‌توان به خود [[شیخ مفید]] طعنه زد و جواب داد»<ref>[[آگاهی‌های آسمانی (کتاب)|آگاهی‌های آسمانی]]، ص ۱۴۷.</ref>.

==پاسخ‌های دیگر==
{{جمع شدن|۱. آیت‌الله مظفر؛}}
[[پرونده:11738.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[محمد حسین مظفر]]]]
آیت‌الله '''[[محمد حسین مظفر]]''' در کتاب ''«[[پژوهشی در باب علم امام (کتاب)|پژوهشی در باب علم امام]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
:::::#« فراموشی کمبودی است برای [[پیامبر]]{{صل}} و آن را بر او عیب می‌گیرند و نباید با چیزی که عیب و عار را متوجه [[پیامبر خاتم|سیّد الانبیاء]]{{صل}} می‌کند از مردم دفع نقصان کرد.
:::::# معایب مردم در صورت و سیرت، فراوان است و به مقتضای سخن مرحوم [[شیخ صدوق]]، خداوند باید تمامی آن معایب را در [[رسول اکرم]]{{صل}} قرار دهد، تا دیگر کسی آن معایب را عار نداند. و در نتیجه باید [[رسول اکرم]]{{صل}} بداخلاق، تندخو و سنگین دل و نیز لنگ و یک چشم و... باشد، تا چنین امری را بر صاحبان آنها عیب نگیرند.
:::::# سهو ذاتاً نقص و کمبود است و به صرف اینکه موجب برطرف شدن عار از مردم می‌گردد، این نقیصه جبران نمی‌شود، زیرا اعمال تابع مصالح و مفاسد شخصی خودشان هستند.
:::::# برای برطرف نمودن توهم ربوبیت راه‌های دیگر غیر از سهو و خواب ماندن وجود دارد، و مسئله سهو و خواب ماندن کسی را که در اثر اغوای شیطان در دام چنین گمانه‌های باطلی افتاده، از اعتقاد خویش باز نمی‌دارد، لذا هستند کسانی از این گرون که از نسبت سهو و خواب ماندن به [[پیامبر]] ابا ندارند»<ref>[[محمد حسین مظفر]]، [[ پژوهشی در باب علم امام (کتاب)|پژوهشی در باب علم امام]]، ص ۱۱۶.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۲. حجت الاسلام و المسلمین امام‌خان؛}}
[[پرونده:11700.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[عسکری امام‌خان|امام‌خان]]]]
::::::حجت الاسلام و المسلمین '''[[عسکری امام‌خان]]''' در پایان‌نامه کارشناسی ارشد خود با عنوان ''«[[منشأ و قلمرو علم امام (پایان‌نامه)|منشأ و قلمرو علم امام]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«درباره سهو [[پیغمبر]]{{صل}} ظاهراً غیر از صدوق احدی از موثقین حدیث به این مطلب قائل نیستند، و قول صدوق نادر و مردود است. چنانکه مرحوم [[شیخ صدوق]] در کتاب "من لایحضره الفقیه" می‌گوید: فراموشی [[پیامبر]]{{صل}} مانند فراموشی ما، از ناحیه شیطان نیست بلکه از ناحیه خداوند رحمان است که به موجب مصلحت و مهربانی بر مردم چیزی را از یاد [[پیامبر]]{{صل}} می‌برد تا بر مسلمانی که خواب مانده و یا نمازش را که فراموش کرده عیب نگیرند، و نیز توهم ربوبیت در حق [[پیامبر]]{{صل}} نشود و همچنین مردم احکام سهو را بدانند<ref>[[شیخ صدوق]]، من لایحضره الفقیه، ج۱، ص۳۶۰.</ref>.
::::::آقای [[محمد باقر موحدی]] در پاسخ به اینگونه روایات می‌گویند: تمام این روایات خبر واحد است، در باب اصول و عقاید باید به حکم قطعی و عقل عمل شود، و از نظر عقل [[امام]]{{ع}}واجد علم حضوری باشد هیچ محذوری ندارد. آیات و روایات که مبین حکم عقل می‌باشد می‌شود گفت ارشادی است»<ref>محمد باقر موحدی، ولایت و امامت، ص ۲۶۲.</ref>
::::::همچنین شیخ [[محمد حسین خراسانی]] در جواب از اینگونه روایات می‌گویند: باید طرح کنیم بکلی روایات سهو النبی{{صل}}. و امثال آن روایاتی را که نقل کردیم چون تمام روایات آحاد است علاوه شاذ و ضعیف السند و اضطراب متن دارد، و در اصول دین جائز نیست عمل به روایات آحاد کمااینکه مفید، در رساله خودشان همین جواب را داده ا ند، و [[شیخ حر]] نیز همین جواب را داده، و شهید در ذکری و علامه در تذکره، و [[شیخ طوسی]] در استبصار همین جواب را داده‌اند، و نیز روات این روایات مذهب اکثر آنها فاسد است کمااینکه [[شیخ حر]] و [[شیخ مفید]] تصریح به فساد مذهب آنها کرده‌اند<ref>[[محمد حسین خراسانی]]، نخبة الکلام، فی معرفة الامام در ولایت، ص۶۱.</ref> خلاصه اینکه اینگونه روایات هم سنداً و هم دلالتاً به مشکل مواجه‎اند بعلاوه با حکم عقل قطعی ناسازگاری دارند. لذا عمل به آنها درست نخواهد بود»<ref>[[عسکری امام‌خان]]، [[منشأ و قلمرو علم امام (پایان‌نامه)|منشأ و قلمرو علم امام]]، فصل پنجم.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

==پرسش‌های وابسته==
{{پرسش‌های وابسته}}
{{ستون-شروع|3}}
# [[ویژگی‌های علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم معصوم حضوری است یا حصولی؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم معصوم به طور دفعی یا تدریجی به او داده می‌شود؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم معصوم تام و بی‌کران است یا محدود؟ (پرسش)]]
## [[دلایل قایلان به تام بودن علم معصوم چیستند؟ (پرسش)]]
## [[دلایل قایلان به محدود بودن علم معصوم چیستند؟ (پرسش)]]
## [[چگونه روایات دال بر تام بودن علم معصوم با روایات دال بر محدود بودن علم معصوم او قابل جمع هستند؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم معصوم تفصیلی و با جزئیات است یا اجمالی و کلی؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم معصوم دائمی است؟ (پرسش)]]
## [[اگر علم معصوم دائمی است پس چرا گاهی به برخی نوشته‌ها برای کسب اطلاعات مراجعه می‌کند؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم معصوم ذاتی است یا خداوند به او علم می‌آموزد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم معصوم اکتسابی است یا موهبتی؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم معصوم فعلی است یا شأنی؟ (پرسش)]]
# [[دیدگاه‌های دانشمندان مسلمان در باره ویژگی‌های علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه‌های دانشمندان عرفان اسلامی در باره ویژگی‌های علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه‌های دانشمندان فلسفه و حکمت اسلامی در باره ویژگی‌های علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه‌های دانشمندان تفسیر در باره ویژگی‌های علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه‌های دانشمندان حدیث در باره ویژگی‌های علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه دانشمندان اصول دین مکتب امامیه در باره ویژگی‌های علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه دانشمندان اصول دین مکتب معتزله در باره ویژگی‌های علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه دانشمندان اصول دین مکتب اشعریه در باره ویژگی‌های علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه دانشمندان اصول دین مکتب اباضیه در باره ویژگی‌های علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه فرقه وهابیت در باره ویژگی‌های علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
{{پایان}}
{{پایان}}

==[[:رده:آثار علم معصوم|منبع‌شناسی جامع علم معصوم]]==
{{پرسش‌های وابسته}}
{{ستون-شروع|3}}
* [[:رده:کتاب‌شناسی کتاب‌های علم معصوم|کتاب‌شناسی علم معصوم]]؛
* [[:رده:مقاله‌شناسی مقاله‌های علم معصوم|مقاله‌شناسی علم معصوم]]؛
* [[:رده:پایان‌نامه‌شناسی پایان‌نامه‌های علم معصوم|پایان‌نامه‌شناسی علم معصوم]].
{{پایان}}
{{پایان}}

==پانویس==
{{پانویس2}}

[[رده:علم معصوم]]
[[رده:پرسش‌های جامع امامت و ولایت]]
[[رده:پرسش‌های علم معصوم]]
[[رده:(ات): پرسش‌هایی با ۳ پاسخ]]
[[رده:(ات): پرسش‌های علم غیب معصوم با ۳ پاسخ]]

آیا قضاوت‌های معصومان با استفاده از علم خویش بوده است؟ (پرسش)

2019-02-15T11:30:25Z

Basim: /* پانویس */

{{ویرایش غیرنهایی}}
{{جعبه اطلاعات پرسش
| موضوع اصلی = [[علم معصوم (پرسش)|بانک جامع پرسش و پاسخ علم معصوم]]
| موضوع فرعی = آیا قضاوت‌های معصومان با استفاده از علم خویش بوده است؟
| تصویر = 7626626252.jpg
| اندازه تصویر = 200px
| نمایه وابسته = [[کلیاتی از علم معصوم (نمایه)|کلیاتی از علم معصوم]]
| مدخل اصلی = [[علم معصوم]]
| موضوعات وابسته =
| پاسخ‌دهنده =
| پاسخ‌دهندگان =[[سید عبدالحسین نجفی لاری|نجفی لاری]]؛ [[مهدی پیشوایی|پیشوایی]]
}}
'''آیا قضاوت‌های معصومان با استفاده از علم خویش بوده است؟''' یکی از پرسش‌های مرتبط به بحث '''[[علم معصوم (پرسش)|علم معصوم]]''' است که می‌توان با عبارت‌های متفاوتی مطرح کرد. برای بررسی جامع این سؤال و دیگر سؤال‌های مرتبط، یا هر مطلب وابسته دیگری، به مدخل اصلی '''[[علم معصوم]]''' مراجعه شود.

==عبارت‌های دیگری از این پرسش==

== پاسخ نخست==
[[پرونده:8905674.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[سید عبدالحسین نجفی لاری|نجفی لاری]]]]
::::::آیت‌الله '''[[سید عبدالحسین نجفی لاری]]''' در کتاب ''«[[ آگاهی‌های آسمانی (کتاب)| آگاهی‌های آسمانی]]»'' در این‌باره گفته‌است:
::::::«[[سید مرتضی]] در کتاب "انتصار"، استدلال اسکافی [[ابن جنید]] را در بحث قضاء -مبنی بر عدم جواز قضاوت [[امام]] به علم خویش- نقل می‌کند که وی چنین استدلال کرده است که: خداوند بین مؤمنان حقوقی قرار داده که آن حقوق را، بین مؤمنان و کفار باطل کرده است مثل ارث‌ بردن، ازدواج و خوردن ذبیحه آنان به عبارت دیگر: خداوند میان مؤمنان حقوقی قرار داده اما بین مؤمن و کافر حقوقی نیست؛ و خداوند پیامبرش را به کسی که کفر باطنی و اسلام ظاهری دارد "منافق" آگاه گردانیده است، اما حال منافق را برای مؤمنان آشکار نکرده است؛ زیرا در صورت آشکار شدن، با آنان ازدواج نمی‌کنند و ذبائح آنان را نمی‌خورند. وی و در نقد آن تصریح می‌کند که: "اولاً ما منع می‌کنیم که خداوند پیامبرش را به تمام جزئیات و باطن‌های کافران مطلع کرده باشد..."<ref>[[الانتصار فی انفرادات الامامیه (کتاب)|الانتصار فی انفرادات الامامیه]]، ص۴۹۴. برای اطلاع از دیدگاه سید مرتضی درباره عدم گستردگی علم امام رجوع شود به دیگر آثار سید از جمله: تنزیه الانبیا ص۱۸۰ و کتاب الشافی ص۱۸۸.</ref> این جواب ایشان، صریح است در اینکه [[علم امام]] محدود بوده و به تمامی موضوعات شامل نمی‌شود. نه تنها [[سید مرتضی]] چنین دیدگاهی دارد بلکه هر فقیهی که این منع را از زبان سید بیان نموده و بر آن اعتراضی نکرده باشد،<ref>نگاه کنید به: جواهر الکلام، ج۴۰، ص۸۶-۸۷.</ref> مانند صاحب جواهر و دیگران، در واقع دیدگاه سید را تأیید می‌کند»<ref>[[آگاهی‌های آسمانی (کتاب)|آگاهی‌های آسمانی]]، ص ۴۶ - ۴۹.</ref>.

==پاسخ‌های دیگر==
{{جمع شدن|۱. حجت الاسلام و المسلمین پیشوایی؛}}
[[پرونده:243711.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[مهدی پیشوایی|پیشوایی]]]]
::::::حجت الاسلام و المسلمین [[مهدی پیشوایی]] و دیگر نویسندگان، کتاب ''«[[مقتل جامع سیدالشهداء (کتاب)|مقتل جامع سیدالشهداء]]»'' در این‌باره گفته‌‌اند:
::::::«هر چند [[معصومان]]{{عم}} در پرتو روح [[ولایت]]، به مسائل پشت پرده و ماورای طبیعی آگاه‌اند، به علل مختلف، از جمله دلایل تربیتی، مجاز نیستند از این علم در امور شخصی و اجتماعی خویش استفاده کنند؛ چرا که این‌گونه بهره‌برداری سبب می‌شود تبلیغ عملی آنان خدشه‌دار شود و دیگر نتوانند صبر در مصائب و گرفتاری‌ها را به دیگران توصیه کنند. [[آیا معصوم از علم تام خود برای از بین بردن دشمنان خود استفاده نمی‌کند؟ (پرسش)|کسی که در میدان جهاد و شهادت در راه خدا از این علم، بهره‌گیری کند و هر نوع تیر بلا را از اصابت به هدف باز دارد]] و پیوسته خود را از حوزه بیماری‌ها و گرفتاری‌ها و ناراحتی‌ها برهاند، دیگر نمی‌تواند امت را به استقامت و تحمل سختی‌ها دعوت کند؛ زیرا با اعتراض پیروانی مواجه خواهد شد که می‌گویند: کسی می‌تواند ما را به مسائل معنوی و سازنده توصیه کند که خود نمونه‌ای از این صفات برجسته انسانی باشد. بنابراین انسان‌های الهی چون سرمشق و الگودهنده به انسان‌های دیگر هستند، در برابر مشکلات و ناگواری‌ها همانند همه مردم، تلاش می‌کنند و از اسباب و ابزارهای عادی برای رفع آن‌ها کمک می‌گیرند و چه بسا به دلیل نارسایی و کمبود امکانات، کوشش آنان عقیم بماند. شاهد این ادعا، سیره و بعضی از سخنان پیشوایان دین در این باره است که به نمونه از آن‌ها، اشاره می‌کنیم: (...) در روایات آمده است که معیار داوری‌های [[پیامبر]]{{صل}} و [[ائمه]]{{عم}}، همان اصول قضایی اسلام، یعنی اقامه شهود با سوگند بوده است، نه علم غیب و آگاهی‌های خارج از مجاری طبیعی، چنان که [[امام صادق]]{{ع}} از [[رسول خدا]]{{صل}} نقل می‌کند: من میان شما با شاهد و قسم داوری می‌کنم و برخی از شما در ادعای خود، زیرک‌تر است. پس هر مردی که از مال برادرش به سود او گرفتم و به او دادم، آن مال همانند پاره‌ای از آتش است.<ref>«إِنَّمَا أَقْضِی‏ بَیْنَکُمْ‏ بِالْبَیِّنَاتِ‏ وَ الْأَیْمَانِ‏ وَ بَعْضُکُمْ أَلْحَنُ بِحُجَّتِهِ مِنْ بَعْضٍ فَأَیُّمَا رَجُلٍ قَطَعْتُ لَهُ مِنْ مَالِ أَخِیهِ شَیْئاً فَإِنَّمَا قَطَعْتُ لَهُ بِهِ قِطْعَهً مِنَ النَّارِ؛کلَیْنی، الفروع من الکافی، تصحیح علی اکبر غفاری، ج ۷، ص ۴۱۴، ح ۱؛ [[شیخ طوسی]]، تهذیب الاحکام، تصحیح علی اکبر غفاری، ج ۶، ص ۲۵۶٫.</ref><ref>[[جعفر سبحانی]]، پرسش‌ها و پاسخ‌ها، ص ۱۶۱ – ۱۶۵٫.</ref> مقصود این است که هر کس بر ادعای خویش شاهد داشت یا سوگند یاد کرد، من به نفع او داوری می‌کنم؛ چه راست بگوید و چه دروغ. البته اگر با دروغ مالی را به دست آورد، آن مال همانند پاره‌ای از آتش جهنم است»<ref>[[مقتل جامع سیدالشهداء (کتاب)|مقتل جامع سیدالشهداء]]؛ ج۱.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

==پرسش‌های وابسته==
{{فهرست پرسش‌ها}}
{{ستون-شروع|2}}
# [[علم در لغت و اصطلاح به چه معناست؟ (پرسش)]]
# [[علم در قرآن و حدیث به چه معنا به کار رفته است؟ (پرسش)]]
# [[حقیقت علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[احاطه علمی معصوم به چه معناست؟ (پرسش)]]
# [[آیا مراد از علم امام یا معصوم علم عادی و ویژه اوست یا یکی از این دو؟ (پرسش)]]
# [[چه احادیثی در مورد علم معصوم وجود دارد؟ (پرسش)]]
# [[چه احادیثی در مورد قلمرو علم معصوم وجود دارد؟ (پرسش)]]
# [[قرآن در مورد علم معصوم چه آیاتی دارد؟ (پرسش)]]
# [[رابطه علم معصوم با عصمت چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه علم معصوم با رویدادهای فراحسی و خارق‌العاده چیست؟ (پرسش)]]
# [[امتنانی بودن علم معصوم به چه معناست؟ (پرسش)]]
# [[بحث از علم معصوم چه اهمیت یا ضرورتی دارد؟ (پرسش)]]
# [[خزانه‌داری معصوم برای علوم الهی به چه معناست؟ (پرسش)]]
# [[معدن علم بودن معصوم به چه معناست؟ (پرسش)]]
# [[عیبة علم الله بودن معصوم به چه معناست؟ (پرسش)]]
# [[وراثت علوم انبیا به چه معناست؟ (پرسش)]]
# [[آیا موضع ودایع رسالت و درخت نبوت یا محل رفت وآمد فرشتگان بودن با علم معصوم ارتباط دارد؟ (پرسش)]]
{{پایان}}
{{پایان}}

==[[:رده:آثار علم معصوم|منبع‌شناسی جامع علم معصوم]]==
{{پرسش‌های وابسته}}
{{ستون-شروع|3}}
* [[:رده:کتاب‌شناسی کتاب‌های علم معصوم|کتاب‌شناسی علم معصوم]]؛
* [[:رده:مقاله‌شناسی مقاله‌های علم معصوم|مقاله‌شناسی علم معصوم]]؛
* [[:رده:پایان‌نامه‌شناسی پایان‌نامه‌های علم معصوم|پایان‌نامه‌شناسی علم معصوم]].
{{پایان}}
{{پایان}}

==پانویس==
{{یادآوری پانویس}}
{{پانویس2}}

[[رده:علم معصوم]]
[[رده:پرسش‌های جامع امامت و ولایت]]
[[رده:پرسش‌های علم معصوم]]
[[رده:(اب): پرسش‌هایی با ۲ پاسخ]]
[[رده:(اب): پرسش‌های علم غیب معصوم با ۲ پاسخ]]

آیا غیب مطلق برای کسی قابل ادراک است؟ چرا؟ (پرسش)

2019-02-15T11:28:18Z

Basim: /* پانویس */

{{پرسش غیرنهایی}}
{{جعبه اطلاعات پرسش
| موضوع اصلی = [[علم غیب معصوم (پرسش)|بانک جامع پرسش و پاسخ علم غیب]]
| موضوع فرعی = آیا غیب مطلق برای کسی قابل ادراک است؟ چرا؟
| تصویر = 7626626262.jpg
| اندازه تصویر = 200px
| نمایه وابسته = [[کلیاتی از علم غیب (نمایه)|کلیاتی از علم غیب]]
| مدخل اصلی = [[علم غیب]]
| موضوعات وابسته =
| پاسخ‌دهنده =
| پاسخ‌دهندگان =
[[محمد محمدی گیلانی|محمدی گیلانی]]؛ [[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی]]؛ [[سید علی اکبر صداقت|صداقت]]؛ [[مهدی احدی|احدی]]
[[مجید معارف]]، [[مجید صادقی|مجید صادقی]] و [[علی اوسط اسدی |اسدی]]؛ [[سید صدرالدین طاهری موسوی|طاهری موسوی]]
پژوهشگران [[مرکز ملی پاسخ‌گویی به سولات دینی]]؛ پژوهشگران [[وبگاه پرسمان]]؛ پژوهشگران [[وبگاه وحدت وجود]]
}}
'''آیا غیب مطلق برای کسی قابل ادراک است؟ چرا؟ ''' یکی از پرسش‌های مرتبط به بحث '''[[علم غیب معصوم (پرسش)|علم غیب معصوم]]''' است که می‌توان با عبارت‌های متفاوتی مطرح کرد. برای بررسی جامع این سؤال و دیگر سؤال‌های مرتبط، یا هر مطلب وابسته دیگری، به مدخل اصلی '''[[علم غیب]]''' مراجعه شود.

== پاسخ به این پرسش==
[[پرونده:11753.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[محمد محمدی گیلانی|محمدی گیلانی]]]]
::::::آیت‌الله '''[[محمد محمدی گیلانی|محمدی گیلانی]]'''، در مقاله ''«[http://pasdareeslam.com/6512.html قرآن کتاب مبین]»'' در این‌باره گفته است:

::::::«هستی مادون ذات واجب الوجود را به دو بخش تقسیم نموده، بخشی از آن دارای مرتبه علیائی است که نامتناهی و بی‌پایان است، و چون نامتناهی و بی‌پایان است، دست ادراک احدی به آن نمی‌رسد، و چون از دسترس ادراک ذوی العقول بیرون است پس نسبت به آنها غیب مطلق است و علم به آن مختص به خداوند متعال است. (...) انسان شعاع ادراکاتش محدود است، زیرا مجموعه وجودش که قوای دراکه‌اش جزئی از آن است، محدود می‌باشد، و با حجاب محدودیت چگونه به نامحدود احاطه می‌یابد؟ باری اشیاء و موجودات در خزائن غیب که مرتبه پیش از تنزیل و تقدیر است بنحو بساطت ورتق موجودند، از شعاع ادراک هر ذی ادراکی که اسیر اقدار و حدود است بیرون بوده و این عنقاء مغرب آشیان شکار کس نشود و دام بازچین کانجا همیشه باد بدست است دام را»<ref>[http://pasdareeslam.com/6512.html قرآن کتاب مبین، مجله پاسدار اسلام، شماره۶۵. ص۲۶.]</ref>.
 

==پاسخ‌های دیگر==
{{یادآوری پاسخ}}
{{جمع شدن|۱. آیت‌الله جوادی آملی؛}}
[[پرونده:769540432.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[عبدالله جوادی آملی]]]]
::::::آیت‌الله '''[[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی]]'''، در کتاب ''«[[ادب فنای مقربان ج۳ (کتاب)|ادب فنای مقربان]]»'' در این‌باره گفته است:
::::::«"[[غیب مطلق]]" به چیزی گفته می شود که برای همگان و در همه مقاطع وجودی، غیب باشد؛ مثل: "ذات اقدس الهی" که نه قابل [[ادراک]] با [[حواس]] است: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|لاَّ تُدْرِكُهُ الأَبْصَارُ}}﴾}}<ref>چشم‌ها او را در نمی‌یابند؛ سوره انعام: ۱۰۳.</ref> ونه قابل احاطه و اکتناه با قلب و فکر: {{عربی|اندازه=150%|«يَا مَنْ لَا تَحْوِيهِ الْفِكَرُ»}}<ref>«ای کسی که فکرها و خیال‌ها نمی‌توانند تو را در درون خود قرار دهند»؛[http://lib.eshia.ir/71561/1/154/%D9%84%D8%A7_%D8%AA%D8%AD%D9%88%DB%8C%D9%87 [[مهج الدعوات (کتاب)|مهج الدعوات]]، ص ۱۵۴.]</ref>، {{عربی|اندازه=150%|«يَا مَنْ لَا تُحِيطُ بِهِ الْفِكَرُ»}}<ref>ای کسی که فکرها و خیال‌ها نمی‌توانند تو را احاطه نمایند»؛ [http://lib.eshia.ir/71561/1/154/%D9%84%D8%A7_%D8%AA%D8%AD%D9%88%DB%8C%D9%87 [[بحار الأنوار (کتاب)|بحار الأنوار]]، ج۸۳، ص ۳۳۵.]</ref>؛ {{عربی|اندازه=150%|«لَا يُدْرِكُهُ بُعْدُ الْهِمَمِ وَلَا يَنَالُهُ غَوْصُ الْفِطَنِ»}}<ref>«نفوس دارای همت های بلند توانایی درک او را ندارند، و تلاش و غور فطرت ها توانایی دستیابی به او را ندارند»؛ [http://lib.eshia.ir/71561/1/154/%D9%84%D8%A7_%D8%AA%D8%AD%D9%88%DB%8C%D9%87 [[نهج البلاغه (کتاب)|نهج البلاغه]]، خطبه ۱.]</ref>. آری، [[مشاهده قلبی]] او به کمک نیروی [[ایمان]] که منافاتی با [[غیب]] بودن معلوم ندارد، ممکن است:{{عربی|اندازه=150%|«وَلَكِنْ تُدْرِكُهُ الْقُلُوبُ بِحَقَائِقِ الاِْيِمَانِ»}}<ref>«ولی قلوب و دل‌ها با حقیقت ایمان او را درک می‌نمایند»؛ [http://lib.eshia.ir/71561/1/154/%D9%84%D8%A7_%D8%AA%D8%AD%D9%88%DB%8C%D9%87 [[نهج البلاغه (کتاب)|نهج البلاغه]]، خطبه ۱۷۹.]</ref>. البته ذات اقدس الهی برای خودش [[مشهود]] است. از این جهت، [[غیب]] مطلق بدین معنا که برای خود همان شیء نیز غیب باشد، وجود ندارد»<ref>[http://portal.esra.ir/Pages/controls/UploadedData/pdf/adab03.pdf [[ادب فنای مقربان ج۳ (کتاب)|ادب فنای مقربان ج۳]]، ص۴۱۴.]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}
{{جمع شدن|۲. آیت‌الله مصباح یزدی؛}}
[[پرونده:11196.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[محمد تقی مصباح یزدی|مصباح یزدی]]]]
::::::آیت‌الله '''[[محمد تقی مصباح یزدی]]''' در کتاب ''«[http://www.mesbahyazdi.ir/node/5549//کتاب سجاده‌های سلوک]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«وقتی ثابت شد که صفات خداوند عین ذات اوست، ممکن نیست با علم حضوری صفات خداوند را بشناسیم، اما ذات او را نشناسیم؛ پس علم حضوری به ذات و صفات تعلق می‌گیرد. البته عرفا چون برای خداوند مراتب و مقاماتی تصویر کرده‌اند و مقام ذات و مقام غیب‌الغیوب را فوق دیگر مقامات، دانسته‌اند، که اسم و رسمی ندارد و هیچ اشارتی، حتی اشاره عقلی نیز بدان نمی‌توان کرد، معتقدند که تنها خداوند می‌تواند به مقام ذات خود علم داشته باشد؛ حتی [[پیامبر اکرم]]{{صل}} نمی‌تواند به مقام ذات که مقام [[غیب]] محض و مقدم بر مقام صفات و ظهور اسما و صفات الهی است عالم شود. اگر کسانی گفته‌اند که نمی‌توان ذات الهی را با علم حصولی و حضوری شناخت، منظورشان مقام ذات در رویکرد عرفانی است و این برداشت از ذات، با ذات الهی از دیدگاه فیلسوفان متفاوت است. بنابراین از دیدگاه فیلسوفانی چون مرحوم [[صدرالمتألهین]] و مرحوم [[علامه طباطبائی]]، علم حضوری ما به ذات الهی تعلق می‌گیرد. (...) مقام ذات از دیدگاه عرفا یکی از مراتب و مقاماتی است که آنان برای خداوند تصویر کرده‌اند و معتقدند که تنها خداوند به این مرتبه از ذات خویش علم دارد. البته افراد بنا بر مراتب معرفتی خود می‌توانند دیگر مقامات خداوند و از جمله مقام اسما و صفات الهی را با علم حضوری بشناسند؛ گرچه این علم حضوری، بالوجه خواهد بود؛ زیرا علم حضوری به کنه صفات الهی نیز محال است. البته از دیدگاه فلسفی، هیچ‌گونه مراتب و کثرتی برای خداوند متصور نیست و خداوند از همه جهت بسیط است؛ مراتبی که عرفا برای خداوند تصویر کرده‌اند، تنها مفاهیمی ذهنی‌اند. پس وقتی در جایی گفته می‌شود که شناخت ذات الهی محال است و در جای دیگر سخن از امکان شناخت ذات خداوند مطرح می‌شود، باید به تعاریف ذات و اصطلاحات متفاوت آن در عرفان و فلسفه توجه کنیم. در‌ واقع باید بدانیم که گزاره اول، منطبق بر اصطلاح عرفانی ذات است که همان مرتبه و مقام غیب‌الغیوب است، و گزاره دوم منطبق بر اصطلاح فلسفی ذات است. (...) انسان‌ها می‌توانند علم حضوری به خداوند داشته باشند و این علم حضوری به‌دلیل اختلاف ظرفیت‌های وجودی افراد، مراتب و شدت و ضعف دارد. با‌این‌حال هیچ‌کس و حتی اشرف مخلوقات، یعنی [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} نیز نمی‌تواند عالم به کنه ذات و صفات الهی شود؛ زیرا لازمه علم به کنه ذات خدا، احاطه وجودی بر خداوند است و احاطه موجود محدود بر موجود نامحدود و نامتناهی محال است. ازاین‌رو، تنها خداوند به کنه ذات و صفات خود علم حضوری دارد. به‌تعبیر‌دیگر، علم به کنه خداوند علم احاطی است و چون هیچ موجودی احاطه بر خداوند ندارد، نمی‌تواند علم احاطی به او داشته باشد. این علم احاطی نامتناهی، ویژه خداوند است که احاطه وجودی بر خویش دارد. پس تصور نشود که وقتی می‌گویند انسان می‌تواند علم حضوری به خداوند بیابد و هرقدر ظرفیت وجودی و مراتب کمالی او تعالی یابد، علم حضوری‌اش کامل‌تر و شدیدتر می‌شود، علم حضوری انسان به خداوند می‌تواند هم‌طراز علم حضوری خدا به خود باشد. فاصله بین این دو علم، فاصله متناهی با نامتناهی است. معرفت ما به خداوند به‌‌هیچ‌‌وجه قابل مقایسه با معرفت اولیای خدا نیست و اگر ما هزار سال عمر کنیم و پیوسته مدارج تعالی و کمال را بپیماییم، هرگز معرفت ما به پایه معرفت [[امام علی|امیر مؤمنان]]{{ع}} نمی‌رسد؛ چه رسد به آنکه علم حضوری ما به خداوند با علم حضوری و احاطی نامتناهی خداوند به ذات خویش مقایسه شود. حاصل آنکه، معرفت بالکنه خداوند برای ما مطلقاً محال است؛ چه معرفت حصولی بالکنه و چه معرفت حضوری بالکنه. معرفت ما به خداوند، بالوجه و در حد ظرفیت وجودی ماست و در‌هرصورت، علم ما به ذات و صفات خداوند محدود و ناقص است»<ref>[http://www.mesbahyazdi.ir/node/5549 کتاب سجاده‌های سلوک جلد دوم صفحه ۲۳۳ - ۲۳۶.]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}
{{جمع شدن|۳. آیت‌الله احدی؛}}
[[پرونده:11751.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[مهدی احدی|احدی]]]]
آیت‌الله '''[[مهدی احدی|احدی]]''' در بیاناتی با عنوان ''«[https://hammihan.com/post/7525625 اقسام غیب]»'' در این‌باره گفته است:
::::::«[[غیب مطلق چیست و مصداق‌های آن کدام‌اند؟ (پرسش)|غیب مطلق آن است که به هیچ وجه قابل ادراک نیست]] هرکاری بکنید که بتوانید آن حقیقت را بشناسید نمی‌توانید و آن ذات خداست، ذات خدا [[غیب مطلق چیست و مصداق‌های آن کدام‌اند؟ (پرسش)|غیب مطلق]] است، حتی پیامبر اسلام نیز نمی‌تواند ذات خدا را بفهمد.
::::::در بیان امام علی آمده است، تمام اندیشمندان در ملکوت خدا متحیر هستند، اصلا درباره ذات خدا بحث نکنید، چرا که او ذاتی نیست که در عالم ممکنات قابل لمس باشد، او غیب مطلق است»<ref>[https://hammihan.com/post/7525625 بیاناتی در مورد علم غیب]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۴. حجت الاسلام و المسلمین سید علی اکبر صداقت؛}}
[[پرونده:1368158.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[سید علی اکبر صداقت]]]]
حجت الاسلام و المسلمین '''[[سید علی اکبر صداقت]]''' در کتاب ''«[http://www.golestanekeshmiri.ir/2013-05-06-16-33-21/92-gheyb.html مقامات معنوی]»'' در این‌باره آورده است:
::::::«[[غیب مطلق چیست و مصداق‌های آن کدام‌اند؟ (پرسش)|غیب مطلق]]، به حق تعالی گویند که اصلاً قابل درک نیست و به اصطلاح کنه و ذات حق لاتعیّن است و آنرا هویّت حق گویند. ذاتش بحت (صرف و خالص از هر چیز) بوده و جز خودش کسی آن را نمی‌شناسد و از چشم و عقل‌ها و درک‌ها فراتر است از اینکه به این غیب مطلق دست یافت، چون مکنون و مستور مطلق است. مطلق وجود که غیب الغیوب می‌باشد از موضوعاتی است که کنه آن بر همگان پوشیده است امّا غیب اضافی امکانی است که از مغیّب به آن ظهور می‌رسد و معلوم می‌گردد»<ref>[http://www.golestanekeshmiri.ir/2013-05-06-16-33-21/92-gheyb.html وبگاه گلستان کشمیری]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۵. آقای دکتر معارف (هیئت علمی دانشکده الهیات دانشگاه تهران)؛}}
[[پرونده:11118.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[مجید معارف]]]]
دکتر '''[[مجید معارف]]''' و دیگر نویسندگان مقاله ''«[[نقد شبهه تعارض آیات علم غیب در قرآن (مقاله)|نقد شبهه تعارض آیات علم غیب در قرآن]]»'' در این‌باره گفته‌اند:
::::::«غیب مطلق از مرحله شهود انسان خارج بوده و نوعی ثبوت مبهم و غیر مقدر دارد و مادامی که از عالم غیر شهود به عالم محدود نازل نشده، علم ما از درک آن عاجز است».
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۶. آقای دکتر فنایی اشکوری؛}}
[[پرونده:11756.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[محمد فنایی اشکوری|فنایی اشکوری]]]]
دکتر '''[[محمد فنایی اشکوری|فنایی اشکوری]]''' در مقاله ''«[http://www.ensani.ir/fa/content/65754/default.aspx ناکامى زبان در توصیف کامیابى عارف]»'' در این‌باره گفته اند:
::::::«عارف در تلاش است که با حقیقت عالم و در نهایت، با حقیقة الحقائق تماس وجودی شهودی بی‌واسطه شخصی برقرار کند و قطره وجودش را به بحر لایتناهی او متصل و خود را در او فانی سازد. او ممکن است به شهود ظهورات حق و اسما و صفاتش نایل آید، اما مقام ذات و غیب مطلق، مقام "لا اسم له و لا رسم له" است. الفاظ و مفاهیم به اسما و صفات راجع است، آن هم به طور ناقص و انتزاعی؛ اما ذات یا "هو" یا غیب غیب عناوین مشیر به غیب مطلق‌اند. و بالجمله در هرم وجود هر چه به سوی قاعده آن می رویم زبان تواناتر و هر چه به سوی راس آن می‌رویم زبان ناتوان‌تر و در نهایت در راس هرم زبان فلج می‌شود. چون عقول از کنه معرفت‌اش ناتوان‌اند زبان ها نیز در وصف اش الکن‌اند».<ref>[http://www.ensani.ir/fa/content/65754/default.aspx ناکامى زبان در توصیف کامیابى عارف، مجله معرفت، شماره ۱۹.]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۷. آقای دکتر صادقی؛}}
[[پرونده:11752.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[مجید صادقی|مجید صادقی]]]]
دکتر '''[[مجید صادقی|مجید صادقی]]''' در مقاله ''«[http://ensani.ir/fa/content/92524/default.aspx حیرت در عرفان]»'' در این‌باره گفته است:
::::::«بسیاری از مردم از مشاهده و درک محضر ربوبی قاصرند و اگر عارفی هم به مقام مشاهده برسد آن غیب مطلق چندان حیرت‌انگیز است که قلم از دست‌ها فرومی‌افتد و چون این رازها بیان‌پذیر نیست و به محض این‌که انسان در مقام بیان آنها برآید، زبان به تناقض‌گویی دچار می‌شود، (...) وقتی سرّ به "کنه قدم" مربوط شود و شناخت ذات قدیم مراد باشد، طلب عارف همیشه مستدام است. چون او سرّی است که هرگز گشودنی نیست پس طلب او همیشگی و دائمی است. مضافا بر این، شناخت سرّ از این‌که در تور و حدود علوم ذهنی و حصولی در آید بدور است. انسان وقتی بدنبال شناخت امری است تا هنگامی که آشکار نشود، طلب او در پی شناخت آن ادامه دارد. امری که غیب مطلق است و سرّ تمامی اسرار هستی است، هیچ‌گاه به ادراک تام و گشودگی کامل انسان در نمی‌آید و همین امر معرفت به آن را با حیرانی قرین می‌سازد».<ref>[http://ensani.ir/fa/content/92524/default.aspx حیرت در عرفان]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۸. آقای اسدی؛}}
[[پرونده:11755.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[علی اوسط اسدی |اسدی]]]]
دکتر '''[[علی اوسط اسدی |اسدی]]''' در مقاله ''«[http://fa.journals.sid.ir/ViewPaper.aspx?id=130096 خداشناسی عرفانی مولانا جلال‌الدین بلخی]»'' در این‌باره گفته است:
::::::«با وجود رابطه محبت و عشقی که نزد صوفی میان انسان و خداست، وجه غالب در خداشناسی عرفانی اساساً مبتنی بر تنزیه است؛ در عرفان و تصوف اسلامی با آنکه مرتبه‌ای از ساحت اُلوهی از رگ گردن به انسان نزدیکتر و قابل شهود در درون عارف است، مرتبه‌ای دیگر از ذات اقدس الوهیت وجود دارد که ممتنع الوصول و ناپیداست. این مرتبه ناشناخته از ساحت قدس که همان مرتبه ذات حق است، در غیب مطلق است و در ادبیات عرفانی از آن به مرتبه "عماء"<ref>فصوص الحکم، ص۱۱۱، التعلیقات علی فصوص الحکم، ص۴۳</ref> یا "عنقاء"<ref>عنقاء شکار کس نشود دام بازچین کانجا همیشه باد بدست است دام را (دیوان حافظ، ص۱۵).</ref> تعبیر شده است؛ محیی الدین بن عربی، بزرگ‌ترین نظریه‌پرداز عرفان نظری در مبحث "حضرات خمس" این ساحت و مرتبه از الوهیت حق تعالی را "حضرت ذات"؛ "حضرت غیب مطلق"؛ "غیب الغیب" و "غیب مغیب" می‌نامد.(...)
::::::در معرفت‌شناسی عرفانی، هیچ کس به کنه حقیقت خدا نمی‌رسد و ذات خدا به هیچ وجه به وسیله عقول و ادراکات بشری قابل شناخت نیست؛کنه ذات خدا در تاریکی مطلق "[[غیب مطلق چیست و مصداق‌های آن کدام‌اند؟ (پرسش)|غیب مطلق]]" است و ادراکات بشری با توسل به قیاس و توهم و تفکر به جایی نمی‌رسد».<ref>[http://fa.journals.sid.ir/ViewPaper.aspx?id=130096 خداشناسی عرفانی مولانا جلال‌الدین بلخی، مجله عرفان اسلامی، شماره ۲۶، ص۱۲۹ و ۱۳۰.]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۹. آقای طاهری موسوی؛}}
[[پرونده:1368237.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[سید صدرالدین طاهری موسوی|طاهری موسوی]]]]
دکتر '''[[سید صدرالدین طاهری موسوی|طاهری موسوی]] و [[محمد علی اخگر|اخگر]]''' در مقاله ''«[http://journals.pnu.ac.ir/article_399_82.html محدودیت در شناخت مراتب بالا و پایین وجود از دیدگاه ملاصدرا]»'' در این‌باره گفته‌اند:
::::::«ملاصدرا، در رساله ایقاظ ‌النائمین و در جلد دوم اسفار، موجودات را به سه دسته تقسیم کرده است:
::::#موجودی که به غیر‌خود تعلّق و وابستگی ندارد.
::::#موجودی که متعلّق و وابسته به غیر است.
::::#وجود منبسط.
::::::او، هویّت غیبی ذات حقّ را مصداق دسته اول دانسته و در باب آن گفته است: هویّت غیبی حقّ، موجودی است که وجود آن به غیر تعلّق نداشته و به قید خاصّی مقیّد نیست. او در نزد عرفا، تحت عنوان هویّت غیبی، غیب الهویه، غیب مطلق و ذات احدیت شناخته می‌شود. او، ذات حقّ تعالی به‌ اعتبار لا تعیّن است و تنزیه صرف به این مرتبه باز می‌گردد. او، کسی است که اسم، رسم و صفتی نداشته و به او، معرفت و ادراکی تعلّق نمی‌گیرد. به باور صدرا، هیچ ‌گونه علم و معرفتی به این مرتبه تعلّق نمی‌گیرد و هیچ گونه اسم و رسمی برای آن وجود ندارد؛ زیرا هر چیزی که دارای اسم و رسم و صفت و تعلّق معرفت و ادراک و خبری باشد، مفهومی است که در عقل و وهم موجود است؛ در حالی‌ که خداوند، غیب و مجهول مطلق است و مفهومی از جمله مفاهیم موجود در عقل و وهم نیست. از سوی دیگر، چیزی به معرفت و ادراک درمی‌آید که تعلّق و وابستگی به غیر داشته باشد؛ در حالی‌ که خدا، قبل از تمام اشیاء بوده و بی‌نیاز مطلق است. به همین سبب، هیچ راهی برای ادراک او وجود ندارد. در ادامه، ملاصدرا توضیح داده است که هیچ انسانی قادر به شهود و درک هویّت غیبی حضرت حقّ نیست و شناخت او، فقط از طریق آثار و مظاهر آن ممکن است».<ref>[http://journals.pnu.ac.ir/article_399_82.html محدودیت در شناخت مراتب بالا و پایین وجود از دیدگاه ملاصدرا، شماره۲، ص۷ و۲۴.]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۰. پژوهشگران مرکز ملی پاسخ‌گویی به سولات دینی؛}}
[[پرونده:9030760879.jpg|100px|right|بندانگشتی|]]
'''پژوهشگران [http://www.pasokhgoo.ir/node/20378 مرکز ملی پاسخ‌گویی به سولات دینی]'''، در پاسخ به این پرسش آورده‌اند:
::::::«ماهیت پیشگویی در واقع همان علم و آگاهی از غیب است که در مورد آن از دیرباز بحث‌های گوناگونی در بین اندیشمندان اسلامی رواج داشته؛ مثلا در این خصوص بعضی گفته‌‏اند که علم به غیب مخصوص خدا است و از دیگران حتی پیامبران ساخته نیست. دلیل آنان بر این ادعا آیه می‌باشد: {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|[[با توجه به آیه ۵۹ سوره انعام چگونه علم غیب غیر از خدا ثابت می‌شود؟ (پرسش)|وَعِندَهُ مَفَاتِحُ الْغَيْبِ لاَ يَعْلَمُهَا إِلاَّ هُوَ]]}}﴾}}<ref>نزد او کلیدهای غیب است که غیر از او کسی از آن آگاهی ندارد؛ سوره انعام: ۵۹.</ref> در مقابل عده‌ای پاسخ داده‌اند که این مطلب صحیح است، زیرا غیب مطلق و بالذات از مختصّات خدا است. او است که وجودش غیر محدود است و چیزی از او غایب نیست. بالذات بر جهان غیب احاطه دارد و در علومش احتیاجی به غیر ندارد. پیامبران گرچه از دیگران کامل‌ترند، لیکن به هر حال وجودشان محدود به زمان و مکان است. بنابراین پیامبران به غیب مطلق دسترسی ندارند، لیکن چنان نیست که ارتباط با جهان غیب به طور کلّی برای بشر محال باشد، بلکه خدایی که مالک غیب و شهود است، می‌تواند بعض افراد لایق را با آن جهان ارتباط دهد و دری از غیب را بر ایشان بگشاید و حقایقی را بر آینه صاف وجودشان افاضه و اشراق کند»<ref>[http://www.pasokhgoo.ir/node/20378 مرکز ملی پاسخ‌گویی به سولات دینی]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۱. پژوهشگران وبگاه پرسمان؛}}
[[پرونده:9030760879.jpg|100px|right|بندانگشتی|]]
'''پژوهشگران [http://www.ahlebayt.porsemani.ir/content/%D8%B9%D9%84%D9%85-%D8%BA%DB%8C%D8%A8 وبگاه پرسمان]'''، در پاسخ به این پرسش آورده‌اند:
::::::«در این که آیا امامان معصوم، علم غیب مطلق و تمام به امور داشته‌اند؛ یعنی به تمام وقایع و حوادث گذشته و آینده از جمله زمان و مکان شهادت خود علم داشتند، محل بحث و اختلاف است. عده‌ای منکر علم [[ائمه]] به صورت وسیع و گسترده؛ مانند علم به زمان و مکان شهادتشان هستند. اما اکثر علمای شیعه، با استفاده از برخی آیات قرآن که می‌فرماید: چنین نبود که خداوند شما را از اسرار غیب، آگاه کند (تا مؤمنان و منافقان را از این راه بشناسید این بر خلاف سنت الهی است) ولی خداوند از میان رسولان خود، هر کس را بخواهد برمی‌گزیند و قسمتی از اسرار نهان را که برای مقام رهبری او لازم است، در اختیار او می‏‌گذارد و دانای غیب اوست و هیچ کس را بر اسرار غیبش آگاه نمی‌‏سازد، مگر رسولانی که آنان را برگزیده و مراقبینی از پیش‌رو و پشت سر برای آنها قرار می‌‏دهد، معتقدند که اولیای الهی، نیز در مواردی که لازم باشد از غیب آگاه می‌شوند. این معنا همچنین از روایات ائمه استفاده می‌شود. [[امام صادق]]{{ع}} در این باره می‌فرماید: هنگامی که امام اراده می‌کند، چیزی را بداند، خدا به او تعلیم می‌دهد. بنابراین، با توجه به این دسته از آیات و روایات و با توجه به این که پیامبران الهی مأمور هدایت انسان‌ها در تمام جنبه‌های مادی و معنوی بودند، باید سهم بسیار بزرگی از علم و دانش داشته باشند، تا بتوانند به خوبی این مأموریت را انجام دهند و امامانی که جانشینان پیامبرند نیز همین حکم را دارند. پس آنان نیز به صورت وسیع و گسترده علم به غیب دارند»<ref>[http://www.ahlebayt.porsemani.ir/content/%D8%B9%D9%84%D9%85-%D8%BA%DB%8C%D8%A8 وبگاه پرسمان]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۲. پژوهشگران وبگاه وحدت وجود؛}}
[[پرونده:9030760879.jpg|100px|right|بندانگشتی|]]
'''پژوهشگران [http://vahdatevojood.com/%D9%87%D9%88%DB%8C%D8%AA-%D8%BA%DB%8C%D8%A8%DB%8C%D9%87%D9%87%D9%88 وبگاه وحدت وجود]'''، در پاسخ به این پرسش آورده‌اند:
::::::«مولی عبدالرزاق کاشانی در کتاب "رشح الزلال" اشاره می‌فرمایند که هویت غیبیه وجود حقیقتی است که در عین اینکه شامل همه حقایق می‌باشد ولی خودش غیب مطلق است و نسبت به بندگان و مخلوقات همیشه پنهان بوده و خواهد بود. [[غیب مطلق چیست و مصداق‌های آن کدام‌اند؟ (پرسش)|غیب مطلق برای هیچ مخلوقی ظهور نمی‌کند]] چرا که در آن صورت دیگر غیب نمی‌باشد و ظاهر شده است. البته هویت غیبیه وجود برای خودش ظاهر و معلوم است چرا که هر جا که وجود باشد علم هم خواهد بود و این دو واژه، دو اسم برای یک حقیقت می‌باشند ولی وجود و علم آن مرتبه از دسترس شهود و تعلق دانش مخلوقات خارج است همان طور که در کلام [[امام علی|مولا علی]]{{ع}} از نهج البلاغه نقل شد»<ref>[http://vahdatevojood.com/%D9%87%D9%88%DB%8C%D8%AA-%D8%BA%DB%8C%D8%A8%DB%8C%D9%87%D9%87%D9%88 وبگاه وحدت وجود]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۳. پژوهشگران باشگاه اندیشه.}}
[[پرونده:9030760879.jpg|100px|right|بندانگشتی|]]
'''پژوهشگران [http://www.bashgah.net/fa/content/print_version/44660 باشگاه اندیشه]'''، در پاسخ به این پرسش آورده‌اند:
::::::«با نگاه به آرای ابن عربی به این نتیجه می‌رسیم که در بینش وی، هستی مطلق که به واسطه کشف فهمیده می‌شود در سطوح بی شماری رخ می‌نماید که این درجات یا مراحل به طور کلی به پنج مرحله اصلی تقسیم می‌شوند و به نام حضرات خمس معرفی می‌شوند. هر کدام از این حضرات جنبه وجودی خاصی است از تجلی مطلق. اولین این حضرات که حقیقت در اولین و ازلیترین اطلاق خود یا خود حق مطلق است حضرت حق است قبل از تجلی، یعنی حق در حالتی که هیچ گونه جلوه‌ای از او وجود ندارد. لذا این مرتبه ادراک شدنی نیست. به این مرتبه، حضرت احدیت و غیب الغیوب یا غیب مطلق می‌گویند که هیچ تعینی در آن راه ندارد و صرفاً مصدر تجلی است که هنوز آغاز نشده است. پیروان مکتب ابن عربی این مقام و حضرت را هویت مطلقه و ابطن کل باطن نیز نامیده‌اند»<ref>[http://www.bashgah.net/fa/content/print_version/44660 باشگاه اندیشه]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

==پرسش‌های وابسته==
{{پرسش‌های وابسته}}
{{ستون-شروع|3}}
# [[اقسام و انواع غیب کدام‌اند؟ (پرسش)]]
# [[آیا غیب مطلق برای خدا هم غیب است یا برای او قابل ادارک است؟ (پرسش)]]
# [[غیب اضافی یا نسبی چیست و مصداق‌های آن کدام‌اند؟ (پرسش)]]
# [[به چه دلیل برای خداوند غیبی وجود ندارد؟ (پرسش)]]
# [[اگر برای خدا غیبی وجود ندارد معنای عالم الغیب والشهادة چیست؟ (پرسش)]]
# [[آیا غیب و شهادت مراتب و درجات دارند؟ (پرسش)]]
# [[اقسام و انواع علم غیب کدام‌اند؟ (پرسش)]]
# [[علم غیب ذاتی چیست؟ (پرسش)]]
# [[علم غیب غیر ذاتی چیست؟ (پرسش)]]
# [[علم غیب فعلی یا دائمی به چه معناست؟ (پرسش)]]
# [[علم غیب شأنى یا استعدادی یا ارادی و اختیاری به چه معناست؟ (پرسش)]]
# [[فرق بین علم غیب فعلی و شأنى چیست؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم غیب مراتب و درجات دارد؟ (پرسش)]]
# [[فرق علم غیب خدا و علم غیب برگزیدگان خدا چیست؟ (پرسش)]]
# [[فرق علم غیب پیامبر با امام چیست؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم غیب پیامبران و امامان از لحاظ مرتبه یکسان یا متفاوت است؟ (پرسش)]]
{{پایان}}
{{پایان}}

==[[:رده:آثار علم غیب معصوم|منبع‌شناسی جامع علم غیب معصوم]]==
{{پرسش‌های وابسته}}
{{ستون-شروع|3}}
* [[:رده:کتاب‌شناسی کتاب‌های علم غیب معصوم|کتاب‌شناسی علم غیب معصوم]]؛
* [[:رده:مقاله‌شناسی مقاله‌های علم غیب معصوم|مقاله‌شناسی علم غیب معصوم]]؛
* [[:رده:پایان‌نامه‌شناسی پایان‌نامه‌های علم غیب معصوم|پایان‌نامه‌شناسی علم غیب معصوم]].
{{پایان}}
{{پایان}}

==پانویس==
{{یادآوری پانویس}}
{{پانویس2}}

[[رده:علم غیب معصوم]]
[[رده:پرسش‌های جامع امامت و ولایت]]
[[رده:پرسش‌های علم غیب معصوم]]
[[رده:پرسش‌های علم غیب امام]]
[[رده:(اص): پرسش‌هایی با ۱۴ پاسخ]]
[[رده:(اص): پرسش‌های علم غیب معصوم با ۱۴ پاسخ]]
[[رده:پاسخ‌هایی برای بازنویسی]]

آیا علم ویژه معصوم قابل تعلیم و انتقال به دیگران است؟ (پرسش)

2019-02-13T08:30:10Z

Basim: حذف رده:پرسش‌های نیازمند ترجمه

{{پرسش غیرنهایی}}
{{جعبه اطلاعات پرسش
| موضوع اصلی = [[علم معصوم (پرسش)|بانک جامع پرسش و پاسخ علم معصوم]]
| موضوع فرعی = آیا علم ویژه [[معصوم]]{{ع}} قابل تعلیم و انتقال به دیگران است؟
| تصویر = 7626626252.jpg
| اندازه تصویر = 200px
| مدخل بالاتر = [[علم معصوم]] / [[ویژگی علم معصوم]]
| مدخل اصلی = [[علم ویژه]]
| مدخل وابسته = [[علم عادی]] / [[تعلیم معصوم]]
| پاسخ‌دهنده =
| پاسخ‌دهندگان =[[علامه طباطبایی]]؛ [[محمد حسین مظفر|مظفر]]؛ [[ناصر مکارم شیرازی|مکارم شیرازی]]؛ [[سید محمد ضیاءآبادی|ضیاءآبادی]]؛ [[محمد تقی مصباح یزدی|مصباح یزدی]]؛ [[سید حسن مصطفوی|مصطفوی]]؛ [[فتح‌الله نجارزادگان|نجارزادگان]]، [[سید علی هاشمی ۱|هاشمی]]؛ [[حسن یوسفیان|یوسفیان]]؛ [[سید امین موسوی|موسوی]]؛ [[محمد تقی شاکر|شاکر]]؛ [[محمد حسین نصیری|نصیری]]، [[علی رضا بهرامی|بهرامی]]؛ [[علی اکبر بابایی|بابایی]]؛ [[اصغر غلامی|غلامی]]؛ [[محمد نظیر عرفانی|عرفانی]]؛ [[حسن محمدی احمد‌آبادی|محمدی]]؛ [[محمد نظیر عرفانی|عرفانی]]؛ [[منصف علی مطهری|مطهری]]؛ [[داود افقی|افقی]]؛ پژوهشگران [[بیان معرفت (وبگاه)|وبگاه بیان معرفت]]؛ پژوهشگران [[مرکز مطالعات و پاسخ‌گویی به شبهات]]؛ پژوهشگران [[بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود]]

}}

'''آیا علم ویژه [[معصوم]]{{ع}} قابل تعلیم و انتقال به دیگران است؟''' یکی از پرسش‌های مرتبط به بحث '''[[علم معصوم (پرسش)|علم معصوم]]''' است که می‌توان با عبارت‌های متفاوتی مطرح کرد. برای بررسی جامع این سؤال و دیگر سؤال‌های مرتبط، یا هر مطلب وابسته دیگری، به مدخل اصلی '''[[علم معصوم]]''' مراجعه شود.

==عبارت‌های دیگری از این پرسش==

==پاسخ نخست==
[[پرونده:39587474.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[علامه طباطبایی]]]]
::::::'''[[علامه طباطبایی]]''' در دو کتاب ''«[[در محضر علامه طباطبایی (کتاب)| در محضر علامه طباطبایی]]»'' و ''«[[پژوهشی در باب علم امام (کتاب)|پژوهشی در باب علم امام]]»'' در این باره گفته است:
::::::«از روایاتی که درباره تعلیم [[پیامبر|رسول الله]]{{صل}} به [[امام علی|امیرمؤمنان علی]]{{ع}} وارد شده می‌توان دریافت که تعلیم ایشان همانند تعلیمی که در میان ما رایج است، تدریجی نبوده است، بلکه آن حضرت به شکل دفعی و یکباره همه علوم را به [[رابطه وراثت از پیامبر یا امام پیشین با علم غیب معصوم چیست؟ (پرسش)|امام علی به وراثت آموزش داده است]]. در آن روایات آمده است که [[پیامبر|رسول خداوند]]{{صل}} در بیماری پایان عمرش، [[امام علی|امیرمؤمنان علی]]{{ع}} را فراخواند و در مدت کوتاه هزار حدیث و یا هزار باب و در از دانش را به آن بزرگوار آموخت که هر کدام از آن‌ها خود هزار در را می‌گشاید: {{عربی|اندازه=150%|«يَفْتَحُ كُلُّ حَدِيثٍ أَلْفَ بَاب‏»}}<ref>«هر سخنی هزار درب را باز می‌نماید»بصائر الدرجات ، ص ۳۱۳ تا ۳۱۵ و نیز بحارالانوار ، ج ۲۲ ، ص ۴۶۱.</ref><ref>[http://www.ghadeer.org/Book/1117/166636 مرکز اطلاع‌رسانی غدیر]</ref>.
 

==پاسخ‌های دیگر==
{{یادآوری پاسخ}}
{{جمع شدن|۱. آیت‌الله مظفر؛}}
[[پرونده:11738.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[محمد حسین مظفر]]]]
آیت‌الله '''[[محمد حسین مظفر]]''' در دو کتاب ''«[[علم الإمام ۲ (کتاب)|علم الإمام]]»'' و ''«[[پژوهشی در باب علم امام (کتاب)|پژوهشی در باب علم امام]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«یکی دیگر از منابع علوم سرشار آنان است که گروهی از روایات به آن اشاره دارد و ما به نقل یکی از آنها می‌پردازیم: ابی‌بصیر می‌گوید: {{عربی|اندازه=150%|« دَخَلْتُ عَلَى أَبِي عَبْدِ اللَّهِ {{ع}} فَقُلْتُ لَهُ: جُعِلْتُ فِدَاكَ إِنِّي أَسْأَلُكَ عَنْ مَسْأَلَةٍ هَاهُنَا أَحَدٌ يَسْمَعُ كَلَامِي‏ قَالَ: فَرَفَعَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ {{ع}} سِتْراً بَيْنَهُ‏ وَ بَيْنَ‏ بَيْتٍ‏ آخَرَ فَاطَّلَعَ فِيهِ ثُمَّ قَالَ: يَا أَبَا مُحَمَّدٍ سَلْ عَمَّا بَدَا لَكَ قَالَ: قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ إِنَّ شِيعَتَكَ يَتَحَدَّثُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ {{صل}} عَلَّمَ عَلِيّاً {{ع}} بَاباً يُفْتَحُ لَهُ مِنْهُ أَلْفُ بَابٍ قَالَ: فَقَالَ: يَا أَبَا مُحَمَّدٍ عَلَّمَ رَسُولُ اللَّهِ {{صل}} عَلِيّاً {{ع}} أَلْفَ بَابٍ يُفْتَحُ مِنْ كُلِّ بَابٍ أَلْفُ بَابٍ قَالَ: قُلْتُ هَذَا وَ اللَّهِ الْعِلْم‏ »}}<ref>خدمت امام صادق {{ع}} رسیدم و عرض کردم: قربانت گردم، از شما – پرسشی دارم، آیا در اینجا کسی هست که سخن مرا بشنود؟. امام {{ع}} پرده‌ای را که میان آنجا و اطاق دیگر بود، بالا زد و آنجا سرکشید و سپس فرمود: ای ابا محمّد هر چه می‌خواهی بپرس. عرض کردم: قربانت گردم، شیعیان روایت نقل می‌کنند که [[پیامبر]]{{صل}} به [[امام علی|علی]]{{ع}} بابی از علم آموخت که از آن هزار باب علم گشوده می‌شود. فرمود: ای ابا محمد، [[پیامبر]]{{صل}} به [[امام علی|علی]]{{ع}} هزار باب از علم آموخت که از هر باب آن هزار باب گشوده می‌شود. عرض کردم: به خدا که علم کامل اینست؛ اصول کافی، کتاب الحجة، باب «ذکر الصحیفة و الجفر و الجامعة ...» حدیث اوّل.</ref>. آن گاه [[امام صادق]]{{ع}} چون دید ابابصیر این منبع عظیم را بزرگ شمرده است، شروع کرد به بیان منابعی عظیمتر و سرشارتر و فرمود: جامعه نزد آنهاست و آن، طوماری است به طول هفتاد ذراعِ [[پیامبر]]{{صل}} و به املاء زبانی آن حضرت و دستخط [[امام علی|علی]]{{ع}} که تمام حلالها و حرامها و هر چه مردم بدان نیازمندند در آن موجود است حتی جریمۀ خراش. سپس فرمود: جفر که مخزنی است از چرم و علم انبیاء و اوصیا و همۀ دانشمندان پیشین بنی اسرائیل در آن وجود دارد، نزد آنهاست. و آنگاه فرمود: [[مصحف فاطمه]]{{س}} که سه برابر قرآن است نزد آنهاست. سپس [[امام صادق]]{{ع}} فرمود: {{عربی|اندازه=150%|«إِنَ‏ عِنْدَنَا عِلْمَ‏ مَا كَانَ‏ وَ عِلْمَ‏ مَا هُوَ كَائِنٌ‏ إِلَى‏ أَنْ‏ تَقُومَ‏ السَّاعَة»}}<ref>همانا علم گذشته و آینده تا روز قیامت نزد ماست.</ref>در تمام این مراحل ابابصیر با شگفتی و تعجب می‌گفت:{{عربی|اندازه=150%|«هَذَا وَ اَللَّهِ اَلْعِلْم»}}<ref>به خدا سوگند علم کامل همین است.</ref> و [[امام]]{{ع}} می‌فرمود:{{عربی|اندازه=150%|« إِنَّهُ لَعِلْمٌ وَ لَيْسَ بِذَاك‏‏ »}}<ref>این علم هست اما نه آن علم کامل.</ref> پس ابابصیر گفت: جانم به فدایت، پس آن علم کامل کدام است؟ و [[امام]]{{ع}} فرمود:{{عربی|اندازه=150%|« مَا يَحْدُثُ بِاللَّيْلِ وَ النَّهَارِ وَ الْأَمْرُ بَعْدَ الْأَمْرِ وَ الشَّيْ‏ءُ بَعْدَ الشَّيْ‏ء‏‏ »}}<ref>علمی که در هر شب و هر روز دربارۀ موضوعی پس از موضوع دیگر و چیزی پس از چیز دیگر تا روز قیامت پدید آید.</ref> ما گرچه این منابع و قدر این چشمه‌ها را نمی‌دانیم اما از این بیان می‌فهمیم، علمی که افزون بر آن نیست، روزی [[امامان]]{{عم}} ما شده و اگر بیان اجازه می‌داد نامی بالاتر از "[[علم فعلی یا حضوری یا دائمی و احاطی معصوم به چه معناست؟ (پرسش)|حضوری]]" و "[[علم فعلی یا حضوری یا دائمی و احاطی معصوم به چه معناست؟ (پرسش)|بالفعل]]" بر آن بگذاریم، دریغ نداشتیم. آیا پس از این می‌توان گفت: [[آیا علم غیب معصوم متوقف بر اراده اوست یا بر صرف التفات و توجه؟ (پرسش)|علم ایشان منوط به خواست آنهاست؟]] و اما اینکه [[امام]]{{ع}} در این روایت پرده را برداشت و سرکشی نمود، نه به خاطر آن بود که خود بداند کسی هست یا نه، تا با [[علم فعلی یا حضوری یا دائمی و احاطی معصوم به چه معناست؟ (پرسش)|علم حضوری]] ناسازگار باشد، بلکه برای آن بود که ابابصیر مطمئن شود شنونده‌ای در خانه نیست. ما با اختصار احادیثی را که بر وسعت علوم ایشان و حضورش نزد آنها دلالت داشت، نقل نمودیم چرا که در مقام بیان تمام روایات این موضوع نبودیم، بلکه غرض ما فقط آن بود که علم آنها را بشناسیم و برای شناخت آن از راه نقل، چاره‌ای نیست جز تمسک به آنچه به ما آموختند و از آن پرده برداشتند. آنچه آوردیم برای وصول به آن غرض و یافتن آن گمشده، کافی است، گر چه قطره‌ای است از باران و اندکی از دریای آثار و روایاتی که در این باره رسیده است»<ref>[[پژوهشی در باب علم امام (کتاب)|پژوهشی در باب علم امام]]، ص۷۹ - ۸۲.</ref>
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۲. آیت‌الله مکارم شیرازی؛}}
[[پرونده:مکارم شیرازی.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[ناصر مکارم شیرازی]]]]
::::::آیت‌الله '''[[ناصر مکارم شیرازی]]''' در کتاب ''«[http://makarem.ir/compilation/Reader.aspx?pid=61859&lid=0&mid=17237&catid=0 پیام قرآن]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«[[آیا امام معصوم عالم به غیب است؟ (پرسش)|آنها به تمام اسرار غیب آگاه‌اند]] ولی آگاهی آنها بر اصول کلی است؛ در همه جا کلیات را می‌دانند؛ در حالی که علم به تمام کلیات و جزئیات عالم، مخصوص ذات پاک خدا است. در حقیقت این سخن شبیه چیزی است که در روایات متعددی آمده است که [[امام علی]]{{ع}} فرمود: {{عربی|اندازه=150%|«اِنَّ رَسُولَ اللهِ {{صل}} عَلَّمَنى اَلْفَ بَاب مِنَ الْحَلاَلِ وَ الْحَرَامِ وَ مِمَّا کَانَ وَ مِمَّا یَکُونُ اِلَى یَوْمِ الْقِیَامَةِ، کُلُّ بَاب مِنْهَا یَفْتَحُ اَلْفَ باب فَذلِکَ اَلْفَ اَلْفَ باب»}}<ref>[[رسول خدا]] [[هزار باب]] از حلال و حرام و از آنچه در گذشته واقع شده، و یا در آینده تا روز قیامت واقع می‌شود به من تعلیم داد که هر بابی هزار باب را می‌گشاید، و آن هزار هزار باب است؛ [[بحارالانوار(کتاب)|بحارالانوار]]، جلد ۴۰، صفحه ۱۳۰.</ref>.<ref>[http://makarem.ir/compilation/Reader.aspx?pid=61859&lid=0&mid=17237&catid=0 پیام قرآن، ج۷، ص۲۴۲]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۳. آیت‌الله ضیاءآبادی؛}}
[[پرونده:11745.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[سید محمد ضیاءآبادی|ضیاءآبادی]]]]
::::::آیت‌الله '''[[سید محمد ضیاءآبادی]]''' در کتاب ''«[[تفسیر سوره ابراهیم (کتاب)|تفسیر سوره ابراهیم]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«آنها به تمام اسرار غیب آگاهند ولی آگاهی آنها بر اصول کلی است، در همه جا کلیات را می‌دانند، در حالی که علم به تمام کلیات و جزئیات عالم مخصوص ذات پاک خدا است. در حقیقت این سخن شبیه چیزی است که در روایات متعددی آمده است که [[علی]]{{ع}} فرمود: {{عربی|اندازه=155%|«إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ {{صل}} عَلَّمَنِي أَلْفَ بَابٍ مِنَ الْحَلَالِ وَ الْحَرَامِ وَ مِمَّا كَانَ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ كُلُّ بَابٍ مِنْهَا يَفْتَحُ أَلْفَ بَابٍ فَذَلِكَ أَلْفُ أَلْفِ بَابٍ»}}<ref>«[[رسول خدا]]{{صل}} هزار باب از حلال و حرام و از آنچه در گذشته واقع شده، و یا در آینده تا روز قیامت واقع می‌شود به من تعلیم داد که هر بابی هزار باب را می‌گشاید، و این هزار هزار باب است».</ref> عدد هزار در این احادیث خواه عدد تعداد باشد یا تکثیر، دلیل بر گسترش فوق‌العاده ابواب علمی است که [[پیامبر]]{{صل}} به آن حضرت آموخت، و نیز اشاره به آن است که این ابواب مشتمل بر یک سلسله اصول کلی بود که از آنها صدها یا هزاران باب دیگر گشوده می‌شد. این نکته نیز قابل توجه است که حدیث {{عربی|اندازه=155%|«اِذا شاوُا اَنْ یَعْلَمُوا عُلِّمُوا»}}<ref>«هرگاه بخواهند بدانند می‌دانند»</ref> ممکن است اشاره به همین معنی بوده باشد که آنها هرگاه بخواهند از بعضی جزئیات آگاه شوند به اصول کلی که از سوی خداوند یا [[پیامبر]]{{صل}} به آنها تعلیم شده است مراجعه کرده، به وسیله آن آگاه می‌شوند»<ref>[http://www.tahoorhost.ir/FA/Article/View/402541?term=%D9%84%D9%88%D8%AD%20%D9%85%D8%AD%D9%81%D9%88%D8%B8 کتاب تفسیر سوره ابراهیم، ص۲۴۹-۲۵۳.]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۴. آیت‌الله مصباح یزدی؛}}
[[پرونده:11196.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[محمد تقی مصباح یزدی|مصباح یزدی]]]]
آیت‌الله '''[[محمد تقی مصباح یزدی]]'''، در کتاب ''«[[ آموزش عقاید (کتاب)| آموزش عقاید]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«بی‌شک [[اهل بیت|اهل بیت پیغمبر]]{{صل}} بیش از سایر مردم از علوم آن حضرت، بهره‌مند بودند چنانکه درباره ایشان فرمود: {{عربی|اندازه=155%|«لا تُعلِّموهُمْ فَاِنَّهُمْ أعْلَمُ مِنْکُم»}}<ref>«به ایشان نیاموزید چرا که ایشان از شما داناتر می‌باشند»ر. ک: غاية المرام: ص۲۶۵، [[اصول كافى (کتاب)|اصول کافی]]: ج۱، ص ۲۹۴.</ref> مخصوصاً شخص [[امام علی|امیرمؤمنان]] {{ع}} که از دوران کودکی در دامان [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} پرورش یافته و تا آخرین لحظات عمر آن حضرت ملازم وی، و همواره درصدد فراگرفتن علوم و حقایق از [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} بود، و درباره وی فرمود: {{عربی|اندازه=155%|«أَنَا مَدِينَةُ الْعِلْمِ وَ عَلِيٌّ بَابُهَا»}}<ref>«من شهر دانش می‌باشم و علی درب آن می‌باشد»ر. ک: مستدرک حاكم، ج۳، ص ۲۲۶، جالب اين است كه يكى از علماء [[اهل‌سنت]] كتابى بنام «فتح الملک» العلىّ بصحة حديث مدينة العلم على نوشته كه در سال ۱۳۵۴ هـ در قاهره به چاپ رسيده است.</ref> و از خود [[امام علی|امیرمؤمنان]]{{ع}} نقل شده که فرمود: {{عربی|اندازه=155%|«اِنَّ رَسُولَ اللّهِ{{صل}} عَلَّمَنی اَلْفَ باب، وَ کُلُّ باب یَفْتَحُ اَلْفَ بابِ فَذلِکَ اَلْفَ باب، حتّی عَلِمْتُ ما کانَ وَ ما یکونُ اِلی یَوْمِ الْقِیامَةِ وَ عَلِمْتُ عِلْمَ الْمَنایا وَ الْبَلایا وَ فَصْلَ الْخِطابِ»}}<ref>«یعنی [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} هزار باب علم به من آموخت که هر بابی هزار باب دیگر می‌گشاید و مجموعاً می‌شود هزار هزار باب، تا آنجا که از هر چه بوده و تا روز قیامت خواهد بود آگاه شدم و علم منایا و بلایا (مرگ‌ها و مصیبت‌ها) و فصل‌الخطاب (داوری بحق) را فرا گرفتیم». ر. ک: ینابیع المودة: ص۸۸، [[اصول كافى (کتاب)|اصول کافی]]: ج۱، ص ۲۹۶.</ref> ولی علوم [[ائمه]] [[اهل بیت]]{{عم}} منحصر به آنچه از [[پیامبر اکرم]]{{صل}} بی‌واسطه یا باواسطه شنیده بودند نبوده است بلکه ایشان از نوعی علوم غیرعادی نیز بهره‌مند بوده‌اند که بصورت "[[الهام]] و "[[تحدیث]]"<ref>ر. ک: [[اصول كافى (کتاب)|اصول کافی]]، كتاب الحجة، ص ۲۶۴ و ص ۲۷۰.</ref> به ایشان افاضه می‌شده است نظیر الهامی که به [[خضر]] و [[ذوالقرنین]]<ref>[[اصول كافى (کتاب)|اصول کافی]]: ج۱، ص ۲۹۶.</ref> و [[حضرت مریم]]{{س}} و مادر [[موسی]]{{ع}} "[[وحی]]" گردیده که البته منظور از آن، [[وحی]] [[نبوت]] نیست، و با چنین علمی بوده که بعضی از [[ائمه|ائمه اطهار]]{{عم}} که در سنین طفولیت به مقام [[امامت]] می‌رسیدند از همه چیز آگاه بودند و نیازی به تعلّم و فراگیری از دیگران نداشتند»<ref>[http://mesbahyazdi.ir/node/1041 آموزش عقاید، ص۳۲۲.]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۵. آیت‌الله مصطفوی؛}}
[[پرونده:11135.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[سید حسن مصطفوی]]]]
آیت‌الله '''[[سید حسن مصطفوی]]''' و حجت الاسلام و المسلمین '''[[احمد مروی]]''' در مقاله ''«[[دلایل عقلی و نقلی علم غیب امامان معصوم (مقاله)|دلایل عقلی و نقلی علم غیب امامان معصوم]]»'' در این‌باره گفته‌اند:
::::::«دانش [[پیامبر]]{{صل}} از دو راه به [[امامان]]{{عم}} رسیده است: یکی از راه عادی که همان تعلیم و تعلم است. [[حضرت علی]]{{ع}} می‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|« کنت ادخل علی رسول االله لیلاً و نهارا فکنت اذا سألته اجانبی و ان سکتت ابتدأنی‏‏»}}<ref>«من شبها و روزها بر پیامبر اکرم{{صل}} وارد می‌گشتم، هر زمان که از او سؤال می‌پرسیدم پاسخ می‌نمود، و هر زمان که ساکت می‌گشتم او شروع به سخن گفتن می‌نمود»</ref>، راه دیگر تعلیم از راه غیر عادی و از راه القاء و عنایت خداوندی است. [[امام علی ]]{{ع}} آنگاه که به دستور [[پیامبر]]{{صل}} عازم یمن شد، از [[پیامبر]]{{صل}} درباره پرسشهایی که مردم یمن دربارة قضا از او می‌کنند، راهنمایی خواست که [[پیامبر]]{{صل}} فرمود: {{عربی|اندازه=150%|«فَضَرَبَ‏ بِيَدِهِ‏ عَلَى‏ صَدْرِي‏ وَ قَالَ اللَّهُمَّ اهْدِ قَلْبَهُ وَ ثَبِّتْ لِسَانَهُ فَمَا شَكَكْتُ فِي قَضَاءٍ بَعْدُ حَتَّى‏‏‏»}}<ref>«با دست خود بر سینه من زد و فرمود پروردگارا قلب او را هدایت نما و زبان او را ثابت فرما، از آن زمان به بعد نسبت به هیچ قضاوتی تردید ننمودم»؛ علامه حلی، احقاق الحق، ج۷، ص۶۶.</ref>. درباره معاشرت [[امامان]]{{عم}} با ملائکه آمده است، ملائکه در همه احوال بر [[امامان]]{{عم}} نازل و مانع رسیدن شرور به ایشان می‌شوند. به هنگام نماز با ایشان نماز می‌گذراند و آنچه در زمین، چه در شب و چه در روز رخ می‌دهد، به آگاهی [[امام]]{{ع}} می‌رسانند؛ چنانکه خداوند می‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|تَتَنَزَّلُ عَلَيْهِمُ الْمَلائِكَةُ أَلاَّ تَخَافُوا وَلا تَحْزَنُوا وَأَبْشِرُوا بِالْجَنَّةِ}}﴾}} <ref> فرود می‌آیند که نهراسید و اندوهناک نباشید و شما را به بهشتی که وعده می‌دادند؛ سوره فصلت، آیه:۳۰.</ref>. [[جبرئیل]]، [[میكائیل]] و ملک‌الموت همواره در معرض رؤیت امام‌اند و به ایشان مشکلات و دشواری‌هایی كه در كتاب و سنت نیست، [[الهام]] می‌کند، [[امامان]] محل آمد و شد ملائکه‌اند و هر ملکی که برای امری نازل می‌شود، نخست نزد [[امام]]{{ع}} می‌آید و آن را بر [[امام]]{{ع}} عرضه می‌دارد<ref>صفار قمی، بصائر الدرجات، ج۲ ،ص۱۱۰-۱۱۳ و ج۵ ،ص۲۵۳-۲۵۶.</ref>. به هر روی، چنانکه فیلسوفان مسلمان اثبات كرده‌اند، نظام آفرینش نظام احسن است و آنچه در هستی وجود دارد، جلوه‌هایی از ذات باری‌ تعالی است. هر موجودی که از نظر رتبه وجودی نزدیک‌تر به هرم هستی باشد، از کمالات فرزن‌تری برخوردار است. انبیا و امامان برگزیدگان خداوندند که با اعطای الهی و ظرفیت‌های ذاتی که دارند به این کمالات نائل آمده‌اند»<ref>[[دلایل عقلی و نقلی علم غیب امامان معصوم (مقاله)|دلایل عقلی و نقلی علم غیب امامان معصوم]]، [[قبسات (نشریه)|فصلنامه قبسات]]، شماره ۶۳ ص ۲۹.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}
{{جمع شدن|۶. حجج الاسلام و المسلمین نجارزادگان، شاکر و محمدی؛}}
[[پرونده:Najarzadegan.gif|بندانگشتی|right|100px|[[فتح‌الله نجارزادگان|نجارزادگان]]]]
::::::حجج الاسلام و المسلمین '''[[فتح‌الله نجارزادگان]]'''، '''[[محمد تقی شاکر]]''' و '''[[حسن محمدی احمد‌آبادی]]''' در مقاله ''«[[ظاهر و باطن قرآن و مبادی آگاهی امام از آن (مقاله)|ظاهر و باطن قرآن و مبادی آگاهی امام از آن]]»'' در این‌باره گفته‌‌اند:
::::::«از روایات مشهور در کتب حدیثی فریقین، [[رابطه الف باب با علم غیب معصوم چیست؟ (پرسش)|روایات ألف باب]] است که از طرق متعدد نقل شده است<ref>مناقب، ج۲، ص۳۶.</ref> تحقق این امر در روزها و یا ساعات پایانی عمر شریف [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} صورت پذیرفت، و حضرت هزار دروازه علم را که هر یک گشاینده هزار در علم است، به [[امام علی]]{{ع}} تعلیم و تحدیث نمود. روایت [[اصبغ بن نباته]] از [[امام علی|امیرالمؤمنین]]{{ع}} دلالت می‌کند که ابواب تعلیمی به آن حضرت توسط [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}}، شامل حلال و حرام الهی و آگاهی‌هایی نسبت به گذشته و آینده است<ref>ابن‌بابویه (صدوق)، الأمالیج۲، ص۶۴۷.</ref> غزالی نیز در توصیف این دانش [[امام علی|امیرالمؤمنین]]{{ع}} و طبیعی بودن و یا فوق طبیعی بودن آن، با پذیرش این روایت و صحیح دانستن آن، معتقد به الهی و لدنّی بودن این معرفت و آگاهی است و با تجلیل و احترام از این امر یاد می‌کند<ref>[[ابن‌طاوس]]، سعد السّعود للنّفو المنضود، ص۲۸۴.</ref> این منبع دانش در کنار کتاب جامعه دو منبع اصلی آگاهی کامل امام از حلال و حرام الهی است. مطابق رهنمود آیات و روایات، [[ائمه اطهار]]{{عم}} دانش کامل به حلال و حرام احکام را از طریق [[پیامبر اکرم]]{{صل}} بهره‌مند شده‌اند. از این رو، نقش امام نسبت به این علوم، نقشی تبیینی و امام‌محوری برای تبلور دانش‌های انتقالی از پیامبر است»<ref>[[ظاهر و باطن قرآن و مبادی آگاهی امام از آن (مقاله)|ظاهر و باطن قرآن و مبادی آگاهی امام از آن]]، [[پژوهش‌نامه معارف قرآنی (نشریه)|فصلنامه پژوهش‌نامه معارف قرآنی]]، شماره۱۴، ص۴۸.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}
{{جمع شدن|۷. حجت الاسلام و المسلمین هاشمی؛}}
[[پرونده:11720.JPG|100px|right|بندانگشتی|[[سید علی هاشمی ۱|هاشمی]]]]
حجت الاسلام و المسلمین دکتر '''[[سید علی هاشمی ۱|سید علی هاشمی]]''' در مقاله ''«[[علم امام تام یا محدود؟ (مقاله)|علم امام تام یا محدود؟]]»'' و در کتاب ''«[[ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی (کتاب)|ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی]]»'' در این‌باره گفته است:
:::::*«اگرچه روایات و بررسی‌های تاریخی، دانش آموختن [[ائمه]]{{عم}} را نزد انسان‌های غیر معصوم تأیید نمی‌کنند، اما روایات متعددی دلالت بر آن دارند که هر امامی از امام پیشین، دانش‌هایی را فرا می‌گرفته است که در صدر این سلسله، [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} قرار دارد. در روایات متعددی از ائمه این مضمون نقل شده است که تمام علوم پیامبر نسل به نسل به آنان منتقل شده است. روایاتی نیز بر آن دلالت دارند که هر [[امام]]{{ع}}، علوم خود را به امام پس از خود تحویل می‌دهد. سند برخی از این روایات معتبر است. در روایتی به صراحت بیان شده است که امام هر زمان، در آخرین لحظۀ عمر امام پیشین، علوم او را دریافت می‌کند. سند حدیث دوم این مجموعه موثق است . این روایات نشان می‌دهند [[علم امام]]{{ع}}، پیش از تحویل گرفتن آن علوم، کامل نیست»<ref>[http://fa.imamatpedia.com/wiki/%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%D8%AA%D8%A7%D9%85_%DB%8C%D8%A7_%D9%85%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF%D8%9F_(%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87) علم امام تام یا محدود؟]</ref>
:::::*«اگرچه روایات و بررسی‌های تاریخی، دانش‌آموزی ائمه{{عم}} را نزد انسان‌های غیرمعصوم تأیید نمی‌کند، اما روایات متعددی دلالت بر آن دارند که هر امامی از حجت پیش از خود دانش‌هایی را فرا می‌گرفته است که در صدر این سلسله، [[پیامبر اکرم]]{{صل}} قرار دارند. در این موضوع، افزون بر فراگیری علومی که به حوزه‌هایی از دانش مانند احکام و تفسیر قرآن اشاره دارند، به آموختن مطالب جزئی مانند آگاهی از رخ دادن حادثه‌ای در آینده نیز توجه داشته‌ایم؛ زیرا حتی این‌گونه موارد جزئی نیز می‌توانند علم‌آموزی ائمه{{عم}} را از حجت‌های پیشین تأیید کنند. اینک به‌ترتیب روایات یکایک ائمه{{عم}} را در این موضوع مرور می‌کنیم. (...)
::::::روایات متعددی از امام باقر و امام صادق{{ع}} بر این نکته تأکید دارند که ائمه{{عم}} از رسول ‌خدا{{صل}} و امامان پیشین، علوم الهی و ویژه‌ای را دریافت کرده بودند. این روایات، تواتر معنوی دارند و افزون بر اثبات محتوای خود، ضعف سندی برخی روایات دیگر را نیز جبران می‌کنند. از امام باقر{{ع}} نقل شده است که به خدا قسم! رسول‌ خدا، حرفی از علومی را که خداوند عزو‌جل به او آموخته بود نگذاشت، مگر آنکه آن را به علی آموخت؛ سپس آن علوم به ما رسید.<ref>ر.ک: [[محمد‌ بن یعقوب کلینی]]، الکافی، ج‏۱، ص۶۵۵؛ محمد‌بن‌حسن صفار، بصائر الدرجات، ص۲۹۵؛ محمد بن محمد مفید، الاختصاص، ص۲۷۹.</ref> در روایتی، به‌صراحت بیان شده است که علم امیرالمؤمنین{{ع}} از علم رسول ‌خدا{{صل}} سرچشمه گرفته است و سپس دیگر ائمه{{عم}} یکایک این علوم را آموخته‌اند.<ref>ر.ک: [[محمد‌ بن حسن صفار]]، بصائر الدرجات، ص۲۹۵؛ [[محمد بن محمد مفید]]، الاختصاص، ص۲۷۹.</ref> از آن حضرت نقل شده است: خداوند اسرارش را به جبرئیل بیان کرد و جبرئیل آن را به محمد{{صل}} و ایشان به علی{{ع}} و آن حضرت به هرکس بخواهد، یکی پس از دیگری.<ref>ر.ک: [[محمد‌ بن حسن صفار]]، بصائر الدرجات، ص۳۷۷.</ref> روایات دیگری نیز این مضمون را تأیید می‌کنند. در گفتار دیگری که از ایشان نقل شده، آمده است: «اگر از خودمان سخن بگوییم، گمراه می‌شویم؛ چنان‌که کسانی که پیش از ما بودند، گمراه شدند؛ ولی ما با دلیل روشن از جانب خداوند سخن می‌گوییم که خداوند آن را برای پیامبرش و او (پیامبر{{صل}}) برای ما بیان کرده است». سندهای دیگری از این روایت، با تغییرات اندکی در عبارات، همین مطلب را گزارش کرده‌اند.<ref>ر.ک: [[محمد‌ بن حسن صفار]]، بصائر الدرجات، ص۲۹۹.</ref>
::::::در روایات امام صادق{{ع}} نیز نقل شده است همه علومی را که خداوند به پیامبر آموخته بود، آن حضرت به امیرالمؤمنین{{ع}} آموزش داد.<ref>ر . ک: همان، ص۲۹۰ـ۲۹۳.</ref> روایات این باب، مستفیض‌اند.<ref>همچنین ر.ک: [[محمد‌ بن یعقوب کلینی]]، الکافی، ج‏۱، ص۶۵۴ـ ۶۵۵.</ref> به ‌کار رفتن تعبیر «تعلیم» در این روایات، به‌خوبی بر آموزشی بودن این علوم تصریح دارند. در روایات متعددی از آن حضرت، این مضمون نقل شده است که علوم پیامبران به پیامبر اکرم{{صل}} و از آن حضرت به امیرالمؤمنین{{ع}} و نسل‌به‌نسل به امامان پس از ایشان منتقل شده است.<ref>ر.ک: [[محمد‌ بن یعقوب کلینی]]، الکافی، ج‏۱، ص۵۵۹، روایات ۴، ۵ و ۶.</ref> بنا بر این روایات، هیچ‌چیز نیست که خداوند به پیامبران داده باشد، ولی به پیامبر اعظم{{صل}} نداده باشد و هیچ‌چیز نیست که به پیامبر داده شده باشد، مگر آنکه ایشان آن را به امیرالمؤمنین{{ع}} آموخته است.<ref>محمد‌ بن حسن صفار، بصائر الدرجات، ص۲۹۷.</ref> در روایات متعددی، آن حضرت وراثت از رسول‌ خدا{{صل}} را یکی از شیوه‌های دریافت دانش توسط ائمه{{عم}} معرفی کرده‌اند که می‌تواند مؤید روایات پیشین باشد.<ref>ر.ک: محمد‌ بن یعقوب کلینی، الکافی، ج‏۱، ص۶۵۷.</ref> آن حضرت بر این نکته تأکید کرده‌اند که هر پاسخ ایشان به پرسش‌های دیگران، دانشی است که از رسول‌ خدا{{صل}} فراگرفته‌اند و نظرات شخصی خود نیست.<ref>ر.ک: محمد‌ بن یعقوب کلینی، الکافی، ج‏۱، ص۱۴۸.</ref> سند این روایت، صحیح است.<ref>همچنین ر.ک: محمد‌ بن حسن صفار، بصائر الدرجات، ص۳۰۰ـ۳۰۱.</ref> همچنین از ایشان نقل شده است که امامی از دنیا نمی‌رود، مگر آنکه علم خود را به جانشینش منتقل می‌کند. البته امام بعدی در آن حال ساکت است و آن علوم را اظهار نمی‌کند تا اینکه به مقام امامت برسد.<ref>ر.ک: محمد‌بن‌حسن صفار، بصائر الدرجات، ص۴۶۶. سند این روایت، صحیح است.</ref> این‌گونه تعابیر، ظهور روشنی در علم‌آموزی هر امام از حجت پیشین دارند. (...)
::::::شیوه انتقال دانش از یک حجت به حجت بعد:
:::::#'''تعلیم و تعلم عادی:''' ظاهر برخی تعابیر روایات یاد‌شده، این احتمال را تقویت می‌کند که دست‌کم در برخی موارد، تعلیم علوم به‌ صورت عادی بوده است. قرائت آیاتی که در غیبت امیرالمؤمنین{{ع}} بر پیامبر{{صل}} نازل شده بود، برخی پرسش‌های امیرالمؤمنین{{ع}} از پیامبر{{صل}}، یا امامی از امام پیشین، و برخی از خبرهای مربوط به زمان و چگونگی شهادت ائمه{{عم}} که حتی افراد عادی دیگر نیز آنها را نقل کرده‌اند، ظهور یا صراحت در آن دارند که این علوم به‌ طور عادی به آنان تعلیم داده شده است؛ مانند خبر شهادت سیدالشهدا{{ع}} که افرادی مانند جناب ام‌سلمه{{س}} نیز آن را نقل کرده‌اند. چنین دانش‌هایی، به شیوه‌ای عادی به امام آموخته شده‌اند؛ یعنی اگر کس دیگری نیز آن سخنان را می‌شنید، به‌ طور عادی آن مطالب را فرامی‌گرفت. یادآور می‌شویم که مقصود از علم‌آموزی در این نوشتار، اعم از فراگرفتن دانش‌های جامع و کلی مانند احکام دین است، و آموختن مطالب جزئی، مانند آگاهی از تفسیر یک آیه یا تحقق یک حادثه در آینده را نیز شامل می‌شود.
:::::#'''تعلیم و تعلم ویژه:''' با اینکه برخی از علوم ائمه{{عم}} به شیوه عادی فراگرفته شده‌اند، به ‌نظر می‌رسد در موارد بسیاری، آموزش و فراگیری علوم اهل‌بیت{{عم}} عادی نبوده است. بنا بر روایتی، امام باقر{{ع}} در پاسخ به این پرسش که شما چگونه مدعی هستید که تنها وارث علوم پیامبرید، درحالی‌که پیامبر{{صل}} برای تمام مردم مبعوث شده بود، با استناد به برخی آیات بیان کردند که آنچه پیامبر{{صل}} آشکار کرد، برای تمام مردم بود؛ اما آنچه از آن سخن نگفت و خداوند از ایشان خواست که بر زبان نیاورد، مخصوص اهل‌بیت{{عم}} است. در ادامه این روایت آمده است که رسول ‌خدا{{صل}} با برادرش علی{{ع}} پنهانی سخن می‌گفت و با دیگر اصحابش این‌گونه رفتار نمی‌کرد. به همین دلیل است که امیرالمؤمنین{{ع}} فرمود: پیامبر{{صل}} بر من هزار باب علم را گشود که از هر باب، هزار باب دیگر گشوده می‌شد. این علوم، همان علوم مخصوص و پنهانی بوده که از پیامبر{{صل}} به امیرالمؤمنین{{ع}} و از ایشان به دیگر ائمه{{عم}} منتقل شده است. در ادامه همین روایت، در توضیح بیشتر این مطلب آمده است: خداوند متعال بر پیامبرش کتابی را فرستاد که در آن، (علم) آنچه گذشته و آنچه تا قیامت رخ می‌دهد، آمده است. سپس فرمودند: خداوند به پیامبرش وحی کرد که چیزی از علوم پنهان و اسرارش باقی نگذارد، مگر آنکه آن را به‌ طور پنهانی به او (امیرالمؤمنین{{ع}}) بیاموزد. این تعابیر، اگرچه به‌صراحت غیر‌عادی بودن روش این تعلیم و تعلم را نشان نمی‌دهد، با توجه به گستردگی قلمرو این تعالیم، می‌توان ادعا کرد که ظهور در غیر‌عادی بودن روش آموزش و فراگیری آن دارد. در روایتی از امام صادق{{ع}} آمده است که تا کنون بیش از دو حرف از آن حروف (هزار حرفی که پیامبر{{صل}} به امیرالمؤمنین{{ع}} آموخت) آشکار نشده است.
::::::چنان‌که گفته شد، در برخی از این روایات آمده است تمام علومی که خداوند به فرشتگان و پیامبرانش داده بود، از طریق رسول ‌خدا{{صل}} به ائمه{{عم}} رسیده است. گستردگی قلمرو این علوم، این احتمال را تأیید می‌کند که بسیاری از این علوم به شیوه‌ای ویژه به ائمه{{عم}} تعلیم داده شده‌اند؛ وگرنه عمر محدود انسان‌ها برای آموختن همه این علوم کفایت نمی‌کند؛ به‌ویژه آنکه می‌دانیم برخی از ائمه، مدت محدودی امام پیش از خود را درک کردند؛ مانند امام جواد{{ع}} که در حدود هفت یا نه‌سالگی به امامت رسیدند. همین‌طور امام هادی{{ع}} که در حدود هشت‌سالگی، و حضرت صاحب‌الزمان{{ع}} در حدود پنج‌سالگی امامت را بر عهده ‌گرفتند. همچنین تعبیر اسرار الهی که در برخی روایات برای اشاره به این علوم به ‌کار رفته است، نشان می‌دهد شیوه تعلیم ـ دست‌کم برخی مصادیق یا مراتب ـ این علوم، عادی نبوده و گونه خاصی داشته است. بنابراین می‌توان به این نتیجه رسید که انتقال بسیاری از علوم و اسرار به ائمه{{عم}}، به شیوه‌ای خاص و غیرمتعارف بوده است؛ هرچند آنان به‌ طور عادی و طبیعی نیز برخی علوم را از پیامبر یا امام پیشین دریافت کرده‌اند؛ مانند مواردی که امام همانند دیگران حدیثی را از رسول ‌خدا{{صل}} یا امام پیشین شنیده و آن را مانند دیگر راویان نقل کرده است»<ref>[[ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی (کتاب)|ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی]]؛ ص۱۶۳-۱۷۹.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}
{{جمع شدن|۸. حجت الاسلام و المسلمین موسوی؛}}
[[پرونده:120129.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[سید امین موسوی|موسوی]]]]
حجت الاسلام و المسلمین '''[[سید امین موسوی|موسوی]]'''، در کتاب ''«[[ گستره علم غیب از دیدگاه ادیان ابراهیمی (کتاب)|گستره علم غیب از دیدگاه ادیان ابراهیمی]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«شیعیان و عده کثیری از اهل تسنن بر این باورند که [[علم غیب]] ذاتی و مطلق از آن خدای سبحان است و هیچ کس از آن خبر ندارد و آیاتی از قرآن کریم<ref>نمل، آیه ۶۵؛ انعام، آیه ۵۹؛ اعراف، آیه ۱۱۸.</ref>. هم آگاهی از [[غیب]] مطلق و احاطه بر آن را برای خدا ثابت می‌کنند. ولی جایز است این علم که بالذّات از آن خداوند است به افرادی از بشر نیز داده شود، البته آگاهی از [[غیب]] چنین افرادی بالذّات نخواهد بود بلکه به تعلیم و موهبت الهی بدون اکتساب خواهد بود و آن‌ها جز انبیا و اولیا کسان دیگر نمی‌باشند، [[علم غیب]] انبیا و اولیا حاصل از علم و عمل است، علم و عمل به منزله دو بال نفس ناطق‌اند که به اندازه پیروی این دو بال از عوالم بی‌پایان پرواز می‌کنند، پروازی که نشأت شهادت داخل به عالم غیب بوسیله [[وحی]] و [[الهام]] است. آموزه [[وحی]] و [[الهام]] به انبیا و آموزه [[الهام]] به اولیا طریقی از اشراق معرفت است، این نوع آگاهی و معرفت انبیا از ضروریات رسالت آن‌هاست تا دلیل بر صدق نبوت‌شان باشد و آن‌ها هم در زمان‌ها و مکان‌های مختلف آگاهی از [[غیب]] را از خودشان نشان داده‌اند»<ref>[http://fa.imamatpedia.com/wiki/گستره_علم_غیب_از_دیدگاه_ادیان_ابراهیمی_(کتاب)#.D8.AF.D8.B1.D8.A8.D8.A7.D8.B1.D9.87.D9.94_.D9.BE.D8.AF.DB.8C.D8.AF.D8.A2.D9.88.D8.B1.D9.86.D8.AF.D9.87 گستره علم غیب از دیدگاه ادیان ابراهیمی؛ ص: ۱۵۶.]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}
{{جمع شدن|۹. حجت الاسلام و المسلمین نادم؛}}
[[پرونده:673639443601.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[محمد حسن نادم|نادم]]]]
حجت الاسلام و المسلمین دکتر [[محمد حسن نادم]] در کتاب ''«[[علم امام از نگاه امیرالمؤمنین با تأکید بر نهج البلاغه (مقاله)|علم امام از نگاه امیرالمؤمنین با تأکید بر نهج البلاغه]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«[[امام علی]]{{ع}} نحوۀ دریافت علم از [[پیامبر خاتم|پیامبر اکرم]]{{صل}} را به دو صورت بیان کرده‌اند؛ یکی به‌صورت عادی و دیگری به‌صورت غیرعادی. فراگیری علم به‌صورت عادی، امری است همگانی که هرکس به‌اندازۀ استعداد، تلاش و کوشش خود می‌تواند از علم و معلّم بهره برد. [[امام علی]]{{ع}} از این نظر هم در میان اصحاب فردی ممتاز بوده است؛ ازاین‌جهت وقتی به [[معاویه]] نامه می‌نویسند بر این نکته تأکید کرده و امتیاز بهره‌مندی از علوم [[پیامبر خاتم|رسول الله]]{{صل}} را مختص خود می‌دانند و موقعیت علمی خویش نسبت به قرآن و مسائل مربوط به دین را مرهون نزدیکی‌شان به [[پیامبر]]{{صل}} می‌دانند. حضرت در بخشی از آن نامه می‌فرمایند: به‌راستی‌که ممتازترین مردم برای رهبری این امت کسی است که درگذشته و اکنون نزدیک‌ترین کس به [[پیامبر خاتم|رسول خدا]]{{صل}}، داناترین کس به کتاب خدا و فهیم‌ترین شما به دین خدا باشد.<ref>ابن مزاحم، نصر، وقعه الصفین، ۱۵۰٫ قابل توجه اینکه امام در این نامه؛ ملاک امامت را برتری علمی خود در قرآن، در احکام دین ودرقرابت با رسول خدا بر دیگران می‌داند: {{عربی|اندازه=155%|إنّ أولی النّاس بأمر هذه الأمه قدیما و حدیثا أقربها من رسول الله (صلی الله علیه و آله) و ألمها بالکتاب و أفقها فی الدّین...}}.</ref>
:::::#'''[[علم عادی]] از نگاه [[امام علی]]{{ع}}:''' [[امام علی]]{{ع}} دربارۀ علوم عادی، به منابع انسانی و عادی اشاره می‌کنند و بعضی از آگاهی‌های خود را ناشی از تجربه، تحقیق و به‌کارگیری فکر و اندیشه می‌دانند. آن حضرت دراین‌باره در وصیتی که به فرزندانشان دارند، می‌فرمایند: فرزندم! هرچند من به‌اندازۀ همۀ آنان که پیش از من بوده‌اند نزیسته‌ام، اما در کارهایشان نگریسته‌ام و در سرگذشتشان اندیشیده و آنچه از آنان مانده را دیده‌ام تا چون یکی از ایشان گردیده‌ام؛ بلکه با آگاهی از کارهایشان، به دست آورده‌ام، گویی چنان است که با نخستین تا پسینیان به سر برده‌ام.<ref>{{عربی|اندازه=155%|أَیْ‏ بُنَیَ‏ إِنِّی‏ وَ إِنْ لَمْ أَکُنْ عُمِّرْتُ عُمُرَ مَنْ کَانَ قَبْلِی فَقَدْ نَظَرْتُ فِی أَعْمَالِهِمْ وَ فَکَّرْتُ فِی أَخْبَارِهِمْ وَ سِرْتُ فِی آثَارِهِمْ حَتَّى عُدْتُ کَأَحَدِهِمْ بَلْ کَأَنِّی بِمَا انْتَهَى إِلَیَّ مِنْ أُمُورِهِمْ قَدْ عُمِّرْتُ مَعَ‏ أَوَّلِهِمْ إِلَى آخِرِهِمْ فَعَرَفْتُ صَفْوَ ذَلِکَ مِنْ کَدَرِهِ وَ نَفْعَهُ مِنْ ضَرَرِه‏...}} (نهج البلاغه، نامۀ ۳۱)</ref> [[پیامبر خاتم|پیامبر اکرم]]{{صل}} نیز درجایی به قدرت ذهنی و خرد [[امام علی]]{{ع}} اشاره کرده و می‌فرمایند: داناترین اصحاب، علی بن ابی‌طالب است، به علت داشتن علم فراوان و دقت نظر در برداشت‌ها.<ref>{{عربی|اندازه=155%|عالمهم علی بن ابی طالب لمزید علمه و دقایق مستنبطاته}}. (ابن حجر هیتمی، الصواعق المحرقه،۹۰؛ ابن اثیر، علی بن ابی الکرم، اسد الغابه،۴/۱۰)</ref>
:::::#'''[[علم غیرعادی]] [[امام]] از نگاه [[امام علی]]{{ع}}:''' نخست باید توجه داشت که فراگیری علم به‌صورت غیرعادی از جانب [[پیامبر خاتم|پیامبر اکرم]]{{صل}} چند ویژگی دارد: همانند علم عادی، همگانی و فراگیر نیست؛ کسی می‌تواند از این علم _که از آن به علم القایی یاد می‌شود_ بهره‌مند گردد که دارای ظرفیت و جایگاه خاص باشد. به گواهی تاریخ، [[امام علی]]{{ع}} از این ظرفیت و جایگاه در حد اعلای آن برخوردار بود. این نوع آموزش، به [[امام علی|امیرالمؤمنین]]{{ع}} اختصاص دارد و دیگر اصحاب از این نوع تعلیم بهره نداشتند، یا اگر داشتند، در تراز [[امام علی]]{{ع}} نبود. [[امام علی|حضرت امیر]]{{ع}} در خطبۀ قاصعه در تأیید موارد ذکر شده می‌فرمایند: شما از موقعیت و جایگاه من نسبت به رسول خدا به سبب خویشاوندی نزدیک و مقام مخصوصم آگاهید. در زمان کودکی مرا در دامن خود می‌نشاند و در آغوشش به گرمی می‌فشرد و کنارش می‌خواباند؛ بدنش را به بدنم می‌چسباند و بوی عطر دل انگیزش را به مشامم می‌رساند و لقمه را می‌جوید و در دهانم می‌گذارد. هیچ‌گاه دروغی در گفتارم و خطایی در رفتارم ندید. از آن زمان که [[پیامبر]] را از شیر گرفتند، خداوند بزرگ‌ترین فرشته‌اش را ملازم وی ساخت تا شبانه‌روز او را در طریق کرامت و اخلاق نیک براند. من نیز همانند کودکی که در پی مادرش گام برمی‌دارد به دنبال او می‌رفتم، هرروز روزنه‌ای از اخلاق کریمانۀ خود برایم می‌گشود و مرا به پیروی از خودش فرمان می‌داد. هرسال به غار حرا می‌رفت و مجاور آن می‌شد، من می‌دیدمش و جز من کسی نمی‌دیدش. در آن زمان اسلام در هیچ خانه‌ای نیامد جز خانه‌ای که [[پیامبر|پیامبر خدا]] و خدیجه در آن بودند و من سومین آن‌ها بودم. نور [[وحی]] و [[رسالت]] را می‌دیدم و بوی پیامبری به مشامم می‌رسید. صدای ناله و فغان شیطان را هنگامی‌که وحی بر [[پیامبر]] فرود می‌آمد شنیدم، گفتم: ای رسول خدا! این صدای ناله چیست؟ فرمود: این فریاد فغان شیطان است که از اینکه پرستیده شود ناامید گشت. تو می‌شنوی آنچه را من می‌شنوم، و می‌بینی آنچه را من می‌بینم، مگر اینکه نبی نیستی؛ اما وزیر و یاور من هستی و بر راه خیر می‌روی.<ref>{{عربی|اندازه=155%|وقد علمتم موضعی من رسول الله بالقرابه القریبه، والمنزله الخصیصه. وضعنی فی حجره وأنا ولید، یضمنی إلی صدره، ویکنفنی فی فراشه، ویمسنی جسده، ویشمنی عرفه. وکان یمضغ الشیء ثم یلقمنیه، وما وجد لی کذبه فی قول، ولا خطله فی فعل، ولقد قرن الله به من لدن أن کان فطیما أعظم ملک من ملائکته، یسلک به طریق المکارم، ومحاسن أخلاق العالم، لیله ونهاره، ولقدکنت أتبعه إتباع الفصیل أثر أمه، یرفع لی فی کل یوم من أخلاقه علما، ویأمرنی بالإقتداء به، ولقد کان یجاور فی کل سنه بحراء، فأراه ولا یراه غیری. ولم یجمع بیت واحد یومئذ فی الإسلام غیر رسول الله وخدیجه وأنا ثالثها، أری نور الوحی والرساله وأشم ریح النبوه. ولقد سمعت رنه الشیطان حین نزل الوحی علیه فقلت: یا رسول الله ما هذه الرنه؟ فقال: هذا الشیطان قد أیس من عبادته. أنک تسمع ما أسمع. وتری ما أری، ألا إنک لست بنبی، ولکنک لوزیر، وأنک لعلی خیر}}</ref>
::::::شبیه همین مضمون را [[ابن اثیر]] از زبان [[امام علی|امیرالمؤمنین]]{{ع}} این‌گونه می‌آورد: [[پیامبر]] می‌خواست مرا به یمن بفرستد، گفتم: ای رسول خدا! مرا به‌سوی یمن برمی‌انگیزانی درحالی‌که از من قضاوت طلب می‌کنند و من نسبت به آن آگاهی ندارم. [[پیامبر]] گفت: نزدیک بیا! پس نزدیک شدم، با دستش بر سینه‌ام زد و آنگاه فرمود: خداوندا! زبانش را استوار گردان و قلبش را هدایت کن» سپس به شکافندۀ دانه سوگند، هرگز در قضاوت بین مردم ازآن‌پس تردید نکردم.<ref>{{عربی|اندازه=155%|بعثنی رسول الله (صلی الله علیه و آله) الی الیمن، فقلت: یا رسول‌الله (صلی الله علیه و آله) تبعثنی الی الیمن و یسألونی عن القضاء و لا علم لی به، قال أدن، فدنوت، فضرب بیده علی صدری، ثم قال: «اللّهم ثبّت لسانه واهد قلبه»، فلما و الّذی فلق الحبّه، و برأ النسمه، ما شککت فی قضاء بین اثنین بعد. (ابن اثیر، علی بن ابی الکرم}}، همان، ۴/۹۹؛ حاکم نیشابوری، المستدرک، ۳/۱۳۴؛ احمد حنبل، المسند، ۱/۸۳؛ ابی داوود طیالسی، المسند، ۱/۱۶ و ۶۹؛ ابن حنبل، فضائل الصحابه، ۲/۵۸۱، ۶۹۹، ۷۱۶؛ به نقل ازمرعشی نجفی، موسوعه الامامه فی نصوص اهل السنه، ۱۶/۲۱۵ و ۲۱۶)</ref> ابن سعد این روایت را به‌گونه‌ای دیگر آورده به این مضمون که [[پیامبر]] اکرم در پاسخ [[امام علی|علی]]{{ع}} در حق او این‌گونه دعا کردند: خدایا قلبش را هدایت کن و زبانش را استوار گردان.<ref>ابن سعد، طبقات الکبری، ۲/۱۰۰٫ دربارۀ اینکه رسول خدا در حق امام علی مکرر دعا فرموده، ر.ک: مرعشی نجفی، همان، ۱۶/۲۲۳ ـ ۲۲۸٫</ref> تذکر این نکته لازم است که از روایات استفاده می‌شود که بعضی از اصحاب [[پیامبر]]{{صل}}، مانند [[سلمان فارسی]] و [[حذیفه بن یمان]]، نیز بهره‌ای از علوم القائی [[پیامبر]] داشته‌اند؛ اما هیچ‌کدام نگفته‌اند که بر [[امام علی]]{{ع}} پیشی دارند و شواهد گوناگونی بر اعتراف ایشان نسبت به برتری آن حضرت بر تمامی صحابه، وجود دارد.<ref>ر.ک: ابن ابی الحدید، عبدالحمیدبن هبه الله، همان، ۲/۲۸۶ و ۲۸۷؛ مجلسی، محمد باقر، همان، ۴۳/۳۲۵، ۳۳۱-۳۳۲٫</ref>»<ref>[[علم امام از نگاه امیرالمؤمنین با تأکید بر نهج البلاغه (مقاله)|علم امام از نگاه امیرالمؤمنین با تأکید بر نهج البلاغه]].</ref>.
{{پایان جمع شدن}}
{{جمع شدن|۱۰. حجت الاسلام و المسلمین شاکر؛}}
[[پرونده:847645352.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[محمد تقی شاکر|شاکر]]]]
::::::حجت الاسلام و المسلمین '''[[محمد تقی شاکر]]''' در مقاله ''«[[منابع علم امام در قرآن (مقاله)|منابع علم امام در قرآن]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«روایات مشهور به "ألف باب"، از روایات پرتعدادی هستند که یکی از منابع و مجاری علوم [[ائمه]]{{عم}} را تبیین می‌کنند. در مناقب آمده است که ابن بابویه در خصال از ۲۴ طریق و صفار در بصائرالدرجات از ۶۶ طریق این خبر را روایت نموده‌اند.<ref>[[ابن شهر آشوب]]، مناقب، ج۲، ص۳۶.</ref> در کتب [[اهل‌سنت]] نیز این روایت نقل شده است.<ref>[[علامه حلی، نهج الحق، ص۲۴۰.</ref> بر خلاف سایر مجاری علوم [[اهل‌ بیت]]{{عم}} که غالباً در زمان [[امام باقر]]{{ع}} و به صورت گسترده تر در زمان [[امام صادق]]{{ع}} تبیین گردیده‌اند ، [[روایات]] "[[الف باب]]" در موارد متعددی از زبان [[امام علی|امیرالمؤمنین]]{{ع}} و برخی از صحابه و تعدادی از همسران [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} بیان و نقل شده است. همه روایاتی که در این زمینه وارد شده‌اند، انتقال‌دهنده علوم را [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} و دریافت‌کننده آنها را [[امام علی]]{{ع}} بیان نموده‌اند.
::::::روایت [[اصبغ بن نباته]] از [[امام علی|امیرالمؤمنین]]{{ع}} دلالت می‌کند که ابواب تعلیمی به آن حضرت توسط [[پیامبر اکرم]]{{صل}}، شامل حلال و حرام الهی و آگاهی‌هایی نسبت به گذشته و آینده است؛ هرچند باید ادعا نمود طبق روایات، تعلیمات [[پیامبر]]{{صل}} به [[امام علی]]{{ع}} منحصر به این امور نبوده است. <ref>[[ابن بابویه]]، خصال، ج۲، ص۶۴۷؛ صفار، بصائرالدرجات، ص۳۰۵ (با كمی تفاوت).</ref> از این روایت استفاده می‌شود که هزار باب علم، منحصر به علم حلال و حرام نیست؛ بلکه علومی گسترده را شامل می شود.<ref>[[ابن بابویه]]، همان، ص۶۵۱؛ صفار، همان، ص۳۰۶، ۳۰۹ و ۳۵۸؛ راوندی، خرائج و الجرائح، ج۲، ص۷۴۶؛ ابن بابویه، همان، ج۲، ص۶۴۴؛ سلیم بن قیس، کتاب سلیم بن قیس، ص۸۰۱.</ref>
::::::از نکات دیگری که روایات به آن اشاره نموده‌اند، آشکار شدن و ظهور تنها یک باب یا دو باب از آن ابواب است.<ref>ابن بابویه، همان، ص۶۴۵ و ۶۵۰؛ صفار، همان، ۳۰۷ و ۳۰۸.</ref> این امر نیز دلیلی است بر گستردگی و عظمت این ابواب.<ref>[[شیخ کلینی]]، کافی، ج۱، ص۲۹۷.</ref> ابن عباس که راوی روایت "ألف باب" در چند مورد است،<ref>نباطی، صراط المستقيم، ج۲، ص۱۵۱.</ref> خود در عظمت این دانش و عجز نسبت به درک و فهم آن می‌گوید: {{عربی|اندازه=150%|«سمعت من علی حدیثاً لم أدر ما وجهه و لم أنکره، سمعته یقول: ان رسول الله{{صل}} أسر إلیّ فی مرضه فعلّمنی مفتاح ألف باب من العلم یفتح کل باب ألف باب»}}.<ref>«از علی{{ع}} روایتی شنیدم که تفسیر آن را نمی‌دانم و آن را انکار نمی‎کنم، از ایشان شنیدم که فرمود: رسول اکرم{{صل}} در زمان بیماریشان رازی را بیان نمودند پس کلید هزار درب از دانش را به من آموختند که هر دربی هزار درب را می‌گشاید.»؛ سلیم بن قیس، كتاب سليم بن قيس، ص۸۰۱.</ref>
::::::[[غزالی]] نیز در توصیف این دانش [[امام علی|امیرالمؤمنین]]{{ع}} و طبیعی بودن و یا فوق طبیعی بودن آن، با پذیرش این روایت و صحیح دانستن آن، معتقد به الهی و لدنی بودن این معرفت و آگاهی است و با تجلیل واحترام از این امر یاد می کند.<ref>ابن طاووس، سعد السعود، ص۲۸۴؛ همو، طرائف، ج۱، ص۱۳۶.</ref>
::::::نکته‌ای که برخی علما و اندیشمندان را به تبیین و توضیح درباره [[رابطه الف باب با علم غیب معصوم چیست؟ (پرسش)|روایت الف باب]] واداشته است، استدلال برخی از عامه و معتزله به صحت قیاس و اجتهاد با استناد به همین روایات است. این گونه برداشت باعث شده است علمای شیعه به تبیین مقصود و منظور روایات [[الف باب]] بپردازند.<ref>مجلسی، بحارالانوار، ج۴۰، ص۱۲۹.</ref> درباره اینکه ابواب مترتب بر هر بابی از هزار باب چگونه محقق شده است، چهار دیدگاه مشهور از قدما مطرح است:
:::::#توسط خود [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}}؛
:::::#با تفکر و جستجوی [[امام علی|حضرت علی]]{{ع}}؛
:::::#هزار باب اصلی، نشانه‌های هزاران باب بوده‌اند؛
:::::#شیوه حکم نمودن را به صورت اجمالی تعلیم داده است.<ref>نباطی، صراط المستقيم، ج۳، ص۲۰۹.</ref>
:::::هر چند با توجه به محتوا و شاکله موضوعات علم "[[ألف باب]]" در روایات بیان شده، می‌توان بیش از یکی از این اقوال را متناسب با آگاهی و معرفتی که برای [[امام علی|امیرالمؤمنین]]{{ع}} حاصل شده، صحیح دانست»<ref>[[ومنابع علم امام در قرآن (مقاله)|منابع علم امام در قرآن]]، [[امامت‌پژوهی (نشریه)|فصلنامه امامت‌پژوهی]]، ش۶، ص۱۷۵-۱۷۷.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۱. حجت الاسلام و المسلمین نصیری؛}}
[[پرونده:1368238.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[محمد حسین نصیری]]]]
::::::حجت الاسلام و المسلمین '''[[محمد حسین نصیری]]''' در پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد خود با عنوان''«[[گستره علم امام از دیدگاه آیات و روایات (پایان‌نامه)|گستره علم امام از دیدگاه آیات و روایات]]»'' در این‌باره گفته است:
:::::*«[[ابن شهر آشوب]] در باره ماهیت [[علم امام]]{{ع}} چنین آورده است: «تمام اینها خبرهای غیبی است که خداوند [[پیامبر|رسول گرامی]]{{صل}} خود را از آنها آگاه ساخته و [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} هم در پنهانی [[امام علی|حضرت امیر]]{{ع}} را بر آنها آگاه کرده است».
:::::*«[[ابن میثم بحرانی]] شارح نهج‌البلاغه می‌نویسد: "منظورم از [[آیا علم غیب منحصر به خداست؟ (پرسش)|علم غیبی که جز خدا نمی‌داند]] علم غیبی است که بدون تعلیم و آموختن باشد و [[علم غیب]] بدون تعلیم اختصاص به خدا دارد و جز خدا هر کسی آگاهی از غیب پیدا کند به تعلیم الهی بوده است".
:::::*«[[پیامبر|رسول اکرم]]{{صل}} در آخرین لحظات عمر خود هزار باب دانش را به [[امام علی|حضرت امیر]]{{ع}} آموخت، آن جا که فرمود: {{عربی|اندازه=150%|«اِنَّ رَسُولَ اللهِ {{صل}} عَلَّمَنى اَلْفَ بَاب مِنَ الْحَلاَلِ وَ الْحَرَامِ وَ مِمَّا کَانَ وَ مِمَّا یَکُونُ اِلَى یَوْمِ الْقِیَامَةِ، کُلُّ بَاب مِنْهَا یَفْتَحُ اَلْفَ باب فَذلِکَ اَلْفَ اَلْفَ باب»}}<ref>«رسول خدا به من [[هزار باب از علم]] را آموخت که از هر باب هزار باب برای من گشوده می‌‏شود».</ref> افزون بر این شیوه‌ها، [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} به صورت‌های دیگری نیز میراث علمی خود را به [[امام علی|علی]]{{ع}} انتقال داده است. چنان که مجموعه‌ای از آموزه‌های دینی را که بیشتر مربوط به حوزه احکام بود، برای [[امام علی]]{{ع}} [[املاء]] کرد و [[امام]] با خط خود آن را نگاشت. از این میراث روایی در روایات [[اهل بیت]]{{عم}} با عناوینی همچون: "[[کتاب علی]]"، "[[جامعه]]"، یا "[[جفر]]" یا "[[مصحف فاطمه]]{{ع}}" یاد شده است».
:::::*[[شیخ حر عاملی]] در این باره چنین می‏نویسد: احادیثی که مفاد آن این است : "خداوند به [[پیامبر]]{{صل}} و [[امامان]]{{عم}} علم گذشته و آینده را تعلیم کرده است" متواتر می‌‏باشد. او در جایی دیگر چنین آورده است: "[[پیامبر]]{{صل}} و [[امامان]]{{عم}} بسیاری از غیب‌ها را به تعلیم الهی فرا گرفته بودند... و [[علم غیب شأنى یا استعدادی یا ارادی و اختیاری به چه معناست؟ (پرسش)|هر گاه اراده می‌‏کردند چیزی را بداننند می‌‏دانستند]]." از این دو عبارت پیداست که وی علم امام را تعلیمی و از سوی دیگر [[علم غیب شأنى یا استعدادی یا ارادی و اختیاری به چه معناست؟ (پرسش)|اشائی می‏‌داند]]».
:::::*[[محمد بن شهر آشوب مازندرانی]] در کتاب "متشابه القرآن" می‏‌نویسد: "ممکن است [[پیامبر]]{{صل}} و [[امام]]{{ع}} به تعلیم الهی به قسمتی از چیزهایی که غایب است و بخشی از حوادث گذشته و آینده، آگاهی داشته باشد." نیز در کتاب "[[مناقب آل ابی‌طالب (کتاب)|مناقب آل ابی‌طالب ]]" بخشی از خبرهای غیبی [[امام علی|امیرمؤمنان علی]]{{ع}} را در حدود بیست صفحه نقل می‌‏کند و سپس می‏‌نویسد: "تمام اینها خبرهای غیبی است که خداوند رسول گرامی خود را از آنها آگاه ساخته و [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} هم در پنهانی [[امام علی|حضرت امیر]]{{ع}} را بر آنها آگاه کرده است»<ref>[[گستره علم امام از دیدگاه آیات و روایات (پایان‌نامه)|گستره علم امام از دیدگاه آیات و روایات]].</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۲. حجج الاسلام و المسلمین شاکر و بهرامی؛}}
[[پرونده:847645352.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[محمد تقی شاکر|شاکر]]]]
::::::حجج الاسلام و المسلمین '''[[محمد تقی شاکر]]''' و '''[[علی رضا بهرامی]]''' در مقاله ''«[[واکاوی نگاه فریقین به احادیث هزار درب دانش (مقاله)|واکاوی نگاه فریقین به احادیث هزار درب دانش]]»'' در این‌باره گفته‌‌اند:
::::::«[[عبدالله بن عمر]] نیز در گزارش خود از لحظات پایانی عمر [[پیامبر]]{{صل}}، به مسئله خلوت حضرت با [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} اشاره و مسئله [[الف باب]] را مطرح و آنگاه نقل می‌کند؛ وقتی از حضرت پرسیده شد آیا آنچه را دریافت نمودی حفظ نمودی، ایشان در جواب با تایید آن، به عمق این ادراک با عبارت "و عقلته" اشاره می‌فرماید. برتری این دانش به گونه‌ای است که [[امام علی]]{{ع}} در برابر یهود نیز به [[رابطه الف باب با علم غیب معصوم چیست؟ (پرسش)|مسئله الف باب]] و بهره‌مندی از دانش گسترده پیامبر اشاره دارد.<ref>[[ابن بابویه]]، الخصال، ج۲، ص۶۴۳، ح۲۳.</ref>
::::::[[یونس بن رباط]] نقل می‌کند همراه کامل تمار در محضر [[امام صادق]]{{ع}} بودیم که کامل تمار خواستار عرضه روایتی شد که آن را شنیده است، وی عرضه می‌کند، شنیده‌ام که پیامبر در مریضی پایان عمر در روز وفاتشان هزار باب دانش را به [[امام علی]]{{ع}} حدیث نمود که هر بابی گشاینده هزار باب بوده است، حضرت با تأیید این گفتار، دانش منتشر شده از ائمه برای شیعیانشان را تا آن دوره یک یا دو باب از آن هزار باب علم معرفی می‌نماید. این روایت علاوه بر دلالت بر شهرت یافتن این مسئله در عصر [[امام صادق]]{{ع}} دلالت می‌نماید دانش انتقالی از [[ائمه]]{{عم}} به پیروانشان از منبع دانش انتقالی از [[پیامبر]] به [[امام علی]]{{ع}} تغذیه می‌شود.<ref>فیض کاشانی، الوافی، ج۲، ص۳۲۲‑۳۲۴.</ref>
::::::مؤید دیگر این گفتار پاسخ [[امام کاظم]]{{ع}} به چگونگی آگاهی و دانش ائمه است در حالی که پس از [[پیامبر]]{{صل}} نبی دیگر نبوده است و [[اهل‌بیت]]{{عم}} نیز درجه نبوت نداشته‌اند؟ حضرت با اشاره به آیه: {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|لا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ}}﴾}}<ref>«زبانت را به (خواندن) آن مگردان تا در (كار) آن شتاب كنى.»؛ سوره قیامه، آیه۱۶.</ref> می‌فرماید: "آنچه را پیامبر به امر الهی برای دیگران به زبان نیاورد، ما را مخصوص به آن فرمود. از این رو از میان اصحاب خود تنها با علی به نجوا می‌نشست و پس از نزول آیه {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|وَتَعِيَهَا أُذُنٌ وَاعِيَةٌ}}﴾}}<ref>«و گوش‏هاى نيوشنده آن را به گوش گيرند.»؛ سوره حاقه، آیه۱۲.</ref> [[پیامبر]]، خطاب به اصحابشان فرمود که از خدا خواسته‌ام آن را گوش تو قرار دهد. آنگاه حضرت، گفتار [[امام علی]]{{ع}} در [[مسجد کوفه]]: {{عربی|اندازه=155%|«عَلَّمَ رَسُولُ اللَّهِ{{صل}} عَلِیّاً أَلْفَ بَابٍ یَفْتَحُ کُلُّ بَابٍ أَلْفَ بَاب»}}‏<ref>«رسول اکرم{{صل}} به علی هزار درب آموخت که هر دربی هزار درب می‌گشاید»</ref> را، از مکنون سرّ و امور اختصاص یافته به حضرت می‌داند که پس از ایشان تنها [[ائمه]]{{عم}} آن را به ارث برده‌اند.<ref>همو، ج۳، ص۷۷۵-۷۷۶.</ref> و این‌گونه اتصال دانش [[ائمه|ائمه اطهار]] به رسول خدا را با استناد به دلائل بیان می‌نماید»<ref>[[واکاوی نگاه فریقین به احادیث هزار درب دانش (مقاله)|واکاوی نگاه فریقین به احادیث هزار درب دانش]]، [[تحقیقات علوم قرآن و حدیث (نشریه)|تحقیقات علوم قرآن و حدیث]]، ش۲۶، ص۱۴۲.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۳. حجت الاسلام و المسلمین بابایی؛}}
[[پرونده:1114235654.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[علی اکبر بابایی|بابایی]]]]
::::::حجت الاسلام و المسلمین '''[[علی اکبر بابایی|بابایی]]''' در مقاله ''«[[اهل بیت پیامبر مفسران آگاه به تمام قرآن (مقاله)|اهل بیت پیامبر مفسران آگاه به تمام قرآن]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«قرآن کریم یکی از وظایف [[نبی اکرم]]{{صل}} را تبیین قرآن کریم معرفی کرده است: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| وَأَنزَلْنَا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَيْهِمْ}}﴾}} <ref> و بر تو قرآن را فرو فرستادیم تا برای مردم آنچه را که به سوی آنان فرو فرستاده‌اند روشن گردانی؛ سوره نحل، آیه: ۴۴.</ref> این روایت نشان می‌دهد که خدای متعال [[حضرت علی]]{{ع}} را برگزیده است تا وظیفه [[پیامبر اکرم]]{{صل}} را پس از آن حضرت عهده‌دار شود، و ادامه دهنده کار آن حضرت باشد. از اینرو، می‌توان گفت: همانگونه که [[رسول خدا]]{{صل}} مفسّر برگزیده خدا برای قرآن کریم است، [[امیرمؤمنان علی]]{{ع}} نیز مفسّر برگزیده خداست و این امر سبب شده که [[رسول خدا]]{{صل}} نسبت به تعلیم و تفسیر و تأویل قرآن به آن حضرت اهتمام شدید و سعی وافر داشته باشد.
::::::[[کلینی]]، در کافی در پایان روایتی طولانی از [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} چنین روایت کرده است: و من پیوسته هر روز یک بار و هر شب یک بار بر [[رسول خدا]]{{صل}} وارد می‌شدم. در هر بار با من خلوت می‌کرد و هرجا می‌گردید با او می‌گردیدم. در هر موضعی وارد می‌شد، با او بودم. اصحاب [[رسول خدا]]{{ع}} می‌دانند که با هیچ کس جز من اینگونه رفتار نمی‌کرد. بسا که [[رسول خدا]]{{صل}} در خانه من به نزدم می‌آمد، بیشتر آن خلوت در خانه من بود و هرگاه بر آن حضرت در بعضی از منزلهایش وارد می‌شدم، با من خلوت می‌کرد و زنانش را از آنجا بیرون می‌کرد و جز من کسی نزد او باقی نمی‌ماند و هرگاه برای خلوت کردن با من به منزل من می‌آمد، فاطمه و هیچیک از پسرانم را بیرون نمی‌فرستاد. هرگاه از او سؤال می‌کردم، مرا پاسخ می‌داد و هرگاه پرسشهایم تمام می‌شد و سکوت می‌کردم، با من سخن آغاز می‌کرد. هیچ آیه از قرآن بر [[رسول خدا]]{{صل}} نازل نشد، مگر اینکه قرائت آن را به من آموخت و آن را بر من املا کرد و آن را با خط خود نوشتم و تأویل و تفسیر، ناسخ و منسوخ، محکم و متشابه و خاص و عام آن را به من تعلیم داد و از خدا خواست که توان فهم و حفظ آن را به من عطا فرماید. از زمانی که آن دعا را درباره من فرمود، هیچ آیه‌ای از کتاب خدا و هیچ یک از علومی‌ را که بر من املا کرد و نوشتم، فراموش نکردم. هرچه خدا به او تعلیم داد، از حلال و حرام و امر و نهی و گذشته و آینده و هر کتابی که پیش از وی نازل شده، از طاعت و معصیت، همه را به من تعلیم فرمود و آن را حفظ کردم و حتی یک حرف از آن را فراموش نکردم. سپس دستش را بر سینه‌ام نهاد و از خدا خواست دلم را از علم و فهم و حکم و نور پر کند. گفتم: ای [[پیامبر خدا]]، پدر و مادرم به فدایت، از زمانی که آنگونه برایم دعا فرمودی چیزی را فراموش نکردم و آنچه را ننوشتم نیز از یاد من نرفت. آیا هنوز بر من بیم فراموشی داری؟ فرمود: نه، بر تو بیم فراموشی و نادانی ندارم»<ref>اصول کافی، ج ۱، ص ۱۱۶، کتاب «العلم»، باب اختلاف الحدیث، قسمتی از حدیث ۱، همچنین ر.ک: محمدبن علی صدوق، الخصال، ج ۱، ص ۲۵۷، باب «الاربعه حدیث».</ref>
::::::[[محمد بن حسن صفّار]] در بصائر الدرجات در ضمن دو باب درباره اینکه [[رسول خدا]]{{صل}} همه علمش را به [[امیرالمؤمنین]] یاد داده و آن حضرت در علم [[رسول خدا]]{{صل}} مشارکت داشته و در نبوّت مشارکت نداشته، ۲۳ حدیث ذکر کرده است<ref> محمد بن حسن صفّار، بصائر الدرجات، ص ۲۹۰ ـ ۲۹۴، جز ۴، بابهای ۱۰ و ۱۱.</ref> که همه آن روایات بر مدّعای ما دلالت دارند و در باب یگری نیز روایاتی که با صراحت این مدعا را ثابت می‌کند، آورده است<ref> همان، ص ۱۹۷ و ۱۹۸، جز ۴، باب ۸، حدیثهای ۱ و ۳، همچنین ر.ک: بحارالانوار، ج ۴۰، ص ۲۰۸ ـ ۲۱۲.</ref>
::::::[[ابو جعفر اسکافی]]، از دانشمندان معتزله، نیز مضمون روایت [[کلینی]] را با اندکی تفاوت لفظی در ضمن پاسخهای [[امام علی]]{{ع}} به پرسشهای ابن الکوّاء آورده است<ref>ابو جفعر اسکافی، المعیار و الموازنه، ص ۳۰۰.</ref>.
::::::[[اکم حسکانی]]، از دانشمندان اهل تسنّن، نیز با سند متصل از [[امام علی]]{{ع}} روایت کرده است: {{عربی|اندازه=150%|«مَا فِي‏ الْقُرْآنِ‏ آيَةٌ إِلَّا وَ قَدْ قَرَأْتُهَا عَلَى‏ رَسُولِ اللَّهِ ص وَ عَلَّمَنِي مَعْنَاهَا‏‏»}}<ref>حاکم حسکانی، شواهد التنزیل، ج ۱، ص ۴۳، حدیث ۳۳.</ref> هیچ آیه‌ای در قرآن نیست، مگر اینکه آن را بر [[رسول خدا]]{{صل}} قرائت کردم و معنای آن را به من آموخت.
::::::حدیث دیگری نیز از آن حضرت چنین روایت کرده است: «هر آیه که بر [[رسول خدا]]{{صل}} نازل شد، قرائت آن را به من یاد داد و آن را بر من املا کرد و من آن را با خط خود نوشتم و تأویل و تفسیر و ناسخ و منسوخ و محکم و متشابه آن را به من تعلیم داد و از خدا خواست فهم و حفظ آن را به من یاد دهد و در اثر آن، حتی یک حرف آن را هم فراموش نکردم»<ref>حاکم حسکانی، شواهد التنزیل، ج ۱، ص ۴۸، حدیث ۳۴۱.</ref>.
::::::[[ابن عساکر]]، دانشمند معروف اهل تسنّن، نیز نظیر این روایت را با سندی دیگر در تاریخ مدینه دمشق آورده است<ref>علی بن حسین، ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج ۴۲، ص ۳۸۶، حدیث ۸۹۹۳.</ref>.
::::::بنابراین، روایات شیعه و سنّی دلالت دارند، بر اینکه [[رسول خدا]]{{صل}} همه معانی و معارف قرآن را به [[حضرت علی]]{{ع}} تعلیم داده و آن حضرت نیز بدون کمترین خطا و اشتباهی همه آن معانی و معارف را دریافت نموده و حتی یک حرف از آن را فراموش نکرده است. روایاتی از قبیل {{عربی|اندازه=150%|« علی خازنُ علمی‏‏‏»}}<ref>«علی منبع دانش من است»؛ بحارالانوار، ج ۳۸، ص ۳۱۴، حدیث ۱۸؛ ج ۴۰ ، ص ۲۰۴، حدیث ۱۱؛ ج ۴۴، ص ۲۳۸، حدیث ۲۹؛ عبدالحسین امینی، الغدیر، ج ۳، ص ۹۵.</ref>. {{عربی|اندازه=150%|« عَلِيٌ‏ عَيْبَةُ عِلْمِي‏‏‏»}}<ref>«علی گنجینه دانش من است»؛ الغدیر، ج ۳، ص ۹۵؛ بحارالانوار، ج ۱۵، ص ۲۹۷، حدیث ۳۶؛ ج ۱۸، ص ۳۹۲، حدیث ۹۸؛ ج ۵۰، ص ۷۰، حدیث ۱۰۴؛ ص ۱۴۹، حدیث ۵۴؛ ص ۲۰۴، حدیث ۱۱.</ref>.{{عربی|اندازه=150%|« أَنَا مَدِينَةُ الْعِلْمِ‏ وَعَلِيٌ‏ بَابُهَا‏‏‏»}}<ref>«من شهر علم و علی درب آن است»؛ بحارالانوار، ج ۴۰، ص ۷۰، حدیث ۱۰۴؛ ص ۸۷، حدیث ۱۱۴؛ ص ۲۰۱، حدیث ۴؛ ص ۲۰۲، حدیثهای ۶ و ۷، ص ۲۰۳، حدیث ۸؛ ص ۲۰۴، حدیث ۱۱؛ ص ۲۰۵، حدیث ۱۲؛ ص ۲۰۶، حدیثهای ۷ و ۱۳ ـ ۱۶؛ ج ۴۱، ص ۲۸۶، ص ۳۰۱.</ref>. و {{عربی|اندازه=150%|«أَنَا مَدِينَةُ الْحِكْمَةِ وَعَلِيٌ‏ بَابُهَا»}}<ref>«من شهر حکمت و علی درب آن است»؛ بحارالانوار، ج ۲۵، ص ۲۳۴؛ ج ۲۶، ص ۱۱۱؛ ج ۶۹، ص ۸۱، ج ۹۳، ص ۵۷؛ ج ۴۰، ص ۲۰۱، حدیث ۳، ص ۲۰۳، حدیثهای ۸ و ۱۰ و ص ۲۰۷؛ الغدیر، ج ۵، ص ۵۰۲.</ref>. که در کتب فریقین با سندهای متعدد از [[رسول خدا]]{{صل}} نقل شده، نیز مؤید، بلکه مؤکد این مدّعاست؛ زیرا از اینگونه روایات به خوبی دریافت می‌شود که [[امام علی]]{{ع}} کسی بوده که [[رسول خدا]]{{صل}} علم و حکمت خود را به او آموخته و آن حضرت هم بدون کم و کاست و سهو و خطا، علم و حکمت [[پیامبر]] را دریافت و ضبط کرده است، به گونه‌ای که هرکس در هر موضوعی بخواهد از علم و حکمت [[رسول خدا]] استفاده کند، از طریق آن حضرت می‌تواند به علم و حکمت آن بزرگوار نایل شود و تردیدی نیست که علم به معانی و معارف و تنزیل و تأویل قرآن کریم جزء عمده و قدر متیقّن علم و حکمت آن بزرگوار است. این اهتمام و سعی وافر [[پیامبر]]{{صل}} در تعلیم و تربیت آن حضرت، موجب شد که آن حضرت همانند خود [[رسول خدا]]{{صل}} به همه معانی و معارف قرآن کریم آگاه باشد. شاهد آن، افزون بر آنچه گذشت، روایات بسیاری است که دلالت می‌کنند به آنکه حضرت، به همه معانی و معارف قرآن آگاه بوده است»<ref>[[اهل بیت پیامبر مفسران آگاه به تمام قرآن (مقاله)|اهل بیت پیامبر مفسران آگاه به تمام قرآن]]، [[معرفت (نشریه)|ماهنامه معرفت]]، شماره ۷۳، دی ۱۳۸۲، ص ۲۲ - ۲۳.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۴. آقاى دكتر يوسفيان (هیئت علمی مؤسسه امام خمينى)؛}}
[[پرونده:11387.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[حسن یوسفیان|یوسفیان]]]]
دکتر '''[[حسن یوسفیان]]'''، در مقاله ''«[[علم غیب امام (مقاله)| علم غیب امام]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«[[امیرمؤمنان]]{{ع}} هنگام رازگشایی از امور نهانی و غیبی، بارها بر این حقیقت پای می‌فشارد این آگاهی را از [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} به دست آورده است<ref>ر.ک: ابن حنبل، احمد، المسند، ج۱، ص۲۵۸ - ۲۵۷.</ref> در اینجا برای نمونه، به چند حکایت اشاره می‌کنیم: (...) نقل است که [[امام علی|امیرمؤمنان]]{{ع}} برده‌ای که "سالم" نامیده می‌شد خرید و آزاد کرد. سپس فرمود: [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} به من خبر داده است: نامی که پدرت بر تو نهاده، میثم است. مشاهده این معجزه، وی را از یاران نزدیک امام ساخت<ref>ر.ک: ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۲، ص۲۹۱.</ref> (...) نیز نقل است یکی از یاران [[امام علی]]{{ع}} پس از شنیدن پیشگویی‌های آن حضرت، شگفت زده، پرسید: ای امیرمؤمنان، تو را [[علم غیب]] داده‌اند؟ امام در پاسخ فرمود: این، [[علم غیب]] نیست، علمی است که از دارنده علم آموخته‌ام. [[علم غیب]]، علم قیامت است و آنچه خدا در گفته خود شمرده است که {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[ آیا آیه ۳۴ سوره لقمان علم غیب غیر خدا را نفی نمی‌کند؟ (پرسش)|إِنَّ اللَّهَ عِندَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ]]}}﴾}}<ref>«بی‌گمان، تنها خداوند است كه دانش رستخيز نزد اوست‏»؛ سوره لقمان، آیه:۳۴.</ref>. پس این [[علم غیب]] است که جز خدا کسی آن را نداند و جز این، علمی است که خدا آن را به پامبرش آموخته و او نیز مرا آموخته و دعا کرده است که سینه من آن را فرا گیرد و دلم آن علم را در خود بپذیرد<ref>نهج البلاغه، خطبه۱۲۸، ص۱۲۷</ref> [[امام علی|امیرمؤمنان]]{{ع}} بارها از شهادت خود و چگونگی اش خبر داده است و این گونه بر تردیدناپذیری‌اش پای فشرده است: به خدا سوگند، چنین خواهد شد. دروغ نمی‌گویم و به من دروغ نگفته‌اند <ref>مسعودی، علی بن حسین، مروج الذهب، ج۲، ص۴۱۸، ۴۱۳.</ref>. گاه می‌فرمود: در انتظار روزی هستم که وعده [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} تحقق یابد و محاسنم با خون سر خضاب گردد<ref>شیخ صدوق، محمد، علل الشرایع، ج۱، ص ۲۰۶؛ ابن حجر مکی، احمد، الصواعق المحرقه، ص۱۳۴. نیز ر.ک: ابن حنبل، احمد، المسند، ج۱، ص۲۱۹، ح۸۰۲.</ref> در برخی دیگر از روایات، امام با استناد به سخن [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} روز دقیق ضربت خوردن و شهادت خود را نیز تعیین کرده است<ref>ر.ک: ابن حسام الدین هندی، کنزالعمال، ج۱۳، ص۱۹۷.</ref> اندیشه مندان شیعه و سنی در اینکه [[علی]]{{ع}} بیش از هر کس از گنجینه علوم نبری بهره‌ برده و در محضر [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} دانش اندوخته است، اتفاق نظر دارند. احادیثی از این دست در کتب هر دو گروه فراوان به چشم می خورد که [[پیامبر|امیرمؤمنان]]{{ع}} فرموده است: هر گاه از [[رسول خدا]]{{صل}} می‌پرسیدیم، پاسخ می‌داد و چون ساکت می‌شدیم، خود آغاز به سخن می‌کرد<ref>سنن ترمذی، ج۵، ص۶۳۷، ح۳۷۲۲؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۲، ص۳۳۸؛ بلاذری، احمد، انساب الاشراف، ج۲، ص۳۵۱. همچنین ر.ک: نهج البلاغه، خطبه۲۱۰.</ref>. اما نکته در خور توجه آن است که این بهره‌گیری همواره به گونه عادی نبوده و چه بسا راه فراگیری علوم غیبی، خود نیز پدیده ای استثنایی بوده است، چنانکه [[امام علی]]{{ع}} می‌فرماید: [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} هزار درِ دانش را به روی من گشود ... که هر دری خود به هزار درِ دیگر رهنمون است ... به گونه‌ای که اکنون از زمان فرا رسیدن مرگ و پیشامدهای ناگوار خبر دارم و با دانش خدادادی به داوری می‌پردازم <ref>بحارالانوار، ج۲۶، ص۳۰؛ بحرانی، سیدهاشم، ینابیع المعاجز، ص۱۴۷.</ref>. ناگفته پیداست که درهای دانش که در این حدیث آمده است، چیزی فراتر از اصل و قانون کلی است که می‌توان از آن، فروع گوناگون را با روش معمولِ اجتهاد، استنباط کرد. در هیچ مکتب بشری نمی‌توان اصلی را یافت که بسط و گسترش آن، به چنین آگاهی های غیبی بینجامد<ref>برای آشنایی با تفاسیر دیگری از این حدیث، ر.ک: مصنفات الشیخ المفید، الفصول المختاره، ج۲، ص۱۰۶ - ۱۰۷.</ref>. به فرموده [[پیامبر|امیرمؤمنان]]{{ع}} این دانش‌های غیبی در اختیار یکی از شایستگان اهل بیتش قرار گرفته است و تا روز قیمامت از نسلی به نسل دیگر منتقل خواهد شد<ref>بحارالانوار، ج۲۶، ص۱۷۹.</ref>. بر این اساس، [[امام معصوم]]{{ع}} همواره بر این حقیقت پای فشرده‌اند که دانش آنان از پدرانشان و سرانجام از [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} به ارث رسیده است <ref>ر.ک: کلینی، الکافی، ج۱، ص۲۶۴؛ فیض کاشانی، ملا محسن، الوافی، ج۳، ص۰۷، شیخ مفید، الامالی، ص۲۳؛ و بحارالانوار، ج۴۶، ص۳۰۷ و ۳۰۸.</ref>. گفتنی است که بخشی از این انتقال دانش، به کمک صحیفه‌هایی همچون جَفر و جامعه، کتاب علی و [[مصحف فاطمه]]{{س}} صورت پذیرفته <ref>ر.ک: الکافی، ص۲۴۲ - ۲۳۸؛ صفار قمی، محمد، بصارالدرجات، ص۱۶۱ - ۱۴۲؛ ری شهری، محمد، اهل البیت فی الکتاب و السنه، ص۲۱۵-۲۲۵.</ref>. که ویژگی‌های آنها چندان برای ما روشن نیست، اما بی گمان پیشوایان [[معصوم]]{{ع}} بسیاری از خبرهای غیبی خود را به این کتابها مستند ساخته‌اند و به ویژه درباره [[مصحف فاطمه]]{{س}} بر این حقیقت پای فشرده‌اند که رویدادهای آینده در آن پیشگویی شده است<ref>الکافی، ج۱، ص۲۴۰، صفار قمی، بصارالدرجات، ص۱۵۷.</ref>»<ref>[[علم غیب امام (مقاله)|علم غیب امام]]، ص:۳۴۸.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۵. آقای دکتر غلامی (پژوهشگر دانشگاه تهران)؛}}
[[پرونده:11819.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[اصغر غلامی]]]]
آقای دکتر '''[[اصغر غلامی]]''' در مقاله ''«[[آفاق علم امام در الکافی (مقاله)|آفاق علم امام در الکافی]]»'' در این‌باره گفته است:
::::::«بر اساس روایات، [[پیامبر|رسول اکرم]]{{صل}} هنگام رحلت، هزار باب از علم را به [[امام علی|امیر المؤمنین]]{{ع}} آموخت که از هر باب آن هزار باب باز دیگر مى‌شود. [[شیخ کلینى]] از [[ابو بصیر]] نقل مى‌کند که به [[امام صادق]]{{ع}} عرض کردم: فدایت شوم! شیعیان شما حدیث مى‌کنند که [[پیامبر|رسول اللّه]]{{صل}} به [[امام علی|على]]{{ع}}، بابى از علم آموخت که از آن، هزار باب باز مى‌شود؟ حضرت فرمود: اى ابا محمّد! [[پیامبر|رسول اللّه]]{{صل}} به [[على]]{{ع}} هزار باب آموخت که از هر باب، هزار باب علم گشوده مى‌شود<ref> جُعِلْتُ فِدَاكَ إِنَّ شِيعَتَكَ يَتَحَدَّثُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ {{صل}} عَلَّمَ عَلِيّاً {{عل}} بَاباً يُفْتَحُ لَهُ مِنْهُ أَلْفُ بَابٍ قَالَ فَقَالَ يَا أَبَا مُحَمَّدٍ عَلَّمَ رَسُولُ اللَّهِ {{صل}} عَلِيّاً {{ع}} أَلْفَ بَابٍ يُفْتَحُ مِنْ كُلِّ بَابٍ أَلْفُ بَاب‏.</ref> در روایت دیگرى علاوه بر نشان دادن ما فوق درک و تصور بودن علم [[ائمه]]{{عم}}، تصریح دارد که از علوم [[ائمه]]{{عم}} چیز بسیار اندکى که به یک حرف ناقص از حروف ابجد تشبیه شده به ما رسیده است. همچنین این روایات نشان مى‌دهد که قسمتى از علوم رسیده به [[اهل بیت]]{{عم}}، به صورت جمعى و جملى است که در وقت لازم تفصیل آن به امام هر عصر مى‌رسد و افزوده شدن بر علم [[ائمه]]{{عم}} نیز بدین معناست که در آینده پیرامون این موضوع بیشتر بحث خواهد شد<ref>[http://www.bayanemarefat.ir/?req=box&bid=4&brid=19 وبگاه بیان معرفت]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۶. آقای عرفانی (پژوهشگر جامعة المصطفی العالمیة)؛}}
[[پرونده:11273.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[محمد نظیر عرفانی|عرفانی]]]]
::::::آقای '''[[محمد نظیر عرفانی]]''' در پایان‌نامه کارشناسی ارشد خود با عنوان ''«[[بررسی علم غیب معصومان (پایان‌نامه)|بررسی علم غیب معصومان در تفاسیر فریقین]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«دو‌مین منبع از منابع علوم [[امامان]]{{عم}}، علم [[پیامبر]]{{صل}} است. به این معنی که [[پیامبر خاتم|پیامبر اکرم]]{{صل}} تمام معارف و شرایع اسلام را به [[امام علی]]{{ع}} آموخته است‌. در حدیثی ابو بصیر می‌گوید: از [[امام صادق]]{{ع}} پرسیدم که پیروان شما می‌گویند [[رسول اکرم]]{{صل}} یک باب از علم به [[علی]]{{ع}} آموخت که از آن هزار باب گشوده شد، امام فرمود‌: {{عربی|اندازه=155%|«عَلَّم رسول اللّه{{صل}} علِیاً أَلف بابٍ یفْتَحُ کل بابٍ أَلف بَاب‏»}}<ref>[[پیامبر|رسول اکرم]]{{صل}} به [[علی]]{{ع}} هزار باب از علم آموخت و از هر بابی هزار باب گشوده شد‌.</ref> از روایات دیگر [[پیامبر]]{{صل}} که بر این امر دلالت دارد، حدیث {{عربی|اندازه=155%|«أنا مدینه العلم و علی بابها‏»}}<ref>من شهر علم هستم و علی دروازه آن است.</ref> که از جمله راویان این حدیث [[ابن عباس‌]]، [[جابر بن عبدالله]]، [[عبدالله بن عمر]] و [[علی]]{{ع}} می‌باشند. [[پیامبر]]{{صل}} فرموده‌اند: {{عربی|اندازه=155%|«لمّا صرت بین یدی ربّی کلّمنی و ناجانی فما علّمت شیأ ً الا علّمته علیاً فهو باب علمی‏»}}<ref>چون شب معراج به مقام قرب الهی رسیدم، پروردگارم با من سخن گفت و نجوا کرد؛ پس هیچ چیزی به من آموخته نشد جز این که آن را به [[علی]]{{ع}} آموختم پس او دروازه علم من است.</ref> روایات متعددی وجود دارد که دلالت می‌کند آنچه [[اهل‌ بیت]]{{عم}} نقل می‌کنند همه از [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} است، چرا که آنان همه احادیث را به وسیله اجداد خود از [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} شنیده‌اند. در نتیجه علوم آنان از [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} می‌‌باشد‌، برخی از این روایات عبارتند از: از [[امام صادق]] {{ع}} سؤال شد‌: {{عربی|اندازه=155%|«أَسْمَعُ الحدیث فلا أَدری منک سَمَاعُهُ أَو من أَبِیکَ. قالَ{{ع}}: ما سَمِعتهُ منِّی فارْوِهِ عنْ [[پیامبر|رسول اللَّه]]{{صل}}‏»}}<ref>حدیث و سخنی را می‌شنوم نمی‌دانم آن را از شما شنیدم، یا از پدرتان (چه کنم)؟ فرمود: آنچه (هر حدیث و سخنی) را از من شنیدی آن را از [[پیامبر|رسول خدا‍]]{{صل}} روایت نموده و نقل کن زیرا آنچه را من یا پدرم گفته و می‌گویم [[پیامبر|رسول خدا‍]]{{صل}} فرموده است).</ref> در جای دیگری نیز از [[امام صادق]]{{ع}} روایت شده که فرمودند‌: {{عربی|اندازه=155%|«حدیثی حدیثُ أَبی و حدیثُ أَبی حدیثُ جدِّی و حدیثُ جدِّی حدیثُ الحُسین و حدیثُ الْحُسینِ حدیثُ الحَسن و حدیثُ الحسن حدیثُ أَمیرِالمؤمنین و حدیثُ أَمیرالمؤمنین حدیثُ رَسُول اللَّه{{صل}} و حدیثُ رَسُول اللَّه، قولُ اللَّه عزَّوجل‏»}}<ref>حدیث من حدیث پدرم است و حدیث پدرم حدیث جدم و حدیث جدم حدیث حسین و حدیث حسین حدیث حسن و حدیث حسن حدیث امیرالمؤمنین و حدیث امیرالمؤمنین حدیث [[رسول خدا]]{{صل}}و حدیث [[رسول خدا]]{{صل}} گفتار خدای عزوجل می‌باشد.</ref> از این روایات به دست می‌آید که [[ائمه]]{{عم}} بسیاری از مطالبی را که نقل می‌کنند از نزد خودشان نبوده بلکه از علم [[پیامبر|رسول الله]]{{صل}} بوده است»<ref>[[بررسی علم غیب معصومان (پایان‌نامه)|بررسی علم غیب معصومان در تفاسیر فریقین]]، ص۱۸۱.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۷. آقای مطهری (پژوهشگر جامعة المصطفی العالمیة)؛}}
[[پرونده:11792.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[منصف علی مطهری]]]]
::::::آقای '''[[منصف علی مطهری]]''' در پایان‌نامه کارشناسی ارشد خود با عنوان ''«[[ علم ائمه از نظر عقل و نقل (پایان‌نامه)| علم ائمه از نظر عقل و نقل]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«[[رابطه وراثت از پیامبر یا امام پیشین با علم غیب معصوم چیست؟ (پرسش)|از منابع علمی ائمه وراثت از پیامبر]] است به این معنی که [[پیامبر ]]{{صل}} تمام معارف و شرایع را به [[علی ]]{{ع}} آموخت و این معارف و آگاهی نسل اندر نسل به فرزندان [[علی]]{{ع}} رسیده و از [[امام علی|حضرت علی]]{{ع}} روایت است که [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} هزار باب علم به من آموختند که از هر باب هزار باب دیگر باز شد (...). [[امام علی|حضرت علی]]{{ع}} می‌فرماید : {{عربی|اندازه=155%|«إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ {{صل}} عَلَّمَنِي أَلْفَ بَابٍ مِنَ الْحَلَالِ وَ الْحَرَامِ وَ مِمَّا كَانَ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ كُلُّ بَابٍ مِنْهَا يَفْتَحُ أَلْفَ بَابٍ فَذَلِكَ أَلْفُ أَلْفِ بَابٍ حَتَّى عَلِمْتُ عِلْمَ الْمَنَايَا وَ الْبَلَايَا وَ فَصْلَ الْخِطاب»}}<ref>«همانا [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} هزار باب به من آموخت راجع به حلیت و حرمت آنچه هست و آنچه در آینده تا قیامت خواهد بود که هر باب خود گشاینده هزار باب دیگر است. بنابر این هزار باب از علم [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} فراگرفته‌ام تا آنجا که علم منایا و بلایا و علم حل و فصل امور مردم همگی نزد من است»؛ بحار الانوار، ج۲۶، ص۲۹.</ref>»<ref>پایان‌نامه [[علم ائمه از نظر عقل و نقل (پایان‌نامه)|علم ائمه از نظر عقل و نقل]]، ص۶۴.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۸. آقای افقی (هیئت علمی دانشگاه شهید مدنی آذربایجان)؛}}
[[پرونده:11904.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[داود افقی|افقی]]]]
::::::آقای '''[[داوود افقی]]''' در پایان‌نامه کارشناسی ارشد خود با عنوان ''«[[بررسی غلو در روایات علم اهل بیت از کتاب بصائر الدرجات (پایان‌نامه)|بررسی غلو در روایات علم اهل بیت از کتاب بصائر الدرجات]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«در بسیاری از روایات [[ائمه|ائمه هدی]]{{عم}} به این موضوع پرداخته‌اند که، یکی از منابع عمده علومشان تعالیم پیامبر گرامی اسلام بوده است که یا به صورت مستقیم و یا به واسطه امام سابق به آنها رسیده است و البته این تعالیم و بهره‌گیری از علوم پیامبر اکرم و امام سابق همواره به صورت عادی نبوده است و چه بسا فراگیری علوم غیبی و استثنایی به نحو ویژه و استثنایی بوده است که ما از حقیقت آن اطلاعی نداریم. جناب صفار در کتاب بصائر الدرجات در ضمن ۱۲ باب و بیش از ۱۲۰ روایت به این موضوع پرداخته است. در بسیاری از روایات به علم‌آموزی و دانش‌اندوزی امیرمؤمنان در محضر [[پیامبر اکرم]]{{صل}} اشاره شده و به ابواب مختلفی از علوم که از سوی نبی گرامی بر امام علی{{ع}} گشوده شده، پرداخته شده است. برخی از روایات گویای این حقیقت هستند که پیامبر تمامی علوم و دانش‌های خود را به امام علی تعلیم داده و آن حضرت واجد تمامی علوم پیامبر می‌باشد (...) {{عربی|اندازه=155%|"عن سماعة بن مهران عن أبی عبد االله{{ع}} قال: انّ االله علّم رسوله الحلال والحرام والتأویل وعلّم رسول االله علمه کلّه علیّا"}}<ref>«از سماعة بن مهران روایت شده است که از امام صادق{{ع}} روایت نموده‌اند: بی‌تردید خداوند متعال دانش حلال و حرام و علم تأویل را به رسول خود آموختند و رسول الله{{صل}} تمام آن را به علی{{ع}} آموختند»؛ بصائر الدرجات، ص ۲۹۵ ،ح۱.</ref> (...) به طور کلی آنچه از روایات برمی‌آید، این است که پیامبر{{صل}} وارث همه انبیاء و اوصیاء پیشین بوده و تمامی علوم آنان نزد پیامبر بوده است و بعد از پیامبر{{صل}} اوصیای ایشان یکی پس از دیگری واجد این علوم بوده و به یکدیگر منتقل کرده‌اند، گفتنی است که بخشی از این انتقال علوم، توسط صحیفه‌ها و نوشته‌هایی چون جفر و جامعه و مصحف فاطمه بوده است که در بخش بعدی تفصیل در مورد آن بحث خواهد شد»<ref>[[بررسی غلو در روایات علم اهل بیت از کتاب بصائر الدرجات (پایان‌نامه)|بررسی غلو در روایات علم اهل بیت از کتاب بصائر الدرجات]]، ص ۴۰-۴۳.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}
{{جمع شدن|۱۹. آقای دکتر تورانی و خانم خطیبی؛}}
[[پرونده:11939.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[اعلا تورانی|تورانی]]]]
آقای دکتر '''[[اعلا تورانی]]''' و خانم '''[[زهرا خطیبی]]''' در مقاله ''«[[علم امام در آینه حکمت متعالیه (مقاله)|علم امام در آینه حکمت متعالیه]]»'' در این‌باره گفته‌اند:
::::::«تعلیمی بودن مؤلفه دیگر [[علم امام]] {{ع}} از دیدگاه حکمت متعالیه است. [[علامه طباطبائی]]، از دیگر نمایندگان حکمت متعالیه، در تفسیر خود اشاره می‌کند که ‌"[[علم غیب]] بالأصاله از آن خداست و بالتبع و به تعلیم الهی، دیگران هم می‌توانند آن را دارا شوند‌" <ref> [[علامه طباطبائی|طباطبائی]]، ۱۴۱۷ق: ۲۰ ،ذیل آیات ۲۶ و ۲۷ سوره مبارکه جن؛ [[محمد حسین مظفر|علامه مظفر]] و علامه طباطبائی، ۱۳۸۶ :۲۴ ، ۲۵ .</ref> ایشان درباره آیه {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|إِلاَّ مَنِ ارْتَضَى مِن رَّسُولٍ}}﴾}}<ref>«جز فرستاده‏‌اى را كه بپسندد»؛ سوره جن، آیه: ۲۷.</ref> می‌افزاید: این استثنا، <ref>{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|عَالِمُ الْغَيْبِ فَلا يُظْهِرُ عَلَى غَيْبِهِ أَحَدًا * إِلاَّ مَنِ ارْتَضَى مِن رَّسُولٍ}}﴾}} سوره جن، آیه: ۲۶ و ۲۷.</ref> استثنای از کلمه {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|أَحَدًا}}﴾}} است، و جمله {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|مِن رَّسُولٍ}}﴾}} بیان جمله {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|مَنِ ارْتَضَى}}﴾}} است، در نتیجه می‌فهماند که خدای تعالی هر پیغمبری از [[پیامبران]] را که بخواهد به هر مقدار از [[غیب]] مختص به خود آگاه می‌کند.
::::::پس اگر این آیه را به آیاتی مانند آیه شریفه {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[با توجه به آیه ۵۹ سوره انعام چگونه علم غیب غیر از خدا ثابت می‌شود؟ (پرسش)|وَ عِنْدَهُ مَفاتِحُ الْغَيْبِ لا يَعْلَمُها إِلاَّ هُوَ وَ يَعْلَمُ ما فِي الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ وَ ما تَسْقُطُ مِنْ وَرَقَةٍ إِلاَّ يَعْلَمُها وَ لا حَبَّةٍ في‏ ظُلُماتِ الْأَرْضِ وَ لا رَطْبٍ وَ لا يابِسٍ إِلاَّ في‏ كِتابٍ مُبين]]‏}}﴾}}<ref>«و کلیدهای (چیزهای) نهان نزد اوست؛ هیچ کس جز او آنها را نمی‌داند؛ و او آنچه را در خشکی و دریاست می‌داند و هیچ برگی فرو نمی‌افتد مگر که او آن را می‌داند و هیچ دانه‌ای در تاریکی‌های زمین و هیچ‌ تر و خشکی نیست جز آنکه در کتابی روشن آمده است»، سوره انعام، آیه: ۵۹.</ref> و آیه {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۷۷ سوره نحل نافی علم غیب غیر از خدا نیست؟ (پرسش)|وَلِلَّهِ غَيْبُ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ وَمَا أَمْرُ السَّاعَةِ إِلاَّ كَلَمْحِ الْبَصَرِ أَوْ هُوَ أَقْرَبُ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ]]‏}}﴾}} <ref>«و نهان آسمان‌ها و زمین از آن خداوند است و کار رستخیز جز یک چشم بر هم زدن نیست یا خود کوتاه‌تر است؛ بی‌گمان خداوند بر هر کاری تواناست»، سوره نحل، آیه: ۷۷.</ref> و آیه {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[با توجه به آیه ۶۵ سوره نمل چگونه علم غیب غیر از خدا اثبات می‌شود؟ (پرسش)|قُل لّا يَعْلَمُ مَن فِي السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ الْغَيْبَ إِلاَّ اللَّهُ وَمَا يَشْعُرُونَ أَيَّانَ يُبْعَثُونَ]]}}﴾}}<ref>«بگو: جز خداوند کسی در آسمان‌ها و زمین غیب را نمی‌داند و درنمی‌یابند که چه هنگام برانگیخته خواهند شد»، سوره نمل، آیه: ۶۵.</ref> ضمیمه کنیم که [[علم غیب]] را مختص به خدای تعالی می‌داند، این نتیجه به دست می‌آید که [[علم غیب]] اصالتاً از آن خداست، و به تبعیت خدا دیگران هم می‌توانند به هر مقداری که او بخواهد به تعلیم او داشته باشند. می‌توان گفت، آیات راجع به غیب که عد‌های آن را مختص به خدا می‌دانند، و دست‌های دیگر، آن را درباره غیرخدا هم ممکن می‌دانند، نظیر آیات راجع به میراندن است، که یک جا آن را مختص خدا دانسته، می‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|وَهُوَ الَّذِى يَتَوَفَّكُم بِالَّيْلِ‏}}﴾}}<ref>«و او كسى است كه (روح) شمارا در شب (به هنگام خواب) مى ‏گیرد»، سوره انعام، آیه ۶۰.</ref> و یک جا آن را به ملائکه نسبت می‌دهد، می‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|قُلْ يَتَوَفَّاكُم مَّلَكُ الْمَوْتِ الَّذِي وُكِّلَ بِكُمْ ثُمَّ إِلَى رَبِّكُمْ تُرْجَعُونَ‏}}﴾}} <ref> "بگو جان شما را ملک الموتی می‌گیرد که موکل بر شماست"سوره سجده، آیه: ۱۱.</ref> و جایی دیگر آن را به رسل نسبت می‌دهد و می‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|وَهُوَ الْقَاهِرُ فَوْقَ عِبَادِهِ وَيُرْسِلُ عَلَيْكُم حَفَظَةً حَتَّىَ إِذَا جَاءَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ تَوَفَّتْهُ رُسُلُنَا وَهُمْ لاَ يُفَرِّطُونَ‏}}﴾}}<ref>«زمانی که مرگ یکی از شما فرا رسد، فرستادگان ما جان او را می‌گیرند». سوره انعام، آیه: ۶۱.</ref>
::::::پس توفّی اصالتاً منسوب به خداست، و به تبعیت، منسوب به ملائکه و یا به عبارتی رسل است، چون ملائکه اسباب متوسطی‌اند که مسخر خدا و تحت فرمان اویند <ref>[[علامه طباطبائی|طباطبائی]]، ۱۴۱۷ق:۴۸ /۲‌‌.</ref>. [[علامه طباطبائی|علامه]] بر این عقیده است که [[علم غیب|علم به غیب]] بالأصاله و مستقلاً خاص خدای تعالی است، به آن معنایی که توضیح دادیم، پس خدای تعالی به ذات خودش عالم به [[غیب]] است، و دیگران اگر علمی به غیب داشته باشند به تعلیم او دارند، با این نکته که از آیه استفاده کردیم روشن می‌شود که هر جا خدای تعالی از [[انبیا]] حکایت کرده که منکر علم غیب خود شد‌هاند، منظور این بوده که بفهمانند ما رسولان بالأصاله و مستقلاً علم به غیب نداریم، نه اینکه با [[وحی|وحی خدا]] هم دانای به غیب نمی‌شویم، مانند آنجا که فرموده: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[با توجه به آیه ۵۰ سوره انعام آیا پیامبر خاتم علم غیب دارد؟ (پرسش)|قُل لاَّ أَقُولُ لَكُمْ عِندِي خَزَائِنُ اللَّهِ وَلا أَعْلَمُ الْغَيْبَ]]}}﴾}}<ref>«بگو: من به شما نمی‌گویم که گنجینه‌های خداوند نزد من است و غیب نمی‌دانم»؛ سوره انعام، آیه۵۰.</ref> و آنجا که فرموده: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[با توجه به آیه ۱۸۸ سوره اعراف چگونه علم غیب پیامبر خاتم ثابت می‌شود؟ (پرسش)|وَلَوْ كُنتُ أَعْلَمُ الْغَيْبَ لاَسْتَكْثَرْتُ مِنَ الْخَيْرِ]]}}﴾}}<ref>«و اگر من غیب‌دان بودم، خیرات و منافع زیادی جمع می‌کردم»؛ سوره اعراف، آیه: ۱۸۸.</ref> و آنجا که فرموده: "بگو من از میان [[انبیا|رسولان]]، رسولی نوظهور نیستم نه می‌دانم که با من چه می‌کنند، و نه اینکه با شما چه می‌کنند، و پیروی نمی‌کنم مگر آنچه را که به من وحی می‌شود" <ref>{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|قُلْ مَا كُنتُ بِدْعًا مِّنْ الرُّسُلِ وَمَا أَدْرِي مَا يُفْعَلُ بِي وَلا بِكُمْ إِنْ أَتَّبِعُ إِلاَّ مَا يُوحَى إِلَيَّ وَمَا أَنَا إِلاَّ نَذِيرٌ مُّبِينٌ‏}}﴾}} سوره احقاف، آیه: ۹.</ref>.
::::::[[علامه طباطبائی]] "ره" در ادامه اشاره می‌کند که بعد از آنکه عمومیت جمله {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|فَلا يُظْهِرُ عَلَى غَيْبِهِ أَحَدًا}}﴾}}<ref>«پس هيچ كس را بر نهان خويش آگاه نمی‌كند.»</ref> با جمله {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|إِلاَّ مَنِ ارْتَضَى مِن رَّسُولٍ}}﴾}}<ref>«جز فرستاده‌اى را كه بپسندد»</ref> شکسته شد، به صورت عام مخصص درآمده که می‌تواند باز هم تخصیص بخورد، همچنان که در بحث درباره [[انبیا]] تخصیص خورده، چون آیات قرآنی دلالت دارد بر اینکه بر آن حضرت [[وحی]] می‌شود، مثلاً فرموده: "ما به تو وحی کردیم، همان طور که به نوح و پیغمبران بعد از او وحی کردیم" <ref>{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|إِنَّا أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ كَمَا أَوْحَيْنَا إِلَى نُوحٍ وَالنَّبِيِّينَ مِن بَعْدِهِ وَأَوْحَيْنَا إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَالأَسْبَاطِ وَعِيسَى وَأَيُّوبَ وَيُونُسَ وَهَارُونَ وَسُلَيْمَانَ وَآتَيْنَا دَاوُودَ زَبُورًا‏}}﴾}} سوره نساء، آیه: ۱۶۳.</ref>. و نیز دلالت دارد بر اینکه وحی یکی از مصادیق [[غیب]] است. بنابراین، یک [[نبی]] دسترسی به غیب دارد، همچنان که [[رسول]] دارد، البته این در صورتی است که مراد از رسول در جمله {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|إِلاَّ مَنِ ارْتَضَى مِن رَّسُولٍ}}﴾}}<ref>«جز فرستاده‌اى را كه بپسندد»</ref> مقامی مقابل مقام [[نبوت]] باشد، و اما اگر منظور مطلق کسانی باشد که از ناحیه خدا به سوی خلق گسیل می‌شوند، نبی هم از همان کسان است، همچنان که آیه زیر بر این معنا شهادت می‌دهد: "ما قبل از تو هیچ رسول و پیامبری نفرستادیم مگر اینکه..." <ref>{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|وَمَا أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِكَ مِن رَّسُولٍ وَلا نَبِيٍّ إِلاَّ إِذَا تَمَنَّى أَلْقَى الشَّيْطَانُ فِي أُمْنِيَّتِهِ فَيَنسَخُ اللَّهُ مَا يُلْقِي الشَّيْطَانُ ثُمَّ يُحْكِمُ اللَّهُ آيَاتِهِ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ‏}}﴾}} سوره حج، آیه: ۵۲.</ref>. چون نبی را هم ارسال شده می‌داند، و آیه "ما در هیچ شهر و آبادی پس پیامبری نفرستادیم، مگر اینکه..." <ref>{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|وَمَا أَرْسَلْنَا فِي قَرْيَةٍ مِّن نَّبِيٍّ إِلاَّ أَخَذْنَا أَهْلَهَا بِالْبَأْسَاء وَالضَّرَّاء لَعَلَّهُمْ يَضَّرَّعُونَ‏}}﴾}} سوره اعراف، آیه: ۹۴.</ref> نبی هم مانند رسول جزء استثناشدگان از عموم نفی است، بدون اینکه عموم مذکور نیازمند به تخصیص جدیدی بشوند.
::::::همچنین در مورد ‌[[امام]] به آن معنایی که قرآن کلمه ‌امام را در آن استعمال می‌کند، چون خدای تعالی ‌امام را به صفت صبر و یقین توصیف می‌کند، مثلاً می‌فرماید: "و ما بعضی از آنان را پیشوایانی کردیم که به امر ما هدایت می‌کنند، و بدین جهت چنین کردیم که صبر کردند، و به آیات ما یقین همچنین امامان را چنین توصیف کرده داشتند" <ref>{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا لَمَّا صَبَرُوا وَكَانُوا بِآيَاتِنَا يُوقِنُونَ}}﴾}} سوره سجده، آیه: ۲۴.</ref>. که پرده و حجاب از پیش رویشان برداشته شده، مثلاً فرمود: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۷۵ سوره انعام علم غیب ابراهیم پیامبر را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|وَكَذَلِكَ نُرِي إِبْرَاهِيمَ مَلَكُوتَ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ وَلِيَكُونَ مِنَ الْمُوقِنِينَ]]}}﴾}}،<ref>«و این‌گونه ما گستره آسمان‌ها و زمین را به ابراهیم می‌نمایانیم و (چنین می‌کنیم) تا از باورداران گردد»؛ سوره انعام، آیه: ۷۵.</ref> تا چنین و چنان شود. و نیز فرموده: چنان نیست که شما خیال می‌کنید اگر شما علم الیقین داشتید به سراغ این موهومات و تفاخر‌ها نمی‌رفتید، شما قطعاً جهنم را خواهید دید<ref>{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|كَلاَّ لَوْ تَعْلَمُونَ عِلْمَ الْيَقِينِ}}﴾}} سوره تکاثر، آیه: ۵.</ref>. در کتاب خرائج و جرائح از [[امام رضا|حضرت رضا]] {{ع}} روایت شده که آن جناب نظر کرد به ابن هذاب، و سپس فرمود: اگر به تو خبر دهم که در همین روز‌ها یکی از بستگانت کشته می‌شود، آیا تصدیقم می‌کنی؟ گفت: نه، برای اینکه کسی به جز خدای تعالی [[غیب]] نمی‌داند؛ فرمود: مگر این خدای تعالی نیست که می‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|عَالِمُ الْغَيْبِ فَلا يُظْهِرُ عَلَى غَيْبِهِ أَحَدًا * إِلاَّ مَنِ ارْتَضَى مِن رَّسُولٍ}}﴾}}<ref>«او داناى نهان است پس هيچ كس را بر نهان خويش آگاه نمى‏‌كند. جز فرستاده‏‌اى را كه بپسندد»</ref>، پس [[رسول الله]] {{صل}} که مرضی نزد خداست غیب می‌داند، ما هم ورثه همان رسولی هستیم که خدا او را به هر مقدار از غیب خود خواسته آگاه کرده، پس ما هم می‌دانیم آنچه شده و آنچه تا روز قیامت خواهد شد <ref>راوندی، ۱۴۰۹ق: ۱ /۳۴۳.</ref>»<ref>[[علم امام در آینه حکمت متعالیه (مقاله)|علم امام در آینه حکمت متعالیه]]، ص ۵۷.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۲۰. پژوهشگران وبگاه بیان معرفت؛}}
[[پرونده:9030760879.jpg|100px|right|بندانگشتی|]]
'''پژوهشگران [http://www.bayanemarefat.ir/?req=box&bid=4&brid=19 وبگاه بیان معرفت]'''، در پاسخ به این پرسش آورده‌اند:
::::::«بی‌شک [[اهل بیت]]{{عم}} بیش از سایر مردم از علوم [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} بهره‌مند بودند، چنان که درباره آنها فرموده است: به آنها چیزی نیاموزید زیرا آنها از شما داناترند. خصوصاً آنکه شخص [[امام علی|امیرالمؤمنین]] {{ع}} از دوران کودکی در دامان [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} پرورش یافته و تا آخرین لحظات عمر آن حضرت ملازم وی، و همواره در صدد فراگرفتن علوم و حقایق از [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} بود و پیامبر درباره وی فرمود: "من شهر علمم و علی در آن است" و از خود [[امام علی|امیرالمؤمنین]]{{ع}} نقل شده که فرمود: [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} هزار باب علم به من آموخت که هر بابی هزار باب دیگر می‌گشاید و مجموعاً می‌شود هزار هزار باب تا آنجا که از هر چه بوده و تا روز قیامت خواهد بود آگاه شدم و علم منایا و بلایا مرگ‌ها و مصیبت‌ها و فصل الخطاب داوری به حق را فرا گرفتم»<ref>[http://www.bayanemarefat.ir/?req=box&bid=4&brid=19 وبگاه بیان معرفت]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۲۱. پژوهشگران مرکز مطالعات و پاسخ‌گویی به شبهات؛}}
[[پرونده:9030760879.jpg|100px|right|بندانگشتی|]]
'''پژوهشگران [http://www.andisheqom.com/public/application/index/viewData?c=12408&t=qa مرکز مطالعات و پاسخ‌گویی به شبهات]'''، در پاسخ به این پرسش آورده‌اند:
::::::«در خصوص منابع شفاهی علم [[ائمه]]{{عم}} که شامل تمامی علومی می‌شود که هر امامی به صورت شفاهی از امام پیش از خود دریافت نموده، روایاتی وجود دارد که به برخی اشاره می‌کنیم:
::::::[[امام صادق]]{{ع}} فرمود: {{عربی|اندازه=155%|«عَلَّمَ رَسُولُ اَللَّهِ{{صل}} عَلِيّاً{{ع}} أَلْفَ بَابٍ يُفْتَحُ مِنْ كُلِّ بَابٍ أَلْفُ بَابٍ»}}؛<ref>«[[پیامبر اکرم]]{{صل}} هزار باب علم به [[علی]]{{ع}} تعلیم داد که از هر باب هزار باب دیگر گشوده می‌شود».</ref>
::::::[[امام باقر]]{{ع}} می‌فرماید: {{عربی|اندازه=155%|«فلم يعلم واللَّه رسول‌اللَّه{{صل}} حرفاً ممّا علّمه اللَّه إلاّ علّمه عليّاً{{ع}}»}}؛<ref>هیچ حرفی نبود از آنچه خداوند به [[پیامبر اکرم]]{{صل}} تعلیم کرد مگر آنکه [[پیامبر اکرم]]{{صل}} آن را به [[علی]]{{ع}} تعلیم داد</ref>»<ref>[http://www.andisheqom.com/public/application/index/viewData?c=12408&t=qa مرکز مطالعات و پاسخ‌گویی به شبهات]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۲۲. پژوهشگران بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود.}}
[[پرونده:9030760879.jpg|100px|right|بندانگشتی|]]
'''پژوهشگران [http://mahdi.cc/fa/news/2349/%D8%A7%DA%AF%D8%B1-%D8%B9%D9%84%D9%85-%D8%BA%DB%8C%D8%A8-%D9%85%D9%86%D8%AD%D8%B5%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D8%AE%D8%AF%D8%A7-%D9%85%D9%89%E2%80%8F%D8%A8%D8%A7%D8%B4%D8%AF-%D9%BE%D8%B3-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B9-%D8%A7%D8%B2-%D8%A2%DB%8C%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%AE%D8%A8%D8%B1-%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%AF بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود]{{ع}}'''، در پاسخ به این پرسش آورده‌اند:
::::::«آموختن [[پیامبر]]{{صل}} به اجمال بوده که [[امام علی|حضرت علی]]‏{{ع}} را از اسرار جهان آگاه ساخته، همان‏گونه که [[حضرت]] می‏‌فرماید: در ساعات پایانی عمر [[پیامبر]]{{صل}} بود که مرا طلبید:{{عربی|اندازه=150%|«عَلَّمَنِي أَلْفَ بَابٍ يَفْتَحُ لِي كُلُّ بَابٍ أَلْفَ بَابٍ»}}<ref> هزار باب از علم و اسرار الهی را به من آموخت که از هر یک، هزار باب دیگر به رویم می‏‌گشاید؛ بحار الانوار: ج ۲۲ ص ۴۷۰.</ref>. بر این اساس، آگاهی [[امامان]]{{ع}} از احکام دینی، احوال افراد، جوامع، آینده و غیب عالم به طور مستقل و ذاتی نبوده بلکه خدای خالق از اقیانوس نامتناهی علوم خود به خاطر پاکی باطن و عبودیت و قرب ایمانهم به او به آنان عطا فرموده است<ref>[http://mahdi.cc/fa/news/2349/%D8%A7%DA%AF%D8%B1-%D8%B9%D9%84%D9%85-%D8%BA%DB%8C%D8%A8-%D9%85%D9%86%D8%AD%D8%B5%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D8%AE%D8%AF%D8%A7-%D9%85%D9%89%E2%80%8F%D8%A8%D8%A7%D8%B4%D8%AF-%D9%BE%D8%B3-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B9-%D8%A7%D8%B2-%D8%A2%DB%8C%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%AE%D8%A8%D8%B1-%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%AF بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

==پرسش‌های وابسته==
{{پرسش‌های وابسته}}
{{ستون-شروع|3}}
# [[منابع علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[آیا شیوه دستیابی معصوم به علم با دیگران مشترک است یا متفاوت؟ (پرسش)]]
# [[رابطه قرآن با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه علم لدنی با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه روح یا روح القدس با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[آیا ارتباط با ارواح می‌تواند یکی از منابع علم معصوم باشد؟ (پرسش)]]
# [[رابطه وحی یا الهام با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه تحدیث با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه نقر در گوش و نکت در دل با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه رؤیای صادق با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه کشف یا شهود با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه امام مبین یا کتاب مبین با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه ام الکتاب با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه کتاب اعمال با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه علم‌الکتاب با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه لوح یا لوح محفوظ با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه عرش با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه مصحف فاطمه یا کتاب‌هایی مثل جفر با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه مقام راسخان در علم با علوم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه عمود نور با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه اسم اعظم با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه وراثت از پیامبر یا امام پیشین با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه الف باب با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[علم معصوم امام به طور مستقیم از جانب خدا به او داده می‌شود یا با وساطت پیامبر خاتم؟ (پرسش)]]
# [[آیا تعلیم اسماء با علم معصوم ارتباط دارد؟ (پرسش)]]
# [[دیدگاه‌های دانشمندان مسلمان در باره منبع علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه‌های دانشمندان عرفان اسلامی در باره منبع علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه‌های دانشمندان فلسفه و حکمت اسلامی در باره منبع علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه‌های دانشمندان تفسیر در باره منبع علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه‌های دانشمندان حدیث در باره منبع علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه دانشمندان اصول دین مکتب امامیه در باره منبع علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه دانشمندان اصول دین مکتب معتزله در باره منبع علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه دانشمندان اصول دین مکتب اشعریه در باره منبع علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه دانشمندان اصول دین مکتب اباضیه در باره منبع علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه فرقه وهابیت در باره منبع علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
{{پایان}}
{{پایان}}

==[[:رده:آثار علم معصوم|منبع‌شناسی جامع علم معصوم]]==
{{پرسش‌های وابسته}}
{{ستون-شروع|3}}
* [[:رده:کتاب‌شناسی کتاب‌های علم معصوم|کتاب‌شناسی علم معصوم]]؛
* [[:رده:مقاله‌شناسی مقاله‌های علم معصوم|مقاله‌شناسی علم معصوم]]؛
* [[:رده:پایان‌نامه‌شناسی پایان‌نامه‌های علم معصوم|پایان‌نامه‌شناسی علم معصوم]].
{{پایان}}
{{پایان}}

==پانویس==
{{یادآوری پانویس}}
{{پانویس2}}
{{علم معصوم افقی}}

[[رده:علم معصوم]]
[[رده:پرسش‌های جامع امامت و ولایت]]
[[رده:پرسش‌های علم معصوم]]
[[رده:(ام): پرسش‌هایی با ۲۳ پاسخ]]
[[رده:(ام): پرسش‌های علم غیب معصوم با ۲۳ پاسخ]]
[[رده:پاسخ‌هایی برای بازنویسی]]

آیا علم ویژه معصوم قابل تعلیم و انتقال به دیگران است؟ (پرسش)

2019-02-13T08:28:49Z

Basim: ترجمه عبارات عربی

{{پرسش غیرنهایی}}
{{جعبه اطلاعات پرسش
| موضوع اصلی = [[علم معصوم (پرسش)|بانک جامع پرسش و پاسخ علم معصوم]]
| موضوع فرعی = آیا علم ویژه [[معصوم]]{{ع}} قابل تعلیم و انتقال به دیگران است؟
| تصویر = 7626626252.jpg
| اندازه تصویر = 200px
| مدخل بالاتر = [[علم معصوم]] / [[ویژگی علم معصوم]]
| مدخل اصلی = [[علم ویژه]]
| مدخل وابسته = [[علم عادی]] / [[تعلیم معصوم]]
| پاسخ‌دهنده =
| پاسخ‌دهندگان =[[علامه طباطبایی]]؛ [[محمد حسین مظفر|مظفر]]؛ [[ناصر مکارم شیرازی|مکارم شیرازی]]؛ [[سید محمد ضیاءآبادی|ضیاءآبادی]]؛ [[محمد تقی مصباح یزدی|مصباح یزدی]]؛ [[سید حسن مصطفوی|مصطفوی]]؛ [[فتح‌الله نجارزادگان|نجارزادگان]]، [[سید علی هاشمی ۱|هاشمی]]؛ [[حسن یوسفیان|یوسفیان]]؛ [[سید امین موسوی|موسوی]]؛ [[محمد تقی شاکر|شاکر]]؛ [[محمد حسین نصیری|نصیری]]، [[علی رضا بهرامی|بهرامی]]؛ [[علی اکبر بابایی|بابایی]]؛ [[اصغر غلامی|غلامی]]؛ [[محمد نظیر عرفانی|عرفانی]]؛ [[حسن محمدی احمد‌آبادی|محمدی]]؛ [[محمد نظیر عرفانی|عرفانی]]؛ [[منصف علی مطهری|مطهری]]؛ [[داود افقی|افقی]]؛ پژوهشگران [[بیان معرفت (وبگاه)|وبگاه بیان معرفت]]؛ پژوهشگران [[مرکز مطالعات و پاسخ‌گویی به شبهات]]؛ پژوهشگران [[بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود]]

}}

'''آیا علم ویژه [[معصوم]]{{ع}} قابل تعلیم و انتقال به دیگران است؟''' یکی از پرسش‌های مرتبط به بحث '''[[علم معصوم (پرسش)|علم معصوم]]''' است که می‌توان با عبارت‌های متفاوتی مطرح کرد. برای بررسی جامع این سؤال و دیگر سؤال‌های مرتبط، یا هر مطلب وابسته دیگری، به مدخل اصلی '''[[علم معصوم]]''' مراجعه شود.

==عبارت‌های دیگری از این پرسش==

==پاسخ نخست==
[[پرونده:39587474.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[علامه طباطبایی]]]]
::::::'''[[علامه طباطبایی]]''' در دو کتاب ''«[[در محضر علامه طباطبایی (کتاب)| در محضر علامه طباطبایی]]»'' و ''«[[پژوهشی در باب علم امام (کتاب)|پژوهشی در باب علم امام]]»'' در این باره گفته است:
::::::«از روایاتی که درباره تعلیم [[پیامبر|رسول الله]]{{صل}} به [[امام علی|امیرمؤمنان علی]]{{ع}} وارد شده می‌توان دریافت که تعلیم ایشان همانند تعلیمی که در میان ما رایج است، تدریجی نبوده است، بلکه آن حضرت به شکل دفعی و یکباره همه علوم را به [[رابطه وراثت از پیامبر یا امام پیشین با علم غیب معصوم چیست؟ (پرسش)|امام علی به وراثت آموزش داده است]]. در آن روایات آمده است که [[پیامبر|رسول خداوند]]{{صل}} در بیماری پایان عمرش، [[امام علی|امیرمؤمنان علی]]{{ع}} را فراخواند و در مدت کوتاه هزار حدیث و یا هزار باب و در از دانش را به آن بزرگوار آموخت که هر کدام از آن‌ها خود هزار در را می‌گشاید: {{عربی|اندازه=150%|«يَفْتَحُ كُلُّ حَدِيثٍ أَلْفَ بَاب‏»}}<ref>«هر سخنی هزار درب را باز می‌نماید»بصائر الدرجات ، ص ۳۱۳ تا ۳۱۵ و نیز بحارالانوار ، ج ۲۲ ، ص ۴۶۱.</ref><ref>[http://www.ghadeer.org/Book/1117/166636 مرکز اطلاع‌رسانی غدیر]</ref>.
 

==پاسخ‌های دیگر==
{{یادآوری پاسخ}}
{{جمع شدن|۱. آیت‌الله مظفر؛}}
[[پرونده:11738.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[محمد حسین مظفر]]]]
آیت‌الله '''[[محمد حسین مظفر]]''' در دو کتاب ''«[[علم الإمام ۲ (کتاب)|علم الإمام]]»'' و ''«[[پژوهشی در باب علم امام (کتاب)|پژوهشی در باب علم امام]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«یکی دیگر از منابع علوم سرشار آنان است که گروهی از روایات به آن اشاره دارد و ما به نقل یکی از آنها می‌پردازیم: ابی‌بصیر می‌گوید: {{عربی|اندازه=150%|« دَخَلْتُ عَلَى أَبِي عَبْدِ اللَّهِ {{ع}} فَقُلْتُ لَهُ: جُعِلْتُ فِدَاكَ إِنِّي أَسْأَلُكَ عَنْ مَسْأَلَةٍ هَاهُنَا أَحَدٌ يَسْمَعُ كَلَامِي‏ قَالَ: فَرَفَعَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ {{ع}} سِتْراً بَيْنَهُ‏ وَ بَيْنَ‏ بَيْتٍ‏ آخَرَ فَاطَّلَعَ فِيهِ ثُمَّ قَالَ: يَا أَبَا مُحَمَّدٍ سَلْ عَمَّا بَدَا لَكَ قَالَ: قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ إِنَّ شِيعَتَكَ يَتَحَدَّثُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ {{صل}} عَلَّمَ عَلِيّاً {{ع}} بَاباً يُفْتَحُ لَهُ مِنْهُ أَلْفُ بَابٍ قَالَ: فَقَالَ: يَا أَبَا مُحَمَّدٍ عَلَّمَ رَسُولُ اللَّهِ {{صل}} عَلِيّاً {{ع}} أَلْفَ بَابٍ يُفْتَحُ مِنْ كُلِّ بَابٍ أَلْفُ بَابٍ قَالَ: قُلْتُ هَذَا وَ اللَّهِ الْعِلْم‏ »}}<ref>خدمت امام صادق {{ع}} رسیدم و عرض کردم: قربانت گردم، از شما – پرسشی دارم، آیا در اینجا کسی هست که سخن مرا بشنود؟. امام {{ع}} پرده‌ای را که میان آنجا و اطاق دیگر بود، بالا زد و آنجا سرکشید و سپس فرمود: ای ابا محمّد هر چه می‌خواهی بپرس. عرض کردم: قربانت گردم، شیعیان روایت نقل می‌کنند که [[پیامبر]]{{صل}} به [[امام علی|علی]]{{ع}} بابی از علم آموخت که از آن هزار باب علم گشوده می‌شود. فرمود: ای ابا محمد، [[پیامبر]]{{صل}} به [[امام علی|علی]]{{ع}} هزار باب از علم آموخت که از هر باب آن هزار باب گشوده می‌شود. عرض کردم: به خدا که علم کامل اینست؛ اصول کافی، کتاب الحجة، باب «ذکر الصحیفة و الجفر و الجامعة ...» حدیث اوّل.</ref>. آن گاه [[امام صادق]]{{ع}} چون دید ابابصیر این منبع عظیم را بزرگ شمرده است، شروع کرد به بیان منابعی عظیمتر و سرشارتر و فرمود: جامعه نزد آنهاست و آن، طوماری است به طول هفتاد ذراعِ [[پیامبر]]{{صل}} و به املاء زبانی آن حضرت و دستخط [[امام علی|علی]]{{ع}} که تمام حلالها و حرامها و هر چه مردم بدان نیازمندند در آن موجود است حتی جریمۀ خراش. سپس فرمود: جفر که مخزنی است از چرم و علم انبیاء و اوصیا و همۀ دانشمندان پیشین بنی اسرائیل در آن وجود دارد، نزد آنهاست. و آنگاه فرمود: [[مصحف فاطمه]]{{س}} که سه برابر قرآن است نزد آنهاست. سپس [[امام صادق]]{{ع}} فرمود: {{عربی|اندازه=150%|«إِنَ‏ عِنْدَنَا عِلْمَ‏ مَا كَانَ‏ وَ عِلْمَ‏ مَا هُوَ كَائِنٌ‏ إِلَى‏ أَنْ‏ تَقُومَ‏ السَّاعَة»}}<ref>همانا علم گذشته و آینده تا روز قیامت نزد ماست.</ref>در تمام این مراحل ابابصیر با شگفتی و تعجب می‌گفت:{{عربی|اندازه=150%|«هَذَا وَ اَللَّهِ اَلْعِلْم»}}<ref>به خدا سوگند علم کامل همین است.</ref> و [[امام]]{{ع}} می‌فرمود:{{عربی|اندازه=150%|« إِنَّهُ لَعِلْمٌ وَ لَيْسَ بِذَاك‏‏ »}}<ref>این علم هست اما نه آن علم کامل.</ref> پس ابابصیر گفت: جانم به فدایت، پس آن علم کامل کدام است؟ و [[امام]]{{ع}} فرمود:{{عربی|اندازه=150%|« مَا يَحْدُثُ بِاللَّيْلِ وَ النَّهَارِ وَ الْأَمْرُ بَعْدَ الْأَمْرِ وَ الشَّيْ‏ءُ بَعْدَ الشَّيْ‏ء‏‏ »}}<ref>علمی که در هر شب و هر روز دربارۀ موضوعی پس از موضوع دیگر و چیزی پس از چیز دیگر تا روز قیامت پدید آید.</ref> ما گرچه این منابع و قدر این چشمه‌ها را نمی‌دانیم اما از این بیان می‌فهمیم، علمی که افزون بر آن نیست، روزی [[امامان]]{{عم}} ما شده و اگر بیان اجازه می‌داد نامی بالاتر از "[[علم فعلی یا حضوری یا دائمی و احاطی معصوم به چه معناست؟ (پرسش)|حضوری]]" و "[[علم فعلی یا حضوری یا دائمی و احاطی معصوم به چه معناست؟ (پرسش)|بالفعل]]" بر آن بگذاریم، دریغ نداشتیم. آیا پس از این می‌توان گفت: [[آیا علم غیب معصوم متوقف بر اراده اوست یا بر صرف التفات و توجه؟ (پرسش)|علم ایشان منوط به خواست آنهاست؟]] و اما اینکه [[امام]]{{ع}} در این روایت پرده را برداشت و سرکشی نمود، نه به خاطر آن بود که خود بداند کسی هست یا نه، تا با [[علم فعلی یا حضوری یا دائمی و احاطی معصوم به چه معناست؟ (پرسش)|علم حضوری]] ناسازگار باشد، بلکه برای آن بود که ابابصیر مطمئن شود شنونده‌ای در خانه نیست. ما با اختصار احادیثی را که بر وسعت علوم ایشان و حضورش نزد آنها دلالت داشت، نقل نمودیم چرا که در مقام بیان تمام روایات این موضوع نبودیم، بلکه غرض ما فقط آن بود که علم آنها را بشناسیم و برای شناخت آن از راه نقل، چاره‌ای نیست جز تمسک به آنچه به ما آموختند و از آن پرده برداشتند. آنچه آوردیم برای وصول به آن غرض و یافتن آن گمشده، کافی است، گر چه قطره‌ای است از باران و اندکی از دریای آثار و روایاتی که در این باره رسیده است»<ref>[[پژوهشی در باب علم امام (کتاب)|پژوهشی در باب علم امام]]، ص۷۹ - ۸۲.</ref>
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۲. آیت‌الله مکارم شیرازی؛}}
[[پرونده:مکارم شیرازی.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[ناصر مکارم شیرازی]]]]
::::::آیت‌الله '''[[ناصر مکارم شیرازی]]''' در کتاب ''«[http://makarem.ir/compilation/Reader.aspx?pid=61859&lid=0&mid=17237&catid=0 پیام قرآن]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«[[آیا امام معصوم عالم به غیب است؟ (پرسش)|آنها به تمام اسرار غیب آگاه‌اند]] ولی آگاهی آنها بر اصول کلی است؛ در همه جا کلیات را می‌دانند؛ در حالی که علم به تمام کلیات و جزئیات عالم، مخصوص ذات پاک خدا است. در حقیقت این سخن شبیه چیزی است که در روایات متعددی آمده است که [[امام علی]]{{ع}} فرمود: {{عربی|اندازه=150%|«اِنَّ رَسُولَ اللهِ {{صل}} عَلَّمَنى اَلْفَ بَاب مِنَ الْحَلاَلِ وَ الْحَرَامِ وَ مِمَّا کَانَ وَ مِمَّا یَکُونُ اِلَى یَوْمِ الْقِیَامَةِ، کُلُّ بَاب مِنْهَا یَفْتَحُ اَلْفَ باب فَذلِکَ اَلْفَ اَلْفَ باب»}}<ref>[[رسول خدا]] [[هزار باب]] از حلال و حرام و از آنچه در گذشته واقع شده، و یا در آینده تا روز قیامت واقع می‌شود به من تعلیم داد که هر بابی هزار باب را می‌گشاید، و آن هزار هزار باب است؛ [[بحارالانوار(کتاب)|بحارالانوار]]، جلد ۴۰، صفحه ۱۳۰.</ref>.<ref>[http://makarem.ir/compilation/Reader.aspx?pid=61859&lid=0&mid=17237&catid=0 پیام قرآن، ج۷، ص۲۴۲]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۳. آیت‌الله ضیاءآبادی؛}}
[[پرونده:11745.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[سید محمد ضیاءآبادی|ضیاءآبادی]]]]
::::::آیت‌الله '''[[سید محمد ضیاءآبادی]]''' در کتاب ''«[[تفسیر سوره ابراهیم (کتاب)|تفسیر سوره ابراهیم]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«آنها به تمام اسرار غیب آگاهند ولی آگاهی آنها بر اصول کلی است، در همه جا کلیات را می‌دانند، در حالی که علم به تمام کلیات و جزئیات عالم مخصوص ذات پاک خدا است. در حقیقت این سخن شبیه چیزی است که در روایات متعددی آمده است که [[علی]]{{ع}} فرمود: {{عربی|اندازه=155%|«إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ {{صل}} عَلَّمَنِي أَلْفَ بَابٍ مِنَ الْحَلَالِ وَ الْحَرَامِ وَ مِمَّا كَانَ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ كُلُّ بَابٍ مِنْهَا يَفْتَحُ أَلْفَ بَابٍ فَذَلِكَ أَلْفُ أَلْفِ بَابٍ»}}<ref>«[[رسول خدا]]{{صل}} هزار باب از حلال و حرام و از آنچه در گذشته واقع شده، و یا در آینده تا روز قیامت واقع می‌شود به من تعلیم داد که هر بابی هزار باب را می‌گشاید، و این هزار هزار باب است».</ref> عدد هزار در این احادیث خواه عدد تعداد باشد یا تکثیر، دلیل بر گسترش فوق‌العاده ابواب علمی است که [[پیامبر]]{{صل}} به آن حضرت آموخت، و نیز اشاره به آن است که این ابواب مشتمل بر یک سلسله اصول کلی بود که از آنها صدها یا هزاران باب دیگر گشوده می‌شد. این نکته نیز قابل توجه است که حدیث {{عربی|اندازه=155%|«اِذا شاوُا اَنْ یَعْلَمُوا عُلِّمُوا»}}<ref>«هرگاه بخواهند بدانند می‌دانند»</ref> ممکن است اشاره به همین معنی بوده باشد که آنها هرگاه بخواهند از بعضی جزئیات آگاه شوند به اصول کلی که از سوی خداوند یا [[پیامبر]]{{صل}} به آنها تعلیم شده است مراجعه کرده، به وسیله آن آگاه می‌شوند»<ref>[http://www.tahoorhost.ir/FA/Article/View/402541?term=%D9%84%D9%88%D8%AD%20%D9%85%D8%AD%D9%81%D9%88%D8%B8 کتاب تفسیر سوره ابراهیم، ص۲۴۹-۲۵۳.]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۴. آیت‌الله مصباح یزدی؛}}
[[پرونده:11196.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[محمد تقی مصباح یزدی|مصباح یزدی]]]]
آیت‌الله '''[[محمد تقی مصباح یزدی]]'''، در کتاب ''«[[ آموزش عقاید (کتاب)| آموزش عقاید]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«بی‌شک [[اهل بیت|اهل بیت پیغمبر]]{{صل}} بیش از سایر مردم از علوم آن حضرت، بهره‌مند بودند چنانکه درباره ایشان فرمود: {{عربی|اندازه=155%|«لا تُعلِّموهُمْ فَاِنَّهُمْ أعْلَمُ مِنْکُم»}}<ref>«به ایشان نیاموزید چرا که ایشان از شما داناتر می‌باشند»ر. ک: غاية المرام: ص۲۶۵، [[اصول كافى (کتاب)|اصول کافی]]: ج۱، ص ۲۹۴.</ref> مخصوصاً شخص [[امام علی|امیرمؤمنان]] {{ع}} که از دوران کودکی در دامان [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} پرورش یافته و تا آخرین لحظات عمر آن حضرت ملازم وی، و همواره درصدد فراگرفتن علوم و حقایق از [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} بود، و درباره وی فرمود: {{عربی|اندازه=155%|«أَنَا مَدِينَةُ الْعِلْمِ وَ عَلِيٌّ بَابُهَا»}}<ref>«من شهر دانش می‌باشم و علی درب آن می‌باشد»ر. ک: مستدرک حاكم، ج۳، ص ۲۲۶، جالب اين است كه يكى از علماء [[اهل‌سنت]] كتابى بنام «فتح الملک» العلىّ بصحة حديث مدينة العلم على نوشته كه در سال ۱۳۵۴ هـ در قاهره به چاپ رسيده است.</ref> و از خود [[امام علی|امیرمؤمنان]]{{ع}} نقل شده که فرمود: {{عربی|اندازه=155%|«اِنَّ رَسُولَ اللّهِ{{صل}} عَلَّمَنی اَلْفَ باب، وَ کُلُّ باب یَفْتَحُ اَلْفَ بابِ فَذلِکَ اَلْفَ باب، حتّی عَلِمْتُ ما کانَ وَ ما یکونُ اِلی یَوْمِ الْقِیامَةِ وَ عَلِمْتُ عِلْمَ الْمَنایا وَ الْبَلایا وَ فَصْلَ الْخِطابِ»}}<ref>«یعنی [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} هزار باب علم به من آموخت که هر بابی هزار باب دیگر می‌گشاید و مجموعاً می‌شود هزار هزار باب، تا آنجا که از هر چه بوده و تا روز قیامت خواهد بود آگاه شدم و علم منایا و بلایا (مرگ‌ها و مصیبت‌ها) و فصل‌الخطاب (داوری بحق) را فرا گرفتیم». ر. ک: ینابیع المودة: ص۸۸، [[اصول كافى (کتاب)|اصول کافی]]: ج۱، ص ۲۹۶.</ref> ولی علوم [[ائمه]] [[اهل بیت]]{{عم}} منحصر به آنچه از [[پیامبر اکرم]]{{صل}} بی‌واسطه یا باواسطه شنیده بودند نبوده است بلکه ایشان از نوعی علوم غیرعادی نیز بهره‌مند بوده‌اند که بصورت "[[الهام]] و "[[تحدیث]]"<ref>ر. ک: [[اصول كافى (کتاب)|اصول کافی]]، كتاب الحجة، ص ۲۶۴ و ص ۲۷۰.</ref> به ایشان افاضه می‌شده است نظیر الهامی که به [[خضر]] و [[ذوالقرنین]]<ref>[[اصول كافى (کتاب)|اصول کافی]]: ج۱، ص ۲۹۶.</ref> و [[حضرت مریم]]{{س}} و مادر [[موسی]]{{ع}} "[[وحی]]" گردیده که البته منظور از آن، [[وحی]] [[نبوت]] نیست، و با چنین علمی بوده که بعضی از [[ائمه|ائمه اطهار]]{{عم}} که در سنین طفولیت به مقام [[امامت]] می‌رسیدند از همه چیز آگاه بودند و نیازی به تعلّم و فراگیری از دیگران نداشتند»<ref>[http://mesbahyazdi.ir/node/1041 آموزش عقاید، ص۳۲۲.]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۵. آیت‌الله مصطفوی؛}}
[[پرونده:11135.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[سید حسن مصطفوی]]]]
آیت‌الله '''[[سید حسن مصطفوی]]''' و حجت الاسلام و المسلمین '''[[احمد مروی]]''' در مقاله ''«[[دلایل عقلی و نقلی علم غیب امامان معصوم (مقاله)|دلایل عقلی و نقلی علم غیب امامان معصوم]]»'' در این‌باره گفته‌اند:
::::::«دانش [[پیامبر]]{{صل}} از دو راه به [[امامان]]{{عم}} رسیده است: یکی از راه عادی که همان تعلیم و تعلم است. [[حضرت علی]]{{ع}} می‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|« کنت ادخل علی رسول االله لیلاً و نهارا فکنت اذا سألته اجانبی و ان سکتت ابتدأنی‏‏»}}<ref>«من شبها و روزها بر پیامبر اکرم{{صل}} وارد می‌گشتم، هر زمان که از او سؤال می‌پرسیدم پاسخ می‌نمود، و هر زمان که ساکت می‌گشتم او شروع به سخن گفتن می‌نمود»</ref>، راه دیگر تعلیم از راه غیر عادی و از راه القاء و عنایت خداوندی است. [[امام علی ]]{{ع}} آنگاه که به دستور [[پیامبر]]{{صل}} عازم یمن شد، از [[پیامبر]]{{صل}} درباره پرسشهایی که مردم یمن دربارة قضا از او می‌کنند، راهنمایی خواست که [[پیامبر]]{{صل}} فرمود: {{عربی|اندازه=150%|«فَضَرَبَ‏ بِيَدِهِ‏ عَلَى‏ صَدْرِي‏ وَ قَالَ اللَّهُمَّ اهْدِ قَلْبَهُ وَ ثَبِّتْ لِسَانَهُ فَمَا شَكَكْتُ فِي قَضَاءٍ بَعْدُ حَتَّى‏‏‏»}}<ref>«با دست خود بر سینه من زد و فرمود پروردگارا قلب او را هدایت نما و زبان او را ثابت فرما، از آن زمان به بعد نسبت به هیچ قضاوتی تردید ننمودم»؛ علامه حلی، احقاق الحق، ج۷، ص۶۶.</ref>. درباره معاشرت [[امامان]]{{عم}} با ملائکه آمده است، ملائکه در همه احوال بر [[امامان]]{{عم}} نازل و مانع رسیدن شرور به ایشان می‌شوند. به هنگام نماز با ایشان نماز می‌گذراند و آنچه در زمین، چه در شب و چه در روز رخ می‌دهد، به آگاهی [[امام]]{{ع}} می‌رسانند؛ چنانکه خداوند می‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|تَتَنَزَّلُ عَلَيْهِمُ الْمَلائِكَةُ أَلاَّ تَخَافُوا وَلا تَحْزَنُوا وَأَبْشِرُوا بِالْجَنَّةِ}}﴾}} <ref> فرود می‌آیند که نهراسید و اندوهناک نباشید و شما را به بهشتی که وعده می‌دادند؛ سوره فصلت، آیه:۳۰.</ref>. [[جبرئیل]]، [[میكائیل]] و ملک‌الموت همواره در معرض رؤیت امام‌اند و به ایشان مشکلات و دشواری‌هایی كه در كتاب و سنت نیست، [[الهام]] می‌کند، [[امامان]] محل آمد و شد ملائکه‌اند و هر ملکی که برای امری نازل می‌شود، نخست نزد [[امام]]{{ع}} می‌آید و آن را بر [[امام]]{{ع}} عرضه می‌دارد<ref>صفار قمی، بصائر الدرجات، ج۲ ،ص۱۱۰-۱۱۳ و ج۵ ،ص۲۵۳-۲۵۶.</ref>. به هر روی، چنانکه فیلسوفان مسلمان اثبات كرده‌اند، نظام آفرینش نظام احسن است و آنچه در هستی وجود دارد، جلوه‌هایی از ذات باری‌ تعالی است. هر موجودی که از نظر رتبه وجودی نزدیک‌تر به هرم هستی باشد، از کمالات فرزن‌تری برخوردار است. انبیا و امامان برگزیدگان خداوندند که با اعطای الهی و ظرفیت‌های ذاتی که دارند به این کمالات نائل آمده‌اند»<ref>[[دلایل عقلی و نقلی علم غیب امامان معصوم (مقاله)|دلایل عقلی و نقلی علم غیب امامان معصوم]]، [[قبسات (نشریه)|فصلنامه قبسات]]، شماره ۶۳ ص ۲۹.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}
{{جمع شدن|۶. حجج الاسلام و المسلمین نجارزادگان، شاکر و محمدی؛}}
[[پرونده:Najarzadegan.gif|بندانگشتی|right|100px|[[فتح‌الله نجارزادگان|نجارزادگان]]]]
::::::حجج الاسلام و المسلمین '''[[فتح‌الله نجارزادگان]]'''، '''[[محمد تقی شاکر]]''' و '''[[حسن محمدی احمد‌آبادی]]''' در مقاله ''«[[ظاهر و باطن قرآن و مبادی آگاهی امام از آن (مقاله)|ظاهر و باطن قرآن و مبادی آگاهی امام از آن]]»'' در این‌باره گفته‌‌اند:
::::::«از روایات مشهور در کتب حدیثی فریقین، [[رابطه الف باب با علم غیب معصوم چیست؟ (پرسش)|روایات ألف باب]] است که از طرق متعدد نقل شده است<ref>مناقب، ج۲، ص۳۶.</ref> تحقق این امر در روزها و یا ساعات پایانی عمر شریف [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} صورت پذیرفت، و حضرت هزار دروازه علم را که هر یک گشاینده هزار در علم است، به [[امام علی]]{{ع}} تعلیم و تحدیث نمود. روایت [[اصبغ بن نباته]] از [[امام علی|امیرالمؤمنین]]{{ع}} دلالت می‌کند که ابواب تعلیمی به آن حضرت توسط [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}}، شامل حلال و حرام الهی و آگاهی‌هایی نسبت به گذشته و آینده است<ref>ابن‌بابویه (صدوق)، الأمالیج۲، ص۶۴۷.</ref> غزالی نیز در توصیف این دانش [[امام علی|امیرالمؤمنین]]{{ع}} و طبیعی بودن و یا فوق طبیعی بودن آن، با پذیرش این روایت و صحیح دانستن آن، معتقد به الهی و لدنّی بودن این معرفت و آگاهی است و با تجلیل و احترام از این امر یاد می‌کند<ref>[[ابن‌طاوس]]، سعد السّعود للنّفو المنضود، ص۲۸۴.</ref> این منبع دانش در کنار کتاب جامعه دو منبع اصلی آگاهی کامل امام از حلال و حرام الهی است. مطابق رهنمود آیات و روایات، [[ائمه اطهار]]{{عم}} دانش کامل به حلال و حرام احکام را از طریق [[پیامبر اکرم]]{{صل}} بهره‌مند شده‌اند. از این رو، نقش امام نسبت به این علوم، نقشی تبیینی و امام‌محوری برای تبلور دانش‌های انتقالی از پیامبر است»<ref>[[ظاهر و باطن قرآن و مبادی آگاهی امام از آن (مقاله)|ظاهر و باطن قرآن و مبادی آگاهی امام از آن]]، [[پژوهش‌نامه معارف قرآنی (نشریه)|فصلنامه پژوهش‌نامه معارف قرآنی]]، شماره۱۴، ص۴۸.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}
{{جمع شدن|۷. حجت الاسلام و المسلمین هاشمی؛}}
[[پرونده:11720.JPG|100px|right|بندانگشتی|[[سید علی هاشمی ۱|هاشمی]]]]
حجت الاسلام و المسلمین دکتر '''[[سید علی هاشمی ۱|سید علی هاشمی]]''' در مقاله ''«[[علم امام تام یا محدود؟ (مقاله)|علم امام تام یا محدود؟]]»'' و در کتاب ''«[[ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی (کتاب)|ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی]]»'' در این‌باره گفته است:
:::::*«اگرچه روایات و بررسی‌های تاریخی، دانش آموختن [[ائمه]]{{عم}} را نزد انسان‌های غیر معصوم تأیید نمی‌کنند، اما روایات متعددی دلالت بر آن دارند که هر امامی از امام پیشین، دانش‌هایی را فرا می‌گرفته است که در صدر این سلسله، [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} قرار دارد. در روایات متعددی از ائمه این مضمون نقل شده است که تمام علوم پیامبر نسل به نسل به آنان منتقل شده است. روایاتی نیز بر آن دلالت دارند که هر [[امام]]{{ع}}، علوم خود را به امام پس از خود تحویل می‌دهد. سند برخی از این روایات معتبر است. در روایتی به صراحت بیان شده است که امام هر زمان، در آخرین لحظۀ عمر امام پیشین، علوم او را دریافت می‌کند. سند حدیث دوم این مجموعه موثق است . این روایات نشان می‌دهند [[علم امام]]{{ع}}، پیش از تحویل گرفتن آن علوم، کامل نیست»<ref>[http://fa.imamatpedia.com/wiki/%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%D8%AA%D8%A7%D9%85_%DB%8C%D8%A7_%D9%85%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF%D8%9F_(%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87) علم امام تام یا محدود؟]</ref>
:::::*«اگرچه روایات و بررسی‌های تاریخی، دانش‌آموزی ائمه{{عم}} را نزد انسان‌های غیرمعصوم تأیید نمی‌کند، اما روایات متعددی دلالت بر آن دارند که هر امامی از حجت پیش از خود دانش‌هایی را فرا می‌گرفته است که در صدر این سلسله، [[پیامبر اکرم]]{{صل}} قرار دارند. در این موضوع، افزون بر فراگیری علومی که به حوزه‌هایی از دانش مانند احکام و تفسیر قرآن اشاره دارند، به آموختن مطالب جزئی مانند آگاهی از رخ دادن حادثه‌ای در آینده نیز توجه داشته‌ایم؛ زیرا حتی این‌گونه موارد جزئی نیز می‌توانند علم‌آموزی ائمه{{عم}} را از حجت‌های پیشین تأیید کنند. اینک به‌ترتیب روایات یکایک ائمه{{عم}} را در این موضوع مرور می‌کنیم. (...)
::::::روایات متعددی از امام باقر و امام صادق{{ع}} بر این نکته تأکید دارند که ائمه{{عم}} از رسول ‌خدا{{صل}} و امامان پیشین، علوم الهی و ویژه‌ای را دریافت کرده بودند. این روایات، تواتر معنوی دارند و افزون بر اثبات محتوای خود، ضعف سندی برخی روایات دیگر را نیز جبران می‌کنند. از امام باقر{{ع}} نقل شده است که به خدا قسم! رسول‌ خدا، حرفی از علومی را که خداوند عزو‌جل به او آموخته بود نگذاشت، مگر آنکه آن را به علی آموخت؛ سپس آن علوم به ما رسید.<ref>ر.ک: [[محمد‌ بن یعقوب کلینی]]، الکافی، ج‏۱، ص۶۵۵؛ محمد‌بن‌حسن صفار، بصائر الدرجات، ص۲۹۵؛ محمد بن محمد مفید، الاختصاص، ص۲۷۹.</ref> در روایتی، به‌صراحت بیان شده است که علم امیرالمؤمنین{{ع}} از علم رسول ‌خدا{{صل}} سرچشمه گرفته است و سپس دیگر ائمه{{عم}} یکایک این علوم را آموخته‌اند.<ref>ر.ک: [[محمد‌ بن حسن صفار]]، بصائر الدرجات، ص۲۹۵؛ [[محمد بن محمد مفید]]، الاختصاص، ص۲۷۹.</ref> از آن حضرت نقل شده است: خداوند اسرارش را به جبرئیل بیان کرد و جبرئیل آن را به محمد{{صل}} و ایشان به علی{{ع}} و آن حضرت به هرکس بخواهد، یکی پس از دیگری.<ref>ر.ک: [[محمد‌ بن حسن صفار]]، بصائر الدرجات، ص۳۷۷.</ref> روایات دیگری نیز این مضمون را تأیید می‌کنند. در گفتار دیگری که از ایشان نقل شده، آمده است: «اگر از خودمان سخن بگوییم، گمراه می‌شویم؛ چنان‌که کسانی که پیش از ما بودند، گمراه شدند؛ ولی ما با دلیل روشن از جانب خداوند سخن می‌گوییم که خداوند آن را برای پیامبرش و او (پیامبر{{صل}}) برای ما بیان کرده است». سندهای دیگری از این روایت، با تغییرات اندکی در عبارات، همین مطلب را گزارش کرده‌اند.<ref>ر.ک: [[محمد‌ بن حسن صفار]]، بصائر الدرجات، ص۲۹۹.</ref>
::::::در روایات امام صادق{{ع}} نیز نقل شده است همه علومی را که خداوند به پیامبر آموخته بود، آن حضرت به امیرالمؤمنین{{ع}} آموزش داد.<ref>ر . ک: همان، ص۲۹۰ـ۲۹۳.</ref> روایات این باب، مستفیض‌اند.<ref>همچنین ر.ک: [[محمد‌ بن یعقوب کلینی]]، الکافی، ج‏۱، ص۶۵۴ـ ۶۵۵.</ref> به ‌کار رفتن تعبیر «تعلیم» در این روایات، به‌خوبی بر آموزشی بودن این علوم تصریح دارند. در روایات متعددی از آن حضرت، این مضمون نقل شده است که علوم پیامبران به پیامبر اکرم{{صل}} و از آن حضرت به امیرالمؤمنین{{ع}} و نسل‌به‌نسل به امامان پس از ایشان منتقل شده است.<ref>ر.ک: [[محمد‌ بن یعقوب کلینی]]، الکافی، ج‏۱، ص۵۵۹، روایات ۴، ۵ و ۶.</ref> بنا بر این روایات، هیچ‌چیز نیست که خداوند به پیامبران داده باشد، ولی به پیامبر اعظم{{صل}} نداده باشد و هیچ‌چیز نیست که به پیامبر داده شده باشد، مگر آنکه ایشان آن را به امیرالمؤمنین{{ع}} آموخته است.<ref>محمد‌ بن حسن صفار، بصائر الدرجات، ص۲۹۷.</ref> در روایات متعددی، آن حضرت وراثت از رسول‌ خدا{{صل}} را یکی از شیوه‌های دریافت دانش توسط ائمه{{عم}} معرفی کرده‌اند که می‌تواند مؤید روایات پیشین باشد.<ref>ر.ک: محمد‌ بن یعقوب کلینی، الکافی، ج‏۱، ص۶۵۷.</ref> آن حضرت بر این نکته تأکید کرده‌اند که هر پاسخ ایشان به پرسش‌های دیگران، دانشی است که از رسول‌ خدا{{صل}} فراگرفته‌اند و نظرات شخصی خود نیست.<ref>ر.ک: محمد‌ بن یعقوب کلینی، الکافی، ج‏۱، ص۱۴۸.</ref> سند این روایت، صحیح است.<ref>همچنین ر.ک: محمد‌ بن حسن صفار، بصائر الدرجات، ص۳۰۰ـ۳۰۱.</ref> همچنین از ایشان نقل شده است که امامی از دنیا نمی‌رود، مگر آنکه علم خود را به جانشینش منتقل می‌کند. البته امام بعدی در آن حال ساکت است و آن علوم را اظهار نمی‌کند تا اینکه به مقام امامت برسد.<ref>ر.ک: محمد‌بن‌حسن صفار، بصائر الدرجات، ص۴۶۶. سند این روایت، صحیح است.</ref> این‌گونه تعابیر، ظهور روشنی در علم‌آموزی هر امام از حجت پیشین دارند. (...)
::::::شیوه انتقال دانش از یک حجت به حجت بعد:
:::::#'''تعلیم و تعلم عادی:''' ظاهر برخی تعابیر روایات یاد‌شده، این احتمال را تقویت می‌کند که دست‌کم در برخی موارد، تعلیم علوم به‌ صورت عادی بوده است. قرائت آیاتی که در غیبت امیرالمؤمنین{{ع}} بر پیامبر{{صل}} نازل شده بود، برخی پرسش‌های امیرالمؤمنین{{ع}} از پیامبر{{صل}}، یا امامی از امام پیشین، و برخی از خبرهای مربوط به زمان و چگونگی شهادت ائمه{{عم}} که حتی افراد عادی دیگر نیز آنها را نقل کرده‌اند، ظهور یا صراحت در آن دارند که این علوم به‌ طور عادی به آنان تعلیم داده شده است؛ مانند خبر شهادت سیدالشهدا{{ع}} که افرادی مانند جناب ام‌سلمه{{س}} نیز آن را نقل کرده‌اند. چنین دانش‌هایی، به شیوه‌ای عادی به امام آموخته شده‌اند؛ یعنی اگر کس دیگری نیز آن سخنان را می‌شنید، به‌ طور عادی آن مطالب را فرامی‌گرفت. یادآور می‌شویم که مقصود از علم‌آموزی در این نوشتار، اعم از فراگرفتن دانش‌های جامع و کلی مانند احکام دین است، و آموختن مطالب جزئی، مانند آگاهی از تفسیر یک آیه یا تحقق یک حادثه در آینده را نیز شامل می‌شود.
:::::#'''تعلیم و تعلم ویژه:''' با اینکه برخی از علوم ائمه{{عم}} به شیوه عادی فراگرفته شده‌اند، به ‌نظر می‌رسد در موارد بسیاری، آموزش و فراگیری علوم اهل‌بیت{{عم}} عادی نبوده است. بنا بر روایتی، امام باقر{{ع}} در پاسخ به این پرسش که شما چگونه مدعی هستید که تنها وارث علوم پیامبرید، درحالی‌که پیامبر{{صل}} برای تمام مردم مبعوث شده بود، با استناد به برخی آیات بیان کردند که آنچه پیامبر{{صل}} آشکار کرد، برای تمام مردم بود؛ اما آنچه از آن سخن نگفت و خداوند از ایشان خواست که بر زبان نیاورد، مخصوص اهل‌بیت{{عم}} است. در ادامه این روایت آمده است که رسول ‌خدا{{صل}} با برادرش علی{{ع}} پنهانی سخن می‌گفت و با دیگر اصحابش این‌گونه رفتار نمی‌کرد. به همین دلیل است که امیرالمؤمنین{{ع}} فرمود: پیامبر{{صل}} بر من هزار باب علم را گشود که از هر باب، هزار باب دیگر گشوده می‌شد. این علوم، همان علوم مخصوص و پنهانی بوده که از پیامبر{{صل}} به امیرالمؤمنین{{ع}} و از ایشان به دیگر ائمه{{عم}} منتقل شده است. در ادامه همین روایت، در توضیح بیشتر این مطلب آمده است: خداوند متعال بر پیامبرش کتابی را فرستاد که در آن، (علم) آنچه گذشته و آنچه تا قیامت رخ می‌دهد، آمده است. سپس فرمودند: خداوند به پیامبرش وحی کرد که چیزی از علوم پنهان و اسرارش باقی نگذارد، مگر آنکه آن را به‌ طور پنهانی به او (امیرالمؤمنین{{ع}}) بیاموزد. این تعابیر، اگرچه به‌صراحت غیر‌عادی بودن روش این تعلیم و تعلم را نشان نمی‌دهد، با توجه به گستردگی قلمرو این تعالیم، می‌توان ادعا کرد که ظهور در غیر‌عادی بودن روش آموزش و فراگیری آن دارد. در روایتی از امام صادق{{ع}} آمده است که تا کنون بیش از دو حرف از آن حروف (هزار حرفی که پیامبر{{صل}} به امیرالمؤمنین{{ع}} آموخت) آشکار نشده است.
::::::چنان‌که گفته شد، در برخی از این روایات آمده است تمام علومی که خداوند به فرشتگان و پیامبرانش داده بود، از طریق رسول ‌خدا{{صل}} به ائمه{{عم}} رسیده است. گستردگی قلمرو این علوم، این احتمال را تأیید می‌کند که بسیاری از این علوم به شیوه‌ای ویژه به ائمه{{عم}} تعلیم داده شده‌اند؛ وگرنه عمر محدود انسان‌ها برای آموختن همه این علوم کفایت نمی‌کند؛ به‌ویژه آنکه می‌دانیم برخی از ائمه، مدت محدودی امام پیش از خود را درک کردند؛ مانند امام جواد{{ع}} که در حدود هفت یا نه‌سالگی به امامت رسیدند. همین‌طور امام هادی{{ع}} که در حدود هشت‌سالگی، و حضرت صاحب‌الزمان{{ع}} در حدود پنج‌سالگی امامت را بر عهده ‌گرفتند. همچنین تعبیر اسرار الهی که در برخی روایات برای اشاره به این علوم به ‌کار رفته است، نشان می‌دهد شیوه تعلیم ـ دست‌کم برخی مصادیق یا مراتب ـ این علوم، عادی نبوده و گونه خاصی داشته است. بنابراین می‌توان به این نتیجه رسید که انتقال بسیاری از علوم و اسرار به ائمه{{عم}}، به شیوه‌ای خاص و غیرمتعارف بوده است؛ هرچند آنان به‌ طور عادی و طبیعی نیز برخی علوم را از پیامبر یا امام پیشین دریافت کرده‌اند؛ مانند مواردی که امام همانند دیگران حدیثی را از رسول ‌خدا{{صل}} یا امام پیشین شنیده و آن را مانند دیگر راویان نقل کرده است»<ref>[[ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی (کتاب)|ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی]]؛ ص۱۶۳-۱۷۹.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}
{{جمع شدن|۸. حجت الاسلام و المسلمین موسوی؛}}
[[پرونده:120129.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[سید امین موسوی|موسوی]]]]
حجت الاسلام و المسلمین '''[[سید امین موسوی|موسوی]]'''، در کتاب ''«[[ گستره علم غیب از دیدگاه ادیان ابراهیمی (کتاب)|گستره علم غیب از دیدگاه ادیان ابراهیمی]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«شیعیان و عده کثیری از اهل تسنن بر این باورند که [[علم غیب]] ذاتی و مطلق از آن خدای سبحان است و هیچ کس از آن خبر ندارد و آیاتی از قرآن کریم<ref>نمل، آیه ۶۵؛ انعام، آیه ۵۹؛ اعراف، آیه ۱۱۸.</ref>. هم آگاهی از [[غیب]] مطلق و احاطه بر آن را برای خدا ثابت می‌کنند. ولی جایز است این علم که بالذّات از آن خداوند است به افرادی از بشر نیز داده شود، البته آگاهی از [[غیب]] چنین افرادی بالذّات نخواهد بود بلکه به تعلیم و موهبت الهی بدون اکتساب خواهد بود و آن‌ها جز انبیا و اولیا کسان دیگر نمی‌باشند، [[علم غیب]] انبیا و اولیا حاصل از علم و عمل است، علم و عمل به منزله دو بال نفس ناطق‌اند که به اندازه پیروی این دو بال از عوالم بی‌پایان پرواز می‌کنند، پروازی که نشأت شهادت داخل به عالم غیب بوسیله [[وحی]] و [[الهام]] است. آموزه [[وحی]] و [[الهام]] به انبیا و آموزه [[الهام]] به اولیا طریقی از اشراق معرفت است، این نوع آگاهی و معرفت انبیا از ضروریات رسالت آن‌هاست تا دلیل بر صدق نبوت‌شان باشد و آن‌ها هم در زمان‌ها و مکان‌های مختلف آگاهی از [[غیب]] را از خودشان نشان داده‌اند»<ref>[http://fa.imamatpedia.com/wiki/گستره_علم_غیب_از_دیدگاه_ادیان_ابراهیمی_(کتاب)#.D8.AF.D8.B1.D8.A8.D8.A7.D8.B1.D9.87.D9.94_.D9.BE.D8.AF.DB.8C.D8.AF.D8.A2.D9.88.D8.B1.D9.86.D8.AF.D9.87 گستره علم غیب از دیدگاه ادیان ابراهیمی؛ ص: ۱۵۶.]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}
{{جمع شدن|۹. حجت الاسلام و المسلمین نادم؛}}
[[پرونده:673639443601.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[محمد حسن نادم|نادم]]]]
حجت الاسلام و المسلمین دکتر [[محمد حسن نادم]] در کتاب ''«[[علم امام از نگاه امیرالمؤمنین با تأکید بر نهج البلاغه (مقاله)|علم امام از نگاه امیرالمؤمنین با تأکید بر نهج البلاغه]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«[[امام علی]]{{ع}} نحوۀ دریافت علم از [[پیامبر خاتم|پیامبر اکرم]]{{صل}} را به دو صورت بیان کرده‌اند؛ یکی به‌صورت عادی و دیگری به‌صورت غیرعادی. فراگیری علم به‌صورت عادی، امری است همگانی که هرکس به‌اندازۀ استعداد، تلاش و کوشش خود می‌تواند از علم و معلّم بهره برد. [[امام علی]]{{ع}} از این نظر هم در میان اصحاب فردی ممتاز بوده است؛ ازاین‌جهت وقتی به [[معاویه]] نامه می‌نویسند بر این نکته تأکید کرده و امتیاز بهره‌مندی از علوم [[پیامبر خاتم|رسول الله]]{{صل}} را مختص خود می‌دانند و موقعیت علمی خویش نسبت به قرآن و مسائل مربوط به دین را مرهون نزدیکی‌شان به [[پیامبر]]{{صل}} می‌دانند. حضرت در بخشی از آن نامه می‌فرمایند: به‌راستی‌که ممتازترین مردم برای رهبری این امت کسی است که درگذشته و اکنون نزدیک‌ترین کس به [[پیامبر خاتم|رسول خدا]]{{صل}}، داناترین کس به کتاب خدا و فهیم‌ترین شما به دین خدا باشد.<ref>ابن مزاحم، نصر، وقعه الصفین، ۱۵۰٫ قابل توجه اینکه امام در این نامه؛ ملاک امامت را برتری علمی خود در قرآن، در احکام دین ودرقرابت با رسول خدا بر دیگران می‌داند: {{عربی|اندازه=155%|إنّ أولی النّاس بأمر هذه الأمه قدیما و حدیثا أقربها من رسول الله (صلی الله علیه و آله) و ألمها بالکتاب و أفقها فی الدّین...}}.</ref>
:::::#'''[[علم عادی]] از نگاه [[امام علی]]{{ع}}:''' [[امام علی]]{{ع}} دربارۀ علوم عادی، به منابع انسانی و عادی اشاره می‌کنند و بعضی از آگاهی‌های خود را ناشی از تجربه، تحقیق و به‌کارگیری فکر و اندیشه می‌دانند. آن حضرت دراین‌باره در وصیتی که به فرزندانشان دارند، می‌فرمایند: فرزندم! هرچند من به‌اندازۀ همۀ آنان که پیش از من بوده‌اند نزیسته‌ام، اما در کارهایشان نگریسته‌ام و در سرگذشتشان اندیشیده و آنچه از آنان مانده را دیده‌ام تا چون یکی از ایشان گردیده‌ام؛ بلکه با آگاهی از کارهایشان، به دست آورده‌ام، گویی چنان است که با نخستین تا پسینیان به سر برده‌ام.<ref>{{عربی|اندازه=155%|أَیْ‏ بُنَیَ‏ إِنِّی‏ وَ إِنْ لَمْ أَکُنْ عُمِّرْتُ عُمُرَ مَنْ کَانَ قَبْلِی فَقَدْ نَظَرْتُ فِی أَعْمَالِهِمْ وَ فَکَّرْتُ فِی أَخْبَارِهِمْ وَ سِرْتُ فِی آثَارِهِمْ حَتَّى عُدْتُ کَأَحَدِهِمْ بَلْ کَأَنِّی بِمَا انْتَهَى إِلَیَّ مِنْ أُمُورِهِمْ قَدْ عُمِّرْتُ مَعَ‏ أَوَّلِهِمْ إِلَى آخِرِهِمْ فَعَرَفْتُ صَفْوَ ذَلِکَ مِنْ کَدَرِهِ وَ نَفْعَهُ مِنْ ضَرَرِه‏...}} (نهج البلاغه، نامۀ ۳۱)</ref> [[پیامبر خاتم|پیامبر اکرم]]{{صل}} نیز درجایی به قدرت ذهنی و خرد [[امام علی]]{{ع}} اشاره کرده و می‌فرمایند: داناترین اصحاب، علی بن ابی‌طالب است، به علت داشتن علم فراوان و دقت نظر در برداشت‌ها.<ref>{{عربی|اندازه=155%|عالمهم علی بن ابی طالب لمزید علمه و دقایق مستنبطاته}}. (ابن حجر هیتمی، الصواعق المحرقه،۹۰؛ ابن اثیر، علی بن ابی الکرم، اسد الغابه،۴/۱۰)</ref>
:::::#'''[[علم غیرعادی]] [[امام]] از نگاه [[امام علی]]{{ع}}:''' نخست باید توجه داشت که فراگیری علم به‌صورت غیرعادی از جانب [[پیامبر خاتم|پیامبر اکرم]]{{صل}} چند ویژگی دارد: همانند علم عادی، همگانی و فراگیر نیست؛ کسی می‌تواند از این علم _که از آن به علم القایی یاد می‌شود_ بهره‌مند گردد که دارای ظرفیت و جایگاه خاص باشد. به گواهی تاریخ، [[امام علی]]{{ع}} از این ظرفیت و جایگاه در حد اعلای آن برخوردار بود. این نوع آموزش، به [[امام علی|امیرالمؤمنین]]{{ع}} اختصاص دارد و دیگر اصحاب از این نوع تعلیم بهره نداشتند، یا اگر داشتند، در تراز [[امام علی]]{{ع}} نبود. [[امام علی|حضرت امیر]]{{ع}} در خطبۀ قاصعه در تأیید موارد ذکر شده می‌فرمایند: شما از موقعیت و جایگاه من نسبت به رسول خدا به سبب خویشاوندی نزدیک و مقام مخصوصم آگاهید. در زمان کودکی مرا در دامن خود می‌نشاند و در آغوشش به گرمی می‌فشرد و کنارش می‌خواباند؛ بدنش را به بدنم می‌چسباند و بوی عطر دل انگیزش را به مشامم می‌رساند و لقمه را می‌جوید و در دهانم می‌گذارد. هیچ‌گاه دروغی در گفتارم و خطایی در رفتارم ندید. از آن زمان که [[پیامبر]] را از شیر گرفتند، خداوند بزرگ‌ترین فرشته‌اش را ملازم وی ساخت تا شبانه‌روز او را در طریق کرامت و اخلاق نیک براند. من نیز همانند کودکی که در پی مادرش گام برمی‌دارد به دنبال او می‌رفتم، هرروز روزنه‌ای از اخلاق کریمانۀ خود برایم می‌گشود و مرا به پیروی از خودش فرمان می‌داد. هرسال به غار حرا می‌رفت و مجاور آن می‌شد، من می‌دیدمش و جز من کسی نمی‌دیدش. در آن زمان اسلام در هیچ خانه‌ای نیامد جز خانه‌ای که [[پیامبر|پیامبر خدا]] و خدیجه در آن بودند و من سومین آن‌ها بودم. نور [[وحی]] و [[رسالت]] را می‌دیدم و بوی پیامبری به مشامم می‌رسید. صدای ناله و فغان شیطان را هنگامی‌که وحی بر [[پیامبر]] فرود می‌آمد شنیدم، گفتم: ای رسول خدا! این صدای ناله چیست؟ فرمود: این فریاد فغان شیطان است که از اینکه پرستیده شود ناامید گشت. تو می‌شنوی آنچه را من می‌شنوم، و می‌بینی آنچه را من می‌بینم، مگر اینکه نبی نیستی؛ اما وزیر و یاور من هستی و بر راه خیر می‌روی.<ref>{{عربی|اندازه=155%|وقد علمتم موضعی من رسول الله بالقرابه القریبه، والمنزله الخصیصه. وضعنی فی حجره وأنا ولید، یضمنی إلی صدره، ویکنفنی فی فراشه، ویمسنی جسده، ویشمنی عرفه. وکان یمضغ الشیء ثم یلقمنیه، وما وجد لی کذبه فی قول، ولا خطله فی فعل، ولقد قرن الله به من لدن أن کان فطیما أعظم ملک من ملائکته، یسلک به طریق المکارم، ومحاسن أخلاق العالم، لیله ونهاره، ولقدکنت أتبعه إتباع الفصیل أثر أمه، یرفع لی فی کل یوم من أخلاقه علما، ویأمرنی بالإقتداء به، ولقد کان یجاور فی کل سنه بحراء، فأراه ولا یراه غیری. ولم یجمع بیت واحد یومئذ فی الإسلام غیر رسول الله وخدیجه وأنا ثالثها، أری نور الوحی والرساله وأشم ریح النبوه. ولقد سمعت رنه الشیطان حین نزل الوحی علیه فقلت: یا رسول الله ما هذه الرنه؟ فقال: هذا الشیطان قد أیس من عبادته. أنک تسمع ما أسمع. وتری ما أری، ألا إنک لست بنبی، ولکنک لوزیر، وأنک لعلی خیر}}</ref>
::::::شبیه همین مضمون را [[ابن اثیر]] از زبان [[امام علی|امیرالمؤمنین]]{{ع}} این‌گونه می‌آورد: [[پیامبر]] می‌خواست مرا به یمن بفرستد، گفتم: ای رسول خدا! مرا به‌سوی یمن برمی‌انگیزانی درحالی‌که از من قضاوت طلب می‌کنند و من نسبت به آن آگاهی ندارم. [[پیامبر]] گفت: نزدیک بیا! پس نزدیک شدم، با دستش بر سینه‌ام زد و آنگاه فرمود: خداوندا! زبانش را استوار گردان و قلبش را هدایت کن» سپس به شکافندۀ دانه سوگند، هرگز در قضاوت بین مردم ازآن‌پس تردید نکردم.<ref>{{عربی|اندازه=155%|بعثنی رسول الله (صلی الله علیه و آله) الی الیمن، فقلت: یا رسول‌الله (صلی الله علیه و آله) تبعثنی الی الیمن و یسألونی عن القضاء و لا علم لی به، قال أدن، فدنوت، فضرب بیده علی صدری، ثم قال: «اللّهم ثبّت لسانه واهد قلبه»، فلما و الّذی فلق الحبّه، و برأ النسمه، ما شککت فی قضاء بین اثنین بعد. (ابن اثیر، علی بن ابی الکرم}}، همان، ۴/۹۹؛ حاکم نیشابوری، المستدرک، ۳/۱۳۴؛ احمد حنبل، المسند، ۱/۸۳؛ ابی داوود طیالسی، المسند، ۱/۱۶ و ۶۹؛ ابن حنبل، فضائل الصحابه، ۲/۵۸۱، ۶۹۹، ۷۱۶؛ به نقل ازمرعشی نجفی، موسوعه الامامه فی نصوص اهل السنه، ۱۶/۲۱۵ و ۲۱۶)</ref> ابن سعد این روایت را به‌گونه‌ای دیگر آورده به این مضمون که [[پیامبر]] اکرم در پاسخ [[امام علی|علی]]{{ع}} در حق او این‌گونه دعا کردند: خدایا قلبش را هدایت کن و زبانش را استوار گردان.<ref>ابن سعد، طبقات الکبری، ۲/۱۰۰٫ دربارۀ اینکه رسول خدا در حق امام علی مکرر دعا فرموده، ر.ک: مرعشی نجفی، همان، ۱۶/۲۲۳ ـ ۲۲۸٫</ref> تذکر این نکته لازم است که از روایات استفاده می‌شود که بعضی از اصحاب [[پیامبر]]{{صل}}، مانند [[سلمان فارسی]] و [[حذیفه بن یمان]]، نیز بهره‌ای از علوم القائی [[پیامبر]] داشته‌اند؛ اما هیچ‌کدام نگفته‌اند که بر [[امام علی]]{{ع}} پیشی دارند و شواهد گوناگونی بر اعتراف ایشان نسبت به برتری آن حضرت بر تمامی صحابه، وجود دارد.<ref>ر.ک: ابن ابی الحدید، عبدالحمیدبن هبه الله، همان، ۲/۲۸۶ و ۲۸۷؛ مجلسی، محمد باقر، همان، ۴۳/۳۲۵، ۳۳۱-۳۳۲٫</ref>»<ref>[[علم امام از نگاه امیرالمؤمنین با تأکید بر نهج البلاغه (مقاله)|علم امام از نگاه امیرالمؤمنین با تأکید بر نهج البلاغه]].</ref>.
{{پایان جمع شدن}}
{{جمع شدن|۱۰. حجت الاسلام و المسلمین شاکر؛}}
[[پرونده:847645352.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[محمد تقی شاکر|شاکر]]]]
::::::حجت الاسلام و المسلمین '''[[محمد تقی شاکر]]''' در مقاله ''«[[منابع علم امام در قرآن (مقاله)|منابع علم امام در قرآن]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«روایات مشهور به "ألف باب"، از روایات پرتعدادی هستند که یکی از منابع و مجاری علوم [[ائمه]]{{عم}} را تبیین می‌کنند. در مناقب آمده است که ابن بابویه در خصال از ۲۴ طریق و صفار در بصائرالدرجات از ۶۶ طریق این خبر را روایت نموده‌اند.<ref>[[ابن شهر آشوب]]، مناقب، ج۲، ص۳۶.</ref> در کتب [[اهل‌سنت]] نیز این روایت نقل شده است.<ref>[[علامه حلی، نهج الحق، ص۲۴۰.</ref> بر خلاف سایر مجاری علوم [[اهل‌ بیت]]{{عم}} که غالباً در زمان [[امام باقر]]{{ع}} و به صورت گسترده تر در زمان [[امام صادق]]{{ع}} تبیین گردیده‌اند ، [[روایات]] "[[الف باب]]" در موارد متعددی از زبان [[امام علی|امیرالمؤمنین]]{{ع}} و برخی از صحابه و تعدادی از همسران [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} بیان و نقل شده است. همه روایاتی که در این زمینه وارد شده‌اند، انتقال‌دهنده علوم را [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} و دریافت‌کننده آنها را [[امام علی]]{{ع}} بیان نموده‌اند.
::::::روایت [[اصبغ بن نباته]] از [[امام علی|امیرالمؤمنین]]{{ع}} دلالت می‌کند که ابواب تعلیمی به آن حضرت توسط [[پیامبر اکرم]]{{صل}}، شامل حلال و حرام الهی و آگاهی‌هایی نسبت به گذشته و آینده است؛ هرچند باید ادعا نمود طبق روایات، تعلیمات [[پیامبر]]{{صل}} به [[امام علی]]{{ع}} منحصر به این امور نبوده است. <ref>[[ابن بابویه]]، خصال، ج۲، ص۶۴۷؛ صفار، بصائرالدرجات، ص۳۰۵ (با كمی تفاوت).</ref> از این روایت استفاده می‌شود که هزار باب علم، منحصر به علم حلال و حرام نیست؛ بلکه علومی گسترده را شامل می شود.<ref>[[ابن بابویه]]، همان، ص۶۵۱؛ صفار، همان، ص۳۰۶، ۳۰۹ و ۳۵۸؛ راوندی، خرائج و الجرائح، ج۲، ص۷۴۶؛ ابن بابویه، همان، ج۲، ص۶۴۴؛ سلیم بن قیس، کتاب سلیم بن قیس، ص۸۰۱.</ref>
::::::از نکات دیگری که روایات به آن اشاره نموده‌اند، آشکار شدن و ظهور تنها یک باب یا دو باب از آن ابواب است.<ref>ابن بابویه، همان، ص۶۴۵ و ۶۵۰؛ صفار، همان، ۳۰۷ و ۳۰۸.</ref> این امر نیز دلیلی است بر گستردگی و عظمت این ابواب.<ref>[[شیخ کلینی]]، کافی، ج۱، ص۲۹۷.</ref> ابن عباس که راوی روایت "ألف باب" در چند مورد است،<ref>نباطی، صراط المستقيم، ج۲، ص۱۵۱.</ref> خود در عظمت این دانش و عجز نسبت به درک و فهم آن می‌گوید: {{عربی|اندازه=150%|«سمعت من علی حدیثاً لم أدر ما وجهه و لم أنکره، سمعته یقول: ان رسول الله{{صل}} أسر إلیّ فی مرضه فعلّمنی مفتاح ألف باب من العلم یفتح کل باب ألف باب»}}.<ref>«از علی{{ع}} روایتی شنیدم که تفسیر آن را نمی‌دانم و آن را انکار نمی‎کنم، از ایشان شنیدم که فرمود: رسول اکرم{{صل}} در زمان بیماریشان رازی را بیان نمودند پس کلید هزار درب از دانش را به من آموختند که هر دربی هزار درب را می‌گشاید.»؛ سلیم بن قیس، كتاب سليم بن قيس، ص۸۰۱.</ref>
::::::[[غزالی]] نیز در توصیف این دانش [[امام علی|امیرالمؤمنین]]{{ع}} و طبیعی بودن و یا فوق طبیعی بودن آن، با پذیرش این روایت و صحیح دانستن آن، معتقد به الهی و لدنی بودن این معرفت و آگاهی است و با تجلیل واحترام از این امر یاد می کند.<ref>ابن طاووس، سعد السعود، ص۲۸۴؛ همو، طرائف، ج۱، ص۱۳۶.</ref>
::::::نکته‌ای که برخی علما و اندیشمندان را به تبیین و توضیح درباره [[رابطه الف باب با علم غیب معصوم چیست؟ (پرسش)|روایت الف باب]] واداشته است، استدلال برخی از عامه و معتزله به صحت قیاس و اجتهاد با استناد به همین روایات است. این گونه برداشت باعث شده است علمای شیعه به تبیین مقصود و منظور روایات [[الف باب]] بپردازند.<ref>مجلسی، بحارالانوار، ج۴۰، ص۱۲۹.</ref> درباره اینکه ابواب مترتب بر هر بابی از هزار باب چگونه محقق شده است، چهار دیدگاه مشهور از قدما مطرح است:
:::::#توسط خود [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}}؛
:::::#با تفکر و جستجوی [[امام علی|حضرت علی]]{{ع}}؛
:::::#هزار باب اصلی، نشانه‌های هزاران باب بوده‌اند؛
:::::#شیوه حکم نمودن را به صورت اجمالی تعلیم داده است.<ref>نباطی، صراط المستقيم، ج۳، ص۲۰۹.</ref>
:::::هر چند با توجه به محتوا و شاکله موضوعات علم "[[ألف باب]]" در روایات بیان شده، می‌توان بیش از یکی از این اقوال را متناسب با آگاهی و معرفتی که برای [[امام علی|امیرالمؤمنین]]{{ع}} حاصل شده، صحیح دانست»<ref>[[ومنابع علم امام در قرآن (مقاله)|منابع علم امام در قرآن]]، [[امامت‌پژوهی (نشریه)|فصلنامه امامت‌پژوهی]]، ش۶، ص۱۷۵-۱۷۷.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۱. حجت الاسلام و المسلمین نصیری؛}}
[[پرونده:1368238.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[محمد حسین نصیری]]]]
::::::حجت الاسلام و المسلمین '''[[محمد حسین نصیری]]''' در پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد خود با عنوان''«[[گستره علم امام از دیدگاه آیات و روایات (پایان‌نامه)|گستره علم امام از دیدگاه آیات و روایات]]»'' در این‌باره گفته است:
:::::*«[[ابن شهر آشوب]] در باره ماهیت [[علم امام]]{{ع}} چنین آورده است: «تمام اینها خبرهای غیبی است که خداوند [[پیامبر|رسول گرامی]]{{صل}} خود را از آنها آگاه ساخته و [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} هم در پنهانی [[امام علی|حضرت امیر]]{{ع}} را بر آنها آگاه کرده است».
:::::*«[[ابن میثم بحرانی]] شارح نهج‌البلاغه می‌نویسد: "منظورم از [[آیا علم غیب منحصر به خداست؟ (پرسش)|علم غیبی که جز خدا نمی‌داند]] علم غیبی است که بدون تعلیم و آموختن باشد و [[علم غیب]] بدون تعلیم اختصاص به خدا دارد و جز خدا هر کسی آگاهی از غیب پیدا کند به تعلیم الهی بوده است".
:::::*«[[پیامبر|رسول اکرم]]{{صل}} در آخرین لحظات عمر خود هزار باب دانش را به [[امام علی|حضرت امیر]]{{ع}} آموخت، آن جا که فرمود: {{عربی|اندازه=150%|«اِنَّ رَسُولَ اللهِ {{صل}} عَلَّمَنى اَلْفَ بَاب مِنَ الْحَلاَلِ وَ الْحَرَامِ وَ مِمَّا کَانَ وَ مِمَّا یَکُونُ اِلَى یَوْمِ الْقِیَامَةِ، کُلُّ بَاب مِنْهَا یَفْتَحُ اَلْفَ باب فَذلِکَ اَلْفَ اَلْفَ باب»}}<ref>«رسول خدا به من [[هزار باب از علم]] را آموخت که از هر باب هزار باب برای من گشوده می‌‏شود».</ref> افزون بر این شیوه‌ها، [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} به صورت‌های دیگری نیز میراث علمی خود را به [[امام علی|علی]]{{ع}} انتقال داده است. چنان که مجموعه‌ای از آموزه‌های دینی را که بیشتر مربوط به حوزه احکام بود، برای [[امام علی]]{{ع}} [[املاء]] کرد و [[امام]] با خط خود آن را نگاشت. از این میراث روایی در روایات [[اهل بیت]]{{عم}} با عناوینی همچون: "[[کتاب علی]]"، "[[جامعه]]"، یا "[[جفر]]" یا "[[مصحف فاطمه]]{{ع}}" یاد شده است».
:::::*[[شیخ حر عاملی]] در این باره چنین می‏نویسد: احادیثی که مفاد آن این است : "خداوند به [[پیامبر]]{{صل}} و [[امامان]]{{عم}} علم گذشته و آینده را تعلیم کرده است" متواتر می‌‏باشد. او در جایی دیگر چنین آورده است: "[[پیامبر]]{{صل}} و [[امامان]]{{عم}} بسیاری از غیب‌ها را به تعلیم الهی فرا گرفته بودند... و [[علم غیب شأنى یا استعدادی یا ارادی و اختیاری به چه معناست؟ (پرسش)|هر گاه اراده می‌‏کردند چیزی را بداننند می‌‏دانستند]]." از این دو عبارت پیداست که وی علم امام را تعلیمی و از سوی دیگر [[علم غیب شأنى یا استعدادی یا ارادی و اختیاری به چه معناست؟ (پرسش)|اشائی می‏‌داند]]».
:::::*[[محمد بن شهر آشوب مازندرانی]] در کتاب "متشابه القرآن" می‏‌نویسد: "ممکن است [[پیامبر]]{{صل}} و [[امام]]{{ع}} به تعلیم الهی به قسمتی از چیزهایی که غایب است و بخشی از حوادث گذشته و آینده، آگاهی داشته باشد." نیز در کتاب "[[مناقب آل ابی‌طالب (کتاب)|مناقب آل ابی‌طالب ]]" بخشی از خبرهای غیبی [[امام علی|امیرمؤمنان علی]]{{ع}} را در حدود بیست صفحه نقل می‌‏کند و سپس می‏‌نویسد: "تمام اینها خبرهای غیبی است که خداوند رسول گرامی خود را از آنها آگاه ساخته و [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} هم در پنهانی [[امام علی|حضرت امیر]]{{ع}} را بر آنها آگاه کرده است»<ref>[[گستره علم امام از دیدگاه آیات و روایات (پایان‌نامه)|گستره علم امام از دیدگاه آیات و روایات]].</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۲. حجج الاسلام و المسلمین شاکر و بهرامی؛}}
[[پرونده:847645352.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[محمد تقی شاکر|شاکر]]]]
::::::حجج الاسلام و المسلمین '''[[محمد تقی شاکر]]''' و '''[[علی رضا بهرامی]]''' در مقاله ''«[[واکاوی نگاه فریقین به احادیث هزار درب دانش (مقاله)|واکاوی نگاه فریقین به احادیث هزار درب دانش]]»'' در این‌باره گفته‌‌اند:
::::::«[[عبدالله بن عمر]] نیز در گزارش خود از لحظات پایانی عمر [[پیامبر]]{{صل}}، به مسئله خلوت حضرت با [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} اشاره و مسئله [[الف باب]] را مطرح و آنگاه نقل می‌کند؛ وقتی از حضرت پرسیده شد آیا آنچه را دریافت نمودی حفظ نمودی، ایشان در جواب با تایید آن، به عمق این ادراک با عبارت "و عقلته" اشاره می‌فرماید. برتری این دانش به گونه‌ای است که [[امام علی]]{{ع}} در برابر یهود نیز به [[رابطه الف باب با علم غیب معصوم چیست؟ (پرسش)|مسئله الف باب]] و بهره‌مندی از دانش گسترده پیامبر اشاره دارد.<ref>[[ابن بابویه]]، الخصال، ج۲، ص۶۴۳، ح۲۳.</ref>
::::::[[یونس بن رباط]] نقل می‌کند همراه کامل تمار در محضر [[امام صادق]]{{ع}} بودیم که کامل تمار خواستار عرضه روایتی شد که آن را شنیده است، وی عرضه می‌کند، شنیده‌ام که پیامبر در مریضی پایان عمر در روز وفاتشان هزار باب دانش را به [[امام علی]]{{ع}} حدیث نمود که هر بابی گشاینده هزار باب بوده است، حضرت با تأیید این گفتار، دانش منتشر شده از ائمه برای شیعیانشان را تا آن دوره یک یا دو باب از آن هزار باب علم معرفی می‌نماید. این روایت علاوه بر دلالت بر شهرت یافتن این مسئله در عصر [[امام صادق]]{{ع}} دلالت می‌نماید دانش انتقالی از [[ائمه]]{{عم}} به پیروانشان از منبع دانش انتقالی از [[پیامبر]] به [[امام علی]]{{ع}} تغذیه می‌شود.<ref>فیض کاشانی، الوافی، ج۲، ص۳۲۲‑۳۲۴.</ref>
::::::مؤید دیگر این گفتار پاسخ [[امام کاظم]]{{ع}} به چگونگی آگاهی و دانش ائمه است در حالی که پس از [[پیامبر]]{{صل}} نبی دیگر نبوده است و [[اهل‌بیت]]{{عم}} نیز درجه نبوت نداشته‌اند؟ حضرت با اشاره به آیه: {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|لا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ}}﴾}}<ref>«زبانت را به (خواندن) آن مگردان تا در (كار) آن شتاب كنى.»؛ سوره قیامه، آیه۱۶.</ref> می‌فرماید: "آنچه را پیامبر به امر الهی برای دیگران به زبان نیاورد، ما را مخصوص به آن فرمود. از این رو از میان اصحاب خود تنها با علی به نجوا می‌نشست و پس از نزول آیه {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|وَتَعِيَهَا أُذُنٌ وَاعِيَةٌ}}﴾}}<ref>«و گوش‏هاى نيوشنده آن را به گوش گيرند.»؛ سوره حاقه، آیه۱۲.</ref> [[پیامبر]]، خطاب به اصحابشان فرمود که از خدا خواسته‌ام آن را گوش تو قرار دهد. آنگاه حضرت، گفتار [[امام علی]]{{ع}} در [[مسجد کوفه]]: {{عربی|اندازه=155%|«عَلَّمَ رَسُولُ اللَّهِ{{صل}} عَلِیّاً أَلْفَ بَابٍ یَفْتَحُ کُلُّ بَابٍ أَلْفَ بَاب»}}‏<ref>«رسول اکرم{{صل}} به علی هزار درب آموخت که هر دربی هزار درب می‌گشاید»</ref> را، از مکنون سرّ و امور اختصاص یافته به حضرت می‌داند که پس از ایشان تنها [[ائمه]]{{عم}} آن را به ارث برده‌اند.<ref>همو، ج۳، ص۷۷۵-۷۷۶.</ref> و این‌گونه اتصال دانش [[ائمه|ائمه اطهار]] به رسول خدا را با استناد به دلائل بیان می‌نماید»<ref>[[واکاوی نگاه فریقین به احادیث هزار درب دانش (مقاله)|واکاوی نگاه فریقین به احادیث هزار درب دانش]]، [[تحقیقات علوم قرآن و حدیث (نشریه)|تحقیقات علوم قرآن و حدیث]]، ش۲۶، ص۱۴۲.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۳. حجت الاسلام و المسلمین بابایی؛}}
[[پرونده:1114235654.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[علی اکبر بابایی|بابایی]]]]
::::::حجت الاسلام و المسلمین '''[[علی اکبر بابایی|بابایی]]''' در مقاله ''«[[اهل بیت پیامبر مفسران آگاه به تمام قرآن (مقاله)|اهل بیت پیامبر مفسران آگاه به تمام قرآن]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«قرآن کریم یکی از وظایف [[نبی اکرم]]{{صل}} را تبیین قرآن کریم معرفی کرده است: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| وَأَنزَلْنَا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَيْهِمْ}}﴾}} <ref> و بر تو قرآن را فرو فرستادیم تا برای مردم آنچه را که به سوی آنان فرو فرستاده‌اند روشن گردانی؛ سوره نحل، آیه: ۴۴.</ref> این روایت نشان می‌دهد که خدای متعال [[حضرت علی]]{{ع}} را برگزیده است تا وظیفه [[پیامبر اکرم]]{{صل}} را پس از آن حضرت عهده‌دار شود، و ادامه دهنده کار آن حضرت باشد. از اینرو، می‌توان گفت: همانگونه که [[رسول خدا]]{{صل}} مفسّر برگزیده خدا برای قرآن کریم است، [[امیرمؤمنان علی]]{{ع}} نیز مفسّر برگزیده خداست و این امر سبب شده که [[رسول خدا]]{{صل}} نسبت به تعلیم و تفسیر و تأویل قرآن به آن حضرت اهتمام شدید و سعی وافر داشته باشد.
::::::[[کلینی]]، در کافی در پایان روایتی طولانی از [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} چنین روایت کرده است: و من پیوسته هر روز یک بار و هر شب یک بار بر [[رسول خدا]]{{صل}} وارد می‌شدم. در هر بار با من خلوت می‌کرد و هرجا می‌گردید با او می‌گردیدم. در هر موضعی وارد می‌شد، با او بودم. اصحاب [[رسول خدا]]{{ع}} می‌دانند که با هیچ کس جز من اینگونه رفتار نمی‌کرد. بسا که [[رسول خدا]]{{صل}} در خانه من به نزدم می‌آمد، بیشتر آن خلوت در خانه من بود و هرگاه بر آن حضرت در بعضی از منزلهایش وارد می‌شدم، با من خلوت می‌کرد و زنانش را از آنجا بیرون می‌کرد و جز من کسی نزد او باقی نمی‌ماند و هرگاه برای خلوت کردن با من به منزل من می‌آمد، فاطمه و هیچیک از پسرانم را بیرون نمی‌فرستاد. هرگاه از او سؤال می‌کردم، مرا پاسخ می‌داد و هرگاه پرسشهایم تمام می‌شد و سکوت می‌کردم، با من سخن آغاز می‌کرد. هیچ آیه از قرآن بر [[رسول خدا]]{{صل}} نازل نشد، مگر اینکه قرائت آن را به من آموخت و آن را بر من املا کرد و آن را با خط خود نوشتم و تأویل و تفسیر، ناسخ و منسوخ، محکم و متشابه و خاص و عام آن را به من تعلیم داد و از خدا خواست که توان فهم و حفظ آن را به من عطا فرماید. از زمانی که آن دعا را درباره من فرمود، هیچ آیه‌ای از کتاب خدا و هیچ یک از علومی‌ را که بر من املا کرد و نوشتم، فراموش نکردم. هرچه خدا به او تعلیم داد، از حلال و حرام و امر و نهی و گذشته و آینده و هر کتابی که پیش از وی نازل شده، از طاعت و معصیت، همه را به من تعلیم فرمود و آن را حفظ کردم و حتی یک حرف از آن را فراموش نکردم. سپس دستش را بر سینه‌ام نهاد و از خدا خواست دلم را از علم و فهم و حکم و نور پر کند. گفتم: ای [[پیامبر خدا]]، پدر و مادرم به فدایت، از زمانی که آنگونه برایم دعا فرمودی چیزی را فراموش نکردم و آنچه را ننوشتم نیز از یاد من نرفت. آیا هنوز بر من بیم فراموشی داری؟ فرمود: نه، بر تو بیم فراموشی و نادانی ندارم»<ref>اصول کافی، ج ۱، ص ۱۱۶، کتاب «العلم»، باب اختلاف الحدیث، قسمتی از حدیث ۱، همچنین ر.ک: محمدبن علی صدوق، الخصال، ج ۱، ص ۲۵۷، باب «الاربعه حدیث».</ref>
::::::[[محمد بن حسن صفّار]] در بصائر الدرجات در ضمن دو باب درباره اینکه [[رسول خدا]]{{صل}} همه علمش را به [[امیرالمؤمنین]] یاد داده و آن حضرت در علم [[رسول خدا]]{{صل}} مشارکت داشته و در نبوّت مشارکت نداشته، ۲۳ حدیث ذکر کرده است<ref> محمد بن حسن صفّار، بصائر الدرجات، ص ۲۹۰ ـ ۲۹۴، جز ۴، بابهای ۱۰ و ۱۱.</ref> که همه آن روایات بر مدّعای ما دلالت دارند و در باب یگری نیز روایاتی که با صراحت این مدعا را ثابت می‌کند، آورده است<ref> همان، ص ۱۹۷ و ۱۹۸، جز ۴، باب ۸، حدیثهای ۱ و ۳، همچنین ر.ک: بحارالانوار، ج ۴۰، ص ۲۰۸ ـ ۲۱۲.</ref>
::::::[[ابو جعفر اسکافی]]، از دانشمندان معتزله، نیز مضمون روایت [[کلینی]] را با اندکی تفاوت لفظی در ضمن پاسخهای [[امام علی]]{{ع}} به پرسشهای ابن الکوّاء آورده است<ref>ابو جفعر اسکافی، المعیار و الموازنه، ص ۳۰۰.</ref>.
::::::[[اکم حسکانی]]، از دانشمندان اهل تسنّن، نیز با سند متصل از [[امام علی]]{{ع}} روایت کرده است: {{عربی|اندازه=150%|«مَا فِي‏ الْقُرْآنِ‏ آيَةٌ إِلَّا وَ قَدْ قَرَأْتُهَا عَلَى‏ رَسُولِ اللَّهِ ص وَ عَلَّمَنِي مَعْنَاهَا‏‏»}}<ref>حاکم حسکانی، شواهد التنزیل، ج ۱، ص ۴۳، حدیث ۳۳.</ref> هیچ آیه‌ای در قرآن نیست، مگر اینکه آن را بر [[رسول خدا]]{{صل}} قرائت کردم و معنای آن را به من آموخت.
::::::حدیث دیگری نیز از آن حضرت چنین روایت کرده است: «هر آیه که بر [[رسول خدا]]{{صل}} نازل شد، قرائت آن را به من یاد داد و آن را بر من املا کرد و من آن را با خط خود نوشتم و تأویل و تفسیر و ناسخ و منسوخ و محکم و متشابه آن را به من تعلیم داد و از خدا خواست فهم و حفظ آن را به من یاد دهد و در اثر آن، حتی یک حرف آن را هم فراموش نکردم»<ref>حاکم حسکانی، شواهد التنزیل، ج ۱، ص ۴۸، حدیث ۳۴۱.</ref>.
::::::[[ابن عساکر]]، دانشمند معروف اهل تسنّن، نیز نظیر این روایت را با سندی دیگر در تاریخ مدینه دمشق آورده است<ref>علی بن حسین، ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج ۴۲، ص ۳۸۶، حدیث ۸۹۹۳.</ref>.
::::::بنابراین، روایات شیعه و سنّی دلالت دارند، بر اینکه [[رسول خدا]]{{صل}} همه معانی و معارف قرآن را به [[حضرت علی]]{{ع}} تعلیم داده و آن حضرت نیز بدون کمترین خطا و اشتباهی همه آن معانی و معارف را دریافت نموده و حتی یک حرف از آن را فراموش نکرده است. روایاتی از قبیل {{عربی|اندازه=150%|« علی خازنُ علمی‏‏‏»}}<ref>«علی منبع دانش من است»؛ بحارالانوار، ج ۳۸، ص ۳۱۴، حدیث ۱۸؛ ج ۴۰ ، ص ۲۰۴، حدیث ۱۱؛ ج ۴۴، ص ۲۳۸، حدیث ۲۹؛ عبدالحسین امینی، الغدیر، ج ۳، ص ۹۵.</ref>. {{عربی|اندازه=150%|« عَلِيٌ‏ عَيْبَةُ عِلْمِي‏‏‏»}}<ref>«علی گنجینه دانش من است»؛ الغدیر، ج ۳، ص ۹۵؛ بحارالانوار، ج ۱۵، ص ۲۹۷، حدیث ۳۶؛ ج ۱۸، ص ۳۹۲، حدیث ۹۸؛ ج ۵۰، ص ۷۰، حدیث ۱۰۴؛ ص ۱۴۹، حدیث ۵۴؛ ص ۲۰۴، حدیث ۱۱.</ref>.{{عربی|اندازه=150%|« أَنَا مَدِينَةُ الْعِلْمِ‏ وَعَلِيٌ‏ بَابُهَا‏‏‏»}}<ref>«من شهر علم و علی درب آن است»؛ بحارالانوار، ج ۴۰، ص ۷۰، حدیث ۱۰۴؛ ص ۸۷، حدیث ۱۱۴؛ ص ۲۰۱، حدیث ۴؛ ص ۲۰۲، حدیثهای ۶ و ۷، ص ۲۰۳، حدیث ۸؛ ص ۲۰۴، حدیث ۱۱؛ ص ۲۰۵، حدیث ۱۲؛ ص ۲۰۶، حدیثهای ۷ و ۱۳ ـ ۱۶؛ ج ۴۱، ص ۲۸۶، ص ۳۰۱.</ref>. و {{عربی|اندازه=150%|«أَنَا مَدِينَةُ الْحِكْمَةِ وَعَلِيٌ‏ بَابُهَا»}}<ref>«من شهر حکمت و علی درب آن است»؛ بحارالانوار، ج ۲۵، ص ۲۳۴؛ ج ۲۶، ص ۱۱۱؛ ج ۶۹، ص ۸۱، ج ۹۳، ص ۵۷؛ ج ۴۰، ص ۲۰۱، حدیث ۳، ص ۲۰۳، حدیثهای ۸ و ۱۰ و ص ۲۰۷؛ الغدیر، ج ۵، ص ۵۰۲.</ref>. که در کتب فریقین با سندهای متعدد از [[رسول خدا]]{{صل}} نقل شده، نیز مؤید، بلکه مؤکد این مدّعاست؛ زیرا از اینگونه روایات به خوبی دریافت می‌شود که [[امام علی]]{{ع}} کسی بوده که [[رسول خدا]]{{صل}} علم و حکمت خود را به او آموخته و آن حضرت هم بدون کم و کاست و سهو و خطا، علم و حکمت [[پیامبر]] را دریافت و ضبط کرده است، به گونه‌ای که هرکس در هر موضوعی بخواهد از علم و حکمت [[رسول خدا]] استفاده کند، از طریق آن حضرت می‌تواند به علم و حکمت آن بزرگوار نایل شود و تردیدی نیست که علم به معانی و معارف و تنزیل و تأویل قرآن کریم جزء عمده و قدر متیقّن علم و حکمت آن بزرگوار است. این اهتمام و سعی وافر [[پیامبر]]{{صل}} در تعلیم و تربیت آن حضرت، موجب شد که آن حضرت همانند خود [[رسول خدا]]{{صل}} به همه معانی و معارف قرآن کریم آگاه باشد. شاهد آن، افزون بر آنچه گذشت، روایات بسیاری است که دلالت می‌کنند به آنکه حضرت، به همه معانی و معارف قرآن آگاه بوده است»<ref>[[اهل بیت پیامبر مفسران آگاه به تمام قرآن (مقاله)|اهل بیت پیامبر مفسران آگاه به تمام قرآن]]، [[معرفت (نشریه)|ماهنامه معرفت]]، شماره ۷۳، دی ۱۳۸۲، ص ۲۲ - ۲۳.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۴. آقاى دكتر يوسفيان (هیئت علمی مؤسسه امام خمينى)؛}}
[[پرونده:11387.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[حسن یوسفیان|یوسفیان]]]]
دکتر '''[[حسن یوسفیان]]'''، در مقاله ''«[[علم غیب امام (مقاله)| علم غیب امام]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«[[امیرمؤمنان]]{{ع}} هنگام رازگشایی از امور نهانی و غیبی، بارها بر این حقیقت پای می‌فشارد این آگاهی را از [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} به دست آورده است<ref>ر.ک: ابن حنبل، احمد، المسند، ج۱، ص۲۵۸ - ۲۵۷.</ref> در اینجا برای نمونه، به چند حکایت اشاره می‌کنیم: (...) نقل است که [[امام علی|امیرمؤمنان]]{{ع}} برده‌ای که "سالم" نامیده می‌شد خرید و آزاد کرد. سپس فرمود: [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} به من خبر داده است: نامی که پدرت بر تو نهاده، میثم است. مشاهده این معجزه، وی را از یاران نزدیک امام ساخت<ref>ر.ک: ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۲، ص۲۹۱.</ref> (...) نیز نقل است یکی از یاران [[امام علی]]{{ع}} پس از شنیدن پیشگویی‌های آن حضرت، شگفت زده، پرسید: ای امیرمؤمنان، تو را [[علم غیب]] داده‌اند؟ امام در پاسخ فرمود: این، [[علم غیب]] نیست، علمی است که از دارنده علم آموخته‌ام. [[علم غیب]]، علم قیامت است و آنچه خدا در گفته خود شمرده است که {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[ آیا آیه ۳۴ سوره لقمان علم غیب غیر خدا را نفی نمی‌کند؟ (پرسش)|إِنَّ اللَّهَ عِندَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ]]}}﴾}}<ref>«بی‌گمان، تنها خداوند است كه دانش رستخيز نزد اوست‏»؛ سوره لقمان، آیه:۳۴.</ref>. پس این [[علم غیب]] است که جز خدا کسی آن را نداند و جز این، علمی است که خدا آن را به پامبرش آموخته و او نیز مرا آموخته و دعا کرده است که سینه من آن را فرا گیرد و دلم آن علم را در خود بپذیرد<ref>نهج البلاغه، خطبه۱۲۸، ص۱۲۷</ref> [[امام علی|امیرمؤمنان]]{{ع}} بارها از شهادت خود و چگونگی اش خبر داده است و این گونه بر تردیدناپذیری‌اش پای فشرده است: به خدا سوگند، چنین خواهد شد. دروغ نمی‌گویم و به من دروغ نگفته‌اند <ref>مسعودی، علی بن حسین، مروج الذهب، ج۲، ص۴۱۸، ۴۱۳.</ref>. گاه می‌فرمود: در انتظار روزی هستم که وعده [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} تحقق یابد و محاسنم با خون سر خضاب گردد<ref>شیخ صدوق، محمد، علل الشرایع، ج۱، ص ۲۰۶؛ ابن حجر مکی، احمد، الصواعق المحرقه، ص۱۳۴. نیز ر.ک: ابن حنبل، احمد، المسند، ج۱، ص۲۱۹، ح۸۰۲.</ref> در برخی دیگر از روایات، امام با استناد به سخن [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} روز دقیق ضربت خوردن و شهادت خود را نیز تعیین کرده است<ref>ر.ک: ابن حسام الدین هندی، کنزالعمال، ج۱۳، ص۱۹۷.</ref> اندیشه مندان شیعه و سنی در اینکه [[علی]]{{ع}} بیش از هر کس از گنجینه علوم نبری بهره‌ برده و در محضر [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} دانش اندوخته است، اتفاق نظر دارند. احادیثی از این دست در کتب هر دو گروه فراوان به چشم می خورد که [[پیامبر|امیرمؤمنان]]{{ع}} فرموده است: هر گاه از [[رسول خدا]]{{صل}} می‌پرسیدیم، پاسخ می‌داد و چون ساکت می‌شدیم، خود آغاز به سخن می‌کرد<ref>سنن ترمذی، ج۵، ص۶۳۷، ح۳۷۲۲؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۲، ص۳۳۸؛ بلاذری، احمد، انساب الاشراف، ج۲، ص۳۵۱. همچنین ر.ک: نهج البلاغه، خطبه۲۱۰.</ref>. اما نکته در خور توجه آن است که این بهره‌گیری همواره به گونه عادی نبوده و چه بسا راه فراگیری علوم غیبی، خود نیز پدیده ای استثنایی بوده است، چنانکه [[امام علی]]{{ع}} می‌فرماید: [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} هزار درِ دانش را به روی من گشود ... که هر دری خود به هزار درِ دیگر رهنمون است ... به گونه‌ای که اکنون از زمان فرا رسیدن مرگ و پیشامدهای ناگوار خبر دارم و با دانش خدادادی به داوری می‌پردازم <ref>بحارالانوار، ج۲۶، ص۳۰؛ بحرانی، سیدهاشم، ینابیع المعاجز، ص۱۴۷.</ref>. ناگفته پیداست که درهای دانش که در این حدیث آمده است، چیزی فراتر از اصل و قانون کلی است که می‌توان از آن، فروع گوناگون را با روش معمولِ اجتهاد، استنباط کرد. در هیچ مکتب بشری نمی‌توان اصلی را یافت که بسط و گسترش آن، به چنین آگاهی های غیبی بینجامد<ref>برای آشنایی با تفاسیر دیگری از این حدیث، ر.ک: مصنفات الشیخ المفید، الفصول المختاره، ج۲، ص۱۰۶ - ۱۰۷.</ref>. به فرموده [[پیامبر|امیرمؤمنان]]{{ع}} این دانش‌های غیبی در اختیار یکی از شایستگان اهل بیتش قرار گرفته است و تا روز قیمامت از نسلی به نسل دیگر منتقل خواهد شد<ref>بحارالانوار، ج۲۶، ص۱۷۹.</ref>. بر این اساس، [[امام معصوم]]{{ع}} همواره بر این حقیقت پای فشرده‌اند که دانش آنان از پدرانشان و سرانجام از [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} به ارث رسیده است <ref>ر.ک: کلینی، الکافی، ج۱، ص۲۶۴؛ فیض کاشانی، ملا محسن، الوافی، ج۳، ص۰۷، شیخ مفید، الامالی، ص۲۳؛ و بحارالانوار، ج۴۶، ص۳۰۷ و ۳۰۸.</ref>. گفتنی است که بخشی از این انتقال دانش، به کمک صحیفه‌هایی همچون جَفر و جامعه، کتاب علی و [[مصحف فاطمه]]{{س}} صورت پذیرفته <ref>ر.ک: الکافی، ص۲۴۲ - ۲۳۸؛ صفار قمی، محمد، بصارالدرجات، ص۱۶۱ - ۱۴۲؛ ری شهری، محمد، اهل البیت فی الکتاب و السنه، ص۲۱۵-۲۲۵.</ref>. که ویژگی‌های آنها چندان برای ما روشن نیست، اما بی گمان پیشوایان [[معصوم]]{{ع}} بسیاری از خبرهای غیبی خود را به این کتابها مستند ساخته‌اند و به ویژه درباره [[مصحف فاطمه]]{{س}} بر این حقیقت پای فشرده‌اند که رویدادهای آینده در آن پیشگویی شده است<ref>الکافی، ج۱، ص۲۴۰، صفار قمی، بصارالدرجات، ص۱۵۷.</ref>»<ref>[[علم غیب امام (مقاله)|علم غیب امام]]، ص:۳۴۸.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۵. آقای دکتر غلامی (پژوهشگر دانشگاه تهران)؛}}
[[پرونده:11819.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[اصغر غلامی]]]]
آقای دکتر '''[[اصغر غلامی]]''' در مقاله ''«[[آفاق علم امام در الکافی (مقاله)|آفاق علم امام در الکافی]]»'' در این‌باره گفته است:
::::::«بر اساس روایات، [[پیامبر|رسول اکرم]]{{صل}} هنگام رحلت، هزار باب از علم را به [[امام علی|امیر المؤمنین]]{{ع}} آموخت که از هر باب آن هزار باب باز دیگر مى‌شود. [[شیخ کلینى]] از [[ابو بصیر]] نقل مى‌کند که به [[امام صادق]]{{ع}} عرض کردم: فدایت شوم! شیعیان شما حدیث مى‌کنند که [[پیامبر|رسول اللّه]]{{صل}} به [[امام علی|على]]{{ع}}، بابى از علم آموخت که از آن، هزار باب باز مى‌شود؟ حضرت فرمود: اى ابا محمّد! [[پیامبر|رسول اللّه]]{{صل}} به [[على]]{{ع}} هزار باب آموخت که از هر باب، هزار باب علم گشوده مى‌شود<ref> جُعِلْتُ فِدَاكَ إِنَّ شِيعَتَكَ يَتَحَدَّثُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ {{صل}} عَلَّمَ عَلِيّاً {{عل}} بَاباً يُفْتَحُ لَهُ مِنْهُ أَلْفُ بَابٍ قَالَ فَقَالَ يَا أَبَا مُحَمَّدٍ عَلَّمَ رَسُولُ اللَّهِ {{صل}} عَلِيّاً {{ع}} أَلْفَ بَابٍ يُفْتَحُ مِنْ كُلِّ بَابٍ أَلْفُ بَاب‏.</ref> در روایت دیگرى علاوه بر نشان دادن ما فوق درک و تصور بودن علم [[ائمه]]{{عم}}، تصریح دارد که از علوم [[ائمه]]{{عم}} چیز بسیار اندکى که به یک حرف ناقص از حروف ابجد تشبیه شده به ما رسیده است. همچنین این روایات نشان مى‌دهد که قسمتى از علوم رسیده به [[اهل بیت]]{{عم}}، به صورت جمعى و جملى است که در وقت لازم تفصیل آن به امام هر عصر مى‌رسد و افزوده شدن بر علم [[ائمه]]{{عم}} نیز بدین معناست که در آینده پیرامون این موضوع بیشتر بحث خواهد شد<ref>[http://www.bayanemarefat.ir/?req=box&bid=4&brid=19 وبگاه بیان معرفت]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۶. آقای عرفانی (پژوهشگر جامعة المصطفی العالمیة)؛}}
[[پرونده:11273.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[محمد نظیر عرفانی|عرفانی]]]]
::::::آقای '''[[محمد نظیر عرفانی]]''' در پایان‌نامه کارشناسی ارشد خود با عنوان ''«[[بررسی علم غیب معصومان (پایان‌نامه)|بررسی علم غیب معصومان در تفاسیر فریقین]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«دو‌مین منبع از منابع علوم [[امامان]]{{عم}}، علم [[پیامبر]]{{صل}} است. به این معنی که [[پیامبر خاتم|پیامبر اکرم]]{{صل}} تمام معارف و شرایع اسلام را به [[امام علی]]{{ع}} آموخته است‌. در حدیثی ابو بصیر می‌گوید: از [[امام صادق]]{{ع}} پرسیدم که پیروان شما می‌گویند [[رسول اکرم]]{{صل}} یک باب از علم به [[علی]]{{ع}} آموخت که از آن هزار باب گشوده شد، امام فرمود‌: {{عربی|اندازه=155%|«عَلَّم رسول اللّه{{صل}} علِیاً أَلف بابٍ یفْتَحُ کل بابٍ أَلف بَاب‏»}}<ref>[[پیامبر|رسول اکرم]]{{صل}} به [[علی]]{{ع}} هزار باب از علم آموخت و از هر بابی هزار باب گشوده شد‌.</ref> از روایات دیگر [[پیامبر]]{{صل}} که بر این امر دلالت دارد، حدیث {{عربی|اندازه=155%|«أنا مدینه العلم و علی بابها‏»}}<ref>من شهر علم هستم و علی دروازه آن است.</ref> که از جمله راویان این حدیث [[ابن عباس‌]]، [[جابر بن عبدالله]]، [[عبدالله بن عمر]] و [[علی]]{{ع}} می‌باشند. [[پیامبر]]{{صل}} فرموده‌اند: {{عربی|اندازه=155%|«لمّا صرت بین یدی ربّی کلّمنی و ناجانی فما علّمت شیأ ً الا علّمته علیاً فهو باب علمی‏»}}<ref>چون شب معراج به مقام قرب الهی رسیدم، پروردگارم با من سخن گفت و نجوا کرد؛ پس هیچ چیزی به من آموخته نشد جز این که آن را به [[علی]]{{ع}} آموختم پس او دروازه علم من است.</ref> روایات متعددی وجود دارد که دلالت می‌کند آنچه [[اهل‌ بیت]]{{عم}} نقل می‌کنند همه از [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} است، چرا که آنان همه احادیث را به وسیله اجداد خود از [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} شنیده‌اند. در نتیجه علوم آنان از [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} می‌‌باشد‌، برخی از این روایات عبارتند از: از [[امام صادق]] {{ع}} سؤال شد‌: {{عربی|اندازه=155%|«أَسْمَعُ الحدیث فلا أَدری منک سَمَاعُهُ أَو من أَبِیکَ. قالَ{{ع}}: ما سَمِعتهُ منِّی فارْوِهِ عنْ [[پیامبر|رسول اللَّه]]{{صل}}‏»}}<ref>حدیث و سخنی را می‌شنوم نمی‌دانم آن را از شما شنیدم، یا از پدرتان (چه کنم)؟ فرمود: آنچه (هر حدیث و سخنی) را از من شنیدی آن را از [[پیامبر|رسول خدا‍]]{{صل}} روایت نموده و نقل کن زیرا آنچه را من یا پدرم گفته و می‌گویم [[پیامبر|رسول خدا‍]]{{صل}} فرموده است).</ref> در جای دیگری نیز از [[امام صادق]]{{ع}} روایت شده که فرمودند‌: {{عربی|اندازه=155%|«حدیثی حدیثُ أَبی و حدیثُ أَبی حدیثُ جدِّی و حدیثُ جدِّی حدیثُ الحُسین و حدیثُ الْحُسینِ حدیثُ الحَسن و حدیثُ الحسن حدیثُ أَمیرِالمؤمنین و حدیثُ أَمیرالمؤمنین حدیثُ رَسُول اللَّه{{صل}} و حدیثُ رَسُول اللَّه، قولُ اللَّه عزَّوجل‏»}}<ref>حدیث من حدیث پدرم است و حدیث پدرم حدیث جدم و حدیث جدم حدیث حسین و حدیث حسین حدیث حسن و حدیث حسن حدیث امیرالمؤمنین و حدیث امیرالمؤمنین حدیث [[رسول خدا]]{{صل}}و حدیث [[رسول خدا]]{{صل}} گفتار خدای عزوجل می‌باشد.</ref> از این روایات به دست می‌آید که [[ائمه]]{{عم}} بسیاری از مطالبی را که نقل می‌کنند از نزد خودشان نبوده بلکه از علم [[پیامبر|رسول الله]]{{صل}} بوده است»<ref>[[بررسی علم غیب معصومان (پایان‌نامه)|بررسی علم غیب معصومان در تفاسیر فریقین]]، ص۱۸۱.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۷. آقای مطهری (پژوهشگر جامعة المصطفی العالمیة)؛}}
[[پرونده:11792.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[منصف علی مطهری]]]]
::::::آقای '''[[منصف علی مطهری]]''' در پایان‌نامه کارشناسی ارشد خود با عنوان ''«[[ علم ائمه از نظر عقل و نقل (پایان‌نامه)| علم ائمه از نظر عقل و نقل]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«[[رابطه وراثت از پیامبر یا امام پیشین با علم غیب معصوم چیست؟ (پرسش)|از منابع علمی ائمه وراثت از پیامبر]] است به این معنی که [[پیامبر ]]{{صل}} تمام معارف و شرایع را به [[علی ]]{{ع}} آموخت و این معارف و آگاهی نسل اندر نسل به فرزندان [[علی]]{{ع}} رسیده و از [[امام علی|حضرت علی]]{{ع}} روایت است که [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} هزار باب علم به من آموختند که از هر باب هزار باب دیگر باز شد (...). [[امام علی|حضرت علی]]{{ع}} می‌فرماید : {{عربی|اندازه=155%|«إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ {{صل}} عَلَّمَنِي أَلْفَ بَابٍ مِنَ الْحَلَالِ وَ الْحَرَامِ وَ مِمَّا كَانَ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ كُلُّ بَابٍ مِنْهَا يَفْتَحُ أَلْفَ بَابٍ فَذَلِكَ أَلْفُ أَلْفِ بَابٍ حَتَّى عَلِمْتُ عِلْمَ الْمَنَايَا وَ الْبَلَايَا وَ فَصْلَ الْخِطاب»}}<ref>«همانا [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} هزار باب به من آموخت راجع به حلیت و حرمت آنچه هست و آنچه در آینده تا قیامت خواهد بود که هر باب خود گشاینده هزار باب دیگر است. بنابر این هزار باب از علم [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} فراگرفته‌ام تا آنجا که علم منایا و بلایا و علم حل و فصل امور مردم همگی نزد من است»؛ بحار الانوار، ج۲۶، ص۲۹.</ref>»<ref>پایان‌نامه [[علم ائمه از نظر عقل و نقل (پایان‌نامه)|علم ائمه از نظر عقل و نقل]]، ص۶۴.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۸. آقای افقی (هیئت علمی دانشگاه شهید مدنی آذربایجان)؛}}
[[پرونده:11904.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[داود افقی|افقی]]]]
::::::آقای '''[[داوود افقی]]''' در پایان‌نامه کارشناسی ارشد خود با عنوان ''«[[بررسی غلو در روایات علم اهل بیت از کتاب بصائر الدرجات (پایان‌نامه)|بررسی غلو در روایات علم اهل بیت از کتاب بصائر الدرجات]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«در بسیاری از روایات [[ائمه|ائمه هدی]]{{عم}} به این موضوع پرداخته‌اند که، یکی از منابع عمده علومشان تعالیم پیامبر گرامی اسلام بوده است که یا به صورت مستقیم و یا به واسطه امام سابق به آنها رسیده است و البته این تعالیم و بهره‌گیری از علوم پیامبر اکرم و امام سابق همواره به صورت عادی نبوده است و چه بسا فراگیری علوم غیبی و استثنایی به نحو ویژه و استثنایی بوده است که ما از حقیقت آن اطلاعی نداریم. جناب صفار در کتاب بصائر الدرجات در ضمن ۱۲ باب و بیش از ۱۲۰ روایت به این موضوع پرداخته است. در بسیاری از روایات به علم‌آموزی و دانش‌اندوزی امیرمؤمنان در محضر [[پیامبر اکرم]]{{صل}} اشاره شده و به ابواب مختلفی از علوم که از سوی نبی گرامی بر امام علی{{ع}} گشوده شده، پرداخته شده است. برخی از روایات گویای این حقیقت هستند که پیامبر تمامی علوم و دانش‌های خود را به امام علی تعلیم داده و آن حضرت واجد تمامی علوم پیامبر می‌باشد (...) {{عربی|اندازه=155%|"عن سماعة بن مهران عن أبی عبد االله{{ع}} قال: انّ االله علّم رسوله الحلال والحرام والتأویل وعلّم رسول االله علمه کلّه علیّا"}}<ref>«از سماعة بن مهران روایت شده است که از امام صادق{{ع}} روایت نموده‌اند: بی‌تردید خداوند متعال دانش حلال و حرام و علم تأویل را به رسول خود آموختند و رسول الله{{صل}} تمام آن را به علی{{ع}} آموختند»؛ بصائر الدرجات، ص ۲۹۵ ،ح۱.</ref> (...) به طور کلی آنچه از روایات برمی‌آید، این است که پیامبر{{صل}} وارث همه انبیاء و اوصیاء پیشین بوده و تمامی علوم آنان نزد پیامبر بوده است و بعد از پیامبر{{صل}} اوصیای ایشان یکی پس از دیگری واجد این علوم بوده و به یکدیگر منتقل کرده‌اند، گفتنی است که بخشی از این انتقال علوم، توسط صحیفه‌ها و نوشته‌هایی چون جفر و جامعه و مصحف فاطمه بوده است که در بخش بعدی تفصیل در مورد آن بحث خواهد شد»<ref>[[بررسی غلو در روایات علم اهل بیت از کتاب بصائر الدرجات (پایان‌نامه)|بررسی غلو در روایات علم اهل بیت از کتاب بصائر الدرجات]]، ص ۴۰-۴۳.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}
{{جمع شدن|۱۹. آقای دکتر تورانی و خانم خطیبی؛}}
[[پرونده:11939.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[اعلا تورانی|تورانی]]]]
آقای دکتر '''[[اعلا تورانی]]''' و خانم '''[[زهرا خطیبی]]''' در مقاله ''«[[علم امام در آینه حکمت متعالیه (مقاله)|علم امام در آینه حکمت متعالیه]]»'' در این‌باره گفته‌اند:
::::::«تعلیمی بودن مؤلفه دیگر [[علم امام]] {{ع}} از دیدگاه حکمت متعالیه است. [[علامه طباطبائی]]، از دیگر نمایندگان حکمت متعالیه، در تفسیر خود اشاره می‌کند که ‌"[[علم غیب]] بالأصاله از آن خداست و بالتبع و به تعلیم الهی، دیگران هم می‌توانند آن را دارا شوند‌" <ref> [[علامه طباطبائی|طباطبائی]]، ۱۴۱۷ق: ۲۰ ،ذیل آیات ۲۶ و ۲۷ سوره مبارکه جن؛ [[محمد حسین مظفر|علامه مظفر]] و علامه طباطبائی، ۱۳۸۶ :۲۴ ، ۲۵ .</ref> ایشان درباره آیه {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|إِلاَّ مَنِ ارْتَضَى مِن رَّسُولٍ}}﴾}}<ref>«جز فرستاده‏‌اى را كه بپسندد»؛ سوره جن، آیه: ۲۷.</ref> می‌افزاید: این استثنا، <ref>{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|عَالِمُ الْغَيْبِ فَلا يُظْهِرُ عَلَى غَيْبِهِ أَحَدًا * إِلاَّ مَنِ ارْتَضَى مِن رَّسُولٍ}}﴾}} سوره جن، آیه: ۲۶ و ۲۷.</ref> استثنای از کلمه {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|أَحَدًا}}﴾}} است، و جمله {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|مِن رَّسُولٍ}}﴾}} بیان جمله {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|مَنِ ارْتَضَى}}﴾}} است، در نتیجه می‌فهماند که خدای تعالی هر پیغمبری از [[پیامبران]] را که بخواهد به هر مقدار از [[غیب]] مختص به خود آگاه می‌کند.
::::::پس اگر این آیه را به آیاتی مانند آیه شریفه {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[با توجه به آیه ۵۹ سوره انعام چگونه علم غیب غیر از خدا ثابت می‌شود؟ (پرسش)|وَ عِنْدَهُ مَفاتِحُ الْغَيْبِ لا يَعْلَمُها إِلاَّ هُوَ وَ يَعْلَمُ ما فِي الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ وَ ما تَسْقُطُ مِنْ وَرَقَةٍ إِلاَّ يَعْلَمُها وَ لا حَبَّةٍ في‏ ظُلُماتِ الْأَرْضِ وَ لا رَطْبٍ وَ لا يابِسٍ إِلاَّ في‏ كِتابٍ مُبين]]‏}}﴾}}<ref>«و کلیدهای (چیزهای) نهان نزد اوست؛ هیچ کس جز او آنها را نمی‌داند؛ و او آنچه را در خشکی و دریاست می‌داند و هیچ برگی فرو نمی‌افتد مگر که او آن را می‌داند و هیچ دانه‌ای در تاریکی‌های زمین و هیچ‌ تر و خشکی نیست جز آنکه در کتابی روشن آمده است»، سوره انعام، آیه: ۵۹.</ref> و آیه {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۷۷ سوره نحل نافی علم غیب غیر از خدا نیست؟ (پرسش)|وَلِلَّهِ غَيْبُ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ وَمَا أَمْرُ السَّاعَةِ إِلاَّ كَلَمْحِ الْبَصَرِ أَوْ هُوَ أَقْرَبُ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ]]‏}}﴾}} <ref>«و نهان آسمان‌ها و زمین از آن خداوند است و کار رستخیز جز یک چشم بر هم زدن نیست یا خود کوتاه‌تر است؛ بی‌گمان خداوند بر هر کاری تواناست»، سوره نحل، آیه: ۷۷.</ref> و آیه {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[با توجه به آیه ۶۵ سوره نمل چگونه علم غیب غیر از خدا اثبات می‌شود؟ (پرسش)|قُل لّا يَعْلَمُ مَن فِي السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ الْغَيْبَ إِلاَّ اللَّهُ وَمَا يَشْعُرُونَ أَيَّانَ يُبْعَثُونَ]]}}﴾}}<ref>«بگو: جز خداوند کسی در آسمان‌ها و زمین غیب را نمی‌داند و درنمی‌یابند که چه هنگام برانگیخته خواهند شد»، سوره نمل، آیه: ۶۵.</ref> ضمیمه کنیم که [[علم غیب]] را مختص به خدای تعالی می‌داند، این نتیجه به دست می‌آید که [[علم غیب]] اصالتاً از آن خداست، و به تبعیت خدا دیگران هم می‌توانند به هر مقداری که او بخواهد به تعلیم او داشته باشند. می‌توان گفت، آیات راجع به غیب که عد‌های آن را مختص به خدا می‌دانند، و دست‌های دیگر، آن را درباره غیرخدا هم ممکن می‌دانند، نظیر آیات راجع به میراندن است، که یک جا آن را مختص خدا دانسته، می‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|وَهُوَ الَّذِى يَتَوَفَّكُم بِالَّيْلِ‏}}﴾}}<ref>«و او كسى است كه (روح) شمارا در شب (به هنگام خواب) مى ‏گیرد»، سوره انعام، آیه ۶۰.</ref> و یک جا آن را به ملائکه نسبت می‌دهد، می‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|قُلْ يَتَوَفَّاكُم مَّلَكُ الْمَوْتِ الَّذِي وُكِّلَ بِكُمْ ثُمَّ إِلَى رَبِّكُمْ تُرْجَعُونَ‏}}﴾}} <ref> "بگو جان شما را ملک الموتی می‌گیرد که موکل بر شماست"سوره سجده، آیه: ۱۱.</ref> و جایی دیگر آن را به رسل نسبت می‌دهد و می‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|وَهُوَ الْقَاهِرُ فَوْقَ عِبَادِهِ وَيُرْسِلُ عَلَيْكُم حَفَظَةً حَتَّىَ إِذَا جَاءَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ تَوَفَّتْهُ رُسُلُنَا وَهُمْ لاَ يُفَرِّطُونَ‏}}﴾}}<ref>«زمانی که مرگ یکی از شما فرا رسد، فرستادگان ما جان او را می‌گیرند». سوره انعام، آیه: ۶۱.</ref>
::::::پس توفّی اصالتاً منسوب به خداست، و به تبعیت، منسوب به ملائکه و یا به عبارتی رسل است، چون ملائکه اسباب متوسطی‌اند که مسخر خدا و تحت فرمان اویند <ref>[[علامه طباطبائی|طباطبائی]]، ۱۴۱۷ق:۴۸ /۲‌‌.</ref>. [[علامه طباطبائی|علامه]] بر این عقیده است که [[علم غیب|علم به غیب]] بالأصاله و مستقلاً خاص خدای تعالی است، به آن معنایی که توضیح دادیم، پس خدای تعالی به ذات خودش عالم به [[غیب]] است، و دیگران اگر علمی به غیب داشته باشند به تعلیم او دارند، با این نکته که از آیه استفاده کردیم روشن می‌شود که هر جا خدای تعالی از [[انبیا]] حکایت کرده که منکر علم غیب خود شد‌هاند، منظور این بوده که بفهمانند ما رسولان بالأصاله و مستقلاً علم به غیب نداریم، نه اینکه با [[وحی|وحی خدا]] هم دانای به غیب نمی‌شویم، مانند آنجا که فرموده: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[با توجه به آیه ۵۰ سوره انعام آیا پیامبر خاتم علم غیب دارد؟ (پرسش)|قُل لاَّ أَقُولُ لَكُمْ عِندِي خَزَائِنُ اللَّهِ وَلا أَعْلَمُ الْغَيْبَ]]}}﴾}}<ref>«بگو: من به شما نمی‌گویم که گنجینه‌های خداوند نزد من است و غیب نمی‌دانم»؛ سوره انعام، آیه۵۰.</ref> و آنجا که فرموده: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[با توجه به آیه ۱۸۸ سوره اعراف چگونه علم غیب پیامبر خاتم ثابت می‌شود؟ (پرسش)|وَلَوْ كُنتُ أَعْلَمُ الْغَيْبَ لاَسْتَكْثَرْتُ مِنَ الْخَيْرِ]]}}﴾}}<ref>«و اگر من غیب‌دان بودم، خیرات و منافع زیادی جمع می‌کردم»؛ سوره اعراف، آیه: ۱۸۸.</ref> و آنجا که فرموده: "بگو من از میان [[انبیا|رسولان]]، رسولی نوظهور نیستم نه می‌دانم که با من چه می‌کنند، و نه اینکه با شما چه می‌کنند، و پیروی نمی‌کنم مگر آنچه را که به من وحی می‌شود" <ref>{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|قُلْ مَا كُنتُ بِدْعًا مِّنْ الرُّسُلِ وَمَا أَدْرِي مَا يُفْعَلُ بِي وَلا بِكُمْ إِنْ أَتَّبِعُ إِلاَّ مَا يُوحَى إِلَيَّ وَمَا أَنَا إِلاَّ نَذِيرٌ مُّبِينٌ‏}}﴾}} سوره احقاف، آیه: ۹.</ref>.
::::::[[علامه طباطبائی]] "ره" در ادامه اشاره می‌کند که بعد از آنکه عمومیت جمله {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|فَلا يُظْهِرُ عَلَى غَيْبِهِ أَحَدًا}}﴾}}<ref>«پس هيچ كس را بر نهان خويش آگاه نمی‌كند.»</ref> با جمله {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|إِلاَّ مَنِ ارْتَضَى مِن رَّسُولٍ}}﴾}}<ref>«جز فرستاده‌اى را كه بپسندد»</ref> شکسته شد، به صورت عام مخصص درآمده که می‌تواند باز هم تخصیص بخورد، همچنان که در بحث درباره [[انبیا]] تخصیص خورده، چون آیات قرآنی دلالت دارد بر اینکه بر آن حضرت [[وحی]] می‌شود، مثلاً فرموده: "ما به تو وحی کردیم، همان طور که به نوح و پیغمبران بعد از او وحی کردیم" <ref>{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|إِنَّا أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ كَمَا أَوْحَيْنَا إِلَى نُوحٍ وَالنَّبِيِّينَ مِن بَعْدِهِ وَأَوْحَيْنَا إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَالأَسْبَاطِ وَعِيسَى وَأَيُّوبَ وَيُونُسَ وَهَارُونَ وَسُلَيْمَانَ وَآتَيْنَا دَاوُودَ زَبُورًا‏}}﴾}} سوره نساء، آیه: ۱۶۳.</ref>. و نیز دلالت دارد بر اینکه وحی یکی از مصادیق [[غیب]] است. بنابراین، یک [[نبی]] دسترسی به غیب دارد، همچنان که [[رسول]] دارد، البته این در صورتی است که مراد از رسول در جمله {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|إِلاَّ مَنِ ارْتَضَى مِن رَّسُولٍ}}﴾}}<ref>«جز فرستاده‌اى را كه بپسندد»</ref> مقامی مقابل مقام [[نبوت]] باشد، و اما اگر منظور مطلق کسانی باشد که از ناحیه خدا به سوی خلق گسیل می‌شوند، نبی هم از همان کسان است، همچنان که آیه زیر بر این معنا شهادت می‌دهد: "ما قبل از تو هیچ رسول و پیامبری نفرستادیم مگر اینکه..." <ref>{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|وَمَا أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِكَ مِن رَّسُولٍ وَلا نَبِيٍّ إِلاَّ إِذَا تَمَنَّى أَلْقَى الشَّيْطَانُ فِي أُمْنِيَّتِهِ فَيَنسَخُ اللَّهُ مَا يُلْقِي الشَّيْطَانُ ثُمَّ يُحْكِمُ اللَّهُ آيَاتِهِ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ‏}}﴾}} سوره حج، آیه: ۵۲.</ref>. چون نبی را هم ارسال شده می‌داند، و آیه "ما در هیچ شهر و آبادی پس پیامبری نفرستادیم، مگر اینکه..." <ref>{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|وَمَا أَرْسَلْنَا فِي قَرْيَةٍ مِّن نَّبِيٍّ إِلاَّ أَخَذْنَا أَهْلَهَا بِالْبَأْسَاء وَالضَّرَّاء لَعَلَّهُمْ يَضَّرَّعُونَ‏}}﴾}} سوره اعراف، آیه: ۹۴.</ref> نبی هم مانند رسول جزء استثناشدگان از عموم نفی است، بدون اینکه عموم مذکور نیازمند به تخصیص جدیدی بشوند.
::::::همچنین در مورد ‌[[امام]] به آن معنایی که قرآن کلمه ‌امام را در آن استعمال می‌کند، چون خدای تعالی ‌امام را به صفت صبر و یقین توصیف می‌کند، مثلاً می‌فرماید: "و ما بعضی از آنان را پیشوایانی کردیم که به امر ما هدایت می‌کنند، و بدین جهت چنین کردیم که صبر کردند، و به آیات ما یقین همچنین امامان را چنین توصیف کرده داشتند" <ref>{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا لَمَّا صَبَرُوا وَكَانُوا بِآيَاتِنَا يُوقِنُونَ}}﴾}} سوره سجده، آیه: ۲۴.</ref>. که پرده و حجاب از پیش رویشان برداشته شده، مثلاً فرمود: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۷۵ سوره انعام علم غیب ابراهیم پیامبر را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|وَكَذَلِكَ نُرِي إِبْرَاهِيمَ مَلَكُوتَ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ وَلِيَكُونَ مِنَ الْمُوقِنِينَ]]}}﴾}}،<ref>«و این‌گونه ما گستره آسمان‌ها و زمین را به ابراهیم می‌نمایانیم و (چنین می‌کنیم) تا از باورداران گردد»؛ سوره انعام، آیه: ۷۵.</ref> تا چنین و چنان شود. و نیز فرموده: چنان نیست که شما خیال می‌کنید اگر شما علم الیقین داشتید به سراغ این موهومات و تفاخر‌ها نمی‌رفتید، شما قطعاً جهنم را خواهید دید<ref>{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|كَلاَّ لَوْ تَعْلَمُونَ عِلْمَ الْيَقِينِ}}﴾}} سوره تکاثر، آیه: ۵.</ref>. در کتاب خرائج و جرائح از [[امام رضا|حضرت رضا]] {{ع}} روایت شده که آن جناب نظر کرد به ابن هذاب، و سپس فرمود: اگر به تو خبر دهم که در همین روز‌ها یکی از بستگانت کشته می‌شود، آیا تصدیقم می‌کنی؟ گفت: نه، برای اینکه کسی به جز خدای تعالی [[غیب]] نمی‌داند؛ فرمود: مگر این خدای تعالی نیست که می‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|عَالِمُ الْغَيْبِ فَلا يُظْهِرُ عَلَى غَيْبِهِ أَحَدًا * إِلاَّ مَنِ ارْتَضَى مِن رَّسُولٍ}}﴾}}<ref>«او داناى نهان است پس هيچ كس را بر نهان خويش آگاه نمى‏‌كند. جز فرستاده‏‌اى را كه بپسندد»</ref>، پس [[رسول الله]] {{صل}} که مرضی نزد خداست غیب می‌داند، ما هم ورثه همان رسولی هستیم که خدا او را به هر مقدار از غیب خود خواسته آگاه کرده، پس ما هم می‌دانیم آنچه شده و آنچه تا روز قیامت خواهد شد <ref>راوندی، ۱۴۰۹ق: ۱ /۳۴۳.</ref>»<ref>[[علم امام در آینه حکمت متعالیه (مقاله)|علم امام در آینه حکمت متعالیه]]، ص ۵۷.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۲۰. پژوهشگران وبگاه بیان معرفت؛}}
[[پرونده:9030760879.jpg|100px|right|بندانگشتی|]]
'''پژوهشگران [http://www.bayanemarefat.ir/?req=box&bid=4&brid=19 وبگاه بیان معرفت]'''، در پاسخ به این پرسش آورده‌اند:
::::::«بی‌شک [[اهل بیت]]{{عم}} بیش از سایر مردم از علوم [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} بهره‌مند بودند، چنان که درباره آنها فرموده است: به آنها چیزی نیاموزید زیرا آنها از شما داناترند. خصوصاً آنکه شخص [[امام علی|امیرالمؤمنین]] {{ع}} از دوران کودکی در دامان [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} پرورش یافته و تا آخرین لحظات عمر آن حضرت ملازم وی، و همواره در صدد فراگرفتن علوم و حقایق از [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} بود و پیامبر درباره وی فرمود: "من شهر علمم و علی در آن است" و از خود [[امام علی|امیرالمؤمنین]]{{ع}} نقل شده که فرمود: [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} هزار باب علم به من آموخت که هر بابی هزار باب دیگر می‌گشاید و مجموعاً می‌شود هزار هزار باب تا آنجا که از هر چه بوده و تا روز قیامت خواهد بود آگاه شدم و علم منایا و بلایا مرگ‌ها و مصیبت‌ها و فصل الخطاب داوری به حق را فرا گرفتم»<ref>[http://www.bayanemarefat.ir/?req=box&bid=4&brid=19 وبگاه بیان معرفت]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۲۱. پژوهشگران مرکز مطالعات و پاسخ‌گویی به شبهات؛}}
[[پرونده:9030760879.jpg|100px|right|بندانگشتی|]]
'''پژوهشگران [http://www.andisheqom.com/public/application/index/viewData?c=12408&t=qa مرکز مطالعات و پاسخ‌گویی به شبهات]'''، در پاسخ به این پرسش آورده‌اند:
::::::«در خصوص منابع شفاهی علم [[ائمه]]{{عم}} که شامل تمامی علومی می‌شود که هر امامی به صورت شفاهی از امام پیش از خود دریافت نموده، روایاتی وجود دارد که به برخی اشاره می‌کنیم:
::::::[[امام صادق]]{{ع}} فرمود: {{عربی|اندازه=155%|«عَلَّمَ رَسُولُ اَللَّهِ{{صل}} عَلِيّاً{{ع}} أَلْفَ بَابٍ يُفْتَحُ مِنْ كُلِّ بَابٍ أَلْفُ بَابٍ»}}؛<ref>«[[پیامبر اکرم]]{{صل}} هزار باب علم به [[علی]]{{ع}} تعلیم داد که از هر باب هزار باب دیگر گشوده می‌شود».</ref>
::::::[[امام باقر]]{{ع}} می‌فرماید: {{عربی|اندازه=155%|«فلم يعلم واللَّه رسول‌اللَّه{{صل}} حرفاً ممّا علّمه اللَّه إلاّ علّمه عليّاً{{ع}}»}}؛<ref>هیچ حرفی نبود از آنچه خداوند به [[پیامبر اکرم]]{{صل}} تعلیم کرد مگر آنکه [[پیامبر اکرم]]{{صل}} آن را به [[علی]]{{ع}} تعلیم داد</ref>»<ref>[http://www.andisheqom.com/public/application/index/viewData?c=12408&t=qa مرکز مطالعات و پاسخ‌گویی به شبهات]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۲۲. پژوهشگران بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود.}}
[[پرونده:9030760879.jpg|100px|right|بندانگشتی|]]
'''پژوهشگران [http://mahdi.cc/fa/news/2349/%D8%A7%DA%AF%D8%B1-%D8%B9%D9%84%D9%85-%D8%BA%DB%8C%D8%A8-%D9%85%D9%86%D8%AD%D8%B5%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D8%AE%D8%AF%D8%A7-%D9%85%D9%89%E2%80%8F%D8%A8%D8%A7%D8%B4%D8%AF-%D9%BE%D8%B3-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B9-%D8%A7%D8%B2-%D8%A2%DB%8C%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%AE%D8%A8%D8%B1-%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%AF بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود]{{ع}}'''، در پاسخ به این پرسش آورده‌اند:
::::::«آموختن [[پیامبر]]{{صل}} به اجمال بوده که [[امام علی|حضرت علی]]‏{{ع}} را از اسرار جهان آگاه ساخته، همان‏گونه که [[حضرت]] می‏‌فرماید: در ساعات پایانی عمر [[پیامبر]]{{صل}} بود که مرا طلبید:{{عربی|اندازه=150%|«عَلَّمَنِي أَلْفَ بَابٍ يَفْتَحُ لِي كُلُّ بَابٍ أَلْفَ بَابٍ»}}<ref> هزار باب از علم و اسرار الهی را به من آموخت که از هر یک، هزار باب دیگر به رویم می‏‌گشاید؛ بحار الانوار: ج ۲۲ ص ۴۷۰.</ref>. بر این اساس، آگاهی [[امامان]]{{ع}} از احکام دینی، احوال افراد، جوامع، آینده و غیب عالم به طور مستقل و ذاتی نبوده بلکه خدای خالق از اقیانوس نامتناهی علوم خود به خاطر پاکی باطن و عبودیت و قرب ایمانهم به او به آنان عطا فرموده است<ref>[http://mahdi.cc/fa/news/2349/%D8%A7%DA%AF%D8%B1-%D8%B9%D9%84%D9%85-%D8%BA%DB%8C%D8%A8-%D9%85%D9%86%D8%AD%D8%B5%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D8%AE%D8%AF%D8%A7-%D9%85%D9%89%E2%80%8F%D8%A8%D8%A7%D8%B4%D8%AF-%D9%BE%D8%B3-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B9-%D8%A7%D8%B2-%D8%A2%DB%8C%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%AE%D8%A8%D8%B1-%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%AF بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

==پرسش‌های وابسته==
{{پرسش‌های وابسته}}
{{ستون-شروع|3}}
# [[منابع علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[آیا شیوه دستیابی معصوم به علم با دیگران مشترک است یا متفاوت؟ (پرسش)]]
# [[رابطه قرآن با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه علم لدنی با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه روح یا روح القدس با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[آیا ارتباط با ارواح می‌تواند یکی از منابع علم معصوم باشد؟ (پرسش)]]
# [[رابطه وحی یا الهام با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه تحدیث با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه نقر در گوش و نکت در دل با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه رؤیای صادق با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه کشف یا شهود با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه امام مبین یا کتاب مبین با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه ام الکتاب با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه کتاب اعمال با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه علم‌الکتاب با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه لوح یا لوح محفوظ با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه عرش با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه مصحف فاطمه یا کتاب‌هایی مثل جفر با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه مقام راسخان در علم با علوم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه عمود نور با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه اسم اعظم با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه وراثت از پیامبر یا امام پیشین با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه الف باب با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[علم معصوم امام به طور مستقیم از جانب خدا به او داده می‌شود یا با وساطت پیامبر خاتم؟ (پرسش)]]
# [[آیا تعلیم اسماء با علم معصوم ارتباط دارد؟ (پرسش)]]
# [[دیدگاه‌های دانشمندان مسلمان در باره منبع علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه‌های دانشمندان عرفان اسلامی در باره منبع علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه‌های دانشمندان فلسفه و حکمت اسلامی در باره منبع علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه‌های دانشمندان تفسیر در باره منبع علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه‌های دانشمندان حدیث در باره منبع علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه دانشمندان اصول دین مکتب امامیه در باره منبع علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه دانشمندان اصول دین مکتب معتزله در باره منبع علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه دانشمندان اصول دین مکتب اشعریه در باره منبع علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه دانشمندان اصول دین مکتب اباضیه در باره منبع علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه فرقه وهابیت در باره منبع علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
{{پایان}}
{{پایان}}

==[[:رده:آثار علم معصوم|منبع‌شناسی جامع علم معصوم]]==
{{پرسش‌های وابسته}}
{{ستون-شروع|3}}
* [[:رده:کتاب‌شناسی کتاب‌های علم معصوم|کتاب‌شناسی علم معصوم]]؛
* [[:رده:مقاله‌شناسی مقاله‌های علم معصوم|مقاله‌شناسی علم معصوم]]؛
* [[:رده:پایان‌نامه‌شناسی پایان‌نامه‌های علم معصوم|پایان‌نامه‌شناسی علم معصوم]].
{{پایان}}
{{پایان}}

==پانویس==
{{یادآوری پانویس}}
{{پانویس2}}
{{علم معصوم افقی}}

[[رده:علم معصوم]]
[[رده:پرسش‌های جامع امامت و ولایت]]
[[رده:پرسش‌های علم معصوم]]
[[رده:پرسش‌های نیازمند ترجمه]]
[[رده:(ام): پرسش‌هایی با ۲۳ پاسخ]]
[[رده:(ام): پرسش‌های علم غیب معصوم با ۲۳ پاسخ]]
[[رده:پاسخ‌هایی برای بازنویسی]]

آیا علم ویژه معصوم قابل تعلیم و انتقال به دیگران است؟ (پرسش)

2019-02-04T14:25:23Z

Basim: ترجمه

{{پرسش غیرنهایی}}
{{جعبه اطلاعات پرسش
| موضوع اصلی = [[علم معصوم (پرسش)|بانک جامع پرسش و پاسخ علم معصوم]]
| موضوع فرعی = آیا علم ویژه [[معصوم]]{{ع}} قابل تعلیم و انتقال به دیگران است؟
| تصویر = 7626626252.jpg
| اندازه تصویر = 200px
| مدخل بالاتر = [[علم معصوم]] / [[ویژگی علم معصوم]]
| مدخل اصلی = [[علم ویژه]]
| مدخل وابسته = [[علم عادی]] / [[تعلیم معصوم]]
| پاسخ‌دهنده =
| پاسخ‌دهندگان =[[علامه طباطبایی]]؛ [[محمد حسین مظفر|مظفر]]؛ [[ناصر مکارم شیرازی|مکارم شیرازی]]؛ [[سید محمد ضیاءآبادی|ضیاءآبادی]]؛ [[محمد تقی مصباح یزدی|مصباح یزدی]]؛ [[سید حسن مصطفوی|مصطفوی]]؛ [[فتح‌الله نجارزادگان|نجارزادگان]]، [[سید علی هاشمی ۱|هاشمی]]؛ [[حسن یوسفیان|یوسفیان]]؛ [[سید امین موسوی|موسوی]]؛ [[محمد تقی شاکر|شاکر]]؛ [[محمد حسین نصیری|نصیری]]، [[علی رضا بهرامی|بهرامی]]؛ [[علی اکبر بابایی|بابایی]]؛ [[اصغر غلامی|غلامی]]؛ [[محمد نظیر عرفانی|عرفانی]]؛ [[حسن محمدی احمد‌آبادی|محمدی]]؛ [[محمد نظیر عرفانی|عرفانی]]؛ [[منصف علی مطهری|مطهری]]؛ [[داود افقی|افقی]]؛ پژوهشگران [[بیان معرفت (وبگاه)|وبگاه بیان معرفت]]؛ پژوهشگران [[مرکز مطالعات و پاسخ‌گویی به شبهات]]؛ پژوهشگران [[بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود]]

}}

'''آیا علم ویژه [[معصوم]]{{ع}} قابل تعلیم و انتقال به دیگران است؟''' یکی از پرسش‌های مرتبط به بحث '''[[علم معصوم (پرسش)|علم معصوم]]''' است که می‌توان با عبارت‌های متفاوتی مطرح کرد. برای بررسی جامع این سؤال و دیگر سؤال‌های مرتبط، یا هر مطلب وابسته دیگری، به مدخل اصلی '''[[علم معصوم]]''' مراجعه شود.

==عبارت‌های دیگری از این پرسش==

==پاسخ نخست==
[[پرونده:39587474.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[علامه طباطبایی]]]]
::::::'''[[علامه طباطبایی]]''' در دو کتاب ''«[[در محضر علامه طباطبایی (کتاب)| در محضر علامه طباطبایی]]»'' و ''«[[پژوهشی در باب علم امام (کتاب)|پژوهشی در باب علم امام]]»'' در این باره گفته است:
::::::«از روایاتی که درباره تعلیم [[پیامبر|رسول الله]]{{صل}} به [[امام علی|امیرمؤمنان علی]]{{ع}} وارد شده می‌توان دریافت که تعلیم ایشان همانند تعلیمی که در میان ما رایج است، تدریجی نبوده است، بلکه آن حضرت به شکل دفعی و یکباره همه علوم را به [[رابطه وراثت از پیامبر یا امام پیشین با علم غیب معصوم چیست؟ (پرسش)|امام علی به وراثت آموزش داده است]]. در آن روایات آمده است که [[پیامبر|رسول خداوند]]{{صل}} در بیماری پایان عمرش، [[امام علی|امیرمؤمنان علی]]{{ع}} را فراخواند و در مدت کوتاه هزار حدیث و یا هزار باب و در از دانش را به آن بزرگوار آموخت که هر کدام از آن‌ها خود هزار در را می‌گشاید: {{عربی|اندازه=150%|«يَفْتَحُ كُلُّ حَدِيثٍ أَلْفَ بَاب‏»}}<ref>«هر سخنی هزار درب را باز می‌نماید»بصائر الدرجات ، ص ۳۱۳ تا ۳۱۵ و نیز بحارالانوار ، ج ۲۲ ، ص ۴۶۱.</ref><ref>[http://www.ghadeer.org/Book/1117/166636 مرکز اطلاع‌رسانی غدیر]</ref>.
 

==پاسخ‌های دیگر==
{{یادآوری پاسخ}}
{{جمع شدن|۱. آیت‌الله مظفر؛}}
[[پرونده:11738.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[محمد حسین مظفر]]]]
آیت‌الله '''[[محمد حسین مظفر]]''' در دو کتاب ''«[[علم الإمام ۲ (کتاب)|علم الإمام]]»'' و ''«[[پژوهشی در باب علم امام (کتاب)|پژوهشی در باب علم امام]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«یکی دیگر از منابع علوم سرشار آنان است که گروهی از روایات به آن اشاره دارد و ما به نقل یکی از آنها می‌پردازیم: ابی‌بصیر می‌گوید: {{عربی|اندازه=150%|« دَخَلْتُ عَلَى أَبِي عَبْدِ اللَّهِ {{ع}} فَقُلْتُ لَهُ: جُعِلْتُ فِدَاكَ إِنِّي أَسْأَلُكَ عَنْ مَسْأَلَةٍ هَاهُنَا أَحَدٌ يَسْمَعُ كَلَامِي‏ قَالَ: فَرَفَعَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ {{ع}} سِتْراً بَيْنَهُ‏ وَ بَيْنَ‏ بَيْتٍ‏ آخَرَ فَاطَّلَعَ فِيهِ ثُمَّ قَالَ: يَا أَبَا مُحَمَّدٍ سَلْ عَمَّا بَدَا لَكَ قَالَ: قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ إِنَّ شِيعَتَكَ يَتَحَدَّثُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ {{صل}} عَلَّمَ عَلِيّاً {{ع}} بَاباً يُفْتَحُ لَهُ مِنْهُ أَلْفُ بَابٍ قَالَ: فَقَالَ: يَا أَبَا مُحَمَّدٍ عَلَّمَ رَسُولُ اللَّهِ {{صل}} عَلِيّاً {{ع}} أَلْفَ بَابٍ يُفْتَحُ مِنْ كُلِّ بَابٍ أَلْفُ بَابٍ قَالَ: قُلْتُ هَذَا وَ اللَّهِ الْعِلْم‏ »}}<ref>خدمت امام صادق {{ع}} رسیدم و عرض کردم: قربانت گردم، از شما – پرسشی دارم، آیا در اینجا کسی هست که سخن مرا بشنود؟. امام {{ع}} پرده‌ای را که میان آنجا و اطاق دیگر بود، بالا زد و آنجا سرکشید و سپس فرمود: ای ابا محمّد هر چه می‌خواهی بپرس. عرض کردم: قربانت گردم، شیعیان روایت نقل می‌کنند که [[پیامبر]]{{صل}} به [[امام علی|علی]]{{ع}} بابی از علم آموخت که از آن هزار باب علم گشوده می‌شود. فرمود: ای ابا محمد، [[پیامبر]]{{صل}} به [[امام علی|علی]]{{ع}} هزار باب از علم آموخت که از هر باب آن هزار باب گشوده می‌شود. عرض کردم: به خدا که علم کامل اینست؛ اصول کافی، کتاب الحجة، باب «ذکر الصحیفة و الجفر و الجامعة ...» حدیث اوّل.</ref>. آن گاه [[امام صادق]]{{ع}} چون دید ابابصیر این منبع عظیم را بزرگ شمرده است، شروع کرد به بیان منابعی عظیمتر و سرشارتر و فرمود: جامعه نزد آنهاست و آن، طوماری است به طول هفتاد ذراعِ [[پیامبر]]{{صل}} و به املاء زبانی آن حضرت و دستخط [[امام علی|علی]]{{ع}} که تمام حلالها و حرامها و هر چه مردم بدان نیازمندند در آن موجود است حتی جریمۀ خراش. سپس فرمود: جفر که مخزنی است از چرم و علم انبیاء و اوصیا و همۀ دانشمندان پیشین بنی اسرائیل در آن وجود دارد، نزد آنهاست. و آنگاه فرمود: [[مصحف فاطمه]]{{س}} که سه برابر قرآن است نزد آنهاست. سپس [[امام صادق]]{{ع}} فرمود: {{عربی|اندازه=150%|«إِنَ‏ عِنْدَنَا عِلْمَ‏ مَا كَانَ‏ وَ عِلْمَ‏ مَا هُوَ كَائِنٌ‏ إِلَى‏ أَنْ‏ تَقُومَ‏ السَّاعَة»}}<ref>همانا علم گذشته و آینده تا روز قیامت نزد ماست.</ref>در تمام این مراحل ابابصیر با شگفتی و تعجب می‌گفت:{{عربی|اندازه=150%|«هَذَا وَ اَللَّهِ اَلْعِلْم»}}<ref>به خدا سوگند علم کامل همین است.</ref> و [[امام]]{{ع}} می‌فرمود:{{عربی|اندازه=150%|« إِنَّهُ لَعِلْمٌ وَ لَيْسَ بِذَاك‏‏ »}}<ref>این علم هست اما نه آن علم کامل.</ref> پس ابابصیر گفت: جانم به فدایت، پس آن علم کامل کدام است؟ و [[امام]]{{ع}} فرمود:{{عربی|اندازه=150%|« مَا يَحْدُثُ بِاللَّيْلِ وَ النَّهَارِ وَ الْأَمْرُ بَعْدَ الْأَمْرِ وَ الشَّيْ‏ءُ بَعْدَ الشَّيْ‏ء‏‏ »}}<ref>علمی که در هر شب و هر روز دربارۀ موضوعی پس از موضوع دیگر و چیزی پس از چیز دیگر تا روز قیامت پدید آید.</ref> ما گرچه این منابع و قدر این چشمه‌ها را نمی‌دانیم اما از این بیان می‌فهمیم، علمی که افزون بر آن نیست، روزی [[امامان]]{{عم}} ما شده و اگر بیان اجازه می‌داد نامی بالاتر از "[[علم فعلی یا حضوری یا دائمی و احاطی معصوم به چه معناست؟ (پرسش)|حضوری]]" و "[[علم فعلی یا حضوری یا دائمی و احاطی معصوم به چه معناست؟ (پرسش)|بالفعل]]" بر آن بگذاریم، دریغ نداشتیم. آیا پس از این می‌توان گفت: [[آیا علم غیب معصوم متوقف بر اراده اوست یا بر صرف التفات و توجه؟ (پرسش)|علم ایشان منوط به خواست آنهاست؟]] و اما اینکه [[امام]]{{ع}} در این روایت پرده را برداشت و سرکشی نمود، نه به خاطر آن بود که خود بداند کسی هست یا نه، تا با [[علم فعلی یا حضوری یا دائمی و احاطی معصوم به چه معناست؟ (پرسش)|علم حضوری]] ناسازگار باشد، بلکه برای آن بود که ابابصیر مطمئن شود شنونده‌ای در خانه نیست. ما با اختصار احادیثی را که بر وسعت علوم ایشان و حضورش نزد آنها دلالت داشت، نقل نمودیم چرا که در مقام بیان تمام روایات این موضوع نبودیم، بلکه غرض ما فقط آن بود که علم آنها را بشناسیم و برای شناخت آن از راه نقل، چاره‌ای نیست جز تمسک به آنچه به ما آموختند و از آن پرده برداشتند. آنچه آوردیم برای وصول به آن غرض و یافتن آن گمشده، کافی است، گر چه قطره‌ای است از باران و اندکی از دریای آثار و روایاتی که در این باره رسیده است»<ref>[[پژوهشی در باب علم امام (کتاب)|پژوهشی در باب علم امام]]، ص۷۹ - ۸۲.</ref>
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۲. آیت‌الله مکارم شیرازی؛}}
[[پرونده:مکارم شیرازی.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[ناصر مکارم شیرازی]]]]
::::::آیت‌الله '''[[ناصر مکارم شیرازی]]''' در کتاب ''«[http://makarem.ir/compilation/Reader.aspx?pid=61859&lid=0&mid=17237&catid=0 پیام قرآن]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«[[آیا امام معصوم عالم به غیب است؟ (پرسش)|آنها به تمام اسرار غیب آگاه‌اند]] ولی آگاهی آنها بر اصول کلی است؛ در همه جا کلیات را می‌دانند؛ در حالی که علم به تمام کلیات و جزئیات عالم، مخصوص ذات پاک خدا است. در حقیقت این سخن شبیه چیزی است که در روایات متعددی آمده است که [[امام علی]]{{ع}} فرمود: {{عربی|اندازه=150%|«اِنَّ رَسُولَ اللهِ {{صل}} عَلَّمَنى اَلْفَ بَاب مِنَ الْحَلاَلِ وَ الْحَرَامِ وَ مِمَّا کَانَ وَ مِمَّا یَکُونُ اِلَى یَوْمِ الْقِیَامَةِ، کُلُّ بَاب مِنْهَا یَفْتَحُ اَلْفَ باب فَذلِکَ اَلْفَ اَلْفَ باب»}}<ref>[[رسول خدا]] [[هزار باب]] از حلال و حرام و از آنچه در گذشته واقع شده، و یا در آینده تا روز قیامت واقع می‌شود به من تعلیم داد که هر بابی هزار باب را می‌گشاید، و آن هزار هزار باب است؛ [[بحارالانوار(کتاب)|بحارالانوار]]، جلد ۴۰، صفحه ۱۳۰.</ref>.<ref>[http://makarem.ir/compilation/Reader.aspx?pid=61859&lid=0&mid=17237&catid=0 پیام قرآن، ج۷، ص۲۴۲]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۳. آیت‌الله ضیاءآبادی؛}}
[[پرونده:11745.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[سید محمد ضیاءآبادی|ضیاءآبادی]]]]
::::::آیت‌الله '''[[سید محمد ضیاءآبادی]]''' در کتاب ''«[[تفسیر سوره ابراهیم (کتاب)|تفسیر سوره ابراهیم]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«آنها به تمام اسرار غیب آگاهند ولی آگاهی آنها بر اصول کلی است، در همه جا کلیات را می‌دانند، در حالی که علم به تمام کلیات و جزئیات عالم مخصوص ذات پاک خدا است. در حقیقت این سخن شبیه چیزی است که در روایات متعددی آمده است که [[علی]]{{ع}} فرمود: {{عربی|اندازه=155%|«إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ {{صل}} عَلَّمَنِي أَلْفَ بَابٍ مِنَ الْحَلَالِ وَ الْحَرَامِ وَ مِمَّا كَانَ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ كُلُّ بَابٍ مِنْهَا يَفْتَحُ أَلْفَ بَابٍ فَذَلِكَ أَلْفُ أَلْفِ بَابٍ»}}<ref>«[[رسول خدا]]{{صل}} هزار باب از حلال و حرام و از آنچه در گذشته واقع شده، و یا در آینده تا روز قیامت واقع می‌شود به من تعلیم داد که هر بابی هزار باب را می‌گشاید، و این هزار هزار باب است».</ref> عدد هزار در این احادیث خواه عدد تعداد باشد یا تکثیر، دلیل بر گسترش فوق‌العاده ابواب علمی است که [[پیامبر]]{{صل}} به آن حضرت آموخت، و نیز اشاره به آن است که این ابواب مشتمل بر یک سلسله اصول کلی بود که از آنها صدها یا هزاران باب دیگر گشوده می‌شد. این نکته نیز قابل توجه است که حدیث {{عربی|اندازه=155%|«اِذا شاوُا اَنْ یَعْلَمُوا عُلِّمُوا»}}<ref>«هرگاه بخواهند بدانند می‌دانند»</ref> ممکن است اشاره به همین معنی بوده باشد که آنها هرگاه بخواهند از بعضی جزئیات آگاه شوند به اصول کلی که از سوی خداوند یا [[پیامبر]]{{صل}} به آنها تعلیم شده است مراجعه کرده، به وسیله آن آگاه می‌شوند»<ref>[http://www.tahoorhost.ir/FA/Article/View/402541?term=%D9%84%D9%88%D8%AD%20%D9%85%D8%AD%D9%81%D9%88%D8%B8 کتاب تفسیر سوره ابراهیم، ص۲۴۹-۲۵۳.]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۴. آیت‌الله مصباح یزدی؛}}
[[پرونده:11196.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[محمد تقی مصباح یزدی|مصباح یزدی]]]]
آیت‌الله '''[[محمد تقی مصباح یزدی]]'''، در کتاب ''«[[ آموزش عقاید (کتاب)| آموزش عقاید]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«بی‌شک [[اهل بیت|اهل بیت پیغمبر]]{{صل}} بیش از سایر مردم از علوم آن حضرت، بهره‌مند بودند چنانکه درباره ایشان فرمود: {{عربی|اندازه=155%|«لا تُعلِّموهُمْ فَاِنَّهُمْ أعْلَمُ مِنْکُم»}}<ref>«به ایشان نیاموزید چرا که ایشان از شما داناتر می‌باشند»ر. ک: غاية المرام: ص۲۶۵، [[اصول كافى (کتاب)|اصول کافی]]: ج۱، ص ۲۹۴.</ref> مخصوصاً شخص [[امام علی|امیرمؤمنان]] {{ع}} که از دوران کودکی در دامان [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} پرورش یافته و تا آخرین لحظات عمر آن حضرت ملازم وی، و همواره درصدد فراگرفتن علوم و حقایق از [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} بود، و درباره وی فرمود: {{عربی|اندازه=155%|«أَنَا مَدِينَةُ الْعِلْمِ وَ عَلِيٌّ بَابُهَا»}}<ref>«من شهر دانش می‌باشم و علی درب آن می‌باشد»ر. ک: مستدرک حاكم، ج۳، ص ۲۲۶، جالب اين است كه يكى از علماء [[اهل‌سنت]] كتابى بنام «فتح الملک» العلىّ بصحة حديث مدينة العلم على نوشته كه در سال ۱۳۵۴ هـ در قاهره به چاپ رسيده است.</ref> و از خود [[امام علی|امیرمؤمنان]]{{ع}} نقل شده که فرمود: {{عربی|اندازه=155%|«اِنَّ رَسُولَ اللّهِ{{صل}} عَلَّمَنی اَلْفَ باب، وَ کُلُّ باب یَفْتَحُ اَلْفَ بابِ فَذلِکَ اَلْفَ باب، حتّی عَلِمْتُ ما کانَ وَ ما یکونُ اِلی یَوْمِ الْقِیامَةِ وَ عَلِمْتُ عِلْمَ الْمَنایا وَ الْبَلایا وَ فَصْلَ الْخِطابِ»}}<ref>«یعنی [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} هزار باب علم به من آموخت که هر بابی هزار باب دیگر می‌گشاید و مجموعاً می‌شود هزار هزار باب، تا آنجا که از هر چه بوده و تا روز قیامت خواهد بود آگاه شدم و علم منایا و بلایا (مرگ‌ها و مصیبت‌ها) و فصل‌الخطاب (داوری بحق) را فرا گرفتیم». ر. ک: ینابیع المودة: ص۸۸، [[اصول كافى (کتاب)|اصول کافی]]: ج۱، ص ۲۹۶.</ref> ولی علوم [[ائمه]] [[اهل بیت]]{{عم}} منحصر به آنچه از [[پیامبر اکرم]]{{صل}} بی‌واسطه یا باواسطه شنیده بودند نبوده است بلکه ایشان از نوعی علوم غیرعادی نیز بهره‌مند بوده‌اند که بصورت "[[الهام]] و "[[تحدیث]]"<ref>ر. ک: [[اصول كافى (کتاب)|اصول کافی]]، كتاب الحجة، ص ۲۶۴ و ص ۲۷۰.</ref> به ایشان افاضه می‌شده است نظیر الهامی که به [[خضر]] و [[ذوالقرنین]]<ref>[[اصول كافى (کتاب)|اصول کافی]]: ج۱، ص ۲۹۶.</ref> و [[حضرت مریم]]{{س}} و مادر [[موسی]]{{ع}} "[[وحی]]" گردیده که البته منظور از آن، [[وحی]] [[نبوت]] نیست، و با چنین علمی بوده که بعضی از [[ائمه|ائمه اطهار]]{{عم}} که در سنین طفولیت به مقام [[امامت]] می‌رسیدند از همه چیز آگاه بودند و نیازی به تعلّم و فراگیری از دیگران نداشتند»<ref>[http://mesbahyazdi.ir/node/1041 آموزش عقاید، ص۳۲۲.]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۵. آیت‌الله مصطفوی؛}}
[[پرونده:11135.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[سید حسن مصطفوی]]]]
آیت‌الله '''[[سید حسن مصطفوی]]''' و حجت الاسلام و المسلمین '''[[احمد مروی]]''' در مقاله ''«[[دلایل عقلی و نقلی علم غیب امامان معصوم (مقاله)|دلایل عقلی و نقلی علم غیب امامان معصوم]]»'' در این‌باره گفته‌اند:
::::::«دانش [[پیامبر]]{{صل}} از دو راه به [[امامان]]{{عم}} رسیده است: یکی از راه عادی که همان تعلیم و تعلم است. [[حضرت علی]]{{ع}} می‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|« کنت ادخل علی رسول االله لیلاً و نهارا فکنت اذا سألته اجانبی و ان سکتت ابتدأنی‏‏»}}<ref>«من شبها و روزها بر پیامبر اکرم{{صل}} وارد می‌گشتم، هر زمان که از او سؤال می‌پرسیدم پاسخ می‌نمود، و هر زمان که ساکت می‌گشتم او شروع به سخن گفتن می‌نمود»</ref>، راه دیگر تعلیم از راه غیر عادی و از راه القاء و عنایت خداوندی است. [[امام علی ]]{{ع}} آنگاه که به دستور [[پیامبر]]{{صل}} عازم یمن شد، از [[پیامبر]]{{صل}} درباره پرسشهایی که مردم یمن دربارة قضا از او می‌کنند، راهنمایی خواست که [[پیامبر]]{{صل}} فرمود: {{عربی|اندازه=150%|«فَضَرَبَ‏ بِيَدِهِ‏ عَلَى‏ صَدْرِي‏ وَ قَالَ اللَّهُمَّ اهْدِ قَلْبَهُ وَ ثَبِّتْ لِسَانَهُ فَمَا شَكَكْتُ فِي قَضَاءٍ بَعْدُ حَتَّى‏‏‏»}}<ref>«با دست خود بر سینه من زد و فرمود پروردگارا قلب او را هدایت نما و زبان او را ثابت فرما، از آن زمان به بعد نسبت به هیچ قضاوتی تردید ننمودم»؛ علامه حلی، احقاق الحق، ج۷، ص۶۶.</ref>. درباره معاشرت [[امامان]]{{عم}} با ملائکه آمده است، ملائکه در همه احوال بر [[امامان]]{{عم}} نازل و مانع رسیدن شرور به ایشان می‌شوند. به هنگام نماز با ایشان نماز می‌گذراند و آنچه در زمین، چه در شب و چه در روز رخ می‌دهد، به آگاهی [[امام]]{{ع}} می‌رسانند؛ چنانکه خداوند می‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|تَتَنَزَّلُ عَلَيْهِمُ الْمَلائِكَةُ أَلاَّ تَخَافُوا وَلا تَحْزَنُوا وَأَبْشِرُوا بِالْجَنَّةِ}}﴾}} <ref> فرود می‌آیند که نهراسید و اندوهناک نباشید و شما را به بهشتی که وعده می‌دادند؛ سوره فصلت، آیه:۳۰.</ref>. [[جبرئیل]]، [[میكائیل]] و ملک‌الموت همواره در معرض رؤیت امام‌اند و به ایشان مشکلات و دشواری‌هایی كه در كتاب و سنت نیست، [[الهام]] می‌کند، [[امامان]] محل آمد و شد ملائکه‌اند و هر ملکی که برای امری نازل می‌شود، نخست نزد [[امام]]{{ع}} می‌آید و آن را بر [[امام]]{{ع}} عرضه می‌دارد<ref>صفار قمی، بصائر الدرجات، ج۲ ،ص۱۱۰-۱۱۳ و ج۵ ،ص۲۵۳-۲۵۶.</ref>. به هر روی، چنانکه فیلسوفان مسلمان اثبات كرده‌اند، نظام آفرینش نظام احسن است و آنچه در هستی وجود دارد، جلوه‌هایی از ذات باری‌ تعالی است. هر موجودی که از نظر رتبه وجودی نزدیک‌تر به هرم هستی باشد، از کمالات فرزن‌تری برخوردار است. انبیا و امامان برگزیدگان خداوندند که با اعطای الهی و ظرفیت‌های ذاتی که دارند به این کمالات نائل آمده‌اند»<ref>[[دلایل عقلی و نقلی علم غیب امامان معصوم (مقاله)|دلایل عقلی و نقلی علم غیب امامان معصوم]]، [[قبسات (نشریه)|فصلنامه قبسات]]، شماره ۶۳ ص ۲۹.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}
{{جمع شدن|۶. حجج الاسلام و المسلمین نجارزادگان، شاکر و محمدی؛}}
[[پرونده:Najarzadegan.gif|بندانگشتی|right|100px|[[فتح‌الله نجارزادگان|نجارزادگان]]]]
::::::حجج الاسلام و المسلمین '''[[فتح‌الله نجارزادگان]]'''، '''[[محمد تقی شاکر]]''' و '''[[حسن محمدی احمد‌آبادی]]''' در مقاله ''«[[ظاهر و باطن قرآن و مبادی آگاهی امام از آن (مقاله)|ظاهر و باطن قرآن و مبادی آگاهی امام از آن]]»'' در این‌باره گفته‌‌اند:
::::::«از روایات مشهور در کتب حدیثی فریقین، [[رابطه الف باب با علم غیب معصوم چیست؟ (پرسش)|روایات ألف باب]] است که از طرق متعدد نقل شده است<ref>مناقب، ج۲، ص۳۶.</ref> تحقق این امر در روزها و یا ساعات پایانی عمر شریف [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} صورت پذیرفت، و حضرت هزار دروازه علم را که هر یک گشاینده هزار در علم است، به [[امام علی]]{{ع}} تعلیم و تحدیث نمود. روایت [[اصبغ بن نباته]] از [[امام علی|امیرالمؤمنین]]{{ع}} دلالت می‌کند که ابواب تعلیمی به آن حضرت توسط [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}}، شامل حلال و حرام الهی و آگاهی‌هایی نسبت به گذشته و آینده است<ref>ابن‌بابویه (صدوق)، الأمالیج۲، ص۶۴۷.</ref> غزالی نیز در توصیف این دانش [[امام علی|امیرالمؤمنین]]{{ع}} و طبیعی بودن و یا فوق طبیعی بودن آن، با پذیرش این روایت و صحیح دانستن آن، معتقد به الهی و لدنّی بودن این معرفت و آگاهی است و با تجلیل و احترام از این امر یاد می‌کند<ref>[[ابن‌طاوس]]، سعد السّعود للنّفو المنضود، ص۲۸۴.</ref> این منبع دانش در کنار کتاب جامعه دو منبع اصلی آگاهی کامل امام از حلال و حرام الهی است. مطابق رهنمود آیات و روایات، [[ائمه اطهار]]{{عم}} دانش کامل به حلال و حرام احکام را از طریق [[پیامبر اکرم]]{{صل}} بهره‌مند شده‌اند. از این رو، نقش امام نسبت به این علوم، نقشی تبیینی و امام‌محوری برای تبلور دانش‌های انتقالی از پیامبر است»<ref>[[ظاهر و باطن قرآن و مبادی آگاهی امام از آن (مقاله)|ظاهر و باطن قرآن و مبادی آگاهی امام از آن]]، [[پژوهش‌نامه معارف قرآنی (نشریه)|فصلنامه پژوهش‌نامه معارف قرآنی]]، شماره۱۴، ص۴۸.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}
{{جمع شدن|۷. حجت الاسلام و المسلمین هاشمی؛}}
[[پرونده:11720.JPG|100px|right|بندانگشتی|[[سید علی هاشمی ۱|هاشمی]]]]
حجت الاسلام و المسلمین دکتر '''[[سید علی هاشمی ۱|سید علی هاشمی]]''' در مقاله ''«[[علم امام تام یا محدود؟ (مقاله)|علم امام تام یا محدود؟]]»'' و در کتاب ''«[[ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی (کتاب)|ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی]]»'' در این‌باره گفته است:
:::::*«اگرچه روایات و بررسی‌های تاریخی، دانش آموختن [[ائمه]]{{عم}} را نزد انسان‌های غیر معصوم تأیید نمی‌کنند، اما روایات متعددی دلالت بر آن دارند که هر امامی از امام پیشین، دانش‌هایی را فرا می‌گرفته است که در صدر این سلسله، [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} قرار دارد. در روایات متعددی از ائمه این مضمون نقل شده است که تمام علوم پیامبر نسل به نسل به آنان منتقل شده است. روایاتی نیز بر آن دلالت دارند که هر [[امام]]{{ع}}، علوم خود را به امام پس از خود تحویل می‌دهد. سند برخی از این روایات معتبر است. در روایتی به صراحت بیان شده است که امام هر زمان، در آخرین لحظۀ عمر امام پیشین، علوم او را دریافت می‌کند. سند حدیث دوم این مجموعه موثق است . این روایات نشان می‌دهند [[علم امام]]{{ع}}، پیش از تحویل گرفتن آن علوم، کامل نیست»<ref>[http://fa.imamatpedia.com/wiki/%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%D8%AA%D8%A7%D9%85_%DB%8C%D8%A7_%D9%85%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF%D8%9F_(%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87) علم امام تام یا محدود؟]</ref>
:::::*«اگرچه روایات و بررسی‌های تاریخی، دانش‌آموزی ائمه{{عم}} را نزد انسان‌های غیرمعصوم تأیید نمی‌کند، اما روایات متعددی دلالت بر آن دارند که هر امامی از حجت پیش از خود دانش‌هایی را فرا می‌گرفته است که در صدر این سلسله، [[پیامبر اکرم]]{{صل}} قرار دارند. در این موضوع، افزون بر فراگیری علومی که به حوزه‌هایی از دانش مانند احکام و تفسیر قرآن اشاره دارند، به آموختن مطالب جزئی مانند آگاهی از رخ دادن حادثه‌ای در آینده نیز توجه داشته‌ایم؛ زیرا حتی این‌گونه موارد جزئی نیز می‌توانند علم‌آموزی ائمه{{عم}} را از حجت‌های پیشین تأیید کنند. اینک به‌ترتیب روایات یکایک ائمه{{عم}} را در این موضوع مرور می‌کنیم. (...)
::::::روایات متعددی از امام باقر و امام صادق{{ع}} بر این نکته تأکید دارند که ائمه{{عم}} از رسول ‌خدا{{صل}} و امامان پیشین، علوم الهی و ویژه‌ای را دریافت کرده بودند. این روایات، تواتر معنوی دارند و افزون بر اثبات محتوای خود، ضعف سندی برخی روایات دیگر را نیز جبران می‌کنند. از امام باقر{{ع}} نقل شده است که به خدا قسم! رسول‌ خدا، حرفی از علومی را که خداوند عزو‌جل به او آموخته بود نگذاشت، مگر آنکه آن را به علی آموخت؛ سپس آن علوم به ما رسید.<ref>ر.ک: [[محمد‌ بن یعقوب کلینی]]، الکافی، ج‏۱، ص۶۵۵؛ محمد‌بن‌حسن صفار، بصائر الدرجات، ص۲۹۵؛ محمد بن محمد مفید، الاختصاص، ص۲۷۹.</ref> در روایتی، به‌صراحت بیان شده است که علم امیرالمؤمنین{{ع}} از علم رسول ‌خدا{{صل}} سرچشمه گرفته است و سپس دیگر ائمه{{عم}} یکایک این علوم را آموخته‌اند.<ref>ر.ک: [[محمد‌ بن حسن صفار]]، بصائر الدرجات، ص۲۹۵؛ [[محمد بن محمد مفید]]، الاختصاص، ص۲۷۹.</ref> از آن حضرت نقل شده است: خداوند اسرارش را به جبرئیل بیان کرد و جبرئیل آن را به محمد{{صل}} و ایشان به علی{{ع}} و آن حضرت به هرکس بخواهد، یکی پس از دیگری.<ref>ر.ک: [[محمد‌ بن حسن صفار]]، بصائر الدرجات، ص۳۷۷.</ref> روایات دیگری نیز این مضمون را تأیید می‌کنند. در گفتار دیگری که از ایشان نقل شده، آمده است: «اگر از خودمان سخن بگوییم، گمراه می‌شویم؛ چنان‌که کسانی که پیش از ما بودند، گمراه شدند؛ ولی ما با دلیل روشن از جانب خداوند سخن می‌گوییم که خداوند آن را برای پیامبرش و او (پیامبر{{صل}}) برای ما بیان کرده است». سندهای دیگری از این روایت، با تغییرات اندکی در عبارات، همین مطلب را گزارش کرده‌اند.<ref>ر.ک: [[محمد‌ بن حسن صفار]]، بصائر الدرجات، ص۲۹۹.</ref>
::::::در روایات امام صادق{{ع}} نیز نقل شده است همه علومی را که خداوند به پیامبر آموخته بود، آن حضرت به امیرالمؤمنین{{ع}} آموزش داد.<ref>ر . ک: همان، ص۲۹۰ـ۲۹۳.</ref> روایات این باب، مستفیض‌اند.<ref>همچنین ر.ک: [[محمد‌ بن یعقوب کلینی]]، الکافی، ج‏۱، ص۶۵۴ـ ۶۵۵.</ref> به ‌کار رفتن تعبیر «تعلیم» در این روایات، به‌خوبی بر آموزشی بودن این علوم تصریح دارند. در روایات متعددی از آن حضرت، این مضمون نقل شده است که علوم پیامبران به پیامبر اکرم{{صل}} و از آن حضرت به امیرالمؤمنین{{ع}} و نسل‌به‌نسل به امامان پس از ایشان منتقل شده است.<ref>ر.ک: [[محمد‌ بن یعقوب کلینی]]، الکافی، ج‏۱، ص۵۵۹، روایات ۴، ۵ و ۶.</ref> بنا بر این روایات، هیچ‌چیز نیست که خداوند به پیامبران داده باشد، ولی به پیامبر اعظم{{صل}} نداده باشد و هیچ‌چیز نیست که به پیامبر داده شده باشد، مگر آنکه ایشان آن را به امیرالمؤمنین{{ع}} آموخته است.<ref>محمد‌ بن حسن صفار، بصائر الدرجات، ص۲۹۷.</ref> در روایات متعددی، آن حضرت وراثت از رسول‌ خدا{{صل}} را یکی از شیوه‌های دریافت دانش توسط ائمه{{عم}} معرفی کرده‌اند که می‌تواند مؤید روایات پیشین باشد.<ref>ر.ک: محمد‌ بن یعقوب کلینی، الکافی، ج‏۱، ص۶۵۷.</ref> آن حضرت بر این نکته تأکید کرده‌اند که هر پاسخ ایشان به پرسش‌های دیگران، دانشی است که از رسول‌ خدا{{صل}} فراگرفته‌اند و نظرات شخصی خود نیست.<ref>ر.ک: محمد‌ بن یعقوب کلینی، الکافی، ج‏۱، ص۱۴۸.</ref> سند این روایت، صحیح است.<ref>همچنین ر.ک: محمد‌ بن حسن صفار، بصائر الدرجات، ص۳۰۰ـ۳۰۱.</ref> همچنین از ایشان نقل شده است که امامی از دنیا نمی‌رود، مگر آنکه علم خود را به جانشینش منتقل می‌کند. البته امام بعدی در آن حال ساکت است و آن علوم را اظهار نمی‌کند تا اینکه به مقام امامت برسد.<ref>ر.ک: محمد‌بن‌حسن صفار، بصائر الدرجات، ص۴۶۶. سند این روایت، صحیح است.</ref> این‌گونه تعابیر، ظهور روشنی در علم‌آموزی هر امام از حجت پیشین دارند. (...)
::::::شیوه انتقال دانش از یک حجت به حجت بعد:
:::::#'''تعلیم و تعلم عادی:''' ظاهر برخی تعابیر روایات یاد‌شده، این احتمال را تقویت می‌کند که دست‌کم در برخی موارد، تعلیم علوم به‌ صورت عادی بوده است. قرائت آیاتی که در غیبت امیرالمؤمنین{{ع}} بر پیامبر{{صل}} نازل شده بود، برخی پرسش‌های امیرالمؤمنین{{ع}} از پیامبر{{صل}}، یا امامی از امام پیشین، و برخی از خبرهای مربوط به زمان و چگونگی شهادت ائمه{{عم}} که حتی افراد عادی دیگر نیز آنها را نقل کرده‌اند، ظهور یا صراحت در آن دارند که این علوم به‌ طور عادی به آنان تعلیم داده شده است؛ مانند خبر شهادت سیدالشهدا{{ع}} که افرادی مانند جناب ام‌سلمه{{س}} نیز آن را نقل کرده‌اند. چنین دانش‌هایی، به شیوه‌ای عادی به امام آموخته شده‌اند؛ یعنی اگر کس دیگری نیز آن سخنان را می‌شنید، به‌ طور عادی آن مطالب را فرامی‌گرفت. یادآور می‌شویم که مقصود از علم‌آموزی در این نوشتار، اعم از فراگرفتن دانش‌های جامع و کلی مانند احکام دین است، و آموختن مطالب جزئی، مانند آگاهی از تفسیر یک آیه یا تحقق یک حادثه در آینده را نیز شامل می‌شود.
:::::#'''تعلیم و تعلم ویژه:''' با اینکه برخی از علوم ائمه{{عم}} به شیوه عادی فراگرفته شده‌اند، به ‌نظر می‌رسد در موارد بسیاری، آموزش و فراگیری علوم اهل‌بیت{{عم}} عادی نبوده است. بنا بر روایتی، امام باقر{{ع}} در پاسخ به این پرسش که شما چگونه مدعی هستید که تنها وارث علوم پیامبرید، درحالی‌که پیامبر{{صل}} برای تمام مردم مبعوث شده بود، با استناد به برخی آیات بیان کردند که آنچه پیامبر{{صل}} آشکار کرد، برای تمام مردم بود؛ اما آنچه از آن سخن نگفت و خداوند از ایشان خواست که بر زبان نیاورد، مخصوص اهل‌بیت{{عم}} است. در ادامه این روایت آمده است که رسول ‌خدا{{صل}} با برادرش علی{{ع}} پنهانی سخن می‌گفت و با دیگر اصحابش این‌گونه رفتار نمی‌کرد. به همین دلیل است که امیرالمؤمنین{{ع}} فرمود: پیامبر{{صل}} بر من هزار باب علم را گشود که از هر باب، هزار باب دیگر گشوده می‌شد. این علوم، همان علوم مخصوص و پنهانی بوده که از پیامبر{{صل}} به امیرالمؤمنین{{ع}} و از ایشان به دیگر ائمه{{عم}} منتقل شده است. در ادامه همین روایت، در توضیح بیشتر این مطلب آمده است: خداوند متعال بر پیامبرش کتابی را فرستاد که در آن، (علم) آنچه گذشته و آنچه تا قیامت رخ می‌دهد، آمده است. سپس فرمودند: خداوند به پیامبرش وحی کرد که چیزی از علوم پنهان و اسرارش باقی نگذارد، مگر آنکه آن را به‌ طور پنهانی به او (امیرالمؤمنین{{ع}}) بیاموزد. این تعابیر، اگرچه به‌صراحت غیر‌عادی بودن روش این تعلیم و تعلم را نشان نمی‌دهد، با توجه به گستردگی قلمرو این تعالیم، می‌توان ادعا کرد که ظهور در غیر‌عادی بودن روش آموزش و فراگیری آن دارد. در روایتی از امام صادق{{ع}} آمده است که تا کنون بیش از دو حرف از آن حروف (هزار حرفی که پیامبر{{صل}} به امیرالمؤمنین{{ع}} آموخت) آشکار نشده است.
::::::چنان‌که گفته شد، در برخی از این روایات آمده است تمام علومی که خداوند به فرشتگان و پیامبرانش داده بود، از طریق رسول ‌خدا{{صل}} به ائمه{{عم}} رسیده است. گستردگی قلمرو این علوم، این احتمال را تأیید می‌کند که بسیاری از این علوم به شیوه‌ای ویژه به ائمه{{عم}} تعلیم داده شده‌اند؛ وگرنه عمر محدود انسان‌ها برای آموختن همه این علوم کفایت نمی‌کند؛ به‌ویژه آنکه می‌دانیم برخی از ائمه، مدت محدودی امام پیش از خود را درک کردند؛ مانند امام جواد{{ع}} که در حدود هفت یا نه‌سالگی به امامت رسیدند. همین‌طور امام هادی{{ع}} که در حدود هشت‌سالگی، و حضرت صاحب‌الزمان{{ع}} در حدود پنج‌سالگی امامت را بر عهده ‌گرفتند. همچنین تعبیر اسرار الهی که در برخی روایات برای اشاره به این علوم به ‌کار رفته است، نشان می‌دهد شیوه تعلیم ـ دست‌کم برخی مصادیق یا مراتب ـ این علوم، عادی نبوده و گونه خاصی داشته است. بنابراین می‌توان به این نتیجه رسید که انتقال بسیاری از علوم و اسرار به ائمه{{عم}}، به شیوه‌ای خاص و غیرمتعارف بوده است؛ هرچند آنان به‌ طور عادی و طبیعی نیز برخی علوم را از پیامبر یا امام پیشین دریافت کرده‌اند؛ مانند مواردی که امام همانند دیگران حدیثی را از رسول ‌خدا{{صل}} یا امام پیشین شنیده و آن را مانند دیگر راویان نقل کرده است»<ref>[[ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی (کتاب)|ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی]]؛ ص۱۶۳-۱۷۹.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}
{{جمع شدن|۸. حجت الاسلام و المسلمین موسوی؛}}
[[پرونده:120129.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[سید امین موسوی|موسوی]]]]
حجت الاسلام و المسلمین '''[[سید امین موسوی|موسوی]]'''، در کتاب ''«[[ گستره علم غیب از دیدگاه ادیان ابراهیمی (کتاب)|گستره علم غیب از دیدگاه ادیان ابراهیمی]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«شیعیان و عده کثیری از اهل تسنن بر این باورند که [[علم غیب]] ذاتی و مطلق از آن خدای سبحان است و هیچ کس از آن خبر ندارد و آیاتی از قرآن کریم<ref>نمل، آیه ۶۵؛ انعام، آیه ۵۹؛ اعراف، آیه ۱۱۸.</ref>. هم آگاهی از [[غیب]] مطلق و احاطه بر آن را برای خدا ثابت می‌کنند. ولی جایز است این علم که بالذّات از آن خداوند است به افرادی از بشر نیز داده شود، البته آگاهی از [[غیب]] چنین افرادی بالذّات نخواهد بود بلکه به تعلیم و موهبت الهی بدون اکتساب خواهد بود و آن‌ها جز انبیا و اولیا کسان دیگر نمی‌باشند، [[علم غیب]] انبیا و اولیا حاصل از علم و عمل است، علم و عمل به منزله دو بال نفس ناطق‌اند که به اندازه پیروی این دو بال از عوالم بی‌پایان پرواز می‌کنند، پروازی که نشأت شهادت داخل به عالم غیب بوسیله [[وحی]] و [[الهام]] است. آموزه [[وحی]] و [[الهام]] به انبیا و آموزه [[الهام]] به اولیا طریقی از اشراق معرفت است، این نوع آگاهی و معرفت انبیا از ضروریات رسالت آن‌هاست تا دلیل بر صدق نبوت‌شان باشد و آن‌ها هم در زمان‌ها و مکان‌های مختلف آگاهی از [[غیب]] را از خودشان نشان داده‌اند»<ref>[http://fa.imamatpedia.com/wiki/گستره_علم_غیب_از_دیدگاه_ادیان_ابراهیمی_(کتاب)#.D8.AF.D8.B1.D8.A8.D8.A7.D8.B1.D9.87.D9.94_.D9.BE.D8.AF.DB.8C.D8.AF.D8.A2.D9.88.D8.B1.D9.86.D8.AF.D9.87 گستره علم غیب از دیدگاه ادیان ابراهیمی؛ ص: ۱۵۶.]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}
{{جمع شدن|۹. حجت الاسلام و المسلمین نادم؛}}
[[پرونده:673639443601.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[محمد حسن نادم|نادم]]]]
حجت الاسلام و المسلمین دکتر [[محمد حسن نادم]] در کتاب ''«[[علم امام از نگاه امیرالمؤمنین با تأکید بر نهج البلاغه (مقاله)|علم امام از نگاه امیرالمؤمنین با تأکید بر نهج البلاغه]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«[[امام علی]]{{ع}} نحوۀ دریافت علم از [[پیامبر خاتم|پیامبر اکرم]]{{صل}} را به دو صورت بیان کرده‌اند؛ یکی به‌صورت عادی و دیگری به‌صورت غیرعادی. فراگیری علم به‌صورت عادی، امری است همگانی که هرکس به‌اندازۀ استعداد، تلاش و کوشش خود می‌تواند از علم و معلّم بهره برد. [[امام علی]]{{ع}} از این نظر هم در میان اصحاب فردی ممتاز بوده است؛ ازاین‌جهت وقتی به [[معاویه]] نامه می‌نویسند بر این نکته تأکید کرده و امتیاز بهره‌مندی از علوم [[پیامبر خاتم|رسول الله]]{{صل}} را مختص خود می‌دانند و موقعیت علمی خویش نسبت به قرآن و مسائل مربوط به دین را مرهون نزدیکی‌شان به [[پیامبر]]{{صل}} می‌دانند. حضرت در بخشی از آن نامه می‌فرمایند: به‌راستی‌که ممتازترین مردم برای رهبری این امت کسی است که درگذشته و اکنون نزدیک‌ترین کس به [[پیامبر خاتم|رسول خدا]]{{صل}}، داناترین کس به کتاب خدا و فهیم‌ترین شما به دین خدا باشد.<ref>ابن مزاحم، نصر، وقعه الصفین، ۱۵۰٫ قابل توجه اینکه امام در این نامه؛ ملاک امامت را برتری علمی خود در قرآن، در احکام دین ودرقرابت با رسول خدا بر دیگران می‌داند: {{عربی|اندازه=155%|إنّ أولی النّاس بأمر هذه الأمه قدیما و حدیثا أقربها من رسول الله (صلی الله علیه و آله) و ألمها بالکتاب و أفقها فی الدّین...}}.</ref>
:::::#'''[[علم عادی]] از نگاه [[امام علی]]{{ع}}:''' [[امام علی]]{{ع}} دربارۀ علوم عادی، به منابع انسانی و عادی اشاره می‌کنند و بعضی از آگاهی‌های خود را ناشی از تجربه، تحقیق و به‌کارگیری فکر و اندیشه می‌دانند. آن حضرت دراین‌باره در وصیتی که به فرزندانشان دارند، می‌فرمایند: فرزندم! هرچند من به‌اندازۀ همۀ آنان که پیش از من بوده‌اند نزیسته‌ام، اما در کارهایشان نگریسته‌ام و در سرگذشتشان اندیشیده و آنچه از آنان مانده را دیده‌ام تا چون یکی از ایشان گردیده‌ام؛ بلکه با آگاهی از کارهایشان، به دست آورده‌ام، گویی چنان است که با نخستین تا پسینیان به سر برده‌ام.<ref>{{عربی|اندازه=155%|أَیْ‏ بُنَیَ‏ إِنِّی‏ وَ إِنْ لَمْ أَکُنْ عُمِّرْتُ عُمُرَ مَنْ کَانَ قَبْلِی فَقَدْ نَظَرْتُ فِی أَعْمَالِهِمْ وَ فَکَّرْتُ فِی أَخْبَارِهِمْ وَ سِرْتُ فِی آثَارِهِمْ حَتَّى عُدْتُ کَأَحَدِهِمْ بَلْ کَأَنِّی بِمَا انْتَهَى إِلَیَّ مِنْ أُمُورِهِمْ قَدْ عُمِّرْتُ مَعَ‏ أَوَّلِهِمْ إِلَى آخِرِهِمْ فَعَرَفْتُ صَفْوَ ذَلِکَ مِنْ کَدَرِهِ وَ نَفْعَهُ مِنْ ضَرَرِه‏...}} (نهج البلاغه، نامۀ ۳۱)</ref> [[پیامبر خاتم|پیامبر اکرم]]{{صل}} نیز درجایی به قدرت ذهنی و خرد [[امام علی]]{{ع}} اشاره کرده و می‌فرمایند: داناترین اصحاب، علی بن ابی‌طالب است، به علت داشتن علم فراوان و دقت نظر در برداشت‌ها.<ref>{{عربی|اندازه=155%|عالمهم علی بن ابی طالب لمزید علمه و دقایق مستنبطاته}}. (ابن حجر هیتمی، الصواعق المحرقه،۹۰؛ ابن اثیر، علی بن ابی الکرم، اسد الغابه،۴/۱۰)</ref>
:::::#'''[[علم غیرعادی]] [[امام]] از نگاه [[امام علی]]{{ع}}:''' نخست باید توجه داشت که فراگیری علم به‌صورت غیرعادی از جانب [[پیامبر خاتم|پیامبر اکرم]]{{صل}} چند ویژگی دارد: همانند علم عادی، همگانی و فراگیر نیست؛ کسی می‌تواند از این علم _که از آن به علم القایی یاد می‌شود_ بهره‌مند گردد که دارای ظرفیت و جایگاه خاص باشد. به گواهی تاریخ، [[امام علی]]{{ع}} از این ظرفیت و جایگاه در حد اعلای آن برخوردار بود. این نوع آموزش، به [[امام علی|امیرالمؤمنین]]{{ع}} اختصاص دارد و دیگر اصحاب از این نوع تعلیم بهره نداشتند، یا اگر داشتند، در تراز [[امام علی]]{{ع}} نبود. [[امام علی|حضرت امیر]]{{ع}} در خطبۀ قاصعه در تأیید موارد ذکر شده می‌فرمایند: شما از موقعیت و جایگاه من نسبت به رسول خدا به سبب خویشاوندی نزدیک و مقام مخصوصم آگاهید. در زمان کودکی مرا در دامن خود می‌نشاند و در آغوشش به گرمی می‌فشرد و کنارش می‌خواباند؛ بدنش را به بدنم می‌چسباند و بوی عطر دل انگیزش را به مشامم می‌رساند و لقمه را می‌جوید و در دهانم می‌گذارد. هیچ‌گاه دروغی در گفتارم و خطایی در رفتارم ندید. از آن زمان که [[پیامبر]] را از شیر گرفتند، خداوند بزرگ‌ترین فرشته‌اش را ملازم وی ساخت تا شبانه‌روز او را در طریق کرامت و اخلاق نیک براند. من نیز همانند کودکی که در پی مادرش گام برمی‌دارد به دنبال او می‌رفتم، هرروز روزنه‌ای از اخلاق کریمانۀ خود برایم می‌گشود و مرا به پیروی از خودش فرمان می‌داد. هرسال به غار حرا می‌رفت و مجاور آن می‌شد، من می‌دیدمش و جز من کسی نمی‌دیدش. در آن زمان اسلام در هیچ خانه‌ای نیامد جز خانه‌ای که [[پیامبر|پیامبر خدا]] و خدیجه در آن بودند و من سومین آن‌ها بودم. نور [[وحی]] و [[رسالت]] را می‌دیدم و بوی پیامبری به مشامم می‌رسید. صدای ناله و فغان شیطان را هنگامی‌که وحی بر [[پیامبر]] فرود می‌آمد شنیدم، گفتم: ای رسول خدا! این صدای ناله چیست؟ فرمود: این فریاد فغان شیطان است که از اینکه پرستیده شود ناامید گشت. تو می‌شنوی آنچه را من می‌شنوم، و می‌بینی آنچه را من می‌بینم، مگر اینکه نبی نیستی؛ اما وزیر و یاور من هستی و بر راه خیر می‌روی.<ref>{{عربی|اندازه=155%|وقد علمتم موضعی من رسول الله بالقرابه القریبه، والمنزله الخصیصه. وضعنی فی حجره وأنا ولید، یضمنی إلی صدره، ویکنفنی فی فراشه، ویمسنی جسده، ویشمنی عرفه. وکان یمضغ الشیء ثم یلقمنیه، وما وجد لی کذبه فی قول، ولا خطله فی فعل، ولقد قرن الله به من لدن أن کان فطیما أعظم ملک من ملائکته، یسلک به طریق المکارم، ومحاسن أخلاق العالم، لیله ونهاره، ولقدکنت أتبعه إتباع الفصیل أثر أمه، یرفع لی فی کل یوم من أخلاقه علما، ویأمرنی بالإقتداء به، ولقد کان یجاور فی کل سنه بحراء، فأراه ولا یراه غیری. ولم یجمع بیت واحد یومئذ فی الإسلام غیر رسول الله وخدیجه وأنا ثالثها، أری نور الوحی والرساله وأشم ریح النبوه. ولقد سمعت رنه الشیطان حین نزل الوحی علیه فقلت: یا رسول الله ما هذه الرنه؟ فقال: هذا الشیطان قد أیس من عبادته. أنک تسمع ما أسمع. وتری ما أری، ألا إنک لست بنبی، ولکنک لوزیر، وأنک لعلی خیر}}</ref>
::::::شبیه همین مضمون را [[ابن اثیر]] از زبان [[امام علی|امیرالمؤمنین]]{{ع}} این‌گونه می‌آورد: [[پیامبر]] می‌خواست مرا به یمن بفرستد، گفتم: ای رسول خدا! مرا به‌سوی یمن برمی‌انگیزانی درحالی‌که از من قضاوت طلب می‌کنند و من نسبت به آن آگاهی ندارم. [[پیامبر]] گفت: نزدیک بیا! پس نزدیک شدم، با دستش بر سینه‌ام زد و آنگاه فرمود: خداوندا! زبانش را استوار گردان و قلبش را هدایت کن» سپس به شکافندۀ دانه سوگند، هرگز در قضاوت بین مردم ازآن‌پس تردید نکردم.<ref>{{عربی|اندازه=155%|بعثنی رسول الله (صلی الله علیه و آله) الی الیمن، فقلت: یا رسول‌الله (صلی الله علیه و آله) تبعثنی الی الیمن و یسألونی عن القضاء و لا علم لی به، قال أدن، فدنوت، فضرب بیده علی صدری، ثم قال: «اللّهم ثبّت لسانه واهد قلبه»، فلما و الّذی فلق الحبّه، و برأ النسمه، ما شککت فی قضاء بین اثنین بعد. (ابن اثیر، علی بن ابی الکرم}}، همان، ۴/۹۹؛ حاکم نیشابوری، المستدرک، ۳/۱۳۴؛ احمد حنبل، المسند، ۱/۸۳؛ ابی داوود طیالسی، المسند، ۱/۱۶ و ۶۹؛ ابن حنبل، فضائل الصحابه، ۲/۵۸۱، ۶۹۹، ۷۱۶؛ به نقل ازمرعشی نجفی، موسوعه الامامه فی نصوص اهل السنه، ۱۶/۲۱۵ و ۲۱۶)</ref> ابن سعد این روایت را به‌گونه‌ای دیگر آورده به این مضمون که [[پیامبر]] اکرم در پاسخ [[امام علی|علی]]{{ع}} در حق او این‌گونه دعا کردند: خدایا قلبش را هدایت کن و زبانش را استوار گردان.<ref>ابن سعد، طبقات الکبری، ۲/۱۰۰٫ دربارۀ اینکه رسول خدا در حق امام علی مکرر دعا فرموده، ر.ک: مرعشی نجفی، همان، ۱۶/۲۲۳ ـ ۲۲۸٫</ref> تذکر این نکته لازم است که از روایات استفاده می‌شود که بعضی از اصحاب [[پیامبر]]{{صل}}، مانند [[سلمان فارسی]] و [[حذیفه بن یمان]]، نیز بهره‌ای از علوم القائی [[پیامبر]] داشته‌اند؛ اما هیچ‌کدام نگفته‌اند که بر [[امام علی]]{{ع}} پیشی دارند و شواهد گوناگونی بر اعتراف ایشان نسبت به برتری آن حضرت بر تمامی صحابه، وجود دارد.<ref>ر.ک: ابن ابی الحدید، عبدالحمیدبن هبه الله، همان، ۲/۲۸۶ و ۲۸۷؛ مجلسی، محمد باقر، همان، ۴۳/۳۲۵، ۳۳۱-۳۳۲٫</ref>»<ref>[[علم امام از نگاه امیرالمؤمنین با تأکید بر نهج البلاغه (مقاله)|علم امام از نگاه امیرالمؤمنین با تأکید بر نهج البلاغه]].</ref>.
{{پایان جمع شدن}}
{{جمع شدن|۱۰. حجت الاسلام و المسلمین شاکر؛}}
[[پرونده:847645352.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[محمد تقی شاکر|شاکر]]]]
::::::حجت الاسلام و المسلمین '''[[محمد تقی شاکر]]''' در مقاله ''«[[منابع علم امام در قرآن (مقاله)|منابع علم امام در قرآن]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«روایات مشهور به "ألف باب"، از روایات پرتعدادی هستند که یکی از منابع و مجاری علوم [[ائمه]]{{عم}} را تبیین می‌کنند. در مناقب آمده است که ابن بابویه در خصال از ۲۴ طریق و صفار در بصائرالدرجات از ۶۶ طریق این خبر را روایت نموده‌اند.<ref>[[ابن شهر آشوب]]، مناقب، ج۲، ص۳۶.</ref> در کتب [[اهل‌سنت]] نیز این روایت نقل شده است.<ref>[[علامه حلی، نهج الحق، ص۲۴۰.</ref> بر خلاف سایر مجاری علوم [[اهل‌ بیت]]{{عم}} که غالباً در زمان [[امام باقر]]{{ع}} و به صورت گسترده تر در زمان [[امام صادق]]{{ع}} تبیین گردیده‌اند ، [[روایات]] "[[الف باب]]" در موارد متعددی از زبان [[امام علی|امیرالمؤمنین]]{{ع}} و برخی از صحابه و تعدادی از همسران [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} بیان و نقل شده است. همه روایاتی که در این زمینه وارد شده‌اند، انتقال‌دهنده علوم را [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} و دریافت‌کننده آنها را [[امام علی]]{{ع}} بیان نموده‌اند.
::::::روایت [[اصبغ بن نباته]] از [[امام علی|امیرالمؤمنین]]{{ع}} دلالت می‌کند که ابواب تعلیمی به آن حضرت توسط [[پیامبر اکرم]]{{صل}}، شامل حلال و حرام الهی و آگاهی‌هایی نسبت به گذشته و آینده است؛ هرچند باید ادعا نمود طبق روایات، تعلیمات [[پیامبر]]{{صل}} به [[امام علی]]{{ع}} منحصر به این امور نبوده است. <ref>[[ابن بابویه]]، خصال، ج۲، ص۶۴۷؛ صفار، بصائرالدرجات، ص۳۰۵ (با كمی تفاوت).</ref> از این روایت استفاده می‌شود که هزار باب علم، منحصر به علم حلال و حرام نیست؛ بلکه علومی گسترده را شامل می شود.<ref>[[ابن بابویه]]، همان، ص۶۵۱؛ صفار، همان، ص۳۰۶، ۳۰۹ و ۳۵۸؛ راوندی، خرائج و الجرائح، ج۲، ص۷۴۶؛ ابن بابویه، همان، ج۲، ص۶۴۴؛ سلیم بن قیس، کتاب سلیم بن قیس، ص۸۰۱.</ref>
::::::از نکات دیگری که روایات به آن اشاره نموده‌اند، آشکار شدن و ظهور تنها یک باب یا دو باب از آن ابواب است.<ref>ابن بابویه، همان، ص۶۴۵ و ۶۵۰؛ صفار، همان، ۳۰۷ و ۳۰۸.</ref> این امر نیز دلیلی است بر گستردگی و عظمت این ابواب.<ref>[[شیخ کلینی]]، کافی، ج۱، ص۲۹۷.</ref> ابن عباس که راوی روایت "ألف باب" در چند مورد است،<ref>نباطی، صراط المستقيم، ج۲، ص۱۵۱.</ref> خود در عظمت این دانش و عجز نسبت به درک و فهم آن می‌گوید: {{عربی|اندازه=150%|«سمعت من علی حدیثاً لم أدر ما وجهه و لم أنکره، سمعته یقول: ان رسول الله{{صل}} أسر إلیّ فی مرضه فعلّمنی مفتاح ألف باب من العلم یفتح کل باب ألف باب»}}.<ref>سلیم بن قیس، كتاب سليم بن قيس، ص۸۰۱.</ref>
::::::[[غزالی]] نیز در توصیف این دانش [[امام علی|امیرالمؤمنین]]{{ع}} و طبیعی بودن و یا فوق طبیعی بودن آن، با پذیرش این روایت و صحیح دانستن آن، معتقد به الهی و لدنی بودن این معرفت و آگاهی است و با تجلیل واحترام از این امر یاد می کند.<ref>ابن طاووس، سعد السعود، ص۲۸۴؛ همو، طرائف، ج۱، ص۱۳۶.</ref>
::::::نکته‌ای که برخی علما و اندیشمندان را به تبیین و توضیح درباره [[رابطه الف باب با علم غیب معصوم چیست؟ (پرسش)|روایت الف باب]] واداشته است، استدلال برخی از عامه و معتزله به صحت قیاس و اجتهاد با استناد به همین روایات است. این گونه برداشت باعث شده است علمای شیعه به تبیین مقصود و منظور روایات [[الف باب]] بپردازند.<ref>مجلسی، بحارالانوار، ج۴۰، ص۱۲۹.</ref> درباره اینکه ابواب مترتب بر هر بابی از هزار باب چگونه محقق شده است، چهار دیدگاه مشهور از قدما مطرح است:
:::::#توسط خود [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}}؛
:::::#با تفکر و جستجوی [[امام علی|حضرت علی]]{{ع}}؛
:::::#هزار باب اصلی، نشانه‌های هزاران باب بوده‌اند؛
:::::#شیوه حکم نمودن را به صورت اجمالی تعلیم داده است.<ref>نباطی، صراط المستقيم، ج۳، ص۲۰۹.</ref>
:::::هر چند با توجه به محتوا و شاکله موضوعات علم "[[ألف باب]]" در روایات بیان شده، می‌توان بیش از یکی از این اقوال را متناسب با آگاهی و معرفتی که برای [[امام علی|امیرالمؤمنین]]{{ع}} حاصل شده، صحیح دانست»<ref>[[ومنابع علم امام در قرآن (مقاله)|منابع علم امام در قرآن]]، [[امامت‌پژوهی (نشریه)|فصلنامه امامت‌پژوهی]]، ش۶، ص۱۷۵-۱۷۷.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۱. حجت الاسلام و المسلمین نصیری؛}}
[[پرونده:1368238.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[محمد حسین نصیری]]]]
::::::حجت الاسلام و المسلمین '''[[محمد حسین نصیری]]''' در پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد خود با عنوان''«[[گستره علم امام از دیدگاه آیات و روایات (پایان‌نامه)|گستره علم امام از دیدگاه آیات و روایات]]»'' در این‌باره گفته است:
:::::*«[[ابن شهر آشوب]] در باره ماهیت [[علم امام]]{{ع}} چنین آورده است: «تمام اینها خبرهای غیبی است که خداوند [[پیامبر|رسول گرامی]]{{صل}} خود را از آنها آگاه ساخته و [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} هم در پنهانی [[امام علی|حضرت امیر]]{{ع}} را بر آنها آگاه کرده است».
:::::*«[[ابن میثم بحرانی]] شارح نهج‌البلاغه می‌نویسد: "منظورم از [[آیا علم غیب منحصر به خداست؟ (پرسش)|علم غیبی که جز خدا نمی‌داند]] علم غیبی است که بدون تعلیم و آموختن باشد و [[علم غیب]] بدون تعلیم اختصاص به خدا دارد و جز خدا هر کسی آگاهی از غیب پیدا کند به تعلیم الهی بوده است".
:::::*«[[پیامبر|رسول اکرم]]{{صل}} در آخرین لحظات عمر خود هزار باب دانش را به [[امام علی|حضرت امیر]]{{ع}} آموخت، آن جا که فرمود: {{عربی|اندازه=150%|«اِنَّ رَسُولَ اللهِ {{صل}} عَلَّمَنى اَلْفَ بَاب مِنَ الْحَلاَلِ وَ الْحَرَامِ وَ مِمَّا کَانَ وَ مِمَّا یَکُونُ اِلَى یَوْمِ الْقِیَامَةِ، کُلُّ بَاب مِنْهَا یَفْتَحُ اَلْفَ باب فَذلِکَ اَلْفَ اَلْفَ باب»}}<ref>«رسول خدا به من [[هزار باب از علم]] را آموخت که از هر باب هزار باب برای من گشوده می‌‏شود».</ref> افزون بر این شیوه‌ها، [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} به صورت‌های دیگری نیز میراث علمی خود را به [[امام علی|علی]]{{ع}} انتقال داده است. چنان که مجموعه‌ای از آموزه‌های دینی را که بیشتر مربوط به حوزه احکام بود، برای [[امام علی]]{{ع}} [[املاء]] کرد و [[امام]] با خط خود آن را نگاشت. از این میراث روایی در روایات [[اهل بیت]]{{عم}} با عناوینی همچون: "[[کتاب علی]]"، "[[جامعه]]"، یا "[[جفر]]" یا "[[مصحف فاطمه]]{{ع}}" یاد شده است».
:::::*[[شیخ حر عاملی]] در این باره چنین می‏نویسد: احادیثی که مفاد آن این است : "خداوند به [[پیامبر]]{{صل}} و [[امامان]]{{عم}} علم گذشته و آینده را تعلیم کرده است" متواتر می‌‏باشد. او در جایی دیگر چنین آورده است: "[[پیامبر]]{{صل}} و [[امامان]]{{عم}} بسیاری از غیب‌ها را به تعلیم الهی فرا گرفته بودند... و [[علم غیب شأنى یا استعدادی یا ارادی و اختیاری به چه معناست؟ (پرسش)|هر گاه اراده می‌‏کردند چیزی را بداننند می‌‏دانستند]]." از این دو عبارت پیداست که وی علم امام را تعلیمی و از سوی دیگر [[علم غیب شأنى یا استعدادی یا ارادی و اختیاری به چه معناست؟ (پرسش)|اشائی می‏‌داند]]».
:::::*[[محمد بن شهر آشوب مازندرانی]] در کتاب "متشابه القرآن" می‏‌نویسد: "ممکن است [[پیامبر]]{{صل}} و [[امام]]{{ع}} به تعلیم الهی به قسمتی از چیزهایی که غایب است و بخشی از حوادث گذشته و آینده، آگاهی داشته باشد." نیز در کتاب "[[مناقب آل ابی‌طالب (کتاب)|مناقب آل ابی‌طالب ]]" بخشی از خبرهای غیبی [[امام علی|امیرمؤمنان علی]]{{ع}} را در حدود بیست صفحه نقل می‌‏کند و سپس می‏‌نویسد: "تمام اینها خبرهای غیبی است که خداوند رسول گرامی خود را از آنها آگاه ساخته و [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} هم در پنهانی [[امام علی|حضرت امیر]]{{ع}} را بر آنها آگاه کرده است»<ref>[[گستره علم امام از دیدگاه آیات و روایات (پایان‌نامه)|گستره علم امام از دیدگاه آیات و روایات]].</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۲. حجج الاسلام و المسلمین شاکر و بهرامی؛}}
[[پرونده:847645352.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[محمد تقی شاکر|شاکر]]]]
::::::حجج الاسلام و المسلمین '''[[محمد تقی شاکر]]''' و '''[[علی رضا بهرامی]]''' در مقاله ''«[[واکاوی نگاه فریقین به احادیث هزار درب دانش (مقاله)|واکاوی نگاه فریقین به احادیث هزار درب دانش]]»'' در این‌باره گفته‌‌اند:
::::::«[[عبدالله بن عمر]] نیز در گزارش خود از لحظات پایانی عمر [[پیامبر]]{{صل}}، به مسئله خلوت حضرت با [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} اشاره و مسئله [[الف باب]] را مطرح و آنگاه نقل می‌کند؛ وقتی از حضرت پرسیده شد آیا آنچه را دریافت نمودی حفظ نمودی، ایشان در جواب با تایید آن، به عمق این ادراک با عبارت "و عقلته" اشاره می‌فرماید. برتری این دانش به گونه‌ای است که [[امام علی]]{{ع}} در برابر یهود نیز به [[رابطه الف باب با علم غیب معصوم چیست؟ (پرسش)|مسئله الف باب]] و بهره‌مندی از دانش گسترده پیامبر اشاره دارد.<ref>[[ابن بابویه]]، الخصال، ج۲، ص۶۴۳، ح۲۳.</ref>
::::::[[یونس بن رباط]] نقل می‌کند همراه کامل تمار در محضر [[امام صادق]]{{ع}} بودیم که کامل تمار خواستار عرضه روایتی شد که آن را شنیده است، وی عرضه می‌کند، شنیده‌ام که پیامبر در مریضی پایان عمر در روز وفاتشان هزار باب دانش را به [[امام علی]]{{ع}} حدیث نمود که هر بابی گشاینده هزار باب بوده است، حضرت با تأیید این گفتار، دانش منتشر شده از ائمه برای شیعیانشان را تا آن دوره یک یا دو باب از آن هزار باب علم معرفی می‌نماید. این روایت علاوه بر دلالت بر شهرت یافتن این مسئله در عصر [[امام صادق]]{{ع}} دلالت می‌نماید دانش انتقالی از [[ائمه]]{{عم}} به پیروانشان از منبع دانش انتقالی از [[پیامبر]] به [[امام علی]]{{ع}} تغذیه می‌شود.<ref>فیض کاشانی، الوافی، ج۲، ص۳۲۲‑۳۲۴.</ref>
::::::مؤید دیگر این گفتار پاسخ [[امام کاظم]]{{ع}} به چگونگی آگاهی و دانش ائمه است در حالی که پس از [[پیامبر]]{{صل}} نبی دیگر نبوده است و [[اهل‌بیت]]{{عم}} نیز درجه نبوت نداشته‌اند؟ حضرت با اشاره به آیه: {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|لا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ}}﴾}}<ref>سوره قیامه، آیه۱۶.</ref> می‌فرماید: "آنچه را پیامبر به امر الهی برای دیگران به زبان نیاورد، ما را مخصوص به آن فرمود. از این رو از میان اصحاب خود تنها با علی به نجوا می‌نشست و پس از نزول آیه {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|وَتَعِيَهَا أُذُنٌ وَاعِيَةٌ}}﴾}}<ref>سوره حاقه، آیه۱۲.</ref> [[پیامبر]]، خطاب به اصحابشان فرمود که از خدا خواسته‌ام آن را گوش تو قرار دهد. آنگاه حضرت، گفتار [[امام علی]]{{ع}} در [[مسجد کوفه]]: {{عربی|اندازه=155%|«عَلَّمَ رَسُولُ اللَّهِ{{صل}} عَلِیّاً أَلْفَ بَابٍ یَفْتَحُ کُلُّ بَابٍ أَلْفَ بَاب»}}‏ را، از مکنون سرّ و امور اختصاص یافته به حضرت می‌داند که پس از ایشان تنها [[ائمه]]{{عم}} آن را به ارث برده‌اند.<ref>همو، ج۳، ص۷۷۵-۷۷۶.</ref> و این‌گونه اتصال دانش [[ائمه|ائمه اطهار]] به رسول خدا را با استناد به دلائل بیان می‌نماید»<ref>[[واکاوی نگاه فریقین به احادیث هزار درب دانش (مقاله)|واکاوی نگاه فریقین به احادیث هزار درب دانش]]، [[تحقیقات علوم قرآن و حدیث (نشریه)|تحقیقات علوم قرآن و حدیث]]، ش۲۶، ص۱۴۲.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۳. حجت الاسلام و المسلمین بابایی؛}}
[[پرونده:1114235654.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[علی اکبر بابایی|بابایی]]]]
::::::حجت الاسلام و المسلمین '''[[علی اکبر بابایی|بابایی]]''' در مقاله ''«[[اهل بیت پیامبر مفسران آگاه به تمام قرآن (مقاله)|اهل بیت پیامبر مفسران آگاه به تمام قرآن]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«قرآن کریم یکی از وظایف [[نبی اکرم]]{{صل}} را تبیین قرآن کریم معرفی کرده است: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| وَأَنزَلْنَا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَيْهِمْ}}﴾}} <ref> و بر تو قرآن را فرو فرستادیم تا برای مردم آنچه را که به سوی آنان فرو فرستاده‌اند روشن گردانی؛ سوره نحل، آیه: ۴۴.</ref> این روایت نشان می‌دهد که خدای متعال [[حضرت علی]]{{ع}} را برگزیده است تا وظیفه [[پیامبر اکرم]]{{صل}} را پس از آن حضرت عهده‌دار شود، و ادامه دهنده کار آن حضرت باشد. از اینرو، می‌توان گفت: همانگونه که [[رسول خدا]]{{صل}} مفسّر برگزیده خدا برای قرآن کریم است، [[امیرمؤمنان علی]]{{ع}} نیز مفسّر برگزیده خداست و این امر سبب شده که [[رسول خدا]]{{صل}} نسبت به تعلیم و تفسیر و تأویل قرآن به آن حضرت اهتمام شدید و سعی وافر داشته باشد.
::::::[[کلینی]]، در کافی در پایان روایتی طولانی از [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} چنین روایت کرده است: و من پیوسته هر روز یک بار و هر شب یک بار بر [[رسول خدا]]{{صل}} وارد می‌شدم. در هر بار با من خلوت می‌کرد و هرجا می‌گردید با او می‌گردیدم. در هر موضعی وارد می‌شد، با او بودم. اصحاب [[رسول خدا]]{{ع}} می‌دانند که با هیچ کس جز من اینگونه رفتار نمی‌کرد. بسا که [[رسول خدا]]{{صل}} در خانه من به نزدم می‌آمد، بیشتر آن خلوت در خانه من بود و هرگاه بر آن حضرت در بعضی از منزلهایش وارد می‌شدم، با من خلوت می‌کرد و زنانش را از آنجا بیرون می‌کرد و جز من کسی نزد او باقی نمی‌ماند و هرگاه برای خلوت کردن با من به منزل من می‌آمد، فاطمه و هیچیک از پسرانم را بیرون نمی‌فرستاد. هرگاه از او سؤال می‌کردم، مرا پاسخ می‌داد و هرگاه پرسشهایم تمام می‌شد و سکوت می‌کردم، با من سخن آغاز می‌کرد. هیچ آیه از قرآن بر [[رسول خدا]]{{صل}} نازل نشد، مگر اینکه قرائت آن را به من آموخت و آن را بر من املا کرد و آن را با خط خود نوشتم و تأویل و تفسیر، ناسخ و منسوخ، محکم و متشابه و خاص و عام آن را به من تعلیم داد و از خدا خواست که توان فهم و حفظ آن را به من عطا فرماید. از زمانی که آن دعا را درباره من فرمود، هیچ آیه‌ای از کتاب خدا و هیچ یک از علومی‌ را که بر من املا کرد و نوشتم، فراموش نکردم. هرچه خدا به او تعلیم داد، از حلال و حرام و امر و نهی و گذشته و آینده و هر کتابی که پیش از وی نازل شده، از طاعت و معصیت، همه را به من تعلیم فرمود و آن را حفظ کردم و حتی یک حرف از آن را فراموش نکردم. سپس دستش را بر سینه‌ام نهاد و از خدا خواست دلم را از علم و فهم و حکم و نور پر کند. گفتم: ای [[پیامبر خدا]]، پدر و مادرم به فدایت، از زمانی که آنگونه برایم دعا فرمودی چیزی را فراموش نکردم و آنچه را ننوشتم نیز از یاد من نرفت. آیا هنوز بر من بیم فراموشی داری؟ فرمود: نه، بر تو بیم فراموشی و نادانی ندارم»<ref>اصول کافی، ج ۱، ص ۱۱۶، کتاب «العلم»، باب اختلاف الحدیث، قسمتی از حدیث ۱، همچنین ر.ک: محمدبن علی صدوق، الخصال، ج ۱، ص ۲۵۷، باب «الاربعه حدیث».</ref>
::::::[[محمد بن حسن صفّار]] در بصائر الدرجات در ضمن دو باب درباره اینکه [[رسول خدا]]{{صل}} همه علمش را به [[امیرالمؤمنین]] یاد داده و آن حضرت در علم [[رسول خدا]]{{صل}} مشارکت داشته و در نبوّت مشارکت نداشته، ۲۳ حدیث ذکر کرده است<ref> محمد بن حسن صفّار، بصائر الدرجات، ص ۲۹۰ ـ ۲۹۴، جز ۴، بابهای ۱۰ و ۱۱.</ref> که همه آن روایات بر مدّعای ما دلالت دارند و در باب یگری نیز روایاتی که با صراحت این مدعا را ثابت می‌کند، آورده است<ref> همان، ص ۱۹۷ و ۱۹۸، جز ۴، باب ۸، حدیثهای ۱ و ۳، همچنین ر.ک: بحارالانوار، ج ۴۰، ص ۲۰۸ ـ ۲۱۲.</ref>
::::::[[ابو جعفر اسکافی]]، از دانشمندان معتزله، نیز مضمون روایت [[کلینی]] را با اندکی تفاوت لفظی در ضمن پاسخهای [[امام علی]]{{ع}} به پرسشهای ابن الکوّاء آورده است<ref>ابو جفعر اسکافی، المعیار و الموازنه، ص ۳۰۰.</ref>.
::::::[[اکم حسکانی]]، از دانشمندان اهل تسنّن، نیز با سند متصل از [[امام علی]]{{ع}} روایت کرده است: {{عربی|اندازه=150%|«مَا فِي‏ الْقُرْآنِ‏ آيَةٌ إِلَّا وَ قَدْ قَرَأْتُهَا عَلَى‏ رَسُولِ اللَّهِ ص وَ عَلَّمَنِي مَعْنَاهَا‏‏»}}<ref>حاکم حسکانی، شواهد التنزیل، ج ۱، ص ۴۳، حدیث ۳۳.</ref> هیچ آیه‌ای در قرآن نیست، مگر اینکه آن را بر [[رسول خدا]]{{صل}} قرائت کردم و معنای آن را به من آموخت.
::::::حدیث دیگری نیز از آن حضرت چنین روایت کرده است: «هر آیه که بر [[رسول خدا]]{{صل}} نازل شد، قرائت آن را به من یاد داد و آن را بر من املا کرد و من آن را با خط خود نوشتم و تأویل و تفسیر و ناسخ و منسوخ و محکم و متشابه آن را به من تعلیم داد و از خدا خواست فهم و حفظ آن را به من یاد دهد و در اثر آن، حتی یک حرف آن را هم فراموش نکردم»<ref>حاکم حسکانی، شواهد التنزیل، ج ۱، ص ۴۸، حدیث ۳۴۱.</ref>.
::::::[[ابن عساکر]]، دانشمند معروف اهل تسنّن، نیز نظیر این روایت را با سندی دیگر در تاریخ مدینه دمشق آورده است<ref>علی بن حسین، ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج ۴۲، ص ۳۸۶، حدیث ۸۹۹۳.</ref>.
::::::بنابراین، روایات شیعه و سنّی دلالت دارند، بر اینکه [[رسول خدا]]{{صل}} همه معانی و معارف قرآن را به [[حضرت علی]]{{ع}} تعلیم داده و آن حضرت نیز بدون کمترین خطا و اشتباهی همه آن معانی و معارف را دریافت نموده و حتی یک حرف از آن را فراموش نکرده است. روایاتی از قبیل {{عربی|اندازه=150%|« علی خازنُ علمی‏‏‏»}}<ref>بحارالانوار، ج ۳۸، ص ۳۱۴، حدیث ۱۸؛ ج ۴۰ ، ص ۲۰۴، حدیث ۱۱؛ ج ۴۴، ص ۲۳۸، حدیث ۲۹؛ عبدالحسین امینی، الغدیر، ج ۳، ص ۹۵.</ref>. {{عربی|اندازه=150%|« عَلِيٌ‏ عَيْبَةُ عِلْمِي‏‏‏»}}<ref>الغدیر، ج ۳، ص ۹۵؛ بحارالانوار، ج ۱۵، ص ۲۹۷، حدیث ۳۶؛ ج ۱۸، ص ۳۹۲، حدیث ۹۸؛ ج ۵۰، ص ۷۰، حدیث ۱۰۴؛ ص ۱۴۹، حدیث ۵۴؛ ص ۲۰۴، حدیث ۱۱.</ref>.{{عربی|اندازه=150%|« أَنَا مَدِينَةُ الْعِلْمِ‏ وَ عَلِيٌ‏ بَابُهَا‏‏‏»}}<ref>بحارالانوار، ج ۴۰، ص ۷۰، حدیث ۱۰۴؛ ص ۸۷، حدیث ۱۱۴؛ ص ۲۰۱، حدیث ۴؛ ص ۲۰۲، حدیثهای ۶ و ۷، ص ۲۰۳، حدیث ۸؛ ص ۲۰۴، حدیث ۱۱؛ ص ۲۰۵، حدیث ۱۲؛ ص ۲۰۶، حدیثهای ۷ و ۱۳ ـ ۱۶؛ ج ۴۱، ص ۲۸۶، ص ۳۰۱.</ref>. و {{عربی|اندازه=150%|« أَنَا مَدِينَةُ الْحِكْمَةِ وَ عَلِيٌ‏ بَابُهَا ‏‏‏»}}<ref>بحارالانوار، ج ۲۵، ص ۲۳۴؛ ج ۲۶، ص ۱۱۱؛ ج ۶۹، ص ۸۱، ج ۹۳، ص ۵۷؛ ج ۴۰، ص ۲۰۱، حدیث ۳، ص ۲۰۳، حدیثهای ۸ و ۱۰ و ص ۲۰۷؛ الغدیر، ج ۵، ص ۵۰۲.</ref>. که در کتب فریقین با سندهای متعدد از [[رسول خدا]]{{صل}} نقل شده، نیز مؤید، بلکه مؤکد این مدّعاست؛ زیرا از اینگونه روایات به خوبی دریافت می‌شود که [[امام علی]]{{ع}} کسی بوده که [[رسول خدا]]{{صل}} علم و حکمت خود را به او آموخته و آن حضرت هم بدون کم و کاست و سهو و خطا، علم و حکمت [[پیامبر]] را دریافت و ضبط کرده است، به گونه‌ای که هرکس در هر موضوعی بخواهد از علم و حکمت [[رسول خدا]] استفاده کند، از طریق آن حضرت می‌تواند به علم و حکمت آن بزرگوار نایل شود و تردیدی نیست که علم به معانی و معارف و تنزیل و تأویل قرآن کریم جزء عمده و قدر متیقّن علم و حکمت آن بزرگوار است. این اهتمام و سعی وافر [[پیامبر]]{{صل}} در تعلیم و تربیت آن حضرت، موجب شد که آن حضرت همانند خود [[رسول خدا]]{{صل}} به همه معانی و معارف قرآن کریم آگاه باشد. شاهد آن، افزون بر آنچه گذشت، روایات بسیاری است که دلالت می‌کنند به آنکه حضرت، به همه معانی و معارف قرآن آگاه بوده است»<ref>[[اهل بیت پیامبر مفسران آگاه به تمام قرآن (مقاله)|اهل بیت پیامبر مفسران آگاه به تمام قرآن]]، [[معرفت (نشریه)|ماهنامه معرفت]]، شماره ۷۳، دی ۱۳۸۲، ص ۲۲ - ۲۳.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۴. آقاى دكتر يوسفيان (هیئت علمی مؤسسه امام خمينى)؛}}
[[پرونده:11387.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[حسن یوسفیان|یوسفیان]]]]
دکتر '''[[حسن یوسفیان]]'''، در مقاله ''«[[علم غیب امام (مقاله)| علم غیب امام]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«[[امیرمؤمنان]]{{ع}} هنگام رازگشایی از امور نهانی و غیبی، بارها بر این حقیقت پای می‌فشارد این آگاهی را از [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} به دست آورده است<ref>ر.ک: ابن حنبل، احمد، المسند، ج۱، ص۲۵۸ - ۲۵۷.</ref> در اینجا برای نمونه، به چند حکایت اشاره می‌کنیم: (...) نقل است که [[امام علی|امیرمؤمنان]]{{ع}} برده‌ای که "سالم" نامیده می‌شد خرید و آزاد کرد. سپس فرمود: [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} به من خبر داده است: نامی که پدرت بر تو نهاده، میثم است. مشاهده این معجزه، وی را از یاران نزدیک امام ساخت<ref>ر.ک: ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۲، ص۲۹۱.</ref> (...) نیز نقل است یکی از یاران [[امام علی]]{{ع}} پس از شنیدن پیشگویی‌های آن حضرت، شگفت زده، پرسید: ای امیرمؤمنان، تو را [[علم غیب]] داده‌اند؟ امام در پاسخ فرمود: این، [[علم غیب]] نیست، علمی است که از دارنده علم آموخته‌ام. [[علم غیب]]، علم قیامت است و آنچه خدا در گفته خود شمرده است که {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[ آیا آیه ۳۴ سوره لقمان علم غیب غیر خدا را نفی نمی‌کند؟ (پرسش)|إِنَّ اللَّهَ عِندَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ]]}}﴾}}<ref>سوره لقمان، آیه:۳۴.</ref>. پس این [[علم غیب]] است که جز خدا کسی آن را نداند و جز این، علمی است که خدا آن را به پامبرش آموخته و او نیز مرا آموخته و دعا کرده است که سینه من آن را فرا گیرد و دلم آن علم را در خود بپذیرد<ref>نهج البلاغه، خطبه۱۲۸، ص۱۲۷</ref> [[امام علی|امیرمؤمنان]]{{ع}} بارها از شهادت خود و چگونگی اش خبر داده است و این گونه بر تردیدناپذیری‌اش پای فشرده است: به خدا سوگند، چنین خواهد شد. دروغ نمی‌گویم و به من دروغ نگفته‌اند <ref>مسعودی، علی بن حسین، مروج الذهب، ج۲، ص۴۱۸، ۴۱۳.</ref>. گاه می‌فرمود: در انتظار روزی هستم که وعده [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} تحقق یابد و محاسنم با خون سر خضاب گردد<ref>شیخ صدوق، محمد، علل الشرایع، ج۱، ص ۲۰۶؛ ابن حجر مکی، احمد، الصواعق المحرقه، ص۱۳۴. نیز ر.ک: ابن حنبل، احمد، المسند، ج۱، ص۲۱۹، ح۸۰۲.</ref> در برخی دیگر از روایات، امام با استناد به سخن [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} روز دقیق ضربت خوردن و شهادت خود را نیز تعیین کرده است<ref>ر.ک: ابن حسام الدین هندی، کنزالعمال، ج۱۳، ص۱۹۷.</ref> اندیشه مندان شیعه و سنی در اینکه [[علی]]{{ع}} بیش از هر کس از گنجینه علوم نبری بهره‌ برده و در محضر [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} دانش اندوخته است، اتفاق نظر دارند. احادیثی از این دست در کتب هر دو گروه فراوان به چشم می خورد که [[پیامبر|امیرمؤمنان]]{{ع}} فرموده است: هر گاه از [[رسول خدا]]{{صل}} می‌پرسیدیم، پاسخ می‌داد و چون ساکت می‌شدیم، خود آغاز به سخن می‌کرد<ref>سنن ترمذی، ج۵، ص۶۳۷، ح۳۷۲۲؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۲، ص۳۳۸؛ بلاذری، احمد، انساب الاشراف، ج۲، ص۳۵۱. همچنین ر.ک: نهج البلاغه، خطبه۲۱۰.</ref>. اما نکته در خور توجه آن است که این بهره‌گیری همواره به گونه عادی نبوده و چه بسا راه فراگیری علوم غیبی، خود نیز پدیده ای استثنایی بوده است، چنانکه [[امام علی]]{{ع}} می‌فرماید: [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} هزار درِ دانش را به روی من گشود ... که هر دری خود به هزار درِ دیگر رهنمون است ... به گونه‌ای که اکنون از زمان فرا رسیدن مرگ و پیشامدهای ناگوار خبر دارم و با دانش خدادادی به داوری می‌پردازم <ref>بحارالانوار، ج۲۶، ص۳۰؛ بحرانی، سیدهاشم، ینابیع المعاجز، ص۱۴۷.</ref>. ناگفته پیداست که درهای دانش که در این حدیث آمده است، چیزی فراتر از اصل و قانون کلی است که می‌توان از آن، فروع گوناگون را با روش معمولِ اجتهاد، استنباط کرد. در هیچ مکتب بشری نمی‌توان اصلی را یافت که بسط و گسترش آن، به چنین آگاهی های غیبی بینجامد<ref>برای آشنایی با تفاسیر دیگری از این حدیث، ر.ک: مصنفات الشیخ المفید، الفصول المختاره، ج۲، ص۱۰۶ - ۱۰۷.</ref>. به فرموده [[پیامبر|امیرمؤمنان]]{{ع}} این دانش‌های غیبی در اختیار یکی از شایستگان اهل بیتش قرار گرفته است و تا روز قیمامت از نسلی به نسل دیگر منتقل خواهد شد<ref>بحارالانوار، ج۲۶، ص۱۷۹.</ref>. بر این اساس، [[امام معصوم]]{{ع}} همواره بر این حقیقت پای فشرده‌اند که دانش آنان از پدرانشان و سرانجام از [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} به ارث رسیده است <ref>ر.ک: کلینی، الکافی، ج۱، ص۲۶۴؛ فیض کاشانی، ملا محسن، الوافی، ج۳، ص۰۷، شیخ مفید، الامالی، ص۲۳؛ و بحارالانوار، ج۴۶، ص۳۰۷ و ۳۰۸.</ref>. گفتنی است که بخشی از این انتقال دانش، به کمک صحیفه‌هایی همچون جَفر و جامعه، کتاب علی و [[مصحف فاطمه]]{{س}} صورت پذیرفته <ref>ر.ک: الکافی، ص۲۴۲ - ۲۳۸؛ صفار قمی، محمد، بصارالدرجات، ص۱۶۱ - ۱۴۲؛ ری شهری، محمد، اهل البیت فی الکتاب و السنه، ص۲۱۵-۲۲۵.</ref>. که ویژگی‌های آنها چندان برای ما روشن نیست، اما بی گمان پیشوایان [[معصوم]]{{ع}} بسیاری از خبرهای غیبی خود را به این کتابها مستند ساخته‌اند و به ویژه درباره [[مصحف فاطمه]]{{س}} بر این حقیقت پای فشرده‌اند که رویدادهای آینده در آن پیشگویی شده است<ref>الکافی، ج۱، ص۲۴۰، صفار قمی، بصارالدرجات، ص۱۵۷.</ref>»<ref>[[علم غیب امام (مقاله)|علم غیب امام]]، ص:۳۴۸.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۵. آقای دکتر غلامی (پژوهشگر دانشگاه تهران)؛}}
[[پرونده:11819.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[اصغر غلامی]]]]
آقای دکتر '''[[اصغر غلامی]]''' در مقاله ''«[[آفاق علم امام در الکافی (مقاله)|آفاق علم امام در الکافی]]»'' در این‌باره گفته است:
::::::«بر اساس روایات، [[پیامبر|رسول اکرم]]{{صل}} هنگام رحلت، هزار باب از علم را به [[امام علی|امیر المؤمنین]]{{ع}} آموخت که از هر باب آن هزار باب باز دیگر مى‌شود. [[شیخ کلینى]] از [[ابو بصیر]] نقل مى‌کند که به [[امام صادق]]{{ع}} عرض کردم: فدایت شوم! شیعیان شما حدیث مى‌کنند که [[پیامبر|رسول اللّه]]{{صل}} به [[امام علی|على]]{{ع}}، بابى از علم آموخت که از آن، هزار باب باز مى‌شود؟ حضرت فرمود: اى ابا محمّد! [[پیامبر|رسول اللّه]]{{صل}} به [[على]]{{ع}} هزار باب آموخت که از هر باب، هزار باب علم گشوده مى‌شود<ref> جُعِلْتُ فِدَاكَ إِنَّ شِيعَتَكَ يَتَحَدَّثُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ {{صل}} عَلَّمَ عَلِيّاً {{عل}} بَاباً يُفْتَحُ لَهُ مِنْهُ أَلْفُ بَابٍ قَالَ فَقَالَ يَا أَبَا مُحَمَّدٍ عَلَّمَ رَسُولُ اللَّهِ {{صل}} عَلِيّاً {{ع}} أَلْفَ بَابٍ يُفْتَحُ مِنْ كُلِّ بَابٍ أَلْفُ بَاب‏.</ref> در روایت دیگرى علاوه بر نشان دادن ما فوق درک و تصور بودن علم [[ائمه]]{{عم}}، تصریح دارد که از علوم [[ائمه]]{{عم}} چیز بسیار اندکى که به یک حرف ناقص از حروف ابجد تشبیه شده به ما رسیده است. همچنین این روایات نشان مى‌دهد که قسمتى از علوم رسیده به [[اهل بیت]]{{عم}}، به صورت جمعى و جملى است که در وقت لازم تفصیل آن به امام هر عصر مى‌رسد و افزوده شدن بر علم [[ائمه]]{{عم}} نیز بدین معناست که در آینده پیرامون این موضوع بیشتر بحث خواهد شد<ref>[http://www.bayanemarefat.ir/?req=box&bid=4&brid=19 وبگاه بیان معرفت]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۶. آقای عرفانی (پژوهشگر جامعة المصطفی العالمیة)؛}}
[[پرونده:11273.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[محمد نظیر عرفانی|عرفانی]]]]
::::::آقای '''[[محمد نظیر عرفانی]]''' در پایان‌نامه کارشناسی ارشد خود با عنوان ''«[[بررسی علم غیب معصومان (پایان‌نامه)|بررسی علم غیب معصومان در تفاسیر فریقین]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«دو‌مین منبع از منابع علوم [[امامان]]{{عم}}، علم [[پیامبر]]{{صل}} است. به این معنی که [[پیامبر خاتم|پیامبر اکرم]]{{صل}} تمام معارف و شرایع اسلام را به [[امام علی]]{{ع}} آموخته است‌. در حدیثی ابو بصیر می‌گوید: از [[امام صادق]]{{ع}} پرسیدم که پیروان شما می‌گویند [[رسول اکرم]]{{صل}} یک باب از علم به [[علی]]{{ع}} آموخت که از آن هزار باب گشوده شد، امام فرمود‌: {{عربی|اندازه=155%|«عَلَّم رسول اللّه{{صل}} علِیاً أَلف بابٍ یفْتَحُ کل بابٍ أَلف بَاب‏»}}<ref>[[پیامبر|رسول اکرم]]{{صل}} به [[علی]]{{ع}} هزار باب از علم آموخت و از هر بابی هزار باب گشوده شد‌.</ref> از روایات دیگر [[پیامبر]]{{صل}} که بر این امر دلالت دارد، حدیث {{عربی|اندازه=155%|«أنا مدینه العلم و علی بابها‏»}}<ref>من شهر علم هستم و علی دروازه آن است.</ref> که از جمله راویان این حدیث [[ابن عباس‌]]، [[جابر بن عبدالله]]، [[عبدالله بن عمر]] و [[علی]]{{ع}} می‌باشند. [[پیامبر]]{{صل}} فرموده‌اند: {{عربی|اندازه=155%|«لمّا صرت بین یدی ربّی کلّمنی و ناجانی فما علّمت شیأ ً الا علّمته علیاً فهو باب علمی‏»}}<ref>چون شب معراج به مقام قرب الهی رسیدم، پروردگارم با من سخن گفت و نجوا کرد؛ پس هیچ چیزی به من آموخته نشد جز این که آن را به [[علی]]{{ع}} آموختم پس او دروازه علم من است.</ref> روایات متعددی وجود دارد که دلالت می‌کند آنچه [[اهل‌ بیت]]{{عم}} نقل می‌کنند همه از [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} است، چرا که آنان همه احادیث را به وسیله اجداد خود از [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} شنیده‌اند. در نتیجه علوم آنان از [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} می‌‌باشد‌، برخی از این روایات عبارتند از: از [[امام صادق]] {{ع}} سؤال شد‌: {{عربی|اندازه=155%|«أَسْمَعُ الحدیث فلا أَدری منک سَمَاعُهُ أَو من أَبِیکَ. قالَ{{ع}}: ما سَمِعتهُ منِّی فارْوِهِ عنْ [[پیامبر|رسول اللَّه]]{{صل}}‏»}}<ref>حدیث و سخنی را می‌شنوم نمی‌دانم آن را از شما شنیدم، یا از پدرتان (چه کنم)؟ فرمود: آنچه (هر حدیث و سخنی) را از من شنیدی آن را از [[پیامبر|رسول خدا‍]]{{صل}} روایت نموده و نقل کن زیرا آنچه را من یا پدرم گفته و می‌گویم [[پیامبر|رسول خدا‍]]{{صل}} فرموده است).</ref> در جای دیگری نیز از [[امام صادق]]{{ع}} روایت شده که فرمودند‌: {{عربی|اندازه=155%|«حدیثی حدیثُ أَبی و حدیثُ أَبی حدیثُ جدِّی و حدیثُ جدِّی حدیثُ الحُسین و حدیثُ الْحُسینِ حدیثُ الحَسن و حدیثُ الحسن حدیثُ أَمیرِالمؤمنین و حدیثُ أَمیرالمؤمنین حدیثُ رَسُول اللَّه{{صل}} و حدیثُ رَسُول اللَّه، قولُ اللَّه عزَّوجل‏»}}<ref>حدیث من حدیث پدرم است و حدیث پدرم حدیث جدم و حدیث جدم حدیث حسین و حدیث حسین حدیث حسن و حدیث حسن حدیث امیرالمؤمنین و حدیث امیرالمؤمنین حدیث [[رسول خدا]]{{صل}}و حدیث [[رسول خدا]]{{صل}} گفتار خدای عزوجل می‌باشد.</ref> از این روایات به دست می‌آید که [[ائمه]]{{عم}} بسیاری از مطالبی را که نقل می‌کنند از نزد خودشان نبوده بلکه از علم [[پیامبر|رسول الله]]{{صل}} بوده است»<ref>[[بررسی علم غیب معصومان (پایان‌نامه)|بررسی علم غیب معصومان در تفاسیر فریقین]]، ص۱۸۱.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۷. آقای مطهری (پژوهشگر جامعة المصطفی العالمیة)؛}}
[[پرونده:11792.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[منصف علی مطهری]]]]
::::::آقای '''[[منصف علی مطهری]]''' در پایان‌نامه کارشناسی ارشد خود با عنوان ''«[[ علم ائمه از نظر عقل و نقل (پایان‌نامه)| علم ائمه از نظر عقل و نقل]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«[[رابطه وراثت از پیامبر یا امام پیشین با علم غیب معصوم چیست؟ (پرسش)|از منابع علمی ائمه وراثت از پیامبر]] است به این معنی که [[پیامبر ]]{{صل}} تمام معارف و شرایع را به [[علی ]]{{ع}} آموخت و این معارف و آگاهی نسل اندر نسل به فرزندان [[علی]]{{ع}} رسیده و از [[امام علی|حضرت علی]]{{ع}} روایت است که [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} هزار باب علم به من آموختند که از هر باب هزار باب دیگر باز شد (...). [[امام علی|حضرت علی]]{{ع}} می‌فرماید : {{عربی|اندازه=155%|«إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ {{صل}} عَلَّمَنِي أَلْفَ بَابٍ مِنَ الْحَلَالِ وَ الْحَرَامِ وَ مِمَّا كَانَ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ كُلُّ بَابٍ مِنْهَا يَفْتَحُ أَلْفَ بَابٍ فَذَلِكَ أَلْفُ أَلْفِ بَابٍ حَتَّى عَلِمْتُ عِلْمَ الْمَنَايَا وَ الْبَلَايَا وَ فَصْلَ الْخِطاب»}}<ref>«همانا [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} هزار باب به من آموخت راجع به حلیت و حرمت آنچه هست و آنچه در آینده تا قیامت خواهد بود که هر باب خود گشاینده هزار باب دیگر است. بنابر این هزار باب از علم [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} فراگرفته‌ام تا آنجا که علم منایا و بلایا و علم حل و فصل امور مردم همگی نزد من است»؛ بحار الانوار، ج۲۶، ص۲۹.</ref>»<ref>پایان‌نامه [[علم ائمه از نظر عقل و نقل (پایان‌نامه)|علم ائمه از نظر عقل و نقل]]، ص۶۴.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۸. آقای افقی (هیئت علمی دانشگاه شهید مدنی آذربایجان)؛}}
[[پرونده:11904.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[داود افقی|افقی]]]]
::::::آقای '''[[داوود افقی]]''' در پایان‌نامه کارشناسی ارشد خود با عنوان ''«[[بررسی غلو در روایات علم اهل بیت از کتاب بصائر الدرجات (پایان‌نامه)|بررسی غلو در روایات علم اهل بیت از کتاب بصائر الدرجات]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«در بسیاری از روایات [[ائمه|ائمه هدی]]{{عم}} به این موضوع پرداخته‌اند که، یکی از منابع عمده علومشان تعالیم پیامبر گرامی اسلام بوده است که یا به صورت مستقیم و یا به واسطه امام سابق به آنها رسیده است و البته این تعالیم و بهره‌گیری از علوم پیامبر اکرم و امام سابق همواره به صورت عادی نبوده است و چه بسا فراگیری علوم غیبی و استثنایی به نحو ویژه و استثنایی بوده است که ما از حقیقت آن اطلاعی نداریم. جناب صفار در کتاب بصائر الدرجات در ضمن ۱۲ باب و بیش از ۱۲۰ روایت به این موضوع پرداخته است. در بسیاری از روایات به علم‌آموزی و دانش‌اندوزی امیرمؤمنان در محضر [[پیامبر اکرم]]{{صل}} اشاره شده و به ابواب مختلفی از علوم که از سوی نبی گرامی بر امام علی{{ع}} گشوده شده، پرداخته شده است. برخی از روایات گویای این حقیقت هستند که پیامبر تمامی علوم و دانش‌های خود را به امام علی تعلیم داده و آن حضرت واجد تمامی علوم پیامبر می‌باشد (...) {{عربی|اندازه=155%|"عن سماعة بن مهران عن أبی عبد االله{{ع}} قال: انّ االله علّم رسوله الحلال والحرام والتأویل وعلّم رسول االله علمه کلّه علیّا"}}<ref>بصائر الدرجات، ص ۲۹۵ ،ح۱.</ref> (...) به طور کلی آنچه از روایات برمی‌آید، این است که پیامبر{{صل}} وارث همه انبیاء و اوصیاء پیشین بوده و تمامی علوم آنان نزد پیامبر بوده است و بعد از پیامبر{{صل}} اوصیای ایشان یکی پس از دیگری واجد این علوم بوده و به یکدیگر منتقل کرده‌اند، گفتنی است که بخشی از این انتقال علوم، توسط صحیفه‌ها و نوشته‌هایی چون جفر و جامعه و مصحف فاطمه بوده است که در بخش بعدی تفصیل در مورد آن بحث خواهد شد»<ref>[[بررسی غلو در روایات علم اهل بیت از کتاب بصائر الدرجات (پایان‌نامه)|بررسی غلو در روایات علم اهل بیت از کتاب بصائر الدرجات]]، ص ۴۰-۴۳.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}
{{جمع شدن|۱۹. آقای دکتر تورانی و خانم خطیبی؛}}
[[پرونده:11939.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[اعلا تورانی|تورانی]]]]
آقای دکتر '''[[اعلا تورانی]]''' و خانم '''[[زهرا خطیبی]]''' در مقاله ''«[[علم امام در آینه حکمت متعالیه (مقاله)|علم امام در آینه حکمت متعالیه]]»'' در این‌باره گفته‌اند:
::::::«تعلیمی بودن مؤلفه دیگر [[علم امام]] {{ع}} از دیدگاه حکمت متعالیه است. [[علامه طباطبائی]]، از دیگر نمایندگان حکمت متعالیه، در تفسیر خود اشاره می‌کند که ‌"[[علم غیب]] بالأصاله از آن خداست و بالتبع و به تعلیم الهی، دیگران هم می‌توانند آن را دارا شوند‌" <ref> [[علامه طباطبائی|طباطبائی]]، ۱۴۱۷ق: ۲۰ ،ذیل آیات ۲۶ و ۲۷ سوره مبارکه جن؛ [[محمد حسین مظفر|علامه مظفر]] و علامه طباطبائی، ۱۳۸۶ :۲۴ ، ۲۵ .</ref> ایشان درباره آیه {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|إِلاَّ مَنِ ارْتَضَى مِن رَّسُولٍ}}﴾}} <ref> سوره جن، آیه: ۲۷.</ref> می‌افزاید: این استثنا، <ref>{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|عَالِمُ الْغَيْبِ فَلا يُظْهِرُ عَلَى غَيْبِهِ أَحَدًا * إِلاَّ مَنِ ارْتَضَى مِن رَّسُولٍ}}﴾}} سوره جن، آیه: ۲۶ و ۲۷.</ref> استثنای از کلمه {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|أَحَدًا}}﴾}} است، و جمله {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|مِن رَّسُولٍ}}﴾}} بیان جمله {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|مَنِ ارْتَضَى}}﴾}} است، در نتیجه می‌فهماند که خدای تعالی هر پیغمبری از [[پیامبران]] را که بخواهد به هر مقدار از [[غیب]] مختص به خود آگاه می‌کند.
::::::پس اگر این آیه را به آیاتی مانند آیه شریفه {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[با توجه به آیه ۵۹ سوره انعام چگونه علم غیب غیر از خدا ثابت می‌شود؟ (پرسش)|وَ عِنْدَهُ مَفاتِحُ الْغَيْبِ لا يَعْلَمُها إِلاَّ هُوَ وَ يَعْلَمُ ما فِي الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ وَ ما تَسْقُطُ مِنْ وَرَقَةٍ إِلاَّ يَعْلَمُها وَ لا حَبَّةٍ في‏ ظُلُماتِ الْأَرْضِ وَ لا رَطْبٍ وَ لا يابِسٍ إِلاَّ في‏ كِتابٍ مُبين]]‏}}﴾}}<ref>«و کلیدهای (چیزهای) نهان نزد اوست؛ هیچ کس جز او آنها را نمی‌داند؛ و او آنچه را در خشکی و دریاست می‌داند و هیچ برگی فرو نمی‌افتد مگر که او آن را می‌داند و هیچ دانه‌ای در تاریکی‌های زمین و هیچ‌ تر و خشکی نیست جز آنکه در کتابی روشن آمده است»، سوره انعام، آیه: ۵۹.</ref> و آیه {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۷۷ سوره نحل نافی علم غیب غیر از خدا نیست؟ (پرسش)|وَلِلَّهِ غَيْبُ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ وَمَا أَمْرُ السَّاعَةِ إِلاَّ كَلَمْحِ الْبَصَرِ أَوْ هُوَ أَقْرَبُ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ]]‏}}﴾}} <ref>«و نهان آسمان‌ها و زمین از آن خداوند است و کار رستخیز جز یک چشم بر هم زدن نیست یا خود کوتاه‌تر است؛ بی‌گمان خداوند بر هر کاری تواناست»، سوره نحل، آیه: ۷۷.</ref> و آیه {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[با توجه به آیه ۶۵ سوره نمل چگونه علم غیب غیر از خدا اثبات می‌شود؟ (پرسش)|قُل لّا يَعْلَمُ مَن فِي السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ الْغَيْبَ إِلاَّ اللَّهُ وَمَا يَشْعُرُونَ أَيَّانَ يُبْعَثُونَ]]}}﴾}}<ref>«بگو: جز خداوند کسی در آسمان‌ها و زمین غیب را نمی‌داند و درنمی‌یابند که چه هنگام برانگیخته خواهند شد»، سوره نمل، آیه: ۶۵.</ref> ضمیمه کنیم که [[علم غیب]] را مختص به خدای تعالی می‌داند، این نتیجه به دست می‌آید که [[علم غیب]] اصالتاً از آن خداست، و به تبعیت خدا دیگران هم می‌توانند به هر مقداری که او بخواهد به تعلیم او داشته باشند. می‌توان گفت، آیات راجع به غیب که عد‌های آن را مختص به خدا می‌دانند، و دست‌های دیگر، آن را درباره غیرخدا هم ممکن می‌دانند، نظیر آیات راجع به میراندن است، که یک جا آن را مختص خدا دانسته، می‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|وَهُوَ الَّذِى يَتَوَفَّكُم بِالَّيْلِ‏}}﴾}}<ref>«و او كسى است كه (روح) شمارا در شب (به هنگام خواب) مى ‏گیرد»، سوره انعام، آیه ۶۰.</ref> و یک جا آن را به ملائکه نسبت می‌دهد، می‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|قُلْ يَتَوَفَّاكُم مَّلَكُ الْمَوْتِ الَّذِي وُكِّلَ بِكُمْ ثُمَّ إِلَى رَبِّكُمْ تُرْجَعُونَ‏}}﴾}} <ref> "بگو جان شما را ملک الموتی می‌گیرد که موکل بر شماست"سوره سجده، آیه: ۱۱.</ref> و جایی دیگر آن را به رسل نسبت می‌دهد و می‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|وَهُوَ الْقَاهِرُ فَوْقَ عِبَادِهِ وَيُرْسِلُ عَلَيْكُم حَفَظَةً حَتَّىَ إِذَا جَاءَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ تَوَفَّتْهُ رُسُلُنَا وَهُمْ لاَ يُفَرِّطُونَ‏}}﴾}}<ref>«زمانی که مرگ یکی از شما فرا رسد، فرستادگان ما جان او را می‌گیرند». سوره انعام، آیه: ۶۱.</ref>
::::::پس توفّی اصالتاً منسوب به خداست، و به تبعیت، منسوب به ملائکه و یا به عبارتی رسل است، چون ملائکه اسباب متوسطی‌اند که مسخر خدا و تحت فرمان اویند <ref>[[علامه طباطبائی|طباطبائی]]، ۱۴۱۷ق:۴۸ /۲‌‌.</ref>. [[علامه طباطبائی|علامه]] بر این عقیده است که [[علم غیب|علم به غیب]] بالأصاله و مستقلاً خاص خدای تعالی است، به آن معنایی که توضیح دادیم، پس خدای تعالی به ذات خودش عالم به [[غیب]] است، و دیگران اگر علمی به غیب داشته باشند به تعلیم او دارند، با این نکته که از آیه استفاده کردیم روشن می‌شود که هر جا خدای تعالی از [[انبیا]] حکایت کرده که منکر علم غیب خود شد‌هاند، منظور این بوده که بفهمانند ما رسولان بالأصاله و مستقلاً علم به غیب نداریم، نه اینکه با [[وحی|وحی خدا]] هم دانای به غیب نمی‌شویم، مانند آنجا که فرموده: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[با توجه به آیه ۵۰ سوره انعام آیا پیامبر خاتم علم غیب دارد؟ (پرسش)|قُل لاَّ أَقُولُ لَكُمْ عِندِي خَزَائِنُ اللَّهِ وَلا أَعْلَمُ الْغَيْبَ]]}}﴾}}<ref>«بگو: من به شما نمی‌گویم که گنجینه‌های خداوند نزد من است و غیب نمی‌دانم»؛ سوره انعام، آیه۵۰.</ref> و آنجا که فرموده: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[با توجه به آیه ۱۸۸ سوره اعراف چگونه علم غیب پیامبر خاتم ثابت می‌شود؟ (پرسش)|وَلَوْ كُنتُ أَعْلَمُ الْغَيْبَ لاَسْتَكْثَرْتُ مِنَ الْخَيْرِ]]}}﴾}}<ref>«و اگر من غیب‌دان بودم، خیرات و منافع زیادی جمع می‌کردم»؛ سوره اعراف، آیه: ۱۸۸.</ref> و آنجا که فرموده: "بگو من از میان [[انبیا|رسولان]]، رسولی نوظهور نیستم نه می‌دانم که با من چه می‌کنند، و نه اینکه با شما چه می‌کنند، و پیروی نمی‌کنم مگر آنچه را که به من وحی می‌شود" <ref>{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|قُلْ مَا كُنتُ بِدْعًا مِّنْ الرُّسُلِ وَمَا أَدْرِي مَا يُفْعَلُ بِي وَلا بِكُمْ إِنْ أَتَّبِعُ إِلاَّ مَا يُوحَى إِلَيَّ وَمَا أَنَا إِلاَّ نَذِيرٌ مُّبِينٌ‏}}﴾}} سوره احقاف، آیه: ۹.</ref>.
::::::[[علامه طباطبائی]] "ره" در ادامه اشاره می‌کند که بعد از آنکه عمومیت جمله {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|فَلا يُظْهِرُ عَلَى غَيْبِهِ أَحَدًا}}﴾}} با جمله {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|إِلاَّ مَنِ ارْتَضَى مِن رَّسُولٍ}}﴾}} شکسته شد، به صورت عام مخصص درآمده که می‌تواند باز هم تخصیص بخورد، همچنان که در بحث درباره [[انبیا]] تخصیص خورده، چون آیات قرآنی دلالت دارد بر اینکه بر آن حضرت [[وحی]] می‌شود، مثلاً فرموده: "ما به تو وحی کردیم، همان طور که به نوح و پیغمبران بعد از او وحی کردیم" <ref>{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|إِنَّا أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ كَمَا أَوْحَيْنَا إِلَى نُوحٍ وَالنَّبِيِّينَ مِن بَعْدِهِ وَأَوْحَيْنَا إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَالأَسْبَاطِ وَعِيسَى وَأَيُّوبَ وَيُونُسَ وَهَارُونَ وَسُلَيْمَانَ وَآتَيْنَا دَاوُودَ زَبُورًا‏}}﴾}} سوره نساء، آیه: ۱۶۳.</ref>. و نیز دلالت دارد بر اینکه وحی یکی از مصادیق [[غیب]] است. بنابراین، یک [[نبی]] دسترسی به غیب دارد، همچنان که [[رسول]] دارد، البته این در صورتی است که مراد از رسول در جمله {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|إِلاَّ مَنِ ارْتَضَى مِن رَّسُولٍ}}﴾}} مقامی مقابل مقام [[نبوت]] باشد، و اما اگر منظور مطلق کسانی باشد که از ناحیه خدا به سوی خلق گسیل می‌شوند، نبی هم از همان کسان است، همچنان که آیه زیر بر این معنا شهادت می‌دهد: "ما قبل از تو هیچ رسول و پیامبری نفرستادیم مگر اینکه..." <ref>{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|وَمَا أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِكَ مِن رَّسُولٍ وَلا نَبِيٍّ إِلاَّ إِذَا تَمَنَّى أَلْقَى الشَّيْطَانُ فِي أُمْنِيَّتِهِ فَيَنسَخُ اللَّهُ مَا يُلْقِي الشَّيْطَانُ ثُمَّ يُحْكِمُ اللَّهُ آيَاتِهِ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ‏}}﴾}} سوره حج، آیه: ۵۲.</ref>. چون نبی را هم ارسال شده می‌داند، و آیه "ما در هیچ شهر و آبادی پس پیامبری نفرستادیم، مگر اینکه..." <ref>{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|وَمَا أَرْسَلْنَا فِي قَرْيَةٍ مِّن نَّبِيٍّ إِلاَّ أَخَذْنَا أَهْلَهَا بِالْبَأْسَاء وَالضَّرَّاء لَعَلَّهُمْ يَضَّرَّعُونَ‏}}﴾}} سوره اعراف، آیه: ۹۴.</ref> نبی هم مانند رسول جزء استثناشدگان از عموم نفی است، بدون اینکه عموم مذکور نیازمند به تخصیص جدیدی بشوند.
::::::همچنین در مورد ‌[[امام]] به آن معنایی که قرآن کلمه ‌امام را در آن استعمال می‌کند، چون خدای تعالی ‌امام را به صفت صبر و یقین توصیف می‌کند، مثلاً می‌فرماید: "و ما بعضی از آنان را پیشوایانی کردیم که به امر ما هدایت می‌کنند، و بدین جهت چنین کردیم که صبر کردند، و به آیات ما یقین همچنین امامان را چنین توصیف کرده داشتند" <ref>{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا لَمَّا صَبَرُوا وَكَانُوا بِآيَاتِنَا يُوقِنُونَ}}﴾}} سوره سجده، آیه: ۲۴.</ref>. که پرده و حجاب از پیش رویشان برداشته شده، مثلاً فرمود: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۷۵ سوره انعام علم غیب ابراهیم پیامبر را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|وَكَذَلِكَ نُرِي إِبْرَاهِيمَ مَلَكُوتَ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ وَلِيَكُونَ مِنَ الْمُوقِنِينَ]]}}﴾}}،<ref>«و این‌گونه ما گستره آسمان‌ها و زمین را به ابراهیم می‌نمایانیم و (چنین می‌کنیم) تا از باورداران گردد»؛ سوره انعام، آیه: ۷۵.</ref> تا چنین و چنان شود. و نیز فرموده: چنان نیست که شما خیال می‌کنید اگر شما علم الیقین داشتید به سراغ این موهومات و تفاخر‌ها نمی‌رفتید، شما قطعاً جهنم را خواهید دید<ref>{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|كَلاَّ لَوْ تَعْلَمُونَ عِلْمَ الْيَقِينِ}}﴾}} سوره تکاثر، آیه: ۵.</ref>. در کتاب خرائج و جرائح از [[امام رضا|حضرت رضا]] {{ع}} روایت شده که آن جناب نظر کرد به ابن هذاب، و سپس فرمود: اگر به تو خبر دهم که در همین روز‌ها یکی از بستگانت کشته می‌شود، آیا تصدیقم می‌کنی؟ گفت: نه، برای اینکه کسی به جز خدای تعالی [[غیب]] نمی‌داند؛ فرمود: مگر این خدای تعالی نیست که می‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|عَالِمُ الْغَيْبِ فَلا يُظْهِرُ عَلَى غَيْبِهِ أَحَدًا * إِلاَّ مَنِ ارْتَضَى مِن رَّسُولٍ}}﴾}}، پس [[رسول الله]] {{صل}} که مرضی نزد خداست غیب می‌داند، ما هم ورثه همان رسولی هستیم که خدا او را به هر مقدار از غیب خود خواسته آگاه کرده، پس ما هم می‌دانیم آنچه شده و آنچه تا روز قیامت خواهد شد <ref>راوندی، ۱۴۰۹ق: ۱ /۳۴۳.</ref>»<ref>[[علم امام در آینه حکمت متعالیه (مقاله)|علم امام در آینه حکمت متعالیه]]، ص ۵۷.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۲۰. پژوهشگران وبگاه بیان معرفت؛}}
[[پرونده:9030760879.jpg|100px|right|بندانگشتی|]]
'''پژوهشگران [http://www.bayanemarefat.ir/?req=box&bid=4&brid=19 وبگاه بیان معرفت]'''، در پاسخ به این پرسش آورده‌اند:
::::::«بی‌شک [[اهل بیت]]{{عم}} بیش از سایر مردم از علوم [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} بهره‌مند بودند، چنان که درباره آنها فرموده است: به آنها چیزی نیاموزید زیرا آنها از شما داناترند. خصوصاً آنکه شخص [[امام علی|امیرالمؤمنین]] {{ع}} از دوران کودکی در دامان [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} پرورش یافته و تا آخرین لحظات عمر آن حضرت ملازم وی، و همواره در صدد فراگرفتن علوم و حقایق از [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} بود و پیامبر درباره وی فرمود: "من شهر علمم و علی در آن است" و از خود [[امام علی|امیرالمؤمنین]]{{ع}} نقل شده که فرمود: [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} هزار باب علم به من آموخت که هر بابی هزار باب دیگر می‌گشاید و مجموعاً می‌شود هزار هزار باب تا آنجا که از هر چه بوده و تا روز قیامت خواهد بود آگاه شدم و علم منایا و بلایا مرگ‌ها و مصیبت‌ها و فصل الخطاب داوری به حق را فرا گرفتم»<ref>[http://www.bayanemarefat.ir/?req=box&bid=4&brid=19 وبگاه بیان معرفت]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۲۱. پژوهشگران مرکز مطالعات و پاسخ‌گویی به شبهات؛}}
[[پرونده:9030760879.jpg|100px|right|بندانگشتی|]]
'''پژوهشگران [http://www.andisheqom.com/public/application/index/viewData?c=12408&t=qa مرکز مطالعات و پاسخ‌گویی به شبهات]'''، در پاسخ به این پرسش آورده‌اند:
::::::«در خصوص منابع شفاهی علم [[ائمه]]{{عم}} که شامل تمامی علومی می‌شود که هر امامی به صورت شفاهی از امام پیش از خود دریافت نموده، روایاتی وجود دارد که به برخی اشاره می‌کنیم:
::::::[[امام صادق]]{{ع}} فرمود: {{عربی|اندازه=155%|«عَلَّمَ رَسُولُ اَللَّهِ{{صل}} عَلِيّاً{{ع}} أَلْفَ بَابٍ يُفْتَحُ مِنْ كُلِّ بَابٍ أَلْفُ بَابٍ»}}؛<ref>«[[پیامبر اکرم]]{{صل}} هزار باب علم به [[علی]]{{ع}} تعلیم داد که از هر باب هزار باب دیگر گشوده می‌شود».</ref>
::::::[[امام باقر]]{{ع}} می‌فرماید: {{عربی|اندازه=155%|«فلم يعلم واللَّه رسول‌اللَّه{{صل}} حرفاً ممّا علّمه اللَّه إلاّ علّمه عليّاً{{ع}}»}}؛<ref>هیچ حرفی نبود از آنچه خداوند به [[پیامبر اکرم]]{{صل}} تعلیم کرد مگر آنکه [[پیامبر اکرم]]{{صل}} آن را به [[علی]]{{ع}} تعلیم داد</ref>»<ref>[http://www.andisheqom.com/public/application/index/viewData?c=12408&t=qa مرکز مطالعات و پاسخ‌گویی به شبهات]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۲۲. پژوهشگران بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود.}}
[[پرونده:9030760879.jpg|100px|right|بندانگشتی|]]
'''پژوهشگران [http://mahdi.cc/fa/news/2349/%D8%A7%DA%AF%D8%B1-%D8%B9%D9%84%D9%85-%D8%BA%DB%8C%D8%A8-%D9%85%D9%86%D8%AD%D8%B5%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D8%AE%D8%AF%D8%A7-%D9%85%D9%89%E2%80%8F%D8%A8%D8%A7%D8%B4%D8%AF-%D9%BE%D8%B3-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B9-%D8%A7%D8%B2-%D8%A2%DB%8C%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%AE%D8%A8%D8%B1-%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%AF بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود]{{ع}}'''، در پاسخ به این پرسش آورده‌اند:
::::::«آموختن [[پیامبر]]{{صل}} به اجمال بوده که [[امام علی|حضرت علی]]‏{{ع}} را از اسرار جهان آگاه ساخته، همان‏گونه که [[حضرت]] می‏‌فرماید: در ساعات پایانی عمر [[پیامبر]]{{صل}} بود که مرا طلبید:{{عربی|اندازه=150%|«عَلَّمَنِي أَلْفَ بَابٍ يَفْتَحُ لِي كُلُّ بَابٍ أَلْفَ بَابٍ»}}<ref> هزار باب از علم و اسرار الهی را به من آموخت که از هر یک، هزار باب دیگر به رویم می‏‌گشاید؛ بحار الانوار: ج ۲۲ ص ۴۷۰.</ref>. بر این اساس، آگاهی [[امامان]]{{ع}} از احکام دینی، احوال افراد، جوامع، آینده و غیب عالم به طور مستقل و ذاتی نبوده بلکه خدای خالق از اقیانوس نامتناهی علوم خود به خاطر پاکی باطن و عبودیت و قرب ایمانهم به او به آنان عطا فرموده است<ref>[http://mahdi.cc/fa/news/2349/%D8%A7%DA%AF%D8%B1-%D8%B9%D9%84%D9%85-%D8%BA%DB%8C%D8%A8-%D9%85%D9%86%D8%AD%D8%B5%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D8%AE%D8%AF%D8%A7-%D9%85%D9%89%E2%80%8F%D8%A8%D8%A7%D8%B4%D8%AF-%D9%BE%D8%B3-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B9-%D8%A7%D8%B2-%D8%A2%DB%8C%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%AE%D8%A8%D8%B1-%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%AF بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

==پرسش‌های وابسته==
{{پرسش‌های وابسته}}
{{ستون-شروع|3}}
# [[منابع علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[آیا شیوه دستیابی معصوم به علم با دیگران مشترک است یا متفاوت؟ (پرسش)]]
# [[رابطه قرآن با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه علم لدنی با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه روح یا روح القدس با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[آیا ارتباط با ارواح می‌تواند یکی از منابع علم معصوم باشد؟ (پرسش)]]
# [[رابطه وحی یا الهام با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه تحدیث با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه نقر در گوش و نکت در دل با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه رؤیای صادق با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه کشف یا شهود با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه امام مبین یا کتاب مبین با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه ام الکتاب با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه کتاب اعمال با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه علم‌الکتاب با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه لوح یا لوح محفوظ با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه عرش با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه مصحف فاطمه یا کتاب‌هایی مثل جفر با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه مقام راسخان در علم با علوم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه عمود نور با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه اسم اعظم با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه وراثت از پیامبر یا امام پیشین با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه الف باب با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[علم معصوم امام به طور مستقیم از جانب خدا به او داده می‌شود یا با وساطت پیامبر خاتم؟ (پرسش)]]
# [[آیا تعلیم اسماء با علم معصوم ارتباط دارد؟ (پرسش)]]
# [[دیدگاه‌های دانشمندان مسلمان در باره منبع علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه‌های دانشمندان عرفان اسلامی در باره منبع علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه‌های دانشمندان فلسفه و حکمت اسلامی در باره منبع علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه‌های دانشمندان تفسیر در باره منبع علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه‌های دانشمندان حدیث در باره منبع علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه دانشمندان اصول دین مکتب امامیه در باره منبع علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه دانشمندان اصول دین مکتب معتزله در باره منبع علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه دانشمندان اصول دین مکتب اشعریه در باره منبع علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه دانشمندان اصول دین مکتب اباضیه در باره منبع علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه فرقه وهابیت در باره منبع علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
{{پایان}}
{{پایان}}

==[[:رده:آثار علم معصوم|منبع‌شناسی جامع علم معصوم]]==
{{پرسش‌های وابسته}}
{{ستون-شروع|3}}
* [[:رده:کتاب‌شناسی کتاب‌های علم معصوم|کتاب‌شناسی علم معصوم]]؛
* [[:رده:مقاله‌شناسی مقاله‌های علم معصوم|مقاله‌شناسی علم معصوم]]؛
* [[:رده:پایان‌نامه‌شناسی پایان‌نامه‌های علم معصوم|پایان‌نامه‌شناسی علم معصوم]].
{{پایان}}
{{پایان}}

==پانویس==
{{یادآوری پانویس}}
{{پانویس2}}
{{علم معصوم افقی}}

[[رده:علم معصوم]]
[[رده:پرسش‌های جامع امامت و ولایت]]
[[رده:پرسش‌های علم معصوم]]
[[رده:پرسش‌های نیازمند ترجمه]]
[[رده:(ام): پرسش‌هایی با ۲۳ پاسخ]]
[[رده:(ام): پرسش‌های علم غیب معصوم با ۲۳ پاسخ]]
[[رده:پاسخ‌هایی برای بازنویسی]]

آیا علم ویژه معصوم قابل تعلیم و انتقال به دیگران است؟ (پرسش)

2019-02-04T14:20:55Z

Basim: ترجمه

{{پرسش غیرنهایی}}
{{جعبه اطلاعات پرسش
| موضوع اصلی = [[علم معصوم (پرسش)|بانک جامع پرسش و پاسخ علم معصوم]]
| موضوع فرعی = آیا علم ویژه [[معصوم]]{{ع}} قابل تعلیم و انتقال به دیگران است؟
| تصویر = 7626626252.jpg
| اندازه تصویر = 200px
| مدخل بالاتر = [[علم معصوم]] / [[ویژگی علم معصوم]]
| مدخل اصلی = [[علم ویژه]]
| مدخل وابسته = [[علم عادی]] / [[تعلیم معصوم]]
| پاسخ‌دهنده =
| پاسخ‌دهندگان =[[علامه طباطبایی]]؛ [[محمد حسین مظفر|مظفر]]؛ [[ناصر مکارم شیرازی|مکارم شیرازی]]؛ [[سید محمد ضیاءآبادی|ضیاءآبادی]]؛ [[محمد تقی مصباح یزدی|مصباح یزدی]]؛ [[سید حسن مصطفوی|مصطفوی]]؛ [[فتح‌الله نجارزادگان|نجارزادگان]]، [[سید علی هاشمی ۱|هاشمی]]؛ [[حسن یوسفیان|یوسفیان]]؛ [[سید امین موسوی|موسوی]]؛ [[محمد تقی شاکر|شاکر]]؛ [[محمد حسین نصیری|نصیری]]، [[علی رضا بهرامی|بهرامی]]؛ [[علی اکبر بابایی|بابایی]]؛ [[اصغر غلامی|غلامی]]؛ [[محمد نظیر عرفانی|عرفانی]]؛ [[حسن محمدی احمد‌آبادی|محمدی]]؛ [[محمد نظیر عرفانی|عرفانی]]؛ [[منصف علی مطهری|مطهری]]؛ [[داود افقی|افقی]]؛ پژوهشگران [[بیان معرفت (وبگاه)|وبگاه بیان معرفت]]؛ پژوهشگران [[مرکز مطالعات و پاسخ‌گویی به شبهات]]؛ پژوهشگران [[بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود]]

}}

'''آیا علم ویژه [[معصوم]]{{ع}} قابل تعلیم و انتقال به دیگران است؟''' یکی از پرسش‌های مرتبط به بحث '''[[علم معصوم (پرسش)|علم معصوم]]''' است که می‌توان با عبارت‌های متفاوتی مطرح کرد. برای بررسی جامع این سؤال و دیگر سؤال‌های مرتبط، یا هر مطلب وابسته دیگری، به مدخل اصلی '''[[علم معصوم]]''' مراجعه شود.

==عبارت‌های دیگری از این پرسش==

==پاسخ نخست==
[[پرونده:39587474.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[علامه طباطبایی]]]]
::::::'''[[علامه طباطبایی]]''' در دو کتاب ''«[[در محضر علامه طباطبایی (کتاب)| در محضر علامه طباطبایی]]»'' و ''«[[پژوهشی در باب علم امام (کتاب)|پژوهشی در باب علم امام]]»'' در این باره گفته است:
::::::«از روایاتی که درباره تعلیم [[پیامبر|رسول الله]]{{صل}} به [[امام علی|امیرمؤمنان علی]]{{ع}} وارد شده می‌توان دریافت که تعلیم ایشان همانند تعلیمی که در میان ما رایج است، تدریجی نبوده است، بلکه آن حضرت به شکل دفعی و یکباره همه علوم را به [[رابطه وراثت از پیامبر یا امام پیشین با علم غیب معصوم چیست؟ (پرسش)|امام علی به وراثت آموزش داده است]]. در آن روایات آمده است که [[پیامبر|رسول خداوند]]{{صل}} در بیماری پایان عمرش، [[امام علی|امیرمؤمنان علی]]{{ع}} را فراخواند و در مدت کوتاه هزار حدیث و یا هزار باب و در از دانش را به آن بزرگوار آموخت که هر کدام از آن‌ها خود هزار در را می‌گشاید: {{عربی|اندازه=150%|«يَفْتَحُ كُلُّ حَدِيثٍ أَلْفَ بَاب‏»}}<ref>«هر سخنی هزار درب را باز می‌نماید»بصائر الدرجات ، ص ۳۱۳ تا ۳۱۵ و نیز بحارالانوار ، ج ۲۲ ، ص ۴۶۱.</ref><ref>[http://www.ghadeer.org/Book/1117/166636 مرکز اطلاع‌رسانی غدیر]</ref>.
 

==پاسخ‌های دیگر==
{{یادآوری پاسخ}}
{{جمع شدن|۱. آیت‌الله مظفر؛}}
[[پرونده:11738.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[محمد حسین مظفر]]]]
آیت‌الله '''[[محمد حسین مظفر]]''' در دو کتاب ''«[[علم الإمام ۲ (کتاب)|علم الإمام]]»'' و ''«[[پژوهشی در باب علم امام (کتاب)|پژوهشی در باب علم امام]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«یکی دیگر از منابع علوم سرشار آنان است که گروهی از روایات به آن اشاره دارد و ما به نقل یکی از آنها می‌پردازیم: ابی‌بصیر می‌گوید: {{عربی|اندازه=150%|« دَخَلْتُ عَلَى أَبِي عَبْدِ اللَّهِ {{ع}} فَقُلْتُ لَهُ: جُعِلْتُ فِدَاكَ إِنِّي أَسْأَلُكَ عَنْ مَسْأَلَةٍ هَاهُنَا أَحَدٌ يَسْمَعُ كَلَامِي‏ قَالَ: فَرَفَعَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ {{ع}} سِتْراً بَيْنَهُ‏ وَ بَيْنَ‏ بَيْتٍ‏ آخَرَ فَاطَّلَعَ فِيهِ ثُمَّ قَالَ: يَا أَبَا مُحَمَّدٍ سَلْ عَمَّا بَدَا لَكَ قَالَ: قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ إِنَّ شِيعَتَكَ يَتَحَدَّثُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ {{صل}} عَلَّمَ عَلِيّاً {{ع}} بَاباً يُفْتَحُ لَهُ مِنْهُ أَلْفُ بَابٍ قَالَ: فَقَالَ: يَا أَبَا مُحَمَّدٍ عَلَّمَ رَسُولُ اللَّهِ {{صل}} عَلِيّاً {{ع}} أَلْفَ بَابٍ يُفْتَحُ مِنْ كُلِّ بَابٍ أَلْفُ بَابٍ قَالَ: قُلْتُ هَذَا وَ اللَّهِ الْعِلْم‏ »}}<ref>خدمت امام صادق {{ع}} رسیدم و عرض کردم: قربانت گردم، از شما – پرسشی دارم، آیا در اینجا کسی هست که سخن مرا بشنود؟. امام {{ع}} پرده‌ای را که میان آنجا و اطاق دیگر بود، بالا زد و آنجا سرکشید و سپس فرمود: ای ابا محمّد هر چه می‌خواهی بپرس. عرض کردم: قربانت گردم، شیعیان روایت نقل می‌کنند که [[پیامبر]]{{صل}} به [[امام علی|علی]]{{ع}} بابی از علم آموخت که از آن هزار باب علم گشوده می‌شود. فرمود: ای ابا محمد، [[پیامبر]]{{صل}} به [[امام علی|علی]]{{ع}} هزار باب از علم آموخت که از هر باب آن هزار باب گشوده می‌شود. عرض کردم: به خدا که علم کامل اینست؛ اصول کافی، کتاب الحجة، باب «ذکر الصحیفة و الجفر و الجامعة ...» حدیث اوّل.</ref>. آن گاه [[امام صادق]]{{ع}} چون دید ابابصیر این منبع عظیم را بزرگ شمرده است، شروع کرد به بیان منابعی عظیمتر و سرشارتر و فرمود: جامعه نزد آنهاست و آن، طوماری است به طول هفتاد ذراعِ [[پیامبر]]{{صل}} و به املاء زبانی آن حضرت و دستخط [[امام علی|علی]]{{ع}} که تمام حلالها و حرامها و هر چه مردم بدان نیازمندند در آن موجود است حتی جریمۀ خراش. سپس فرمود: جفر که مخزنی است از چرم و علم انبیاء و اوصیا و همۀ دانشمندان پیشین بنی اسرائیل در آن وجود دارد، نزد آنهاست. و آنگاه فرمود: [[مصحف فاطمه]]{{س}} که سه برابر قرآن است نزد آنهاست. سپس [[امام صادق]]{{ع}} فرمود: {{عربی|اندازه=150%|«إِنَ‏ عِنْدَنَا عِلْمَ‏ مَا كَانَ‏ وَ عِلْمَ‏ مَا هُوَ كَائِنٌ‏ إِلَى‏ أَنْ‏ تَقُومَ‏ السَّاعَة»}}<ref>همانا علم گذشته و آینده تا روز قیامت نزد ماست.</ref>در تمام این مراحل ابابصیر با شگفتی و تعجب می‌گفت:{{عربی|اندازه=150%|«هَذَا وَ اَللَّهِ اَلْعِلْم»}}<ref>به خدا سوگند علم کامل همین است.</ref> و [[امام]]{{ع}} می‌فرمود:{{عربی|اندازه=150%|« إِنَّهُ لَعِلْمٌ وَ لَيْسَ بِذَاك‏‏ »}}<ref>این علم هست اما نه آن علم کامل.</ref> پس ابابصیر گفت: جانم به فدایت، پس آن علم کامل کدام است؟ و [[امام]]{{ع}} فرمود:{{عربی|اندازه=150%|« مَا يَحْدُثُ بِاللَّيْلِ وَ النَّهَارِ وَ الْأَمْرُ بَعْدَ الْأَمْرِ وَ الشَّيْ‏ءُ بَعْدَ الشَّيْ‏ء‏‏ »}}<ref>علمی که در هر شب و هر روز دربارۀ موضوعی پس از موضوع دیگر و چیزی پس از چیز دیگر تا روز قیامت پدید آید.</ref> ما گرچه این منابع و قدر این چشمه‌ها را نمی‌دانیم اما از این بیان می‌فهمیم، علمی که افزون بر آن نیست، روزی [[امامان]]{{عم}} ما شده و اگر بیان اجازه می‌داد نامی بالاتر از "[[علم فعلی یا حضوری یا دائمی و احاطی معصوم به چه معناست؟ (پرسش)|حضوری]]" و "[[علم فعلی یا حضوری یا دائمی و احاطی معصوم به چه معناست؟ (پرسش)|بالفعل]]" بر آن بگذاریم، دریغ نداشتیم. آیا پس از این می‌توان گفت: [[آیا علم غیب معصوم متوقف بر اراده اوست یا بر صرف التفات و توجه؟ (پرسش)|علم ایشان منوط به خواست آنهاست؟]] و اما اینکه [[امام]]{{ع}} در این روایت پرده را برداشت و سرکشی نمود، نه به خاطر آن بود که خود بداند کسی هست یا نه، تا با [[علم فعلی یا حضوری یا دائمی و احاطی معصوم به چه معناست؟ (پرسش)|علم حضوری]] ناسازگار باشد، بلکه برای آن بود که ابابصیر مطمئن شود شنونده‌ای در خانه نیست. ما با اختصار احادیثی را که بر وسعت علوم ایشان و حضورش نزد آنها دلالت داشت، نقل نمودیم چرا که در مقام بیان تمام روایات این موضوع نبودیم، بلکه غرض ما فقط آن بود که علم آنها را بشناسیم و برای شناخت آن از راه نقل، چاره‌ای نیست جز تمسک به آنچه به ما آموختند و از آن پرده برداشتند. آنچه آوردیم برای وصول به آن غرض و یافتن آن گمشده، کافی است، گر چه قطره‌ای است از باران و اندکی از دریای آثار و روایاتی که در این باره رسیده است»<ref>[[پژوهشی در باب علم امام (کتاب)|پژوهشی در باب علم امام]]، ص۷۹ - ۸۲.</ref>
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۲. آیت‌الله مکارم شیرازی؛}}
[[پرونده:مکارم شیرازی.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[ناصر مکارم شیرازی]]]]
::::::آیت‌الله '''[[ناصر مکارم شیرازی]]''' در کتاب ''«[http://makarem.ir/compilation/Reader.aspx?pid=61859&lid=0&mid=17237&catid=0 پیام قرآن]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«[[آیا امام معصوم عالم به غیب است؟ (پرسش)|آنها به تمام اسرار غیب آگاه‌اند]] ولی آگاهی آنها بر اصول کلی است؛ در همه جا کلیات را می‌دانند؛ در حالی که علم به تمام کلیات و جزئیات عالم، مخصوص ذات پاک خدا است. در حقیقت این سخن شبیه چیزی است که در روایات متعددی آمده است که [[امام علی]]{{ع}} فرمود: {{عربی|اندازه=150%|«اِنَّ رَسُولَ اللهِ {{صل}} عَلَّمَنى اَلْفَ بَاب مِنَ الْحَلاَلِ وَ الْحَرَامِ وَ مِمَّا کَانَ وَ مِمَّا یَکُونُ اِلَى یَوْمِ الْقِیَامَةِ، کُلُّ بَاب مِنْهَا یَفْتَحُ اَلْفَ باب فَذلِکَ اَلْفَ اَلْفَ باب»}}<ref>[[رسول خدا]] [[هزار باب]] از حلال و حرام و از آنچه در گذشته واقع شده، و یا در آینده تا روز قیامت واقع می‌شود به من تعلیم داد که هر بابی هزار باب را می‌گشاید، و آن هزار هزار باب است؛ [[بحارالانوار(کتاب)|بحارالانوار]]، جلد ۴۰، صفحه ۱۳۰.</ref>.<ref>[http://makarem.ir/compilation/Reader.aspx?pid=61859&lid=0&mid=17237&catid=0 پیام قرآن، ج۷، ص۲۴۲]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۳. آیت‌الله ضیاءآبادی؛}}
[[پرونده:11745.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[سید محمد ضیاءآبادی|ضیاءآبادی]]]]
::::::آیت‌الله '''[[سید محمد ضیاءآبادی]]''' در کتاب ''«[[تفسیر سوره ابراهیم (کتاب)|تفسیر سوره ابراهیم]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«آنها به تمام اسرار غیب آگاهند ولی آگاهی آنها بر اصول کلی است، در همه جا کلیات را می‌دانند، در حالی که علم به تمام کلیات و جزئیات عالم مخصوص ذات پاک خدا است. در حقیقت این سخن شبیه چیزی است که در روایات متعددی آمده است که [[علی]]{{ع}} فرمود: {{عربی|اندازه=155%|«إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ {{صل}} عَلَّمَنِي أَلْفَ بَابٍ مِنَ الْحَلَالِ وَ الْحَرَامِ وَ مِمَّا كَانَ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ كُلُّ بَابٍ مِنْهَا يَفْتَحُ أَلْفَ بَابٍ فَذَلِكَ أَلْفُ أَلْفِ بَابٍ»}}<ref>«[[رسول خدا]]{{صل}} هزار باب از حلال و حرام و از آنچه در گذشته واقع شده، و یا در آینده تا روز قیامت واقع می‌شود به من تعلیم داد که هر بابی هزار باب را می‌گشاید، و این هزار هزار باب است».</ref> عدد هزار در این احادیث خواه عدد تعداد باشد یا تکثیر، دلیل بر گسترش فوق‌العاده ابواب علمی است که [[پیامبر]]{{صل}} به آن حضرت آموخت، و نیز اشاره به آن است که این ابواب مشتمل بر یک سلسله اصول کلی بود که از آنها صدها یا هزاران باب دیگر گشوده می‌شد. این نکته نیز قابل توجه است که حدیث {{عربی|اندازه=155%|«اِذا شاوُا اَنْ یَعْلَمُوا عُلِّمُوا»}}<ref>«هرگاه بخواهند بدانند می‌دانند»</ref> ممکن است اشاره به همین معنی بوده باشد که آنها هرگاه بخواهند از بعضی جزئیات آگاه شوند به اصول کلی که از سوی خداوند یا [[پیامبر]]{{صل}} به آنها تعلیم شده است مراجعه کرده، به وسیله آن آگاه می‌شوند»<ref>[http://www.tahoorhost.ir/FA/Article/View/402541?term=%D9%84%D9%88%D8%AD%20%D9%85%D8%AD%D9%81%D9%88%D8%B8 کتاب تفسیر سوره ابراهیم، ص۲۴۹-۲۵۳.]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۴. آیت‌الله مصباح یزدی؛}}
[[پرونده:11196.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[محمد تقی مصباح یزدی|مصباح یزدی]]]]
آیت‌الله '''[[محمد تقی مصباح یزدی]]'''، در کتاب ''«[[ آموزش عقاید (کتاب)| آموزش عقاید]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«بی‌شک [[اهل بیت|اهل بیت پیغمبر]]{{صل}} بیش از سایر مردم از علوم آن حضرت، بهره‌مند بودند چنانکه درباره ایشان فرمود: {{عربی|اندازه=155%|«لا تُعلِّموهُمْ فَاِنَّهُمْ أعْلَمُ مِنْکُم»}}<ref>«به ایشان نیاموزید چرا که ایشان از شما داناتر می‌باشند»ر. ک: غاية المرام: ص۲۶۵، [[اصول كافى (کتاب)|اصول کافی]]: ج۱، ص ۲۹۴.</ref> مخصوصاً شخص [[امام علی|امیرمؤمنان]] {{ع}} که از دوران کودکی در دامان [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} پرورش یافته و تا آخرین لحظات عمر آن حضرت ملازم وی، و همواره درصدد فراگرفتن علوم و حقایق از [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} بود، و درباره وی فرمود: {{عربی|اندازه=155%|«أَنَا مَدِينَةُ الْعِلْمِ وَ عَلِيٌّ بَابُهَا»}}<ref>«من شهر دانش می‌باشم و علی درب آن می‌باشد»ر. ک: مستدرک حاكم، ج۳، ص ۲۲۶، جالب اين است كه يكى از علماء [[اهل‌سنت]] كتابى بنام «فتح الملک» العلىّ بصحة حديث مدينة العلم على نوشته كه در سال ۱۳۵۴ هـ در قاهره به چاپ رسيده است.</ref> و از خود [[امام علی|امیرمؤمنان]]{{ع}} نقل شده که فرمود: {{عربی|اندازه=155%|«اِنَّ رَسُولَ اللّهِ{{صل}} عَلَّمَنی اَلْفَ باب، وَ کُلُّ باب یَفْتَحُ اَلْفَ بابِ فَذلِکَ اَلْفَ باب، حتّی عَلِمْتُ ما کانَ وَ ما یکونُ اِلی یَوْمِ الْقِیامَةِ وَ عَلِمْتُ عِلْمَ الْمَنایا وَ الْبَلایا وَ فَصْلَ الْخِطابِ»}}<ref>«یعنی [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} هزار باب علم به من آموخت که هر بابی هزار باب دیگر می‌گشاید و مجموعاً می‌شود هزار هزار باب، تا آنجا که از هر چه بوده و تا روز قیامت خواهد بود آگاه شدم و علم منایا و بلایا (مرگ‌ها و مصیبت‌ها) و فصل‌الخطاب (داوری بحق) را فرا گرفتیم». ر. ک: ینابیع المودة: ص۸۸، [[اصول كافى (کتاب)|اصول کافی]]: ج۱، ص ۲۹۶.</ref> ولی علوم [[ائمه]] [[اهل بیت]]{{عم}} منحصر به آنچه از [[پیامبر اکرم]]{{صل}} بی‌واسطه یا باواسطه شنیده بودند نبوده است بلکه ایشان از نوعی علوم غیرعادی نیز بهره‌مند بوده‌اند که بصورت "[[الهام]] و "[[تحدیث]]"<ref>ر. ک: [[اصول كافى (کتاب)|اصول کافی]]، كتاب الحجة، ص ۲۶۴ و ص ۲۷۰.</ref> به ایشان افاضه می‌شده است نظیر الهامی که به [[خضر]] و [[ذوالقرنین]]<ref>[[اصول كافى (کتاب)|اصول کافی]]: ج۱، ص ۲۹۶.</ref> و [[حضرت مریم]]{{س}} و مادر [[موسی]]{{ع}} "[[وحی]]" گردیده که البته منظور از آن، [[وحی]] [[نبوت]] نیست، و با چنین علمی بوده که بعضی از [[ائمه|ائمه اطهار]]{{عم}} که در سنین طفولیت به مقام [[امامت]] می‌رسیدند از همه چیز آگاه بودند و نیازی به تعلّم و فراگیری از دیگران نداشتند»<ref>[http://mesbahyazdi.ir/node/1041 آموزش عقاید، ص۳۲۲.]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۵. آیت‌الله مصطفوی؛}}
[[پرونده:11135.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[سید حسن مصطفوی]]]]
آیت‌الله '''[[سید حسن مصطفوی]]''' و حجت الاسلام و المسلمین '''[[احمد مروی]]''' در مقاله ''«[[دلایل عقلی و نقلی علم غیب امامان معصوم (مقاله)|دلایل عقلی و نقلی علم غیب امامان معصوم]]»'' در این‌باره گفته‌اند:
::::::«دانش [[پیامبر]]{{صل}} از دو راه به [[امامان]]{{عم}} رسیده است: یکی از راه عادی که همان تعلیم و تعلم است. [[حضرت علی]]{{ع}} می‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|« کنت ادخل علی رسول االله لیلاً و نهارا فکنت اذا سألته اجانبی و ان سکتت ابتدأنی‏‏»}}، راه دیگر تعلیم از راه غیر عادی و از راه القاء و عنایت خداوندی است. [[امام علی ]]{{ع}} آنگاه که به دستور [[پیامبر]]{{صل}} عازم یمن شد، از [[پیامبر]]{{صل}} درباره پرسشهایی که مردم یمن دربارة قضا از او می‌کنند، راهنمایی خواست که [[پیامبر]]{{صل}} فرمود: {{عربی|اندازه=150%|«فَضَرَبَ‏ بِيَدِهِ‏ عَلَى‏ صَدْرِي‏ وَ قَالَ اللَّهُمَّ اهْدِ قَلْبَهُ وَ ثَبِّتْ لِسَانَهُ فَمَا شَكَكْتُ فِي قَضَاءٍ بَعْدُ حَتَّى‏‏‏»}}<ref>علامه حلی، احقاق الحق، ج۷، ص۶۶.</ref>. درباره معاشرت [[امامان]]{{عم}} با ملائکه آمده است، ملائکه در همه احوال بر [[امامان]]{{عم}} نازل و مانع رسیدن شرور به ایشان می‌شوند. به هنگام نماز با ایشان نماز می‌گذراند و آنچه در زمین، چه در شب و چه در روز رخ می‌دهد، به آگاهی [[امام]]{{ع}} می‌رسانند؛ چنانکه خداوند می‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|تَتَنَزَّلُ عَلَيْهِمُ الْمَلائِكَةُ أَلاَّ تَخَافُوا وَلا تَحْزَنُوا وَأَبْشِرُوا بِالْجَنَّةِ}}﴾}} <ref> فرود می‌آیند که نهراسید و اندوهناک نباشید و شما را به بهشتی که وعده می‌دادند؛ سوره فصلت، آیه:۳۰.</ref>. [[جبرئیل]]، [[میكائیل]] و ملک‌الموت همواره در معرض رؤیت امام‌اند و به ایشان مشکلات و دشواری‌هایی كه در كتاب و سنت نیست، [[الهام]] می‌کند، [[امامان]] محل آمد و شد ملائکه‌اند و هر ملکی که برای امری نازل می‌شود، نخست نزد [[امام]]{{ع}} می‌آید و آن را بر [[امام]]{{ع}} عرضه می‌دارد<ref>صفار قمی، بصائر الدرجات، ج۲ ،ص۱۱۰-۱۱۳ و ج۵ ،ص۲۵۳-۲۵۶.</ref>. به هر روی، چنانکه فیلسوفان مسلمان اثبات كرده‌اند، نظام آفرینش نظام احسن است و آنچه در هستی وجود دارد، جلوه‌هایی از ذات باری‌ تعالی است. هر موجودی که از نظر رتبه وجودی نزدیک‌تر به هرم هستی باشد، از کمالات فرزن‌تری برخوردار است. انبیا و امامان برگزیدگان خداوندند که با اعطای الهی و ظرفیت‌های ذاتی که دارند به این کمالات نائل آمده‌اند»<ref>[[دلایل عقلی و نقلی علم غیب امامان معصوم (مقاله)|دلایل عقلی و نقلی علم غیب امامان معصوم]]، [[قبسات (نشریه)|فصلنامه قبسات]]، شماره ۶۳ ص ۲۹.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}
{{جمع شدن|۶. حجج الاسلام و المسلمین نجارزادگان، شاکر و محمدی؛}}
[[پرونده:Najarzadegan.gif|بندانگشتی|right|100px|[[فتح‌الله نجارزادگان|نجارزادگان]]]]
::::::حجج الاسلام و المسلمین '''[[فتح‌الله نجارزادگان]]'''، '''[[محمد تقی شاکر]]''' و '''[[حسن محمدی احمد‌آبادی]]''' در مقاله ''«[[ظاهر و باطن قرآن و مبادی آگاهی امام از آن (مقاله)|ظاهر و باطن قرآن و مبادی آگاهی امام از آن]]»'' در این‌باره گفته‌‌اند:
::::::«از روایات مشهور در کتب حدیثی فریقین، [[رابطه الف باب با علم غیب معصوم چیست؟ (پرسش)|روایات ألف باب]] است که از طرق متعدد نقل شده است<ref>مناقب، ج۲، ص۳۶.</ref> تحقق این امر در روزها و یا ساعات پایانی عمر شریف [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} صورت پذیرفت، و حضرت هزار دروازه علم را که هر یک گشاینده هزار در علم است، به [[امام علی]]{{ع}} تعلیم و تحدیث نمود. روایت [[اصبغ بن نباته]] از [[امام علی|امیرالمؤمنین]]{{ع}} دلالت می‌کند که ابواب تعلیمی به آن حضرت توسط [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}}، شامل حلال و حرام الهی و آگاهی‌هایی نسبت به گذشته و آینده است<ref>ابن‌بابویه (صدوق)، الأمالیج۲، ص۶۴۷.</ref> غزالی نیز در توصیف این دانش [[امام علی|امیرالمؤمنین]]{{ع}} و طبیعی بودن و یا فوق طبیعی بودن آن، با پذیرش این روایت و صحیح دانستن آن، معتقد به الهی و لدنّی بودن این معرفت و آگاهی است و با تجلیل و احترام از این امر یاد می‌کند<ref>[[ابن‌طاوس]]، سعد السّعود للنّفو المنضود، ص۲۸۴.</ref> این منبع دانش در کنار کتاب جامعه دو منبع اصلی آگاهی کامل امام از حلال و حرام الهی است. مطابق رهنمود آیات و روایات، [[ائمه اطهار]]{{عم}} دانش کامل به حلال و حرام احکام را از طریق [[پیامبر اکرم]]{{صل}} بهره‌مند شده‌اند. از این رو، نقش امام نسبت به این علوم، نقشی تبیینی و امام‌محوری برای تبلور دانش‌های انتقالی از پیامبر است»<ref>[[ظاهر و باطن قرآن و مبادی آگاهی امام از آن (مقاله)|ظاهر و باطن قرآن و مبادی آگاهی امام از آن]]، [[پژوهش‌نامه معارف قرآنی (نشریه)|فصلنامه پژوهش‌نامه معارف قرآنی]]، شماره۱۴، ص۴۸.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}
{{جمع شدن|۷. حجت الاسلام و المسلمین هاشمی؛}}
[[پرونده:11720.JPG|100px|right|بندانگشتی|[[سید علی هاشمی ۱|هاشمی]]]]
حجت الاسلام و المسلمین دکتر '''[[سید علی هاشمی ۱|سید علی هاشمی]]''' در مقاله ''«[[علم امام تام یا محدود؟ (مقاله)|علم امام تام یا محدود؟]]»'' و در کتاب ''«[[ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی (کتاب)|ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی]]»'' در این‌باره گفته است:
:::::*«اگرچه روایات و بررسی‌های تاریخی، دانش آموختن [[ائمه]]{{عم}} را نزد انسان‌های غیر معصوم تأیید نمی‌کنند، اما روایات متعددی دلالت بر آن دارند که هر امامی از امام پیشین، دانش‌هایی را فرا می‌گرفته است که در صدر این سلسله، [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} قرار دارد. در روایات متعددی از ائمه این مضمون نقل شده است که تمام علوم پیامبر نسل به نسل به آنان منتقل شده است. روایاتی نیز بر آن دلالت دارند که هر [[امام]]{{ع}}، علوم خود را به امام پس از خود تحویل می‌دهد. سند برخی از این روایات معتبر است. در روایتی به صراحت بیان شده است که امام هر زمان، در آخرین لحظۀ عمر امام پیشین، علوم او را دریافت می‌کند. سند حدیث دوم این مجموعه موثق است . این روایات نشان می‌دهند [[علم امام]]{{ع}}، پیش از تحویل گرفتن آن علوم، کامل نیست»<ref>[http://fa.imamatpedia.com/wiki/%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%D8%AA%D8%A7%D9%85_%DB%8C%D8%A7_%D9%85%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF%D8%9F_(%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87) علم امام تام یا محدود؟]</ref>
:::::*«اگرچه روایات و بررسی‌های تاریخی، دانش‌آموزی ائمه{{عم}} را نزد انسان‌های غیرمعصوم تأیید نمی‌کند، اما روایات متعددی دلالت بر آن دارند که هر امامی از حجت پیش از خود دانش‌هایی را فرا می‌گرفته است که در صدر این سلسله، [[پیامبر اکرم]]{{صل}} قرار دارند. در این موضوع، افزون بر فراگیری علومی که به حوزه‌هایی از دانش مانند احکام و تفسیر قرآن اشاره دارند، به آموختن مطالب جزئی مانند آگاهی از رخ دادن حادثه‌ای در آینده نیز توجه داشته‌ایم؛ زیرا حتی این‌گونه موارد جزئی نیز می‌توانند علم‌آموزی ائمه{{عم}} را از حجت‌های پیشین تأیید کنند. اینک به‌ترتیب روایات یکایک ائمه{{عم}} را در این موضوع مرور می‌کنیم. (...)
::::::روایات متعددی از امام باقر و امام صادق{{ع}} بر این نکته تأکید دارند که ائمه{{عم}} از رسول ‌خدا{{صل}} و امامان پیشین، علوم الهی و ویژه‌ای را دریافت کرده بودند. این روایات، تواتر معنوی دارند و افزون بر اثبات محتوای خود، ضعف سندی برخی روایات دیگر را نیز جبران می‌کنند. از امام باقر{{ع}} نقل شده است که به خدا قسم! رسول‌ خدا، حرفی از علومی را که خداوند عزو‌جل به او آموخته بود نگذاشت، مگر آنکه آن را به علی آموخت؛ سپس آن علوم به ما رسید.<ref>ر.ک: [[محمد‌ بن یعقوب کلینی]]، الکافی، ج‏۱، ص۶۵۵؛ محمد‌بن‌حسن صفار، بصائر الدرجات، ص۲۹۵؛ محمد بن محمد مفید، الاختصاص، ص۲۷۹.</ref> در روایتی، به‌صراحت بیان شده است که علم امیرالمؤمنین{{ع}} از علم رسول ‌خدا{{صل}} سرچشمه گرفته است و سپس دیگر ائمه{{عم}} یکایک این علوم را آموخته‌اند.<ref>ر.ک: [[محمد‌ بن حسن صفار]]، بصائر الدرجات، ص۲۹۵؛ [[محمد بن محمد مفید]]، الاختصاص، ص۲۷۹.</ref> از آن حضرت نقل شده است: خداوند اسرارش را به جبرئیل بیان کرد و جبرئیل آن را به محمد{{صل}} و ایشان به علی{{ع}} و آن حضرت به هرکس بخواهد، یکی پس از دیگری.<ref>ر.ک: [[محمد‌ بن حسن صفار]]، بصائر الدرجات، ص۳۷۷.</ref> روایات دیگری نیز این مضمون را تأیید می‌کنند. در گفتار دیگری که از ایشان نقل شده، آمده است: «اگر از خودمان سخن بگوییم، گمراه می‌شویم؛ چنان‌که کسانی که پیش از ما بودند، گمراه شدند؛ ولی ما با دلیل روشن از جانب خداوند سخن می‌گوییم که خداوند آن را برای پیامبرش و او (پیامبر{{صل}}) برای ما بیان کرده است». سندهای دیگری از این روایت، با تغییرات اندکی در عبارات، همین مطلب را گزارش کرده‌اند.<ref>ر.ک: [[محمد‌ بن حسن صفار]]، بصائر الدرجات، ص۲۹۹.</ref>
::::::در روایات امام صادق{{ع}} نیز نقل شده است همه علومی را که خداوند به پیامبر آموخته بود، آن حضرت به امیرالمؤمنین{{ع}} آموزش داد.<ref>ر . ک: همان، ص۲۹۰ـ۲۹۳.</ref> روایات این باب، مستفیض‌اند.<ref>همچنین ر.ک: [[محمد‌ بن یعقوب کلینی]]، الکافی، ج‏۱، ص۶۵۴ـ ۶۵۵.</ref> به ‌کار رفتن تعبیر «تعلیم» در این روایات، به‌خوبی بر آموزشی بودن این علوم تصریح دارند. در روایات متعددی از آن حضرت، این مضمون نقل شده است که علوم پیامبران به پیامبر اکرم{{صل}} و از آن حضرت به امیرالمؤمنین{{ع}} و نسل‌به‌نسل به امامان پس از ایشان منتقل شده است.<ref>ر.ک: [[محمد‌ بن یعقوب کلینی]]، الکافی، ج‏۱، ص۵۵۹، روایات ۴، ۵ و ۶.</ref> بنا بر این روایات، هیچ‌چیز نیست که خداوند به پیامبران داده باشد، ولی به پیامبر اعظم{{صل}} نداده باشد و هیچ‌چیز نیست که به پیامبر داده شده باشد، مگر آنکه ایشان آن را به امیرالمؤمنین{{ع}} آموخته است.<ref>محمد‌ بن حسن صفار، بصائر الدرجات، ص۲۹۷.</ref> در روایات متعددی، آن حضرت وراثت از رسول‌ خدا{{صل}} را یکی از شیوه‌های دریافت دانش توسط ائمه{{عم}} معرفی کرده‌اند که می‌تواند مؤید روایات پیشین باشد.<ref>ر.ک: محمد‌ بن یعقوب کلینی، الکافی، ج‏۱، ص۶۵۷.</ref> آن حضرت بر این نکته تأکید کرده‌اند که هر پاسخ ایشان به پرسش‌های دیگران، دانشی است که از رسول‌ خدا{{صل}} فراگرفته‌اند و نظرات شخصی خود نیست.<ref>ر.ک: محمد‌ بن یعقوب کلینی، الکافی، ج‏۱، ص۱۴۸.</ref> سند این روایت، صحیح است.<ref>همچنین ر.ک: محمد‌ بن حسن صفار، بصائر الدرجات، ص۳۰۰ـ۳۰۱.</ref> همچنین از ایشان نقل شده است که امامی از دنیا نمی‌رود، مگر آنکه علم خود را به جانشینش منتقل می‌کند. البته امام بعدی در آن حال ساکت است و آن علوم را اظهار نمی‌کند تا اینکه به مقام امامت برسد.<ref>ر.ک: محمد‌بن‌حسن صفار، بصائر الدرجات، ص۴۶۶. سند این روایت، صحیح است.</ref> این‌گونه تعابیر، ظهور روشنی در علم‌آموزی هر امام از حجت پیشین دارند. (...)
::::::شیوه انتقال دانش از یک حجت به حجت بعد:
:::::#'''تعلیم و تعلم عادی:''' ظاهر برخی تعابیر روایات یاد‌شده، این احتمال را تقویت می‌کند که دست‌کم در برخی موارد، تعلیم علوم به‌ صورت عادی بوده است. قرائت آیاتی که در غیبت امیرالمؤمنین{{ع}} بر پیامبر{{صل}} نازل شده بود، برخی پرسش‌های امیرالمؤمنین{{ع}} از پیامبر{{صل}}، یا امامی از امام پیشین، و برخی از خبرهای مربوط به زمان و چگونگی شهادت ائمه{{عم}} که حتی افراد عادی دیگر نیز آنها را نقل کرده‌اند، ظهور یا صراحت در آن دارند که این علوم به‌ طور عادی به آنان تعلیم داده شده است؛ مانند خبر شهادت سیدالشهدا{{ع}} که افرادی مانند جناب ام‌سلمه{{س}} نیز آن را نقل کرده‌اند. چنین دانش‌هایی، به شیوه‌ای عادی به امام آموخته شده‌اند؛ یعنی اگر کس دیگری نیز آن سخنان را می‌شنید، به‌ طور عادی آن مطالب را فرامی‌گرفت. یادآور می‌شویم که مقصود از علم‌آموزی در این نوشتار، اعم از فراگرفتن دانش‌های جامع و کلی مانند احکام دین است، و آموختن مطالب جزئی، مانند آگاهی از تفسیر یک آیه یا تحقق یک حادثه در آینده را نیز شامل می‌شود.
:::::#'''تعلیم و تعلم ویژه:''' با اینکه برخی از علوم ائمه{{عم}} به شیوه عادی فراگرفته شده‌اند، به ‌نظر می‌رسد در موارد بسیاری، آموزش و فراگیری علوم اهل‌بیت{{عم}} عادی نبوده است. بنا بر روایتی، امام باقر{{ع}} در پاسخ به این پرسش که شما چگونه مدعی هستید که تنها وارث علوم پیامبرید، درحالی‌که پیامبر{{صل}} برای تمام مردم مبعوث شده بود، با استناد به برخی آیات بیان کردند که آنچه پیامبر{{صل}} آشکار کرد، برای تمام مردم بود؛ اما آنچه از آن سخن نگفت و خداوند از ایشان خواست که بر زبان نیاورد، مخصوص اهل‌بیت{{عم}} است. در ادامه این روایت آمده است که رسول ‌خدا{{صل}} با برادرش علی{{ع}} پنهانی سخن می‌گفت و با دیگر اصحابش این‌گونه رفتار نمی‌کرد. به همین دلیل است که امیرالمؤمنین{{ع}} فرمود: پیامبر{{صل}} بر من هزار باب علم را گشود که از هر باب، هزار باب دیگر گشوده می‌شد. این علوم، همان علوم مخصوص و پنهانی بوده که از پیامبر{{صل}} به امیرالمؤمنین{{ع}} و از ایشان به دیگر ائمه{{عم}} منتقل شده است. در ادامه همین روایت، در توضیح بیشتر این مطلب آمده است: خداوند متعال بر پیامبرش کتابی را فرستاد که در آن، (علم) آنچه گذشته و آنچه تا قیامت رخ می‌دهد، آمده است. سپس فرمودند: خداوند به پیامبرش وحی کرد که چیزی از علوم پنهان و اسرارش باقی نگذارد، مگر آنکه آن را به‌ طور پنهانی به او (امیرالمؤمنین{{ع}}) بیاموزد. این تعابیر، اگرچه به‌صراحت غیر‌عادی بودن روش این تعلیم و تعلم را نشان نمی‌دهد، با توجه به گستردگی قلمرو این تعالیم، می‌توان ادعا کرد که ظهور در غیر‌عادی بودن روش آموزش و فراگیری آن دارد. در روایتی از امام صادق{{ع}} آمده است که تا کنون بیش از دو حرف از آن حروف (هزار حرفی که پیامبر{{صل}} به امیرالمؤمنین{{ع}} آموخت) آشکار نشده است.
::::::چنان‌که گفته شد، در برخی از این روایات آمده است تمام علومی که خداوند به فرشتگان و پیامبرانش داده بود، از طریق رسول ‌خدا{{صل}} به ائمه{{عم}} رسیده است. گستردگی قلمرو این علوم، این احتمال را تأیید می‌کند که بسیاری از این علوم به شیوه‌ای ویژه به ائمه{{عم}} تعلیم داده شده‌اند؛ وگرنه عمر محدود انسان‌ها برای آموختن همه این علوم کفایت نمی‌کند؛ به‌ویژه آنکه می‌دانیم برخی از ائمه، مدت محدودی امام پیش از خود را درک کردند؛ مانند امام جواد{{ع}} که در حدود هفت یا نه‌سالگی به امامت رسیدند. همین‌طور امام هادی{{ع}} که در حدود هشت‌سالگی، و حضرت صاحب‌الزمان{{ع}} در حدود پنج‌سالگی امامت را بر عهده ‌گرفتند. همچنین تعبیر اسرار الهی که در برخی روایات برای اشاره به این علوم به ‌کار رفته است، نشان می‌دهد شیوه تعلیم ـ دست‌کم برخی مصادیق یا مراتب ـ این علوم، عادی نبوده و گونه خاصی داشته است. بنابراین می‌توان به این نتیجه رسید که انتقال بسیاری از علوم و اسرار به ائمه{{عم}}، به شیوه‌ای خاص و غیرمتعارف بوده است؛ هرچند آنان به‌ طور عادی و طبیعی نیز برخی علوم را از پیامبر یا امام پیشین دریافت کرده‌اند؛ مانند مواردی که امام همانند دیگران حدیثی را از رسول ‌خدا{{صل}} یا امام پیشین شنیده و آن را مانند دیگر راویان نقل کرده است»<ref>[[ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی (کتاب)|ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی]]؛ ص۱۶۳-۱۷۹.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}
{{جمع شدن|۸. حجت الاسلام و المسلمین موسوی؛}}
[[پرونده:120129.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[سید امین موسوی|موسوی]]]]
حجت الاسلام و المسلمین '''[[سید امین موسوی|موسوی]]'''، در کتاب ''«[[ گستره علم غیب از دیدگاه ادیان ابراهیمی (کتاب)|گستره علم غیب از دیدگاه ادیان ابراهیمی]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«شیعیان و عده کثیری از اهل تسنن بر این باورند که [[علم غیب]] ذاتی و مطلق از آن خدای سبحان است و هیچ کس از آن خبر ندارد و آیاتی از قرآن کریم<ref>نمل، آیه ۶۵؛ انعام، آیه ۵۹؛ اعراف، آیه ۱۱۸.</ref>. هم آگاهی از [[غیب]] مطلق و احاطه بر آن را برای خدا ثابت می‌کنند. ولی جایز است این علم که بالذّات از آن خداوند است به افرادی از بشر نیز داده شود، البته آگاهی از [[غیب]] چنین افرادی بالذّات نخواهد بود بلکه به تعلیم و موهبت الهی بدون اکتساب خواهد بود و آن‌ها جز انبیا و اولیا کسان دیگر نمی‌باشند، [[علم غیب]] انبیا و اولیا حاصل از علم و عمل است، علم و عمل به منزله دو بال نفس ناطق‌اند که به اندازه پیروی این دو بال از عوالم بی‌پایان پرواز می‌کنند، پروازی که نشأت شهادت داخل به عالم غیب بوسیله [[وحی]] و [[الهام]] است. آموزه [[وحی]] و [[الهام]] به انبیا و آموزه [[الهام]] به اولیا طریقی از اشراق معرفت است، این نوع آگاهی و معرفت انبیا از ضروریات رسالت آن‌هاست تا دلیل بر صدق نبوت‌شان باشد و آن‌ها هم در زمان‌ها و مکان‌های مختلف آگاهی از [[غیب]] را از خودشان نشان داده‌اند»<ref>[http://fa.imamatpedia.com/wiki/گستره_علم_غیب_از_دیدگاه_ادیان_ابراهیمی_(کتاب)#.D8.AF.D8.B1.D8.A8.D8.A7.D8.B1.D9.87.D9.94_.D9.BE.D8.AF.DB.8C.D8.AF.D8.A2.D9.88.D8.B1.D9.86.D8.AF.D9.87 گستره علم غیب از دیدگاه ادیان ابراهیمی؛ ص: ۱۵۶.]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}
{{جمع شدن|۹. حجت الاسلام و المسلمین نادم؛}}
[[پرونده:673639443601.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[محمد حسن نادم|نادم]]]]
حجت الاسلام و المسلمین دکتر [[محمد حسن نادم]] در کتاب ''«[[علم امام از نگاه امیرالمؤمنین با تأکید بر نهج البلاغه (مقاله)|علم امام از نگاه امیرالمؤمنین با تأکید بر نهج البلاغه]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«[[امام علی]]{{ع}} نحوۀ دریافت علم از [[پیامبر خاتم|پیامبر اکرم]]{{صل}} را به دو صورت بیان کرده‌اند؛ یکی به‌صورت عادی و دیگری به‌صورت غیرعادی. فراگیری علم به‌صورت عادی، امری است همگانی که هرکس به‌اندازۀ استعداد، تلاش و کوشش خود می‌تواند از علم و معلّم بهره برد. [[امام علی]]{{ع}} از این نظر هم در میان اصحاب فردی ممتاز بوده است؛ ازاین‌جهت وقتی به [[معاویه]] نامه می‌نویسند بر این نکته تأکید کرده و امتیاز بهره‌مندی از علوم [[پیامبر خاتم|رسول الله]]{{صل}} را مختص خود می‌دانند و موقعیت علمی خویش نسبت به قرآن و مسائل مربوط به دین را مرهون نزدیکی‌شان به [[پیامبر]]{{صل}} می‌دانند. حضرت در بخشی از آن نامه می‌فرمایند: به‌راستی‌که ممتازترین مردم برای رهبری این امت کسی است که درگذشته و اکنون نزدیک‌ترین کس به [[پیامبر خاتم|رسول خدا]]{{صل}}، داناترین کس به کتاب خدا و فهیم‌ترین شما به دین خدا باشد.<ref>ابن مزاحم، نصر، وقعه الصفین، ۱۵۰٫ قابل توجه اینکه امام در این نامه؛ ملاک امامت را برتری علمی خود در قرآن، در احکام دین ودرقرابت با رسول خدا بر دیگران می‌داند: {{عربی|اندازه=155%|إنّ أولی النّاس بأمر هذه الأمه قدیما و حدیثا أقربها من رسول الله (صلی الله علیه و آله) و ألمها بالکتاب و أفقها فی الدّین...}}.</ref>
:::::#'''[[علم عادی]] از نگاه [[امام علی]]{{ع}}:''' [[امام علی]]{{ع}} دربارۀ علوم عادی، به منابع انسانی و عادی اشاره می‌کنند و بعضی از آگاهی‌های خود را ناشی از تجربه، تحقیق و به‌کارگیری فکر و اندیشه می‌دانند. آن حضرت دراین‌باره در وصیتی که به فرزندانشان دارند، می‌فرمایند: فرزندم! هرچند من به‌اندازۀ همۀ آنان که پیش از من بوده‌اند نزیسته‌ام، اما در کارهایشان نگریسته‌ام و در سرگذشتشان اندیشیده و آنچه از آنان مانده را دیده‌ام تا چون یکی از ایشان گردیده‌ام؛ بلکه با آگاهی از کارهایشان، به دست آورده‌ام، گویی چنان است که با نخستین تا پسینیان به سر برده‌ام.<ref>{{عربی|اندازه=155%|أَیْ‏ بُنَیَ‏ إِنِّی‏ وَ إِنْ لَمْ أَکُنْ عُمِّرْتُ عُمُرَ مَنْ کَانَ قَبْلِی فَقَدْ نَظَرْتُ فِی أَعْمَالِهِمْ وَ فَکَّرْتُ فِی أَخْبَارِهِمْ وَ سِرْتُ فِی آثَارِهِمْ حَتَّى عُدْتُ کَأَحَدِهِمْ بَلْ کَأَنِّی بِمَا انْتَهَى إِلَیَّ مِنْ أُمُورِهِمْ قَدْ عُمِّرْتُ مَعَ‏ أَوَّلِهِمْ إِلَى آخِرِهِمْ فَعَرَفْتُ صَفْوَ ذَلِکَ مِنْ کَدَرِهِ وَ نَفْعَهُ مِنْ ضَرَرِه‏...}} (نهج البلاغه، نامۀ ۳۱)</ref> [[پیامبر خاتم|پیامبر اکرم]]{{صل}} نیز درجایی به قدرت ذهنی و خرد [[امام علی]]{{ع}} اشاره کرده و می‌فرمایند: داناترین اصحاب، علی بن ابی‌طالب است، به علت داشتن علم فراوان و دقت نظر در برداشت‌ها.<ref>{{عربی|اندازه=155%|عالمهم علی بن ابی طالب لمزید علمه و دقایق مستنبطاته}}. (ابن حجر هیتمی، الصواعق المحرقه،۹۰؛ ابن اثیر، علی بن ابی الکرم، اسد الغابه،۴/۱۰)</ref>
:::::#'''[[علم غیرعادی]] [[امام]] از نگاه [[امام علی]]{{ع}}:''' نخست باید توجه داشت که فراگیری علم به‌صورت غیرعادی از جانب [[پیامبر خاتم|پیامبر اکرم]]{{صل}} چند ویژگی دارد: همانند علم عادی، همگانی و فراگیر نیست؛ کسی می‌تواند از این علم _که از آن به علم القایی یاد می‌شود_ بهره‌مند گردد که دارای ظرفیت و جایگاه خاص باشد. به گواهی تاریخ، [[امام علی]]{{ع}} از این ظرفیت و جایگاه در حد اعلای آن برخوردار بود. این نوع آموزش، به [[امام علی|امیرالمؤمنین]]{{ع}} اختصاص دارد و دیگر اصحاب از این نوع تعلیم بهره نداشتند، یا اگر داشتند، در تراز [[امام علی]]{{ع}} نبود. [[امام علی|حضرت امیر]]{{ع}} در خطبۀ قاصعه در تأیید موارد ذکر شده می‌فرمایند: شما از موقعیت و جایگاه من نسبت به رسول خدا به سبب خویشاوندی نزدیک و مقام مخصوصم آگاهید. در زمان کودکی مرا در دامن خود می‌نشاند و در آغوشش به گرمی می‌فشرد و کنارش می‌خواباند؛ بدنش را به بدنم می‌چسباند و بوی عطر دل انگیزش را به مشامم می‌رساند و لقمه را می‌جوید و در دهانم می‌گذارد. هیچ‌گاه دروغی در گفتارم و خطایی در رفتارم ندید. از آن زمان که [[پیامبر]] را از شیر گرفتند، خداوند بزرگ‌ترین فرشته‌اش را ملازم وی ساخت تا شبانه‌روز او را در طریق کرامت و اخلاق نیک براند. من نیز همانند کودکی که در پی مادرش گام برمی‌دارد به دنبال او می‌رفتم، هرروز روزنه‌ای از اخلاق کریمانۀ خود برایم می‌گشود و مرا به پیروی از خودش فرمان می‌داد. هرسال به غار حرا می‌رفت و مجاور آن می‌شد، من می‌دیدمش و جز من کسی نمی‌دیدش. در آن زمان اسلام در هیچ خانه‌ای نیامد جز خانه‌ای که [[پیامبر|پیامبر خدا]] و خدیجه در آن بودند و من سومین آن‌ها بودم. نور [[وحی]] و [[رسالت]] را می‌دیدم و بوی پیامبری به مشامم می‌رسید. صدای ناله و فغان شیطان را هنگامی‌که وحی بر [[پیامبر]] فرود می‌آمد شنیدم، گفتم: ای رسول خدا! این صدای ناله چیست؟ فرمود: این فریاد فغان شیطان است که از اینکه پرستیده شود ناامید گشت. تو می‌شنوی آنچه را من می‌شنوم، و می‌بینی آنچه را من می‌بینم، مگر اینکه نبی نیستی؛ اما وزیر و یاور من هستی و بر راه خیر می‌روی.<ref>{{عربی|اندازه=155%|وقد علمتم موضعی من رسول الله بالقرابه القریبه، والمنزله الخصیصه. وضعنی فی حجره وأنا ولید، یضمنی إلی صدره، ویکنفنی فی فراشه، ویمسنی جسده، ویشمنی عرفه. وکان یمضغ الشیء ثم یلقمنیه، وما وجد لی کذبه فی قول، ولا خطله فی فعل، ولقد قرن الله به من لدن أن کان فطیما أعظم ملک من ملائکته، یسلک به طریق المکارم، ومحاسن أخلاق العالم، لیله ونهاره، ولقدکنت أتبعه إتباع الفصیل أثر أمه، یرفع لی فی کل یوم من أخلاقه علما، ویأمرنی بالإقتداء به، ولقد کان یجاور فی کل سنه بحراء، فأراه ولا یراه غیری. ولم یجمع بیت واحد یومئذ فی الإسلام غیر رسول الله وخدیجه وأنا ثالثها، أری نور الوحی والرساله وأشم ریح النبوه. ولقد سمعت رنه الشیطان حین نزل الوحی علیه فقلت: یا رسول الله ما هذه الرنه؟ فقال: هذا الشیطان قد أیس من عبادته. أنک تسمع ما أسمع. وتری ما أری، ألا إنک لست بنبی، ولکنک لوزیر، وأنک لعلی خیر}}</ref>
::::::شبیه همین مضمون را [[ابن اثیر]] از زبان [[امام علی|امیرالمؤمنین]]{{ع}} این‌گونه می‌آورد: [[پیامبر]] می‌خواست مرا به یمن بفرستد، گفتم: ای رسول خدا! مرا به‌سوی یمن برمی‌انگیزانی درحالی‌که از من قضاوت طلب می‌کنند و من نسبت به آن آگاهی ندارم. [[پیامبر]] گفت: نزدیک بیا! پس نزدیک شدم، با دستش بر سینه‌ام زد و آنگاه فرمود: خداوندا! زبانش را استوار گردان و قلبش را هدایت کن» سپس به شکافندۀ دانه سوگند، هرگز در قضاوت بین مردم ازآن‌پس تردید نکردم.<ref>{{عربی|اندازه=155%|بعثنی رسول الله (صلی الله علیه و آله) الی الیمن، فقلت: یا رسول‌الله (صلی الله علیه و آله) تبعثنی الی الیمن و یسألونی عن القضاء و لا علم لی به، قال أدن، فدنوت، فضرب بیده علی صدری، ثم قال: «اللّهم ثبّت لسانه واهد قلبه»، فلما و الّذی فلق الحبّه، و برأ النسمه، ما شککت فی قضاء بین اثنین بعد. (ابن اثیر، علی بن ابی الکرم}}، همان، ۴/۹۹؛ حاکم نیشابوری، المستدرک، ۳/۱۳۴؛ احمد حنبل، المسند، ۱/۸۳؛ ابی داوود طیالسی، المسند، ۱/۱۶ و ۶۹؛ ابن حنبل، فضائل الصحابه، ۲/۵۸۱، ۶۹۹، ۷۱۶؛ به نقل ازمرعشی نجفی، موسوعه الامامه فی نصوص اهل السنه، ۱۶/۲۱۵ و ۲۱۶)</ref> ابن سعد این روایت را به‌گونه‌ای دیگر آورده به این مضمون که [[پیامبر]] اکرم در پاسخ [[امام علی|علی]]{{ع}} در حق او این‌گونه دعا کردند: خدایا قلبش را هدایت کن و زبانش را استوار گردان.<ref>ابن سعد، طبقات الکبری، ۲/۱۰۰٫ دربارۀ اینکه رسول خدا در حق امام علی مکرر دعا فرموده، ر.ک: مرعشی نجفی، همان، ۱۶/۲۲۳ ـ ۲۲۸٫</ref> تذکر این نکته لازم است که از روایات استفاده می‌شود که بعضی از اصحاب [[پیامبر]]{{صل}}، مانند [[سلمان فارسی]] و [[حذیفه بن یمان]]، نیز بهره‌ای از علوم القائی [[پیامبر]] داشته‌اند؛ اما هیچ‌کدام نگفته‌اند که بر [[امام علی]]{{ع}} پیشی دارند و شواهد گوناگونی بر اعتراف ایشان نسبت به برتری آن حضرت بر تمامی صحابه، وجود دارد.<ref>ر.ک: ابن ابی الحدید، عبدالحمیدبن هبه الله، همان، ۲/۲۸۶ و ۲۸۷؛ مجلسی، محمد باقر، همان، ۴۳/۳۲۵، ۳۳۱-۳۳۲٫</ref>»<ref>[[علم امام از نگاه امیرالمؤمنین با تأکید بر نهج البلاغه (مقاله)|علم امام از نگاه امیرالمؤمنین با تأکید بر نهج البلاغه]].</ref>.
{{پایان جمع شدن}}
{{جمع شدن|۱۰. حجت الاسلام و المسلمین شاکر؛}}
[[پرونده:847645352.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[محمد تقی شاکر|شاکر]]]]
::::::حجت الاسلام و المسلمین '''[[محمد تقی شاکر]]''' در مقاله ''«[[منابع علم امام در قرآن (مقاله)|منابع علم امام در قرآن]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«روایات مشهور به "ألف باب"، از روایات پرتعدادی هستند که یکی از منابع و مجاری علوم [[ائمه]]{{عم}} را تبیین می‌کنند. در مناقب آمده است که ابن بابویه در خصال از ۲۴ طریق و صفار در بصائرالدرجات از ۶۶ طریق این خبر را روایت نموده‌اند.<ref>[[ابن شهر آشوب]]، مناقب، ج۲، ص۳۶.</ref> در کتب [[اهل‌سنت]] نیز این روایت نقل شده است.<ref>[[علامه حلی، نهج الحق، ص۲۴۰.</ref> بر خلاف سایر مجاری علوم [[اهل‌ بیت]]{{عم}} که غالباً در زمان [[امام باقر]]{{ع}} و به صورت گسترده تر در زمان [[امام صادق]]{{ع}} تبیین گردیده‌اند ، [[روایات]] "[[الف باب]]" در موارد متعددی از زبان [[امام علی|امیرالمؤمنین]]{{ع}} و برخی از صحابه و تعدادی از همسران [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} بیان و نقل شده است. همه روایاتی که در این زمینه وارد شده‌اند، انتقال‌دهنده علوم را [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} و دریافت‌کننده آنها را [[امام علی]]{{ع}} بیان نموده‌اند.
::::::روایت [[اصبغ بن نباته]] از [[امام علی|امیرالمؤمنین]]{{ع}} دلالت می‌کند که ابواب تعلیمی به آن حضرت توسط [[پیامبر اکرم]]{{صل}}، شامل حلال و حرام الهی و آگاهی‌هایی نسبت به گذشته و آینده است؛ هرچند باید ادعا نمود طبق روایات، تعلیمات [[پیامبر]]{{صل}} به [[امام علی]]{{ع}} منحصر به این امور نبوده است. <ref>[[ابن بابویه]]، خصال، ج۲، ص۶۴۷؛ صفار، بصائرالدرجات، ص۳۰۵ (با كمی تفاوت).</ref> از این روایت استفاده می‌شود که هزار باب علم، منحصر به علم حلال و حرام نیست؛ بلکه علومی گسترده را شامل می شود.<ref>[[ابن بابویه]]، همان، ص۶۵۱؛ صفار، همان، ص۳۰۶، ۳۰۹ و ۳۵۸؛ راوندی، خرائج و الجرائح، ج۲، ص۷۴۶؛ ابن بابویه، همان، ج۲، ص۶۴۴؛ سلیم بن قیس، کتاب سلیم بن قیس، ص۸۰۱.</ref>
::::::از نکات دیگری که روایات به آن اشاره نموده‌اند، آشکار شدن و ظهور تنها یک باب یا دو باب از آن ابواب است.<ref>ابن بابویه، همان، ص۶۴۵ و ۶۵۰؛ صفار، همان، ۳۰۷ و ۳۰۸.</ref> این امر نیز دلیلی است بر گستردگی و عظمت این ابواب.<ref>[[شیخ کلینی]]، کافی، ج۱، ص۲۹۷.</ref> ابن عباس که راوی روایت "ألف باب" در چند مورد است،<ref>نباطی، صراط المستقيم، ج۲، ص۱۵۱.</ref> خود در عظمت این دانش و عجز نسبت به درک و فهم آن می‌گوید: {{عربی|اندازه=150%|«سمعت من علی حدیثاً لم أدر ما وجهه و لم أنکره، سمعته یقول: ان رسول الله{{صل}} أسر إلیّ فی مرضه فعلّمنی مفتاح ألف باب من العلم یفتح کل باب ألف باب»}}.<ref>سلیم بن قیس، كتاب سليم بن قيس، ص۸۰۱.</ref>
::::::[[غزالی]] نیز در توصیف این دانش [[امام علی|امیرالمؤمنین]]{{ع}} و طبیعی بودن و یا فوق طبیعی بودن آن، با پذیرش این روایت و صحیح دانستن آن، معتقد به الهی و لدنی بودن این معرفت و آگاهی است و با تجلیل واحترام از این امر یاد می کند.<ref>ابن طاووس، سعد السعود، ص۲۸۴؛ همو، طرائف، ج۱، ص۱۳۶.</ref>
::::::نکته‌ای که برخی علما و اندیشمندان را به تبیین و توضیح درباره [[رابطه الف باب با علم غیب معصوم چیست؟ (پرسش)|روایت الف باب]] واداشته است، استدلال برخی از عامه و معتزله به صحت قیاس و اجتهاد با استناد به همین روایات است. این گونه برداشت باعث شده است علمای شیعه به تبیین مقصود و منظور روایات [[الف باب]] بپردازند.<ref>مجلسی، بحارالانوار، ج۴۰، ص۱۲۹.</ref> درباره اینکه ابواب مترتب بر هر بابی از هزار باب چگونه محقق شده است، چهار دیدگاه مشهور از قدما مطرح است:
:::::#توسط خود [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}}؛
:::::#با تفکر و جستجوی [[امام علی|حضرت علی]]{{ع}}؛
:::::#هزار باب اصلی، نشانه‌های هزاران باب بوده‌اند؛
:::::#شیوه حکم نمودن را به صورت اجمالی تعلیم داده است.<ref>نباطی، صراط المستقيم، ج۳، ص۲۰۹.</ref>
:::::هر چند با توجه به محتوا و شاکله موضوعات علم "[[ألف باب]]" در روایات بیان شده، می‌توان بیش از یکی از این اقوال را متناسب با آگاهی و معرفتی که برای [[امام علی|امیرالمؤمنین]]{{ع}} حاصل شده، صحیح دانست»<ref>[[ومنابع علم امام در قرآن (مقاله)|منابع علم امام در قرآن]]، [[امامت‌پژوهی (نشریه)|فصلنامه امامت‌پژوهی]]، ش۶، ص۱۷۵-۱۷۷.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۱. حجت الاسلام و المسلمین نصیری؛}}
[[پرونده:1368238.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[محمد حسین نصیری]]]]
::::::حجت الاسلام و المسلمین '''[[محمد حسین نصیری]]''' در پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد خود با عنوان''«[[گستره علم امام از دیدگاه آیات و روایات (پایان‌نامه)|گستره علم امام از دیدگاه آیات و روایات]]»'' در این‌باره گفته است:
:::::*«[[ابن شهر آشوب]] در باره ماهیت [[علم امام]]{{ع}} چنین آورده است: «تمام اینها خبرهای غیبی است که خداوند [[پیامبر|رسول گرامی]]{{صل}} خود را از آنها آگاه ساخته و [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} هم در پنهانی [[امام علی|حضرت امیر]]{{ع}} را بر آنها آگاه کرده است».
:::::*«[[ابن میثم بحرانی]] شارح نهج‌البلاغه می‌نویسد: "منظورم از [[آیا علم غیب منحصر به خداست؟ (پرسش)|علم غیبی که جز خدا نمی‌داند]] علم غیبی است که بدون تعلیم و آموختن باشد و [[علم غیب]] بدون تعلیم اختصاص به خدا دارد و جز خدا هر کسی آگاهی از غیب پیدا کند به تعلیم الهی بوده است".
:::::*«[[پیامبر|رسول اکرم]]{{صل}} در آخرین لحظات عمر خود هزار باب دانش را به [[امام علی|حضرت امیر]]{{ع}} آموخت، آن جا که فرمود: {{عربی|اندازه=150%|«اِنَّ رَسُولَ اللهِ {{صل}} عَلَّمَنى اَلْفَ بَاب مِنَ الْحَلاَلِ وَ الْحَرَامِ وَ مِمَّا کَانَ وَ مِمَّا یَکُونُ اِلَى یَوْمِ الْقِیَامَةِ، کُلُّ بَاب مِنْهَا یَفْتَحُ اَلْفَ باب فَذلِکَ اَلْفَ اَلْفَ باب»}}<ref>«رسول خدا به من [[هزار باب از علم]] را آموخت که از هر باب هزار باب برای من گشوده می‌‏شود».</ref> افزون بر این شیوه‌ها، [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} به صورت‌های دیگری نیز میراث علمی خود را به [[امام علی|علی]]{{ع}} انتقال داده است. چنان که مجموعه‌ای از آموزه‌های دینی را که بیشتر مربوط به حوزه احکام بود، برای [[امام علی]]{{ع}} [[املاء]] کرد و [[امام]] با خط خود آن را نگاشت. از این میراث روایی در روایات [[اهل بیت]]{{عم}} با عناوینی همچون: "[[کتاب علی]]"، "[[جامعه]]"، یا "[[جفر]]" یا "[[مصحف فاطمه]]{{ع}}" یاد شده است».
:::::*[[شیخ حر عاملی]] در این باره چنین می‏نویسد: احادیثی که مفاد آن این است : "خداوند به [[پیامبر]]{{صل}} و [[امامان]]{{عم}} علم گذشته و آینده را تعلیم کرده است" متواتر می‌‏باشد. او در جایی دیگر چنین آورده است: "[[پیامبر]]{{صل}} و [[امامان]]{{عم}} بسیاری از غیب‌ها را به تعلیم الهی فرا گرفته بودند... و [[علم غیب شأنى یا استعدادی یا ارادی و اختیاری به چه معناست؟ (پرسش)|هر گاه اراده می‌‏کردند چیزی را بداننند می‌‏دانستند]]." از این دو عبارت پیداست که وی علم امام را تعلیمی و از سوی دیگر [[علم غیب شأنى یا استعدادی یا ارادی و اختیاری به چه معناست؟ (پرسش)|اشائی می‏‌داند]]».
:::::*[[محمد بن شهر آشوب مازندرانی]] در کتاب "متشابه القرآن" می‏‌نویسد: "ممکن است [[پیامبر]]{{صل}} و [[امام]]{{ع}} به تعلیم الهی به قسمتی از چیزهایی که غایب است و بخشی از حوادث گذشته و آینده، آگاهی داشته باشد." نیز در کتاب "[[مناقب آل ابی‌طالب (کتاب)|مناقب آل ابی‌طالب ]]" بخشی از خبرهای غیبی [[امام علی|امیرمؤمنان علی]]{{ع}} را در حدود بیست صفحه نقل می‌‏کند و سپس می‏‌نویسد: "تمام اینها خبرهای غیبی است که خداوند رسول گرامی خود را از آنها آگاه ساخته و [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} هم در پنهانی [[امام علی|حضرت امیر]]{{ع}} را بر آنها آگاه کرده است»<ref>[[گستره علم امام از دیدگاه آیات و روایات (پایان‌نامه)|گستره علم امام از دیدگاه آیات و روایات]].</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۲. حجج الاسلام و المسلمین شاکر و بهرامی؛}}
[[پرونده:847645352.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[محمد تقی شاکر|شاکر]]]]
::::::حجج الاسلام و المسلمین '''[[محمد تقی شاکر]]''' و '''[[علی رضا بهرامی]]''' در مقاله ''«[[واکاوی نگاه فریقین به احادیث هزار درب دانش (مقاله)|واکاوی نگاه فریقین به احادیث هزار درب دانش]]»'' در این‌باره گفته‌‌اند:
::::::«[[عبدالله بن عمر]] نیز در گزارش خود از لحظات پایانی عمر [[پیامبر]]{{صل}}، به مسئله خلوت حضرت با [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} اشاره و مسئله [[الف باب]] را مطرح و آنگاه نقل می‌کند؛ وقتی از حضرت پرسیده شد آیا آنچه را دریافت نمودی حفظ نمودی، ایشان در جواب با تایید آن، به عمق این ادراک با عبارت "و عقلته" اشاره می‌فرماید. برتری این دانش به گونه‌ای است که [[امام علی]]{{ع}} در برابر یهود نیز به [[رابطه الف باب با علم غیب معصوم چیست؟ (پرسش)|مسئله الف باب]] و بهره‌مندی از دانش گسترده پیامبر اشاره دارد.<ref>[[ابن بابویه]]، الخصال، ج۲، ص۶۴۳، ح۲۳.</ref>
::::::[[یونس بن رباط]] نقل می‌کند همراه کامل تمار در محضر [[امام صادق]]{{ع}} بودیم که کامل تمار خواستار عرضه روایتی شد که آن را شنیده است، وی عرضه می‌کند، شنیده‌ام که پیامبر در مریضی پایان عمر در روز وفاتشان هزار باب دانش را به [[امام علی]]{{ع}} حدیث نمود که هر بابی گشاینده هزار باب بوده است، حضرت با تأیید این گفتار، دانش منتشر شده از ائمه برای شیعیانشان را تا آن دوره یک یا دو باب از آن هزار باب علم معرفی می‌نماید. این روایت علاوه بر دلالت بر شهرت یافتن این مسئله در عصر [[امام صادق]]{{ع}} دلالت می‌نماید دانش انتقالی از [[ائمه]]{{عم}} به پیروانشان از منبع دانش انتقالی از [[پیامبر]] به [[امام علی]]{{ع}} تغذیه می‌شود.<ref>فیض کاشانی، الوافی، ج۲، ص۳۲۲‑۳۲۴.</ref>
::::::مؤید دیگر این گفتار پاسخ [[امام کاظم]]{{ع}} به چگونگی آگاهی و دانش ائمه است در حالی که پس از [[پیامبر]]{{صل}} نبی دیگر نبوده است و [[اهل‌بیت]]{{عم}} نیز درجه نبوت نداشته‌اند؟ حضرت با اشاره به آیه: {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|لا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ}}﴾}}<ref>سوره قیامه، آیه۱۶.</ref> می‌فرماید: "آنچه را پیامبر به امر الهی برای دیگران به زبان نیاورد، ما را مخصوص به آن فرمود. از این رو از میان اصحاب خود تنها با علی به نجوا می‌نشست و پس از نزول آیه {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|وَتَعِيَهَا أُذُنٌ وَاعِيَةٌ}}﴾}}<ref>سوره حاقه، آیه۱۲.</ref> [[پیامبر]]، خطاب به اصحابشان فرمود که از خدا خواسته‌ام آن را گوش تو قرار دهد. آنگاه حضرت، گفتار [[امام علی]]{{ع}} در [[مسجد کوفه]]: {{عربی|اندازه=155%|«عَلَّمَ رَسُولُ اللَّهِ{{صل}} عَلِیّاً أَلْفَ بَابٍ یَفْتَحُ کُلُّ بَابٍ أَلْفَ بَاب»}}‏ را، از مکنون سرّ و امور اختصاص یافته به حضرت می‌داند که پس از ایشان تنها [[ائمه]]{{عم}} آن را به ارث برده‌اند.<ref>همو، ج۳، ص۷۷۵-۷۷۶.</ref> و این‌گونه اتصال دانش [[ائمه|ائمه اطهار]] به رسول خدا را با استناد به دلائل بیان می‌نماید»<ref>[[واکاوی نگاه فریقین به احادیث هزار درب دانش (مقاله)|واکاوی نگاه فریقین به احادیث هزار درب دانش]]، [[تحقیقات علوم قرآن و حدیث (نشریه)|تحقیقات علوم قرآن و حدیث]]، ش۲۶، ص۱۴۲.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۳. حجت الاسلام و المسلمین بابایی؛}}
[[پرونده:1114235654.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[علی اکبر بابایی|بابایی]]]]
::::::حجت الاسلام و المسلمین '''[[علی اکبر بابایی|بابایی]]''' در مقاله ''«[[اهل بیت پیامبر مفسران آگاه به تمام قرآن (مقاله)|اهل بیت پیامبر مفسران آگاه به تمام قرآن]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«قرآن کریم یکی از وظایف [[نبی اکرم]]{{صل}} را تبیین قرآن کریم معرفی کرده است: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| وَأَنزَلْنَا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَيْهِمْ}}﴾}} <ref> و بر تو قرآن را فرو فرستادیم تا برای مردم آنچه را که به سوی آنان فرو فرستاده‌اند روشن گردانی؛ سوره نحل، آیه: ۴۴.</ref> این روایت نشان می‌دهد که خدای متعال [[حضرت علی]]{{ع}} را برگزیده است تا وظیفه [[پیامبر اکرم]]{{صل}} را پس از آن حضرت عهده‌دار شود، و ادامه دهنده کار آن حضرت باشد. از اینرو، می‌توان گفت: همانگونه که [[رسول خدا]]{{صل}} مفسّر برگزیده خدا برای قرآن کریم است، [[امیرمؤمنان علی]]{{ع}} نیز مفسّر برگزیده خداست و این امر سبب شده که [[رسول خدا]]{{صل}} نسبت به تعلیم و تفسیر و تأویل قرآن به آن حضرت اهتمام شدید و سعی وافر داشته باشد.
::::::[[کلینی]]، در کافی در پایان روایتی طولانی از [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} چنین روایت کرده است: و من پیوسته هر روز یک بار و هر شب یک بار بر [[رسول خدا]]{{صل}} وارد می‌شدم. در هر بار با من خلوت می‌کرد و هرجا می‌گردید با او می‌گردیدم. در هر موضعی وارد می‌شد، با او بودم. اصحاب [[رسول خدا]]{{ع}} می‌دانند که با هیچ کس جز من اینگونه رفتار نمی‌کرد. بسا که [[رسول خدا]]{{صل}} در خانه من به نزدم می‌آمد، بیشتر آن خلوت در خانه من بود و هرگاه بر آن حضرت در بعضی از منزلهایش وارد می‌شدم، با من خلوت می‌کرد و زنانش را از آنجا بیرون می‌کرد و جز من کسی نزد او باقی نمی‌ماند و هرگاه برای خلوت کردن با من به منزل من می‌آمد، فاطمه و هیچیک از پسرانم را بیرون نمی‌فرستاد. هرگاه از او سؤال می‌کردم، مرا پاسخ می‌داد و هرگاه پرسشهایم تمام می‌شد و سکوت می‌کردم، با من سخن آغاز می‌کرد. هیچ آیه از قرآن بر [[رسول خدا]]{{صل}} نازل نشد، مگر اینکه قرائت آن را به من آموخت و آن را بر من املا کرد و آن را با خط خود نوشتم و تأویل و تفسیر، ناسخ و منسوخ، محکم و متشابه و خاص و عام آن را به من تعلیم داد و از خدا خواست که توان فهم و حفظ آن را به من عطا فرماید. از زمانی که آن دعا را درباره من فرمود، هیچ آیه‌ای از کتاب خدا و هیچ یک از علومی‌ را که بر من املا کرد و نوشتم، فراموش نکردم. هرچه خدا به او تعلیم داد، از حلال و حرام و امر و نهی و گذشته و آینده و هر کتابی که پیش از وی نازل شده، از طاعت و معصیت، همه را به من تعلیم فرمود و آن را حفظ کردم و حتی یک حرف از آن را فراموش نکردم. سپس دستش را بر سینه‌ام نهاد و از خدا خواست دلم را از علم و فهم و حکم و نور پر کند. گفتم: ای [[پیامبر خدا]]، پدر و مادرم به فدایت، از زمانی که آنگونه برایم دعا فرمودی چیزی را فراموش نکردم و آنچه را ننوشتم نیز از یاد من نرفت. آیا هنوز بر من بیم فراموشی داری؟ فرمود: نه، بر تو بیم فراموشی و نادانی ندارم»<ref>اصول کافی، ج ۱، ص ۱۱۶، کتاب «العلم»، باب اختلاف الحدیث، قسمتی از حدیث ۱، همچنین ر.ک: محمدبن علی صدوق، الخصال، ج ۱، ص ۲۵۷، باب «الاربعه حدیث».</ref>
::::::[[محمد بن حسن صفّار]] در بصائر الدرجات در ضمن دو باب درباره اینکه [[رسول خدا]]{{صل}} همه علمش را به [[امیرالمؤمنین]] یاد داده و آن حضرت در علم [[رسول خدا]]{{صل}} مشارکت داشته و در نبوّت مشارکت نداشته، ۲۳ حدیث ذکر کرده است<ref> محمد بن حسن صفّار، بصائر الدرجات، ص ۲۹۰ ـ ۲۹۴، جز ۴، بابهای ۱۰ و ۱۱.</ref> که همه آن روایات بر مدّعای ما دلالت دارند و در باب یگری نیز روایاتی که با صراحت این مدعا را ثابت می‌کند، آورده است<ref> همان، ص ۱۹۷ و ۱۹۸، جز ۴، باب ۸، حدیثهای ۱ و ۳، همچنین ر.ک: بحارالانوار، ج ۴۰، ص ۲۰۸ ـ ۲۱۲.</ref>
::::::[[ابو جعفر اسکافی]]، از دانشمندان معتزله، نیز مضمون روایت [[کلینی]] را با اندکی تفاوت لفظی در ضمن پاسخهای [[امام علی]]{{ع}} به پرسشهای ابن الکوّاء آورده است<ref>ابو جفعر اسکافی، المعیار و الموازنه، ص ۳۰۰.</ref>.
::::::[[اکم حسکانی]]، از دانشمندان اهل تسنّن، نیز با سند متصل از [[امام علی]]{{ع}} روایت کرده است: {{عربی|اندازه=150%|«مَا فِي‏ الْقُرْآنِ‏ آيَةٌ إِلَّا وَ قَدْ قَرَأْتُهَا عَلَى‏ رَسُولِ اللَّهِ ص وَ عَلَّمَنِي مَعْنَاهَا‏‏»}}<ref>حاکم حسکانی، شواهد التنزیل، ج ۱، ص ۴۳، حدیث ۳۳.</ref> هیچ آیه‌ای در قرآن نیست، مگر اینکه آن را بر [[رسول خدا]]{{صل}} قرائت کردم و معنای آن را به من آموخت.
::::::حدیث دیگری نیز از آن حضرت چنین روایت کرده است: «هر آیه که بر [[رسول خدا]]{{صل}} نازل شد، قرائت آن را به من یاد داد و آن را بر من املا کرد و من آن را با خط خود نوشتم و تأویل و تفسیر و ناسخ و منسوخ و محکم و متشابه آن را به من تعلیم داد و از خدا خواست فهم و حفظ آن را به من یاد دهد و در اثر آن، حتی یک حرف آن را هم فراموش نکردم»<ref>حاکم حسکانی، شواهد التنزیل، ج ۱، ص ۴۸، حدیث ۳۴۱.</ref>.
::::::[[ابن عساکر]]، دانشمند معروف اهل تسنّن، نیز نظیر این روایت را با سندی دیگر در تاریخ مدینه دمشق آورده است<ref>علی بن حسین، ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج ۴۲، ص ۳۸۶، حدیث ۸۹۹۳.</ref>.
::::::بنابراین، روایات شیعه و سنّی دلالت دارند، بر اینکه [[رسول خدا]]{{صل}} همه معانی و معارف قرآن را به [[حضرت علی]]{{ع}} تعلیم داده و آن حضرت نیز بدون کمترین خطا و اشتباهی همه آن معانی و معارف را دریافت نموده و حتی یک حرف از آن را فراموش نکرده است. روایاتی از قبیل {{عربی|اندازه=150%|« علی خازنُ علمی‏‏‏»}}<ref>بحارالانوار، ج ۳۸، ص ۳۱۴، حدیث ۱۸؛ ج ۴۰ ، ص ۲۰۴، حدیث ۱۱؛ ج ۴۴، ص ۲۳۸، حدیث ۲۹؛ عبدالحسین امینی، الغدیر، ج ۳، ص ۹۵.</ref>. {{عربی|اندازه=150%|« عَلِيٌ‏ عَيْبَةُ عِلْمِي‏‏‏»}}<ref>الغدیر، ج ۳، ص ۹۵؛ بحارالانوار، ج ۱۵، ص ۲۹۷، حدیث ۳۶؛ ج ۱۸، ص ۳۹۲، حدیث ۹۸؛ ج ۵۰، ص ۷۰، حدیث ۱۰۴؛ ص ۱۴۹، حدیث ۵۴؛ ص ۲۰۴، حدیث ۱۱.</ref>.{{عربی|اندازه=150%|« أَنَا مَدِينَةُ الْعِلْمِ‏ وَ عَلِيٌ‏ بَابُهَا‏‏‏»}}<ref>بحارالانوار، ج ۴۰، ص ۷۰، حدیث ۱۰۴؛ ص ۸۷، حدیث ۱۱۴؛ ص ۲۰۱، حدیث ۴؛ ص ۲۰۲، حدیثهای ۶ و ۷، ص ۲۰۳، حدیث ۸؛ ص ۲۰۴، حدیث ۱۱؛ ص ۲۰۵، حدیث ۱۲؛ ص ۲۰۶، حدیثهای ۷ و ۱۳ ـ ۱۶؛ ج ۴۱، ص ۲۸۶، ص ۳۰۱.</ref>. و {{عربی|اندازه=150%|« أَنَا مَدِينَةُ الْحِكْمَةِ وَ عَلِيٌ‏ بَابُهَا ‏‏‏»}}<ref>بحارالانوار، ج ۲۵، ص ۲۳۴؛ ج ۲۶، ص ۱۱۱؛ ج ۶۹، ص ۸۱، ج ۹۳، ص ۵۷؛ ج ۴۰، ص ۲۰۱، حدیث ۳، ص ۲۰۳، حدیثهای ۸ و ۱۰ و ص ۲۰۷؛ الغدیر، ج ۵، ص ۵۰۲.</ref>. که در کتب فریقین با سندهای متعدد از [[رسول خدا]]{{صل}} نقل شده، نیز مؤید، بلکه مؤکد این مدّعاست؛ زیرا از اینگونه روایات به خوبی دریافت می‌شود که [[امام علی]]{{ع}} کسی بوده که [[رسول خدا]]{{صل}} علم و حکمت خود را به او آموخته و آن حضرت هم بدون کم و کاست و سهو و خطا، علم و حکمت [[پیامبر]] را دریافت و ضبط کرده است، به گونه‌ای که هرکس در هر موضوعی بخواهد از علم و حکمت [[رسول خدا]] استفاده کند، از طریق آن حضرت می‌تواند به علم و حکمت آن بزرگوار نایل شود و تردیدی نیست که علم به معانی و معارف و تنزیل و تأویل قرآن کریم جزء عمده و قدر متیقّن علم و حکمت آن بزرگوار است. این اهتمام و سعی وافر [[پیامبر]]{{صل}} در تعلیم و تربیت آن حضرت، موجب شد که آن حضرت همانند خود [[رسول خدا]]{{صل}} به همه معانی و معارف قرآن کریم آگاه باشد. شاهد آن، افزون بر آنچه گذشت، روایات بسیاری است که دلالت می‌کنند به آنکه حضرت، به همه معانی و معارف قرآن آگاه بوده است»<ref>[[اهل بیت پیامبر مفسران آگاه به تمام قرآن (مقاله)|اهل بیت پیامبر مفسران آگاه به تمام قرآن]]، [[معرفت (نشریه)|ماهنامه معرفت]]، شماره ۷۳، دی ۱۳۸۲، ص ۲۲ - ۲۳.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۴. آقاى دكتر يوسفيان (هیئت علمی مؤسسه امام خمينى)؛}}
[[پرونده:11387.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[حسن یوسفیان|یوسفیان]]]]
دکتر '''[[حسن یوسفیان]]'''، در مقاله ''«[[علم غیب امام (مقاله)| علم غیب امام]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«[[امیرمؤمنان]]{{ع}} هنگام رازگشایی از امور نهانی و غیبی، بارها بر این حقیقت پای می‌فشارد این آگاهی را از [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} به دست آورده است<ref>ر.ک: ابن حنبل، احمد، المسند، ج۱، ص۲۵۸ - ۲۵۷.</ref> در اینجا برای نمونه، به چند حکایت اشاره می‌کنیم: (...) نقل است که [[امام علی|امیرمؤمنان]]{{ع}} برده‌ای که "سالم" نامیده می‌شد خرید و آزاد کرد. سپس فرمود: [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} به من خبر داده است: نامی که پدرت بر تو نهاده، میثم است. مشاهده این معجزه، وی را از یاران نزدیک امام ساخت<ref>ر.ک: ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۲، ص۲۹۱.</ref> (...) نیز نقل است یکی از یاران [[امام علی]]{{ع}} پس از شنیدن پیشگویی‌های آن حضرت، شگفت زده، پرسید: ای امیرمؤمنان، تو را [[علم غیب]] داده‌اند؟ امام در پاسخ فرمود: این، [[علم غیب]] نیست، علمی است که از دارنده علم آموخته‌ام. [[علم غیب]]، علم قیامت است و آنچه خدا در گفته خود شمرده است که {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[ آیا آیه ۳۴ سوره لقمان علم غیب غیر خدا را نفی نمی‌کند؟ (پرسش)|إِنَّ اللَّهَ عِندَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ]]}}﴾}}<ref>سوره لقمان، آیه:۳۴.</ref>. پس این [[علم غیب]] است که جز خدا کسی آن را نداند و جز این، علمی است که خدا آن را به پامبرش آموخته و او نیز مرا آموخته و دعا کرده است که سینه من آن را فرا گیرد و دلم آن علم را در خود بپذیرد<ref>نهج البلاغه، خطبه۱۲۸، ص۱۲۷</ref> [[امام علی|امیرمؤمنان]]{{ع}} بارها از شهادت خود و چگونگی اش خبر داده است و این گونه بر تردیدناپذیری‌اش پای فشرده است: به خدا سوگند، چنین خواهد شد. دروغ نمی‌گویم و به من دروغ نگفته‌اند <ref>مسعودی، علی بن حسین، مروج الذهب، ج۲، ص۴۱۸، ۴۱۳.</ref>. گاه می‌فرمود: در انتظار روزی هستم که وعده [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} تحقق یابد و محاسنم با خون سر خضاب گردد<ref>شیخ صدوق، محمد، علل الشرایع، ج۱، ص ۲۰۶؛ ابن حجر مکی، احمد، الصواعق المحرقه، ص۱۳۴. نیز ر.ک: ابن حنبل، احمد، المسند، ج۱، ص۲۱۹، ح۸۰۲.</ref> در برخی دیگر از روایات، امام با استناد به سخن [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} روز دقیق ضربت خوردن و شهادت خود را نیز تعیین کرده است<ref>ر.ک: ابن حسام الدین هندی، کنزالعمال، ج۱۳، ص۱۹۷.</ref> اندیشه مندان شیعه و سنی در اینکه [[علی]]{{ع}} بیش از هر کس از گنجینه علوم نبری بهره‌ برده و در محضر [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} دانش اندوخته است، اتفاق نظر دارند. احادیثی از این دست در کتب هر دو گروه فراوان به چشم می خورد که [[پیامبر|امیرمؤمنان]]{{ع}} فرموده است: هر گاه از [[رسول خدا]]{{صل}} می‌پرسیدیم، پاسخ می‌داد و چون ساکت می‌شدیم، خود آغاز به سخن می‌کرد<ref>سنن ترمذی، ج۵، ص۶۳۷، ح۳۷۲۲؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۲، ص۳۳۸؛ بلاذری، احمد، انساب الاشراف، ج۲، ص۳۵۱. همچنین ر.ک: نهج البلاغه، خطبه۲۱۰.</ref>. اما نکته در خور توجه آن است که این بهره‌گیری همواره به گونه عادی نبوده و چه بسا راه فراگیری علوم غیبی، خود نیز پدیده ای استثنایی بوده است، چنانکه [[امام علی]]{{ع}} می‌فرماید: [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} هزار درِ دانش را به روی من گشود ... که هر دری خود به هزار درِ دیگر رهنمون است ... به گونه‌ای که اکنون از زمان فرا رسیدن مرگ و پیشامدهای ناگوار خبر دارم و با دانش خدادادی به داوری می‌پردازم <ref>بحارالانوار، ج۲۶، ص۳۰؛ بحرانی، سیدهاشم، ینابیع المعاجز، ص۱۴۷.</ref>. ناگفته پیداست که درهای دانش که در این حدیث آمده است، چیزی فراتر از اصل و قانون کلی است که می‌توان از آن، فروع گوناگون را با روش معمولِ اجتهاد، استنباط کرد. در هیچ مکتب بشری نمی‌توان اصلی را یافت که بسط و گسترش آن، به چنین آگاهی های غیبی بینجامد<ref>برای آشنایی با تفاسیر دیگری از این حدیث، ر.ک: مصنفات الشیخ المفید، الفصول المختاره، ج۲، ص۱۰۶ - ۱۰۷.</ref>. به فرموده [[پیامبر|امیرمؤمنان]]{{ع}} این دانش‌های غیبی در اختیار یکی از شایستگان اهل بیتش قرار گرفته است و تا روز قیمامت از نسلی به نسل دیگر منتقل خواهد شد<ref>بحارالانوار، ج۲۶، ص۱۷۹.</ref>. بر این اساس، [[امام معصوم]]{{ع}} همواره بر این حقیقت پای فشرده‌اند که دانش آنان از پدرانشان و سرانجام از [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} به ارث رسیده است <ref>ر.ک: کلینی، الکافی، ج۱، ص۲۶۴؛ فیض کاشانی، ملا محسن، الوافی، ج۳، ص۰۷، شیخ مفید، الامالی، ص۲۳؛ و بحارالانوار، ج۴۶، ص۳۰۷ و ۳۰۸.</ref>. گفتنی است که بخشی از این انتقال دانش، به کمک صحیفه‌هایی همچون جَفر و جامعه، کتاب علی و [[مصحف فاطمه]]{{س}} صورت پذیرفته <ref>ر.ک: الکافی، ص۲۴۲ - ۲۳۸؛ صفار قمی، محمد، بصارالدرجات، ص۱۶۱ - ۱۴۲؛ ری شهری، محمد، اهل البیت فی الکتاب و السنه، ص۲۱۵-۲۲۵.</ref>. که ویژگی‌های آنها چندان برای ما روشن نیست، اما بی گمان پیشوایان [[معصوم]]{{ع}} بسیاری از خبرهای غیبی خود را به این کتابها مستند ساخته‌اند و به ویژه درباره [[مصحف فاطمه]]{{س}} بر این حقیقت پای فشرده‌اند که رویدادهای آینده در آن پیشگویی شده است<ref>الکافی، ج۱، ص۲۴۰، صفار قمی، بصارالدرجات، ص۱۵۷.</ref>»<ref>[[علم غیب امام (مقاله)|علم غیب امام]]، ص:۳۴۸.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۵. آقای دکتر غلامی (پژوهشگر دانشگاه تهران)؛}}
[[پرونده:11819.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[اصغر غلامی]]]]
آقای دکتر '''[[اصغر غلامی]]''' در مقاله ''«[[آفاق علم امام در الکافی (مقاله)|آفاق علم امام در الکافی]]»'' در این‌باره گفته است:
::::::«بر اساس روایات، [[پیامبر|رسول اکرم]]{{صل}} هنگام رحلت، هزار باب از علم را به [[امام علی|امیر المؤمنین]]{{ع}} آموخت که از هر باب آن هزار باب باز دیگر مى‌شود. [[شیخ کلینى]] از [[ابو بصیر]] نقل مى‌کند که به [[امام صادق]]{{ع}} عرض کردم: فدایت شوم! شیعیان شما حدیث مى‌کنند که [[پیامبر|رسول اللّه]]{{صل}} به [[امام علی|على]]{{ع}}، بابى از علم آموخت که از آن، هزار باب باز مى‌شود؟ حضرت فرمود: اى ابا محمّد! [[پیامبر|رسول اللّه]]{{صل}} به [[على]]{{ع}} هزار باب آموخت که از هر باب، هزار باب علم گشوده مى‌شود<ref> جُعِلْتُ فِدَاكَ إِنَّ شِيعَتَكَ يَتَحَدَّثُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ {{صل}} عَلَّمَ عَلِيّاً {{عل}} بَاباً يُفْتَحُ لَهُ مِنْهُ أَلْفُ بَابٍ قَالَ فَقَالَ يَا أَبَا مُحَمَّدٍ عَلَّمَ رَسُولُ اللَّهِ {{صل}} عَلِيّاً {{ع}} أَلْفَ بَابٍ يُفْتَحُ مِنْ كُلِّ بَابٍ أَلْفُ بَاب‏.</ref> در روایت دیگرى علاوه بر نشان دادن ما فوق درک و تصور بودن علم [[ائمه]]{{عم}}، تصریح دارد که از علوم [[ائمه]]{{عم}} چیز بسیار اندکى که به یک حرف ناقص از حروف ابجد تشبیه شده به ما رسیده است. همچنین این روایات نشان مى‌دهد که قسمتى از علوم رسیده به [[اهل بیت]]{{عم}}، به صورت جمعى و جملى است که در وقت لازم تفصیل آن به امام هر عصر مى‌رسد و افزوده شدن بر علم [[ائمه]]{{عم}} نیز بدین معناست که در آینده پیرامون این موضوع بیشتر بحث خواهد شد<ref>[http://www.bayanemarefat.ir/?req=box&bid=4&brid=19 وبگاه بیان معرفت]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۶. آقای عرفانی (پژوهشگر جامعة المصطفی العالمیة)؛}}
[[پرونده:11273.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[محمد نظیر عرفانی|عرفانی]]]]
::::::آقای '''[[محمد نظیر عرفانی]]''' در پایان‌نامه کارشناسی ارشد خود با عنوان ''«[[بررسی علم غیب معصومان (پایان‌نامه)|بررسی علم غیب معصومان در تفاسیر فریقین]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«دو‌مین منبع از منابع علوم [[امامان]]{{عم}}، علم [[پیامبر]]{{صل}} است. به این معنی که [[پیامبر خاتم|پیامبر اکرم]]{{صل}} تمام معارف و شرایع اسلام را به [[امام علی]]{{ع}} آموخته است‌. در حدیثی ابو بصیر می‌گوید: از [[امام صادق]]{{ع}} پرسیدم که پیروان شما می‌گویند [[رسول اکرم]]{{صل}} یک باب از علم به [[علی]]{{ع}} آموخت که از آن هزار باب گشوده شد، امام فرمود‌: {{عربی|اندازه=155%|«عَلَّم رسول اللّه{{صل}} علِیاً أَلف بابٍ یفْتَحُ کل بابٍ أَلف بَاب‏»}}<ref>[[پیامبر|رسول اکرم]]{{صل}} به [[علی]]{{ع}} هزار باب از علم آموخت و از هر بابی هزار باب گشوده شد‌.</ref> از روایات دیگر [[پیامبر]]{{صل}} که بر این امر دلالت دارد، حدیث {{عربی|اندازه=155%|«أنا مدینه العلم و علی بابها‏»}}<ref>من شهر علم هستم و علی دروازه آن است.</ref> که از جمله راویان این حدیث [[ابن عباس‌]]، [[جابر بن عبدالله]]، [[عبدالله بن عمر]] و [[علی]]{{ع}} می‌باشند. [[پیامبر]]{{صل}} فرموده‌اند: {{عربی|اندازه=155%|«لمّا صرت بین یدی ربّی کلّمنی و ناجانی فما علّمت شیأ ً الا علّمته علیاً فهو باب علمی‏»}}<ref>چون شب معراج به مقام قرب الهی رسیدم، پروردگارم با من سخن گفت و نجوا کرد؛ پس هیچ چیزی به من آموخته نشد جز این که آن را به [[علی]]{{ع}} آموختم پس او دروازه علم من است.</ref> روایات متعددی وجود دارد که دلالت می‌کند آنچه [[اهل‌ بیت]]{{عم}} نقل می‌کنند همه از [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} است، چرا که آنان همه احادیث را به وسیله اجداد خود از [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} شنیده‌اند. در نتیجه علوم آنان از [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} می‌‌باشد‌، برخی از این روایات عبارتند از: از [[امام صادق]] {{ع}} سؤال شد‌: {{عربی|اندازه=155%|«أَسْمَعُ الحدیث فلا أَدری منک سَمَاعُهُ أَو من أَبِیکَ. قالَ{{ع}}: ما سَمِعتهُ منِّی فارْوِهِ عنْ [[پیامبر|رسول اللَّه]]{{صل}}‏»}}<ref>حدیث و سخنی را می‌شنوم نمی‌دانم آن را از شما شنیدم، یا از پدرتان (چه کنم)؟ فرمود: آنچه (هر حدیث و سخنی) را از من شنیدی آن را از [[پیامبر|رسول خدا‍]]{{صل}} روایت نموده و نقل کن زیرا آنچه را من یا پدرم گفته و می‌گویم [[پیامبر|رسول خدا‍]]{{صل}} فرموده است).</ref> در جای دیگری نیز از [[امام صادق]]{{ع}} روایت شده که فرمودند‌: {{عربی|اندازه=155%|«حدیثی حدیثُ أَبی و حدیثُ أَبی حدیثُ جدِّی و حدیثُ جدِّی حدیثُ الحُسین و حدیثُ الْحُسینِ حدیثُ الحَسن و حدیثُ الحسن حدیثُ أَمیرِالمؤمنین و حدیثُ أَمیرالمؤمنین حدیثُ رَسُول اللَّه{{صل}} و حدیثُ رَسُول اللَّه، قولُ اللَّه عزَّوجل‏»}}<ref>حدیث من حدیث پدرم است و حدیث پدرم حدیث جدم و حدیث جدم حدیث حسین و حدیث حسین حدیث حسن و حدیث حسن حدیث امیرالمؤمنین و حدیث امیرالمؤمنین حدیث [[رسول خدا]]{{صل}}و حدیث [[رسول خدا]]{{صل}} گفتار خدای عزوجل می‌باشد.</ref> از این روایات به دست می‌آید که [[ائمه]]{{عم}} بسیاری از مطالبی را که نقل می‌کنند از نزد خودشان نبوده بلکه از علم [[پیامبر|رسول الله]]{{صل}} بوده است»<ref>[[بررسی علم غیب معصومان (پایان‌نامه)|بررسی علم غیب معصومان در تفاسیر فریقین]]، ص۱۸۱.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۷. آقای مطهری (پژوهشگر جامعة المصطفی العالمیة)؛}}
[[پرونده:11792.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[منصف علی مطهری]]]]
::::::آقای '''[[منصف علی مطهری]]''' در پایان‌نامه کارشناسی ارشد خود با عنوان ''«[[ علم ائمه از نظر عقل و نقل (پایان‌نامه)| علم ائمه از نظر عقل و نقل]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«[[رابطه وراثت از پیامبر یا امام پیشین با علم غیب معصوم چیست؟ (پرسش)|از منابع علمی ائمه وراثت از پیامبر]] است به این معنی که [[پیامبر ]]{{صل}} تمام معارف و شرایع را به [[علی ]]{{ع}} آموخت و این معارف و آگاهی نسل اندر نسل به فرزندان [[علی]]{{ع}} رسیده و از [[امام علی|حضرت علی]]{{ع}} روایت است که [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} هزار باب علم به من آموختند که از هر باب هزار باب دیگر باز شد (...). [[امام علی|حضرت علی]]{{ع}} می‌فرماید : {{عربی|اندازه=155%|«إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ {{صل}} عَلَّمَنِي أَلْفَ بَابٍ مِنَ الْحَلَالِ وَ الْحَرَامِ وَ مِمَّا كَانَ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ كُلُّ بَابٍ مِنْهَا يَفْتَحُ أَلْفَ بَابٍ فَذَلِكَ أَلْفُ أَلْفِ بَابٍ حَتَّى عَلِمْتُ عِلْمَ الْمَنَايَا وَ الْبَلَايَا وَ فَصْلَ الْخِطاب»}}<ref>«همانا [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} هزار باب به من آموخت راجع به حلیت و حرمت آنچه هست و آنچه در آینده تا قیامت خواهد بود که هر باب خود گشاینده هزار باب دیگر است. بنابر این هزار باب از علم [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} فراگرفته‌ام تا آنجا که علم منایا و بلایا و علم حل و فصل امور مردم همگی نزد من است»؛ بحار الانوار، ج۲۶، ص۲۹.</ref>»<ref>پایان‌نامه [[علم ائمه از نظر عقل و نقل (پایان‌نامه)|علم ائمه از نظر عقل و نقل]]، ص۶۴.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۸. آقای افقی (هیئت علمی دانشگاه شهید مدنی آذربایجان)؛}}
[[پرونده:11904.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[داود افقی|افقی]]]]
::::::آقای '''[[داوود افقی]]''' در پایان‌نامه کارشناسی ارشد خود با عنوان ''«[[بررسی غلو در روایات علم اهل بیت از کتاب بصائر الدرجات (پایان‌نامه)|بررسی غلو در روایات علم اهل بیت از کتاب بصائر الدرجات]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«در بسیاری از روایات [[ائمه|ائمه هدی]]{{عم}} به این موضوع پرداخته‌اند که، یکی از منابع عمده علومشان تعالیم پیامبر گرامی اسلام بوده است که یا به صورت مستقیم و یا به واسطه امام سابق به آنها رسیده است و البته این تعالیم و بهره‌گیری از علوم پیامبر اکرم و امام سابق همواره به صورت عادی نبوده است و چه بسا فراگیری علوم غیبی و استثنایی به نحو ویژه و استثنایی بوده است که ما از حقیقت آن اطلاعی نداریم. جناب صفار در کتاب بصائر الدرجات در ضمن ۱۲ باب و بیش از ۱۲۰ روایت به این موضوع پرداخته است. در بسیاری از روایات به علم‌آموزی و دانش‌اندوزی امیرمؤمنان در محضر [[پیامبر اکرم]]{{صل}} اشاره شده و به ابواب مختلفی از علوم که از سوی نبی گرامی بر امام علی{{ع}} گشوده شده، پرداخته شده است. برخی از روایات گویای این حقیقت هستند که پیامبر تمامی علوم و دانش‌های خود را به امام علی تعلیم داده و آن حضرت واجد تمامی علوم پیامبر می‌باشد (...) {{عربی|اندازه=155%|"عن سماعة بن مهران عن أبی عبد االله{{ع}} قال: انّ االله علّم رسوله الحلال والحرام والتأویل وعلّم رسول االله علمه کلّه علیّا"}}<ref>بصائر الدرجات، ص ۲۹۵ ،ح۱.</ref> (...) به طور کلی آنچه از روایات برمی‌آید، این است که پیامبر{{صل}} وارث همه انبیاء و اوصیاء پیشین بوده و تمامی علوم آنان نزد پیامبر بوده است و بعد از پیامبر{{صل}} اوصیای ایشان یکی پس از دیگری واجد این علوم بوده و به یکدیگر منتقل کرده‌اند، گفتنی است که بخشی از این انتقال علوم، توسط صحیفه‌ها و نوشته‌هایی چون جفر و جامعه و مصحف فاطمه بوده است که در بخش بعدی تفصیل در مورد آن بحث خواهد شد»<ref>[[بررسی غلو در روایات علم اهل بیت از کتاب بصائر الدرجات (پایان‌نامه)|بررسی غلو در روایات علم اهل بیت از کتاب بصائر الدرجات]]، ص ۴۰-۴۳.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}
{{جمع شدن|۱۹. آقای دکتر تورانی و خانم خطیبی؛}}
[[پرونده:11939.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[اعلا تورانی|تورانی]]]]
آقای دکتر '''[[اعلا تورانی]]''' و خانم '''[[زهرا خطیبی]]''' در مقاله ''«[[علم امام در آینه حکمت متعالیه (مقاله)|علم امام در آینه حکمت متعالیه]]»'' در این‌باره گفته‌اند:
::::::«تعلیمی بودن مؤلفه دیگر [[علم امام]] {{ع}} از دیدگاه حکمت متعالیه است. [[علامه طباطبائی]]، از دیگر نمایندگان حکمت متعالیه، در تفسیر خود اشاره می‌کند که ‌"[[علم غیب]] بالأصاله از آن خداست و بالتبع و به تعلیم الهی، دیگران هم می‌توانند آن را دارا شوند‌" <ref> [[علامه طباطبائی|طباطبائی]]، ۱۴۱۷ق: ۲۰ ،ذیل آیات ۲۶ و ۲۷ سوره مبارکه جن؛ [[محمد حسین مظفر|علامه مظفر]] و علامه طباطبائی، ۱۳۸۶ :۲۴ ، ۲۵ .</ref> ایشان درباره آیه {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|إِلاَّ مَنِ ارْتَضَى مِن رَّسُولٍ}}﴾}} <ref> سوره جن، آیه: ۲۷.</ref> می‌افزاید: این استثنا، <ref>{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|عَالِمُ الْغَيْبِ فَلا يُظْهِرُ عَلَى غَيْبِهِ أَحَدًا * إِلاَّ مَنِ ارْتَضَى مِن رَّسُولٍ}}﴾}} سوره جن، آیه: ۲۶ و ۲۷.</ref> استثنای از کلمه {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|أَحَدًا}}﴾}} است، و جمله {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|مِن رَّسُولٍ}}﴾}} بیان جمله {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|مَنِ ارْتَضَى}}﴾}} است، در نتیجه می‌فهماند که خدای تعالی هر پیغمبری از [[پیامبران]] را که بخواهد به هر مقدار از [[غیب]] مختص به خود آگاه می‌کند.
::::::پس اگر این آیه را به آیاتی مانند آیه شریفه {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[با توجه به آیه ۵۹ سوره انعام چگونه علم غیب غیر از خدا ثابت می‌شود؟ (پرسش)|وَ عِنْدَهُ مَفاتِحُ الْغَيْبِ لا يَعْلَمُها إِلاَّ هُوَ وَ يَعْلَمُ ما فِي الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ وَ ما تَسْقُطُ مِنْ وَرَقَةٍ إِلاَّ يَعْلَمُها وَ لا حَبَّةٍ في‏ ظُلُماتِ الْأَرْضِ وَ لا رَطْبٍ وَ لا يابِسٍ إِلاَّ في‏ كِتابٍ مُبين]]‏}}﴾}}<ref>«و کلیدهای (چیزهای) نهان نزد اوست؛ هیچ کس جز او آنها را نمی‌داند؛ و او آنچه را در خشکی و دریاست می‌داند و هیچ برگی فرو نمی‌افتد مگر که او آن را می‌داند و هیچ دانه‌ای در تاریکی‌های زمین و هیچ‌ تر و خشکی نیست جز آنکه در کتابی روشن آمده است»، سوره انعام، آیه: ۵۹.</ref> و آیه {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۷۷ سوره نحل نافی علم غیب غیر از خدا نیست؟ (پرسش)|وَلِلَّهِ غَيْبُ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ وَمَا أَمْرُ السَّاعَةِ إِلاَّ كَلَمْحِ الْبَصَرِ أَوْ هُوَ أَقْرَبُ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ]]‏}}﴾}} <ref>«و نهان آسمان‌ها و زمین از آن خداوند است و کار رستخیز جز یک چشم بر هم زدن نیست یا خود کوتاه‌تر است؛ بی‌گمان خداوند بر هر کاری تواناست»، سوره نحل، آیه: ۷۷.</ref> و آیه {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[با توجه به آیه ۶۵ سوره نمل چگونه علم غیب غیر از خدا اثبات می‌شود؟ (پرسش)|قُل لّا يَعْلَمُ مَن فِي السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ الْغَيْبَ إِلاَّ اللَّهُ وَمَا يَشْعُرُونَ أَيَّانَ يُبْعَثُونَ]]}}﴾}}<ref>«بگو: جز خداوند کسی در آسمان‌ها و زمین غیب را نمی‌داند و درنمی‌یابند که چه هنگام برانگیخته خواهند شد»، سوره نمل، آیه: ۶۵.</ref> ضمیمه کنیم که [[علم غیب]] را مختص به خدای تعالی می‌داند، این نتیجه به دست می‌آید که [[علم غیب]] اصالتاً از آن خداست، و به تبعیت خدا دیگران هم می‌توانند به هر مقداری که او بخواهد به تعلیم او داشته باشند. می‌توان گفت، آیات راجع به غیب که عد‌های آن را مختص به خدا می‌دانند، و دست‌های دیگر، آن را درباره غیرخدا هم ممکن می‌دانند، نظیر آیات راجع به میراندن است، که یک جا آن را مختص خدا دانسته، می‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|وَهُوَ الَّذِى يَتَوَفَّكُم بِالَّيْلِ‏}}﴾}}<ref>«و او كسى است كه (روح) شمارا در شب (به هنگام خواب) مى ‏گیرد»، سوره انعام، آیه ۶۰.</ref> و یک جا آن را به ملائکه نسبت می‌دهد، می‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|قُلْ يَتَوَفَّاكُم مَّلَكُ الْمَوْتِ الَّذِي وُكِّلَ بِكُمْ ثُمَّ إِلَى رَبِّكُمْ تُرْجَعُونَ‏}}﴾}} <ref> "بگو جان شما را ملک الموتی می‌گیرد که موکل بر شماست"سوره سجده، آیه: ۱۱.</ref> و جایی دیگر آن را به رسل نسبت می‌دهد و می‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|وَهُوَ الْقَاهِرُ فَوْقَ عِبَادِهِ وَيُرْسِلُ عَلَيْكُم حَفَظَةً حَتَّىَ إِذَا جَاءَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ تَوَفَّتْهُ رُسُلُنَا وَهُمْ لاَ يُفَرِّطُونَ‏}}﴾}}<ref>«زمانی که مرگ یکی از شما فرا رسد، فرستادگان ما جان او را می‌گیرند». سوره انعام، آیه: ۶۱.</ref>
::::::پس توفّی اصالتاً منسوب به خداست، و به تبعیت، منسوب به ملائکه و یا به عبارتی رسل است، چون ملائکه اسباب متوسطی‌اند که مسخر خدا و تحت فرمان اویند <ref>[[علامه طباطبائی|طباطبائی]]، ۱۴۱۷ق:۴۸ /۲‌‌.</ref>. [[علامه طباطبائی|علامه]] بر این عقیده است که [[علم غیب|علم به غیب]] بالأصاله و مستقلاً خاص خدای تعالی است، به آن معنایی که توضیح دادیم، پس خدای تعالی به ذات خودش عالم به [[غیب]] است، و دیگران اگر علمی به غیب داشته باشند به تعلیم او دارند، با این نکته که از آیه استفاده کردیم روشن می‌شود که هر جا خدای تعالی از [[انبیا]] حکایت کرده که منکر علم غیب خود شد‌هاند، منظور این بوده که بفهمانند ما رسولان بالأصاله و مستقلاً علم به غیب نداریم، نه اینکه با [[وحی|وحی خدا]] هم دانای به غیب نمی‌شویم، مانند آنجا که فرموده: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[با توجه به آیه ۵۰ سوره انعام آیا پیامبر خاتم علم غیب دارد؟ (پرسش)|قُل لاَّ أَقُولُ لَكُمْ عِندِي خَزَائِنُ اللَّهِ وَلا أَعْلَمُ الْغَيْبَ]]}}﴾}}<ref>«بگو: من به شما نمی‌گویم که گنجینه‌های خداوند نزد من است و غیب نمی‌دانم»؛ سوره انعام، آیه۵۰.</ref> و آنجا که فرموده: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[با توجه به آیه ۱۸۸ سوره اعراف چگونه علم غیب پیامبر خاتم ثابت می‌شود؟ (پرسش)|وَلَوْ كُنتُ أَعْلَمُ الْغَيْبَ لاَسْتَكْثَرْتُ مِنَ الْخَيْرِ]]}}﴾}}<ref>«و اگر من غیب‌دان بودم، خیرات و منافع زیادی جمع می‌کردم»؛ سوره اعراف، آیه: ۱۸۸.</ref> و آنجا که فرموده: "بگو من از میان [[انبیا|رسولان]]، رسولی نوظهور نیستم نه می‌دانم که با من چه می‌کنند، و نه اینکه با شما چه می‌کنند، و پیروی نمی‌کنم مگر آنچه را که به من وحی می‌شود" <ref>{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|قُلْ مَا كُنتُ بِدْعًا مِّنْ الرُّسُلِ وَمَا أَدْرِي مَا يُفْعَلُ بِي وَلا بِكُمْ إِنْ أَتَّبِعُ إِلاَّ مَا يُوحَى إِلَيَّ وَمَا أَنَا إِلاَّ نَذِيرٌ مُّبِينٌ‏}}﴾}} سوره احقاف، آیه: ۹.</ref>.
::::::[[علامه طباطبائی]] "ره" در ادامه اشاره می‌کند که بعد از آنکه عمومیت جمله {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|فَلا يُظْهِرُ عَلَى غَيْبِهِ أَحَدًا}}﴾}} با جمله {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|إِلاَّ مَنِ ارْتَضَى مِن رَّسُولٍ}}﴾}} شکسته شد، به صورت عام مخصص درآمده که می‌تواند باز هم تخصیص بخورد، همچنان که در بحث درباره [[انبیا]] تخصیص خورده، چون آیات قرآنی دلالت دارد بر اینکه بر آن حضرت [[وحی]] می‌شود، مثلاً فرموده: "ما به تو وحی کردیم، همان طور که به نوح و پیغمبران بعد از او وحی کردیم" <ref>{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|إِنَّا أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ كَمَا أَوْحَيْنَا إِلَى نُوحٍ وَالنَّبِيِّينَ مِن بَعْدِهِ وَأَوْحَيْنَا إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَالأَسْبَاطِ وَعِيسَى وَأَيُّوبَ وَيُونُسَ وَهَارُونَ وَسُلَيْمَانَ وَآتَيْنَا دَاوُودَ زَبُورًا‏}}﴾}} سوره نساء، آیه: ۱۶۳.</ref>. و نیز دلالت دارد بر اینکه وحی یکی از مصادیق [[غیب]] است. بنابراین، یک [[نبی]] دسترسی به غیب دارد، همچنان که [[رسول]] دارد، البته این در صورتی است که مراد از رسول در جمله {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|إِلاَّ مَنِ ارْتَضَى مِن رَّسُولٍ}}﴾}} مقامی مقابل مقام [[نبوت]] باشد، و اما اگر منظور مطلق کسانی باشد که از ناحیه خدا به سوی خلق گسیل می‌شوند، نبی هم از همان کسان است، همچنان که آیه زیر بر این معنا شهادت می‌دهد: "ما قبل از تو هیچ رسول و پیامبری نفرستادیم مگر اینکه..." <ref>{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|وَمَا أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِكَ مِن رَّسُولٍ وَلا نَبِيٍّ إِلاَّ إِذَا تَمَنَّى أَلْقَى الشَّيْطَانُ فِي أُمْنِيَّتِهِ فَيَنسَخُ اللَّهُ مَا يُلْقِي الشَّيْطَانُ ثُمَّ يُحْكِمُ اللَّهُ آيَاتِهِ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ‏}}﴾}} سوره حج، آیه: ۵۲.</ref>. چون نبی را هم ارسال شده می‌داند، و آیه "ما در هیچ شهر و آبادی پس پیامبری نفرستادیم، مگر اینکه..." <ref>{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|وَمَا أَرْسَلْنَا فِي قَرْيَةٍ مِّن نَّبِيٍّ إِلاَّ أَخَذْنَا أَهْلَهَا بِالْبَأْسَاء وَالضَّرَّاء لَعَلَّهُمْ يَضَّرَّعُونَ‏}}﴾}} سوره اعراف، آیه: ۹۴.</ref> نبی هم مانند رسول جزء استثناشدگان از عموم نفی است، بدون اینکه عموم مذکور نیازمند به تخصیص جدیدی بشوند.
::::::همچنین در مورد ‌[[امام]] به آن معنایی که قرآن کلمه ‌امام را در آن استعمال می‌کند، چون خدای تعالی ‌امام را به صفت صبر و یقین توصیف می‌کند، مثلاً می‌فرماید: "و ما بعضی از آنان را پیشوایانی کردیم که به امر ما هدایت می‌کنند، و بدین جهت چنین کردیم که صبر کردند، و به آیات ما یقین همچنین امامان را چنین توصیف کرده داشتند" <ref>{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا لَمَّا صَبَرُوا وَكَانُوا بِآيَاتِنَا يُوقِنُونَ}}﴾}} سوره سجده، آیه: ۲۴.</ref>. که پرده و حجاب از پیش رویشان برداشته شده، مثلاً فرمود: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۷۵ سوره انعام علم غیب ابراهیم پیامبر را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|وَكَذَلِكَ نُرِي إِبْرَاهِيمَ مَلَكُوتَ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ وَلِيَكُونَ مِنَ الْمُوقِنِينَ]]}}﴾}}،<ref>«و این‌گونه ما گستره آسمان‌ها و زمین را به ابراهیم می‌نمایانیم و (چنین می‌کنیم) تا از باورداران گردد»؛ سوره انعام، آیه: ۷۵.</ref> تا چنین و چنان شود. و نیز فرموده: چنان نیست که شما خیال می‌کنید اگر شما علم الیقین داشتید به سراغ این موهومات و تفاخر‌ها نمی‌رفتید، شما قطعاً جهنم را خواهید دید<ref>{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|كَلاَّ لَوْ تَعْلَمُونَ عِلْمَ الْيَقِينِ}}﴾}} سوره تکاثر، آیه: ۵.</ref>. در کتاب خرائج و جرائح از [[امام رضا|حضرت رضا]] {{ع}} روایت شده که آن جناب نظر کرد به ابن هذاب، و سپس فرمود: اگر به تو خبر دهم که در همین روز‌ها یکی از بستگانت کشته می‌شود، آیا تصدیقم می‌کنی؟ گفت: نه، برای اینکه کسی به جز خدای تعالی [[غیب]] نمی‌داند؛ فرمود: مگر این خدای تعالی نیست که می‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|عَالِمُ الْغَيْبِ فَلا يُظْهِرُ عَلَى غَيْبِهِ أَحَدًا * إِلاَّ مَنِ ارْتَضَى مِن رَّسُولٍ}}﴾}}، پس [[رسول الله]] {{صل}} که مرضی نزد خداست غیب می‌داند، ما هم ورثه همان رسولی هستیم که خدا او را به هر مقدار از غیب خود خواسته آگاه کرده، پس ما هم می‌دانیم آنچه شده و آنچه تا روز قیامت خواهد شد <ref>راوندی، ۱۴۰۹ق: ۱ /۳۴۳.</ref>»<ref>[[علم امام در آینه حکمت متعالیه (مقاله)|علم امام در آینه حکمت متعالیه]]، ص ۵۷.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۲۰. پژوهشگران وبگاه بیان معرفت؛}}
[[پرونده:9030760879.jpg|100px|right|بندانگشتی|]]
'''پژوهشگران [http://www.bayanemarefat.ir/?req=box&bid=4&brid=19 وبگاه بیان معرفت]'''، در پاسخ به این پرسش آورده‌اند:
::::::«بی‌شک [[اهل بیت]]{{عم}} بیش از سایر مردم از علوم [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} بهره‌مند بودند، چنان که درباره آنها فرموده است: به آنها چیزی نیاموزید زیرا آنها از شما داناترند. خصوصاً آنکه شخص [[امام علی|امیرالمؤمنین]] {{ع}} از دوران کودکی در دامان [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} پرورش یافته و تا آخرین لحظات عمر آن حضرت ملازم وی، و همواره در صدد فراگرفتن علوم و حقایق از [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} بود و پیامبر درباره وی فرمود: "من شهر علمم و علی در آن است" و از خود [[امام علی|امیرالمؤمنین]]{{ع}} نقل شده که فرمود: [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} هزار باب علم به من آموخت که هر بابی هزار باب دیگر می‌گشاید و مجموعاً می‌شود هزار هزار باب تا آنجا که از هر چه بوده و تا روز قیامت خواهد بود آگاه شدم و علم منایا و بلایا مرگ‌ها و مصیبت‌ها و فصل الخطاب داوری به حق را فرا گرفتم»<ref>[http://www.bayanemarefat.ir/?req=box&bid=4&brid=19 وبگاه بیان معرفت]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۲۱. پژوهشگران مرکز مطالعات و پاسخ‌گویی به شبهات؛}}
[[پرونده:9030760879.jpg|100px|right|بندانگشتی|]]
'''پژوهشگران [http://www.andisheqom.com/public/application/index/viewData?c=12408&t=qa مرکز مطالعات و پاسخ‌گویی به شبهات]'''، در پاسخ به این پرسش آورده‌اند:
::::::«در خصوص منابع شفاهی علم [[ائمه]]{{عم}} که شامل تمامی علومی می‌شود که هر امامی به صورت شفاهی از امام پیش از خود دریافت نموده، روایاتی وجود دارد که به برخی اشاره می‌کنیم:
::::::[[امام صادق]]{{ع}} فرمود: {{عربی|اندازه=155%|«عَلَّمَ رَسُولُ اَللَّهِ{{صل}} عَلِيّاً{{ع}} أَلْفَ بَابٍ يُفْتَحُ مِنْ كُلِّ بَابٍ أَلْفُ بَابٍ»}}؛<ref>«[[پیامبر اکرم]]{{صل}} هزار باب علم به [[علی]]{{ع}} تعلیم داد که از هر باب هزار باب دیگر گشوده می‌شود».</ref>
::::::[[امام باقر]]{{ع}} می‌فرماید: {{عربی|اندازه=155%|«فلم يعلم واللَّه رسول‌اللَّه{{صل}} حرفاً ممّا علّمه اللَّه إلاّ علّمه عليّاً{{ع}}»}}؛<ref>هیچ حرفی نبود از آنچه خداوند به [[پیامبر اکرم]]{{صل}} تعلیم کرد مگر آنکه [[پیامبر اکرم]]{{صل}} آن را به [[علی]]{{ع}} تعلیم داد</ref>»<ref>[http://www.andisheqom.com/public/application/index/viewData?c=12408&t=qa مرکز مطالعات و پاسخ‌گویی به شبهات]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۲۲. پژوهشگران بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود.}}
[[پرونده:9030760879.jpg|100px|right|بندانگشتی|]]
'''پژوهشگران [http://mahdi.cc/fa/news/2349/%D8%A7%DA%AF%D8%B1-%D8%B9%D9%84%D9%85-%D8%BA%DB%8C%D8%A8-%D9%85%D9%86%D8%AD%D8%B5%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D8%AE%D8%AF%D8%A7-%D9%85%D9%89%E2%80%8F%D8%A8%D8%A7%D8%B4%D8%AF-%D9%BE%D8%B3-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B9-%D8%A7%D8%B2-%D8%A2%DB%8C%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%AE%D8%A8%D8%B1-%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%AF بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود]{{ع}}'''، در پاسخ به این پرسش آورده‌اند:
::::::«آموختن [[پیامبر]]{{صل}} به اجمال بوده که [[امام علی|حضرت علی]]‏{{ع}} را از اسرار جهان آگاه ساخته، همان‏گونه که [[حضرت]] می‏‌فرماید: در ساعات پایانی عمر [[پیامبر]]{{صل}} بود که مرا طلبید:{{عربی|اندازه=150%|«عَلَّمَنِي أَلْفَ بَابٍ يَفْتَحُ لِي كُلُّ بَابٍ أَلْفَ بَابٍ»}}<ref> هزار باب از علم و اسرار الهی را به من آموخت که از هر یک، هزار باب دیگر به رویم می‏‌گشاید؛ بحار الانوار: ج ۲۲ ص ۴۷۰.</ref>. بر این اساس، آگاهی [[امامان]]{{ع}} از احکام دینی، احوال افراد، جوامع، آینده و غیب عالم به طور مستقل و ذاتی نبوده بلکه خدای خالق از اقیانوس نامتناهی علوم خود به خاطر پاکی باطن و عبودیت و قرب ایمانهم به او به آنان عطا فرموده است<ref>[http://mahdi.cc/fa/news/2349/%D8%A7%DA%AF%D8%B1-%D8%B9%D9%84%D9%85-%D8%BA%DB%8C%D8%A8-%D9%85%D9%86%D8%AD%D8%B5%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D8%AE%D8%AF%D8%A7-%D9%85%D9%89%E2%80%8F%D8%A8%D8%A7%D8%B4%D8%AF-%D9%BE%D8%B3-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B9-%D8%A7%D8%B2-%D8%A2%DB%8C%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%AE%D8%A8%D8%B1-%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%AF بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

==پرسش‌های وابسته==
{{پرسش‌های وابسته}}
{{ستون-شروع|3}}
# [[منابع علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[آیا شیوه دستیابی معصوم به علم با دیگران مشترک است یا متفاوت؟ (پرسش)]]
# [[رابطه قرآن با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه علم لدنی با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه روح یا روح القدس با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[آیا ارتباط با ارواح می‌تواند یکی از منابع علم معصوم باشد؟ (پرسش)]]
# [[رابطه وحی یا الهام با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه تحدیث با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه نقر در گوش و نکت در دل با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه رؤیای صادق با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه کشف یا شهود با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه امام مبین یا کتاب مبین با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه ام الکتاب با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه کتاب اعمال با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه علم‌الکتاب با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه لوح یا لوح محفوظ با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه عرش با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه مصحف فاطمه یا کتاب‌هایی مثل جفر با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه مقام راسخان در علم با علوم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه عمود نور با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه اسم اعظم با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه وراثت از پیامبر یا امام پیشین با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه الف باب با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[علم معصوم امام به طور مستقیم از جانب خدا به او داده می‌شود یا با وساطت پیامبر خاتم؟ (پرسش)]]
# [[آیا تعلیم اسماء با علم معصوم ارتباط دارد؟ (پرسش)]]
# [[دیدگاه‌های دانشمندان مسلمان در باره منبع علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه‌های دانشمندان عرفان اسلامی در باره منبع علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه‌های دانشمندان فلسفه و حکمت اسلامی در باره منبع علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه‌های دانشمندان تفسیر در باره منبع علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه‌های دانشمندان حدیث در باره منبع علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه دانشمندان اصول دین مکتب امامیه در باره منبع علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه دانشمندان اصول دین مکتب معتزله در باره منبع علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه دانشمندان اصول دین مکتب اشعریه در باره منبع علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه دانشمندان اصول دین مکتب اباضیه در باره منبع علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه فرقه وهابیت در باره منبع علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
{{پایان}}
{{پایان}}

==[[:رده:آثار علم معصوم|منبع‌شناسی جامع علم معصوم]]==
{{پرسش‌های وابسته}}
{{ستون-شروع|3}}
* [[:رده:کتاب‌شناسی کتاب‌های علم معصوم|کتاب‌شناسی علم معصوم]]؛
* [[:رده:مقاله‌شناسی مقاله‌های علم معصوم|مقاله‌شناسی علم معصوم]]؛
* [[:رده:پایان‌نامه‌شناسی پایان‌نامه‌های علم معصوم|پایان‌نامه‌شناسی علم معصوم]].
{{پایان}}
{{پایان}}

==پانویس==
{{یادآوری پانویس}}
{{پانویس2}}
{{علم معصوم افقی}}

[[رده:علم معصوم]]
[[رده:پرسش‌های جامع امامت و ولایت]]
[[رده:پرسش‌های علم معصوم]]
[[رده:پرسش‌های نیازمند ترجمه]]
[[رده:(ام): پرسش‌هایی با ۲۳ پاسخ]]
[[رده:(ام): پرسش‌های علم غیب معصوم با ۲۳ پاسخ]]
[[رده:پاسخ‌هایی برای بازنویسی]]

آیا علم ویژه معصوم قابل تعلیم و انتقال به دیگران است؟ (پرسش)

2019-02-04T14:18:22Z

Basim:

{{پرسش غیرنهایی}}
{{جعبه اطلاعات پرسش
| موضوع اصلی = [[علم معصوم (پرسش)|بانک جامع پرسش و پاسخ علم معصوم]]
| موضوع فرعی = آیا علم ویژه [[معصوم]]{{ع}} قابل تعلیم و انتقال به دیگران است؟
| تصویر = 7626626252.jpg
| اندازه تصویر = 200px
| مدخل بالاتر = [[علم معصوم]] / [[ویژگی علم معصوم]]
| مدخل اصلی = [[علم ویژه]]
| مدخل وابسته = [[علم عادی]] / [[تعلیم معصوم]]
| پاسخ‌دهنده =
| پاسخ‌دهندگان =[[علامه طباطبایی]]؛ [[محمد حسین مظفر|مظفر]]؛ [[ناصر مکارم شیرازی|مکارم شیرازی]]؛ [[سید محمد ضیاءآبادی|ضیاءآبادی]]؛ [[محمد تقی مصباح یزدی|مصباح یزدی]]؛ [[سید حسن مصطفوی|مصطفوی]]؛ [[فتح‌الله نجارزادگان|نجارزادگان]]، [[سید علی هاشمی ۱|هاشمی]]؛ [[حسن یوسفیان|یوسفیان]]؛ [[سید امین موسوی|موسوی]]؛ [[محمد تقی شاکر|شاکر]]؛ [[محمد حسین نصیری|نصیری]]، [[علی رضا بهرامی|بهرامی]]؛ [[علی اکبر بابایی|بابایی]]؛ [[اصغر غلامی|غلامی]]؛ [[محمد نظیر عرفانی|عرفانی]]؛ [[حسن محمدی احمد‌آبادی|محمدی]]؛ [[محمد نظیر عرفانی|عرفانی]]؛ [[منصف علی مطهری|مطهری]]؛ [[داود افقی|افقی]]؛ پژوهشگران [[بیان معرفت (وبگاه)|وبگاه بیان معرفت]]؛ پژوهشگران [[مرکز مطالعات و پاسخ‌گویی به شبهات]]؛ پژوهشگران [[بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود]]

}}

'''آیا علم ویژه [[معصوم]]{{ع}} قابل تعلیم و انتقال به دیگران است؟''' یکی از پرسش‌های مرتبط به بحث '''[[علم معصوم (پرسش)|علم معصوم]]''' است که می‌توان با عبارت‌های متفاوتی مطرح کرد. برای بررسی جامع این سؤال و دیگر سؤال‌های مرتبط، یا هر مطلب وابسته دیگری، به مدخل اصلی '''[[علم معصوم]]''' مراجعه شود.

==عبارت‌های دیگری از این پرسش==

==پاسخ نخست==
[[پرونده:39587474.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[علامه طباطبایی]]]]
::::::'''[[علامه طباطبایی]]''' در دو کتاب ''«[[در محضر علامه طباطبایی (کتاب)| در محضر علامه طباطبایی]]»'' و ''«[[پژوهشی در باب علم امام (کتاب)|پژوهشی در باب علم امام]]»'' در این باره گفته است:
::::::«از روایاتی که درباره تعلیم [[پیامبر|رسول الله]]{{صل}} به [[امام علی|امیرمؤمنان علی]]{{ع}} وارد شده می‌توان دریافت که تعلیم ایشان همانند تعلیمی که در میان ما رایج است، تدریجی نبوده است، بلکه آن حضرت به شکل دفعی و یکباره همه علوم را به [[رابطه وراثت از پیامبر یا امام پیشین با علم غیب معصوم چیست؟ (پرسش)|امام علی به وراثت آموزش داده است]]. در آن روایات آمده است که [[پیامبر|رسول خداوند]]{{صل}} در بیماری پایان عمرش، [[امام علی|امیرمؤمنان علی]]{{ع}} را فراخواند و در مدت کوتاه هزار حدیث و یا هزار باب و در از دانش را به آن بزرگوار آموخت که هر کدام از آن‌ها خود هزار در را می‌گشاید: {{عربی|اندازه=150%|«يَفْتَحُ كُلُّ حَدِيثٍ أَلْفَ بَاب‏»}}<ref>«هر سخنی هزار درب را باز می‌نماید»بصائر الدرجات ، ص ۳۱۳ تا ۳۱۵ و نیز بحارالانوار ، ج ۲۲ ، ص ۴۶۱.</ref><ref>[http://www.ghadeer.org/Book/1117/166636 مرکز اطلاع‌رسانی غدیر]</ref>.
 

==پاسخ‌های دیگر==
{{یادآوری پاسخ}}
{{جمع شدن|۱. آیت‌الله مظفر؛}}
[[پرونده:11738.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[محمد حسین مظفر]]]]
آیت‌الله '''[[محمد حسین مظفر]]''' در دو کتاب ''«[[علم الإمام ۲ (کتاب)|علم الإمام]]»'' و ''«[[پژوهشی در باب علم امام (کتاب)|پژوهشی در باب علم امام]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«یکی دیگر از منابع علوم سرشار آنان است که گروهی از روایات به آن اشاره دارد و ما به نقل یکی از آنها می‌پردازیم: ابی‌بصیر می‌گوید: {{عربی|اندازه=150%|« دَخَلْتُ عَلَى أَبِي عَبْدِ اللَّهِ {{ع}} فَقُلْتُ لَهُ: جُعِلْتُ فِدَاكَ إِنِّي أَسْأَلُكَ عَنْ مَسْأَلَةٍ هَاهُنَا أَحَدٌ يَسْمَعُ كَلَامِي‏ قَالَ: فَرَفَعَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ {{ع}} سِتْراً بَيْنَهُ‏ وَ بَيْنَ‏ بَيْتٍ‏ آخَرَ فَاطَّلَعَ فِيهِ ثُمَّ قَالَ: يَا أَبَا مُحَمَّدٍ سَلْ عَمَّا بَدَا لَكَ قَالَ: قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ إِنَّ شِيعَتَكَ يَتَحَدَّثُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ {{صل}} عَلَّمَ عَلِيّاً {{ع}} بَاباً يُفْتَحُ لَهُ مِنْهُ أَلْفُ بَابٍ قَالَ: فَقَالَ: يَا أَبَا مُحَمَّدٍ عَلَّمَ رَسُولُ اللَّهِ {{صل}} عَلِيّاً {{ع}} أَلْفَ بَابٍ يُفْتَحُ مِنْ كُلِّ بَابٍ أَلْفُ بَابٍ قَالَ: قُلْتُ هَذَا وَ اللَّهِ الْعِلْم‏ »}}<ref>خدمت امام صادق {{ع}} رسیدم و عرض کردم: قربانت گردم، از شما – پرسشی دارم، آیا در اینجا کسی هست که سخن مرا بشنود؟. امام {{ع}} پرده‌ای را که میان آنجا و اطاق دیگر بود، بالا زد و آنجا سرکشید و سپس فرمود: ای ابا محمّد هر چه می‌خواهی بپرس. عرض کردم: قربانت گردم، شیعیان روایت نقل می‌کنند که [[پیامبر]]{{صل}} به [[امام علی|علی]]{{ع}} بابی از علم آموخت که از آن هزار باب علم گشوده می‌شود. فرمود: ای ابا محمد، [[پیامبر]]{{صل}} به [[امام علی|علی]]{{ع}} هزار باب از علم آموخت که از هر باب آن هزار باب گشوده می‌شود. عرض کردم: به خدا که علم کامل اینست؛ اصول کافی، کتاب الحجة، باب «ذکر الصحیفة و الجفر و الجامعة ...» حدیث اوّل.</ref>. آن گاه [[امام صادق]]{{ع}} چون دید ابابصیر این منبع عظیم را بزرگ شمرده است، شروع کرد به بیان منابعی عظیمتر و سرشارتر و فرمود: جامعه نزد آنهاست و آن، طوماری است به طول هفتاد ذراعِ [[پیامبر]]{{صل}} و به املاء زبانی آن حضرت و دستخط [[امام علی|علی]]{{ع}} که تمام حلالها و حرامها و هر چه مردم بدان نیازمندند در آن موجود است حتی جریمۀ خراش. سپس فرمود: جفر که مخزنی است از چرم و علم انبیاء و اوصیا و همۀ دانشمندان پیشین بنی اسرائیل در آن وجود دارد، نزد آنهاست. و آنگاه فرمود: [[مصحف فاطمه]]{{س}} که سه برابر قرآن است نزد آنهاست. سپس [[امام صادق]]{{ع}} فرمود: {{عربی|اندازه=150%|«إِنَ‏ عِنْدَنَا عِلْمَ‏ مَا كَانَ‏ وَ عِلْمَ‏ مَا هُوَ كَائِنٌ‏ إِلَى‏ أَنْ‏ تَقُومَ‏ السَّاعَة»}}<ref>همانا علم گذشته و آینده تا روز قیامت نزد ماست.</ref>در تمام این مراحل ابابصیر با شگفتی و تعجب می‌گفت:{{عربی|اندازه=150%|«هَذَا وَ اَللَّهِ اَلْعِلْم»}}<ref>به خدا سوگند علم کامل همین است.</ref> و [[امام]]{{ع}} می‌فرمود:{{عربی|اندازه=150%|« إِنَّهُ لَعِلْمٌ وَ لَيْسَ بِذَاك‏‏ »}}<ref>این علم هست اما نه آن علم کامل.</ref> پس ابابصیر گفت: جانم به فدایت، پس آن علم کامل کدام است؟ و [[امام]]{{ع}} فرمود:{{عربی|اندازه=150%|« مَا يَحْدُثُ بِاللَّيْلِ وَ النَّهَارِ وَ الْأَمْرُ بَعْدَ الْأَمْرِ وَ الشَّيْ‏ءُ بَعْدَ الشَّيْ‏ء‏‏ »}}<ref>علمی که در هر شب و هر روز دربارۀ موضوعی پس از موضوع دیگر و چیزی پس از چیز دیگر تا روز قیامت پدید آید.</ref> ما گرچه این منابع و قدر این چشمه‌ها را نمی‌دانیم اما از این بیان می‌فهمیم، علمی که افزون بر آن نیست، روزی [[امامان]]{{عم}} ما شده و اگر بیان اجازه می‌داد نامی بالاتر از "[[علم فعلی یا حضوری یا دائمی و احاطی معصوم به چه معناست؟ (پرسش)|حضوری]]" و "[[علم فعلی یا حضوری یا دائمی و احاطی معصوم به چه معناست؟ (پرسش)|بالفعل]]" بر آن بگذاریم، دریغ نداشتیم. آیا پس از این می‌توان گفت: [[آیا علم غیب معصوم متوقف بر اراده اوست یا بر صرف التفات و توجه؟ (پرسش)|علم ایشان منوط به خواست آنهاست؟]] و اما اینکه [[امام]]{{ع}} در این روایت پرده را برداشت و سرکشی نمود، نه به خاطر آن بود که خود بداند کسی هست یا نه، تا با [[علم فعلی یا حضوری یا دائمی و احاطی معصوم به چه معناست؟ (پرسش)|علم حضوری]] ناسازگار باشد، بلکه برای آن بود که ابابصیر مطمئن شود شنونده‌ای در خانه نیست. ما با اختصار احادیثی را که بر وسعت علوم ایشان و حضورش نزد آنها دلالت داشت، نقل نمودیم چرا که در مقام بیان تمام روایات این موضوع نبودیم، بلکه غرض ما فقط آن بود که علم آنها را بشناسیم و برای شناخت آن از راه نقل، چاره‌ای نیست جز تمسک به آنچه به ما آموختند و از آن پرده برداشتند. آنچه آوردیم برای وصول به آن غرض و یافتن آن گمشده، کافی است، گر چه قطره‌ای است از باران و اندکی از دریای آثار و روایاتی که در این باره رسیده است»<ref>[[پژوهشی در باب علم امام (کتاب)|پژوهشی در باب علم امام]]، ص۷۹ - ۸۲.</ref>
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۲. آیت‌الله مکارم شیرازی؛}}
[[پرونده:مکارم شیرازی.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[ناصر مکارم شیرازی]]]]
::::::آیت‌الله '''[[ناصر مکارم شیرازی]]''' در کتاب ''«[http://makarem.ir/compilation/Reader.aspx?pid=61859&lid=0&mid=17237&catid=0 پیام قرآن]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«[[آیا امام معصوم عالم به غیب است؟ (پرسش)|آنها به تمام اسرار غیب آگاه‌اند]] ولی آگاهی آنها بر اصول کلی است؛ در همه جا کلیات را می‌دانند؛ در حالی که علم به تمام کلیات و جزئیات عالم، مخصوص ذات پاک خدا است. در حقیقت این سخن شبیه چیزی است که در روایات متعددی آمده است که [[امام علی]]{{ع}} فرمود: {{عربی|اندازه=150%|«اِنَّ رَسُولَ اللهِ {{صل}} عَلَّمَنى اَلْفَ بَاب مِنَ الْحَلاَلِ وَ الْحَرَامِ وَ مِمَّا کَانَ وَ مِمَّا یَکُونُ اِلَى یَوْمِ الْقِیَامَةِ، کُلُّ بَاب مِنْهَا یَفْتَحُ اَلْفَ باب فَذلِکَ اَلْفَ اَلْفَ باب»}}<ref>[[رسول خدا]] [[هزار باب]] از حلال و حرام و از آنچه در گذشته واقع شده، و یا در آینده تا روز قیامت واقع می‌شود به من تعلیم داد که هر بابی هزار باب را می‌گشاید، و آن هزار هزار باب است؛ [[بحارالانوار(کتاب)|بحارالانوار]]، جلد ۴۰، صفحه ۱۳۰.</ref>.<ref>[http://makarem.ir/compilation/Reader.aspx?pid=61859&lid=0&mid=17237&catid=0 پیام قرآن، ج۷، ص۲۴۲]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۳. آیت‌الله ضیاءآبادی؛}}
[[پرونده:11745.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[سید محمد ضیاءآبادی|ضیاءآبادی]]]]
::::::آیت‌الله '''[[سید محمد ضیاءآبادی]]''' در کتاب ''«[[تفسیر سوره ابراهیم (کتاب)|تفسیر سوره ابراهیم]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«آنها به تمام اسرار غیب آگاهند ولی آگاهی آنها بر اصول کلی است، در همه جا کلیات را می‌دانند، در حالی که علم به تمام کلیات و جزئیات عالم مخصوص ذات پاک خدا است. در حقیقت این سخن شبیه چیزی است که در روایات متعددی آمده است که [[علی]]{{ع}} فرمود: {{عربی|اندازه=155%|«إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ {{صل}} عَلَّمَنِي أَلْفَ بَابٍ مِنَ الْحَلَالِ وَ الْحَرَامِ وَ مِمَّا كَانَ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ كُلُّ بَابٍ مِنْهَا يَفْتَحُ أَلْفَ بَابٍ فَذَلِكَ أَلْفُ أَلْفِ بَابٍ»}}<ref>«[[رسول خدا]]{{صل}} هزار باب از حلال و حرام و از آنچه در گذشته واقع شده، و یا در آینده تا روز قیامت واقع می‌شود به من تعلیم داد که هر بابی هزار باب را می‌گشاید، و این هزار هزار باب است».</ref> عدد هزار در این احادیث خواه عدد تعداد باشد یا تکثیر، دلیل بر گسترش فوق‌العاده ابواب علمی است که [[پیامبر]]{{صل}} به آن حضرت آموخت، و نیز اشاره به آن است که این ابواب مشتمل بر یک سلسله اصول کلی بود که از آنها صدها یا هزاران باب دیگر گشوده می‌شد. این نکته نیز قابل توجه است که حدیث {{عربی|اندازه=155%|«اِذا شاوُا اَنْ یَعْلَمُوا عُلِّمُوا»}}<ref>«هرگاه بخواهند بدانند می‌دانند»</ref> ممکن است اشاره به همین معنی بوده باشد که آنها هرگاه بخواهند از بعضی جزئیات آگاه شوند به اصول کلی که از سوی خداوند یا [[پیامبر]]{{صل}} به آنها تعلیم شده است مراجعه کرده، به وسیله آن آگاه می‌شوند»<ref>[http://www.tahoorhost.ir/FA/Article/View/402541?term=%D9%84%D9%88%D8%AD%20%D9%85%D8%AD%D9%81%D9%88%D8%B8 کتاب تفسیر سوره ابراهیم، ص۲۴۹-۲۵۳.]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۴. آیت‌الله مصباح یزدی؛}}
[[پرونده:11196.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[محمد تقی مصباح یزدی|مصباح یزدی]]]]
آیت‌الله '''[[محمد تقی مصباح یزدی]]'''، در کتاب ''«[[ آموزش عقاید (کتاب)| آموزش عقاید]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«بی‌شک [[اهل بیت|اهل بیت پیغمبر]]{{صل}} بیش از سایر مردم از علوم آن حضرت، بهره‌مند بودند چنانکه درباره ایشان فرمود: {{عربی|اندازه=155%|«لا تُعلِّموهُمْ فَاِنَّهُمْ أعْلَمُ مِنْکُم»}}<ref>ر. ک: غاية المرام: ص۲۶۵، [[اصول كافى (کتاب)|اصول کافی]]: ج۱، ص ۲۹۴.</ref> مخصوصاً شخص [[امام علی|امیرمؤمنان]] {{ع}} که از دوران کودکی در دامان [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} پرورش یافته و تا آخرین لحظات عمر آن حضرت ملازم وی، و همواره درصدد فراگرفتن علوم و حقایق از [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} بود، و درباره وی فرمود: {{عربی|اندازه=155%|«أَنَا مَدِينَةُ الْعِلْمِ وَ عَلِيٌّ بَابُهَا»}}<ref>ر. ک: مستدرک حاكم، ج۳، ص ۲۲۶، جالب اين است كه يكى از علماء [[اهل‌سنت]] كتابى بنام «فتح الملک» العلىّ بصحة حديث مدينة العلم على نوشته كه در سال ۱۳۵۴ هـ در قاهره به چاپ رسيده است.</ref> و از خود [[امام علی|امیرمؤمنان]]{{ع}} نقل شده که فرمود: {{عربی|اندازه=155%|«اِنَّ رَسُولَ اللّهِ{{صل}} عَلَّمَنی اَلْفَ باب، وَ کُلُّ باب یَفْتَحُ اَلْفَ بابِ فَذلِکَ اَلْفَ باب، حتّی عَلِمْتُ ما کانَ وَ ما یکونُ اِلی یَوْمِ الْقِیامَةِ وَ عَلِمْتُ عِلْمَ الْمَنایا وَ الْبَلایا وَ فَصْلَ الْخِطابِ»}}<ref>«یعنی [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} هزار باب علم به من آموخت که هر بابی هزار باب دیگر می‌گشاید و مجموعاً می‌شود هزار هزار باب، تا آنجا که از هر چه بوده و تا روز قیامت خواهد بود آگاه شدم و علم منایا و بلایا (مرگ‌ها و مصیبت‌ها) و فصل‌الخطاب (داوری بحق) را فرا گرفتیم». ر. ک: ینابیع المودة: ص۸۸، [[اصول كافى (کتاب)|اصول کافی]]: ج۱، ص ۲۹۶.</ref> ولی علوم [[ائمه]] [[اهل بیت]]{{عم}} منحصر به آنچه از [[پیامبر اکرم]]{{صل}} بی‌واسطه یا باواسطه شنیده بودند نبوده است بلکه ایشان از نوعی علوم غیرعادی نیز بهره‌مند بوده‌اند که بصورت "[[الهام]] و "[[تحدیث]]"<ref>ر. ک: [[اصول كافى (کتاب)|اصول کافی]]، كتاب الحجة، ص ۲۶۴ و ص ۲۷۰.</ref> به ایشان افاضه می‌شده است نظیر الهامی که به [[خضر]] و [[ذوالقرنین]]<ref>[[اصول كافى (کتاب)|اصول کافی]]: ج۱، ص ۲۹۶.</ref> و [[حضرت مریم]]{{س}} و مادر [[موسی]]{{ع}} "[[وحی]]" گردیده که البته منظور از آن، [[وحی]] [[نبوت]] نیست، و با چنین علمی بوده که بعضی از [[ائمه|ائمه اطهار]]{{عم}} که در سنین طفولیت به مقام [[امامت]] می‌رسیدند از همه چیز آگاه بودند و نیازی به تعلّم و فراگیری از دیگران نداشتند»<ref>[http://mesbahyazdi.ir/node/1041 آموزش عقاید، ص۳۲۲.]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۵. آیت‌الله مصطفوی؛}}
[[پرونده:11135.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[سید حسن مصطفوی]]]]
آیت‌الله '''[[سید حسن مصطفوی]]''' و حجت الاسلام و المسلمین '''[[احمد مروی]]''' در مقاله ''«[[دلایل عقلی و نقلی علم غیب امامان معصوم (مقاله)|دلایل عقلی و نقلی علم غیب امامان معصوم]]»'' در این‌باره گفته‌اند:
::::::«دانش [[پیامبر]]{{صل}} از دو راه به [[امامان]]{{عم}} رسیده است: یکی از راه عادی که همان تعلیم و تعلم است. [[حضرت علی]]{{ع}} می‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|« کنت ادخل علی رسول االله لیلاً و نهارا فکنت اذا سألته اجانبی و ان سکتت ابتدأنی‏‏»}}، راه دیگر تعلیم از راه غیر عادی و از راه القاء و عنایت خداوندی است. [[امام علی ]]{{ع}} آنگاه که به دستور [[پیامبر]]{{صل}} عازم یمن شد، از [[پیامبر]]{{صل}} درباره پرسشهایی که مردم یمن دربارة قضا از او می‌کنند، راهنمایی خواست که [[پیامبر]]{{صل}} فرمود: {{عربی|اندازه=150%|«فَضَرَبَ‏ بِيَدِهِ‏ عَلَى‏ صَدْرِي‏ وَ قَالَ اللَّهُمَّ اهْدِ قَلْبَهُ وَ ثَبِّتْ لِسَانَهُ فَمَا شَكَكْتُ فِي قَضَاءٍ بَعْدُ حَتَّى‏‏‏»}}<ref>علامه حلی، احقاق الحق، ج۷، ص۶۶.</ref>. درباره معاشرت [[امامان]]{{عم}} با ملائکه آمده است، ملائکه در همه احوال بر [[امامان]]{{عم}} نازل و مانع رسیدن شرور به ایشان می‌شوند. به هنگام نماز با ایشان نماز می‌گذراند و آنچه در زمین، چه در شب و چه در روز رخ می‌دهد، به آگاهی [[امام]]{{ع}} می‌رسانند؛ چنانکه خداوند می‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|تَتَنَزَّلُ عَلَيْهِمُ الْمَلائِكَةُ أَلاَّ تَخَافُوا وَلا تَحْزَنُوا وَأَبْشِرُوا بِالْجَنَّةِ}}﴾}} <ref> فرود می‌آیند که نهراسید و اندوهناک نباشید و شما را به بهشتی که وعده می‌دادند؛ سوره فصلت، آیه:۳۰.</ref>. [[جبرئیل]]، [[میكائیل]] و ملک‌الموت همواره در معرض رؤیت امام‌اند و به ایشان مشکلات و دشواری‌هایی كه در كتاب و سنت نیست، [[الهام]] می‌کند، [[امامان]] محل آمد و شد ملائکه‌اند و هر ملکی که برای امری نازل می‌شود، نخست نزد [[امام]]{{ع}} می‌آید و آن را بر [[امام]]{{ع}} عرضه می‌دارد<ref>صفار قمی، بصائر الدرجات، ج۲ ،ص۱۱۰-۱۱۳ و ج۵ ،ص۲۵۳-۲۵۶.</ref>. به هر روی، چنانکه فیلسوفان مسلمان اثبات كرده‌اند، نظام آفرینش نظام احسن است و آنچه در هستی وجود دارد، جلوه‌هایی از ذات باری‌ تعالی است. هر موجودی که از نظر رتبه وجودی نزدیک‌تر به هرم هستی باشد، از کمالات فرزن‌تری برخوردار است. انبیا و امامان برگزیدگان خداوندند که با اعطای الهی و ظرفیت‌های ذاتی که دارند به این کمالات نائل آمده‌اند»<ref>[[دلایل عقلی و نقلی علم غیب امامان معصوم (مقاله)|دلایل عقلی و نقلی علم غیب امامان معصوم]]، [[قبسات (نشریه)|فصلنامه قبسات]]، شماره ۶۳ ص ۲۹.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}
{{جمع شدن|۶. حجج الاسلام و المسلمین نجارزادگان، شاکر و محمدی؛}}
[[پرونده:Najarzadegan.gif|بندانگشتی|right|100px|[[فتح‌الله نجارزادگان|نجارزادگان]]]]
::::::حجج الاسلام و المسلمین '''[[فتح‌الله نجارزادگان]]'''، '''[[محمد تقی شاکر]]''' و '''[[حسن محمدی احمد‌آبادی]]''' در مقاله ''«[[ظاهر و باطن قرآن و مبادی آگاهی امام از آن (مقاله)|ظاهر و باطن قرآن و مبادی آگاهی امام از آن]]»'' در این‌باره گفته‌‌اند:
::::::«از روایات مشهور در کتب حدیثی فریقین، [[رابطه الف باب با علم غیب معصوم چیست؟ (پرسش)|روایات ألف باب]] است که از طرق متعدد نقل شده است<ref>مناقب، ج۲، ص۳۶.</ref> تحقق این امر در روزها و یا ساعات پایانی عمر شریف [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} صورت پذیرفت، و حضرت هزار دروازه علم را که هر یک گشاینده هزار در علم است، به [[امام علی]]{{ع}} تعلیم و تحدیث نمود. روایت [[اصبغ بن نباته]] از [[امام علی|امیرالمؤمنین]]{{ع}} دلالت می‌کند که ابواب تعلیمی به آن حضرت توسط [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}}، شامل حلال و حرام الهی و آگاهی‌هایی نسبت به گذشته و آینده است<ref>ابن‌بابویه (صدوق)، الأمالیج۲، ص۶۴۷.</ref> غزالی نیز در توصیف این دانش [[امام علی|امیرالمؤمنین]]{{ع}} و طبیعی بودن و یا فوق طبیعی بودن آن، با پذیرش این روایت و صحیح دانستن آن، معتقد به الهی و لدنّی بودن این معرفت و آگاهی است و با تجلیل و احترام از این امر یاد می‌کند<ref>[[ابن‌طاوس]]، سعد السّعود للنّفو المنضود، ص۲۸۴.</ref> این منبع دانش در کنار کتاب جامعه دو منبع اصلی آگاهی کامل امام از حلال و حرام الهی است. مطابق رهنمود آیات و روایات، [[ائمه اطهار]]{{عم}} دانش کامل به حلال و حرام احکام را از طریق [[پیامبر اکرم]]{{صل}} بهره‌مند شده‌اند. از این رو، نقش امام نسبت به این علوم، نقشی تبیینی و امام‌محوری برای تبلور دانش‌های انتقالی از پیامبر است»<ref>[[ظاهر و باطن قرآن و مبادی آگاهی امام از آن (مقاله)|ظاهر و باطن قرآن و مبادی آگاهی امام از آن]]، [[پژوهش‌نامه معارف قرآنی (نشریه)|فصلنامه پژوهش‌نامه معارف قرآنی]]، شماره۱۴، ص۴۸.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}
{{جمع شدن|۷. حجت الاسلام و المسلمین هاشمی؛}}
[[پرونده:11720.JPG|100px|right|بندانگشتی|[[سید علی هاشمی ۱|هاشمی]]]]
حجت الاسلام و المسلمین دکتر '''[[سید علی هاشمی ۱|سید علی هاشمی]]''' در مقاله ''«[[علم امام تام یا محدود؟ (مقاله)|علم امام تام یا محدود؟]]»'' و در کتاب ''«[[ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی (کتاب)|ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی]]»'' در این‌باره گفته است:
:::::*«اگرچه روایات و بررسی‌های تاریخی، دانش آموختن [[ائمه]]{{عم}} را نزد انسان‌های غیر معصوم تأیید نمی‌کنند، اما روایات متعددی دلالت بر آن دارند که هر امامی از امام پیشین، دانش‌هایی را فرا می‌گرفته است که در صدر این سلسله، [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} قرار دارد. در روایات متعددی از ائمه این مضمون نقل شده است که تمام علوم پیامبر نسل به نسل به آنان منتقل شده است. روایاتی نیز بر آن دلالت دارند که هر [[امام]]{{ع}}، علوم خود را به امام پس از خود تحویل می‌دهد. سند برخی از این روایات معتبر است. در روایتی به صراحت بیان شده است که امام هر زمان، در آخرین لحظۀ عمر امام پیشین، علوم او را دریافت می‌کند. سند حدیث دوم این مجموعه موثق است . این روایات نشان می‌دهند [[علم امام]]{{ع}}، پیش از تحویل گرفتن آن علوم، کامل نیست»<ref>[http://fa.imamatpedia.com/wiki/%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%D8%AA%D8%A7%D9%85_%DB%8C%D8%A7_%D9%85%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF%D8%9F_(%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87) علم امام تام یا محدود؟]</ref>
:::::*«اگرچه روایات و بررسی‌های تاریخی، دانش‌آموزی ائمه{{عم}} را نزد انسان‌های غیرمعصوم تأیید نمی‌کند، اما روایات متعددی دلالت بر آن دارند که هر امامی از حجت پیش از خود دانش‌هایی را فرا می‌گرفته است که در صدر این سلسله، [[پیامبر اکرم]]{{صل}} قرار دارند. در این موضوع، افزون بر فراگیری علومی که به حوزه‌هایی از دانش مانند احکام و تفسیر قرآن اشاره دارند، به آموختن مطالب جزئی مانند آگاهی از رخ دادن حادثه‌ای در آینده نیز توجه داشته‌ایم؛ زیرا حتی این‌گونه موارد جزئی نیز می‌توانند علم‌آموزی ائمه{{عم}} را از حجت‌های پیشین تأیید کنند. اینک به‌ترتیب روایات یکایک ائمه{{عم}} را در این موضوع مرور می‌کنیم. (...)
::::::روایات متعددی از امام باقر و امام صادق{{ع}} بر این نکته تأکید دارند که ائمه{{عم}} از رسول ‌خدا{{صل}} و امامان پیشین، علوم الهی و ویژه‌ای را دریافت کرده بودند. این روایات، تواتر معنوی دارند و افزون بر اثبات محتوای خود، ضعف سندی برخی روایات دیگر را نیز جبران می‌کنند. از امام باقر{{ع}} نقل شده است که به خدا قسم! رسول‌ خدا، حرفی از علومی را که خداوند عزو‌جل به او آموخته بود نگذاشت، مگر آنکه آن را به علی آموخت؛ سپس آن علوم به ما رسید.<ref>ر.ک: [[محمد‌ بن یعقوب کلینی]]، الکافی، ج‏۱، ص۶۵۵؛ محمد‌بن‌حسن صفار، بصائر الدرجات، ص۲۹۵؛ محمد بن محمد مفید، الاختصاص، ص۲۷۹.</ref> در روایتی، به‌صراحت بیان شده است که علم امیرالمؤمنین{{ع}} از علم رسول ‌خدا{{صل}} سرچشمه گرفته است و سپس دیگر ائمه{{عم}} یکایک این علوم را آموخته‌اند.<ref>ر.ک: [[محمد‌ بن حسن صفار]]، بصائر الدرجات، ص۲۹۵؛ [[محمد بن محمد مفید]]، الاختصاص، ص۲۷۹.</ref> از آن حضرت نقل شده است: خداوند اسرارش را به جبرئیل بیان کرد و جبرئیل آن را به محمد{{صل}} و ایشان به علی{{ع}} و آن حضرت به هرکس بخواهد، یکی پس از دیگری.<ref>ر.ک: [[محمد‌ بن حسن صفار]]، بصائر الدرجات، ص۳۷۷.</ref> روایات دیگری نیز این مضمون را تأیید می‌کنند. در گفتار دیگری که از ایشان نقل شده، آمده است: «اگر از خودمان سخن بگوییم، گمراه می‌شویم؛ چنان‌که کسانی که پیش از ما بودند، گمراه شدند؛ ولی ما با دلیل روشن از جانب خداوند سخن می‌گوییم که خداوند آن را برای پیامبرش و او (پیامبر{{صل}}) برای ما بیان کرده است». سندهای دیگری از این روایت، با تغییرات اندکی در عبارات، همین مطلب را گزارش کرده‌اند.<ref>ر.ک: [[محمد‌ بن حسن صفار]]، بصائر الدرجات، ص۲۹۹.</ref>
::::::در روایات امام صادق{{ع}} نیز نقل شده است همه علومی را که خداوند به پیامبر آموخته بود، آن حضرت به امیرالمؤمنین{{ع}} آموزش داد.<ref>ر . ک: همان، ص۲۹۰ـ۲۹۳.</ref> روایات این باب، مستفیض‌اند.<ref>همچنین ر.ک: [[محمد‌ بن یعقوب کلینی]]، الکافی، ج‏۱، ص۶۵۴ـ ۶۵۵.</ref> به ‌کار رفتن تعبیر «تعلیم» در این روایات، به‌خوبی بر آموزشی بودن این علوم تصریح دارند. در روایات متعددی از آن حضرت، این مضمون نقل شده است که علوم پیامبران به پیامبر اکرم{{صل}} و از آن حضرت به امیرالمؤمنین{{ع}} و نسل‌به‌نسل به امامان پس از ایشان منتقل شده است.<ref>ر.ک: [[محمد‌ بن یعقوب کلینی]]، الکافی، ج‏۱، ص۵۵۹، روایات ۴، ۵ و ۶.</ref> بنا بر این روایات، هیچ‌چیز نیست که خداوند به پیامبران داده باشد، ولی به پیامبر اعظم{{صل}} نداده باشد و هیچ‌چیز نیست که به پیامبر داده شده باشد، مگر آنکه ایشان آن را به امیرالمؤمنین{{ع}} آموخته است.<ref>محمد‌ بن حسن صفار، بصائر الدرجات، ص۲۹۷.</ref> در روایات متعددی، آن حضرت وراثت از رسول‌ خدا{{صل}} را یکی از شیوه‌های دریافت دانش توسط ائمه{{عم}} معرفی کرده‌اند که می‌تواند مؤید روایات پیشین باشد.<ref>ر.ک: محمد‌ بن یعقوب کلینی، الکافی، ج‏۱، ص۶۵۷.</ref> آن حضرت بر این نکته تأکید کرده‌اند که هر پاسخ ایشان به پرسش‌های دیگران، دانشی است که از رسول‌ خدا{{صل}} فراگرفته‌اند و نظرات شخصی خود نیست.<ref>ر.ک: محمد‌ بن یعقوب کلینی، الکافی، ج‏۱، ص۱۴۸.</ref> سند این روایت، صحیح است.<ref>همچنین ر.ک: محمد‌ بن حسن صفار، بصائر الدرجات، ص۳۰۰ـ۳۰۱.</ref> همچنین از ایشان نقل شده است که امامی از دنیا نمی‌رود، مگر آنکه علم خود را به جانشینش منتقل می‌کند. البته امام بعدی در آن حال ساکت است و آن علوم را اظهار نمی‌کند تا اینکه به مقام امامت برسد.<ref>ر.ک: محمد‌بن‌حسن صفار، بصائر الدرجات، ص۴۶۶. سند این روایت، صحیح است.</ref> این‌گونه تعابیر، ظهور روشنی در علم‌آموزی هر امام از حجت پیشین دارند. (...)
::::::شیوه انتقال دانش از یک حجت به حجت بعد:
:::::#'''تعلیم و تعلم عادی:''' ظاهر برخی تعابیر روایات یاد‌شده، این احتمال را تقویت می‌کند که دست‌کم در برخی موارد، تعلیم علوم به‌ صورت عادی بوده است. قرائت آیاتی که در غیبت امیرالمؤمنین{{ع}} بر پیامبر{{صل}} نازل شده بود، برخی پرسش‌های امیرالمؤمنین{{ع}} از پیامبر{{صل}}، یا امامی از امام پیشین، و برخی از خبرهای مربوط به زمان و چگونگی شهادت ائمه{{عم}} که حتی افراد عادی دیگر نیز آنها را نقل کرده‌اند، ظهور یا صراحت در آن دارند که این علوم به‌ طور عادی به آنان تعلیم داده شده است؛ مانند خبر شهادت سیدالشهدا{{ع}} که افرادی مانند جناب ام‌سلمه{{س}} نیز آن را نقل کرده‌اند. چنین دانش‌هایی، به شیوه‌ای عادی به امام آموخته شده‌اند؛ یعنی اگر کس دیگری نیز آن سخنان را می‌شنید، به‌ طور عادی آن مطالب را فرامی‌گرفت. یادآور می‌شویم که مقصود از علم‌آموزی در این نوشتار، اعم از فراگرفتن دانش‌های جامع و کلی مانند احکام دین است، و آموختن مطالب جزئی، مانند آگاهی از تفسیر یک آیه یا تحقق یک حادثه در آینده را نیز شامل می‌شود.
:::::#'''تعلیم و تعلم ویژه:''' با اینکه برخی از علوم ائمه{{عم}} به شیوه عادی فراگرفته شده‌اند، به ‌نظر می‌رسد در موارد بسیاری، آموزش و فراگیری علوم اهل‌بیت{{عم}} عادی نبوده است. بنا بر روایتی، امام باقر{{ع}} در پاسخ به این پرسش که شما چگونه مدعی هستید که تنها وارث علوم پیامبرید، درحالی‌که پیامبر{{صل}} برای تمام مردم مبعوث شده بود، با استناد به برخی آیات بیان کردند که آنچه پیامبر{{صل}} آشکار کرد، برای تمام مردم بود؛ اما آنچه از آن سخن نگفت و خداوند از ایشان خواست که بر زبان نیاورد، مخصوص اهل‌بیت{{عم}} است. در ادامه این روایت آمده است که رسول ‌خدا{{صل}} با برادرش علی{{ع}} پنهانی سخن می‌گفت و با دیگر اصحابش این‌گونه رفتار نمی‌کرد. به همین دلیل است که امیرالمؤمنین{{ع}} فرمود: پیامبر{{صل}} بر من هزار باب علم را گشود که از هر باب، هزار باب دیگر گشوده می‌شد. این علوم، همان علوم مخصوص و پنهانی بوده که از پیامبر{{صل}} به امیرالمؤمنین{{ع}} و از ایشان به دیگر ائمه{{عم}} منتقل شده است. در ادامه همین روایت، در توضیح بیشتر این مطلب آمده است: خداوند متعال بر پیامبرش کتابی را فرستاد که در آن، (علم) آنچه گذشته و آنچه تا قیامت رخ می‌دهد، آمده است. سپس فرمودند: خداوند به پیامبرش وحی کرد که چیزی از علوم پنهان و اسرارش باقی نگذارد، مگر آنکه آن را به‌ طور پنهانی به او (امیرالمؤمنین{{ع}}) بیاموزد. این تعابیر، اگرچه به‌صراحت غیر‌عادی بودن روش این تعلیم و تعلم را نشان نمی‌دهد، با توجه به گستردگی قلمرو این تعالیم، می‌توان ادعا کرد که ظهور در غیر‌عادی بودن روش آموزش و فراگیری آن دارد. در روایتی از امام صادق{{ع}} آمده است که تا کنون بیش از دو حرف از آن حروف (هزار حرفی که پیامبر{{صل}} به امیرالمؤمنین{{ع}} آموخت) آشکار نشده است.
::::::چنان‌که گفته شد، در برخی از این روایات آمده است تمام علومی که خداوند به فرشتگان و پیامبرانش داده بود، از طریق رسول ‌خدا{{صل}} به ائمه{{عم}} رسیده است. گستردگی قلمرو این علوم، این احتمال را تأیید می‌کند که بسیاری از این علوم به شیوه‌ای ویژه به ائمه{{عم}} تعلیم داده شده‌اند؛ وگرنه عمر محدود انسان‌ها برای آموختن همه این علوم کفایت نمی‌کند؛ به‌ویژه آنکه می‌دانیم برخی از ائمه، مدت محدودی امام پیش از خود را درک کردند؛ مانند امام جواد{{ع}} که در حدود هفت یا نه‌سالگی به امامت رسیدند. همین‌طور امام هادی{{ع}} که در حدود هشت‌سالگی، و حضرت صاحب‌الزمان{{ع}} در حدود پنج‌سالگی امامت را بر عهده ‌گرفتند. همچنین تعبیر اسرار الهی که در برخی روایات برای اشاره به این علوم به ‌کار رفته است، نشان می‌دهد شیوه تعلیم ـ دست‌کم برخی مصادیق یا مراتب ـ این علوم، عادی نبوده و گونه خاصی داشته است. بنابراین می‌توان به این نتیجه رسید که انتقال بسیاری از علوم و اسرار به ائمه{{عم}}، به شیوه‌ای خاص و غیرمتعارف بوده است؛ هرچند آنان به‌ طور عادی و طبیعی نیز برخی علوم را از پیامبر یا امام پیشین دریافت کرده‌اند؛ مانند مواردی که امام همانند دیگران حدیثی را از رسول ‌خدا{{صل}} یا امام پیشین شنیده و آن را مانند دیگر راویان نقل کرده است»<ref>[[ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی (کتاب)|ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی]]؛ ص۱۶۳-۱۷۹.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}
{{جمع شدن|۸. حجت الاسلام و المسلمین موسوی؛}}
[[پرونده:120129.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[سید امین موسوی|موسوی]]]]
حجت الاسلام و المسلمین '''[[سید امین موسوی|موسوی]]'''، در کتاب ''«[[ گستره علم غیب از دیدگاه ادیان ابراهیمی (کتاب)|گستره علم غیب از دیدگاه ادیان ابراهیمی]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«شیعیان و عده کثیری از اهل تسنن بر این باورند که [[علم غیب]] ذاتی و مطلق از آن خدای سبحان است و هیچ کس از آن خبر ندارد و آیاتی از قرآن کریم<ref>نمل، آیه ۶۵؛ انعام، آیه ۵۹؛ اعراف، آیه ۱۱۸.</ref>. هم آگاهی از [[غیب]] مطلق و احاطه بر آن را برای خدا ثابت می‌کنند. ولی جایز است این علم که بالذّات از آن خداوند است به افرادی از بشر نیز داده شود، البته آگاهی از [[غیب]] چنین افرادی بالذّات نخواهد بود بلکه به تعلیم و موهبت الهی بدون اکتساب خواهد بود و آن‌ها جز انبیا و اولیا کسان دیگر نمی‌باشند، [[علم غیب]] انبیا و اولیا حاصل از علم و عمل است، علم و عمل به منزله دو بال نفس ناطق‌اند که به اندازه پیروی این دو بال از عوالم بی‌پایان پرواز می‌کنند، پروازی که نشأت شهادت داخل به عالم غیب بوسیله [[وحی]] و [[الهام]] است. آموزه [[وحی]] و [[الهام]] به انبیا و آموزه [[الهام]] به اولیا طریقی از اشراق معرفت است، این نوع آگاهی و معرفت انبیا از ضروریات رسالت آن‌هاست تا دلیل بر صدق نبوت‌شان باشد و آن‌ها هم در زمان‌ها و مکان‌های مختلف آگاهی از [[غیب]] را از خودشان نشان داده‌اند»<ref>[http://fa.imamatpedia.com/wiki/گستره_علم_غیب_از_دیدگاه_ادیان_ابراهیمی_(کتاب)#.D8.AF.D8.B1.D8.A8.D8.A7.D8.B1.D9.87.D9.94_.D9.BE.D8.AF.DB.8C.D8.AF.D8.A2.D9.88.D8.B1.D9.86.D8.AF.D9.87 گستره علم غیب از دیدگاه ادیان ابراهیمی؛ ص: ۱۵۶.]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}
{{جمع شدن|۹. حجت الاسلام و المسلمین نادم؛}}
[[پرونده:673639443601.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[محمد حسن نادم|نادم]]]]
حجت الاسلام و المسلمین دکتر [[محمد حسن نادم]] در کتاب ''«[[علم امام از نگاه امیرالمؤمنین با تأکید بر نهج البلاغه (مقاله)|علم امام از نگاه امیرالمؤمنین با تأکید بر نهج البلاغه]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«[[امام علی]]{{ع}} نحوۀ دریافت علم از [[پیامبر خاتم|پیامبر اکرم]]{{صل}} را به دو صورت بیان کرده‌اند؛ یکی به‌صورت عادی و دیگری به‌صورت غیرعادی. فراگیری علم به‌صورت عادی، امری است همگانی که هرکس به‌اندازۀ استعداد، تلاش و کوشش خود می‌تواند از علم و معلّم بهره برد. [[امام علی]]{{ع}} از این نظر هم در میان اصحاب فردی ممتاز بوده است؛ ازاین‌جهت وقتی به [[معاویه]] نامه می‌نویسند بر این نکته تأکید کرده و امتیاز بهره‌مندی از علوم [[پیامبر خاتم|رسول الله]]{{صل}} را مختص خود می‌دانند و موقعیت علمی خویش نسبت به قرآن و مسائل مربوط به دین را مرهون نزدیکی‌شان به [[پیامبر]]{{صل}} می‌دانند. حضرت در بخشی از آن نامه می‌فرمایند: به‌راستی‌که ممتازترین مردم برای رهبری این امت کسی است که درگذشته و اکنون نزدیک‌ترین کس به [[پیامبر خاتم|رسول خدا]]{{صل}}، داناترین کس به کتاب خدا و فهیم‌ترین شما به دین خدا باشد.<ref>ابن مزاحم، نصر، وقعه الصفین، ۱۵۰٫ قابل توجه اینکه امام در این نامه؛ ملاک امامت را برتری علمی خود در قرآن، در احکام دین ودرقرابت با رسول خدا بر دیگران می‌داند: {{عربی|اندازه=155%|إنّ أولی النّاس بأمر هذه الأمه قدیما و حدیثا أقربها من رسول الله (صلی الله علیه و آله) و ألمها بالکتاب و أفقها فی الدّین...}}.</ref>
:::::#'''[[علم عادی]] از نگاه [[امام علی]]{{ع}}:''' [[امام علی]]{{ع}} دربارۀ علوم عادی، به منابع انسانی و عادی اشاره می‌کنند و بعضی از آگاهی‌های خود را ناشی از تجربه، تحقیق و به‌کارگیری فکر و اندیشه می‌دانند. آن حضرت دراین‌باره در وصیتی که به فرزندانشان دارند، می‌فرمایند: فرزندم! هرچند من به‌اندازۀ همۀ آنان که پیش از من بوده‌اند نزیسته‌ام، اما در کارهایشان نگریسته‌ام و در سرگذشتشان اندیشیده و آنچه از آنان مانده را دیده‌ام تا چون یکی از ایشان گردیده‌ام؛ بلکه با آگاهی از کارهایشان، به دست آورده‌ام، گویی چنان است که با نخستین تا پسینیان به سر برده‌ام.<ref>{{عربی|اندازه=155%|أَیْ‏ بُنَیَ‏ إِنِّی‏ وَ إِنْ لَمْ أَکُنْ عُمِّرْتُ عُمُرَ مَنْ کَانَ قَبْلِی فَقَدْ نَظَرْتُ فِی أَعْمَالِهِمْ وَ فَکَّرْتُ فِی أَخْبَارِهِمْ وَ سِرْتُ فِی آثَارِهِمْ حَتَّى عُدْتُ کَأَحَدِهِمْ بَلْ کَأَنِّی بِمَا انْتَهَى إِلَیَّ مِنْ أُمُورِهِمْ قَدْ عُمِّرْتُ مَعَ‏ أَوَّلِهِمْ إِلَى آخِرِهِمْ فَعَرَفْتُ صَفْوَ ذَلِکَ مِنْ کَدَرِهِ وَ نَفْعَهُ مِنْ ضَرَرِه‏...}} (نهج البلاغه، نامۀ ۳۱)</ref> [[پیامبر خاتم|پیامبر اکرم]]{{صل}} نیز درجایی به قدرت ذهنی و خرد [[امام علی]]{{ع}} اشاره کرده و می‌فرمایند: داناترین اصحاب، علی بن ابی‌طالب است، به علت داشتن علم فراوان و دقت نظر در برداشت‌ها.<ref>{{عربی|اندازه=155%|عالمهم علی بن ابی طالب لمزید علمه و دقایق مستنبطاته}}. (ابن حجر هیتمی، الصواعق المحرقه،۹۰؛ ابن اثیر، علی بن ابی الکرم، اسد الغابه،۴/۱۰)</ref>
:::::#'''[[علم غیرعادی]] [[امام]] از نگاه [[امام علی]]{{ع}}:''' نخست باید توجه داشت که فراگیری علم به‌صورت غیرعادی از جانب [[پیامبر خاتم|پیامبر اکرم]]{{صل}} چند ویژگی دارد: همانند علم عادی، همگانی و فراگیر نیست؛ کسی می‌تواند از این علم _که از آن به علم القایی یاد می‌شود_ بهره‌مند گردد که دارای ظرفیت و جایگاه خاص باشد. به گواهی تاریخ، [[امام علی]]{{ع}} از این ظرفیت و جایگاه در حد اعلای آن برخوردار بود. این نوع آموزش، به [[امام علی|امیرالمؤمنین]]{{ع}} اختصاص دارد و دیگر اصحاب از این نوع تعلیم بهره نداشتند، یا اگر داشتند، در تراز [[امام علی]]{{ع}} نبود. [[امام علی|حضرت امیر]]{{ع}} در خطبۀ قاصعه در تأیید موارد ذکر شده می‌فرمایند: شما از موقعیت و جایگاه من نسبت به رسول خدا به سبب خویشاوندی نزدیک و مقام مخصوصم آگاهید. در زمان کودکی مرا در دامن خود می‌نشاند و در آغوشش به گرمی می‌فشرد و کنارش می‌خواباند؛ بدنش را به بدنم می‌چسباند و بوی عطر دل انگیزش را به مشامم می‌رساند و لقمه را می‌جوید و در دهانم می‌گذارد. هیچ‌گاه دروغی در گفتارم و خطایی در رفتارم ندید. از آن زمان که [[پیامبر]] را از شیر گرفتند، خداوند بزرگ‌ترین فرشته‌اش را ملازم وی ساخت تا شبانه‌روز او را در طریق کرامت و اخلاق نیک براند. من نیز همانند کودکی که در پی مادرش گام برمی‌دارد به دنبال او می‌رفتم، هرروز روزنه‌ای از اخلاق کریمانۀ خود برایم می‌گشود و مرا به پیروی از خودش فرمان می‌داد. هرسال به غار حرا می‌رفت و مجاور آن می‌شد، من می‌دیدمش و جز من کسی نمی‌دیدش. در آن زمان اسلام در هیچ خانه‌ای نیامد جز خانه‌ای که [[پیامبر|پیامبر خدا]] و خدیجه در آن بودند و من سومین آن‌ها بودم. نور [[وحی]] و [[رسالت]] را می‌دیدم و بوی پیامبری به مشامم می‌رسید. صدای ناله و فغان شیطان را هنگامی‌که وحی بر [[پیامبر]] فرود می‌آمد شنیدم، گفتم: ای رسول خدا! این صدای ناله چیست؟ فرمود: این فریاد فغان شیطان است که از اینکه پرستیده شود ناامید گشت. تو می‌شنوی آنچه را من می‌شنوم، و می‌بینی آنچه را من می‌بینم، مگر اینکه نبی نیستی؛ اما وزیر و یاور من هستی و بر راه خیر می‌روی.<ref>{{عربی|اندازه=155%|وقد علمتم موضعی من رسول الله بالقرابه القریبه، والمنزله الخصیصه. وضعنی فی حجره وأنا ولید، یضمنی إلی صدره، ویکنفنی فی فراشه، ویمسنی جسده، ویشمنی عرفه. وکان یمضغ الشیء ثم یلقمنیه، وما وجد لی کذبه فی قول، ولا خطله فی فعل، ولقد قرن الله به من لدن أن کان فطیما أعظم ملک من ملائکته، یسلک به طریق المکارم، ومحاسن أخلاق العالم، لیله ونهاره، ولقدکنت أتبعه إتباع الفصیل أثر أمه، یرفع لی فی کل یوم من أخلاقه علما، ویأمرنی بالإقتداء به، ولقد کان یجاور فی کل سنه بحراء، فأراه ولا یراه غیری. ولم یجمع بیت واحد یومئذ فی الإسلام غیر رسول الله وخدیجه وأنا ثالثها، أری نور الوحی والرساله وأشم ریح النبوه. ولقد سمعت رنه الشیطان حین نزل الوحی علیه فقلت: یا رسول الله ما هذه الرنه؟ فقال: هذا الشیطان قد أیس من عبادته. أنک تسمع ما أسمع. وتری ما أری، ألا إنک لست بنبی، ولکنک لوزیر، وأنک لعلی خیر}}</ref>
::::::شبیه همین مضمون را [[ابن اثیر]] از زبان [[امام علی|امیرالمؤمنین]]{{ع}} این‌گونه می‌آورد: [[پیامبر]] می‌خواست مرا به یمن بفرستد، گفتم: ای رسول خدا! مرا به‌سوی یمن برمی‌انگیزانی درحالی‌که از من قضاوت طلب می‌کنند و من نسبت به آن آگاهی ندارم. [[پیامبر]] گفت: نزدیک بیا! پس نزدیک شدم، با دستش بر سینه‌ام زد و آنگاه فرمود: خداوندا! زبانش را استوار گردان و قلبش را هدایت کن» سپس به شکافندۀ دانه سوگند، هرگز در قضاوت بین مردم ازآن‌پس تردید نکردم.<ref>{{عربی|اندازه=155%|بعثنی رسول الله (صلی الله علیه و آله) الی الیمن، فقلت: یا رسول‌الله (صلی الله علیه و آله) تبعثنی الی الیمن و یسألونی عن القضاء و لا علم لی به، قال أدن، فدنوت، فضرب بیده علی صدری، ثم قال: «اللّهم ثبّت لسانه واهد قلبه»، فلما و الّذی فلق الحبّه، و برأ النسمه، ما شککت فی قضاء بین اثنین بعد. (ابن اثیر، علی بن ابی الکرم}}، همان، ۴/۹۹؛ حاکم نیشابوری، المستدرک، ۳/۱۳۴؛ احمد حنبل، المسند، ۱/۸۳؛ ابی داوود طیالسی، المسند، ۱/۱۶ و ۶۹؛ ابن حنبل، فضائل الصحابه، ۲/۵۸۱، ۶۹۹، ۷۱۶؛ به نقل ازمرعشی نجفی، موسوعه الامامه فی نصوص اهل السنه، ۱۶/۲۱۵ و ۲۱۶)</ref> ابن سعد این روایت را به‌گونه‌ای دیگر آورده به این مضمون که [[پیامبر]] اکرم در پاسخ [[امام علی|علی]]{{ع}} در حق او این‌گونه دعا کردند: خدایا قلبش را هدایت کن و زبانش را استوار گردان.<ref>ابن سعد، طبقات الکبری، ۲/۱۰۰٫ دربارۀ اینکه رسول خدا در حق امام علی مکرر دعا فرموده، ر.ک: مرعشی نجفی، همان، ۱۶/۲۲۳ ـ ۲۲۸٫</ref> تذکر این نکته لازم است که از روایات استفاده می‌شود که بعضی از اصحاب [[پیامبر]]{{صل}}، مانند [[سلمان فارسی]] و [[حذیفه بن یمان]]، نیز بهره‌ای از علوم القائی [[پیامبر]] داشته‌اند؛ اما هیچ‌کدام نگفته‌اند که بر [[امام علی]]{{ع}} پیشی دارند و شواهد گوناگونی بر اعتراف ایشان نسبت به برتری آن حضرت بر تمامی صحابه، وجود دارد.<ref>ر.ک: ابن ابی الحدید، عبدالحمیدبن هبه الله، همان، ۲/۲۸۶ و ۲۸۷؛ مجلسی، محمد باقر، همان، ۴۳/۳۲۵، ۳۳۱-۳۳۲٫</ref>»<ref>[[علم امام از نگاه امیرالمؤمنین با تأکید بر نهج البلاغه (مقاله)|علم امام از نگاه امیرالمؤمنین با تأکید بر نهج البلاغه]].</ref>.
{{پایان جمع شدن}}
{{جمع شدن|۱۰. حجت الاسلام و المسلمین شاکر؛}}
[[پرونده:847645352.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[محمد تقی شاکر|شاکر]]]]
::::::حجت الاسلام و المسلمین '''[[محمد تقی شاکر]]''' در مقاله ''«[[منابع علم امام در قرآن (مقاله)|منابع علم امام در قرآن]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«روایات مشهور به "ألف باب"، از روایات پرتعدادی هستند که یکی از منابع و مجاری علوم [[ائمه]]{{عم}} را تبیین می‌کنند. در مناقب آمده است که ابن بابویه در خصال از ۲۴ طریق و صفار در بصائرالدرجات از ۶۶ طریق این خبر را روایت نموده‌اند.<ref>[[ابن شهر آشوب]]، مناقب، ج۲، ص۳۶.</ref> در کتب [[اهل‌سنت]] نیز این روایت نقل شده است.<ref>[[علامه حلی، نهج الحق، ص۲۴۰.</ref> بر خلاف سایر مجاری علوم [[اهل‌ بیت]]{{عم}} که غالباً در زمان [[امام باقر]]{{ع}} و به صورت گسترده تر در زمان [[امام صادق]]{{ع}} تبیین گردیده‌اند ، [[روایات]] "[[الف باب]]" در موارد متعددی از زبان [[امام علی|امیرالمؤمنین]]{{ع}} و برخی از صحابه و تعدادی از همسران [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} بیان و نقل شده است. همه روایاتی که در این زمینه وارد شده‌اند، انتقال‌دهنده علوم را [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} و دریافت‌کننده آنها را [[امام علی]]{{ع}} بیان نموده‌اند.
::::::روایت [[اصبغ بن نباته]] از [[امام علی|امیرالمؤمنین]]{{ع}} دلالت می‌کند که ابواب تعلیمی به آن حضرت توسط [[پیامبر اکرم]]{{صل}}، شامل حلال و حرام الهی و آگاهی‌هایی نسبت به گذشته و آینده است؛ هرچند باید ادعا نمود طبق روایات، تعلیمات [[پیامبر]]{{صل}} به [[امام علی]]{{ع}} منحصر به این امور نبوده است. <ref>[[ابن بابویه]]، خصال، ج۲، ص۶۴۷؛ صفار، بصائرالدرجات، ص۳۰۵ (با كمی تفاوت).</ref> از این روایت استفاده می‌شود که هزار باب علم، منحصر به علم حلال و حرام نیست؛ بلکه علومی گسترده را شامل می شود.<ref>[[ابن بابویه]]، همان، ص۶۵۱؛ صفار، همان، ص۳۰۶، ۳۰۹ و ۳۵۸؛ راوندی، خرائج و الجرائح، ج۲، ص۷۴۶؛ ابن بابویه، همان، ج۲، ص۶۴۴؛ سلیم بن قیس، کتاب سلیم بن قیس، ص۸۰۱.</ref>
::::::از نکات دیگری که روایات به آن اشاره نموده‌اند، آشکار شدن و ظهور تنها یک باب یا دو باب از آن ابواب است.<ref>ابن بابویه، همان، ص۶۴۵ و ۶۵۰؛ صفار، همان، ۳۰۷ و ۳۰۸.</ref> این امر نیز دلیلی است بر گستردگی و عظمت این ابواب.<ref>[[شیخ کلینی]]، کافی، ج۱، ص۲۹۷.</ref> ابن عباس که راوی روایت "ألف باب" در چند مورد است،<ref>نباطی، صراط المستقيم، ج۲، ص۱۵۱.</ref> خود در عظمت این دانش و عجز نسبت به درک و فهم آن می‌گوید: {{عربی|اندازه=150%|«سمعت من علی حدیثاً لم أدر ما وجهه و لم أنکره، سمعته یقول: ان رسول الله{{صل}} أسر إلیّ فی مرضه فعلّمنی مفتاح ألف باب من العلم یفتح کل باب ألف باب»}}.<ref>سلیم بن قیس، كتاب سليم بن قيس، ص۸۰۱.</ref>
::::::[[غزالی]] نیز در توصیف این دانش [[امام علی|امیرالمؤمنین]]{{ع}} و طبیعی بودن و یا فوق طبیعی بودن آن، با پذیرش این روایت و صحیح دانستن آن، معتقد به الهی و لدنی بودن این معرفت و آگاهی است و با تجلیل واحترام از این امر یاد می کند.<ref>ابن طاووس، سعد السعود، ص۲۸۴؛ همو، طرائف، ج۱، ص۱۳۶.</ref>
::::::نکته‌ای که برخی علما و اندیشمندان را به تبیین و توضیح درباره [[رابطه الف باب با علم غیب معصوم چیست؟ (پرسش)|روایت الف باب]] واداشته است، استدلال برخی از عامه و معتزله به صحت قیاس و اجتهاد با استناد به همین روایات است. این گونه برداشت باعث شده است علمای شیعه به تبیین مقصود و منظور روایات [[الف باب]] بپردازند.<ref>مجلسی، بحارالانوار، ج۴۰، ص۱۲۹.</ref> درباره اینکه ابواب مترتب بر هر بابی از هزار باب چگونه محقق شده است، چهار دیدگاه مشهور از قدما مطرح است:
:::::#توسط خود [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}}؛
:::::#با تفکر و جستجوی [[امام علی|حضرت علی]]{{ع}}؛
:::::#هزار باب اصلی، نشانه‌های هزاران باب بوده‌اند؛
:::::#شیوه حکم نمودن را به صورت اجمالی تعلیم داده است.<ref>نباطی، صراط المستقيم، ج۳، ص۲۰۹.</ref>
:::::هر چند با توجه به محتوا و شاکله موضوعات علم "[[ألف باب]]" در روایات بیان شده، می‌توان بیش از یکی از این اقوال را متناسب با آگاهی و معرفتی که برای [[امام علی|امیرالمؤمنین]]{{ع}} حاصل شده، صحیح دانست»<ref>[[ومنابع علم امام در قرآن (مقاله)|منابع علم امام در قرآن]]، [[امامت‌پژوهی (نشریه)|فصلنامه امامت‌پژوهی]]، ش۶، ص۱۷۵-۱۷۷.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۱. حجت الاسلام و المسلمین نصیری؛}}
[[پرونده:1368238.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[محمد حسین نصیری]]]]
::::::حجت الاسلام و المسلمین '''[[محمد حسین نصیری]]''' در پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد خود با عنوان''«[[گستره علم امام از دیدگاه آیات و روایات (پایان‌نامه)|گستره علم امام از دیدگاه آیات و روایات]]»'' در این‌باره گفته است:
:::::*«[[ابن شهر آشوب]] در باره ماهیت [[علم امام]]{{ع}} چنین آورده است: «تمام اینها خبرهای غیبی است که خداوند [[پیامبر|رسول گرامی]]{{صل}} خود را از آنها آگاه ساخته و [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} هم در پنهانی [[امام علی|حضرت امیر]]{{ع}} را بر آنها آگاه کرده است».
:::::*«[[ابن میثم بحرانی]] شارح نهج‌البلاغه می‌نویسد: "منظورم از [[آیا علم غیب منحصر به خداست؟ (پرسش)|علم غیبی که جز خدا نمی‌داند]] علم غیبی است که بدون تعلیم و آموختن باشد و [[علم غیب]] بدون تعلیم اختصاص به خدا دارد و جز خدا هر کسی آگاهی از غیب پیدا کند به تعلیم الهی بوده است".
:::::*«[[پیامبر|رسول اکرم]]{{صل}} در آخرین لحظات عمر خود هزار باب دانش را به [[امام علی|حضرت امیر]]{{ع}} آموخت، آن جا که فرمود: {{عربی|اندازه=150%|«اِنَّ رَسُولَ اللهِ {{صل}} عَلَّمَنى اَلْفَ بَاب مِنَ الْحَلاَلِ وَ الْحَرَامِ وَ مِمَّا کَانَ وَ مِمَّا یَکُونُ اِلَى یَوْمِ الْقِیَامَةِ، کُلُّ بَاب مِنْهَا یَفْتَحُ اَلْفَ باب فَذلِکَ اَلْفَ اَلْفَ باب»}}<ref>«رسول خدا به من [[هزار باب از علم]] را آموخت که از هر باب هزار باب برای من گشوده می‌‏شود».</ref> افزون بر این شیوه‌ها، [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} به صورت‌های دیگری نیز میراث علمی خود را به [[امام علی|علی]]{{ع}} انتقال داده است. چنان که مجموعه‌ای از آموزه‌های دینی را که بیشتر مربوط به حوزه احکام بود، برای [[امام علی]]{{ع}} [[املاء]] کرد و [[امام]] با خط خود آن را نگاشت. از این میراث روایی در روایات [[اهل بیت]]{{عم}} با عناوینی همچون: "[[کتاب علی]]"، "[[جامعه]]"، یا "[[جفر]]" یا "[[مصحف فاطمه]]{{ع}}" یاد شده است».
:::::*[[شیخ حر عاملی]] در این باره چنین می‏نویسد: احادیثی که مفاد آن این است : "خداوند به [[پیامبر]]{{صل}} و [[امامان]]{{عم}} علم گذشته و آینده را تعلیم کرده است" متواتر می‌‏باشد. او در جایی دیگر چنین آورده است: "[[پیامبر]]{{صل}} و [[امامان]]{{عم}} بسیاری از غیب‌ها را به تعلیم الهی فرا گرفته بودند... و [[علم غیب شأنى یا استعدادی یا ارادی و اختیاری به چه معناست؟ (پرسش)|هر گاه اراده می‌‏کردند چیزی را بداننند می‌‏دانستند]]." از این دو عبارت پیداست که وی علم امام را تعلیمی و از سوی دیگر [[علم غیب شأنى یا استعدادی یا ارادی و اختیاری به چه معناست؟ (پرسش)|اشائی می‏‌داند]]».
:::::*[[محمد بن شهر آشوب مازندرانی]] در کتاب "متشابه القرآن" می‏‌نویسد: "ممکن است [[پیامبر]]{{صل}} و [[امام]]{{ع}} به تعلیم الهی به قسمتی از چیزهایی که غایب است و بخشی از حوادث گذشته و آینده، آگاهی داشته باشد." نیز در کتاب "[[مناقب آل ابی‌طالب (کتاب)|مناقب آل ابی‌طالب ]]" بخشی از خبرهای غیبی [[امام علی|امیرمؤمنان علی]]{{ع}} را در حدود بیست صفحه نقل می‌‏کند و سپس می‏‌نویسد: "تمام اینها خبرهای غیبی است که خداوند رسول گرامی خود را از آنها آگاه ساخته و [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} هم در پنهانی [[امام علی|حضرت امیر]]{{ع}} را بر آنها آگاه کرده است»<ref>[[گستره علم امام از دیدگاه آیات و روایات (پایان‌نامه)|گستره علم امام از دیدگاه آیات و روایات]].</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۲. حجج الاسلام و المسلمین شاکر و بهرامی؛}}
[[پرونده:847645352.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[محمد تقی شاکر|شاکر]]]]
::::::حجج الاسلام و المسلمین '''[[محمد تقی شاکر]]''' و '''[[علی رضا بهرامی]]''' در مقاله ''«[[واکاوی نگاه فریقین به احادیث هزار درب دانش (مقاله)|واکاوی نگاه فریقین به احادیث هزار درب دانش]]»'' در این‌باره گفته‌‌اند:
::::::«[[عبدالله بن عمر]] نیز در گزارش خود از لحظات پایانی عمر [[پیامبر]]{{صل}}، به مسئله خلوت حضرت با [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} اشاره و مسئله [[الف باب]] را مطرح و آنگاه نقل می‌کند؛ وقتی از حضرت پرسیده شد آیا آنچه را دریافت نمودی حفظ نمودی، ایشان در جواب با تایید آن، به عمق این ادراک با عبارت "و عقلته" اشاره می‌فرماید. برتری این دانش به گونه‌ای است که [[امام علی]]{{ع}} در برابر یهود نیز به [[رابطه الف باب با علم غیب معصوم چیست؟ (پرسش)|مسئله الف باب]] و بهره‌مندی از دانش گسترده پیامبر اشاره دارد.<ref>[[ابن بابویه]]، الخصال، ج۲، ص۶۴۳، ح۲۳.</ref>
::::::[[یونس بن رباط]] نقل می‌کند همراه کامل تمار در محضر [[امام صادق]]{{ع}} بودیم که کامل تمار خواستار عرضه روایتی شد که آن را شنیده است، وی عرضه می‌کند، شنیده‌ام که پیامبر در مریضی پایان عمر در روز وفاتشان هزار باب دانش را به [[امام علی]]{{ع}} حدیث نمود که هر بابی گشاینده هزار باب بوده است، حضرت با تأیید این گفتار، دانش منتشر شده از ائمه برای شیعیانشان را تا آن دوره یک یا دو باب از آن هزار باب علم معرفی می‌نماید. این روایت علاوه بر دلالت بر شهرت یافتن این مسئله در عصر [[امام صادق]]{{ع}} دلالت می‌نماید دانش انتقالی از [[ائمه]]{{عم}} به پیروانشان از منبع دانش انتقالی از [[پیامبر]] به [[امام علی]]{{ع}} تغذیه می‌شود.<ref>فیض کاشانی، الوافی، ج۲، ص۳۲۲‑۳۲۴.</ref>
::::::مؤید دیگر این گفتار پاسخ [[امام کاظم]]{{ع}} به چگونگی آگاهی و دانش ائمه است در حالی که پس از [[پیامبر]]{{صل}} نبی دیگر نبوده است و [[اهل‌بیت]]{{عم}} نیز درجه نبوت نداشته‌اند؟ حضرت با اشاره به آیه: {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|لا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ}}﴾}}<ref>سوره قیامه، آیه۱۶.</ref> می‌فرماید: "آنچه را پیامبر به امر الهی برای دیگران به زبان نیاورد، ما را مخصوص به آن فرمود. از این رو از میان اصحاب خود تنها با علی به نجوا می‌نشست و پس از نزول آیه {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|وَتَعِيَهَا أُذُنٌ وَاعِيَةٌ}}﴾}}<ref>سوره حاقه، آیه۱۲.</ref> [[پیامبر]]، خطاب به اصحابشان فرمود که از خدا خواسته‌ام آن را گوش تو قرار دهد. آنگاه حضرت، گفتار [[امام علی]]{{ع}} در [[مسجد کوفه]]: {{عربی|اندازه=155%|«عَلَّمَ رَسُولُ اللَّهِ{{صل}} عَلِیّاً أَلْفَ بَابٍ یَفْتَحُ کُلُّ بَابٍ أَلْفَ بَاب»}}‏ را، از مکنون سرّ و امور اختصاص یافته به حضرت می‌داند که پس از ایشان تنها [[ائمه]]{{عم}} آن را به ارث برده‌اند.<ref>همو، ج۳، ص۷۷۵-۷۷۶.</ref> و این‌گونه اتصال دانش [[ائمه|ائمه اطهار]] به رسول خدا را با استناد به دلائل بیان می‌نماید»<ref>[[واکاوی نگاه فریقین به احادیث هزار درب دانش (مقاله)|واکاوی نگاه فریقین به احادیث هزار درب دانش]]، [[تحقیقات علوم قرآن و حدیث (نشریه)|تحقیقات علوم قرآن و حدیث]]، ش۲۶، ص۱۴۲.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۳. حجت الاسلام و المسلمین بابایی؛}}
[[پرونده:1114235654.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[علی اکبر بابایی|بابایی]]]]
::::::حجت الاسلام و المسلمین '''[[علی اکبر بابایی|بابایی]]''' در مقاله ''«[[اهل بیت پیامبر مفسران آگاه به تمام قرآن (مقاله)|اهل بیت پیامبر مفسران آگاه به تمام قرآن]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«قرآن کریم یکی از وظایف [[نبی اکرم]]{{صل}} را تبیین قرآن کریم معرفی کرده است: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| وَأَنزَلْنَا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَيْهِمْ}}﴾}} <ref> و بر تو قرآن را فرو فرستادیم تا برای مردم آنچه را که به سوی آنان فرو فرستاده‌اند روشن گردانی؛ سوره نحل، آیه: ۴۴.</ref> این روایت نشان می‌دهد که خدای متعال [[حضرت علی]]{{ع}} را برگزیده است تا وظیفه [[پیامبر اکرم]]{{صل}} را پس از آن حضرت عهده‌دار شود، و ادامه دهنده کار آن حضرت باشد. از اینرو، می‌توان گفت: همانگونه که [[رسول خدا]]{{صل}} مفسّر برگزیده خدا برای قرآن کریم است، [[امیرمؤمنان علی]]{{ع}} نیز مفسّر برگزیده خداست و این امر سبب شده که [[رسول خدا]]{{صل}} نسبت به تعلیم و تفسیر و تأویل قرآن به آن حضرت اهتمام شدید و سعی وافر داشته باشد.
::::::[[کلینی]]، در کافی در پایان روایتی طولانی از [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} چنین روایت کرده است: و من پیوسته هر روز یک بار و هر شب یک بار بر [[رسول خدا]]{{صل}} وارد می‌شدم. در هر بار با من خلوت می‌کرد و هرجا می‌گردید با او می‌گردیدم. در هر موضعی وارد می‌شد، با او بودم. اصحاب [[رسول خدا]]{{ع}} می‌دانند که با هیچ کس جز من اینگونه رفتار نمی‌کرد. بسا که [[رسول خدا]]{{صل}} در خانه من به نزدم می‌آمد، بیشتر آن خلوت در خانه من بود و هرگاه بر آن حضرت در بعضی از منزلهایش وارد می‌شدم، با من خلوت می‌کرد و زنانش را از آنجا بیرون می‌کرد و جز من کسی نزد او باقی نمی‌ماند و هرگاه برای خلوت کردن با من به منزل من می‌آمد، فاطمه و هیچیک از پسرانم را بیرون نمی‌فرستاد. هرگاه از او سؤال می‌کردم، مرا پاسخ می‌داد و هرگاه پرسشهایم تمام می‌شد و سکوت می‌کردم، با من سخن آغاز می‌کرد. هیچ آیه از قرآن بر [[رسول خدا]]{{صل}} نازل نشد، مگر اینکه قرائت آن را به من آموخت و آن را بر من املا کرد و آن را با خط خود نوشتم و تأویل و تفسیر، ناسخ و منسوخ، محکم و متشابه و خاص و عام آن را به من تعلیم داد و از خدا خواست که توان فهم و حفظ آن را به من عطا فرماید. از زمانی که آن دعا را درباره من فرمود، هیچ آیه‌ای از کتاب خدا و هیچ یک از علومی‌ را که بر من املا کرد و نوشتم، فراموش نکردم. هرچه خدا به او تعلیم داد، از حلال و حرام و امر و نهی و گذشته و آینده و هر کتابی که پیش از وی نازل شده، از طاعت و معصیت، همه را به من تعلیم فرمود و آن را حفظ کردم و حتی یک حرف از آن را فراموش نکردم. سپس دستش را بر سینه‌ام نهاد و از خدا خواست دلم را از علم و فهم و حکم و نور پر کند. گفتم: ای [[پیامبر خدا]]، پدر و مادرم به فدایت، از زمانی که آنگونه برایم دعا فرمودی چیزی را فراموش نکردم و آنچه را ننوشتم نیز از یاد من نرفت. آیا هنوز بر من بیم فراموشی داری؟ فرمود: نه، بر تو بیم فراموشی و نادانی ندارم»<ref>اصول کافی، ج ۱، ص ۱۱۶، کتاب «العلم»، باب اختلاف الحدیث، قسمتی از حدیث ۱، همچنین ر.ک: محمدبن علی صدوق، الخصال، ج ۱، ص ۲۵۷، باب «الاربعه حدیث».</ref>
::::::[[محمد بن حسن صفّار]] در بصائر الدرجات در ضمن دو باب درباره اینکه [[رسول خدا]]{{صل}} همه علمش را به [[امیرالمؤمنین]] یاد داده و آن حضرت در علم [[رسول خدا]]{{صل}} مشارکت داشته و در نبوّت مشارکت نداشته، ۲۳ حدیث ذکر کرده است<ref> محمد بن حسن صفّار، بصائر الدرجات، ص ۲۹۰ ـ ۲۹۴، جز ۴، بابهای ۱۰ و ۱۱.</ref> که همه آن روایات بر مدّعای ما دلالت دارند و در باب یگری نیز روایاتی که با صراحت این مدعا را ثابت می‌کند، آورده است<ref> همان، ص ۱۹۷ و ۱۹۸، جز ۴، باب ۸، حدیثهای ۱ و ۳، همچنین ر.ک: بحارالانوار، ج ۴۰، ص ۲۰۸ ـ ۲۱۲.</ref>
::::::[[ابو جعفر اسکافی]]، از دانشمندان معتزله، نیز مضمون روایت [[کلینی]] را با اندکی تفاوت لفظی در ضمن پاسخهای [[امام علی]]{{ع}} به پرسشهای ابن الکوّاء آورده است<ref>ابو جفعر اسکافی، المعیار و الموازنه، ص ۳۰۰.</ref>.
::::::[[اکم حسکانی]]، از دانشمندان اهل تسنّن، نیز با سند متصل از [[امام علی]]{{ع}} روایت کرده است: {{عربی|اندازه=150%|«مَا فِي‏ الْقُرْآنِ‏ آيَةٌ إِلَّا وَ قَدْ قَرَأْتُهَا عَلَى‏ رَسُولِ اللَّهِ ص وَ عَلَّمَنِي مَعْنَاهَا‏‏»}}<ref>حاکم حسکانی، شواهد التنزیل، ج ۱، ص ۴۳، حدیث ۳۳.</ref> هیچ آیه‌ای در قرآن نیست، مگر اینکه آن را بر [[رسول خدا]]{{صل}} قرائت کردم و معنای آن را به من آموخت.
::::::حدیث دیگری نیز از آن حضرت چنین روایت کرده است: «هر آیه که بر [[رسول خدا]]{{صل}} نازل شد، قرائت آن را به من یاد داد و آن را بر من املا کرد و من آن را با خط خود نوشتم و تأویل و تفسیر و ناسخ و منسوخ و محکم و متشابه آن را به من تعلیم داد و از خدا خواست فهم و حفظ آن را به من یاد دهد و در اثر آن، حتی یک حرف آن را هم فراموش نکردم»<ref>حاکم حسکانی، شواهد التنزیل، ج ۱، ص ۴۸، حدیث ۳۴۱.</ref>.
::::::[[ابن عساکر]]، دانشمند معروف اهل تسنّن، نیز نظیر این روایت را با سندی دیگر در تاریخ مدینه دمشق آورده است<ref>علی بن حسین، ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج ۴۲، ص ۳۸۶، حدیث ۸۹۹۳.</ref>.
::::::بنابراین، روایات شیعه و سنّی دلالت دارند، بر اینکه [[رسول خدا]]{{صل}} همه معانی و معارف قرآن را به [[حضرت علی]]{{ع}} تعلیم داده و آن حضرت نیز بدون کمترین خطا و اشتباهی همه آن معانی و معارف را دریافت نموده و حتی یک حرف از آن را فراموش نکرده است. روایاتی از قبیل {{عربی|اندازه=150%|« علی خازنُ علمی‏‏‏»}}<ref>بحارالانوار، ج ۳۸، ص ۳۱۴، حدیث ۱۸؛ ج ۴۰ ، ص ۲۰۴، حدیث ۱۱؛ ج ۴۴، ص ۲۳۸، حدیث ۲۹؛ عبدالحسین امینی، الغدیر، ج ۳، ص ۹۵.</ref>. {{عربی|اندازه=150%|« عَلِيٌ‏ عَيْبَةُ عِلْمِي‏‏‏»}}<ref>الغدیر، ج ۳، ص ۹۵؛ بحارالانوار، ج ۱۵، ص ۲۹۷، حدیث ۳۶؛ ج ۱۸، ص ۳۹۲، حدیث ۹۸؛ ج ۵۰، ص ۷۰، حدیث ۱۰۴؛ ص ۱۴۹، حدیث ۵۴؛ ص ۲۰۴، حدیث ۱۱.</ref>.{{عربی|اندازه=150%|« أَنَا مَدِينَةُ الْعِلْمِ‏ وَ عَلِيٌ‏ بَابُهَا‏‏‏»}}<ref>بحارالانوار، ج ۴۰، ص ۷۰، حدیث ۱۰۴؛ ص ۸۷، حدیث ۱۱۴؛ ص ۲۰۱، حدیث ۴؛ ص ۲۰۲، حدیثهای ۶ و ۷، ص ۲۰۳، حدیث ۸؛ ص ۲۰۴، حدیث ۱۱؛ ص ۲۰۵، حدیث ۱۲؛ ص ۲۰۶، حدیثهای ۷ و ۱۳ ـ ۱۶؛ ج ۴۱، ص ۲۸۶، ص ۳۰۱.</ref>. و {{عربی|اندازه=150%|« أَنَا مَدِينَةُ الْحِكْمَةِ وَ عَلِيٌ‏ بَابُهَا ‏‏‏»}}<ref>بحارالانوار، ج ۲۵، ص ۲۳۴؛ ج ۲۶، ص ۱۱۱؛ ج ۶۹، ص ۸۱، ج ۹۳، ص ۵۷؛ ج ۴۰، ص ۲۰۱، حدیث ۳، ص ۲۰۳، حدیثهای ۸ و ۱۰ و ص ۲۰۷؛ الغدیر، ج ۵، ص ۵۰۲.</ref>. که در کتب فریقین با سندهای متعدد از [[رسول خدا]]{{صل}} نقل شده، نیز مؤید، بلکه مؤکد این مدّعاست؛ زیرا از اینگونه روایات به خوبی دریافت می‌شود که [[امام علی]]{{ع}} کسی بوده که [[رسول خدا]]{{صل}} علم و حکمت خود را به او آموخته و آن حضرت هم بدون کم و کاست و سهو و خطا، علم و حکمت [[پیامبر]] را دریافت و ضبط کرده است، به گونه‌ای که هرکس در هر موضوعی بخواهد از علم و حکمت [[رسول خدا]] استفاده کند، از طریق آن حضرت می‌تواند به علم و حکمت آن بزرگوار نایل شود و تردیدی نیست که علم به معانی و معارف و تنزیل و تأویل قرآن کریم جزء عمده و قدر متیقّن علم و حکمت آن بزرگوار است. این اهتمام و سعی وافر [[پیامبر]]{{صل}} در تعلیم و تربیت آن حضرت، موجب شد که آن حضرت همانند خود [[رسول خدا]]{{صل}} به همه معانی و معارف قرآن کریم آگاه باشد. شاهد آن، افزون بر آنچه گذشت، روایات بسیاری است که دلالت می‌کنند به آنکه حضرت، به همه معانی و معارف قرآن آگاه بوده است»<ref>[[اهل بیت پیامبر مفسران آگاه به تمام قرآن (مقاله)|اهل بیت پیامبر مفسران آگاه به تمام قرآن]]، [[معرفت (نشریه)|ماهنامه معرفت]]، شماره ۷۳، دی ۱۳۸۲، ص ۲۲ - ۲۳.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۴. آقاى دكتر يوسفيان (هیئت علمی مؤسسه امام خمينى)؛}}
[[پرونده:11387.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[حسن یوسفیان|یوسفیان]]]]
دکتر '''[[حسن یوسفیان]]'''، در مقاله ''«[[علم غیب امام (مقاله)| علم غیب امام]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«[[امیرمؤمنان]]{{ع}} هنگام رازگشایی از امور نهانی و غیبی، بارها بر این حقیقت پای می‌فشارد این آگاهی را از [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} به دست آورده است<ref>ر.ک: ابن حنبل، احمد، المسند، ج۱، ص۲۵۸ - ۲۵۷.</ref> در اینجا برای نمونه، به چند حکایت اشاره می‌کنیم: (...) نقل است که [[امام علی|امیرمؤمنان]]{{ع}} برده‌ای که "سالم" نامیده می‌شد خرید و آزاد کرد. سپس فرمود: [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} به من خبر داده است: نامی که پدرت بر تو نهاده، میثم است. مشاهده این معجزه، وی را از یاران نزدیک امام ساخت<ref>ر.ک: ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۲، ص۲۹۱.</ref> (...) نیز نقل است یکی از یاران [[امام علی]]{{ع}} پس از شنیدن پیشگویی‌های آن حضرت، شگفت زده، پرسید: ای امیرمؤمنان، تو را [[علم غیب]] داده‌اند؟ امام در پاسخ فرمود: این، [[علم غیب]] نیست، علمی است که از دارنده علم آموخته‌ام. [[علم غیب]]، علم قیامت است و آنچه خدا در گفته خود شمرده است که {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[ آیا آیه ۳۴ سوره لقمان علم غیب غیر خدا را نفی نمی‌کند؟ (پرسش)|إِنَّ اللَّهَ عِندَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ]]}}﴾}}<ref>سوره لقمان، آیه:۳۴.</ref>. پس این [[علم غیب]] است که جز خدا کسی آن را نداند و جز این، علمی است که خدا آن را به پامبرش آموخته و او نیز مرا آموخته و دعا کرده است که سینه من آن را فرا گیرد و دلم آن علم را در خود بپذیرد<ref>نهج البلاغه، خطبه۱۲۸، ص۱۲۷</ref> [[امام علی|امیرمؤمنان]]{{ع}} بارها از شهادت خود و چگونگی اش خبر داده است و این گونه بر تردیدناپذیری‌اش پای فشرده است: به خدا سوگند، چنین خواهد شد. دروغ نمی‌گویم و به من دروغ نگفته‌اند <ref>مسعودی، علی بن حسین، مروج الذهب، ج۲، ص۴۱۸، ۴۱۳.</ref>. گاه می‌فرمود: در انتظار روزی هستم که وعده [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} تحقق یابد و محاسنم با خون سر خضاب گردد<ref>شیخ صدوق، محمد، علل الشرایع، ج۱، ص ۲۰۶؛ ابن حجر مکی، احمد، الصواعق المحرقه، ص۱۳۴. نیز ر.ک: ابن حنبل، احمد، المسند، ج۱، ص۲۱۹، ح۸۰۲.</ref> در برخی دیگر از روایات، امام با استناد به سخن [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} روز دقیق ضربت خوردن و شهادت خود را نیز تعیین کرده است<ref>ر.ک: ابن حسام الدین هندی، کنزالعمال، ج۱۳، ص۱۹۷.</ref> اندیشه مندان شیعه و سنی در اینکه [[علی]]{{ع}} بیش از هر کس از گنجینه علوم نبری بهره‌ برده و در محضر [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} دانش اندوخته است، اتفاق نظر دارند. احادیثی از این دست در کتب هر دو گروه فراوان به چشم می خورد که [[پیامبر|امیرمؤمنان]]{{ع}} فرموده است: هر گاه از [[رسول خدا]]{{صل}} می‌پرسیدیم، پاسخ می‌داد و چون ساکت می‌شدیم، خود آغاز به سخن می‌کرد<ref>سنن ترمذی، ج۵، ص۶۳۷، ح۳۷۲۲؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۲، ص۳۳۸؛ بلاذری، احمد، انساب الاشراف، ج۲، ص۳۵۱. همچنین ر.ک: نهج البلاغه، خطبه۲۱۰.</ref>. اما نکته در خور توجه آن است که این بهره‌گیری همواره به گونه عادی نبوده و چه بسا راه فراگیری علوم غیبی، خود نیز پدیده ای استثنایی بوده است، چنانکه [[امام علی]]{{ع}} می‌فرماید: [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} هزار درِ دانش را به روی من گشود ... که هر دری خود به هزار درِ دیگر رهنمون است ... به گونه‌ای که اکنون از زمان فرا رسیدن مرگ و پیشامدهای ناگوار خبر دارم و با دانش خدادادی به داوری می‌پردازم <ref>بحارالانوار، ج۲۶، ص۳۰؛ بحرانی، سیدهاشم، ینابیع المعاجز، ص۱۴۷.</ref>. ناگفته پیداست که درهای دانش که در این حدیث آمده است، چیزی فراتر از اصل و قانون کلی است که می‌توان از آن، فروع گوناگون را با روش معمولِ اجتهاد، استنباط کرد. در هیچ مکتب بشری نمی‌توان اصلی را یافت که بسط و گسترش آن، به چنین آگاهی های غیبی بینجامد<ref>برای آشنایی با تفاسیر دیگری از این حدیث، ر.ک: مصنفات الشیخ المفید، الفصول المختاره، ج۲، ص۱۰۶ - ۱۰۷.</ref>. به فرموده [[پیامبر|امیرمؤمنان]]{{ع}} این دانش‌های غیبی در اختیار یکی از شایستگان اهل بیتش قرار گرفته است و تا روز قیمامت از نسلی به نسل دیگر منتقل خواهد شد<ref>بحارالانوار، ج۲۶، ص۱۷۹.</ref>. بر این اساس، [[امام معصوم]]{{ع}} همواره بر این حقیقت پای فشرده‌اند که دانش آنان از پدرانشان و سرانجام از [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} به ارث رسیده است <ref>ر.ک: کلینی، الکافی، ج۱، ص۲۶۴؛ فیض کاشانی، ملا محسن، الوافی، ج۳، ص۰۷، شیخ مفید، الامالی، ص۲۳؛ و بحارالانوار، ج۴۶، ص۳۰۷ و ۳۰۸.</ref>. گفتنی است که بخشی از این انتقال دانش، به کمک صحیفه‌هایی همچون جَفر و جامعه، کتاب علی و [[مصحف فاطمه]]{{س}} صورت پذیرفته <ref>ر.ک: الکافی، ص۲۴۲ - ۲۳۸؛ صفار قمی، محمد، بصارالدرجات، ص۱۶۱ - ۱۴۲؛ ری شهری، محمد، اهل البیت فی الکتاب و السنه، ص۲۱۵-۲۲۵.</ref>. که ویژگی‌های آنها چندان برای ما روشن نیست، اما بی گمان پیشوایان [[معصوم]]{{ع}} بسیاری از خبرهای غیبی خود را به این کتابها مستند ساخته‌اند و به ویژه درباره [[مصحف فاطمه]]{{س}} بر این حقیقت پای فشرده‌اند که رویدادهای آینده در آن پیشگویی شده است<ref>الکافی، ج۱، ص۲۴۰، صفار قمی، بصارالدرجات، ص۱۵۷.</ref>»<ref>[[علم غیب امام (مقاله)|علم غیب امام]]، ص:۳۴۸.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۵. آقای دکتر غلامی (پژوهشگر دانشگاه تهران)؛}}
[[پرونده:11819.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[اصغر غلامی]]]]
آقای دکتر '''[[اصغر غلامی]]''' در مقاله ''«[[آفاق علم امام در الکافی (مقاله)|آفاق علم امام در الکافی]]»'' در این‌باره گفته است:
::::::«بر اساس روایات، [[پیامبر|رسول اکرم]]{{صل}} هنگام رحلت، هزار باب از علم را به [[امام علی|امیر المؤمنین]]{{ع}} آموخت که از هر باب آن هزار باب باز دیگر مى‌شود. [[شیخ کلینى]] از [[ابو بصیر]] نقل مى‌کند که به [[امام صادق]]{{ع}} عرض کردم: فدایت شوم! شیعیان شما حدیث مى‌کنند که [[پیامبر|رسول اللّه]]{{صل}} به [[امام علی|على]]{{ع}}، بابى از علم آموخت که از آن، هزار باب باز مى‌شود؟ حضرت فرمود: اى ابا محمّد! [[پیامبر|رسول اللّه]]{{صل}} به [[على]]{{ع}} هزار باب آموخت که از هر باب، هزار باب علم گشوده مى‌شود<ref> جُعِلْتُ فِدَاكَ إِنَّ شِيعَتَكَ يَتَحَدَّثُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ {{صل}} عَلَّمَ عَلِيّاً {{عل}} بَاباً يُفْتَحُ لَهُ مِنْهُ أَلْفُ بَابٍ قَالَ فَقَالَ يَا أَبَا مُحَمَّدٍ عَلَّمَ رَسُولُ اللَّهِ {{صل}} عَلِيّاً {{ع}} أَلْفَ بَابٍ يُفْتَحُ مِنْ كُلِّ بَابٍ أَلْفُ بَاب‏.</ref> در روایت دیگرى علاوه بر نشان دادن ما فوق درک و تصور بودن علم [[ائمه]]{{عم}}، تصریح دارد که از علوم [[ائمه]]{{عم}} چیز بسیار اندکى که به یک حرف ناقص از حروف ابجد تشبیه شده به ما رسیده است. همچنین این روایات نشان مى‌دهد که قسمتى از علوم رسیده به [[اهل بیت]]{{عم}}، به صورت جمعى و جملى است که در وقت لازم تفصیل آن به امام هر عصر مى‌رسد و افزوده شدن بر علم [[ائمه]]{{عم}} نیز بدین معناست که در آینده پیرامون این موضوع بیشتر بحث خواهد شد<ref>[http://www.bayanemarefat.ir/?req=box&bid=4&brid=19 وبگاه بیان معرفت]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۶. آقای عرفانی (پژوهشگر جامعة المصطفی العالمیة)؛}}
[[پرونده:11273.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[محمد نظیر عرفانی|عرفانی]]]]
::::::آقای '''[[محمد نظیر عرفانی]]''' در پایان‌نامه کارشناسی ارشد خود با عنوان ''«[[بررسی علم غیب معصومان (پایان‌نامه)|بررسی علم غیب معصومان در تفاسیر فریقین]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«دو‌مین منبع از منابع علوم [[امامان]]{{عم}}، علم [[پیامبر]]{{صل}} است. به این معنی که [[پیامبر خاتم|پیامبر اکرم]]{{صل}} تمام معارف و شرایع اسلام را به [[امام علی]]{{ع}} آموخته است‌. در حدیثی ابو بصیر می‌گوید: از [[امام صادق]]{{ع}} پرسیدم که پیروان شما می‌گویند [[رسول اکرم]]{{صل}} یک باب از علم به [[علی]]{{ع}} آموخت که از آن هزار باب گشوده شد، امام فرمود‌: {{عربی|اندازه=155%|«عَلَّم رسول اللّه{{صل}} علِیاً أَلف بابٍ یفْتَحُ کل بابٍ أَلف بَاب‏»}}<ref>[[پیامبر|رسول اکرم]]{{صل}} به [[علی]]{{ع}} هزار باب از علم آموخت و از هر بابی هزار باب گشوده شد‌.</ref> از روایات دیگر [[پیامبر]]{{صل}} که بر این امر دلالت دارد، حدیث {{عربی|اندازه=155%|«أنا مدینه العلم و علی بابها‏»}}<ref>من شهر علم هستم و علی دروازه آن است.</ref> که از جمله راویان این حدیث [[ابن عباس‌]]، [[جابر بن عبدالله]]، [[عبدالله بن عمر]] و [[علی]]{{ع}} می‌باشند. [[پیامبر]]{{صل}} فرموده‌اند: {{عربی|اندازه=155%|«لمّا صرت بین یدی ربّی کلّمنی و ناجانی فما علّمت شیأ ً الا علّمته علیاً فهو باب علمی‏»}}<ref>چون شب معراج به مقام قرب الهی رسیدم، پروردگارم با من سخن گفت و نجوا کرد؛ پس هیچ چیزی به من آموخته نشد جز این که آن را به [[علی]]{{ع}} آموختم پس او دروازه علم من است.</ref> روایات متعددی وجود دارد که دلالت می‌کند آنچه [[اهل‌ بیت]]{{عم}} نقل می‌کنند همه از [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} است، چرا که آنان همه احادیث را به وسیله اجداد خود از [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} شنیده‌اند. در نتیجه علوم آنان از [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} می‌‌باشد‌، برخی از این روایات عبارتند از: از [[امام صادق]] {{ع}} سؤال شد‌: {{عربی|اندازه=155%|«أَسْمَعُ الحدیث فلا أَدری منک سَمَاعُهُ أَو من أَبِیکَ. قالَ{{ع}}: ما سَمِعتهُ منِّی فارْوِهِ عنْ [[پیامبر|رسول اللَّه]]{{صل}}‏»}}<ref>حدیث و سخنی را می‌شنوم نمی‌دانم آن را از شما شنیدم، یا از پدرتان (چه کنم)؟ فرمود: آنچه (هر حدیث و سخنی) را از من شنیدی آن را از [[پیامبر|رسول خدا‍]]{{صل}} روایت نموده و نقل کن زیرا آنچه را من یا پدرم گفته و می‌گویم [[پیامبر|رسول خدا‍]]{{صل}} فرموده است).</ref> در جای دیگری نیز از [[امام صادق]]{{ع}} روایت شده که فرمودند‌: {{عربی|اندازه=155%|«حدیثی حدیثُ أَبی و حدیثُ أَبی حدیثُ جدِّی و حدیثُ جدِّی حدیثُ الحُسین و حدیثُ الْحُسینِ حدیثُ الحَسن و حدیثُ الحسن حدیثُ أَمیرِالمؤمنین و حدیثُ أَمیرالمؤمنین حدیثُ رَسُول اللَّه{{صل}} و حدیثُ رَسُول اللَّه، قولُ اللَّه عزَّوجل‏»}}<ref>حدیث من حدیث پدرم است و حدیث پدرم حدیث جدم و حدیث جدم حدیث حسین و حدیث حسین حدیث حسن و حدیث حسن حدیث امیرالمؤمنین و حدیث امیرالمؤمنین حدیث [[رسول خدا]]{{صل}}و حدیث [[رسول خدا]]{{صل}} گفتار خدای عزوجل می‌باشد.</ref> از این روایات به دست می‌آید که [[ائمه]]{{عم}} بسیاری از مطالبی را که نقل می‌کنند از نزد خودشان نبوده بلکه از علم [[پیامبر|رسول الله]]{{صل}} بوده است»<ref>[[بررسی علم غیب معصومان (پایان‌نامه)|بررسی علم غیب معصومان در تفاسیر فریقین]]، ص۱۸۱.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۷. آقای مطهری (پژوهشگر جامعة المصطفی العالمیة)؛}}
[[پرونده:11792.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[منصف علی مطهری]]]]
::::::آقای '''[[منصف علی مطهری]]''' در پایان‌نامه کارشناسی ارشد خود با عنوان ''«[[ علم ائمه از نظر عقل و نقل (پایان‌نامه)| علم ائمه از نظر عقل و نقل]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«[[رابطه وراثت از پیامبر یا امام پیشین با علم غیب معصوم چیست؟ (پرسش)|از منابع علمی ائمه وراثت از پیامبر]] است به این معنی که [[پیامبر ]]{{صل}} تمام معارف و شرایع را به [[علی ]]{{ع}} آموخت و این معارف و آگاهی نسل اندر نسل به فرزندان [[علی]]{{ع}} رسیده و از [[امام علی|حضرت علی]]{{ع}} روایت است که [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} هزار باب علم به من آموختند که از هر باب هزار باب دیگر باز شد (...). [[امام علی|حضرت علی]]{{ع}} می‌فرماید : {{عربی|اندازه=155%|«إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ {{صل}} عَلَّمَنِي أَلْفَ بَابٍ مِنَ الْحَلَالِ وَ الْحَرَامِ وَ مِمَّا كَانَ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ كُلُّ بَابٍ مِنْهَا يَفْتَحُ أَلْفَ بَابٍ فَذَلِكَ أَلْفُ أَلْفِ بَابٍ حَتَّى عَلِمْتُ عِلْمَ الْمَنَايَا وَ الْبَلَايَا وَ فَصْلَ الْخِطاب»}}<ref>«همانا [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} هزار باب به من آموخت راجع به حلیت و حرمت آنچه هست و آنچه در آینده تا قیامت خواهد بود که هر باب خود گشاینده هزار باب دیگر است. بنابر این هزار باب از علم [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} فراگرفته‌ام تا آنجا که علم منایا و بلایا و علم حل و فصل امور مردم همگی نزد من است»؛ بحار الانوار، ج۲۶، ص۲۹.</ref>»<ref>پایان‌نامه [[علم ائمه از نظر عقل و نقل (پایان‌نامه)|علم ائمه از نظر عقل و نقل]]، ص۶۴.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۸. آقای افقی (هیئت علمی دانشگاه شهید مدنی آذربایجان)؛}}
[[پرونده:11904.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[داود افقی|افقی]]]]
::::::آقای '''[[داوود افقی]]''' در پایان‌نامه کارشناسی ارشد خود با عنوان ''«[[بررسی غلو در روایات علم اهل بیت از کتاب بصائر الدرجات (پایان‌نامه)|بررسی غلو در روایات علم اهل بیت از کتاب بصائر الدرجات]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«در بسیاری از روایات [[ائمه|ائمه هدی]]{{عم}} به این موضوع پرداخته‌اند که، یکی از منابع عمده علومشان تعالیم پیامبر گرامی اسلام بوده است که یا به صورت مستقیم و یا به واسطه امام سابق به آنها رسیده است و البته این تعالیم و بهره‌گیری از علوم پیامبر اکرم و امام سابق همواره به صورت عادی نبوده است و چه بسا فراگیری علوم غیبی و استثنایی به نحو ویژه و استثنایی بوده است که ما از حقیقت آن اطلاعی نداریم. جناب صفار در کتاب بصائر الدرجات در ضمن ۱۲ باب و بیش از ۱۲۰ روایت به این موضوع پرداخته است. در بسیاری از روایات به علم‌آموزی و دانش‌اندوزی امیرمؤمنان در محضر [[پیامبر اکرم]]{{صل}} اشاره شده و به ابواب مختلفی از علوم که از سوی نبی گرامی بر امام علی{{ع}} گشوده شده، پرداخته شده است. برخی از روایات گویای این حقیقت هستند که پیامبر تمامی علوم و دانش‌های خود را به امام علی تعلیم داده و آن حضرت واجد تمامی علوم پیامبر می‌باشد (...) {{عربی|اندازه=155%|"عن سماعة بن مهران عن أبی عبد االله{{ع}} قال: انّ االله علّم رسوله الحلال والحرام والتأویل وعلّم رسول االله علمه کلّه علیّا"}}<ref>بصائر الدرجات، ص ۲۹۵ ،ح۱.</ref> (...) به طور کلی آنچه از روایات برمی‌آید، این است که پیامبر{{صل}} وارث همه انبیاء و اوصیاء پیشین بوده و تمامی علوم آنان نزد پیامبر بوده است و بعد از پیامبر{{صل}} اوصیای ایشان یکی پس از دیگری واجد این علوم بوده و به یکدیگر منتقل کرده‌اند، گفتنی است که بخشی از این انتقال علوم، توسط صحیفه‌ها و نوشته‌هایی چون جفر و جامعه و مصحف فاطمه بوده است که در بخش بعدی تفصیل در مورد آن بحث خواهد شد»<ref>[[بررسی غلو در روایات علم اهل بیت از کتاب بصائر الدرجات (پایان‌نامه)|بررسی غلو در روایات علم اهل بیت از کتاب بصائر الدرجات]]، ص ۴۰-۴۳.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}
{{جمع شدن|۱۹. آقای دکتر تورانی و خانم خطیبی؛}}
[[پرونده:11939.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[اعلا تورانی|تورانی]]]]
آقای دکتر '''[[اعلا تورانی]]''' و خانم '''[[زهرا خطیبی]]''' در مقاله ''«[[علم امام در آینه حکمت متعالیه (مقاله)|علم امام در آینه حکمت متعالیه]]»'' در این‌باره گفته‌اند:
::::::«تعلیمی بودن مؤلفه دیگر [[علم امام]] {{ع}} از دیدگاه حکمت متعالیه است. [[علامه طباطبائی]]، از دیگر نمایندگان حکمت متعالیه، در تفسیر خود اشاره می‌کند که ‌"[[علم غیب]] بالأصاله از آن خداست و بالتبع و به تعلیم الهی، دیگران هم می‌توانند آن را دارا شوند‌" <ref> [[علامه طباطبائی|طباطبائی]]، ۱۴۱۷ق: ۲۰ ،ذیل آیات ۲۶ و ۲۷ سوره مبارکه جن؛ [[محمد حسین مظفر|علامه مظفر]] و علامه طباطبائی، ۱۳۸۶ :۲۴ ، ۲۵ .</ref> ایشان درباره آیه {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|إِلاَّ مَنِ ارْتَضَى مِن رَّسُولٍ}}﴾}} <ref> سوره جن، آیه: ۲۷.</ref> می‌افزاید: این استثنا، <ref>{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|عَالِمُ الْغَيْبِ فَلا يُظْهِرُ عَلَى غَيْبِهِ أَحَدًا * إِلاَّ مَنِ ارْتَضَى مِن رَّسُولٍ}}﴾}} سوره جن، آیه: ۲۶ و ۲۷.</ref> استثنای از کلمه {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|أَحَدًا}}﴾}} است، و جمله {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|مِن رَّسُولٍ}}﴾}} بیان جمله {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|مَنِ ارْتَضَى}}﴾}} است، در نتیجه می‌فهماند که خدای تعالی هر پیغمبری از [[پیامبران]] را که بخواهد به هر مقدار از [[غیب]] مختص به خود آگاه می‌کند.
::::::پس اگر این آیه را به آیاتی مانند آیه شریفه {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[با توجه به آیه ۵۹ سوره انعام چگونه علم غیب غیر از خدا ثابت می‌شود؟ (پرسش)|وَ عِنْدَهُ مَفاتِحُ الْغَيْبِ لا يَعْلَمُها إِلاَّ هُوَ وَ يَعْلَمُ ما فِي الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ وَ ما تَسْقُطُ مِنْ وَرَقَةٍ إِلاَّ يَعْلَمُها وَ لا حَبَّةٍ في‏ ظُلُماتِ الْأَرْضِ وَ لا رَطْبٍ وَ لا يابِسٍ إِلاَّ في‏ كِتابٍ مُبين]]‏}}﴾}}<ref>«و کلیدهای (چیزهای) نهان نزد اوست؛ هیچ کس جز او آنها را نمی‌داند؛ و او آنچه را در خشکی و دریاست می‌داند و هیچ برگی فرو نمی‌افتد مگر که او آن را می‌داند و هیچ دانه‌ای در تاریکی‌های زمین و هیچ‌ تر و خشکی نیست جز آنکه در کتابی روشن آمده است»، سوره انعام، آیه: ۵۹.</ref> و آیه {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۷۷ سوره نحل نافی علم غیب غیر از خدا نیست؟ (پرسش)|وَلِلَّهِ غَيْبُ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ وَمَا أَمْرُ السَّاعَةِ إِلاَّ كَلَمْحِ الْبَصَرِ أَوْ هُوَ أَقْرَبُ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ]]‏}}﴾}} <ref>«و نهان آسمان‌ها و زمین از آن خداوند است و کار رستخیز جز یک چشم بر هم زدن نیست یا خود کوتاه‌تر است؛ بی‌گمان خداوند بر هر کاری تواناست»، سوره نحل، آیه: ۷۷.</ref> و آیه {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[با توجه به آیه ۶۵ سوره نمل چگونه علم غیب غیر از خدا اثبات می‌شود؟ (پرسش)|قُل لّا يَعْلَمُ مَن فِي السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ الْغَيْبَ إِلاَّ اللَّهُ وَمَا يَشْعُرُونَ أَيَّانَ يُبْعَثُونَ]]}}﴾}}<ref>«بگو: جز خداوند کسی در آسمان‌ها و زمین غیب را نمی‌داند و درنمی‌یابند که چه هنگام برانگیخته خواهند شد»، سوره نمل، آیه: ۶۵.</ref> ضمیمه کنیم که [[علم غیب]] را مختص به خدای تعالی می‌داند، این نتیجه به دست می‌آید که [[علم غیب]] اصالتاً از آن خداست، و به تبعیت خدا دیگران هم می‌توانند به هر مقداری که او بخواهد به تعلیم او داشته باشند. می‌توان گفت، آیات راجع به غیب که عد‌های آن را مختص به خدا می‌دانند، و دست‌های دیگر، آن را درباره غیرخدا هم ممکن می‌دانند، نظیر آیات راجع به میراندن است، که یک جا آن را مختص خدا دانسته، می‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|وَهُوَ الَّذِى يَتَوَفَّكُم بِالَّيْلِ‏}}﴾}}<ref>«و او كسى است كه (روح) شمارا در شب (به هنگام خواب) مى ‏گیرد»، سوره انعام، آیه ۶۰.</ref> و یک جا آن را به ملائکه نسبت می‌دهد، می‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|قُلْ يَتَوَفَّاكُم مَّلَكُ الْمَوْتِ الَّذِي وُكِّلَ بِكُمْ ثُمَّ إِلَى رَبِّكُمْ تُرْجَعُونَ‏}}﴾}} <ref> "بگو جان شما را ملک الموتی می‌گیرد که موکل بر شماست"سوره سجده، آیه: ۱۱.</ref> و جایی دیگر آن را به رسل نسبت می‌دهد و می‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|وَهُوَ الْقَاهِرُ فَوْقَ عِبَادِهِ وَيُرْسِلُ عَلَيْكُم حَفَظَةً حَتَّىَ إِذَا جَاءَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ تَوَفَّتْهُ رُسُلُنَا وَهُمْ لاَ يُفَرِّطُونَ‏}}﴾}}<ref>«زمانی که مرگ یکی از شما فرا رسد، فرستادگان ما جان او را می‌گیرند». سوره انعام، آیه: ۶۱.</ref>
::::::پس توفّی اصالتاً منسوب به خداست، و به تبعیت، منسوب به ملائکه و یا به عبارتی رسل است، چون ملائکه اسباب متوسطی‌اند که مسخر خدا و تحت فرمان اویند <ref>[[علامه طباطبائی|طباطبائی]]، ۱۴۱۷ق:۴۸ /۲‌‌.</ref>. [[علامه طباطبائی|علامه]] بر این عقیده است که [[علم غیب|علم به غیب]] بالأصاله و مستقلاً خاص خدای تعالی است، به آن معنایی که توضیح دادیم، پس خدای تعالی به ذات خودش عالم به [[غیب]] است، و دیگران اگر علمی به غیب داشته باشند به تعلیم او دارند، با این نکته که از آیه استفاده کردیم روشن می‌شود که هر جا خدای تعالی از [[انبیا]] حکایت کرده که منکر علم غیب خود شد‌هاند، منظور این بوده که بفهمانند ما رسولان بالأصاله و مستقلاً علم به غیب نداریم، نه اینکه با [[وحی|وحی خدا]] هم دانای به غیب نمی‌شویم، مانند آنجا که فرموده: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[با توجه به آیه ۵۰ سوره انعام آیا پیامبر خاتم علم غیب دارد؟ (پرسش)|قُل لاَّ أَقُولُ لَكُمْ عِندِي خَزَائِنُ اللَّهِ وَلا أَعْلَمُ الْغَيْبَ]]}}﴾}}<ref>«بگو: من به شما نمی‌گویم که گنجینه‌های خداوند نزد من است و غیب نمی‌دانم»؛ سوره انعام، آیه۵۰.</ref> و آنجا که فرموده: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[با توجه به آیه ۱۸۸ سوره اعراف چگونه علم غیب پیامبر خاتم ثابت می‌شود؟ (پرسش)|وَلَوْ كُنتُ أَعْلَمُ الْغَيْبَ لاَسْتَكْثَرْتُ مِنَ الْخَيْرِ]]}}﴾}}<ref>«و اگر من غیب‌دان بودم، خیرات و منافع زیادی جمع می‌کردم»؛ سوره اعراف، آیه: ۱۸۸.</ref> و آنجا که فرموده: "بگو من از میان [[انبیا|رسولان]]، رسولی نوظهور نیستم نه می‌دانم که با من چه می‌کنند، و نه اینکه با شما چه می‌کنند، و پیروی نمی‌کنم مگر آنچه را که به من وحی می‌شود" <ref>{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|قُلْ مَا كُنتُ بِدْعًا مِّنْ الرُّسُلِ وَمَا أَدْرِي مَا يُفْعَلُ بِي وَلا بِكُمْ إِنْ أَتَّبِعُ إِلاَّ مَا يُوحَى إِلَيَّ وَمَا أَنَا إِلاَّ نَذِيرٌ مُّبِينٌ‏}}﴾}} سوره احقاف، آیه: ۹.</ref>.
::::::[[علامه طباطبائی]] "ره" در ادامه اشاره می‌کند که بعد از آنکه عمومیت جمله {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|فَلا يُظْهِرُ عَلَى غَيْبِهِ أَحَدًا}}﴾}} با جمله {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|إِلاَّ مَنِ ارْتَضَى مِن رَّسُولٍ}}﴾}} شکسته شد، به صورت عام مخصص درآمده که می‌تواند باز هم تخصیص بخورد، همچنان که در بحث درباره [[انبیا]] تخصیص خورده، چون آیات قرآنی دلالت دارد بر اینکه بر آن حضرت [[وحی]] می‌شود، مثلاً فرموده: "ما به تو وحی کردیم، همان طور که به نوح و پیغمبران بعد از او وحی کردیم" <ref>{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|إِنَّا أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ كَمَا أَوْحَيْنَا إِلَى نُوحٍ وَالنَّبِيِّينَ مِن بَعْدِهِ وَأَوْحَيْنَا إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَالأَسْبَاطِ وَعِيسَى وَأَيُّوبَ وَيُونُسَ وَهَارُونَ وَسُلَيْمَانَ وَآتَيْنَا دَاوُودَ زَبُورًا‏}}﴾}} سوره نساء، آیه: ۱۶۳.</ref>. و نیز دلالت دارد بر اینکه وحی یکی از مصادیق [[غیب]] است. بنابراین، یک [[نبی]] دسترسی به غیب دارد، همچنان که [[رسول]] دارد، البته این در صورتی است که مراد از رسول در جمله {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|إِلاَّ مَنِ ارْتَضَى مِن رَّسُولٍ}}﴾}} مقامی مقابل مقام [[نبوت]] باشد، و اما اگر منظور مطلق کسانی باشد که از ناحیه خدا به سوی خلق گسیل می‌شوند، نبی هم از همان کسان است، همچنان که آیه زیر بر این معنا شهادت می‌دهد: "ما قبل از تو هیچ رسول و پیامبری نفرستادیم مگر اینکه..." <ref>{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|وَمَا أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِكَ مِن رَّسُولٍ وَلا نَبِيٍّ إِلاَّ إِذَا تَمَنَّى أَلْقَى الشَّيْطَانُ فِي أُمْنِيَّتِهِ فَيَنسَخُ اللَّهُ مَا يُلْقِي الشَّيْطَانُ ثُمَّ يُحْكِمُ اللَّهُ آيَاتِهِ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ‏}}﴾}} سوره حج، آیه: ۵۲.</ref>. چون نبی را هم ارسال شده می‌داند، و آیه "ما در هیچ شهر و آبادی پس پیامبری نفرستادیم، مگر اینکه..." <ref>{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|وَمَا أَرْسَلْنَا فِي قَرْيَةٍ مِّن نَّبِيٍّ إِلاَّ أَخَذْنَا أَهْلَهَا بِالْبَأْسَاء وَالضَّرَّاء لَعَلَّهُمْ يَضَّرَّعُونَ‏}}﴾}} سوره اعراف، آیه: ۹۴.</ref> نبی هم مانند رسول جزء استثناشدگان از عموم نفی است، بدون اینکه عموم مذکور نیازمند به تخصیص جدیدی بشوند.
::::::همچنین در مورد ‌[[امام]] به آن معنایی که قرآن کلمه ‌امام را در آن استعمال می‌کند، چون خدای تعالی ‌امام را به صفت صبر و یقین توصیف می‌کند، مثلاً می‌فرماید: "و ما بعضی از آنان را پیشوایانی کردیم که به امر ما هدایت می‌کنند، و بدین جهت چنین کردیم که صبر کردند، و به آیات ما یقین همچنین امامان را چنین توصیف کرده داشتند" <ref>{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا لَمَّا صَبَرُوا وَكَانُوا بِآيَاتِنَا يُوقِنُونَ}}﴾}} سوره سجده، آیه: ۲۴.</ref>. که پرده و حجاب از پیش رویشان برداشته شده، مثلاً فرمود: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۷۵ سوره انعام علم غیب ابراهیم پیامبر را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|وَكَذَلِكَ نُرِي إِبْرَاهِيمَ مَلَكُوتَ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ وَلِيَكُونَ مِنَ الْمُوقِنِينَ]]}}﴾}}،<ref>«و این‌گونه ما گستره آسمان‌ها و زمین را به ابراهیم می‌نمایانیم و (چنین می‌کنیم) تا از باورداران گردد»؛ سوره انعام، آیه: ۷۵.</ref> تا چنین و چنان شود. و نیز فرموده: چنان نیست که شما خیال می‌کنید اگر شما علم الیقین داشتید به سراغ این موهومات و تفاخر‌ها نمی‌رفتید، شما قطعاً جهنم را خواهید دید<ref>{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|كَلاَّ لَوْ تَعْلَمُونَ عِلْمَ الْيَقِينِ}}﴾}} سوره تکاثر، آیه: ۵.</ref>. در کتاب خرائج و جرائح از [[امام رضا|حضرت رضا]] {{ع}} روایت شده که آن جناب نظر کرد به ابن هذاب، و سپس فرمود: اگر به تو خبر دهم که در همین روز‌ها یکی از بستگانت کشته می‌شود، آیا تصدیقم می‌کنی؟ گفت: نه، برای اینکه کسی به جز خدای تعالی [[غیب]] نمی‌داند؛ فرمود: مگر این خدای تعالی نیست که می‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|عَالِمُ الْغَيْبِ فَلا يُظْهِرُ عَلَى غَيْبِهِ أَحَدًا * إِلاَّ مَنِ ارْتَضَى مِن رَّسُولٍ}}﴾}}، پس [[رسول الله]] {{صل}} که مرضی نزد خداست غیب می‌داند، ما هم ورثه همان رسولی هستیم که خدا او را به هر مقدار از غیب خود خواسته آگاه کرده، پس ما هم می‌دانیم آنچه شده و آنچه تا روز قیامت خواهد شد <ref>راوندی، ۱۴۰۹ق: ۱ /۳۴۳.</ref>»<ref>[[علم امام در آینه حکمت متعالیه (مقاله)|علم امام در آینه حکمت متعالیه]]، ص ۵۷.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۲۰. پژوهشگران وبگاه بیان معرفت؛}}
[[پرونده:9030760879.jpg|100px|right|بندانگشتی|]]
'''پژوهشگران [http://www.bayanemarefat.ir/?req=box&bid=4&brid=19 وبگاه بیان معرفت]'''، در پاسخ به این پرسش آورده‌اند:
::::::«بی‌شک [[اهل بیت]]{{عم}} بیش از سایر مردم از علوم [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} بهره‌مند بودند، چنان که درباره آنها فرموده است: به آنها چیزی نیاموزید زیرا آنها از شما داناترند. خصوصاً آنکه شخص [[امام علی|امیرالمؤمنین]] {{ع}} از دوران کودکی در دامان [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} پرورش یافته و تا آخرین لحظات عمر آن حضرت ملازم وی، و همواره در صدد فراگرفتن علوم و حقایق از [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} بود و پیامبر درباره وی فرمود: "من شهر علمم و علی در آن است" و از خود [[امام علی|امیرالمؤمنین]]{{ع}} نقل شده که فرمود: [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} هزار باب علم به من آموخت که هر بابی هزار باب دیگر می‌گشاید و مجموعاً می‌شود هزار هزار باب تا آنجا که از هر چه بوده و تا روز قیامت خواهد بود آگاه شدم و علم منایا و بلایا مرگ‌ها و مصیبت‌ها و فصل الخطاب داوری به حق را فرا گرفتم»<ref>[http://www.bayanemarefat.ir/?req=box&bid=4&brid=19 وبگاه بیان معرفت]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۲۱. پژوهشگران مرکز مطالعات و پاسخ‌گویی به شبهات؛}}
[[پرونده:9030760879.jpg|100px|right|بندانگشتی|]]
'''پژوهشگران [http://www.andisheqom.com/public/application/index/viewData?c=12408&t=qa مرکز مطالعات و پاسخ‌گویی به شبهات]'''، در پاسخ به این پرسش آورده‌اند:
::::::«در خصوص منابع شفاهی علم [[ائمه]]{{عم}} که شامل تمامی علومی می‌شود که هر امامی به صورت شفاهی از امام پیش از خود دریافت نموده، روایاتی وجود دارد که به برخی اشاره می‌کنیم:
::::::[[امام صادق]]{{ع}} فرمود: {{عربی|اندازه=155%|«عَلَّمَ رَسُولُ اَللَّهِ{{صل}} عَلِيّاً{{ع}} أَلْفَ بَابٍ يُفْتَحُ مِنْ كُلِّ بَابٍ أَلْفُ بَابٍ»}}؛<ref>«[[پیامبر اکرم]]{{صل}} هزار باب علم به [[علی]]{{ع}} تعلیم داد که از هر باب هزار باب دیگر گشوده می‌شود».</ref>
::::::[[امام باقر]]{{ع}} می‌فرماید: {{عربی|اندازه=155%|«فلم يعلم واللَّه رسول‌اللَّه{{صل}} حرفاً ممّا علّمه اللَّه إلاّ علّمه عليّاً{{ع}}»}}؛<ref>هیچ حرفی نبود از آنچه خداوند به [[پیامبر اکرم]]{{صل}} تعلیم کرد مگر آنکه [[پیامبر اکرم]]{{صل}} آن را به [[علی]]{{ع}} تعلیم داد</ref>»<ref>[http://www.andisheqom.com/public/application/index/viewData?c=12408&t=qa مرکز مطالعات و پاسخ‌گویی به شبهات]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۲۲. پژوهشگران بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود.}}
[[پرونده:9030760879.jpg|100px|right|بندانگشتی|]]
'''پژوهشگران [http://mahdi.cc/fa/news/2349/%D8%A7%DA%AF%D8%B1-%D8%B9%D9%84%D9%85-%D8%BA%DB%8C%D8%A8-%D9%85%D9%86%D8%AD%D8%B5%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D8%AE%D8%AF%D8%A7-%D9%85%D9%89%E2%80%8F%D8%A8%D8%A7%D8%B4%D8%AF-%D9%BE%D8%B3-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B9-%D8%A7%D8%B2-%D8%A2%DB%8C%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%AE%D8%A8%D8%B1-%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%AF بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود]{{ع}}'''، در پاسخ به این پرسش آورده‌اند:
::::::«آموختن [[پیامبر]]{{صل}} به اجمال بوده که [[امام علی|حضرت علی]]‏{{ع}} را از اسرار جهان آگاه ساخته، همان‏گونه که [[حضرت]] می‏‌فرماید: در ساعات پایانی عمر [[پیامبر]]{{صل}} بود که مرا طلبید:{{عربی|اندازه=150%|«عَلَّمَنِي أَلْفَ بَابٍ يَفْتَحُ لِي كُلُّ بَابٍ أَلْفَ بَابٍ»}}<ref> هزار باب از علم و اسرار الهی را به من آموخت که از هر یک، هزار باب دیگر به رویم می‏‌گشاید؛ بحار الانوار: ج ۲۲ ص ۴۷۰.</ref>. بر این اساس، آگاهی [[امامان]]{{ع}} از احکام دینی، احوال افراد، جوامع، آینده و غیب عالم به طور مستقل و ذاتی نبوده بلکه خدای خالق از اقیانوس نامتناهی علوم خود به خاطر پاکی باطن و عبودیت و قرب ایمانهم به او به آنان عطا فرموده است<ref>[http://mahdi.cc/fa/news/2349/%D8%A7%DA%AF%D8%B1-%D8%B9%D9%84%D9%85-%D8%BA%DB%8C%D8%A8-%D9%85%D9%86%D8%AD%D8%B5%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D8%AE%D8%AF%D8%A7-%D9%85%D9%89%E2%80%8F%D8%A8%D8%A7%D8%B4%D8%AF-%D9%BE%D8%B3-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B9-%D8%A7%D8%B2-%D8%A2%DB%8C%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%AE%D8%A8%D8%B1-%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%AF بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

==پرسش‌های وابسته==
{{پرسش‌های وابسته}}
{{ستون-شروع|3}}
# [[منابع علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[آیا شیوه دستیابی معصوم به علم با دیگران مشترک است یا متفاوت؟ (پرسش)]]
# [[رابطه قرآن با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه علم لدنی با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه روح یا روح القدس با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[آیا ارتباط با ارواح می‌تواند یکی از منابع علم معصوم باشد؟ (پرسش)]]
# [[رابطه وحی یا الهام با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه تحدیث با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه نقر در گوش و نکت در دل با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه رؤیای صادق با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه کشف یا شهود با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه امام مبین یا کتاب مبین با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه ام الکتاب با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه کتاب اعمال با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه علم‌الکتاب با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه لوح یا لوح محفوظ با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه عرش با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه مصحف فاطمه یا کتاب‌هایی مثل جفر با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه مقام راسخان در علم با علوم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه عمود نور با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه اسم اعظم با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه وراثت از پیامبر یا امام پیشین با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه الف باب با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[علم معصوم امام به طور مستقیم از جانب خدا به او داده می‌شود یا با وساطت پیامبر خاتم؟ (پرسش)]]
# [[آیا تعلیم اسماء با علم معصوم ارتباط دارد؟ (پرسش)]]
# [[دیدگاه‌های دانشمندان مسلمان در باره منبع علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه‌های دانشمندان عرفان اسلامی در باره منبع علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه‌های دانشمندان فلسفه و حکمت اسلامی در باره منبع علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه‌های دانشمندان تفسیر در باره منبع علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه‌های دانشمندان حدیث در باره منبع علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه دانشمندان اصول دین مکتب امامیه در باره منبع علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه دانشمندان اصول دین مکتب معتزله در باره منبع علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه دانشمندان اصول دین مکتب اشعریه در باره منبع علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه دانشمندان اصول دین مکتب اباضیه در باره منبع علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه فرقه وهابیت در باره منبع علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
{{پایان}}
{{پایان}}

==[[:رده:آثار علم معصوم|منبع‌شناسی جامع علم معصوم]]==
{{پرسش‌های وابسته}}
{{ستون-شروع|3}}
* [[:رده:کتاب‌شناسی کتاب‌های علم معصوم|کتاب‌شناسی علم معصوم]]؛
* [[:رده:مقاله‌شناسی مقاله‌های علم معصوم|مقاله‌شناسی علم معصوم]]؛
* [[:رده:پایان‌نامه‌شناسی پایان‌نامه‌های علم معصوم|پایان‌نامه‌شناسی علم معصوم]].
{{پایان}}
{{پایان}}

==پانویس==
{{یادآوری پانویس}}
{{پانویس2}}
{{علم معصوم افقی}}

[[رده:علم معصوم]]
[[رده:پرسش‌های جامع امامت و ولایت]]
[[رده:پرسش‌های علم معصوم]]
[[رده:پرسش‌های نیازمند ترجمه]]
[[رده:(ام): پرسش‌هایی با ۲۳ پاسخ]]
[[رده:(ام): پرسش‌های علم غیب معصوم با ۲۳ پاسخ]]
[[رده:پاسخ‌هایی برای بازنویسی]]

آیا علم معصوم در شب جمعه نازل می‌شود؟ (پرسش)

2019-01-12T09:28:03Z

Basim: حذف رده:پرسش‌های نیازمند ترجمه

{{پرسش غیرنهایی}}
{{جعبه اطلاعات پرسش
| موضوع اصلی = [[علم معصوم (پرسش)|بانک جامع پرسش و پاسخ علم معصوم]]
| موضوع فرعی = آیا [[علم معصوم]]{{ع}} در شب جمعه نازل می‌شود؟
| تصویر = 7626626252.jpg
| اندازه تصویر = 200px
| نمایه وابسته = [[اقسام علم معصوم (نمایه)|اقسام علم معصوم]]
| مدخل اصلی = [[علم معصوم]]
| موضوعات وابسته =
| پاسخ‌دهنده =
| پاسخ‌دهندگان =[[علامه طباطبایی]]؛ [[محمد جواد فاضل لنکرانی|فاضل لنکرانی]]؛ [[خلیل منصوری رامسری|منصوری رامسری]]؛ [[سید علی هاشمی|هاشمی]]؛ [[محمد حسن وکیلی|وکیلی]]؛ [[محمد زمان رستمی|رستمی]]، [[طاهره آل‌بویه|آل‌بویه]]؛ [[اصغر غلامی|غلامی]]؛ [[سید ابراهیم افتخاری|افتخاری]]؛ [[علی کرباسی‌زاده|کرباسی‌زاده]]، [[محمد جعفر رضایی|رضایی]]؛ [[داود افقی|افقی]]
}}
'''آیا [[علم معصوم]]{{ع}} در شب جمعه نازل می‌شود؟''' یکی از پرسش‌های مرتبط به بحث '''[[علم معصوم (پرسش)|علم معصوم]]''' است که می‌توان با عبارت‌های متفاوتی مطرح کرد. برای بررسی جامع این سؤال و دیگر سؤال‌های مرتبط، یا هر مطلب وابسته دیگری، به مدخل اصلی '''[[علم معصوم]]''' مراجعه شود.

==عبارت‌های دیگری از این پرسش==

==پاسخ‌ نخست==
[[پرونده:39587474.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[علامه طباطبایی]]]]
::::::'''[[علامه طباطبایی]]''' در دو کتاب ''«[[در محضر علامه طباطبایی (کتاب)| در محضر علامه طباطبایی]]»'' و ''«[[پژوهشی در باب علم امام (کتاب)|پژوهشی در باب علم امام]]»'' در این باره گفته است:
::::::*«'''سؤال''': آیا این مطلب که در کتاب "بصائر الدرجات" در روایات متعدد آمده که ارواح [[ائمه]]{{عم}} شب‌های جمعه بالا می‌رود از آن جمله در روایتی از [[امام صادق]]{{ع}} آمده است: شب جمعه‌ای نیست مگر اینکه اولیای خدا سرور ویژه‌ای در آن دارند. هنگامی که شب جمعه فرا می‌رسد، رسول خدا{{صل}} با عرش ارتباط برقرار می‌کند، و من نیز همراه با او با عرش تماس حاصل می‌کنم و در نتیجه با علمی که از آنجا بهره برده‌ام باز می‌گردم. و اگر این نبود، قطعاً آنچه در نزد ما است پایان می‌پذیرفت<ref>{{عربی|اندازه=120%|«مَا مِنْ لَيْلَةِ جُمُعَةٍ إِلَّا وَ لِأَوْلِيَاءِ اللَّهِ فِيهَا سُرُورٌ قُلْتُ كَيْفَ ذَاكَ جُعِلْتُ فِدَاكَ قَالَ إِذَا كَانَتْ لَيْلَةُ الْجُمُعَةِ وَافَى رَسُولُ اللَّهِ الْعَرْشَ وَ وَافَى الْأَئِمَّةُ الْعَرْشَ وَ وَافَيْتُ مَعَهُمْ فَمَا أَرْجِعُ إِلَّا بِعِلْمٍ مُسْتَفَادٍ وَ لَوْ لَا ذَلِكَ لَنَفِدَ مَا عِنْدَنَا»}}؛ بحار الانوار، ج۲۲، ص۵۵۲، ح۹، و ج۲۶، ص۹۰، ح۹؛ بصائر الدرجات، ج‏۱، ص: ۱۳۱، ح۵.</ref>. با روایات گذشته {{عربی|اندازه=150%|«إذا شاؤُوا عَلِمُوا»}}<ref>«اگر بخواهند خواهند دانست»</ref>منافات ندارد؟ '''جواب''': اشکال ندارد که {{عربی|اندازه=155%|«إذا شاؤُوا عَلِمُوا»}}<ref>«اگر بخواهند خواهند دانست»</ref> از راه صعود ارواح آنها در شب‌های جمعه باشد.
::::::*'''سؤال''': آیا از این دسته روایت "روایات افزایش علم [[ائمه]]{{عم}} در شبهای جمعه" و روایات عَرضِ اعمال <ref>بحار الانوار، ج۲۳، ص۳۳۳، روایات باب۲۰.</ref> به دست نمی‌آید که علوم آنان تدریجی است، نه اینکه دفعی باشد و به یکبارگی از [[حضرت رسول]]{{صل}} دریافته باشند؟ '''جواب''': علوم آنان دفعی است، گرچه معلوم تدریجی باشد، پس علم به معلوم تدریجی دارند، نه اینکه خود علم تدریجی باشد. تعلیم [[رسول الله]]{{صل}} به [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} مثل تعلیم رایج در میان ما تدریجی نبوده، بلکه دفعةً واحدةً بوده است. چنانچه تعلّم [[حضرت رسول]]{{صل}} نیز دفعی بوده است. خداوند متعال می‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| وَنَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَانًا لِّكُلِّ شَيْءٍ}}﴾}} <ref> و بر تو این قرآن را فرو فرستادیم که بیانگر هر چیز؛ سوره نحل، آیه: ۸۹.</ref> زیرا کلمه {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|لِّكُلِّ شَيْءٍ}}﴾}} یعنی همه چیز، با تدریج سازگار نیست. به طور کلی باید توجّه داشت که روز مبعث، روز رسالت است و از سوره {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|اقْرَأْ بِاسْمِ}}﴾}}<ref>سوره علق، آیه:۱.</ref> که سیاق آیاتش بیانگر آن است که نخستین سوره‌ای است که بر [[رسول خدا]]{{صل}} نازل شده، نیز برمی‌آید که نبوت قبل از رسالت بوده است، و از آیات دیگر استفاده می‌شود که قرآن دفعةً واحدةً و یکباره در شب ۱۹ یا ۲۱ یا ۲۳ ماه همان سال نازل گردیده است. خداوند متعال می‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةٍ مُبَارَكَةٍ}}﴾}}<ref>بی گمان ما قرآن را در شب خجسته‌ای فرو فرستادیم؛ سوره دخان، آیه۳.</ref> و می‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ}}﴾}}<ref>مسلّماً ما قرآن را در شب قدر فرو فرستادیم؛ سوره قدر، آیه۱.</ref> سپس در طول بیست و سه سال تدریجاً نازل شده و سوره حمد به خصوص دو مرتبه نازل شده است.
::::::*'''سؤال''': در روایات آمده است: ارواح انبیا و اوصیا و [[ائمه]]{{عم}} شب‌های جمعه به عرش بالا می‌روند و از آنجا علومی استفاده می‌کنند<ref>در بصائر الدرجات، ص۱۳۱ ضمن حدیثی از امام صادق{{ع}} آمده است: "به ارواح انبیا و اوصیانی که از دنیا رفته‌اند، و نیز به روح وصی‌ای که در میان شما زندگی می‌کند، اجازه داده می‌شود که به آسمان صعود کنند تا اینکه به عرش پروردگار برسند... آنگاه انبیاء و اوصیاء در حالی که سرشار از شادمانی هستند، و وصی‌ای که در میان شما زندگی می‌کند بسیار به علمش افزوده می‌گردد.»</ref> آیا این روایات درست هستند؟ '''جواب''': درباره [[ائمه]]{{عم}} چنین وارد شده است؛ ولی درباره [[انبیاء]]{{عم}} ندیده‌ام، چه مانعی دارد که علومی به ایشان اعطا شود؟!
::::::*'''سؤال''': در عده‌ای از روایات آمده است: [[ائمه]]{{عم}} علم آسمان و زمین و آنچه در آنهاست و علم وقایع گذشته و آینده را می‌دانند. آیا روایات مربوط به افزوده شدن علوم آن بزرگواران در شب های جمعه با این دسته از روایات منافات ندارند؟ '''جواب''': خیر، از این دسته از روایات برمی‌آید که آنان به {{عربی|اندازه=150%|« مَا كَانَ وَ مَا يَكُون‏‏»}}<ref>«آنچه که بود و آنچه که خواهد بود»</ref>عالِمند، امّا از راهی که در روایات گذشته مطرح شده است، یعنی شب‌های جمعه بالا می‌روند و بر علومشان افزوده می‌گردد»<ref> [[در محضر علامه طباطبایی (کتاب)| در محضر علامه طباطبایی]] صفحه ۲۰۰ الی ۲۰۳ و [[پژوهشی در باب علم امام (کتاب)|پژوهشی در باب علم امام]]، ص۱۴۸الی ۱۵۱.</ref>.

== پاسخ های دیگر==
{{یادآوری پاسخ}}
{{جمع شدن|۱. حجت الاسلام و المسلمین محمد جواد فاضل لنکرانی؛}}
[[پرونده:11736.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[محمد جواد فاضل لنکرانی|فاضل لنکرانی]]]]
حجت الاسلام و المسلمین '''[[محمد جواد فاضل لنکرانی]]''' در بیاناتی با موضوع ''«[http://www.j-fazel.com/persian/lecture/9482/ همگرایی قیام امام حسین با علم حضرت به شهادت خود و یارانش]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«[[آیا علم معصوم قابلیت افزایش دارد؟ (پرسش)|ائمه دائماً در حال ازدیاد علم هستند]] و [[ازدیاد علم ائمه]] و حتی [[علم نبی]] منحصر به دنیا هم نیست. حتی در عالم آخرت مقام [[ازدیاد علم]] برای آنها محفوظ است. اگر کسی این مطلب را در متون [[روایات]] بررسی کند به خوبی آن را می‌بیند. گاهی اوقات اشکال می‌کنند این چه علمی است که برای [[ائمه]] خود درست می‌کنید و می‌گويید روز به روز علم‌شان بیشتر می‌شود، آيا [[علم پیامبر]] که [[اعظم خلق]] خداست از اینها کمتر است؟ پاسخ اين است که در [[روایات]] وارد شده هر علمی که در لیله‌ جمعه به ائمه افاضه می‌شود، قبل از آن به [[پیامبر]]{{صل}} و [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} و امام‌های ديگر و لو از دنیا رفته باشند اعطا می‌شود.
::::::بعضی از بزرگان تصریح نموده‌اند وقتی [[امام]]{{ع}} به دنیا می‌آید یک [[قوه‌ قدسیه‌ نوری]] در او قرار داده می‌شود که [[منبع علم]] اينان هم هست. قطع نظر از این روایات که می‌فرماید [[ائمه]]{{عم}} از حین ولادت دارای یک [[قوه‌ الهیه]] هستند و [[آیه مبارکه تطهیر]] که [[مقام عصمت]] آنها را از حین ولادت و در تمام زمان حیاتشان استفاده می‌کنيد {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا‏‏}}﴾}} <ref> جز این نیست که خداوند می‌خواهد از شما [[اهل بیت]] هر پلیدی را بزداید و شما را به شایستگی پاک گرداند؛ سوره احزاب، آیه: ۳۳.</ref> در مسئله‌ علم، این گروه از روایات تصريح می‌نماید [[علم]] آنها روز به روز و هفته به هفته و ماه به ماه افزایش پیدا می‌کند، البته این [[افزایش علم]] منافات با اصل آن قوه ندارد و نمی‌توان از روایت دال بر وجود [[قوه قدسیه]] استفاده کرد از هنگام ولادت تمام علوم یک‌جا و دفعةً در اختیار آنها قرار داده شده است»<ref>[http://www.new.fazellankarani.com/persian/lecture/9483/ وبگاه پاسخ‌دهنده (محمد جواد فاضل لنکرانی).]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۲. حجت الاسلام و المسلمین هاشمی؛}}
[[پرونده:11720.JPG|100px|right|بندانگشتی|[[سید علی هاشمی ۱|سید علی هاشمی]]]]
حجت الاسلام و المسلمین دکتر '''[[سید علی هاشمی ۱|سید علی هاشمی]]'''، در مقاله ''«[[علم امام تام یا محدود؟ (مقاله)|علم امام تام یا محدود؟]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«برخی روایات به صراحت از افزایش‌پذیری علوم [[ائمه]]{{عم}} سخن گفته‌اند. در برخی از این روایات، آمده است که هر شب جمعه علومی بر علوم [[ائمه]]{{عم}} افزوده می‌شود. همچنین در روایات متعدد از آن حضرت نقل شده است که در شب قدر، از حوادث آن سال تا شب قدر سال بعد به [[امام]]{{ع}} خبر داده می‌شود. این علم شامل تمام خیر و شرهایی است که به بندگان می‌رسد؛ مرگ یا زندگی، فقر یا ثروت، توفیق زیارت خانه خداوند متعال و خلاصه تمام مقدرات بندگان تا شب قدر سال آینده بر امام عرضه می‌شود. این روایات مستفیض‌اند. در برخی از این روایات تصریح شده است که اگر این علوم نبود، امام نمی‌دانست در آن سال چه چیز محقق خواهد شد».<ref>[http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13950218001700 وبگاه خبرگزاری فارس]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۳. حجت الاسلام و المسلمین گنجی؛}}
[[پرونده:29837.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[حسین گنجی|گنجی]]]]
حجت الاسلام و المسلمین '''[[حسین گنجی]]''' در کتاب ''«[[امام‌شناسی ۱ (کتاب)|امام‌شناسی]]»'' در این‌باره گفته‌‌اند:
::::::«معنای ازدیاد [[علم امام]] در شب جمعه چیست؟
:::::*'''روایت اول''': [[اباحیی صنعانی]] نقل می‌کند که [[امام صادق]] {{ع}} به من فرمود: همانا برای ما در شب‌های جمعه منزلتی از منازل خاص است، عرض کردم: فدایت شوم چه منزلتی است که در شب‌های جمعه برای شما ایجاد می شود؟ حضرت فرمودند: در هر شب جمعه به ارواح طیبه همه انبیایی که از دنیا رفته‌أند و ارواح جانشینان آنها و روح آن وصی که در میان شما زندگی می‌کند (یعنی خود حضرت اجازه داده می‌شود که به آسمان رفته و در برابر عرش الهی قرار گیرند آن گاه هفت شوط طواف کرده و در کنار هر ستونی از ستون‌های عرش الهی دو رکعت نماز می‌خوانند، سپس به بدن‌های خود باز می‌گردند و وجودشان مملو از سرور و نشاط می‌گردد و آن وصی که در میان شما زندگی می‌کند بر می‌گردد در حالی که مجموعه‌ای از علوم و دانش‌ها به علم و دانش او اضافه شده است<ref>{{عربی|اندازه=120%|" عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ {{ع}} قَالَ قَالَ: يَا أَبَا يَحْيَى إِنَّ لَنَا فِي لَيَالِي الْجُمُعَةِ لَشَأْناً مِنَ الشَّأْنِ قَالَ فَقُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاكَ وَ مَا ذَلِكَ الشَّأْنُ قَالَ يُؤْذَنُ لِأَرْوَاحِ الْأَنْبِيَاءِ الْمَوْتَى وَ أَرْوَاحِ الْأَوْصِيَاءِ الْمَوْتَى وَ رُوحِ الْوَصِيِّ الَّذِي بَيْنَ ظَهْرَانَيْكُمْ يُعْرَجُ بِهَا إِلَى السَّمَاءِ حَتَّى تُوَافِيَ عَرْشَ رَبِّهَا فَتَطُوفَ بِهَا أُسْبُوعاً وَ يُصَلِّي عِنْدَ كُلِّ قَائِمَةٍ مِنْ قَوَائِمِ الْعَرْشِ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ تُرَدُّ إِلَى الْأَبْدَانِ الَّتِي كَانَتْ فِيهَا فَتُصْبِحُ الْأَنْبِيَاءُ وَ الْأَوْصِيَاءُ قَدْ مُلِئُوا وَ أُعْطُوا سُرُوراً وَ يُصْبِحُ الْوَصِيُّ الَّذِي بَيْنَ ظَهْرَانَيْكُمْ وَ قَدْ زِيدَ فِي عِلْمِهِ مِثْلُ جَمِّ الْغَفِيرِ."}}، کافی، ج ۱، ص ۲۵۳؛ مرآة العقول، ج ۳، ص ۱۰۴.</ref>
:::::*'''روایت دوم''': [[امام صادق]] {{ع}} می‌فرماید: هنگامی که شب جمعه فرا می‌رسد [[پیامبر|رسول خدا]] {{صل}} تا در برابر عرش الهی قرار می‌گیرد و امامان معصوم{{ع}} در جوار [[پیامبر|رسول خدا]] {{صل}} قرار می‌گیرند و ما هم در جوار آنها قرار می‌گیریم. پس ارواح ما به بدن‌هایمان بر نمی‌گردد مگر با علمی جدید و اگر این علم جدید و مستفاد نبود علم ما به پایان می‌رسید<ref>{{عربی|اندازه=120%|"إِذَا كَانَ لَيْلَةُ الْجُمُعَةِ، وَافى‏ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ الْعَرْشَ، وَ وَافَى الْأَئِمَّةُ عَلَيْهِمُ السَّلَامُ مَعَهُ، وَ وَافَيْنَا مَعَهُمْ، فَلَا تُرَدُّ أَرْوَاحُنَا إِلى أَبْدَانِنَا إِلَّا بِعِلْمٍ مُسْتَفَادٍ، وَ لَوْ لَاذلِكَ لَأَنْفَدْنَا"}}؛ کافی، ج ۱، ص ۲۵۶.</ref> پس این همه علم که [[اهل بیت]] {{عم}} دارند، علم کتاب و (...) چگونه به پایان می‌رسد اگر در شب‌های جمعه آن علم اضافه نشود؟ این چه علمی است؟ [[علامه مجلسی]] می‌نویسد: ممکن است منظور این باشد که بقاء همه علومی که [[اهل بیت]] دارند مشروط به آن حالتی باشد که در شب جمعه ایجاد می‌شود <ref>{{عربی|اندازه=150%|"یحتمل أن یکون بقاء ما عندهم من العلم مشروطة بتلک الحالة"}}؛ بحار الانوار، ج ۲۹، ص ۸۹.</ref>. این وجه صحیحی به نظر نمی‌رسد چون روایات کلمه "تزداد" را دارد نه بقاء را. ضمن این که در روایات، ارواح انبیاء هم شامل همین مطلب می‌شود، یعنی آنها هم بالا می‌روند برای ماندگاری و بقاء؟ این چنین نیست، بلکه بالا رفتن ارواح برای ازدیاد است که در روایات به آن اشاره شده است. '''احتمال دوم''': احتمال دارد که این علم مستفاد برای آن علومی باشد که به صورت اجمالی دارند و امکان استنباط تفصیل از آن علم اجمالی را به آنها می‌دهد و ممکن نیست اظهار آن علم مجمل بدون رفتن به عرش در شب‌های جمعه. یعنی [[اهل بیت]] {{ع}} علم اجمالی به همه کلیات دارند اما علم به مصادیقی که در این هفته چه وقایعی و با چه کیفیاتی اتفاق می‌افتد را ندارند. و در شب‌های جمعه علم تفصیلی به آنها داده می‌شود<ref>{{عربی|اندازه=120%|"ویحتمل أن یکون المستفاد تفصیلا لما علموا مجم ویمکنهم استنباط التفصیل منه"}}، بحار الانوار، ج ۲۹، ص ۸۹.</ref>. این حرف هم صحیح نیست؛ زیرا اگر قائل به این حرف بشویم آیا امامان معصوم{{ع}} که در شب جمعه به آسمان می‌روند همه علوم را به آنها می‌دهند یا قسمتی از علوم را؟ اگر بگوییم همه علوم را می‌دهند که برای شب‌های جمعه بعد چیزی باقی نمی‌ماند و اگر بگوییم قسمتی از علوم را می‌دهند که حضرات [[اهل بیت]]{{ع}} بسیاری از مطالب را تا روز قیامت به صورت جزئی و تفصیلی بیان کرده‌اند و بسیاری از نکته‌های ظریف و دقیق را گفته‌أند. نکته دیگر این که وقتی [[امام علی|حضرت علی]] {{ع}} می‌فرمایند: از من بپرسید قبل از آن که از میان شما بروم<ref>{{عربی|اندازه=120%|" سَلُونِي قَبْلَ أَنْ تَفْقِدُونِي "}}؛ وسائل الشیعه، ج ۱۵، ص ۱۲۸.</ref> آیا باید به انتظار شب جمعه بنشینند یا در همان لحظه هر چه بپرسند می‌توانند جواب دهند؟ خوب البته [[علامه مجلسی]] ظل نظر خود را نگفته‌اند بلکه تنها احتمال داده‌اند. '''احتمال سوم''': یا بگوییم منظور از "انفدنا" علم مخصوصی است به غیر از علم به حلال و حرام که بر [[پیامبر اکرم]] {{صل}} و [[ائمه اطهار]] {{عم}} ماه گذشته افاضه نشده است و در این زمان به [[امام مهدی|امام زمان]] {{ع}} را افاضه شده است و این یا علوم و معارف ربانی است و یا از امور بدای است، چنانچه به آن اشاره شده است و احتمال اخیر امور بدایی را بسیاری از اخبار تأیید می‌کند<ref>{{عربی|اندازه=120%|"او المراد انفدنا من علم مخصوص سوی الحلال والحرام لم یفض علی النبی والائمة المتقدمین علی وان افیض فی ذلک الوقت کما سیاتی وذلک اما من المعارف الربانیة او من الامور البدائیه کما مر منا الاشارة الیهما ویؤید الاخیر کثیر من الأخبار"}}، بحار الانوار، ج ۲، ص ۹۸.</ref> این احتمال هم به نظر ما غلط است. اما معارف ربانی که تمام آنها به صورت کامل به [[اهل بیت]] {{عم}} عطا شده است، و اما امور بدائی هم چنان که بیان شده حضرات [[اهل بیت]]{{ع}} حقیقت [[لوح محفوظ]]، لوح محو و لوح اثبات هستند و [[لوح محفوظ]] سماوی هم از تجلیات امامان معصوم{{ع}} است. بنابراین معنا ندارد که در شب جمعه به [[امام]]{{ع}} گفته شود که در فلان مسئله بدا حاصل می‌شود آن را نگوئید و در فلان مسئله بدا حاصل نمی‌شود، آن را بگویید» <ref>[[حسین گنجی|گنجی]]، [[امام‌شناسی ۱ (کتاب)|امام‌شناسی]]، ج۱، ص:۲۳۳ الی ۲۳۶ .</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۴. حجت الاسلام و المسلمین افتخاری؛}}
[[پرونده:136810.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[سید ابراهیم افتخاری|افتخاری]]]]
حجت الاسلام و المسلمین '''[[سید ابراهیم افتخاری]]''' در پایان‌نامه ''«[[بررسی مقایسه‌ای شئون امامت در مکتب قم و بغداد (پایان‌نامه)|بررسی مقایسه‌ای شئون امامت در مکتب قم و بغداد]]»'' در این‌باره گفته است:
::::::«یکی از موارد دیگری که در روایات محدثین مکتب قم، برای منبع و مأخذ [[علم امام]] به آن اشاره شده است، عروج روح [[امام]] به آسمان در هر شب جمعه و افزایش [[علم امام]] بعد از این اتفاق است، این منبع [[علم امام]] به قدری مهم است که [[امامان]] در جواب اصحابشان فرموده‌اند که اگر علم ما افزایش نیابد، تمام می‌شود.
::::::[[صفار]] روایاتی را نقل می‌کند مبنی بر اینکه در هر شب جمعه، فرشتگان و پیامبران و اوصیاءِ از دنیا رفته و ارواح اوصیاء و امامی که در میان مردم است "یعنی [[امام]] هر زمان"، به آسمان عروج کرده و هفت بار دور عرش الهی طواف کرده و خداوند را تسبیح و تقدیس می‌کنند و بعد در کنار هر رکنی از ارکان عرش، دو رکعت نماز می‌خوانند و بر می‌گردند، آنگاه پیامبران و اوصیاء و روح وصی زنده، در درون خودشان احساس شادی زیادی می‌کنند و به [[امام]] زنده و امامان دیگر، الهامی از علم می‌شود، که علمشان افزایش پیدا می‌کند. [[امام صادق]]{{ع}}، در تعلیل این نکته می‌فرماید، اگر چنین نباشد، علم ما تمام می‌شود.
::::::بنا به روایات نقل شده در کافی، در هر شب جمعه، روح امامی که در میان شماست "[[امام]] زمان شما"، به همراه ارواح پیامبران و امامان درگذشته، به آسمان عروج کرده و هفت دور عرش الهی را طواف کرده و در کنار هر رکنی از ارکان عرش، دو رکعت نماز خوانده و سپس به بدن مادی خود بر می‌گردد و وقتی صبح می‌شود، علم امامی که در میان شماست "[[امام]] زمان شما" به مقداری زیادی افزوده شده است.
::::::[[امام باقر]]{{ع}} به این نکته اشاره می‌کند، که [[علم امام]] همیشه باید در حال افزایش باشد و اگر این علم افزایش پیدا نکند، ایشان بدون علم می‌شوند، و افزایش [[علم امام]] هم به این صورت است که ابتدا این علم جدید به [[پیامبر اکرم]]{{صل}} عرضه شده و سپس از طریق ایشان، به امامان بعد از خودش تا به من برسد. طبق این مبنا، این افزایش علوم شامل [[پیامبر اکرم]]{{صل}} و امامان قبلی هم می‌شود و اینگونه نیست که [[علم امام]] فعلی، از علم امامان قبل از خودش و [[پیامبر اکرم]]{{صل}} بیشتر باشد.
::::::عرضه اعمال انسان‌ها به [[امام]]: خداوند با عرضه اعمال انسان‌ها به [[امام]]، [[علم امام]] را در مورد اعمال و رفتار انسان‌ها افزایش می‌دهد و همین امر به [[امامت]] [[امام]] کمک کرده و او بهتر می‌تواند به وظایف خودش در جامعه بپردازد.
::::::در همان روایتی که قبلاً در مورد وجود ستونی از نور برای [[امام]]، از [[شیخ صدوق]] نقل کردیم، به این نکته تصریح می‌کرد که یکی از مسائلی را که [[امام]] در آن ستون نور می‌بیند، اعمال انسانهاست<ref>{{عربی|اندازه=130%|« وَ فِي حَدِيثٍ آخَرَ إِنَّ الْإِمَامَ مُؤَيَّدٌ بِرُوحِ الْقُدُسِ وَ بَيْنَهُ وَ بَيْنَ اللَّهِ عَمُودٌ مِنْ نُورٍيَرَى فِيهِ أَعْمَالَ الْعِبَادِ وَ كُلَّمَا احْتَاجَ إِلَيْهِ لِدَلَالَةٍ اطَّلَعَ عَلَيْهِ وَ يَبْسُطُهُ فَيَعْلَمُ وَ يُقْبَضُ عَنْهُ فَلَا يَعْلَم»}}؛ صدوق، عيون أخبار الرضا، ج۱، ص: ۲۱۴.</ref> خداوند به این وسیله، [[امام]] را از اعمال انسانها مطلع می‌کند.
::::::[[کلینی]] در روایتی از [[امام رضا]]{{ع}} نقل می‌کند که ایشان با استناد به آیه شریفه {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| وَقُلِ اعْمَلُواْ فَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَرَسُولُهُ وَالْمُؤْمِنُونَ}}﴾}} <ref> و بگو (آنچه در سر دارید) انجام دهید، به زودی خداوند و پیامبرش و مؤمنان کار شما را خواهند دید؛ سوره توبه، آیه: ۱۰۵.</ref> می‌فرماید: اعمال شما، هر روز و شب بر من عرضه می‌شود. [[امام رضا]]{{ع}} در این حدیث شریف، [[علی]]{{ع}} را مصداق آن "مؤمن" ذکر شده در قرآن می‌داند و این گونه به شیعیانش اعلام می‌کند که همیشه از وضع آنها با خبر و مطلع است<ref>{{عربی|اندازه=120%|« عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبَانٍ الزَّيَّاتِ وَ كَانَ مَكِيناً عِنْدَ الرِّضَا {{ع}} قَالَ‏ قُلْتُ لِلرِّضَا{{ع}}ادْعُ اللَّهَ لِي وَ لِأَهْلِ بَيْتِي فَقَالَ أَ وَ لَسْتُ أَفْعَلُ وَ اللَّهِ إِنَّ أَعْمَالَكُمْ لَتُعْرَضُ عَلَيَّ فِي كُلِّ يَوْمٍ وَ لَيْلَةٍ قَالَ فَاسْتَعْظَمْتُ ذَلِكَ فَقَالَ لِي أَ مَا تَقْرَأُ كِتَابَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ قُلِ اعْمَلُوا فَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَ رَسُولُهُ وَ الْمُؤْمِنُونَ‏ قَالَ هُوَ وَ اللَّهِ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ {{ع}}»}}؛ کلینی، کافی، ج۱، ص۲۱۹.</ref> »<ref>[[بررسی مقایسه‌ای شئون امامت در مکتب قم و بغداد (پایان‌نامه)|بررسی مقایسه‌ای شئون امامت در مکتب قم و بغداد]]، ص: ۷۲، ۷۳</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۵. حجت الاسلام و المسلمین وکیلی؛}}
[[پرونده:11670.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[محمد حسن وکیلی|وکیلی]]]]
حجت الاسلام و المسلمین '''[[محمد حسن وکیلی]]''' در دو مقاله ''«[http://erfanvahekmat.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87/%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%BA%DB%8C%D8%A8_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_(%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87_%D9%88_%D8%A7%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%84)#_bref10 علم غیب امام]»'' و ''«[http://erfanvahekmat.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87/%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%BA%DB%8C%D8%A8_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_(%D8%AA%D8%A8%DB%8C%DB%8C%D9%86_%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%AF%D8%A7%D9%84%DB%8C_%D9%88_%D8%B5%D8%AD%DB%8C%D8%AD)علم غیب امام (تبیین دیدگاه اعتدالی و صحیح)]»'' در این باره گفته است:
:::::*«روایات هم یک‌صدا از تعلیم حضرت [[پبامبر|رسول‌الله]]{{صل}} توسط [[جبرائیل]] صحبت می‌کند و به‌ صراحت می‌فرماید که [[ائمه]]{{عم}} علم‌شان افزوده می‌شود و [[مرحوم مجلسی]] در جلد بیست و‌ شش بحار‌الانوار بابی دارند با این عنوان: {{عربی|اندازه=150%|«باب أنهم{{عم}} يزادون و لو لا ذلك لنفد ما عندهم و إن أرواحهم تعرج إلى السماء في ليلة الجمعة»}}<ref>«بخش مرتبط با روایاتی که ثابت می‌کند علم ایشان افزون می‌گردد و اگر اینطور نبود آنچه که در اختیار دارند از بین می‌رفت و ارواح ایشان در شب جمعه به سوی آسمان بالا می‌رفت»</ref> و در آن قریب به چهل حدیث ذکر می‌کنند»<ref>[http://erfanvahekmat.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87/%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%BA%DB%8C%D8%A8_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_(%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87_%D9%88_%D8%A7%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%84) علم غیب امام (تاریخچه و اقوال)، فصلنامه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام]</ref>.
:::::*«افزایش [[علم امام]]{{ع}} دو معنا دارد:
::::::۱. نوعی از علومی که دائماً به [[امام]]{{ع}} افزوده می‌شود، همان سیر نفس [[امام]]{{ع}} در عالم کلیات و تجلی اسماء کلیه الهیه است، که همواره و پی‌در‌پی تحقق می‌پذیرد و این تجلیات اسمائی و صفاتی مافوق عالم حس و خیال و عقل می‌باشد. از این نوع تجلیات به سفر دوم از اسفار اربعه یعنی سیر فی‌الحق و فی‌الله تعبیر می‌کنند که پایان ناپذیر است.
::::::طبق روایات در شب‌های جمعه [[ائمه]]{{عم}} به عرش الهی می‌روند و بازمی‌گردند و بر قلوبشان علومی خاص افاضه می‌شود؛ شاید این علوم از این دست باشد: از [[امام صادق]]{{ع}} نقل شده که فرمود: به درستی که برای ما در شب‌های جمعه جایگاه ویژه‌ای می‌باشد. عرض کردم فدایت شوم، کدام جایگاه؟ فرمود به فرشتگان و پیامبران و اوصیای مرده و ارواح اوصیاء و وصی در میان شما اذن داده می‌شود که به آسمان عروج نمایند، پس ایشان یک هفته گرد عرش پروردگارشان می‌گردند و طواف می‌نمایند در حالیکه می‌گویند، بسیار پاک و منزه و پر قداست است پروردگار فرشتگان و پروردگار روح "سبوح قدوس رب الملائکة والروح". زمانی که از طواف نمودن فارغ گردند پشت هر ستونی دو رکعت نماز به جای می‌آورند. سپس همه می‌روند؛ پس فرشتگان پس از تلاش فراوانی که خداوند متعال قرار داده -که این تلاش ناشی از بزرگداشتشان از آنچه می‌بینند می‌باشد، که به همان اندازه از این تلاش و ترس بر آنان افزوده می‌گردد- منصرف گردیده می‌روند، هم چنین پیامبران و اوصیا و ارواح زندگان منصرف می‌گردند در حالیکه بسیار شگفت زده می‌باشند و برای خود بسیار شادامانند. به وصی و اوصیاء الهامی از علم [[الهام]] شده است، علمی بسیار و سرشار که هیچ کس از ایشان شادمان‌تر نیست. این امر را مخفی نگاهدار که به خدا قسم این مسأله نزد او بسیار پراهمیت تر و عزیزتر از هر امر مهم دیگر می‌باشد. فرمود ای محبور مورد تنعم قرار گرفته به خدا قسم اقرار به مطلبی که بیان کردم به کسی [[الهام]] نمی‌گردد مگر اینکه از صالحان و پارسایان باشد. عرض کردم به خدا قسم من مقدار زیادی از صلاح و پارسایی ندارم. [[امام]]{{ع}} فرمود به خداوند دروغ نگو، همانا خداوند متعال تو را صالح و پارسا نامید آنجا که می‌فرماید: ایشان همراه کسانی هستند که خداوند متعال بر ایشان نعمت قرار داد از پیامبران و راستگویان و شهدا و صالحان. صالحان یعنی کسانی که به ما و به [[امیر المؤمنین]]{{ع}} و فرشتگان خداوند و پیامبران او و به تمام حجت‌های خداوند بر او و بر محمد و آل پاک و طاهرین دیندار او ایمان آورده‌اند<ref>«عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ قَالَ: إِنَّ لَنَا فِي لَيَالِي الْجُمُعَةِ لَشَأْناً مِنَ الشَّأْنِ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ أَيَّ شَأْنٍ قَالَ يُؤْذَنُ لِلْمَلَائِكَةِ وَ النَّبِيِّينَ وَ الْأَوْصِيَاءِ الْمَوْتَى وَ الْأَرْوَاحِ الْأَوْصِيَاءِ وَ الْوَصِيِّ الَّذِي بَيْنَ ظَهْرَانَيْكُمْ يُعْرَجُ بِهَا إِلَى السَّمَاءِ فَيَطُوفُونَ بِعَرْشِ رَبِّهَا أُسْبُوعاً وَ هُمْ يَقُولُونَ سُبُّوحٌ قُدُّوسٌ رَبُّ الْمَلَائِكَةِ وَ الرُّوحِ حَتَّى إِذَا فَرَغُوا صَلَّوْا خَلْفَ كُلِّ قَائِمَةٍ لَهُ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ يَنْصَرِفُونَ فَتَنْصَرِفُ الْمَلَائِكَةُ بِمَا وَضَعَ اللَّهُ فِيهَا مِنَ الِاجْتِهَادِ شديد [شَدِيداً] إِعْظَامُهُمْ لِمَا رَأَوْا وَ قَدْ زِيدَ فِي اجْتِهَادِهِمْ وَ خَوْفِهِمْ مِثْلُهُ وَ يَنْصَرِفُ النَّبِيُّونَ وَ الْأَوْصِيَاءُ وَ أَرْوَاحُ الْأَحْيَاءِ شَدِيداً عَجَبُهُمْ وَ قَدْ فَرِحُوا أَشَدَّ الْفَرَحِ لِأَنْفُسِهِمْ وَ يُصْبِحُ الْوَصِيُّ وَ الْأَوْصِيَاءُ قَدْ أُلْهِمُوا إِلْهَاماً مِنَ الْعِلْمِ عِلْماً مِثْلَ جَمِّ الْغَفِيرِ لَيْسَ شَيْ‌ءٌ أَشَدَّ سُرُوراً مِنْهُمْ اكْتُمْ فَوَ اللَّهِ لَهَذَا أَعَزُّ عِنْدَ اللَّهِ مِنْ كَذَا وَ كَذَا عِنْدَكَ حِصَنَةً قَالَ يَا مَحْبُورُ وَ اللَّهِ مَا يُلْهَمُ الْإِقْرَارُ بِمَا تَرَى إِلَّا الصَّالِحُونَ قُلْتُ وَ اللَّهِ مَا عِنْدِي‌ كَثِيرُ صَلَاحٍ قَالَ لَا تَكْذِبْ عَلَى اللَّهِ فَإِنَّ اللَّهَ قَدْ سَمَّاكَ صَالِحاً حَيْثُ يَقُولُ فَأُولئِكَ مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ وَ الصِّدِّيقِينَ وَ الشُّهَداءِ وَ الصَّالِحِينَ يَعْنِي الَّذِينَ آمَنُوا بِنَا وَ بِأَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ وَ مَلَائِكَتِهِ وَ أَنْبِيَائِهِ وَ جَمِيعِ حُجَجِهِ عَلَيْهِ وَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطَّيِّبِينَ الطَّاهِرِينَ الْأَخْيَارِ الْأَبْرَارِ السَّلَامُ»؛ بحار‌الأنوار، ج‌۲۶، ص ۸۸.</ref>
::::::۲. نوع دیگر از علومی که افزوده می‌شود، علم به‌همین حقائق مادی و خصوصیات عالم طبع است که به تناسب شرایط زمان و مکان از باطن امام بر ظاهر تنزل می‌کند، و امام بدان تفصیلاً و در عالم ظاهر آگاه می‌شوند. این علوم در قالب انواع گوناگونی از مکاشفات سمعی و بصری و غیرحسی برای ائمه تحقق پیدا می‌کند: {{عربی|اندازه=155%|«عَنْ أَبِي بَصِيرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام يَقُولُ إِنَّا لَنُزَادُ فِي اللَّيْلِ وَ النَّهَارِ وَ لَوْ لَمْ نُزَدْ لَنَفِدَ مَا عِنْدَنَا قَالَ أَبُو بَصِيرٍ جُعِلْتُ فِدَاكَ مَنْ يَأْتِيكُمْ بِهِ قَالَ إِنَّ مِنَّا مَنْ يُعَايِنُ وَ إِنَّ مِنَّا لَمَنْ يُنْقَرُ فِي قَلْبِهِ كَيْتَ وَ كَيْتَ وَ إِنَّ مِنَّا لَمَنْ يَسْمَعُ بِأُذُنِهِ وَقْعاً كَوَقْعِ السِّلْسِلَةِ فِي الطَّسْتِ قَالَ فَقُلْتُ لَهُ مَنِ الَّذِي يَأْتِيكُمْ بِذَلِكَ قَالَ خَلْقٌ أَعْظَمُ مِنْ جَبْرَئِيلَ وَ مِيكَائِيل»}}<ref>از ابی بصیر نقل شده گفت شنیدم امام صادق علیه السلام می فرماید: به تحقیق به ما در شب و روز افزوده می‌شود، که اگر به ما افزوده نگردد هر آنچه نزد ماست به اتمام خواهد رسید. ابو بصیر گفت: فدایتان گردم چه کسی آن را نزد شما می آورد؟ امام فرمود: به تحقیق از میان ما کسانی هستند که (آن را) می نگرند، و از میان ما کسانی هستند که (علم) در دل ایشان به شکل مفصل قرار می گیرد، و از میان ما کسانی هستند که با گوش خود می شنود مانند صدای زنجیری که به لب تشت می‌کشند. به ایشان عرض کردم چه کسی آن (علم) را برای شما می‌آورد، فرمود مخلوقی که با عظمت تر از حضرت جبرئیل و میکائیل است؛ بصائر‌الدرجات، ج۱، ص۲۳۲.</ref>»<ref>[http://erfanvahekmat.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87/%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%BA%DB%8C%D8%A8_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_(%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87_%D9%88_%D8%A7%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%84) علم غیب امام (تبیین دیدگاه اعتدالی و صحیح)]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۶. حجت الاسلام و المسلمین منصوری رامسری؛}}
[[پرونده:11758.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[خلیل منصوری رامسری|منصوری رامسری]]]]
حجت الاسلام و المسلمین '''[[خلیل منصوری رامسری]]'''، در مقاله ''«[[بی‌کرانگی علم امام معصوم (مقاله)|بی‌کرانگی علم امام معصوم]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«یکی از ویژگی‌هایی که برای [[علم امام]]{{ع}} در روایات بیان شده، [[افزایش علم]] ایشان در شب‌های جمعه است. در روایتی آمده که ارواح [[امامان]] [[معصوم]]{{عم}} در شب‌های جمعه بالا می‌رود و از نوعی عروج برخوردار می‌شود که در آن عروج علم ایشان افزایش می‌یابد. عبارت، این گونه است که: {{عربی|اندازه=155%|«یزداد فی علومهم جما غفیرا»}}؛<ref>و فراوان به علوم ایشان افزوده می‌شود.</ref>از [[امام صادق]]{{ع}} روایت شده که فرمود: {{عربی|اندازه=155%|« مَا مِنْ لَيْلَةِ جُمُعَةٍ إِلَّا وَ لِأَوْلِيَاءِ اللَّهِ فِيهَا سُرُورٌ قُلْتُ كَيْفَ ذَاكَ جُعِلْتُ فِدَاكَ قَالَ إِذَا كَانَتْ لَيْلَةُ الْجُمُعَةِ وَافَى رَسُولُ اللَّهِ الْعَرْشَ وَ وَافَى الْأَئِمَّةُ الْعَرْشَ وَ وَافَيْتُ مَعَهُمْ فَمَا أَرْجِعُ إِلَّا بِعِلْمٍ مُسْتَفَادٍ وَ لَوْ لَا ذَلِكَ لَنَفِدَ مَا عِنْدَنَا»}}؛<ref>شب جمعه‌ای نیست مگر آن که اولیای خدا، سرور ویژه‌ای در آن دارند، هنگامی که شب جمعه فرا می‌رسد [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} با عرش (علم خداوندی) ارتباط برقرار می‌کند و من نیز همراه با او با عرش تماس حاصل می‌کنم و در نتیجه با علمی که از آن جا بهره برده‌ام باز می‌گردم و اگر این نبود، قطعاً آن چه در نزد ما است پایان می‌پذیرفت. بحارالانوار، ج۳۲، ص۳۳۳.</ref>. این مطلب نشان می‌دهد که خواسته‌های ایشان برای دانش بیشتر که در جمله {{عربی|اندازه=155%|«اذا شاؤوا علموا»}} بیان شده، از راه صعود ارواح آنان در شب‌های جمعه می‌توان اتفاق بیفتد. بنابراین، آنان برخی از علوم خویش را از راه صعود در شب‌های جمعه به دست می‌آورند که می‌تواند شامل علوم ایشان به جزئیات باشد. شگفت این که همه علوم از واسطه [[پیامبر]]{{صل}} می‌باشد حتی برای اوصیایی که در میان انسان تا قیامت حاضر هستند و [[پیامبر]]{{صل}} به عنوان صادر نخستین و در مقام واسطه فیض میان خدا و همه پیامبران و اوصیا چه زندگان و چه مردگانشان عمل می‌کند. در روایت دیگری از [[امام صادق]]{{ع}} آمده است: به ارواح [[پیامبران]] و اوصیایی که از دنیا رفته‌اند و نیز به روح وصی ای که در میان شما زندگی می‌کند ، اجازه داده می‌شود که به آسمان صعود کنند تا این که به عرش پروردگار برسند.. آنگاه [[پیامبران]] و [[اوصیا]] در حالی سرشار از شادمانی و سرور هستند و وصی‌ای که در میان شما زندگی می‌کند بسیار بسیار به علمش افزوده می‌گردد.<ref>[[محمد صفار]]، بصائر الدرجات ، ص ۱۳۱.</ref> بنابراین [[امامان]] [[معصوم]]{{عم}} به علم آسمان و زمین و آن چه در آن است و هم چنین وقایع گذشته و حال و آینده آگاه هستند و این دانش ایشان می‌تواند از راه‌‎های گوناگون به دست آید که یکی از آنها [[دانش به ما کان و ما یکون]] از راه صعود و عروج در شب‌های جمعه است»<ref>[http://www.samamos.com/?p=616 بی‌کرانگی علم امام معصوم]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۷. آقای دکتر رستمی و خانم آل‌بویه؛}}
[[پرونده:11522.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[محمد زمان رستمی|رستمی]]]]
دکتر '''[[محمد زمان رستمی]]''' (استادیار دانشگاه قم) و خانم '''[[طاهره آل‌بویه]]''' (پژوهشگر جامعة الزهراء) در کتاب ''«[[علم امام ۲ (کتاب)|علم امام]]»'' در این‌باره گفته‌‌اند:
::::::«[[امام صادق]]{{ع}} به [[ابی یحیی صنعانی]] فرمود: ای ابایحیی برای ما در شب‌های جمعه شأنی است از شئون؛ در این شب‌ها ارواح انبیای گذشته و ارواح اوصیای گذشته و روح امامی که زنده است را به آسمان برند تا به دور عرش خداوند هفت دور طواف کنند و نزد هر کدام از ستون‌های عرش دو رکعت نماز بخوانند و سپس آن‌ها را به بدن‌های خود برگردانند، آن گاه انبیا و اوصیا لبالب از شادی شوند و امامی که در میان شما است، انبوه فراوانی در دانش او افزوده شود.
::::::[[امام صادق]]{{ع}} به مفضل فرمود: ای اباعبدالله "کنیه مفضل" به راستی برای ما در هر شب جمعه سروری است. عرض کرد آن سرور چیست؟ [[امام]]{{ع}} فرمود: چون شب جمعه شود [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} به عرش برآید و ائمه هم با او برآیند و ما هم با آن‌ها برآییم و سپس روح ما به بدن ما برنگردد مگر با علمی که استفاده کردیم و اگر این استفاده علمی نبود علم ما تمام می‌شد.
::::::[[محمد بن سلیمان دیلم]] از پدرش نقل می‌کند که به [[امام صادق]]{{ع}} گفت قربانت من از شما شنیدم که چند بار فرمودید اگر نباشد که ما به علم خود بیفزاییم آن چه داریم به آخر رسانیم.
::::::[[امام]]{{ع}} فرمود: اما احکام حلال و حرام را خداوند تمام و کمال بر پیامبر خود نازل کرده و به امام نیز دانش جدیدی افزوده نشود. [[محمد بن سلیمان]] عرض کرد: پس این زیادی چیست؟ [[امام]]{{ع}} فرمود: در چیزهایی دیگر است جز حلال و حرام. محمد بن سلیمان عرض کرد: چیزی به علم خود افزوده کنید که بر [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} نهان بود. [[امام]]{{ع}} فرمود: نه، دستور علم تازه از خدا به فرشته رسد و فرشته آن را نزد رسول خدا برد و گوید یا محمد پروردگارت تو را چنین و چنان فرموده است. پیامبر به فرشته می‌‌فرماید آن را نزد علی ببر، پس او نزد علی آید و او فرماید آن را نزد حسن ببر و او هم فرماید آن را نزد حسین بر و همچنین به هر یک از ائمه عرضه شود تا به ما رسد.<ref>[[شیخ کلینی]]، اصول کافی، ج۱، ص۴۸۹.</ref>
::::::در برخی از احادیث معتبر منقول است که در هر شب جمعه، روح مقدس [[پیامبر|رسول]]{{صل}} و ارواح مطهر امامان گذشته و روح [[امام مهدی|امام زمان]]{{ع}} را رخصت می‌دهند که به آسمان‌ها عروج نمایند تا به عرش اعظم الهی رسند و سپس با سرور فراوان و علوم بی پایان به سوی بدن‌های خود برگردند و نیز اعمال هر یک از امت را از نیکان و بدان در هر صبح و شام و هر هفته و ماه به ایشان عرضه می‌کنند و درها و دیوارها و دره‌ها و کوه‌ها مانع علم ایشان نمی‌شود و آنچه در مشرق و مغرب عالم واقع شود بر آن مطلع می‌گرداند.<ref>[[علامه مجلسی]]، حق الیقین، ص۴۵.</ref>
::::::از [[امامان]]{{عم}} روایت شده که علم ایشان هر روز و هر لحظه افزایش می‌یابد. [[زراره]] از [[امام باقر]]{{ع}} پرسید: آیا برای شما چیزی از علوم هست که رسول خدا آن را نمی‌دانست؟ [[امام]]{{ع}} فرمود: هرگاه علمی به ما دهند اول آن را بر رسول خدا عرضه کنند، سپس بر همه امامان تا به ما برسد»<ref>[http://rasekhoon.net/article/show/1081308/%D8%A7%D8%A8%D8%B9%D8%A7%D8%AF-%D9%88-%D9%85%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF%D9%87%E2%80%8C%DB%8C-%D8%B9%D9%84%D9%85-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-(%D8%B9)-(2)/ علم امام.]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۸. آقایان دکتر کرباسی‌زاده و رضایی؛}}
[[پرونده:11531.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[علی کرباسی‌زاده|کرباسی‌زاده]]]]
آقای دکتر '''[[علی کرباسی‌زاده]]''' و آقای '''[[محمد جعفر رضایی]]''' در مقاله ''«[[علم امام در اندیشه علمای معاصر حوزه اصفهان (مقاله)|علم امام در اندیشه علمای معاصر حوزه اصفهان]]»'' در این‌باره گفته‌اند:
::::::«صحیح است که [[امام]] بگوید من عالم به ما کان و ما یکون هستم؛ به این معنا که می‌توانم با رجوع به [[جفر]]، [[جامعه]]، [[صحیفه فاطمه]] یا با [[الهام]] از خداوند به تفصیل این امور را بدانم. همچنین صحیح است که [[ائمه]]: بگویند علمشان هر شب جمعه یا هر روز زیاد می‌شود؛ بدین معنا که با عروج ارواح آنها به عرش و آگاهی از [[لوح محفوظ]] یا اعلام از سوی خداوند به تفصیل به این امور آگاه می‌شوند. میرزا یحیی بیدآبادی مدعی است در صورت افزوده نشدن علم [[ائمه]]{{عم}} علومی که نزد ایشان هست نیز از بین خواهد رفت. وی توضیح بیشتری در این رابطه نمی‌دهد <ref>مستوفی بیدآبادی، :تا بی ۱۷۷-۱۷۸</ref> اما شاید بتوان منظورش را با یک مثال تبیین کرد. کسی که از ملکۀ اجتهاد برخوردار است، اگر مدتی به اجتهاد نپردازد و مسائل فقه را به تفصیل بررسی نکند، چه بسا این توانایی را از دست بدهد. همینطور [[ائمه]]: نیز در صورت زیاد نشدن علوم آنها در هر شب جمعه به تدریج این ملکه را از دست خواهند داد. البته شاید نیز منظور او آن است که ائمه: در صورت زیاد نشدن علومشان در هر شب جمعه، علم تفصیلی شان به امور عالم حاصل نخواهد شد و این به معنای از میان رفتن علم آنها به ماکان و مایکون خواهد بود»<ref>[[علم امام در اندیشه علمای معاصر حوزه اصفهان (مقاله)|علم امام در اندیشه علمای معاصر حوزه اصفهان]]، [[نقد و نظر (نشریه)|فصلنامه نقد و نظر]]؛ شماره ۶۹؛ بهار ۱۳۹۲؛ ص ۱۴۱.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۹. آقای دکتر غلامی (پژوهشگر دانشگاه تهران)؛}}
[[پرونده:11819.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[اصغر غلامی|غلامی]]]]
آقای دکتر '''[[اصغر غلامی]]'''، در مقاله ''«[[آفاق علم امام در الکافی (مقاله)|آفاق علم امام در الکافی]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«بر اساس روایات متعدد، در هر شب جمعه بر علوم ائمه{{عم}} افزوده می‌شود.<ref>الکافى، ج۱، ص ۲۵۳ و ۲۵۴.</ref> امام صادق {{ع}} فرمودند: {{عربی|اندازه=155%|«إِنَّ لَنَا فِي كُلِ‏ لَيْلَةِ جُمُعَةٍ سُرُوراً قُلْتُ زَادَكَ اَللَّهُ وَ مَا ذَاكَ قَالَ إِذَا كَانَ‏ لَيْلَةُ اَلْجُمُعَةِ وَافَى‏ رَسُولُ اَللَّهِ{{صل}}‏ اَلْعَرْشَ وَ وَافَى‏ اَلْأَئِمَّةُ{{عم}} مَعَهُ وَ وَافَيْنَا مَعَهُمْ فَلاَ تُرَدُّ أَرْوَاحُنَا إِلَى أَبْدَانِنَا إِلاَّ بِعِلْمٍ مُسْتَفَادٍ وَ لَوْ لاَ ذَلِكَ لَأَنْفَدْنَا»}}؛<ref>«به درستی که در هر شب جمعه برای ما سروری هست. عرض کردم: خداوند بر سرور شما بیافزاید! آن سرور چیست؟ فرمود: هر گاه شب جمعه شود،[[پیامبر|رسول‌اللّه]]{{صل}} به عرش برآید و [[ائمه]]{{عم}} نیز همراه او برآیند و ما نیز همراه ایشان برآییم، پس ارواح ما باز نمی‌گردد به سوی بدن‌هایمان مگر به همراه علمی که استفاده کردیم و اگر این نبود، علم ما تمام می‌شد»؛ همان.</ref> بنابراین، یکی از مجاری علوم [[ائمه]] [[اهل بیت]]{{عم}}، علمی است هر شب جمعه به ایشان افاضه می‌گردد و اگر بر علم [[ائمه]]{{عم}}افزوده نگردد، علم ایشان تمام می‌شود. (...). بیشتر علوم [[پیامبر]]{{صل}} و علوم امامان اهل بیت{{عم}}، علوم جمعی و جملی هست که نیاز به تفسیر دارد. و خداوند متعال تفسیر آن را بنا بر مصالحی به تدریج در شب‌های قدر و شب‌های جمعه و یا روز به روز، به آنها می‌رساند<ref>معرفت امام، ص۷۸-۸۳.</ref>»<ref>[http://toraath.com/index.php?name=Sections&req=viewarticle&artid=246&page=1 مجموعه مقالات فارسی کنگره بین المللی ثقة الاسلام کلینی، مقاله آفاق علم امام در الکافی، ج۴، ص ۴۶۹-۵۱۳]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۰. آقای افقی (هیئت علمی دانشگاه شهید مدنی آذربایجان)؛}}
[[پرونده:11904.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[داود افقی|افقی]]]]
::::::آقای '''[[داوود افقی]]''' در پایان‌نامه کارشناسی ارشد خود با عنوان ''«[[بررسی غلو در روایات علم اهل بیت از کتاب بصائر الدرجات (پایان‌نامه)|بررسی غلو در روایات علم اهل بیت از کتاب بصائر الدرجات]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«از جمله مواردی که می‌توان از آن به عنوان منبعی برای علم [[اهل بیت]] نام برد، و در چندین روایت نقل شده در کتاب بصائر به آن اشاره شده است، مسأله عروج روحانی و انتقال روح امام به آسمان‌ها و عرش در هر شب جمعه می‌باشد. در روایات آمده است که روح [[امام]] پس از عروج با روح [[انبیاء]] و اوصیاء ملاقات کرده و به طواف عرش الهی می‌پردازند و تا زمانی که سرشار از علم و معرفت نشدند به ابدان خود باز نمی‌گردند. نمونه ای از روایات:
::::::الامام الصادق: {{عربی|اندازه=150%|"وَ اللَّهِ إِنَّ أَرْوَاحَنَا وَ أَرْوَاحَ النَّبِيِّينَ لَتُوَافي الْعَرْشَ لَيْلَةَ كُلِّ جُمُعَةٍ فَمَا تُرَدُّ فِي أَبْدَانِنَا إِلَّا بِجَمِّ الْغَفِيرِ مِنَ الْعِلْم"}}<ref>«به خدا سوگند، ارواح ما و ارواح پیامبران همگی نزد عرش در هر شب جمعه بر‌آیند، پس در بدنهای ما جز مقدار فراوانی از علم قرار داده نمی‌شود.» ،بصائر الدرجات، ص ١٣٢، ح ٦. </ref>. {{عربی|اندازه=150%|"عَنْ يُونُسَ بْنِ أَبِي الْفَضْلِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ {{ع}} قَالَ: مَا مِنْ لَيْلَةِ جُمُعَةٍ إِلَّا وَ لِأَوْلِيَاءِ اللَّهِ فِيهَا سُرُورٌ قُلْتُ كَيْفَ ذَاكَ جُعِلْتُ فِدَاكَ قَالَ إِذَا كَانَتْ لَيْلَةُ الْجُمُعَةِ وَافَى رَسُولُ اللَّهِ الْعَرْشَ وَ وَافَى الْأَئِمَّةُ الْعَرْشَ وَ وَافَيْتُ مَعَهُمْ فَمَا أَرْجِعُ إِلَّا بِعِلْمٍ مُسْتَفَادٍ وَ لَوْ لَا ذَلِكَ لَنَفِدَ مَا عِنْدَنَا"}}‏.<ref>«امام صادق{{ع}} فرمود: شب جمعه‌اى نباشد، جز اينكه براى اولياء اللّٰه در آن شب سرورى هست. راوى گويد عرض كردم: قربانت گردم آن سرور چيست‌؟ فرمود: چون شب جمعه شود، پيغمبر{{صل}} و ائمة{{عم}} به عرش برآيند و من هم با ايشان برآيم و جز اين نباشد كه با علم استفاده شده برگردم و اگر چنين نبود، آنچه نزدمان هست نابود ميشد.» ،بصائر الدرجات، ص ١٣1، ح ۵. </ref>. روایات مربوط به این موضوع در اصول کافی ذیل بابی با عنوان "في انّ الائمة {{عم}} یزدادون في لیلة الجمعة" نقل شده است <ref>ر.ک، کلینی، پیشین، ج ١ ،ص ٢٥٣ ـ ٢٥٤</ref>»<ref>[[بررسی غلو در روایات علم اهل بیت از کتاب بصائر الدرجات (پایان‌نامه)|بررسی غلو در روایات علم اهل بیت از کتاب بصائر الدرجات]]، ص ۶۲.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۱. آقای رنجبر (پژوهشگر وبگاه راسخون).}}
[[پرونده:11969.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[جواد رنجبر|رنجبر]]]]
آقای '''[[جواد رنجبر|رنجبر]]'''، در مقاله ''«[http://rasekhoon.net/article/show/173509/%DA%A9%D9%86%DA%A9%D8%A7%D8%B4%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D9%81%DB%8C%D8%AA-%D9%88%D8%B3%D8%B1%DA%86%D8%B4%D9%85%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D9%84%D9%85-%D8%A7%D9%87%D9%84-%D8%A8%DB%8C%D8%AA(%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85)/)/ کنکاشی در کیفیت و سرچشمه‌های علم امام]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«یکی دیگر از راه‌های ازدیاد و کسب علم خاصّ [[امام]]، عروج روح ایشان و روح [[پیامبر اکرم]]{{صل}} در شب‌های جمعه به عرش است؛ و هنگام برگشتن روح به بدن کسب علم کرده بودند؛ آن چنان که در حدیث مفضل از [[امام صادق]]{{ع}} است: {{عربی|اندازه=155%|"قال: انّ لَنا فِی کلّ لیلة جمعة سروراً. قلت: و ادک الله و ما ذاک؟ قال: ادا کان لیلة الجمعة وافَی رسول الله {{صل}} العرشَ وَ وافَی الائمه {{عم}} معه و وافَینا معهم، فلا تَرُدُّ ارواحُنا ابداننا الا یعلم مستفاد، و لولا ذلک لا نفدنا"}}. <ref>«فرمود: براى ما در هر شب جمعه شادى و سروريست. عرض كردم: خدا افزايشت دهد، آن سرور چيست‌؟ فرمود: چون شب جمعه شود، پيغمبر{{صل}} به عرش خدا برآيد و ائمه{{عم}} برآيند و ما نيز با ايشان برآئيم، پس ارواح ما به بدنهايمان باز نگردد، مگر با علمى كه استفاده شده باشد و اگر چنين نباشد علم ما نابود گردد.»</ref> و در پایان حدیث می‌فرمایند: اگر این گونه به ما علم افزوده نشود، هر آینه علم ما پایان می‌یابد»<ref>[http://rasekhoon.net/article/show/173509/%DA%A9%D9%86%DA%A9%D8%A7%D8%B4%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D9%81%DB%8C%D8%AA-%D9%88%D8%B3%D8%B1%DA%86%D8%B4%D9%85%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D9%84%D9%85-%D8%A7%D9%87%D9%84-%D8%A8%DB%8C%D8%AA(%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85)/)/ کنکاشی در کیفیت و سرچشمه‌های علم امام].</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

==پرسش‌های وابسته==
{{پرسش‌های وابسته}}
{{ستون-شروع|3}}
# [[اقسام و انواع علم معصوم کدام‌اند؟ (پرسش)]]
# [[علم معصوم مطلق چیست و مصداق‌های آن کدام‌اند؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم معصوم مراتب و درجات دارند؟ (پرسش)]]
# [[علم باطنی معصوم به چه معناست؟ (پرسش)]]
# [[علم ذاتی معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[علم غیر ذاتی معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[علم اکتسابی یا علم مستفاد معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[علم موهوبی و موهبتی یا علم لدنی معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[علم تام یا کامل معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[علم محدود معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[علم دفعی معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[علم تدریجی معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[علم اجمالی معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[علم تفصیلی معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[علم حصولی معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[علم حضوری معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[علم فعلی یا دائمی معصوم به چه معناست؟ (پرسش)]]
# [[علم شأنى یا استعدادی یا ارادی و اختیاری معصوم به چه معناست؟ (پرسش)]]
# [[فرق بین علم فعلی و شأنى معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم معصوم متوقف بر اراده اوست یا بر صرف التفات و توجه؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم معصوم مراتب و درجات دارد؟ (پرسش)]]
# [[فرق علم پیامبر با امام چیست؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم پیامبران از لحاظ مرتبه یکسان است؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم پیامبران و امامان از لحاظ مرتبه یکسان یا متفاوت است؟ (پرسش)]]
# [[فرق بین علم معصوم و علم فرشتگان چیست؟ (پرسش)]]
# [[آیا پیامبران پیش از آغاز وحی و نبوت و امامان پیش از تصدی امامت از علم ویژه معصوم برخوردار بوده‌اند؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم معصوم در شب قدر نازل می‌شود؟ (پرسش)]]
# [[امام معصوم از چه زمانی صاحب علم ویژه می‌شود؟ (پرسش)]]
# [[آیا غیر معصوم می‌تواند از علوم ویژه معصوم آگاهی یابد؟ (پرسش)]]
# [[تفاوت علم خدا و معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[آیا مقام علم معصوم به غیر معصوم داده می‌شود؟ (پرسش)]]
# [[شرایط دستیابی غیر معصوم به علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[غیر معصوم از چه راهی می‌تواند به علم معصوم آگاهی یابد؟ (پرسش)]]
# [[آیا غیر معصوم وظیفه دارد به دنبال فراگیری علوم معصوم باشد؟ (پرسش)]]
# [[آیا آگاهی غیر معصوم از علم ویژه معصوم با حکمت الهی در امتحان او منافات ندارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا از راه غیر مشروع می‌توان به علم ویژه معصوم دست یافت؟ (پرسش)]]
## [[آیا آگاهی از علم معصوم با سحر و جادو قابل دسترسی است؟ (پرسش)]]
# [[رابطه علم معصوم با علم مکنون یا مستأثر چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه علم معصوم با اجتباء الهی چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه علم معصوم با بداء الهی چیست؟ (پرسش)]]
{{پایان}}
{{پایان}}

==[[:رده:آثار علم معصوم|منبع‌شناسی جامع علم معصوم]]==
{{پرسش‌های وابسته}}
{{ستون-شروع|3}}
* [[:رده:کتاب‌شناسی کتاب‌های علم معصوم|کتاب‌شناسی علم معصوم]]؛
* [[:رده:مقاله‌شناسی مقاله‌های علم معصوم|مقاله‌شناسی علم معصوم]]؛
* [[:رده:پایان‌نامه‌شناسی پایان‌نامه‌های علم معصوم|پایان‌نامه‌شناسی علم معصوم]].
{{پایان}}
{{پایان}}

==پانویس==
{{یادآوری پانویس}}
{{پانویس2}}

[[رده:علم معصوم]]
[[رده:پرسش‌های جامع امامت و ولایت]]
[[رده:پرسش‌های علم معصوم]]
[[رده:(از): پرسش‌هایی با ۱۱ پاسخ]]
[[رده:(از): پرسش‌های علم غیب معصوم با ۱۱ پاسخ]]

آیا علم معصوم در شب جمعه نازل می‌شود؟ (پرسش)

2019-01-12T09:27:08Z

Basim: /* پاسخ های دیگر */

{{پرسش غیرنهایی}}
{{جعبه اطلاعات پرسش
| موضوع اصلی = [[علم معصوم (پرسش)|بانک جامع پرسش و پاسخ علم معصوم]]
| موضوع فرعی = آیا [[علم معصوم]]{{ع}} در شب جمعه نازل می‌شود؟
| تصویر = 7626626252.jpg
| اندازه تصویر = 200px
| نمایه وابسته = [[اقسام علم معصوم (نمایه)|اقسام علم معصوم]]
| مدخل اصلی = [[علم معصوم]]
| موضوعات وابسته =
| پاسخ‌دهنده =
| پاسخ‌دهندگان =[[علامه طباطبایی]]؛ [[محمد جواد فاضل لنکرانی|فاضل لنکرانی]]؛ [[خلیل منصوری رامسری|منصوری رامسری]]؛ [[سید علی هاشمی|هاشمی]]؛ [[محمد حسن وکیلی|وکیلی]]؛ [[محمد زمان رستمی|رستمی]]، [[طاهره آل‌بویه|آل‌بویه]]؛ [[اصغر غلامی|غلامی]]؛ [[سید ابراهیم افتخاری|افتخاری]]؛ [[علی کرباسی‌زاده|کرباسی‌زاده]]، [[محمد جعفر رضایی|رضایی]]؛ [[داود افقی|افقی]]
}}
'''آیا [[علم معصوم]]{{ع}} در شب جمعه نازل می‌شود؟''' یکی از پرسش‌های مرتبط به بحث '''[[علم معصوم (پرسش)|علم معصوم]]''' است که می‌توان با عبارت‌های متفاوتی مطرح کرد. برای بررسی جامع این سؤال و دیگر سؤال‌های مرتبط، یا هر مطلب وابسته دیگری، به مدخل اصلی '''[[علم معصوم]]''' مراجعه شود.

==عبارت‌های دیگری از این پرسش==

==پاسخ‌ نخست==
[[پرونده:39587474.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[علامه طباطبایی]]]]
::::::'''[[علامه طباطبایی]]''' در دو کتاب ''«[[در محضر علامه طباطبایی (کتاب)| در محضر علامه طباطبایی]]»'' و ''«[[پژوهشی در باب علم امام (کتاب)|پژوهشی در باب علم امام]]»'' در این باره گفته است:
::::::*«'''سؤال''': آیا این مطلب که در کتاب "بصائر الدرجات" در روایات متعدد آمده که ارواح [[ائمه]]{{عم}} شب‌های جمعه بالا می‌رود از آن جمله در روایتی از [[امام صادق]]{{ع}} آمده است: شب جمعه‌ای نیست مگر اینکه اولیای خدا سرور ویژه‌ای در آن دارند. هنگامی که شب جمعه فرا می‌رسد، رسول خدا{{صل}} با عرش ارتباط برقرار می‌کند، و من نیز همراه با او با عرش تماس حاصل می‌کنم و در نتیجه با علمی که از آنجا بهره برده‌ام باز می‌گردم. و اگر این نبود، قطعاً آنچه در نزد ما است پایان می‌پذیرفت<ref>{{عربی|اندازه=120%|«مَا مِنْ لَيْلَةِ جُمُعَةٍ إِلَّا وَ لِأَوْلِيَاءِ اللَّهِ فِيهَا سُرُورٌ قُلْتُ كَيْفَ ذَاكَ جُعِلْتُ فِدَاكَ قَالَ إِذَا كَانَتْ لَيْلَةُ الْجُمُعَةِ وَافَى رَسُولُ اللَّهِ الْعَرْشَ وَ وَافَى الْأَئِمَّةُ الْعَرْشَ وَ وَافَيْتُ مَعَهُمْ فَمَا أَرْجِعُ إِلَّا بِعِلْمٍ مُسْتَفَادٍ وَ لَوْ لَا ذَلِكَ لَنَفِدَ مَا عِنْدَنَا»}}؛ بحار الانوار، ج۲۲، ص۵۵۲، ح۹، و ج۲۶، ص۹۰، ح۹؛ بصائر الدرجات، ج‏۱، ص: ۱۳۱، ح۵.</ref>. با روایات گذشته {{عربی|اندازه=150%|«إذا شاؤُوا عَلِمُوا»}}<ref>«اگر بخواهند خواهند دانست»</ref>منافات ندارد؟ '''جواب''': اشکال ندارد که {{عربی|اندازه=155%|«إذا شاؤُوا عَلِمُوا»}}<ref>«اگر بخواهند خواهند دانست»</ref> از راه صعود ارواح آنها در شب‌های جمعه باشد.
::::::*'''سؤال''': آیا از این دسته روایت "روایات افزایش علم [[ائمه]]{{عم}} در شبهای جمعه" و روایات عَرضِ اعمال <ref>بحار الانوار، ج۲۳، ص۳۳۳، روایات باب۲۰.</ref> به دست نمی‌آید که علوم آنان تدریجی است، نه اینکه دفعی باشد و به یکبارگی از [[حضرت رسول]]{{صل}} دریافته باشند؟ '''جواب''': علوم آنان دفعی است، گرچه معلوم تدریجی باشد، پس علم به معلوم تدریجی دارند، نه اینکه خود علم تدریجی باشد. تعلیم [[رسول الله]]{{صل}} به [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} مثل تعلیم رایج در میان ما تدریجی نبوده، بلکه دفعةً واحدةً بوده است. چنانچه تعلّم [[حضرت رسول]]{{صل}} نیز دفعی بوده است. خداوند متعال می‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| وَنَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَانًا لِّكُلِّ شَيْءٍ}}﴾}} <ref> و بر تو این قرآن را فرو فرستادیم که بیانگر هر چیز؛ سوره نحل، آیه: ۸۹.</ref> زیرا کلمه {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|لِّكُلِّ شَيْءٍ}}﴾}} یعنی همه چیز، با تدریج سازگار نیست. به طور کلی باید توجّه داشت که روز مبعث، روز رسالت است و از سوره {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|اقْرَأْ بِاسْمِ}}﴾}}<ref>سوره علق، آیه:۱.</ref> که سیاق آیاتش بیانگر آن است که نخستین سوره‌ای است که بر [[رسول خدا]]{{صل}} نازل شده، نیز برمی‌آید که نبوت قبل از رسالت بوده است، و از آیات دیگر استفاده می‌شود که قرآن دفعةً واحدةً و یکباره در شب ۱۹ یا ۲۱ یا ۲۳ ماه همان سال نازل گردیده است. خداوند متعال می‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةٍ مُبَارَكَةٍ}}﴾}}<ref>بی گمان ما قرآن را در شب خجسته‌ای فرو فرستادیم؛ سوره دخان، آیه۳.</ref> و می‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ}}﴾}}<ref>مسلّماً ما قرآن را در شب قدر فرو فرستادیم؛ سوره قدر، آیه۱.</ref> سپس در طول بیست و سه سال تدریجاً نازل شده و سوره حمد به خصوص دو مرتبه نازل شده است.
::::::*'''سؤال''': در روایات آمده است: ارواح انبیا و اوصیا و [[ائمه]]{{عم}} شب‌های جمعه به عرش بالا می‌روند و از آنجا علومی استفاده می‌کنند<ref>در بصائر الدرجات، ص۱۳۱ ضمن حدیثی از امام صادق{{ع}} آمده است: "به ارواح انبیا و اوصیانی که از دنیا رفته‌اند، و نیز به روح وصی‌ای که در میان شما زندگی می‌کند، اجازه داده می‌شود که به آسمان صعود کنند تا اینکه به عرش پروردگار برسند... آنگاه انبیاء و اوصیاء در حالی که سرشار از شادمانی هستند، و وصی‌ای که در میان شما زندگی می‌کند بسیار به علمش افزوده می‌گردد.»</ref> آیا این روایات درست هستند؟ '''جواب''': درباره [[ائمه]]{{عم}} چنین وارد شده است؛ ولی درباره [[انبیاء]]{{عم}} ندیده‌ام، چه مانعی دارد که علومی به ایشان اعطا شود؟!
::::::*'''سؤال''': در عده‌ای از روایات آمده است: [[ائمه]]{{عم}} علم آسمان و زمین و آنچه در آنهاست و علم وقایع گذشته و آینده را می‌دانند. آیا روایات مربوط به افزوده شدن علوم آن بزرگواران در شب های جمعه با این دسته از روایات منافات ندارند؟ '''جواب''': خیر، از این دسته از روایات برمی‌آید که آنان به {{عربی|اندازه=150%|« مَا كَانَ وَ مَا يَكُون‏‏»}}<ref>«آنچه که بود و آنچه که خواهد بود»</ref>عالِمند، امّا از راهی که در روایات گذشته مطرح شده است، یعنی شب‌های جمعه بالا می‌روند و بر علومشان افزوده می‌گردد»<ref> [[در محضر علامه طباطبایی (کتاب)| در محضر علامه طباطبایی]] صفحه ۲۰۰ الی ۲۰۳ و [[پژوهشی در باب علم امام (کتاب)|پژوهشی در باب علم امام]]، ص۱۴۸الی ۱۵۱.</ref>.

== پاسخ های دیگر==
{{یادآوری پاسخ}}
{{جمع شدن|۱. حجت الاسلام و المسلمین محمد جواد فاضل لنکرانی؛}}
[[پرونده:11736.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[محمد جواد فاضل لنکرانی|فاضل لنکرانی]]]]
حجت الاسلام و المسلمین '''[[محمد جواد فاضل لنکرانی]]''' در بیاناتی با موضوع ''«[http://www.j-fazel.com/persian/lecture/9482/ همگرایی قیام امام حسین با علم حضرت به شهادت خود و یارانش]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«[[آیا علم معصوم قابلیت افزایش دارد؟ (پرسش)|ائمه دائماً در حال ازدیاد علم هستند]] و [[ازدیاد علم ائمه]] و حتی [[علم نبی]] منحصر به دنیا هم نیست. حتی در عالم آخرت مقام [[ازدیاد علم]] برای آنها محفوظ است. اگر کسی این مطلب را در متون [[روایات]] بررسی کند به خوبی آن را می‌بیند. گاهی اوقات اشکال می‌کنند این چه علمی است که برای [[ائمه]] خود درست می‌کنید و می‌گويید روز به روز علم‌شان بیشتر می‌شود، آيا [[علم پیامبر]] که [[اعظم خلق]] خداست از اینها کمتر است؟ پاسخ اين است که در [[روایات]] وارد شده هر علمی که در لیله‌ جمعه به ائمه افاضه می‌شود، قبل از آن به [[پیامبر]]{{صل}} و [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} و امام‌های ديگر و لو از دنیا رفته باشند اعطا می‌شود.
::::::بعضی از بزرگان تصریح نموده‌اند وقتی [[امام]]{{ع}} به دنیا می‌آید یک [[قوه‌ قدسیه‌ نوری]] در او قرار داده می‌شود که [[منبع علم]] اينان هم هست. قطع نظر از این روایات که می‌فرماید [[ائمه]]{{عم}} از حین ولادت دارای یک [[قوه‌ الهیه]] هستند و [[آیه مبارکه تطهیر]] که [[مقام عصمت]] آنها را از حین ولادت و در تمام زمان حیاتشان استفاده می‌کنيد {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا‏‏}}﴾}} <ref> جز این نیست که خداوند می‌خواهد از شما [[اهل بیت]] هر پلیدی را بزداید و شما را به شایستگی پاک گرداند؛ سوره احزاب، آیه: ۳۳.</ref> در مسئله‌ علم، این گروه از روایات تصريح می‌نماید [[علم]] آنها روز به روز و هفته به هفته و ماه به ماه افزایش پیدا می‌کند، البته این [[افزایش علم]] منافات با اصل آن قوه ندارد و نمی‌توان از روایت دال بر وجود [[قوه قدسیه]] استفاده کرد از هنگام ولادت تمام علوم یک‌جا و دفعةً در اختیار آنها قرار داده شده است»<ref>[http://www.new.fazellankarani.com/persian/lecture/9483/ وبگاه پاسخ‌دهنده (محمد جواد فاضل لنکرانی).]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۲. حجت الاسلام و المسلمین هاشمی؛}}
[[پرونده:11720.JPG|100px|right|بندانگشتی|[[سید علی هاشمی ۱|سید علی هاشمی]]]]
حجت الاسلام و المسلمین دکتر '''[[سید علی هاشمی ۱|سید علی هاشمی]]'''، در مقاله ''«[[علم امام تام یا محدود؟ (مقاله)|علم امام تام یا محدود؟]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«برخی روایات به صراحت از افزایش‌پذیری علوم [[ائمه]]{{عم}} سخن گفته‌اند. در برخی از این روایات، آمده است که هر شب جمعه علومی بر علوم [[ائمه]]{{عم}} افزوده می‌شود. همچنین در روایات متعدد از آن حضرت نقل شده است که در شب قدر، از حوادث آن سال تا شب قدر سال بعد به [[امام]]{{ع}} خبر داده می‌شود. این علم شامل تمام خیر و شرهایی است که به بندگان می‌رسد؛ مرگ یا زندگی، فقر یا ثروت، توفیق زیارت خانه خداوند متعال و خلاصه تمام مقدرات بندگان تا شب قدر سال آینده بر امام عرضه می‌شود. این روایات مستفیض‌اند. در برخی از این روایات تصریح شده است که اگر این علوم نبود، امام نمی‌دانست در آن سال چه چیز محقق خواهد شد».<ref>[http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13950218001700 وبگاه خبرگزاری فارس]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۳. حجت الاسلام و المسلمین گنجی؛}}
[[پرونده:29837.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[حسین گنجی|گنجی]]]]
حجت الاسلام و المسلمین '''[[حسین گنجی]]''' در کتاب ''«[[امام‌شناسی ۱ (کتاب)|امام‌شناسی]]»'' در این‌باره گفته‌‌اند:
::::::«معنای ازدیاد [[علم امام]] در شب جمعه چیست؟
:::::*'''روایت اول''': [[اباحیی صنعانی]] نقل می‌کند که [[امام صادق]] {{ع}} به من فرمود: همانا برای ما در شب‌های جمعه منزلتی از منازل خاص است، عرض کردم: فدایت شوم چه منزلتی است که در شب‌های جمعه برای شما ایجاد می شود؟ حضرت فرمودند: در هر شب جمعه به ارواح طیبه همه انبیایی که از دنیا رفته‌أند و ارواح جانشینان آنها و روح آن وصی که در میان شما زندگی می‌کند (یعنی خود حضرت اجازه داده می‌شود که به آسمان رفته و در برابر عرش الهی قرار گیرند آن گاه هفت شوط طواف کرده و در کنار هر ستونی از ستون‌های عرش الهی دو رکعت نماز می‌خوانند، سپس به بدن‌های خود باز می‌گردند و وجودشان مملو از سرور و نشاط می‌گردد و آن وصی که در میان شما زندگی می‌کند بر می‌گردد در حالی که مجموعه‌ای از علوم و دانش‌ها به علم و دانش او اضافه شده است<ref>{{عربی|اندازه=120%|" عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ {{ع}} قَالَ قَالَ: يَا أَبَا يَحْيَى إِنَّ لَنَا فِي لَيَالِي الْجُمُعَةِ لَشَأْناً مِنَ الشَّأْنِ قَالَ فَقُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاكَ وَ مَا ذَلِكَ الشَّأْنُ قَالَ يُؤْذَنُ لِأَرْوَاحِ الْأَنْبِيَاءِ الْمَوْتَى وَ أَرْوَاحِ الْأَوْصِيَاءِ الْمَوْتَى وَ رُوحِ الْوَصِيِّ الَّذِي بَيْنَ ظَهْرَانَيْكُمْ يُعْرَجُ بِهَا إِلَى السَّمَاءِ حَتَّى تُوَافِيَ عَرْشَ رَبِّهَا فَتَطُوفَ بِهَا أُسْبُوعاً وَ يُصَلِّي عِنْدَ كُلِّ قَائِمَةٍ مِنْ قَوَائِمِ الْعَرْشِ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ تُرَدُّ إِلَى الْأَبْدَانِ الَّتِي كَانَتْ فِيهَا فَتُصْبِحُ الْأَنْبِيَاءُ وَ الْأَوْصِيَاءُ قَدْ مُلِئُوا وَ أُعْطُوا سُرُوراً وَ يُصْبِحُ الْوَصِيُّ الَّذِي بَيْنَ ظَهْرَانَيْكُمْ وَ قَدْ زِيدَ فِي عِلْمِهِ مِثْلُ جَمِّ الْغَفِيرِ."}}، کافی، ج ۱، ص ۲۵۳؛ مرآة العقول، ج ۳، ص ۱۰۴.</ref>
:::::*'''روایت دوم''': [[امام صادق]] {{ع}} می‌فرماید: هنگامی که شب جمعه فرا می‌رسد [[پیامبر|رسول خدا]] {{صل}} تا در برابر عرش الهی قرار می‌گیرد و امامان معصوم{{ع}} در جوار [[پیامبر|رسول خدا]] {{صل}} قرار می‌گیرند و ما هم در جوار آنها قرار می‌گیریم. پس ارواح ما به بدن‌هایمان بر نمی‌گردد مگر با علمی جدید و اگر این علم جدید و مستفاد نبود علم ما به پایان می‌رسید<ref>{{عربی|اندازه=120%|"إِذَا كَانَ لَيْلَةُ الْجُمُعَةِ، وَافى‏ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ الْعَرْشَ، وَ وَافَى الْأَئِمَّةُ عَلَيْهِمُ السَّلَامُ مَعَهُ، وَ وَافَيْنَا مَعَهُمْ، فَلَا تُرَدُّ أَرْوَاحُنَا إِلى أَبْدَانِنَا إِلَّا بِعِلْمٍ مُسْتَفَادٍ، وَ لَوْ لَاذلِكَ لَأَنْفَدْنَا"}}؛ کافی، ج ۱، ص ۲۵۶.</ref> پس این همه علم که [[اهل بیت]] {{عم}} دارند، علم کتاب و (...) چگونه به پایان می‌رسد اگر در شب‌های جمعه آن علم اضافه نشود؟ این چه علمی است؟ [[علامه مجلسی]] می‌نویسد: ممکن است منظور این باشد که بقاء همه علومی که [[اهل بیت]] دارند مشروط به آن حالتی باشد که در شب جمعه ایجاد می‌شود <ref>{{عربی|اندازه=150%|"یحتمل أن یکون بقاء ما عندهم من العلم مشروطة بتلک الحالة"}}؛ بحار الانوار، ج ۲۹، ص ۸۹.</ref>. این وجه صحیحی به نظر نمی‌رسد چون روایات کلمه "تزداد" را دارد نه بقاء را. ضمن این که در روایات، ارواح انبیاء هم شامل همین مطلب می‌شود، یعنی آنها هم بالا می‌روند برای ماندگاری و بقاء؟ این چنین نیست، بلکه بالا رفتن ارواح برای ازدیاد است که در روایات به آن اشاره شده است. '''احتمال دوم''': احتمال دارد که این علم مستفاد برای آن علومی باشد که به صورت اجمالی دارند و امکان استنباط تفصیل از آن علم اجمالی را به آنها می‌دهد و ممکن نیست اظهار آن علم مجمل بدون رفتن به عرش در شب‌های جمعه. یعنی [[اهل بیت]] {{ع}} علم اجمالی به همه کلیات دارند اما علم به مصادیقی که در این هفته چه وقایعی و با چه کیفیاتی اتفاق می‌افتد را ندارند. و در شب‌های جمعه علم تفصیلی به آنها داده می‌شود<ref>{{عربی|اندازه=120%|"ویحتمل أن یکون المستفاد تفصیلا لما علموا مجم ویمکنهم استنباط التفصیل منه"}}، بحار الانوار، ج ۲۹، ص ۸۹.</ref>. این حرف هم صحیح نیست؛ زیرا اگر قائل به این حرف بشویم آیا امامان معصوم{{ع}} که در شب جمعه به آسمان می‌روند همه علوم را به آنها می‌دهند یا قسمتی از علوم را؟ اگر بگوییم همه علوم را می‌دهند که برای شب‌های جمعه بعد چیزی باقی نمی‌ماند و اگر بگوییم قسمتی از علوم را می‌دهند که حضرات [[اهل بیت]]{{ع}} بسیاری از مطالب را تا روز قیامت به صورت جزئی و تفصیلی بیان کرده‌اند و بسیاری از نکته‌های ظریف و دقیق را گفته‌أند. نکته دیگر این که وقتی [[امام علی|حضرت علی]] {{ع}} می‌فرمایند: از من بپرسید قبل از آن که از میان شما بروم<ref>{{عربی|اندازه=120%|" سَلُونِي قَبْلَ أَنْ تَفْقِدُونِي "}}؛ وسائل الشیعه، ج ۱۵، ص ۱۲۸.</ref> آیا باید به انتظار شب جمعه بنشینند یا در همان لحظه هر چه بپرسند می‌توانند جواب دهند؟ خوب البته [[علامه مجلسی]] ظل نظر خود را نگفته‌اند بلکه تنها احتمال داده‌اند. '''احتمال سوم''': یا بگوییم منظور از "انفدنا" علم مخصوصی است به غیر از علم به حلال و حرام که بر [[پیامبر اکرم]] {{صل}} و [[ائمه اطهار]] {{عم}} ماه گذشته افاضه نشده است و در این زمان به [[امام مهدی|امام زمان]] {{ع}} را افاضه شده است و این یا علوم و معارف ربانی است و یا از امور بدای است، چنانچه به آن اشاره شده است و احتمال اخیر امور بدایی را بسیاری از اخبار تأیید می‌کند<ref>{{عربی|اندازه=120%|"او المراد انفدنا من علم مخصوص سوی الحلال والحرام لم یفض علی النبی والائمة المتقدمین علی وان افیض فی ذلک الوقت کما سیاتی وذلک اما من المعارف الربانیة او من الامور البدائیه کما مر منا الاشارة الیهما ویؤید الاخیر کثیر من الأخبار"}}، بحار الانوار، ج ۲، ص ۹۸.</ref> این احتمال هم به نظر ما غلط است. اما معارف ربانی که تمام آنها به صورت کامل به [[اهل بیت]] {{عم}} عطا شده است، و اما امور بدائی هم چنان که بیان شده حضرات [[اهل بیت]]{{ع}} حقیقت [[لوح محفوظ]]، لوح محو و لوح اثبات هستند و [[لوح محفوظ]] سماوی هم از تجلیات امامان معصوم{{ع}} است. بنابراین معنا ندارد که در شب جمعه به [[امام]]{{ع}} گفته شود که در فلان مسئله بدا حاصل می‌شود آن را نگوئید و در فلان مسئله بدا حاصل نمی‌شود، آن را بگویید» <ref>[[حسین گنجی|گنجی]]، [[امام‌شناسی ۱ (کتاب)|امام‌شناسی]]، ج۱، ص:۲۳۳ الی ۲۳۶ .</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۴. حجت الاسلام و المسلمین افتخاری؛}}
[[پرونده:136810.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[سید ابراهیم افتخاری|افتخاری]]]]
حجت الاسلام و المسلمین '''[[سید ابراهیم افتخاری]]''' در پایان‌نامه ''«[[بررسی مقایسه‌ای شئون امامت در مکتب قم و بغداد (پایان‌نامه)|بررسی مقایسه‌ای شئون امامت در مکتب قم و بغداد]]»'' در این‌باره گفته است:
::::::«یکی از موارد دیگری که در روایات محدثین مکتب قم، برای منبع و مأخذ [[علم امام]] به آن اشاره شده است، عروج روح [[امام]] به آسمان در هر شب جمعه و افزایش [[علم امام]] بعد از این اتفاق است، این منبع [[علم امام]] به قدری مهم است که [[امامان]] در جواب اصحابشان فرموده‌اند که اگر علم ما افزایش نیابد، تمام می‌شود.
::::::[[صفار]] روایاتی را نقل می‌کند مبنی بر اینکه در هر شب جمعه، فرشتگان و پیامبران و اوصیاءِ از دنیا رفته و ارواح اوصیاء و امامی که در میان مردم است "یعنی [[امام]] هر زمان"، به آسمان عروج کرده و هفت بار دور عرش الهی طواف کرده و خداوند را تسبیح و تقدیس می‌کنند و بعد در کنار هر رکنی از ارکان عرش، دو رکعت نماز می‌خوانند و بر می‌گردند، آنگاه پیامبران و اوصیاء و روح وصی زنده، در درون خودشان احساس شادی زیادی می‌کنند و به [[امام]] زنده و امامان دیگر، الهامی از علم می‌شود، که علمشان افزایش پیدا می‌کند. [[امام صادق]]{{ع}}، در تعلیل این نکته می‌فرماید، اگر چنین نباشد، علم ما تمام می‌شود.
::::::بنا به روایات نقل شده در کافی، در هر شب جمعه، روح امامی که در میان شماست "[[امام]] زمان شما"، به همراه ارواح پیامبران و امامان درگذشته، به آسمان عروج کرده و هفت دور عرش الهی را طواف کرده و در کنار هر رکنی از ارکان عرش، دو رکعت نماز خوانده و سپس به بدن مادی خود بر می‌گردد و وقتی صبح می‌شود، علم امامی که در میان شماست "[[امام]] زمان شما" به مقداری زیادی افزوده شده است.
::::::[[امام باقر]]{{ع}} به این نکته اشاره می‌کند، که [[علم امام]] همیشه باید در حال افزایش باشد و اگر این علم افزایش پیدا نکند، ایشان بدون علم می‌شوند، و افزایش [[علم امام]] هم به این صورت است که ابتدا این علم جدید به [[پیامبر اکرم]]{{صل}} عرضه شده و سپس از طریق ایشان، به امامان بعد از خودش تا به من برسد. طبق این مبنا، این افزایش علوم شامل [[پیامبر اکرم]]{{صل}} و امامان قبلی هم می‌شود و اینگونه نیست که [[علم امام]] فعلی، از علم امامان قبل از خودش و [[پیامبر اکرم]]{{صل}} بیشتر باشد.
::::::عرضه اعمال انسان‌ها به [[امام]]: خداوند با عرضه اعمال انسان‌ها به [[امام]]، [[علم امام]] را در مورد اعمال و رفتار انسان‌ها افزایش می‌دهد و همین امر به [[امامت]] [[امام]] کمک کرده و او بهتر می‌تواند به وظایف خودش در جامعه بپردازد.
::::::در همان روایتی که قبلاً در مورد وجود ستونی از نور برای [[امام]]، از [[شیخ صدوق]] نقل کردیم، به این نکته تصریح می‌کرد که یکی از مسائلی را که [[امام]] در آن ستون نور می‌بیند، اعمال انسانهاست<ref>{{عربی|اندازه=130%|« وَ فِي حَدِيثٍ آخَرَ إِنَّ الْإِمَامَ مُؤَيَّدٌ بِرُوحِ الْقُدُسِ وَ بَيْنَهُ وَ بَيْنَ اللَّهِ عَمُودٌ مِنْ نُورٍيَرَى فِيهِ أَعْمَالَ الْعِبَادِ وَ كُلَّمَا احْتَاجَ إِلَيْهِ لِدَلَالَةٍ اطَّلَعَ عَلَيْهِ وَ يَبْسُطُهُ فَيَعْلَمُ وَ يُقْبَضُ عَنْهُ فَلَا يَعْلَم»}}؛ صدوق، عيون أخبار الرضا، ج۱، ص: ۲۱۴.</ref> خداوند به این وسیله، [[امام]] را از اعمال انسانها مطلع می‌کند.
::::::[[کلینی]] در روایتی از [[امام رضا]]{{ع}} نقل می‌کند که ایشان با استناد به آیه شریفه {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| وَقُلِ اعْمَلُواْ فَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَرَسُولُهُ وَالْمُؤْمِنُونَ}}﴾}} <ref> و بگو (آنچه در سر دارید) انجام دهید، به زودی خداوند و پیامبرش و مؤمنان کار شما را خواهند دید؛ سوره توبه، آیه: ۱۰۵.</ref> می‌فرماید: اعمال شما، هر روز و شب بر من عرضه می‌شود. [[امام رضا]]{{ع}} در این حدیث شریف، [[علی]]{{ع}} را مصداق آن "مؤمن" ذکر شده در قرآن می‌داند و این گونه به شیعیانش اعلام می‌کند که همیشه از وضع آنها با خبر و مطلع است<ref>{{عربی|اندازه=120%|« عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبَانٍ الزَّيَّاتِ وَ كَانَ مَكِيناً عِنْدَ الرِّضَا {{ع}} قَالَ‏ قُلْتُ لِلرِّضَا{{ع}}ادْعُ اللَّهَ لِي وَ لِأَهْلِ بَيْتِي فَقَالَ أَ وَ لَسْتُ أَفْعَلُ وَ اللَّهِ إِنَّ أَعْمَالَكُمْ لَتُعْرَضُ عَلَيَّ فِي كُلِّ يَوْمٍ وَ لَيْلَةٍ قَالَ فَاسْتَعْظَمْتُ ذَلِكَ فَقَالَ لِي أَ مَا تَقْرَأُ كِتَابَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ قُلِ اعْمَلُوا فَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَ رَسُولُهُ وَ الْمُؤْمِنُونَ‏ قَالَ هُوَ وَ اللَّهِ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ {{ع}}»}}؛ کلینی، کافی، ج۱، ص۲۱۹.</ref> »<ref>[[بررسی مقایسه‌ای شئون امامت در مکتب قم و بغداد (پایان‌نامه)|بررسی مقایسه‌ای شئون امامت در مکتب قم و بغداد]]، ص: ۷۲، ۷۳</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۵. حجت الاسلام و المسلمین وکیلی؛}}
[[پرونده:11670.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[محمد حسن وکیلی|وکیلی]]]]
حجت الاسلام و المسلمین '''[[محمد حسن وکیلی]]''' در دو مقاله ''«[http://erfanvahekmat.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87/%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%BA%DB%8C%D8%A8_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_(%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87_%D9%88_%D8%A7%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%84)#_bref10 علم غیب امام]»'' و ''«[http://erfanvahekmat.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87/%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%BA%DB%8C%D8%A8_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_(%D8%AA%D8%A8%DB%8C%DB%8C%D9%86_%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%AF%D8%A7%D9%84%DB%8C_%D9%88_%D8%B5%D8%AD%DB%8C%D8%AD)علم غیب امام (تبیین دیدگاه اعتدالی و صحیح)]»'' در این باره گفته است:
:::::*«روایات هم یک‌صدا از تعلیم حضرت [[پبامبر|رسول‌الله]]{{صل}} توسط [[جبرائیل]] صحبت می‌کند و به‌ صراحت می‌فرماید که [[ائمه]]{{عم}} علم‌شان افزوده می‌شود و [[مرحوم مجلسی]] در جلد بیست و‌ شش بحار‌الانوار بابی دارند با این عنوان: {{عربی|اندازه=150%|«باب أنهم{{عم}} يزادون و لو لا ذلك لنفد ما عندهم و إن أرواحهم تعرج إلى السماء في ليلة الجمعة»}}<ref>«بخش مرتبط با روایاتی که ثابت می‌کند علم ایشان افزون می‌گردد و اگر اینطور نبود آنچه که در اختیار دارند از بین می‌رفت و ارواح ایشان در شب جمعه به سوی آسمان بالا می‌رفت»</ref> و در آن قریب به چهل حدیث ذکر می‌کنند»<ref>[http://erfanvahekmat.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87/%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%BA%DB%8C%D8%A8_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_(%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87_%D9%88_%D8%A7%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%84) علم غیب امام (تاریخچه و اقوال)، فصلنامه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام]</ref>.
:::::*«افزایش [[علم امام]]{{ع}} دو معنا دارد:
::::::۱. نوعی از علومی که دائماً به [[امام]]{{ع}} افزوده می‌شود، همان سیر نفس [[امام]]{{ع}} در عالم کلیات و تجلی اسماء کلیه الهیه است، که همواره و پی‌در‌پی تحقق می‌پذیرد و این تجلیات اسمائی و صفاتی مافوق عالم حس و خیال و عقل می‌باشد. از این نوع تجلیات به سفر دوم از اسفار اربعه یعنی سیر فی‌الحق و فی‌الله تعبیر می‌کنند که پایان ناپذیر است.
::::::طبق روایات در شب‌های جمعه [[ائمه]]{{عم}} به عرش الهی می‌روند و بازمی‌گردند و بر قلوبشان علومی خاص افاضه می‌شود؛ شاید این علوم از این دست باشد: از [[امام صادق]]{{ع}} نقل شده که فرمود: به درستی که برای ما در شب‌های جمعه جایگاه ویژه‌ای می‌باشد. عرض کردم فدایت شوم، کدام جایگاه؟ فرمود به فرشتگان و پیامبران و اوصیای مرده و ارواح اوصیاء و وصی در میان شما اذن داده می‌شود که به آسمان عروج نمایند، پس ایشان یک هفته گرد عرش پروردگارشان می‌گردند و طواف می‌نمایند در حالیکه می‌گویند، بسیار پاک و منزه و پر قداست است پروردگار فرشتگان و پروردگار روح "سبوح قدوس رب الملائکة والروح". زمانی که از طواف نمودن فارغ گردند پشت هر ستونی دو رکعت نماز به جای می‌آورند. سپس همه می‌روند؛ پس فرشتگان پس از تلاش فراوانی که خداوند متعال قرار داده -که این تلاش ناشی از بزرگداشتشان از آنچه می‌بینند می‌باشد، که به همان اندازه از این تلاش و ترس بر آنان افزوده می‌گردد- منصرف گردیده می‌روند، هم چنین پیامبران و اوصیا و ارواح زندگان منصرف می‌گردند در حالیکه بسیار شگفت زده می‌باشند و برای خود بسیار شادامانند. به وصی و اوصیاء الهامی از علم [[الهام]] شده است، علمی بسیار و سرشار که هیچ کس از ایشان شادمان‌تر نیست. این امر را مخفی نگاهدار که به خدا قسم این مسأله نزد او بسیار پراهمیت تر و عزیزتر از هر امر مهم دیگر می‌باشد. فرمود ای محبور مورد تنعم قرار گرفته به خدا قسم اقرار به مطلبی که بیان کردم به کسی [[الهام]] نمی‌گردد مگر اینکه از صالحان و پارسایان باشد. عرض کردم به خدا قسم من مقدار زیادی از صلاح و پارسایی ندارم. [[امام]]{{ع}} فرمود به خداوند دروغ نگو، همانا خداوند متعال تو را صالح و پارسا نامید آنجا که می‌فرماید: ایشان همراه کسانی هستند که خداوند متعال بر ایشان نعمت قرار داد از پیامبران و راستگویان و شهدا و صالحان. صالحان یعنی کسانی که به ما و به [[امیر المؤمنین]]{{ع}} و فرشتگان خداوند و پیامبران او و به تمام حجت‌های خداوند بر او و بر محمد و آل پاک و طاهرین دیندار او ایمان آورده‌اند<ref>«عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ قَالَ: إِنَّ لَنَا فِي لَيَالِي الْجُمُعَةِ لَشَأْناً مِنَ الشَّأْنِ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ أَيَّ شَأْنٍ قَالَ يُؤْذَنُ لِلْمَلَائِكَةِ وَ النَّبِيِّينَ وَ الْأَوْصِيَاءِ الْمَوْتَى وَ الْأَرْوَاحِ الْأَوْصِيَاءِ وَ الْوَصِيِّ الَّذِي بَيْنَ ظَهْرَانَيْكُمْ يُعْرَجُ بِهَا إِلَى السَّمَاءِ فَيَطُوفُونَ بِعَرْشِ رَبِّهَا أُسْبُوعاً وَ هُمْ يَقُولُونَ سُبُّوحٌ قُدُّوسٌ رَبُّ الْمَلَائِكَةِ وَ الرُّوحِ حَتَّى إِذَا فَرَغُوا صَلَّوْا خَلْفَ كُلِّ قَائِمَةٍ لَهُ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ يَنْصَرِفُونَ فَتَنْصَرِفُ الْمَلَائِكَةُ بِمَا وَضَعَ اللَّهُ فِيهَا مِنَ الِاجْتِهَادِ شديد [شَدِيداً] إِعْظَامُهُمْ لِمَا رَأَوْا وَ قَدْ زِيدَ فِي اجْتِهَادِهِمْ وَ خَوْفِهِمْ مِثْلُهُ وَ يَنْصَرِفُ النَّبِيُّونَ وَ الْأَوْصِيَاءُ وَ أَرْوَاحُ الْأَحْيَاءِ شَدِيداً عَجَبُهُمْ وَ قَدْ فَرِحُوا أَشَدَّ الْفَرَحِ لِأَنْفُسِهِمْ وَ يُصْبِحُ الْوَصِيُّ وَ الْأَوْصِيَاءُ قَدْ أُلْهِمُوا إِلْهَاماً مِنَ الْعِلْمِ عِلْماً مِثْلَ جَمِّ الْغَفِيرِ لَيْسَ شَيْ‌ءٌ أَشَدَّ سُرُوراً مِنْهُمْ اكْتُمْ فَوَ اللَّهِ لَهَذَا أَعَزُّ عِنْدَ اللَّهِ مِنْ كَذَا وَ كَذَا عِنْدَكَ حِصَنَةً قَالَ يَا مَحْبُورُ وَ اللَّهِ مَا يُلْهَمُ الْإِقْرَارُ بِمَا تَرَى إِلَّا الصَّالِحُونَ قُلْتُ وَ اللَّهِ مَا عِنْدِي‌ كَثِيرُ صَلَاحٍ قَالَ لَا تَكْذِبْ عَلَى اللَّهِ فَإِنَّ اللَّهَ قَدْ سَمَّاكَ صَالِحاً حَيْثُ يَقُولُ فَأُولئِكَ مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ وَ الصِّدِّيقِينَ وَ الشُّهَداءِ وَ الصَّالِحِينَ يَعْنِي الَّذِينَ آمَنُوا بِنَا وَ بِأَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ وَ مَلَائِكَتِهِ وَ أَنْبِيَائِهِ وَ جَمِيعِ حُجَجِهِ عَلَيْهِ وَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطَّيِّبِينَ الطَّاهِرِينَ الْأَخْيَارِ الْأَبْرَارِ السَّلَامُ»؛ بحار‌الأنوار، ج‌۲۶، ص ۸۸.</ref>
::::::۲. نوع دیگر از علومی که افزوده می‌شود، علم به‌همین حقائق مادی و خصوصیات عالم طبع است که به تناسب شرایط زمان و مکان از باطن امام بر ظاهر تنزل می‌کند، و امام بدان تفصیلاً و در عالم ظاهر آگاه می‌شوند. این علوم در قالب انواع گوناگونی از مکاشفات سمعی و بصری و غیرحسی برای ائمه تحقق پیدا می‌کند: {{عربی|اندازه=155%|«عَنْ أَبِي بَصِيرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام يَقُولُ إِنَّا لَنُزَادُ فِي اللَّيْلِ وَ النَّهَارِ وَ لَوْ لَمْ نُزَدْ لَنَفِدَ مَا عِنْدَنَا قَالَ أَبُو بَصِيرٍ جُعِلْتُ فِدَاكَ مَنْ يَأْتِيكُمْ بِهِ قَالَ إِنَّ مِنَّا مَنْ يُعَايِنُ وَ إِنَّ مِنَّا لَمَنْ يُنْقَرُ فِي قَلْبِهِ كَيْتَ وَ كَيْتَ وَ إِنَّ مِنَّا لَمَنْ يَسْمَعُ بِأُذُنِهِ وَقْعاً كَوَقْعِ السِّلْسِلَةِ فِي الطَّسْتِ قَالَ فَقُلْتُ لَهُ مَنِ الَّذِي يَأْتِيكُمْ بِذَلِكَ قَالَ خَلْقٌ أَعْظَمُ مِنْ جَبْرَئِيلَ وَ مِيكَائِيل»}}<ref>از ابی بصیر نقل شده گفت شنیدم امام صادق علیه السلام می فرماید: به تحقیق به ما در شب و روز افزوده می‌شود، که اگر به ما افزوده نگردد هر آنچه نزد ماست به اتمام خواهد رسید. ابو بصیر گفت: فدایتان گردم چه کسی آن را نزد شما می آورد؟ امام فرمود: به تحقیق از میان ما کسانی هستند که (آن را) می نگرند، و از میان ما کسانی هستند که (علم) در دل ایشان به شکل مفصل قرار می گیرد، و از میان ما کسانی هستند که با گوش خود می شنود مانند صدای زنجیری که به لب تشت می‌کشند. به ایشان عرض کردم چه کسی آن (علم) را برای شما می‌آورد، فرمود مخلوقی که با عظمت تر از حضرت جبرئیل و میکائیل است؛ بصائر‌الدرجات، ج۱، ص۲۳۲.</ref>»<ref>[http://erfanvahekmat.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87/%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%BA%DB%8C%D8%A8_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_(%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87_%D9%88_%D8%A7%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%84) علم غیب امام (تبیین دیدگاه اعتدالی و صحیح)]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۶. حجت الاسلام و المسلمین منصوری رامسری؛}}
[[پرونده:11758.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[خلیل منصوری رامسری|منصوری رامسری]]]]
حجت الاسلام و المسلمین '''[[خلیل منصوری رامسری]]'''، در مقاله ''«[[بی‌کرانگی علم امام معصوم (مقاله)|بی‌کرانگی علم امام معصوم]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«یکی از ویژگی‌هایی که برای [[علم امام]]{{ع}} در روایات بیان شده، [[افزایش علم]] ایشان در شب‌های جمعه است. در روایتی آمده که ارواح [[امامان]] [[معصوم]]{{عم}} در شب‌های جمعه بالا می‌رود و از نوعی عروج برخوردار می‌شود که در آن عروج علم ایشان افزایش می‌یابد. عبارت، این گونه است که: {{عربی|اندازه=155%|«یزداد فی علومهم جما غفیرا»}}؛<ref>و فراوان به علوم ایشان افزوده می‌شود.</ref>از [[امام صادق]]{{ع}} روایت شده که فرمود: {{عربی|اندازه=155%|« مَا مِنْ لَيْلَةِ جُمُعَةٍ إِلَّا وَ لِأَوْلِيَاءِ اللَّهِ فِيهَا سُرُورٌ قُلْتُ كَيْفَ ذَاكَ جُعِلْتُ فِدَاكَ قَالَ إِذَا كَانَتْ لَيْلَةُ الْجُمُعَةِ وَافَى رَسُولُ اللَّهِ الْعَرْشَ وَ وَافَى الْأَئِمَّةُ الْعَرْشَ وَ وَافَيْتُ مَعَهُمْ فَمَا أَرْجِعُ إِلَّا بِعِلْمٍ مُسْتَفَادٍ وَ لَوْ لَا ذَلِكَ لَنَفِدَ مَا عِنْدَنَا»}}؛<ref>شب جمعه‌ای نیست مگر آن که اولیای خدا، سرور ویژه‌ای در آن دارند، هنگامی که شب جمعه فرا می‌رسد [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} با عرش (علم خداوندی) ارتباط برقرار می‌کند و من نیز همراه با او با عرش تماس حاصل می‌کنم و در نتیجه با علمی که از آن جا بهره برده‌ام باز می‌گردم و اگر این نبود، قطعاً آن چه در نزد ما است پایان می‌پذیرفت. بحارالانوار، ج۳۲، ص۳۳۳.</ref>. این مطلب نشان می‌دهد که خواسته‌های ایشان برای دانش بیشتر که در جمله {{عربی|اندازه=155%|«اذا شاؤوا علموا»}} بیان شده، از راه صعود ارواح آنان در شب‌های جمعه می‌توان اتفاق بیفتد. بنابراین، آنان برخی از علوم خویش را از راه صعود در شب‌های جمعه به دست می‌آورند که می‌تواند شامل علوم ایشان به جزئیات باشد. شگفت این که همه علوم از واسطه [[پیامبر]]{{صل}} می‌باشد حتی برای اوصیایی که در میان انسان تا قیامت حاضر هستند و [[پیامبر]]{{صل}} به عنوان صادر نخستین و در مقام واسطه فیض میان خدا و همه پیامبران و اوصیا چه زندگان و چه مردگانشان عمل می‌کند. در روایت دیگری از [[امام صادق]]{{ع}} آمده است: به ارواح [[پیامبران]] و اوصیایی که از دنیا رفته‌اند و نیز به روح وصی ای که در میان شما زندگی می‌کند ، اجازه داده می‌شود که به آسمان صعود کنند تا این که به عرش پروردگار برسند.. آنگاه [[پیامبران]] و [[اوصیا]] در حالی سرشار از شادمانی و سرور هستند و وصی‌ای که در میان شما زندگی می‌کند بسیار بسیار به علمش افزوده می‌گردد.<ref>[[محمد صفار]]، بصائر الدرجات ، ص ۱۳۱.</ref> بنابراین [[امامان]] [[معصوم]]{{عم}} به علم آسمان و زمین و آن چه در آن است و هم چنین وقایع گذشته و حال و آینده آگاه هستند و این دانش ایشان می‌تواند از راه‌‎های گوناگون به دست آید که یکی از آنها [[دانش به ما کان و ما یکون]] از راه صعود و عروج در شب‌های جمعه است»<ref>[http://www.samamos.com/?p=616 بی‌کرانگی علم امام معصوم]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۷. آقای دکتر رستمی و خانم آل‌بویه؛}}
[[پرونده:11522.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[محمد زمان رستمی|رستمی]]]]
دکتر '''[[محمد زمان رستمی]]''' (استادیار دانشگاه قم) و خانم '''[[طاهره آل‌بویه]]''' (پژوهشگر جامعة الزهراء) در کتاب ''«[[علم امام ۲ (کتاب)|علم امام]]»'' در این‌باره گفته‌‌اند:
::::::«[[امام صادق]]{{ع}} به [[ابی یحیی صنعانی]] فرمود: ای ابایحیی برای ما در شب‌های جمعه شأنی است از شئون؛ در این شب‌ها ارواح انبیای گذشته و ارواح اوصیای گذشته و روح امامی که زنده است را به آسمان برند تا به دور عرش خداوند هفت دور طواف کنند و نزد هر کدام از ستون‌های عرش دو رکعت نماز بخوانند و سپس آن‌ها را به بدن‌های خود برگردانند، آن گاه انبیا و اوصیا لبالب از شادی شوند و امامی که در میان شما است، انبوه فراوانی در دانش او افزوده شود.
::::::[[امام صادق]]{{ع}} به مفضل فرمود: ای اباعبدالله "کنیه مفضل" به راستی برای ما در هر شب جمعه سروری است. عرض کرد آن سرور چیست؟ [[امام]]{{ع}} فرمود: چون شب جمعه شود [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} به عرش برآید و ائمه هم با او برآیند و ما هم با آن‌ها برآییم و سپس روح ما به بدن ما برنگردد مگر با علمی که استفاده کردیم و اگر این استفاده علمی نبود علم ما تمام می‌شد.
::::::[[محمد بن سلیمان دیلم]] از پدرش نقل می‌کند که به [[امام صادق]]{{ع}} گفت قربانت من از شما شنیدم که چند بار فرمودید اگر نباشد که ما به علم خود بیفزاییم آن چه داریم به آخر رسانیم.
::::::[[امام]]{{ع}} فرمود: اما احکام حلال و حرام را خداوند تمام و کمال بر پیامبر خود نازل کرده و به امام نیز دانش جدیدی افزوده نشود. [[محمد بن سلیمان]] عرض کرد: پس این زیادی چیست؟ [[امام]]{{ع}} فرمود: در چیزهایی دیگر است جز حلال و حرام. محمد بن سلیمان عرض کرد: چیزی به علم خود افزوده کنید که بر [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} نهان بود. [[امام]]{{ع}} فرمود: نه، دستور علم تازه از خدا به فرشته رسد و فرشته آن را نزد رسول خدا برد و گوید یا محمد پروردگارت تو را چنین و چنان فرموده است. پیامبر به فرشته می‌‌فرماید آن را نزد علی ببر، پس او نزد علی آید و او فرماید آن را نزد حسن ببر و او هم فرماید آن را نزد حسین بر و همچنین به هر یک از ائمه عرضه شود تا به ما رسد.<ref>[[شیخ کلینی]]، اصول کافی، ج۱، ص۴۸۹.</ref>
::::::در برخی از احادیث معتبر منقول است که در هر شب جمعه، روح مقدس [[پیامبر|رسول]]{{صل}} و ارواح مطهر امامان گذشته و روح [[امام مهدی|امام زمان]]{{ع}} را رخصت می‌دهند که به آسمان‌ها عروج نمایند تا به عرش اعظم الهی رسند و سپس با سرور فراوان و علوم بی پایان به سوی بدن‌های خود برگردند و نیز اعمال هر یک از امت را از نیکان و بدان در هر صبح و شام و هر هفته و ماه به ایشان عرضه می‌کنند و درها و دیوارها و دره‌ها و کوه‌ها مانع علم ایشان نمی‌شود و آنچه در مشرق و مغرب عالم واقع شود بر آن مطلع می‌گرداند.<ref>[[علامه مجلسی]]، حق الیقین، ص۴۵.</ref>
::::::از [[امامان]]{{عم}} روایت شده که علم ایشان هر روز و هر لحظه افزایش می‌یابد. [[زراره]] از [[امام باقر]]{{ع}} پرسید: آیا برای شما چیزی از علوم هست که رسول خدا آن را نمی‌دانست؟ [[امام]]{{ع}} فرمود: هرگاه علمی به ما دهند اول آن را بر رسول خدا عرضه کنند، سپس بر همه امامان تا به ما برسد»<ref>[http://rasekhoon.net/article/show/1081308/%D8%A7%D8%A8%D8%B9%D8%A7%D8%AF-%D9%88-%D9%85%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF%D9%87%E2%80%8C%DB%8C-%D8%B9%D9%84%D9%85-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-(%D8%B9)-(2)/ علم امام.]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۸. آقایان دکتر کرباسی‌زاده و رضایی؛}}
[[پرونده:11531.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[علی کرباسی‌زاده|کرباسی‌زاده]]]]
آقای دکتر '''[[علی کرباسی‌زاده]]''' و آقای '''[[محمد جعفر رضایی]]''' در مقاله ''«[[علم امام در اندیشه علمای معاصر حوزه اصفهان (مقاله)|علم امام در اندیشه علمای معاصر حوزه اصفهان]]»'' در این‌باره گفته‌اند:
::::::«صحیح است که [[امام]] بگوید من عالم به ما کان و ما یکون هستم؛ به این معنا که می‌توانم با رجوع به [[جفر]]، [[جامعه]]، [[صحیفه فاطمه]] یا با [[الهام]] از خداوند به تفصیل این امور را بدانم. همچنین صحیح است که [[ائمه]]: بگویند علمشان هر شب جمعه یا هر روز زیاد می‌شود؛ بدین معنا که با عروج ارواح آنها به عرش و آگاهی از [[لوح محفوظ]] یا اعلام از سوی خداوند به تفصیل به این امور آگاه می‌شوند. میرزا یحیی بیدآبادی مدعی است در صورت افزوده نشدن علم [[ائمه]]{{عم}} علومی که نزد ایشان هست نیز از بین خواهد رفت. وی توضیح بیشتری در این رابطه نمی‌دهد <ref>مستوفی بیدآبادی، :تا بی ۱۷۷-۱۷۸</ref> اما شاید بتوان منظورش را با یک مثال تبیین کرد. کسی که از ملکۀ اجتهاد برخوردار است، اگر مدتی به اجتهاد نپردازد و مسائل فقه را به تفصیل بررسی نکند، چه بسا این توانایی را از دست بدهد. همینطور [[ائمه]]: نیز در صورت زیاد نشدن علوم آنها در هر شب جمعه به تدریج این ملکه را از دست خواهند داد. البته شاید نیز منظور او آن است که ائمه: در صورت زیاد نشدن علومشان در هر شب جمعه، علم تفصیلی شان به امور عالم حاصل نخواهد شد و این به معنای از میان رفتن علم آنها به ماکان و مایکون خواهد بود»<ref>[[علم امام در اندیشه علمای معاصر حوزه اصفهان (مقاله)|علم امام در اندیشه علمای معاصر حوزه اصفهان]]، [[نقد و نظر (نشریه)|فصلنامه نقد و نظر]]؛ شماره ۶۹؛ بهار ۱۳۹۲؛ ص ۱۴۱.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۹. آقای دکتر غلامی (پژوهشگر دانشگاه تهران)؛}}
[[پرونده:11819.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[اصغر غلامی|غلامی]]]]
آقای دکتر '''[[اصغر غلامی]]'''، در مقاله ''«[[آفاق علم امام در الکافی (مقاله)|آفاق علم امام در الکافی]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«بر اساس روایات متعدد، در هر شب جمعه بر علوم ائمه{{عم}} افزوده می‌شود.<ref>الکافى، ج۱، ص ۲۵۳ و ۲۵۴.</ref> امام صادق {{ع}} فرمودند: {{عربی|اندازه=155%|«إِنَّ لَنَا فِي كُلِ‏ لَيْلَةِ جُمُعَةٍ سُرُوراً قُلْتُ زَادَكَ اَللَّهُ وَ مَا ذَاكَ قَالَ إِذَا كَانَ‏ لَيْلَةُ اَلْجُمُعَةِ وَافَى‏ رَسُولُ اَللَّهِ{{صل}}‏ اَلْعَرْشَ وَ وَافَى‏ اَلْأَئِمَّةُ{{عم}} مَعَهُ وَ وَافَيْنَا مَعَهُمْ فَلاَ تُرَدُّ أَرْوَاحُنَا إِلَى أَبْدَانِنَا إِلاَّ بِعِلْمٍ مُسْتَفَادٍ وَ لَوْ لاَ ذَلِكَ لَأَنْفَدْنَا»}}؛<ref>«به درستی که در هر شب جمعه برای ما سروری هست. عرض کردم: خداوند بر سرور شما بیافزاید! آن سرور چیست؟ فرمود: هر گاه شب جمعه شود،[[پیامبر|رسول‌اللّه]]{{صل}} به عرش برآید و [[ائمه]]{{عم}} نیز همراه او برآیند و ما نیز همراه ایشان برآییم، پس ارواح ما باز نمی‌گردد به سوی بدن‌هایمان مگر به همراه علمی که استفاده کردیم و اگر این نبود، علم ما تمام می‌شد»؛ همان.</ref> بنابراین، یکی از مجاری علوم [[ائمه]] [[اهل بیت]]{{عم}}، علمی است هر شب جمعه به ایشان افاضه می‌گردد و اگر بر علم [[ائمه]]{{عم}}افزوده نگردد، علم ایشان تمام می‌شود. (...). بیشتر علوم [[پیامبر]]{{صل}} و علوم امامان اهل بیت{{عم}}، علوم جمعی و جملی هست که نیاز به تفسیر دارد. و خداوند متعال تفسیر آن را بنا بر مصالحی به تدریج در شب‌های قدر و شب‌های جمعه و یا روز به روز، به آنها می‌رساند<ref>معرفت امام، ص۷۸-۸۳.</ref>»<ref>[http://toraath.com/index.php?name=Sections&req=viewarticle&artid=246&page=1 مجموعه مقالات فارسی کنگره بین المللی ثقة الاسلام کلینی، مقاله آفاق علم امام در الکافی، ج۴، ص ۴۶۹-۵۱۳]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۰. آقای افقی (هیئت علمی دانشگاه شهید مدنی آذربایجان)؛}}
[[پرونده:11904.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[داود افقی|افقی]]]]
::::::آقای '''[[داوود افقی]]''' در پایان‌نامه کارشناسی ارشد خود با عنوان ''«[[بررسی غلو در روایات علم اهل بیت از کتاب بصائر الدرجات (پایان‌نامه)|بررسی غلو در روایات علم اهل بیت از کتاب بصائر الدرجات]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«از جمله مواردی که می‌توان از آن به عنوان منبعی برای علم [[اهل بیت]] نام برد، و در چندین روایت نقل شده در کتاب بصائر به آن اشاره شده است، مسأله عروج روحانی و انتقال روح امام به آسمان‌ها و عرش در هر شب جمعه می‌باشد. در روایات آمده است که روح [[امام]] پس از عروج با روح [[انبیاء]] و اوصیاء ملاقات کرده و به طواف عرش الهی می‌پردازند و تا زمانی که سرشار از علم و معرفت نشدند به ابدان خود باز نمی‌گردند. نمونه ای از روایات:
::::::الامام الصادق: {{عربی|اندازه=150%|"وَ اللَّهِ إِنَّ أَرْوَاحَنَا وَ أَرْوَاحَ النَّبِيِّينَ لَتُوَافي الْعَرْشَ لَيْلَةَ كُلِّ جُمُعَةٍ فَمَا تُرَدُّ فِي أَبْدَانِنَا إِلَّا بِجَمِّ الْغَفِيرِ مِنَ الْعِلْم"}}<ref>«به خدا سوگند، ارواح ما و ارواح پیامبران همگی نزد عرش در هر شب جمعه بر‌آیند، پس در بدنهای ما جز مقدار فراوانی از علم قرار داده نمی‌شود.» ،بصائر الدرجات، ص ١٣٢، ح ٦. </ref>. {{عربی|اندازه=150%|"عَنْ يُونُسَ بْنِ أَبِي الْفَضْلِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ {{ع}} قَالَ: مَا مِنْ لَيْلَةِ جُمُعَةٍ إِلَّا وَ لِأَوْلِيَاءِ اللَّهِ فِيهَا سُرُورٌ قُلْتُ كَيْفَ ذَاكَ جُعِلْتُ فِدَاكَ قَالَ إِذَا كَانَتْ لَيْلَةُ الْجُمُعَةِ وَافَى رَسُولُ اللَّهِ الْعَرْشَ وَ وَافَى الْأَئِمَّةُ الْعَرْشَ وَ وَافَيْتُ مَعَهُمْ فَمَا أَرْجِعُ إِلَّا بِعِلْمٍ مُسْتَفَادٍ وَ لَوْ لَا ذَلِكَ لَنَفِدَ مَا عِنْدَنَا"}}‏.<ref>«امام صادق{{ع}} فرمود: شب جمعه‌اى نباشد، جز اينكه براى اولياء اللّٰه در آن شب سرورى هست. راوى گويد عرض كردم: قربانت گردم آن سرور چيست‌؟ فرمود: چون شب جمعه شود، پيغمبر{{صل}} و ائمة{{عم}} به عرش برآيند و من هم با ايشان برآيم و جز اين نباشد كه با علم استفاده شده برگردم و اگر چنين نبود، آنچه نزدمان هست نابود ميشد.» ،بصائر الدرجات، ص ١٣1، ح ۵. </ref>. روایات مربوط به این موضوع در اصول کافی ذیل بابی با عنوان "في انّ الائمة {{عم}} یزدادون في لیلة الجمعة" نقل شده است <ref>ر.ک، کلینی، پیشین، ج ١ ،ص ٢٥٣ ـ ٢٥٤</ref>»<ref>[[بررسی غلو در روایات علم اهل بیت از کتاب بصائر الدرجات (پایان‌نامه)|بررسی غلو در روایات علم اهل بیت از کتاب بصائر الدرجات]]، ص ۶۲.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۱. آقای رنجبر (پژوهشگر وبگاه راسخون).}}
[[پرونده:11969.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[جواد رنجبر|رنجبر]]]]
آقای '''[[جواد رنجبر|رنجبر]]'''، در مقاله ''«[http://rasekhoon.net/article/show/173509/%DA%A9%D9%86%DA%A9%D8%A7%D8%B4%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D9%81%DB%8C%D8%AA-%D9%88%D8%B3%D8%B1%DA%86%D8%B4%D9%85%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D9%84%D9%85-%D8%A7%D9%87%D9%84-%D8%A8%DB%8C%D8%AA(%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85)/)/ کنکاشی در کیفیت و سرچشمه‌های علم امام]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«یکی دیگر از راه‌های ازدیاد و کسب علم خاصّ [[امام]]، عروج روح ایشان و روح [[پیامبر اکرم]]{{صل}} در شب‌های جمعه به عرش است؛ و هنگام برگشتن روح به بدن کسب علم کرده بودند؛ آن چنان که در حدیث مفضل از [[امام صادق]]{{ع}} است: {{عربی|اندازه=155%|"قال: انّ لَنا فِی کلّ لیلة جمعة سروراً. قلت: و ادک الله و ما ذاک؟ قال: ادا کان لیلة الجمعة وافَی رسول الله {{صل}} العرشَ وَ وافَی الائمه {{عم}} معه و وافَینا معهم، فلا تَرُدُّ ارواحُنا ابداننا الا یعلم مستفاد، و لولا ذلک لا نفدنا"}}. <ref>«فرمود: براى ما در هر شب جمعه شادى و سروريست. عرض كردم: خدا افزايشت دهد، آن سرور چيست‌؟ فرمود: چون شب جمعه شود، پيغمبر{{صل}} به عرش خدا برآيد و ائمه{{عم}} برآيند و ما نيز با ايشان برآئيم، پس ارواح ما به بدنهايمان باز نگردد، مگر با علمى كه استفاده شده باشد و اگر چنين نباشد علم ما نابود گردد.»</ref> و در پایان حدیث می‌فرمایند: اگر این گونه به ما علم افزوده نشود، هر آینه علم ما پایان می‌یابد»<ref>[http://rasekhoon.net/article/show/173509/%DA%A9%D9%86%DA%A9%D8%A7%D8%B4%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D9%81%DB%8C%D8%AA-%D9%88%D8%B3%D8%B1%DA%86%D8%B4%D9%85%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D9%84%D9%85-%D8%A7%D9%87%D9%84-%D8%A8%DB%8C%D8%AA(%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85)/)/ کنکاشی در کیفیت و سرچشمه‌های علم امام].</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

==پرسش‌های وابسته==
{{پرسش‌های وابسته}}
{{ستون-شروع|3}}
# [[اقسام و انواع علم معصوم کدام‌اند؟ (پرسش)]]
# [[علم معصوم مطلق چیست و مصداق‌های آن کدام‌اند؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم معصوم مراتب و درجات دارند؟ (پرسش)]]
# [[علم باطنی معصوم به چه معناست؟ (پرسش)]]
# [[علم ذاتی معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[علم غیر ذاتی معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[علم اکتسابی یا علم مستفاد معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[علم موهوبی و موهبتی یا علم لدنی معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[علم تام یا کامل معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[علم محدود معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[علم دفعی معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[علم تدریجی معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[علم اجمالی معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[علم تفصیلی معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[علم حصولی معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[علم حضوری معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[علم فعلی یا دائمی معصوم به چه معناست؟ (پرسش)]]
# [[علم شأنى یا استعدادی یا ارادی و اختیاری معصوم به چه معناست؟ (پرسش)]]
# [[فرق بین علم فعلی و شأنى معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم معصوم متوقف بر اراده اوست یا بر صرف التفات و توجه؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم معصوم مراتب و درجات دارد؟ (پرسش)]]
# [[فرق علم پیامبر با امام چیست؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم پیامبران از لحاظ مرتبه یکسان است؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم پیامبران و امامان از لحاظ مرتبه یکسان یا متفاوت است؟ (پرسش)]]
# [[فرق بین علم معصوم و علم فرشتگان چیست؟ (پرسش)]]
# [[آیا پیامبران پیش از آغاز وحی و نبوت و امامان پیش از تصدی امامت از علم ویژه معصوم برخوردار بوده‌اند؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم معصوم در شب قدر نازل می‌شود؟ (پرسش)]]
# [[امام معصوم از چه زمانی صاحب علم ویژه می‌شود؟ (پرسش)]]
# [[آیا غیر معصوم می‌تواند از علوم ویژه معصوم آگاهی یابد؟ (پرسش)]]
# [[تفاوت علم خدا و معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[آیا مقام علم معصوم به غیر معصوم داده می‌شود؟ (پرسش)]]
# [[شرایط دستیابی غیر معصوم به علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[غیر معصوم از چه راهی می‌تواند به علم معصوم آگاهی یابد؟ (پرسش)]]
# [[آیا غیر معصوم وظیفه دارد به دنبال فراگیری علوم معصوم باشد؟ (پرسش)]]
# [[آیا آگاهی غیر معصوم از علم ویژه معصوم با حکمت الهی در امتحان او منافات ندارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا از راه غیر مشروع می‌توان به علم ویژه معصوم دست یافت؟ (پرسش)]]
## [[آیا آگاهی از علم معصوم با سحر و جادو قابل دسترسی است؟ (پرسش)]]
# [[رابطه علم معصوم با علم مکنون یا مستأثر چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه علم معصوم با اجتباء الهی چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه علم معصوم با بداء الهی چیست؟ (پرسش)]]
{{پایان}}
{{پایان}}

==[[:رده:آثار علم معصوم|منبع‌شناسی جامع علم معصوم]]==
{{پرسش‌های وابسته}}
{{ستون-شروع|3}}
* [[:رده:کتاب‌شناسی کتاب‌های علم معصوم|کتاب‌شناسی علم معصوم]]؛
* [[:رده:مقاله‌شناسی مقاله‌های علم معصوم|مقاله‌شناسی علم معصوم]]؛
* [[:رده:پایان‌نامه‌شناسی پایان‌نامه‌های علم معصوم|پایان‌نامه‌شناسی علم معصوم]].
{{پایان}}
{{پایان}}

==پانویس==
{{یادآوری پانویس}}
{{پانویس2}}

[[رده:علم معصوم]]
[[رده:پرسش‌های جامع امامت و ولایت]]
[[رده:پرسش‌های علم معصوم]]
[[رده:پرسش‌های نیازمند ترجمه]]
[[رده:(از): پرسش‌هایی با ۱۱ پاسخ]]
[[رده:(از): پرسش‌های علم غیب معصوم با ۱۱ پاسخ]]
[[رده:پرسش‌های نیازمند ترجمه]]

آیا علم معصوم در شب جمعه نازل می‌شود؟ (پرسش)

2019-01-12T09:02:23Z

Basim:

{{پرسش غیرنهایی}}
{{جعبه اطلاعات پرسش
| موضوع اصلی = [[علم معصوم (پرسش)|بانک جامع پرسش و پاسخ علم معصوم]]
| موضوع فرعی = آیا [[علم معصوم]]{{ع}} در شب جمعه نازل می‌شود؟
| تصویر = 7626626252.jpg
| اندازه تصویر = 200px
| نمایه وابسته = [[اقسام علم معصوم (نمایه)|اقسام علم معصوم]]
| مدخل اصلی = [[علم معصوم]]
| موضوعات وابسته =
| پاسخ‌دهنده =
| پاسخ‌دهندگان =[[علامه طباطبایی]]؛ [[محمد جواد فاضل لنکرانی|فاضل لنکرانی]]؛ [[خلیل منصوری رامسری|منصوری رامسری]]؛ [[سید علی هاشمی|هاشمی]]؛ [[محمد حسن وکیلی|وکیلی]]؛ [[محمد زمان رستمی|رستمی]]، [[طاهره آل‌بویه|آل‌بویه]]؛ [[اصغر غلامی|غلامی]]؛ [[سید ابراهیم افتخاری|افتخاری]]؛ [[علی کرباسی‌زاده|کرباسی‌زاده]]، [[محمد جعفر رضایی|رضایی]]؛ [[داود افقی|افقی]]
}}
'''آیا [[علم معصوم]]{{ع}} در شب جمعه نازل می‌شود؟''' یکی از پرسش‌های مرتبط به بحث '''[[علم معصوم (پرسش)|علم معصوم]]''' است که می‌توان با عبارت‌های متفاوتی مطرح کرد. برای بررسی جامع این سؤال و دیگر سؤال‌های مرتبط، یا هر مطلب وابسته دیگری، به مدخل اصلی '''[[علم معصوم]]''' مراجعه شود.

==عبارت‌های دیگری از این پرسش==

==پاسخ‌ نخست==
[[پرونده:39587474.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[علامه طباطبایی]]]]
::::::'''[[علامه طباطبایی]]''' در دو کتاب ''«[[در محضر علامه طباطبایی (کتاب)| در محضر علامه طباطبایی]]»'' و ''«[[پژوهشی در باب علم امام (کتاب)|پژوهشی در باب علم امام]]»'' در این باره گفته است:
::::::*«'''سؤال''': آیا این مطلب که در کتاب "بصائر الدرجات" در روایات متعدد آمده که ارواح [[ائمه]]{{عم}} شب‌های جمعه بالا می‌رود از آن جمله در روایتی از [[امام صادق]]{{ع}} آمده است: شب جمعه‌ای نیست مگر اینکه اولیای خدا سرور ویژه‌ای در آن دارند. هنگامی که شب جمعه فرا می‌رسد، رسول خدا{{صل}} با عرش ارتباط برقرار می‌کند، و من نیز همراه با او با عرش تماس حاصل می‌کنم و در نتیجه با علمی که از آنجا بهره برده‌ام باز می‌گردم. و اگر این نبود، قطعاً آنچه در نزد ما است پایان می‌پذیرفت<ref>{{عربی|اندازه=120%|«مَا مِنْ لَيْلَةِ جُمُعَةٍ إِلَّا وَ لِأَوْلِيَاءِ اللَّهِ فِيهَا سُرُورٌ قُلْتُ كَيْفَ ذَاكَ جُعِلْتُ فِدَاكَ قَالَ إِذَا كَانَتْ لَيْلَةُ الْجُمُعَةِ وَافَى رَسُولُ اللَّهِ الْعَرْشَ وَ وَافَى الْأَئِمَّةُ الْعَرْشَ وَ وَافَيْتُ مَعَهُمْ فَمَا أَرْجِعُ إِلَّا بِعِلْمٍ مُسْتَفَادٍ وَ لَوْ لَا ذَلِكَ لَنَفِدَ مَا عِنْدَنَا»}}؛ بحار الانوار، ج۲۲، ص۵۵۲، ح۹، و ج۲۶، ص۹۰، ح۹؛ بصائر الدرجات، ج‏۱، ص: ۱۳۱، ح۵.</ref>. با روایات گذشته {{عربی|اندازه=150%|«إذا شاؤُوا عَلِمُوا»}}<ref>«اگر بخواهند خواهند دانست»</ref>منافات ندارد؟ '''جواب''': اشکال ندارد که {{عربی|اندازه=155%|«إذا شاؤُوا عَلِمُوا»}}<ref>«اگر بخواهند خواهند دانست»</ref> از راه صعود ارواح آنها در شب‌های جمعه باشد.
::::::*'''سؤال''': آیا از این دسته روایت "روایات افزایش علم [[ائمه]]{{عم}} در شبهای جمعه" و روایات عَرضِ اعمال <ref>بحار الانوار، ج۲۳، ص۳۳۳، روایات باب۲۰.</ref> به دست نمی‌آید که علوم آنان تدریجی است، نه اینکه دفعی باشد و به یکبارگی از [[حضرت رسول]]{{صل}} دریافته باشند؟ '''جواب''': علوم آنان دفعی است، گرچه معلوم تدریجی باشد، پس علم به معلوم تدریجی دارند، نه اینکه خود علم تدریجی باشد. تعلیم [[رسول الله]]{{صل}} به [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} مثل تعلیم رایج در میان ما تدریجی نبوده، بلکه دفعةً واحدةً بوده است. چنانچه تعلّم [[حضرت رسول]]{{صل}} نیز دفعی بوده است. خداوند متعال می‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| وَنَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَانًا لِّكُلِّ شَيْءٍ}}﴾}} <ref> و بر تو این قرآن را فرو فرستادیم که بیانگر هر چیز؛ سوره نحل، آیه: ۸۹.</ref> زیرا کلمه {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|لِّكُلِّ شَيْءٍ}}﴾}} یعنی همه چیز، با تدریج سازگار نیست. به طور کلی باید توجّه داشت که روز مبعث، روز رسالت است و از سوره {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|اقْرَأْ بِاسْمِ}}﴾}}<ref>سوره علق، آیه:۱.</ref> که سیاق آیاتش بیانگر آن است که نخستین سوره‌ای است که بر [[رسول خدا]]{{صل}} نازل شده، نیز برمی‌آید که نبوت قبل از رسالت بوده است، و از آیات دیگر استفاده می‌شود که قرآن دفعةً واحدةً و یکباره در شب ۱۹ یا ۲۱ یا ۲۳ ماه همان سال نازل گردیده است. خداوند متعال می‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةٍ مُبَارَكَةٍ}}﴾}}<ref>بی گمان ما قرآن را در شب خجسته‌ای فرو فرستادیم؛ سوره دخان، آیه۳.</ref> و می‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ}}﴾}}<ref>مسلّماً ما قرآن را در شب قدر فرو فرستادیم؛ سوره قدر، آیه۱.</ref> سپس در طول بیست و سه سال تدریجاً نازل شده و سوره حمد به خصوص دو مرتبه نازل شده است.
::::::*'''سؤال''': در روایات آمده است: ارواح انبیا و اوصیا و [[ائمه]]{{عم}} شب‌های جمعه به عرش بالا می‌روند و از آنجا علومی استفاده می‌کنند<ref>در بصائر الدرجات، ص۱۳۱ ضمن حدیثی از امام صادق{{ع}} آمده است: "به ارواح انبیا و اوصیانی که از دنیا رفته‌اند، و نیز به روح وصی‌ای که در میان شما زندگی می‌کند، اجازه داده می‌شود که به آسمان صعود کنند تا اینکه به عرش پروردگار برسند... آنگاه انبیاء و اوصیاء در حالی که سرشار از شادمانی هستند، و وصی‌ای که در میان شما زندگی می‌کند بسیار به علمش افزوده می‌گردد.»</ref> آیا این روایات درست هستند؟ '''جواب''': درباره [[ائمه]]{{عم}} چنین وارد شده است؛ ولی درباره [[انبیاء]]{{عم}} ندیده‌ام، چه مانعی دارد که علومی به ایشان اعطا شود؟!
::::::*'''سؤال''': در عده‌ای از روایات آمده است: [[ائمه]]{{عم}} علم آسمان و زمین و آنچه در آنهاست و علم وقایع گذشته و آینده را می‌دانند. آیا روایات مربوط به افزوده شدن علوم آن بزرگواران در شب های جمعه با این دسته از روایات منافات ندارند؟ '''جواب''': خیر، از این دسته از روایات برمی‌آید که آنان به {{عربی|اندازه=150%|« مَا كَانَ وَ مَا يَكُون‏‏»}}<ref>«آنچه که بود و آنچه که خواهد بود»</ref>عالِمند، امّا از راهی که در روایات گذشته مطرح شده است، یعنی شب‌های جمعه بالا می‌روند و بر علومشان افزوده می‌گردد»<ref> [[در محضر علامه طباطبایی (کتاب)| در محضر علامه طباطبایی]] صفحه ۲۰۰ الی ۲۰۳ و [[پژوهشی در باب علم امام (کتاب)|پژوهشی در باب علم امام]]، ص۱۴۸الی ۱۵۱.</ref>.

== پاسخ های دیگر==
{{یادآوری پاسخ}}
{{جمع شدن|۱. حجت الاسلام و المسلمین محمد جواد فاضل لنکرانی؛}}
[[پرونده:11736.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[محمد جواد فاضل لنکرانی|فاضل لنکرانی]]]]
حجت الاسلام و المسلمین '''[[محمد جواد فاضل لنکرانی]]''' در بیاناتی با موضوع ''«[http://www.j-fazel.com/persian/lecture/9482/ همگرایی قیام امام حسین با علم حضرت به شهادت خود و یارانش]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«[[آیا علم معصوم قابلیت افزایش دارد؟ (پرسش)|ائمه دائماً در حال ازدیاد علم هستند]] و [[ازدیاد علم ائمه]] و حتی [[علم نبی]] منحصر به دنیا هم نیست. حتی در عالم آخرت مقام [[ازدیاد علم]] برای آنها محفوظ است. اگر کسی این مطلب را در متون [[روایات]] بررسی کند به خوبی آن را می‌بیند. گاهی اوقات اشکال می‌کنند این چه علمی است که برای [[ائمه]] خود درست می‌کنید و می‌گويید روز به روز علم‌شان بیشتر می‌شود، آيا [[علم پیامبر]] که [[اعظم خلق]] خداست از اینها کمتر است؟ پاسخ اين است که در [[روایات]] وارد شده هر علمی که در لیله‌ جمعه به ائمه افاضه می‌شود، قبل از آن به [[پیامبر]]{{صل}} و [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} و امام‌های ديگر و لو از دنیا رفته باشند اعطا می‌شود.
::::::بعضی از بزرگان تصریح نموده‌اند وقتی [[امام]]{{ع}} به دنیا می‌آید یک [[قوه‌ قدسیه‌ نوری]] در او قرار داده می‌شود که [[منبع علم]] اينان هم هست. قطع نظر از این روایات که می‌فرماید [[ائمه]]{{عم}} از حین ولادت دارای یک [[قوه‌ الهیه]] هستند و [[آیه مبارکه تطهیر]] که [[مقام عصمت]] آنها را از حین ولادت و در تمام زمان حیاتشان استفاده می‌کنيد {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا‏‏}}﴾}} <ref> جز این نیست که خداوند می‌خواهد از شما [[اهل بیت]] هر پلیدی را بزداید و شما را به شایستگی پاک گرداند؛ سوره احزاب، آیه: ۳۳.</ref> در مسئله‌ علم، این گروه از روایات تصريح می‌نماید [[علم]] آنها روز به روز و هفته به هفته و ماه به ماه افزایش پیدا می‌کند، البته این [[افزایش علم]] منافات با اصل آن قوه ندارد و نمی‌توان از روایت دال بر وجود [[قوه قدسیه]] استفاده کرد از هنگام ولادت تمام علوم یک‌جا و دفعةً در اختیار آنها قرار داده شده است»<ref>[http://www.new.fazellankarani.com/persian/lecture/9483/ وبگاه پاسخ‌دهنده (محمد جواد فاضل لنکرانی).]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۲. حجت الاسلام و المسلمین هاشمی؛}}
[[پرونده:11720.JPG|100px|right|بندانگشتی|[[سید علی هاشمی ۱|سید علی هاشمی]]]]
حجت الاسلام و المسلمین دکتر '''[[سید علی هاشمی ۱|سید علی هاشمی]]'''، در مقاله ''«[[علم امام تام یا محدود؟ (مقاله)|علم امام تام یا محدود؟]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«برخی روایات به صراحت از افزایش‌پذیری علوم [[ائمه]]{{عم}} سخن گفته‌اند. در برخی از این روایات، آمده است که هر شب جمعه علومی بر علوم [[ائمه]]{{عم}} افزوده می‌شود. همچنین در روایات متعدد از آن حضرت نقل شده است که در شب قدر، از حوادث آن سال تا شب قدر سال بعد به [[امام]]{{ع}} خبر داده می‌شود. این علم شامل تمام خیر و شرهایی است که به بندگان می‌رسد؛ مرگ یا زندگی، فقر یا ثروت، توفیق زیارت خانه خداوند متعال و خلاصه تمام مقدرات بندگان تا شب قدر سال آینده بر امام عرضه می‌شود. این روایات مستفیض‌اند. در برخی از این روایات تصریح شده است که اگر این علوم نبود، امام نمی‌دانست در آن سال چه چیز محقق خواهد شد».<ref>[http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13950218001700 وبگاه خبرگزاری فارس]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۳. حجت الاسلام و المسلمین گنجی؛}}
[[پرونده:29837.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[حسین گنجی|گنجی]]]]
حجت الاسلام و المسلمین '''[[حسین گنجی]]''' در کتاب ''«[[امام‌شناسی ۱ (کتاب)|امام‌شناسی]]»'' در این‌باره گفته‌‌اند:
::::::«معنای ازدیاد [[علم امام]] در شب جمعه چیست؟
:::::*'''روایت اول''': [[اباحیی صنعانی]] نقل می‌کند که [[امام صادق]] {{ع}} به من فرمود: همانا برای ما در شب‌های جمعه منزلتی از منازل خاص است، عرض کردم: فدایت شوم چه منزلتی است که در شب‌های جمعه برای شما ایجاد می شود؟ حضرت فرمودند: در هر شب جمعه به ارواح طیبه همه انبیایی که از دنیا رفته‌أند و ارواح جانشینان آنها و روح آن وصی که در میان شما زندگی می‌کند (یعنی خود حضرت اجازه داده می‌شود که به آسمان رفته و در برابر عرش الهی قرار گیرند آن گاه هفت شوط طواف کرده و در کنار هر ستونی از ستون‌های عرش الهی دو رکعت نماز می‌خوانند، سپس به بدن‌های خود باز می‌گردند و وجودشان مملو از سرور و نشاط می‌گردد و آن وصی که در میان شما زندگی می‌کند بر می‌گردد در حالی که مجموعه‌ای از علوم و دانش‌ها به علم و دانش او اضافه شده است<ref>{{عربی|اندازه=120%|" عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ {{ع}} قَالَ قَالَ: يَا أَبَا يَحْيَى إِنَّ لَنَا فِي لَيَالِي الْجُمُعَةِ لَشَأْناً مِنَ الشَّأْنِ قَالَ فَقُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاكَ وَ مَا ذَلِكَ الشَّأْنُ قَالَ يُؤْذَنُ لِأَرْوَاحِ الْأَنْبِيَاءِ الْمَوْتَى وَ أَرْوَاحِ الْأَوْصِيَاءِ الْمَوْتَى وَ رُوحِ الْوَصِيِّ الَّذِي بَيْنَ ظَهْرَانَيْكُمْ يُعْرَجُ بِهَا إِلَى السَّمَاءِ حَتَّى تُوَافِيَ عَرْشَ رَبِّهَا فَتَطُوفَ بِهَا أُسْبُوعاً وَ يُصَلِّي عِنْدَ كُلِّ قَائِمَةٍ مِنْ قَوَائِمِ الْعَرْشِ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ تُرَدُّ إِلَى الْأَبْدَانِ الَّتِي كَانَتْ فِيهَا فَتُصْبِحُ الْأَنْبِيَاءُ وَ الْأَوْصِيَاءُ قَدْ مُلِئُوا وَ أُعْطُوا سُرُوراً وَ يُصْبِحُ الْوَصِيُّ الَّذِي بَيْنَ ظَهْرَانَيْكُمْ وَ قَدْ زِيدَ فِي عِلْمِهِ مِثْلُ جَمِّ الْغَفِيرِ."}}، کافی، ج ۱، ص ۲۵۳؛ مرآة العقول، ج ۳، ص ۱۰۴.</ref>
:::::*'''روایت دوم''': [[امام صادق]] {{ع}} می‌فرماید: هنگامی که شب جمعه فرا می‌رسد [[پیامبر|رسول خدا]] {{صل}} تا در برابر عرش الهی قرار می‌گیرد و امامان معصوم{{ع}} در جوار [[پیامبر|رسول خدا]] {{صل}} قرار می‌گیرند و ما هم در جوار آنها قرار می‌گیریم. پس ارواح ما به بدن‌هایمان بر نمی‌گردد مگر با علمی جدید و اگر این علم جدید و مستفاد نبود علم ما به پایان می‌رسید<ref>{{عربی|اندازه=120%|"إِذَا كَانَ لَيْلَةُ الْجُمُعَةِ، وَافى‏ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ الْعَرْشَ، وَ وَافَى الْأَئِمَّةُ عَلَيْهِمُ السَّلَامُ مَعَهُ، وَ وَافَيْنَا مَعَهُمْ، فَلَا تُرَدُّ أَرْوَاحُنَا إِلى أَبْدَانِنَا إِلَّا بِعِلْمٍ مُسْتَفَادٍ، وَ لَوْ لَاذلِكَ لَأَنْفَدْنَا"}}؛ کافی، ج ۱، ص ۲۵۶.</ref> پس این همه علم که [[اهل بیت]] {{عم}} دارند، علم کتاب و (...) چگونه به پایان می‌رسد اگر در شب‌های جمعه آن علم اضافه نشود؟ این چه علمی است؟ [[علامه مجلسی]] می‌نویسد: ممکن است منظور این باشد که بقاء همه علومی که [[اهل بیت]] دارند مشروط به آن حالتی باشد که در شب جمعه ایجاد می‌شود <ref>{{عربی|اندازه=150%|"یحتمل أن یکون بقاء ما عندهم من العلم مشروطة بتلک الحالة"}}؛ بحار الانوار، ج ۲۹، ص ۸۹.</ref>. این وجه صحیحی به نظر نمی‌رسد چون روایات کلمه "تزداد" را دارد نه بقاء را. ضمن این که در روایات، ارواح انبیاء هم شامل همین مطلب می‌شود، یعنی آنها هم بالا می‌روند برای ماندگاری و بقاء؟ این چنین نیست، بلکه بالا رفتن ارواح برای ازدیاد است که در روایات به آن اشاره شده است. '''احتمال دوم''': احتمال دارد که این علم مستفاد برای آن علومی باشد که به صورت اجمالی دارند و امکان استنباط تفصیل از آن علم اجمالی را به آنها می‌دهد و ممکن نیست اظهار آن علم مجمل بدون رفتن به عرش در شب‌های جمعه. یعنی [[اهل بیت]] {{ع}} علم اجمالی به همه کلیات دارند اما علم به مصادیقی که در این هفته چه وقایعی و با چه کیفیاتی اتفاق می‌افتد را ندارند. و در شب‌های جمعه علم تفصیلی به آنها داده می‌شود<ref>{{عربی|اندازه=120%|"ویحتمل أن یکون المستفاد تفصیلا لما علموا مجم ویمکنهم استنباط التفصیل منه"}}، بحار الانوار، ج ۲۹، ص ۸۹.</ref>. این حرف هم صحیح نیست؛ زیرا اگر قائل به این حرف بشویم آیا امامان معصوم{{ع}} که در شب جمعه به آسمان می‌روند همه علوم را به آنها می‌دهند یا قسمتی از علوم را؟ اگر بگوییم همه علوم را می‌دهند که برای شب‌های جمعه بعد چیزی باقی نمی‌ماند و اگر بگوییم قسمتی از علوم را می‌دهند که حضرات [[اهل بیت]]{{ع}} بسیاری از مطالب را تا روز قیامت به صورت جزئی و تفصیلی بیان کرده‌اند و بسیاری از نکته‌های ظریف و دقیق را گفته‌أند. نکته دیگر این که وقتی [[امام علی|حضرت علی]] {{ع}} می‌فرمایند: از من بپرسید قبل از آن که از میان شما بروم<ref>{{عربی|اندازه=120%|" سَلُونِي قَبْلَ أَنْ تَفْقِدُونِي "}}؛ وسائل الشیعه، ج ۱۵، ص ۱۲۸.</ref> آیا باید به انتظار شب جمعه بنشینند یا در همان لحظه هر چه بپرسند می‌توانند جواب دهند؟ خوب البته [[علامه مجلسی]] ظل نظر خود را نگفته‌اند بلکه تنها احتمال داده‌اند. '''احتمال سوم''': یا بگوییم منظور از "انفدنا" علم مخصوصی است به غیر از علم به حلال و حرام که بر [[پیامبر اکرم]] {{صل}} و [[ائمه اطهار]] {{عم}} ماه گذشته افاضه نشده است و در این زمان به [[امام مهدی|امام زمان]] {{ع}} را افاضه شده است و این یا علوم و معارف ربانی است و یا از امور بدای است، چنانچه به آن اشاره شده است و احتمال اخیر امور بدایی را بسیاری از اخبار تأیید می‌کند<ref>{{عربی|اندازه=120%|"او المراد انفدنا من علم مخصوص سوی الحلال والحرام لم یفض علی النبی والائمة المتقدمین علی وان افیض فی ذلک الوقت کما سیاتی وذلک اما من المعارف الربانیة او من الامور البدائیه کما مر منا الاشارة الیهما ویؤید الاخیر کثیر من الأخبار"}}، بحار الانوار، ج ۲، ص ۹۸.</ref> این احتمال هم به نظر ما غلط است. اما معارف ربانی که تمام آنها به صورت کامل به [[اهل بیت]] {{عم}} عطا شده است، و اما امور بدائی هم چنان که بیان شده حضرات [[اهل بیت]]{{ع}} حقیقت [[لوح محفوظ]]، لوح محو و لوح اثبات هستند و [[لوح محفوظ]] سماوی هم از تجلیات امامان معصوم{{ع}} است. بنابراین معنا ندارد که در شب جمعه به [[امام]]{{ع}} گفته شود که در فلان مسئله بدا حاصل می‌شود آن را نگوئید و در فلان مسئله بدا حاصل نمی‌شود، آن را بگویید» <ref>[[حسین گنجی|گنجی]]، [[امام‌شناسی ۱ (کتاب)|امام‌شناسی]]، ج۱، ص:۲۳۳ الی ۲۳۶ .</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۴. حجت الاسلام و المسلمین افتخاری؛}}
[[پرونده:136810.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[سید ابراهیم افتخاری|افتخاری]]]]
حجت الاسلام و المسلمین '''[[سید ابراهیم افتخاری]]''' در پایان‌نامه ''«[[بررسی مقایسه‌ای شئون امامت در مکتب قم و بغداد (پایان‌نامه)|بررسی مقایسه‌ای شئون امامت در مکتب قم و بغداد]]»'' در این‌باره گفته است:
::::::«یکی از موارد دیگری که در روایات محدثین مکتب قم، برای منبع و مأخذ [[علم امام]] به آن اشاره شده است، عروج روح [[امام]] به آسمان در هر شب جمعه و افزایش [[علم امام]] بعد از این اتفاق است، این منبع [[علم امام]] به قدری مهم است که [[امامان]] در جواب اصحابشان فرموده‌اند که اگر علم ما افزایش نیابد، تمام می‌شود.
::::::[[صفار]] روایاتی را نقل می‌کند مبنی بر اینکه در هر شب جمعه، فرشتگان و پیامبران و اوصیاءِ از دنیا رفته و ارواح اوصیاء و امامی که در میان مردم است "یعنی [[امام]] هر زمان"، به آسمان عروج کرده و هفت بار دور عرش الهی طواف کرده و خداوند را تسبیح و تقدیس می‌کنند و بعد در کنار هر رکنی از ارکان عرش، دو رکعت نماز می‌خوانند و بر می‌گردند، آنگاه پیامبران و اوصیاء و روح وصی زنده، در درون خودشان احساس شادی زیادی می‌کنند و به [[امام]] زنده و امامان دیگر، الهامی از علم می‌شود، که علمشان افزایش پیدا می‌کند. [[امام صادق]]{{ع}}، در تعلیل این نکته می‌فرماید، اگر چنین نباشد، علم ما تمام می‌شود.
::::::بنا به روایات نقل شده در کافی، در هر شب جمعه، روح امامی که در میان شماست "[[امام]] زمان شما"، به همراه ارواح پیامبران و امامان درگذشته، به آسمان عروج کرده و هفت دور عرش الهی را طواف کرده و در کنار هر رکنی از ارکان عرش، دو رکعت نماز خوانده و سپس به بدن مادی خود بر می‌گردد و وقتی صبح می‌شود، علم امامی که در میان شماست "[[امام]] زمان شما" به مقداری زیادی افزوده شده است.
::::::[[امام باقر]]{{ع}} به این نکته اشاره می‌کند، که [[علم امام]] همیشه باید در حال افزایش باشد و اگر این علم افزایش پیدا نکند، ایشان بدون علم می‌شوند، و افزایش [[علم امام]] هم به این صورت است که ابتدا این علم جدید به [[پیامبر اکرم]]{{صل}} عرضه شده و سپس از طریق ایشان، به امامان بعد از خودش تا به من برسد. طبق این مبنا، این افزایش علوم شامل [[پیامبر اکرم]]{{صل}} و امامان قبلی هم می‌شود و اینگونه نیست که [[علم امام]] فعلی، از علم امامان قبل از خودش و [[پیامبر اکرم]]{{صل}} بیشتر باشد.
::::::عرضه اعمال انسان‌ها به [[امام]]: خداوند با عرضه اعمال انسان‌ها به [[امام]]، [[علم امام]] را در مورد اعمال و رفتار انسان‌ها افزایش می‌دهد و همین امر به [[امامت]] [[امام]] کمک کرده و او بهتر می‌تواند به وظایف خودش در جامعه بپردازد.
::::::در همان روایتی که قبلاً در مورد وجود ستونی از نور برای [[امام]]، از [[شیخ صدوق]] نقل کردیم، به این نکته تصریح می‌کرد که یکی از مسائلی را که [[امام]] در آن ستون نور می‌بیند، اعمال انسانهاست<ref>{{عربی|اندازه=130%|« وَ فِي حَدِيثٍ آخَرَ إِنَّ الْإِمَامَ مُؤَيَّدٌ بِرُوحِ الْقُدُسِ وَ بَيْنَهُ وَ بَيْنَ اللَّهِ عَمُودٌ مِنْ نُورٍيَرَى فِيهِ أَعْمَالَ الْعِبَادِ وَ كُلَّمَا احْتَاجَ إِلَيْهِ لِدَلَالَةٍ اطَّلَعَ عَلَيْهِ وَ يَبْسُطُهُ فَيَعْلَمُ وَ يُقْبَضُ عَنْهُ فَلَا يَعْلَم»}}؛ صدوق، عيون أخبار الرضا، ج۱، ص: ۲۱۴.</ref> خداوند به این وسیله، [[امام]] را از اعمال انسانها مطلع می‌کند.
::::::[[کلینی]] در روایتی از [[امام رضا]]{{ع}} نقل می‌کند که ایشان با استناد به آیه شریفه {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| وَقُلِ اعْمَلُواْ فَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَرَسُولُهُ وَالْمُؤْمِنُونَ}}﴾}} <ref> و بگو (آنچه در سر دارید) انجام دهید، به زودی خداوند و پیامبرش و مؤمنان کار شما را خواهند دید؛ سوره توبه، آیه: ۱۰۵.</ref> می‌فرماید: اعمال شما، هر روز و شب بر من عرضه می‌شود. [[امام رضا]]{{ع}} در این حدیث شریف، [[علی]]{{ع}} را مصداق آن "مؤمن" ذکر شده در قرآن می‌داند و این گونه به شیعیانش اعلام می‌کند که همیشه از وضع آنها با خبر و مطلع است<ref>{{عربی|اندازه=120%|« عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبَانٍ الزَّيَّاتِ وَ كَانَ مَكِيناً عِنْدَ الرِّضَا {{ع}} قَالَ‏ قُلْتُ لِلرِّضَا{{ع}}ادْعُ اللَّهَ لِي وَ لِأَهْلِ بَيْتِي فَقَالَ أَ وَ لَسْتُ أَفْعَلُ وَ اللَّهِ إِنَّ أَعْمَالَكُمْ لَتُعْرَضُ عَلَيَّ فِي كُلِّ يَوْمٍ وَ لَيْلَةٍ قَالَ فَاسْتَعْظَمْتُ ذَلِكَ فَقَالَ لِي أَ مَا تَقْرَأُ كِتَابَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ قُلِ اعْمَلُوا فَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَ رَسُولُهُ وَ الْمُؤْمِنُونَ‏ قَالَ هُوَ وَ اللَّهِ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ {{ع}}»}}؛ کلینی، کافی، ج۱، ص۲۱۹.</ref> »<ref>[[بررسی مقایسه‌ای شئون امامت در مکتب قم و بغداد (پایان‌نامه)|بررسی مقایسه‌ای شئون امامت در مکتب قم و بغداد]]، ص: ۷۲، ۷۳</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۵. حجت الاسلام و المسلمین وکیلی؛}}
[[پرونده:11670.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[محمد حسن وکیلی|وکیلی]]]]
حجت الاسلام و المسلمین '''[[محمد حسن وکیلی]]''' در دو مقاله ''«[http://erfanvahekmat.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87/%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%BA%DB%8C%D8%A8_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_(%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87_%D9%88_%D8%A7%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%84)#_bref10 علم غیب امام]»'' و ''«[http://erfanvahekmat.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87/%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%BA%DB%8C%D8%A8_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_(%D8%AA%D8%A8%DB%8C%DB%8C%D9%86_%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%AF%D8%A7%D9%84%DB%8C_%D9%88_%D8%B5%D8%AD%DB%8C%D8%AD)علم غیب امام (تبیین دیدگاه اعتدالی و صحیح)]»'' در این باره گفته است:
:::::*«روایات هم یک‌صدا از تعلیم حضرت [[پبامبر|رسول‌الله]]{{صل}} توسط [[جبرائیل]] صحبت می‌کند و به‌ صراحت می‌فرماید که [[ائمه]]{{عم}} علم‌شان افزوده می‌شود و [[مرحوم مجلسی]] در جلد بیست و‌ شش بحار‌الانوار بابی دارند با این عنوان: {{عربی|اندازه=150%|«باب أنهم{{عم}} يزادون و لو لا ذلك لنفد ما عندهم و إن أرواحهم تعرج إلى السماء في ليلة الجمعة»}}<ref>«بخش مرتبط با روایاتی که ثابت می‌کند علم ایشان افزون می‌گردد و اگر اینطور نبود آنچه که در اختیار دارند از بین می‌رفت و ارواح ایشان در شب جمعه به سوی آسمان بالا می‌رفت»</ref> و در آن قریب به چهل حدیث ذکر می‌کنند»<ref>[http://erfanvahekmat.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87/%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%BA%DB%8C%D8%A8_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_(%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87_%D9%88_%D8%A7%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%84) علم غیب امام (تاریخچه و اقوال)، فصلنامه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام]</ref>.
:::::*«افزایش [[علم امام]]{{ع}} دو معنا دارد:
::::::۱. نوعی از علومی که دائماً به [[امام]]{{ع}} افزوده می‌شود، همان سیر نفس [[امام]]{{ع}} در عالم کلیات و تجلی اسماء کلیه الهیه است، که همواره و پی‌در‌پی تحقق می‌پذیرد و این تجلیات اسمائی و صفاتی مافوق عالم حس و خیال و عقل می‌باشد. از این نوع تجلیات به سفر دوم از اسفار اربعه یعنی سیر فی‌الحق و فی‌الله تعبیر می‌کنند که پایان ناپذیر است.
::::::طبق روایات در شب‌های جمعه [[ائمه]]{{عم}} به عرش الهی می‌روند و بازمی‌گردند و بر قلوبشان علومی خاص افاضه می‌شود؛ شاید این علوم از این دست باشد: از [[امام صادق]]{{ع}} نقل شده که فرمود: به درستی که برای ما در شب‌های جمعه جایگاه ویژه‌ای می‌باشد. عرض کردم فدایت شوم، کدام جایگاه؟ فرمود به فرشتگان و پیامبران و اوصیای مرده و ارواح اوصیاء و وصی در میان شما اذن داده می‌شود که به آسمان عروج نمایند، پس ایشان یک هفته گرد عرش پروردگارشان می‌گردند و طواف می‌نمایند در حالیکه می‌گویند، بسیار پاک و منزه و پر قداست است پروردگار فرشتگان و پروردگار روح "سبوح قدوس رب الملائکة والروح". زمانی که از طواف نمودن فارغ گردند پشت هر ستونی دو رکعت نماز به جای می‌آورند. سپس همه می‌روند؛ پس فرشتگان پس از تلاش فراوانی که خداوند متعال قرار داده -که این تلاش ناشی از بزرگداشتشان از آنچه می‌بینند می‌باشد، که به همان اندازه از این تلاش و ترس بر آنان افزوده می‌گردد- منصرف گردیده می‌روند، هم چنین پیامبران و اوصیا و ارواح زندگان منصرف می‌گردند در حالیکه بسیار شگفت زده می‌باشند و برای خود بسیار شادامانند. به وصی و اوصیاء الهامی از علم [[الهام]] شده است، علمی بسیار و سرشار که هیچ کس از ایشان شادمان‌تر نیست. این امر را مخفی نگاهدار که به خدا قسم این مسأله نزد او بسیار پراهمیت تر و عزیزتر از هر امر مهم دیگر می‌باشد. فرمود ای محبور مورد تنعم قرار گرفته به خدا قسم اقرار به مطلبی که بیان کردم به کسی [[الهام]] نمی‌گردد مگر اینکه از صالحان و پارسایان باشد. عرض کردم به خدا قسم من مقدار زیادی از صلاح و پارسایی ندارم. [[امام]]{{ع}} فرمود به خداوند دروغ نگو، همانا خداوند متعال تو را صالح و پارسا نامید آنجا که می‌فرماید: ایشان همراه کسانی هستند که خداوند متعال بر ایشان نعمت قرار داد از پیامبران و راستگویان و شهدا و صالحان. صالحان یعنی کسانی که به ما و به [[امیر المؤمنین]]{{ع}} و فرشتگان خداوند و پیامبران او و به تمام حجت‌های خداوند بر او و بر محمد و آل پاک و طاهرین دیندار او ایمان آورده‌اند<ref>«عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ قَالَ: إِنَّ لَنَا فِي لَيَالِي الْجُمُعَةِ لَشَأْناً مِنَ الشَّأْنِ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ أَيَّ شَأْنٍ قَالَ يُؤْذَنُ لِلْمَلَائِكَةِ وَ النَّبِيِّينَ وَ الْأَوْصِيَاءِ الْمَوْتَى وَ الْأَرْوَاحِ الْأَوْصِيَاءِ وَ الْوَصِيِّ الَّذِي بَيْنَ ظَهْرَانَيْكُمْ يُعْرَجُ بِهَا إِلَى السَّمَاءِ فَيَطُوفُونَ بِعَرْشِ رَبِّهَا أُسْبُوعاً وَ هُمْ يَقُولُونَ سُبُّوحٌ قُدُّوسٌ رَبُّ الْمَلَائِكَةِ وَ الرُّوحِ حَتَّى إِذَا فَرَغُوا صَلَّوْا خَلْفَ كُلِّ قَائِمَةٍ لَهُ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ يَنْصَرِفُونَ فَتَنْصَرِفُ الْمَلَائِكَةُ بِمَا وَضَعَ اللَّهُ فِيهَا مِنَ الِاجْتِهَادِ شديد [شَدِيداً] إِعْظَامُهُمْ لِمَا رَأَوْا وَ قَدْ زِيدَ فِي اجْتِهَادِهِمْ وَ خَوْفِهِمْ مِثْلُهُ وَ يَنْصَرِفُ النَّبِيُّونَ وَ الْأَوْصِيَاءُ وَ أَرْوَاحُ الْأَحْيَاءِ شَدِيداً عَجَبُهُمْ وَ قَدْ فَرِحُوا أَشَدَّ الْفَرَحِ لِأَنْفُسِهِمْ وَ يُصْبِحُ الْوَصِيُّ وَ الْأَوْصِيَاءُ قَدْ أُلْهِمُوا إِلْهَاماً مِنَ الْعِلْمِ عِلْماً مِثْلَ جَمِّ الْغَفِيرِ لَيْسَ شَيْ‌ءٌ أَشَدَّ سُرُوراً مِنْهُمْ اكْتُمْ فَوَ اللَّهِ لَهَذَا أَعَزُّ عِنْدَ اللَّهِ مِنْ كَذَا وَ كَذَا عِنْدَكَ حِصَنَةً قَالَ يَا مَحْبُورُ وَ اللَّهِ مَا يُلْهَمُ الْإِقْرَارُ بِمَا تَرَى إِلَّا الصَّالِحُونَ قُلْتُ وَ اللَّهِ مَا عِنْدِي‌ كَثِيرُ صَلَاحٍ قَالَ لَا تَكْذِبْ عَلَى اللَّهِ فَإِنَّ اللَّهَ قَدْ سَمَّاكَ صَالِحاً حَيْثُ يَقُولُ فَأُولئِكَ مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ وَ الصِّدِّيقِينَ وَ الشُّهَداءِ وَ الصَّالِحِينَ يَعْنِي الَّذِينَ آمَنُوا بِنَا وَ بِأَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ وَ مَلَائِكَتِهِ وَ أَنْبِيَائِهِ وَ جَمِيعِ حُجَجِهِ عَلَيْهِ وَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطَّيِّبِينَ الطَّاهِرِينَ الْأَخْيَارِ الْأَبْرَارِ السَّلَامُ»؛ بحار‌الأنوار، ج‌۲۶، ص ۸۸.</ref>
::::::۲. نوع دیگر از علومی که افزوده می‌شود، علم به‌همین حقائق مادی و خصوصیات عالم طبع است که به تناسب شرایط زمان و مکان از باطن امام بر ظاهر تنزل می‌کند، و امام بدان تفصیلاً و در عالم ظاهر آگاه می‌شوند. این علوم در قالب انواع گوناگونی از مکاشفات سمعی و بصری و غیرحسی برای ائمه تحقق پیدا می‌کند: {{عربی|اندازه=155%|«عَنْ أَبِي بَصِيرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام يَقُولُ إِنَّا لَنُزَادُ فِي اللَّيْلِ وَ النَّهَارِ وَ لَوْ لَمْ نُزَدْ لَنَفِدَ مَا عِنْدَنَا قَالَ أَبُو بَصِيرٍ جُعِلْتُ فِدَاكَ مَنْ يَأْتِيكُمْ بِهِ قَالَ إِنَّ مِنَّا مَنْ يُعَايِنُ وَ إِنَّ مِنَّا لَمَنْ يُنْقَرُ فِي قَلْبِهِ كَيْتَ وَ كَيْتَ وَ إِنَّ مِنَّا لَمَنْ يَسْمَعُ بِأُذُنِهِ وَقْعاً كَوَقْعِ السِّلْسِلَةِ فِي الطَّسْتِ قَالَ فَقُلْتُ لَهُ مَنِ الَّذِي يَأْتِيكُمْ بِذَلِكَ قَالَ خَلْقٌ أَعْظَمُ مِنْ جَبْرَئِيلَ وَ مِيكَائِيل»}}<ref>از ابی بصیر نقل شده گفت شنیدم امام صادق علیه السلام می فرماید: به تحقیق به ما در شب و روز افزوده می‌شود، که اگر به ما افزوده نگردد هر آنچه نزد ماست به اتمام خواهد رسید. ابو بصیر گفت: فدایتان گردم چه کسی آن را نزد شما می آورد؟ امام فرمود: به تحقیق از میان ما کسانی هستند که (آن را) می نگرند، و از میان ما کسانی هستند که (علم) در دل ایشان به شکل مفصل قرار می گیرد، و از میان ما کسانی هستند که با گوش خود می شنود مانند صدای زنجیری که به لب تشت می‌کشند. به ایشان عرض کردم چه کسی آن (علم) را برای شما می‌آورد، فرمود مخلوقی که با عظمت تر از حضرت جبرئیل و میکائیل است؛ بصائر‌الدرجات، ج۱، ص۲۳۲.</ref>»<ref>[http://erfanvahekmat.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87/%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%BA%DB%8C%D8%A8_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_(%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87_%D9%88_%D8%A7%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%84) علم غیب امام (تبیین دیدگاه اعتدالی و صحیح)]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۶. حجت الاسلام و المسلمین منصوری رامسری؛}}
[[پرونده:11758.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[خلیل منصوری رامسری|منصوری رامسری]]]]
حجت الاسلام و المسلمین '''[[خلیل منصوری رامسری]]'''، در مقاله ''«[[بی‌کرانگی علم امام معصوم (مقاله)|بی‌کرانگی علم امام معصوم]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«یکی از ویژگی‌هایی که برای [[علم امام]]{{ع}} در روایات بیان شده، [[افزایش علم]] ایشان در شب‌های جمعه است. در روایتی آمده که ارواح [[امامان]] [[معصوم]]{{عم}} در شب‌های جمعه بالا می‌رود و از نوعی عروج برخوردار می‌شود که در آن عروج علم ایشان افزایش می‌یابد. عبارت، این گونه است که: {{عربی|اندازه=155%|«یزداد فی علومهم جما غفیرا»}}؛<ref>و فراوان به علوم ایشان افزوده می‌شود.</ref>از [[امام صادق]]{{ع}} روایت شده که فرمود: {{عربی|اندازه=155%|« مَا مِنْ لَيْلَةِ جُمُعَةٍ إِلَّا وَ لِأَوْلِيَاءِ اللَّهِ فِيهَا سُرُورٌ قُلْتُ كَيْفَ ذَاكَ جُعِلْتُ فِدَاكَ قَالَ إِذَا كَانَتْ لَيْلَةُ الْجُمُعَةِ وَافَى رَسُولُ اللَّهِ الْعَرْشَ وَ وَافَى الْأَئِمَّةُ الْعَرْشَ وَ وَافَيْتُ مَعَهُمْ فَمَا أَرْجِعُ إِلَّا بِعِلْمٍ مُسْتَفَادٍ وَ لَوْ لَا ذَلِكَ لَنَفِدَ مَا عِنْدَنَا»}}؛<ref>شب جمعه‌ای نیست مگر آن که اولیای خدا، سرور ویژه‌ای در آن دارند، هنگامی که شب جمعه فرا می‌رسد [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} با عرش (علم خداوندی) ارتباط برقرار می‌کند و من نیز همراه با او با عرش تماس حاصل می‌کنم و در نتیجه با علمی که از آن جا بهره برده‌ام باز می‌گردم و اگر این نبود، قطعاً آن چه در نزد ما است پایان می‌پذیرفت. بحارالانوار، ج۳۲، ص۳۳۳.</ref>. این مطلب نشان می‌دهد که خواسته‌های ایشان برای دانش بیشتر که در جمله {{عربی|اندازه=155%|«اذا شاؤوا علموا»}} بیان شده، از راه صعود ارواح آنان در شب‌های جمعه می‌توان اتفاق بیفتد. بنابراین، آنان برخی از علوم خویش را از راه صعود در شب‌های جمعه به دست می‌آورند که می‌تواند شامل علوم ایشان به جزئیات باشد. شگفت این که همه علوم از واسطه [[پیامبر]]{{صل}} می‌باشد حتی برای اوصیایی که در میان انسان تا قیامت حاضر هستند و [[پیامبر]]{{صل}} به عنوان صادر نخستین و در مقام واسطه فیض میان خدا و همه پیامبران و اوصیا چه زندگان و چه مردگانشان عمل می‌کند. در روایت دیگری از [[امام صادق]]{{ع}} آمده است: به ارواح [[پیامبران]] و اوصیایی که از دنیا رفته‌اند و نیز به روح وصی ای که در میان شما زندگی می‌کند ، اجازه داده می‌شود که به آسمان صعود کنند تا این که به عرش پروردگار برسند.. آنگاه [[پیامبران]] و [[اوصیا]] در حالی سرشار از شادمانی و سرور هستند و وصی‌ای که در میان شما زندگی می‌کند بسیار بسیار به علمش افزوده می‌گردد.<ref>[[محمد صفار]]، بصائر الدرجات ، ص ۱۳۱.</ref> بنابراین [[امامان]] [[معصوم]]{{عم}} به علم آسمان و زمین و آن چه در آن است و هم چنین وقایع گذشته و حال و آینده آگاه هستند و این دانش ایشان می‌تواند از راه‌‎های گوناگون به دست آید که یکی از آنها [[دانش به ما کان و ما یکون]] از راه صعود و عروج در شب‌های جمعه است»<ref>[http://www.samamos.com/?p=616 بی‌کرانگی علم امام معصوم]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۷. آقای دکتر رستمی و خانم آل‌بویه؛}}
[[پرونده:11522.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[محمد زمان رستمی|رستمی]]]]
دکتر '''[[محمد زمان رستمی]]''' (استادیار دانشگاه قم) و خانم '''[[طاهره آل‌بویه]]''' (پژوهشگر جامعة الزهراء) در کتاب ''«[[علم امام ۲ (کتاب)|علم امام]]»'' در این‌باره گفته‌‌اند:
::::::«[[امام صادق]]{{ع}} به [[ابی یحیی صنعانی]] فرمود: ای ابایحیی برای ما در شب‌های جمعه شأنی است از شئون؛ در این شب‌ها ارواح انبیای گذشته و ارواح اوصیای گذشته و روح امامی که زنده است را به آسمان برند تا به دور عرش خداوند هفت دور طواف کنند و نزد هر کدام از ستون‌های عرش دو رکعت نماز بخوانند و سپس آن‌ها را به بدن‌های خود برگردانند، آن گاه انبیا و اوصیا لبالب از شادی شوند و امامی که در میان شما است، انبوه فراوانی در دانش او افزوده شود.
::::::[[امام صادق]]{{ع}} به مفضل فرمود: ای اباعبدالله "کنیه مفضل" به راستی برای ما در هر شب جمعه سروری است. عرض کرد آن سرور چیست؟ [[امام]]{{ع}} فرمود: چون شب جمعه شود [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} به عرش برآید و ائمه هم با او برآیند و ما هم با آن‌ها برآییم و سپس روح ما به بدن ما برنگردد مگر با علمی که استفاده کردیم و اگر این استفاده علمی نبود علم ما تمام می‌شد.
::::::[[محمد بن سلیمان دیلم]] از پدرش نقل می‌کند که به [[امام صادق]]{{ع}} گفت قربانت من از شما شنیدم که چند بار فرمودید اگر نباشد که ما به علم خود بیفزاییم آن چه داریم به آخر رسانیم.
::::::[[امام]]{{ع}} فرمود: اما احکام حلال و حرام را خداوند تمام و کمال بر پیامبر خود نازل کرده و به امام نیز دانش جدیدی افزوده نشود. [[محمد بن سلیمان]] عرض کرد: پس این زیادی چیست؟ [[امام]]{{ع}} فرمود: در چیزهایی دیگر است جز حلال و حرام. محمد بن سلیمان عرض کرد: چیزی به علم خود افزوده کنید که بر [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} نهان بود. [[امام]]{{ع}} فرمود: نه، دستور علم تازه از خدا به فرشته رسد و فرشته آن را نزد رسول خدا برد و گوید یا محمد پروردگارت تو را چنین و چنان فرموده است. پیامبر به فرشته می‌‌فرماید آن را نزد علی ببر، پس او نزد علی آید و او فرماید آن را نزد حسن ببر و او هم فرماید آن را نزد حسین بر و همچنین به هر یک از ائمه عرضه شود تا به ما رسد.<ref>[[شیخ کلینی]]، اصول کافی، ج۱، ص۴۸۹.</ref>
::::::در برخی از احادیث معتبر منقول است که در هر شب جمعه، روح مقدس [[پیامبر|رسول]]{{صل}} و ارواح مطهر امامان گذشته و روح [[امام مهدی|امام زمان]]{{ع}} را رخصت می‌دهند که به آسمان‌ها عروج نمایند تا به عرش اعظم الهی رسند و سپس با سرور فراوان و علوم بی پایان به سوی بدن‌های خود برگردند و نیز اعمال هر یک از امت را از نیکان و بدان در هر صبح و شام و هر هفته و ماه به ایشان عرضه می‌کنند و درها و دیوارها و دره‌ها و کوه‌ها مانع علم ایشان نمی‌شود و آنچه در مشرق و مغرب عالم واقع شود بر آن مطلع می‌گرداند.<ref>[[علامه مجلسی]]، حق الیقین، ص۴۵.</ref>
::::::از [[امامان]]{{عم}} روایت شده که علم ایشان هر روز و هر لحظه افزایش می‌یابد. [[زراره]] از [[امام باقر]]{{ع}} پرسید: آیا برای شما چیزی از علوم هست که رسول خدا آن را نمی‌دانست؟ [[امام]]{{ع}} فرمود: هرگاه علمی به ما دهند اول آن را بر رسول خدا عرضه کنند، سپس بر همه امامان تا به ما برسد»<ref>[http://rasekhoon.net/article/show/1081308/%D8%A7%D8%A8%D8%B9%D8%A7%D8%AF-%D9%88-%D9%85%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF%D9%87%E2%80%8C%DB%8C-%D8%B9%D9%84%D9%85-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-(%D8%B9)-(2)/ علم امام.]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۸. آقایان دکتر کرباسی‌زاده و رضایی؛}}
[[پرونده:11531.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[علی کرباسی‌زاده|کرباسی‌زاده]]]]
آقای دکتر '''[[علی کرباسی‌زاده]]''' و آقای '''[[محمد جعفر رضایی]]''' در مقاله ''«[[علم امام در اندیشه علمای معاصر حوزه اصفهان (مقاله)|علم امام در اندیشه علمای معاصر حوزه اصفهان]]»'' در این‌باره گفته‌اند:
::::::«صحیح است که [[امام]] بگوید من عالم به ما کان و ما یکون هستم؛ به این معنا که می‌توانم با رجوع به [[جفر]]، [[جامعه]]، [[صحیفه فاطمه]] یا با [[الهام]] از خداوند به تفصیل این امور را بدانم. همچنین صحیح است که [[ائمه]]: بگویند علمشان هر شب جمعه یا هر روز زیاد می‌شود؛ بدین معنا که با عروج ارواح آنها به عرش و آگاهی از [[لوح محفوظ]] یا اعلام از سوی خداوند به تفصیل به این امور آگاه می‌شوند. میرزا یحیی بیدآبادی مدعی است در صورت افزوده نشدن علم [[ائمه]]{{عم}} علومی که نزد ایشان هست نیز از بین خواهد رفت. وی توضیح بیشتری در این رابطه نمی‌دهد <ref>مستوفی بیدآبادی، :تا بی ۱۷۷-۱۷۸</ref> اما شاید بتوان منظورش را با یک مثال تبیین کرد. کسی که از ملکۀ اجتهاد برخوردار است، اگر مدتی به اجتهاد نپردازد و مسائل فقه را به تفصیل بررسی نکند، چه بسا این توانایی را از دست بدهد. همینطور [[ائمه]]: نیز در صورت زیاد نشدن علوم آنها در هر شب جمعه به تدریج این ملکه را از دست خواهند داد. البته شاید نیز منظور او آن است که ائمه: در صورت زیاد نشدن علومشان در هر شب جمعه، علم تفصیلی شان به امور عالم حاصل نخواهد شد و این به معنای از میان رفتن علم آنها به ماکان و مایکون خواهد بود»<ref>[[علم امام در اندیشه علمای معاصر حوزه اصفهان (مقاله)|علم امام در اندیشه علمای معاصر حوزه اصفهان]]، [[نقد و نظر (نشریه)|فصلنامه نقد و نظر]]؛ شماره ۶۹؛ بهار ۱۳۹۲؛ ص ۱۴۱.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۹. آقای دکتر غلامی (پژوهشگر دانشگاه تهران)؛}}
[[پرونده:11819.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[اصغر غلامی|غلامی]]]]
آقای دکتر '''[[اصغر غلامی]]'''، در مقاله ''«[[آفاق علم امام در الکافی (مقاله)|آفاق علم امام در الکافی]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«بر اساس روایات متعدد، در هر شب جمعه بر علوم ائمه{{عم}} افزوده می‌شود.<ref>الکافى، ج۱، ص ۲۵۳ و ۲۵۴.</ref> امام صادق {{ع}} فرمودند: {{عربی|اندازه=155%|«إِنَّ لَنَا فِي كُلِ‏ لَيْلَةِ جُمُعَةٍ سُرُوراً قُلْتُ زَادَكَ اَللَّهُ وَ مَا ذَاكَ قَالَ إِذَا كَانَ‏ لَيْلَةُ اَلْجُمُعَةِ وَافَى‏ رَسُولُ اَللَّهِ{{صل}}‏ اَلْعَرْشَ وَ وَافَى‏ اَلْأَئِمَّةُ{{عم}} مَعَهُ وَ وَافَيْنَا مَعَهُمْ فَلاَ تُرَدُّ أَرْوَاحُنَا إِلَى أَبْدَانِنَا إِلاَّ بِعِلْمٍ مُسْتَفَادٍ وَ لَوْ لاَ ذَلِكَ لَأَنْفَدْنَا»}}؛<ref>«به درستی که در هر شب جمعه برای ما سروری هست. عرض کردم: خداوند بر سرور شما بیافزاید! آن سرور چیست؟ فرمود: هر گاه شب جمعه شود،[[پیامبر|رسول‌اللّه]]{{صل}} به عرش برآید و [[ائمه]]{{عم}} نیز همراه او برآیند و ما نیز همراه ایشان برآییم، پس ارواح ما باز نمی‌گردد به سوی بدن‌هایمان مگر به همراه علمی که استفاده کردیم و اگر این نبود، علم ما تمام می‌شد»؛ همان.</ref> بنابراین، یکی از مجاری علوم [[ائمه]] [[اهل بیت]]{{عم}}، علمی است هر شب جمعه به ایشان افاضه می‌گردد و اگر بر علم [[ائمه]]{{عم}}افزوده نگردد، علم ایشان تمام می‌شود. (...). بیشتر علوم [[پیامبر]]{{صل}} و علوم امامان اهل بیت{{عم}}، علوم جمعی و جملی هست که نیاز به تفسیر دارد. و خداوند متعال تفسیر آن را بنا بر مصالحی به تدریج در شب‌های قدر و شب‌های جمعه و یا روز به روز، به آنها می‌رساند<ref>معرفت امام، ص۷۸-۸۳.</ref>»<ref>[http://toraath.com/index.php?name=Sections&req=viewarticle&artid=246&page=1 مجموعه مقالات فارسی کنگره بین المللی ثقة الاسلام کلینی، مقاله آفاق علم امام در الکافی، ج۴، ص ۴۶۹-۵۱۳]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۰. آقای افقی (هیئت علمی دانشگاه شهید مدنی آذربایجان)؛}}
[[پرونده:11904.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[داود افقی|افقی]]]]
::::::آقای '''[[داوود افقی]]''' در پایان‌نامه کارشناسی ارشد خود با عنوان ''«[[بررسی غلو در روایات علم اهل بیت از کتاب بصائر الدرجات (پایان‌نامه)|بررسی غلو در روایات علم اهل بیت از کتاب بصائر الدرجات]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«از جمله مواردی که می‌توان از آن به عنوان منبعی برای علم [[اهل بیت]] نام برد، و در چندین روایت نقل شده در کتاب بصائر به آن اشاره شده است، مسأله عروج روحانی و انتقال روح امام به آسمان‌ها و عرش در هر شب جمعه می‌باشد. در روایات آمده است که روح [[امام]] پس از عروج با روح [[انبیاء]] و اوصیاء ملاقات کرده و به طواف عرش الهی می‌پردازند و تا زمانی که سرشار از علم و معرفت نشدند به ابدان خود باز نمی‌گردند. نمونه ای از روایات:
::::::الامام الصادق: {{عربی|اندازه=150%|"وَ اللَّهِ إِنَّ أَرْوَاحَنَا وَ أَرْوَاحَ النَّبِيِّينَ لَتُوَافي الْعَرْشَ لَيْلَةَ كُلِّ جُمُعَةٍ فَمَا تُرَدُّ فِي أَبْدَانِنَا إِلَّا بِجَمِّ الْغَفِيرِ مِنَ الْعِلْم"}} <ref> بصائر الدرجات، ص ١٣٢، ح ٦. </ref>. {{عربی|اندازه=150%|"عَنْ يُونُسَ بْنِ أَبِي الْفَضْلِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ {{ع}} قَالَ: مَا مِنْ لَيْلَةِ جُمُعَةٍ إِلَّا وَ لِأَوْلِيَاءِ اللَّهِ فِيهَا سُرُورٌ قُلْتُ كَيْفَ ذَاكَ جُعِلْتُ فِدَاكَ قَالَ إِذَا كَانَتْ لَيْلَةُ الْجُمُعَةِ وَافَى رَسُولُ اللَّهِ الْعَرْشَ وَ وَافَى الْأَئِمَّةُ الْعَرْشَ وَ وَافَيْتُ مَعَهُمْ فَمَا أَرْجِعُ إِلَّا بِعِلْمٍ مُسْتَفَادٍ وَ لَوْ لَا ذَلِكَ لَنَفِدَ مَا عِنْدَنَا"}}‏. <ref> بصائر الدرجات، ص ١٣1، ح ۵. </ref>. روایات مربوط به این موضوع در اصول کافی ذیل بابی با عنوان "في انّ الائمة {{عم}} یزدادون في لیلة الجمعة" نقل شده است <ref>ر.ک، کلینی، پیشین، ج ١ ،ص ٢٥٣ ـ ٢٥٤</ref>»<ref>[[بررسی غلو در روایات علم اهل بیت از کتاب بصائر الدرجات (پایان‌نامه)|بررسی غلو در روایات علم اهل بیت از کتاب بصائر الدرجات]]، ص ۶۲.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۱. آقای رنجبر (پژوهشگر وبگاه راسخون).}}
[[پرونده:11969.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[جواد رنجبر|رنجبر]]]]
آقای '''[[جواد رنجبر|رنجبر]]'''، در مقاله ''«[http://rasekhoon.net/article/show/173509/%DA%A9%D9%86%DA%A9%D8%A7%D8%B4%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D9%81%DB%8C%D8%AA-%D9%88%D8%B3%D8%B1%DA%86%D8%B4%D9%85%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D9%84%D9%85-%D8%A7%D9%87%D9%84-%D8%A8%DB%8C%D8%AA(%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85)/)/ کنکاشی در کیفیت و سرچشمه‌های علم امام]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«یکی دیگر از راه‌های ازدیاد و کسب علم خاصّ [[امام]]، عروج روح ایشان و روح [[پیامبر اکرم]]{{صل}} در شب‌های جمعه به عرش است؛ و هنگام برگشتن روح به بدن کسب علم کرده بودند؛ آن چنان که در حدیث مفضل از [[امام صادق]]{{ع}} است: {{عربی|اندازه=155%|"قال: انّ لَنا فِی کلّ لیلة جمعة سروراً. قلت: و ادک الله و ما ذاک؟ قال: ادا کان لیلة الجمعة وافَی رسول الله {{صل}} العرشَ وَ وافَی الائمه {{عم}} معه و وافَینا معهم، فلا تَرُدُّ ارواحُنا ابداننا الا یعلم مستفاد، و لولا ذلک لا نفدنا"}}. و در پایان حدیث می‌فرمایند: اگر این گونه به ما علم افزوده نشود، هر آینه علم ما پایان می‌یابد»<ref>[http://rasekhoon.net/article/show/173509/%DA%A9%D9%86%DA%A9%D8%A7%D8%B4%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D9%81%DB%8C%D8%AA-%D9%88%D8%B3%D8%B1%DA%86%D8%B4%D9%85%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D9%84%D9%85-%D8%A7%D9%87%D9%84-%D8%A8%DB%8C%D8%AA(%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85)/)/ کنکاشی در کیفیت و سرچشمه‌های علم امام].</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

==پرسش‌های وابسته==
{{پرسش‌های وابسته}}
{{ستون-شروع|3}}
# [[اقسام و انواع علم معصوم کدام‌اند؟ (پرسش)]]
# [[علم معصوم مطلق چیست و مصداق‌های آن کدام‌اند؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم معصوم مراتب و درجات دارند؟ (پرسش)]]
# [[علم باطنی معصوم به چه معناست؟ (پرسش)]]
# [[علم ذاتی معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[علم غیر ذاتی معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[علم اکتسابی یا علم مستفاد معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[علم موهوبی و موهبتی یا علم لدنی معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[علم تام یا کامل معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[علم محدود معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[علم دفعی معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[علم تدریجی معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[علم اجمالی معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[علم تفصیلی معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[علم حصولی معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[علم حضوری معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[علم فعلی یا دائمی معصوم به چه معناست؟ (پرسش)]]
# [[علم شأنى یا استعدادی یا ارادی و اختیاری معصوم به چه معناست؟ (پرسش)]]
# [[فرق بین علم فعلی و شأنى معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم معصوم متوقف بر اراده اوست یا بر صرف التفات و توجه؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم معصوم مراتب و درجات دارد؟ (پرسش)]]
# [[فرق علم پیامبر با امام چیست؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم پیامبران از لحاظ مرتبه یکسان است؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم پیامبران و امامان از لحاظ مرتبه یکسان یا متفاوت است؟ (پرسش)]]
# [[فرق بین علم معصوم و علم فرشتگان چیست؟ (پرسش)]]
# [[آیا پیامبران پیش از آغاز وحی و نبوت و امامان پیش از تصدی امامت از علم ویژه معصوم برخوردار بوده‌اند؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم معصوم در شب قدر نازل می‌شود؟ (پرسش)]]
# [[امام معصوم از چه زمانی صاحب علم ویژه می‌شود؟ (پرسش)]]
# [[آیا غیر معصوم می‌تواند از علوم ویژه معصوم آگاهی یابد؟ (پرسش)]]
# [[تفاوت علم خدا و معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[آیا مقام علم معصوم به غیر معصوم داده می‌شود؟ (پرسش)]]
# [[شرایط دستیابی غیر معصوم به علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[غیر معصوم از چه راهی می‌تواند به علم معصوم آگاهی یابد؟ (پرسش)]]
# [[آیا غیر معصوم وظیفه دارد به دنبال فراگیری علوم معصوم باشد؟ (پرسش)]]
# [[آیا آگاهی غیر معصوم از علم ویژه معصوم با حکمت الهی در امتحان او منافات ندارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا از راه غیر مشروع می‌توان به علم ویژه معصوم دست یافت؟ (پرسش)]]
## [[آیا آگاهی از علم معصوم با سحر و جادو قابل دسترسی است؟ (پرسش)]]
# [[رابطه علم معصوم با علم مکنون یا مستأثر چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه علم معصوم با اجتباء الهی چیست؟ (پرسش)]]
# [[رابطه علم معصوم با بداء الهی چیست؟ (پرسش)]]
{{پایان}}
{{پایان}}

==[[:رده:آثار علم معصوم|منبع‌شناسی جامع علم معصوم]]==
{{پرسش‌های وابسته}}
{{ستون-شروع|3}}
* [[:رده:کتاب‌شناسی کتاب‌های علم معصوم|کتاب‌شناسی علم معصوم]]؛
* [[:رده:مقاله‌شناسی مقاله‌های علم معصوم|مقاله‌شناسی علم معصوم]]؛
* [[:رده:پایان‌نامه‌شناسی پایان‌نامه‌های علم معصوم|پایان‌نامه‌شناسی علم معصوم]].
{{پایان}}
{{پایان}}

==پانویس==
{{یادآوری پانویس}}
{{پانویس2}}

[[رده:علم معصوم]]
[[رده:پرسش‌های جامع امامت و ولایت]]
[[رده:پرسش‌های علم معصوم]]
[[رده:پرسش‌های نیازمند ترجمه]]
[[رده:(از): پرسش‌هایی با ۱۱ پاسخ]]
[[رده:(از): پرسش‌های علم غیب معصوم با ۱۱ پاسخ]]
[[رده:پرسش‌های نیازمند ترجمه]]

آیا علم غیب در شب جمعه نازل می‌شود؟ (پرسش)

2019-01-12T08:59:16Z

Basim: حذف رده:پرسش‌های نیازمند ترجمه

{{پرسش غیرنهایی}}
{{جعبه اطلاعات پرسش
| موضوع اصلی = [[علم غیب معصوم (پرسش)|بانک جامع پرسش و پاسخ علم غیب]]
| موضوع فرعی = آیا [[علم غیب]] در شب جمعه نازل می‌شود؟
| تصویر = 7626626262.jpg
| اندازه تصویر = 200px
| نمایه وابسته = [[کیفیت علم غیب معصوم (نمایه)|کیفیت علم غیب معصوم]]
| مدخل اصلی = [[علم غیب]]
| موضوعات وابسته =
| پاسخ‌دهنده =
| پاسخ‌دهندگان = [[علامه طباطبایی]]؛ [[محمد جواد فاضل لنکرانی|فاضل لنکرانی]]؛ [[محمد حسن نادم|نادم]]؛ [[خلیل منصوری رامسری|منصوری رامسری]]؛ [[سید علی هاشمی|هاشمی]]؛ [[ناصرالدین اوجاقی|اوجاقی]]؛ [[سید محمود جزائری|جزائری]]؛ [[محمد حسن وکیلی|وکیلی]]؛ [[محمد زمان رستمی|رستمی]]، [[طاهره آل‌بویه|آل‌بویه]]؛ [[اصغر غلامی|غلامی]]
}}
'''آیا [[علم غیب]] در شب جمعه نازل می‌شود؟''' یکی از پرسش‌های مرتبط به بحث '''[[علم غیب معصوم (پرسش)|علم غیب معصوم]]''' است که می‌توان با عبارت‌های متفاوتی مطرح کرد. برای بررسی جامع این سؤال و دیگر سؤال‌های مرتبط، یا هر مطلب وابسته دیگری، به مدخل اصلی '''[[علم غیب]]''' مراجعه شود.

==عبارت‌های دیگری از این پرسش==

==پاسخ‌ نخست==
[[پرونده:39587474.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[علامه طباطبایی]]]]
::::::'''[[علامه طباطبایی]]''' در دو کتاب ''«[[در محضر علامه طباطبایی (کتاب)| در محضر علامه طباطبایی]]»'' و ''«[[پژوهشی در باب علم امام (کتاب)|پژوهشی در باب علم امام]]»'' در این باره گفته است:
::::::*«'''سؤال''': آیا این مطلب که در کتاب "بصائر الدرجات" در روایات متعدد آمده که ارواح [[ائمه]]{{عم}} شب‌های جمعه بالا می‌رود از آن جمله در روایتی از [[امام صادق]]{{ع}} آمده است: شب جمعه‌ای نیست مگر اینکه اولیای خدا سرور ویژه‌ای در آن دارند. هنگامی که شب جمعه فرا می‌رسد، رسول خدا{{صل}} با عرش ارتباط برقرار می‌کند، و من نیز همراه با او با عرش تماس حاصل می‌کنم و در نتیجه با علمی که از آنجا بهره برده‌ام باز می‌گردم. و اگر این نبود، قطعاً آنچه در نزد ما است پایان می‌پذیرفت<ref>{{عربی|اندازه=120%|«مَا مِنْ لَيْلَةِ جُمُعَةٍ إِلَّا وَ لِأَوْلِيَاءِ اللَّهِ فِيهَا سُرُورٌ قُلْتُ كَيْفَ ذَاكَ جُعِلْتُ فِدَاكَ قَالَ إِذَا كَانَتْ لَيْلَةُ الْجُمُعَةِ وَافَى رَسُولُ اللَّهِ الْعَرْشَ وَ وَافَى الْأَئِمَّةُ الْعَرْشَ وَ وَافَيْتُ مَعَهُمْ فَمَا أَرْجِعُ إِلَّا بِعِلْمٍ مُسْتَفَادٍ وَ لَوْ لَا ذَلِكَ لَنَفِدَ مَا عِنْدَنَا»}}؛ بحار الانوار، ج۲۲، ص۵۵۲، ح۹، و ج۲۶، ص۹۰، ح۹؛ بصائر الدرجات، ج‏۱، ص: ۱۳۱، ح۵.</ref>. با روایات گذشته {{عربی|اندازه=150%|«إذا شاؤُوا عَلِمُوا»}}<ref>«اگر بخواهند خواهند دانست»</ref> منافات ندارد؟ '''جواب''': اشکال ندارد که {{عربی|اندازه=155%|«إذا شاؤُوا عَلِمُوا»}}<ref>«اگر بخواهند خواهند دانست»</ref> از راه صعود ارواح آنها در شب‌های جمعه باشد.
::::::*'''سؤال''': آیا از این دسته روایت "روایات افزایش علم [[ائمه]]{{عم}} در شبهای جمعه" و روایات عَرضِ اعمال <ref>بحار الانوار، ج۲۳، ص۳۳۳، روایات باب۲۰.</ref> به دست نمی‌آید که علوم آنان تدریجی است، نه اینکه دفعی باشد و به یکبارگی از [[حضرت رسول]]{{صل}} دریافته باشند؟ '''جواب''': علوم آنان دفعی است، گرچه معلوم تدریجی باشد، پس علم به معلوم تدریجی دارند، نه اینکه خود علم تدریجی باشد. تعلیم [[رسول الله]]{{صل}} به [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} مثل تعلیم رایج در میان ما تدریجی نبوده، بلکه دفعةً واحدةً بوده است. چنانچه تعلّم [[حضرت رسول]]{{صل}} نیز دفعی بوده است. خداوند متعال می‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| وَنَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَانًا لِّكُلِّ شَيْءٍ}}﴾}} <ref> و بر تو این قرآن را فرو فرستادیم که بیانگر هر چیز؛ سوره نحل، آیه: ۸۹.</ref> زیرا کلمه {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|لِّكُلِّ شَيْءٍ}}﴾}} یعنی همه چیز، با تدریج سازگار نیست. به طور کلی باید توجّه داشت که روز مبعث، روز رسالت است و از سوره {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|اقْرَأْ بِاسْمِ}}﴾}}<ref>سوره علق، آیه:۱.</ref> که سیاق آیاتش بیانگر آن است که نخستین سوره‌ای است که بر [[رسول خدا]]{{صل}} نازل شده، نیز برمی‌آید که نبوت قبل از رسالت بوده است، و از آیات دیگر استفاده می‌شود که قرآن دفعةً واحدةً و یکباره در شب ۱۹ یا ۲۱ یا ۲۳ ماه همان سال نازل گردیده است. خداوند متعال می‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةٍ مُبَارَكَةٍ}}﴾}}<ref>بی گمان ما قرآن را در شب خجسته‌ای فرو فرستادیم؛ سوره دخان، آیه۳.</ref> و می‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ}}﴾}}<ref>مسلّماً ما قرآن را در شب قدر فرو فرستادیم؛ سوره قدر، آیه۱.</ref> سپس در طول بیست و سه سال تدریجاً نازل شده و سوره حمد به خصوص دو مرتبه نازل شده است.
::::::*'''سؤال''': در روایات آمده است: ارواح انبیا و اوصیا و [[ائمه]]{{عم}} شب‌های جمعه به عرش بالا می‌روند و از آنجا علومی استفاده می‌کنند<ref>در بصائر الدرجات، ص۱۳۱ ضمن حدیثی از امام صادق{{ع}} آمده است: "به ارواح انبیا و اوصیانی که از دنیا رفته‌اند، و نیز به روح وصی‌ای که در میان شما زندگی می‌کند، اجازه داده می‌شود که به آسمان صعود کنند تا اینکه به عرش پروردگار برسند... آنگاه انبیاء و اوصیاء در حالی که سرشار از شادمانی هستند، و وصی‌ای که در میان شما زندگی می‌کند بسیار به علمش افزوده می‌گردد.»</ref> آیا این روایات درست هستند؟ '''جواب''': درباره [[ائمه]]{{عم}} چنین وارد شده است؛ ولی درباره [[انبیاء]]{{عم}} ندیده‌ام، چه مانعی دارد که علومی به ایشان اعطا شود؟!
::::::*'''سؤال''': در عده‌ای از روایات آمده است: [[ائمه]]{{عم}} علم آسمان و زمین و آنچه در آنهاست و علم وقایع گذشته و آینده را می‌دانند. آیا روایات مربوط به افزوده شدن علوم آن بزرگواران در شب های جمعه با این دسته از روایات منافات ندارند؟ '''جواب''': خیر، از این دسته از روایات برمی‌آید که آنان به {{عربی|اندازه=150%|« مَا كَانَ وَ مَا يَكُون‏‏»}}<ref>«آنچه که بود و آنچه که خواهد بود»</ref> عالِمند، امّا از راهی که در روایات گذشته مطرح شده است، یعنی شب‌های جمعه بالا می‌روند و بر علومشان افزوده می‌گردد»<ref> [[در محضر علامه طباطبایی (کتاب)| در محضر علامه طباطبایی]] صفحه ۲۰۰ الی ۲۰۳ و [[پژوهشی در باب علم امام (کتاب)|پژوهشی در باب علم امام]]، ص۱۴۸الی ۱۵۱.</ref>.

==پاسخ‌‌های دیگر==
{{یادآوری پاسخ}}
{{جمع شدن|۱. حجت الاسلام و المسلمین محمد جواد فاضل لنکرانی؛}}
[[پرونده:11736.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[محمد جواد فاضل لنکرانی|فاضل لنکرانی]]]]
حجت الاسلام و المسلمین '''[[محمد جواد فاضل لنکرانی]]''' در بیاناتی با موضوع ''«[http://www.j-fazel.com/persian/lecture/9482/ همگرایی قیام امام حسین با علم حضرت به شهادت خود و یارانش]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«[[ائمه]] دائماً در حال [[ازدیاد علم]] هستند و [[ازدیاد علم ائمه]] و حتی [[علم نبی]] منحصر به دنیا هم نیست. حتی در عالم آخرت مقام [[ازدیاد علم]] برای آنها محفوظ است. اگر کسی این مطلب را در متون [[روایات]] بررسی کند به خوبی آن را می‌بیند. گاهی اوقات اشکال می‌کنند این چه علمی است که برای [[ائمه]] خود درست می‌کنید و می‌گويید روز به روز علم‌شان بیشتر می‌شود، آيا [[علم پیامبر]] که [[اعظم خلق]] خداست از اینها کمتر است؟ پاسخ اين است که در [[روایات]] وارد شده هر علمی که در [[آیا علم معصوم در شب جمعه نازل می‌شود؟ (پرسش)|لیله‌ جمعه به ائمه افاضه می‌شود]]، قبل از آن به [[پیامبر]]{{صل}} و [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} و امام‌های ديگر و لو از دنیا رفته باشند اعطا می‌شود»<ref>[http://www.new.fazellankarani.com/persian/lecture/9483/ وبگاه پاسخ‌دهنده (محمد جواد فاضل لنکرانی).]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۲. حجج الاسلام و المسلمین نادم و افتخاری؛}}
[[پرونده:673639443601.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[محمد حسن نادم|نادم]]]]
حجج الاسلام و المسلمین دکتر '''[[محمد حسن نادم|نادم]]''' و '''[[سید ابراهیم افتخاری|افتخاری]]''' در مقاله ''«[[منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد (مقاله)|منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد]]»'' در این‌باره گفته‌‌اند:
::::::«در برخی از روایات محدثان قم، عروج روح [[امام]]{{ع}} به آسمان، در شب‌های جمعه، از مصادیق منابع [[علم امام]]{{ع}} شمرده می‌شود. این عروج و افزایش [[علم امام]]{{ع}} به سبب آن، به اندازه‌ای مهم است که [[امامان]]{{عم}} به اصحابشان فرموده‌اند اگر این افزایش نباشد، [[علم امام]]{{ع}} پایان می‌یابد. طبق روایاتی که صفار نقل می‌کند، در هر شب جمعه، فرشتگان، اوصیا و پیامبران ازدنیا‌رفته و نیز ارواح اوصیا و [[امام]]{{ع}} حاضر در میان مردم [[امام]]{{ع}} هر زمان، به آسمان عروج، هفت بار دور عرش الهی طواف و خداوند را تسبیح و تقدیس می‌کنند. آنها در کنار هر رکن عرش، دو رکعت نماز می‌خوانند و برمی‌گردند. آن‌گاه [[پیامبران]]{{عم}} و اوصیا و روح وصی زنده، شادی بسیاری احساس می‌کنند و به [[امام]]{{ع}} زنده و [[امامان]]{{عم}} دیگر الهامی می‌شود که علمشان را افزایش می‌دهد. [[امام صادق]]{{ع}} در تعلیل این نکته می‌فرماید: "اگر چنین نباشد، علم ما تمام می‌شود" هم، روایاتی با همین مضامین نقل می‌کند؛ اما صدوق در این باره روایتی نیاورده است. پس روایات عروج نیز، از نظر محدثین، مؤید دیگری بر الهامی بودن علم [[امام]]{{ع}} است.(...)»<ref>[[منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد (مقاله)|منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد]] صفحه ۶۱</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۳. حجت الاسلام و المسلمین منصوری رامسری؛}}
[[پرونده:11758.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[خلیل منصوری رامسری|منصوری رامسری]]]]
حجت الاسلام و المسلمین '''[[خلیل منصوری رامسری]]'''، در مقاله ''«[[بی‌کرانگی علم امام معصوم (مقاله)|بی‌کرانگی علم امام معصوم]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«یکی از ویژگی‌هایی که برای علم [[امام]]{{ع}} در روایات بیان شده، افزایش علم ایشان در شب‌های جمعه است. در روایتی آمده که ارواح [[امامان]] [[معصوم]]{{عم}} در شب‌های جمعه بالا می‌رود و از نوعی عروج برخوردار می‌شود که در آن عروج علم ایشان افزایش می‌یابد. عبارت، این گونه است که: {{عربی|اندازه=155%|«یزداد فی علومهم جما غفیرا»}}؛<ref>و فراوان به علوم ایشان افزوده می‌شود.</ref>از [[امام صادق]]{{ع}} روایت شده که فرمود: {{عربی|اندازه=155%|« مَا مِنْ لَيْلَةِ جُمُعَةٍ إِلَّا وَ لِأَوْلِيَاءِ اللَّهِ فِيهَا سُرُورٌ قُلْتُ كَيْفَ ذَاكَ جُعِلْتُ فِدَاكَ قَالَ إِذَا كَانَتْ لَيْلَةُ الْجُمُعَةِ وَافَى رَسُولُ اللَّهِ الْعَرْشَ وَ وَافَى الْأَئِمَّةُ الْعَرْشَ وَ وَافَيْتُ مَعَهُمْ فَمَا أَرْجِعُ إِلَّا بِعِلْمٍ مُسْتَفَادٍ وَ لَوْ لَا ذَلِكَ لَنَفِدَ مَا عِنْدَنَا»}}؛<ref>شب جمعه‌ای نیست مگر آن که اولیای خدا، سرور ویژه‌ای در آن دارند، هنگامی که شب جمعه فرا می‌رسد [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} با عرش (علم خداوندی) ارتباط برقرار می‌کند و من نیز همراه با او با عرش تماس حاصل می‌کنم و در نتیجه با علمی که از آن جا بهره برده‌ام باز می‌گردم و اگر این نبود، قطعاً آن چه در نزد ما است پایان می‌پذیرفت. بحارالانوار، ج۳۲، ص۳۳۳.</ref>. این مطلب نشان می‌دهد که خواسته‌های ایشان برای دانش بیشتر که در جمله {{عربی|اندازه=155%|«اذا شاؤوا علموا»}} بیان شده، از راه صعود ارواح آنان در شب‌های جمعه می‌توان اتفاق بیفتد. بنابراین، آنان برخی از علوم خویش را از راه صعود در شب‌های جمعه به دست می‌آورند که می‌تواند شامل علوم ایشان به جزئیات باشد. شگفت این که همه علوم از واسطه [[پیامبر]]{{صل}} می‌باشد حتی برای اوصیایی که در میان انسان تا قیامت حاضر هستند و [[پیامبر]]{{صل}} به عنوان صادر نخستین و در مقام واسطه فیض میان خدا و همه پیامبران و اوصیا چه زندگان و چه مردگانشان عمل می‌کند. در روایت دیگری از [[امام صادق]]{{ع}} آمده است: به ارواح پیامبران و اوصیایی که از دنیا رفته‌اند و نیز به روح وصی ای که در میان شما زندگی می‌کند ، اجازه داده می‌شود که به آسمان صعود کنند تا این که به عرش پروردگار برسند.. آنگاه پیامبران و اوصیا در حالی سرشار از شادمانی و سرور هستند و وصی‌ای که در میان شما زندگی می‌کند بسیار بسیار به علمش افزوده می‌گردد.<ref>[[محمد صفار]]، بصائر الدرجات ، ص ۱۳۱.</ref> بنابراین [[امامان]] [[معصوم]]{{عم}} به علم آسمان و زمین و آن چه در آن است و هم چنین وقایع گذشته و حال و آینده آگاه هستند و این دانش ایشان می‌تواند از راه‌‎های گوناگون به دست آید که یکی از آنها دانش به "ما کان و ما یکون" از راه صعود و عروج در شب‌های جمعه است»<ref>[http://www.samamos.com/?p=616 بی‌کرانگی علم امام معصوم]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۴. حجت الاسلام و المسلمین هاشمی؛}}
[[پرونده:11720.JPG|100px|right|بندانگشتی|[[سید علی هاشمی ۱|سید علی هاشمی]]]]
حجت الاسلام و المسلمین دکتر '''[[سید علی هاشمی ۱|سید علی هاشمی]]'''، در مقاله ''«[[علم امام تام یا محدود؟ (مقاله)|علم امام تام یا محدود؟]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«برخی روایات به صراحت از افزایش‌پذیری علوم [[ائمه]]{{عم}} سخن گفته‌اند. در برخی از این روایات، آمده است که هر شب جمعه علومی بر علوم [[ائمه]]{{عم}} افزوده می‌شود. همچنین در روایات متعدد از آن حضرت نقل شده است که در شب قدر، از حوادث آن سال تا شب قدر سال بعد به [[امام]]{{ع}} خبر داده می‌شود. این علم شامل تمام خیر و شرهایی است که به بندگان می‌رسد؛ مرگ یا زندگی، فقر یا ثروت، توفیق زیارت خانه خداوند متعال و خلاصه تمام مقدرات بندگان تا شب قدر سال آینده بر امام عرضه می‌شود. این روایات مستفیض‌اند. در برخی از این روایات تصریح شده است که اگر این علوم نبود، امام نمی‌دانست در آن سال چه چیز محقق خواهد شد».<ref>[http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13950218001700 وبگاه خبرگزاری فارس]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۵. حجت الاسلام و المسلمین اوجاقی؛}}
[[پرونده:1073589.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[ناصرالدین اوجاقی|اوجاقی]]]]
حجت الاسلام و المسلمین '''[[ناصرالدین اوجاقی]]''' در پایان‌نامه کارشناسی ارشد خود با عنوان ''«[[علم امام از دیدگاه کلام امامیه (پایان‌نامه)|علم امام از دیدگاه کلام امامیه]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
:::::«سه روایت در مورد افزایش علم در شب جمعه است. متن یکی از روایات چنین است: "ابویحیی گوید [[امام صادق]]{{ع}} به من فرمود برای ما در شب‌های جمعه شأن بزرگی است. عرض کردم آن شأن چیست؟ فرمود به ارواح [[انبیا|پیامبران]] و اوصیاء در گذشته و روح و وصی که در میان شماست اجازه داده می‌شود که به آسمان بالا بروند تا به عرش پروردگارشان برسند در آنجا هفت دور طواف کنند و نزد هر رکنی از ارکان عرش دو رکعت نماز گزارند پس به کالبدهای پیشین خود برگردند چون صبح شود آن وصی که در میان شماست مقدار زیادی به علمش افزوده شده باشد". (...) [[محمد صالح مازندرانی]] در تفسیر این روایات مطالبی را بیان کرده که شاید مراد وی برطرف کردن تعارض بوده باشد. وی می‌گوید: "علم خداوند سه نوع است؛ علمی که مستأثر است و اختصاص به خدا دارد، علمی که محتوم است و همه انبیا و اولیا از آن باخبرند و علم سوم علمی غیر محتوم است. این علم هرگاه محتوم شود ائمه از آن آگاهی می یابند و این معنای افزایش علم امام است"»<ref>[[علم امام از دیدگاه کلام امامیه (پایان‌نامه)|علم امام از دیدگاه کلام امامیه]]، ص۳۶-۳۹.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۶. حجت الاسلام و المسلمین جزایری؛}}
[[پرونده:11905.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[سید محمود جزایری|جزایری]]]]
::::::حجت الاسلام و المسلمین '''[[سید محمود جزایری]]''' پژوهشگر پایان‌نامه ''«[[کارکردهای علم غیب امامان معصوم در شئون ایشان (پایان‌نامه)|کارکردهای علم غیب امامان معصوم در شئون ایشان]]»'' در پاسخ به این پرسش گفته است:
::::::«علم تام [[امام]]، نسبت به مخلوقات است و افزایش علم وی در شب‌های جمعه مربوط به علم وی به خداوند است. زیرا ذات خدا نامحدود است و معرفت به او پایان ندارد لذا در هر شب جمعه روح [[ائمه]]{{عم}} را به طواف عرش الهی می‌رود و در آنجا علمشان به ذات خدا افزوده می‌گردد»<ref>مکاتبه اختصاصی دانشنامه مجازی امامت و ولایت.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۷. حجت الاسلام و المسلمین وکیلی؛}}
[[پرونده:11670.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[محمد حسن وکیلی|وکیلی]]]]
حجت الاسلام و المسلمین '''[[محمد حسن وکیلی]]''' در مقالات ''«[http://erfanvahekmat.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87/%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%BA%DB%8C%D8%A8_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_(%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87_%D9%88_%D8%A7%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%84)#_bref10 علم غیب امام]»'' و ''«[http://erfanvahekmat.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87/%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%BA%DB%8C%D8%A8_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_(%D8%AA%D8%A8%DB%8C%DB%8C%D9%86_%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%AF%D8%A7%D9%84%DB%8C_%D9%88_%D8%B5%D8%AD%DB%8C%D8%AD) علم غیب امام (تبیین دیدگاه اعتدالی و صحیح)]»'' در این باره گفته است:
:::::*«روایات هم یک‌صدا از تعلیم حضرت [[پبامبر|رسول‌الله]]{{صل}} توسط [[جبرائیل]] صحبت می‌کند و به‌ صراحت می‌فرماید که [[ائمه]]{{عم}} علم‌شان افزوده می‌شود و [[مرحوم مجلسی]] در جلد بیست و‌ شش بحار‌الانوار بابی دارند با این عنوان: {{عربی|اندازه=155%|«باب أنهم{{عم}} يزادون و لو لا ذلك لنفد ما عندهم و إن أرواحهم تعرج إلى السماء في ليلة الجمعة»}} و در آن قریب به چهل حدیث ذکر می‌کنند»<ref>«روایات مرتبط با اینکه علم ایشان{{عم}} افزون می‌گردد، در غیر اینصورت داشته‌هایشان پایان می‌یافت؛ و ارواح ایشان در روز جمعه به آسمان عروج می‌نماید»[http://erfanvahekmat.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87/%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%BA%DB%8C%D8%A8_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_(%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87_%D9%88_%D8%A7%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%84) علم غیب امام (تاریخچه و اقوال)، فصلنامه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام]</ref>.
:::::*«افزایش [[علم امام]]{{ع}} دو معنا دارد:
::::::۱. نوعی از علومی که دائماً به [[امام]]{{ع}} افزوده می‌شود، همان سیر نفس [[امام]]{{ع}} در عالم کلیات و تجلی اسماء کلیه الهیه است، که همواره و پی‌در‌پی تحقق می‌پذیرد و این تجلیات اسمائی و صفاتی مافوق عالم حس و خیال و عقل می‌باشد. از این نوع تجلیات به سفر دوم از اسفار اربعه یعنی سیر فی‌الحق و فی‌الله تعبیر می‌کنند که پایان ناپذیر است.
::::::طبق روایات در شب‌های جمعه [[ائمه]]{{عم}} به عرش الهی می‌روند و بازمی‌گردند و بر قلوبشان علومی خاص افاضه می‌شود؛ شاید این علوم از این دست باشد:{{عربی|اندازه=150%|«عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ قَالَ: إِنَّ لَنَا فِي لَيَالِي الْجُمُعَةِ لَشَأْناً مِنَ الشَّأْنِ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ أَيَّ شَأْنٍ قَالَ يُؤْذَنُ لِلْمَلَائِكَةِ وَ النَّبِيِّينَ وَ الْأَوْصِيَاءِ الْمَوْتَى وَ الْأَرْوَاحِ الْأَوْصِيَاءِ وَ الْوَصِيِّ الَّذِي بَيْنَ ظَهْرَانَيْكُمْ يُعْرَجُ بِهَا إِلَى السَّمَاءِ فَيَطُوفُونَ بِعَرْشِ رَبِّهَا أُسْبُوعاً وَ هُمْ يَقُولُونَ سُبُّوحٌ قُدُّوسٌ رَبُّ الْمَلَائِكَةِ وَ الرُّوحِ حَتَّى إِذَا فَرَغُوا صَلَّوْا خَلْفَ كُلِّ قَائِمَةٍ لَهُ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ يَنْصَرِفُونَ فَتَنْصَرِفُ الْمَلَائِكَةُ بِمَا وَضَعَ اللَّهُ فِيهَا مِنَ الِاجْتِهَادِ شديد [شَدِيداً] إِعْظَامُهُمْ لِمَا رَأَوْا وَ قَدْ زِيدَ فِي اجْتِهَادِهِمْ وَ خَوْفِهِمْ مِثْلُهُ وَ يَنْصَرِفُ النَّبِيُّونَ وَ الْأَوْصِيَاءُ وَ أَرْوَاحُ الْأَحْيَاءِ شَدِيداً عَجَبُهُمْ وَ قَدْ فَرِحُوا أَشَدَّ الْفَرَحِ لِأَنْفُسِهِمْ وَ يُصْبِحُ الْوَصِيُّ وَ الْأَوْصِيَاءُ قَدْ أُلْهِمُوا إِلْهَاماً مِنَ الْعِلْمِ عِلْماً مِثْلَ جَمِّ الْغَفِيرِ لَيْسَ شَيْ‌ءٌ أَشَدَّ سُرُوراً مِنْهُمْ اكْتُمْ فَوَ اللَّهِ لَهَذَا أَعَزُّ عِنْدَ اللَّهِ مِنْ كَذَا وَ كَذَا عِنْدَكَ حِصَنَةً قَالَ يَا مَحْبُورُ وَ اللَّهِ مَا يُلْهَمُ الْإِقْرَارُ بِمَا تَرَى إِلَّا الصَّالِحُونَ قُلْتُ وَ اللَّهِ مَا عِنْدِي‌ كَثِيرُ صَلَاحٍ قَالَ لَا تَكْذِبْ عَلَى اللَّهِ فَإِنَّ اللَّهَ قَدْ سَمَّاكَ صَالِحاً حَيْثُ يَقُولُ فَأُولئِكَ مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ وَ الصِّدِّيقِينَ وَ الشُّهَداءِ وَ الصَّالِحِينَ يَعْنِي الَّذِينَ آمَنُوا بِنَا وَ بِأَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ وَ مَلَائِكَتِهِ وَ أَنْبِيَائِهِ وَ جَمِيعِ حُجَجِهِ عَلَيْهِ وَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطَّيِّبِينَ الطَّاهِرِينَ الْأَخْيَارِ الْأَبْرَارِ السَّلَامُ»}}<ref>«بصائر: عباس بن جريش از حضرت باقر عليه السّلام نقل كرد كه فرمود: ما را در شب‌ها كارهاى مخصوصى است عرض كردم فدايت شوم چه كار فرمود: به ملائكه و پيامبران و اوصياى از دنيا رفته و به ارواح اوصيا و وصى كه حاضر است اجازه داده مى‌شود به آسمان عروج می‌كنند هفت دور اطراف عرش پروردگار طواف می‌كنند در حالى كه می‌گويند: "سبوح قدوس رب الملائكة و الروح". وقتى تمام كردند كنار هر پايه‌اى دو ركعت نماز می‌خوانند ملائكه برمی‌گردند با آنچه خداوند در ايشان بوجود آورده سخت احترام می‌گذارند براى آنچه ديده‌اند در كوشش و خوف آنها افزايش بوجود آمده. پيامبران و اوصياء و ارواح اوصياء برمی‌گردند با شدت تعجب بسيار خوشحال و شادمانند براى خود امام وقت برمی‌گردد با الهام فراوانى از علم بصورت يك توده بسيار زياد كسى شادمان‌تر از آنها نيست. فرمود: اين مطلب را بپوشان بخدا قسم اين كار در نزد خدا ارزشش بيشتر از فلان و فلان مقدار حصن و دژ محكم است در نزد تو. فرمود: اى سرور الهام به اقرار اين مطلب نمی‌شوند مگر صالحين، عرض كردم آقا بخدا قسم من در خود صلاح زيادى نمى‌بينم فرمود: دروغ بر خدا نبند چون خداوند تو را صالح ناميده چنانچه در اين آيه می‌فرمايد: "فَأُولٰئِكَ‌ مَعَ‌ اَلَّذِينَ‌ أَنْعَمَ‌ اَللّٰهُ‌ عَلَيْهِمْ‌ مِنَ‌ اَلنَّبِيِّينَ‌ وَ اَلصِّدِّيقِينَ‌ وَ اَلشُّهَدٰاءِ وَ اَلصّٰالِحِينَ‌"؛ كسانى كه به ما و امير المؤمنين و ملائكه و انبياء و تمام امامان عليهم السّلام ايمان آورده‌اند.» ،بحار‌الأنوار، ج‌۲۶، ص ۸۸. </ref>»<ref>[http://erfanvahekmat.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87/%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%BA%DB%8C%D8%A8_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_(%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87_%D9%88_%D8%A7%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%84) علم غیب امام (تبیین دیدگاه اعتدالی و صحیح)]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۸. آقای دکتر رستمی و خانم آل‌بویه؛}}
[[پرونده:11522.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[محمد زمان رستمی|رستمی]]]]
دکتر '''[[محمد زمان رستمی]]''' (استادیار دانشگاه قم) و خانم '''[[طاهره آل‌بویه]]''' (پژوهشگر جامعة الزهراء) در کتاب ''«[[علم امام ۲ (کتاب)|علم امام]]»'' در این‌باره گفته‌‌اند:
::::::«[[امام صادق]]{{ع}} به [[ابی یحیی صنعانی]] فرمود: ای ابایحیی برای ما در شب‌های جمعه شأنی است از شئون؛ در این شب‌ها ارواح انبیای گذشته و ارواح اوصیای گذشته و روح امامی که زنده است را به آسمان برند تا به دور عرش خداوند هفت دور طواف کنند و نزد هر کدام از ستون‌های عرش دو رکعت نماز بخوانند و سپس آن‌ها را به بدن‌های خود برگردانند، آن گاه انبیا و اوصیا لبالب از شادی شوند و امامی که در میان شما است، انبوه فراوانی در دانش او افزوده شود.
::::::[[امام صادق]]{{ع}} به مفضل فرمود: ای اباعبدالله به راستی برای ما در هر شب جمعه سروری است. عرض کرد آن سرور چیست؟ [[امام]]{{ع}} فرمود: چون شب جمعه شود [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} به عرش برآید و ائمه هم با او برآیند و ما هم با آن‌ها برآییم و سپس روح ما به بدن ما برنگردد مگر با علمی که استفاده کردیم و اگر این استفاده علمی نبود علم ما تمام می‌شد.
::::::[[محمد بن سلیمان دیلم]] از پدرش نقل می‌کند که به [[امام صادق]]{{ع}} گفت قربانت من از شما شنیدم که چند بار فرمودید اگر نباشد که ما به علم خود بیفزاییم آن چه داریم به آخر رسانیم.
::::::[[امام]]{{ع}} فرمود: اما احکام حلال و حرام را خداوند تمام و کمال بر پیامبر خود نازل کرده و به امام نیز دانش جدیدی افزوده نشود. [[محمد بن سلیمان]] عرض کرد: پس این زیادی چیست؟ [[امام]]{{ع}} فرمود: در چیزهایی دیگر است جز حلال و حرام. محمد بن سلیمان عرض کرد: چیزی به علم خود افزوده کنید که بر [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} نهان بود. [[امام]]{{ع}} فرمود: نه، دستور علم تازه از خدا به فرشته رسد و فرشته آن را نزد رسول خدا برد و گوید یا محمد پروردگارت تو را چنین و چنان فرموده است. پیامبر به فرشته می‌‌فرماید آن را نزد علی ببر، پس او نزد علی آید و او فرماید آن را نزد حسن ببر و او هم فرماید آن را نزد حسین بر و همچنین به هر یک از ائمه عرضه شود تا به ما رسد<ref>[[شیخ کلینی]]، اصول کافی، ج۱، ص۴۸۹.</ref>
::::::در برخی از احادیث معتبر منقول است که در هر شب جمعه، روح مقدس [[پیامبر|رسول]]{{صل}} و ارواح مطهر امامان گذشته و روح [[امام مهدی|امام زمان]]{{ع}} را رخصت می‌دهند که به آسمان‌ها عروج نمایند تا به عرش اعظم الهی رسند و سپس با سرور فراوان و علوم بی پایان به سوی بدن‌های خود برگردند و نیز اعمال هر یک از امت را از نیکان و بدان در هر صبح و شام و هر هفته و ماه به ایشان عرضه می‌کنند و درها و دیوارها و دره‌ها و کوه‌ها مانع علم ایشان نمی‌شود و آنچه در مشرق و مغرب عالم واقع شود بر آن مطلع می‌گرداند<ref>[[علامه مجلسی]]، حق الیقین، ص۴۵.</ref>
::::::از [[امامان]]{{عم}} روایت شده که علم ایشان هر روز و هر لحظه افزایش می‌یابد [[زراره]] از [[امام باقر]]{{ع}} پرسید: آیا برای شما چیزی از علوم هست که رسول خدا آن را نمی‌دانست؟ [[امام]]{{ع}} فرمود: هرگاه علمی به ما دهند اول آن را بر رسول خدا عرضه کنند، سپس بر همه امامان تا به ما برسد»<ref>[http://rasekhoon.net/article/show/1081308/%D8%A7%D8%A8%D8%B9%D8%A7%D8%AF-%D9%88-%D9%85%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF%D9%87%E2%80%8C%DB%8C-%D8%B9%D9%84%D9%85-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-(%D8%B9)-(2)/ علم امام.]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۹. آقای دکتر غلامی (پژوهشگر دانشگاه تهران).}}
[[پرونده:11819.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[اصغر غلامی|غلامی]]]]
آقای دکتر '''[[اصغر غلامی]]'''، در مقاله ''«[[آفاق علم امام در الکافی (مقاله)|آفاق علم امام در الکافی]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«بر اساس روایات متعدد، در هر شب جمعه بر علوم ائمه{{عم}} افزوده می‌شود<ref>الکافى، ج۱، ص ۲۵۳ و ۲۵۴.</ref> امام صادق {{ع}} فرمودند: {{عربی|اندازه=150%|«إِنَّ لَنَا فِي كُلِ‏ لَيْلَةِ جُمُعَةٍ سُرُوراً قُلْتُ زَادَكَ اَللَّهُ وَ مَا ذَاكَ قَالَ إِذَا كَانَ‏ لَيْلَةُ اَلْجُمُعَةِ وَافَى‏ رَسُولُ اَللَّهِ{{صل}}‏ اَلْعَرْشَ وَ وَافَى‏ اَلْأَئِمَّةُ{{عم}} مَعَهُ وَ وَافَيْنَا مَعَهُمْ فَلاَ تُرَدُّ أَرْوَاحُنَا إِلَى أَبْدَانِنَا إِلاَّ بِعِلْمٍ مُسْتَفَادٍ وَ لَوْ لاَ ذَلِكَ لَأَنْفَدْنَا»}}؛<ref>«به درستی که در هر شب جمعه برای ما سروری هست. عرض کردم: خداوند بر سرور شما بیافزاید! آن سرور چیست؟ فرمود: هر گاه شب جمعه شود،[[پیامبر|رسول‌اللّه]]{{صل}} به عرش برآید و [[ائمه]]{{عم}} نیز همراه او برآیند و ما نیز همراه ایشان برآییم، پس ارواح ما باز نمی‌گردد به سوی بدن‌هایمان مگر به همراه علمی که استفاده کردیم و اگر این نبود، علم ما تمام می‌شد»؛ الکافى، ج۱، ص ۲۵۳ و ۲۵۴.</ref> بنابراین، یکی از مجاری علوم [[ائمه]] [[اهل بیت]]{{عم}}، علمی است هر شب جمعه به ایشان افاضه می‌گردد و اگر بر علم [[ائمه]]{{عم}}افزوده نگردد، علم ایشان تمام می‌شود(...). بیشتر علوم [[پیامبر]]{{صل}} و علوم امامان اهل بیت{{عم}}، علوم جمعی و جملی هست که نیاز به تفسیر دارد. و خداوند متعال تفسیر آن را بنا بر مصالحی به تدریج در شب‌های قدر و شب‌های جمعه و یا روز به روز، به آنها می‌رساند<ref>معرفت امام، ص۷۸-۸۳.</ref>»<ref>[http://toraath.com/index.php?name=Sections&req=viewarticle&artid=246&page=1 مجموعه مقالات فارسی کنگره بین المللی ثقة الاسلام کلینی، مقاله آفاق علم امام در الکافی، ج۴، ص ۴۶۹-۵۱۳]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

==پرسش‌های وابسته==
{{فهرست پرسش‌ها}}
{{ستون-شروع|2}}
# [[آیا در میان مخلوقات فقط انسان عالم به غیب می‌شود؟ (پرسش)]]
# [[آیا آیه ۳۰ سوره بقره مثبت علم غیب فرشتگان است؟ (پرسش)]]
# [[اگر فرشتگان علم غیب ندارند پس از کجا می‌دانستند که انسان‌ها روی زمین جنگ و خونریزی برپا خواهند کرد؟ (پرسش)]]
# [[آیا انسان آگاه از غیب باید عصمت داشته باشد؟ (پرسش)]]
# [[چه کسی غیر از خدا عالم به غیب است؟ (پرسش)]]
# [[آیا همه پیامبران علم غیب داشته‌اند؟ (پرسش)]]
# [[آیا امامان از اهل بیت پیامبر خاتم علم غیب داشته‌اند؟ (پرسش)]]
# [[آیا پیامبران پیش از آغاز وحی و نبوت و امامان پیش از تصدی امامت از علم غیب برخوردار بوده‌اند؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم غیب در شب قدر نازل می‌شود؟ (پرسش)]]
# [[آیا آگاهی از غیب و پیشگویی حوادث به معنای وجود سناریوی آماده و در نهایت جبر انسان نیست؟ (پرسش)]]
# [[اگر امام معصوم علم غیب دارد پس چرا قرآن علم غیب را از بشر نفی می‌کند؟ (پرسش)]]
# [[امام معصوم از چه زمانی صاحب علم غیب می‌شود؟ (پرسش)]]
# [[آیا غیر معصوم می‌تواند از غیب آگاهی یابد؟ (پرسش)]]
# [[آیا غیر معصوم می‌تواند پیشگویی کند؟ (پرسش)]]
# [[آیا پیشگویی‌هایی که افراد غیر معصوم انجام داده‌اند نقض آیات انحصار علم غیب نیستند؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم غیب پیامبران از لحاظ مرتبه یکسان است؟ (پرسش)]]
# [[تفاوت علم غیب خدا و معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[آیا مقام علم غیب به غیر معصوم داده می‌شود؟ (پرسش)]]
# [[شرایط دستیابی غیر معصوم به علم غیب چیست؟ (پرسش)]]
# [[غیر معصوم از چه راهی می‌تواند به غیب آگاهی یابد؟ (پرسش)]]
# [[ادراک کدام علوم غیبی برای غیر معصوم ممکن است؟ (پرسش)]]
# [[آیا غیر معصوم وظیفه دارد به دنبال فراگیری علوم غیبی باشد؟ (پرسش)]]
# [[وظایف علمی و عملی غیر معصوم در قبال علوم غیبی چیست؟ (پرسش)]]
# [[در صورت آگاهی از برخی علوم غیبی آیا غیر معصوم اجازه انتقال آن به دیگران را دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا آگاهی غیر معصوم از غیب با حکمت الهی در امتحان او منافات ندارد؟ (پرسش)]]
# [[با توجه به اینکه علم غیب غیر خدا ویژه رسولان برگزیده است آگاهی غیر معصوم از برخی امور غیبی چه توجیهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا از راه غیر مشروع می‌توان به علم غیب دست یافت؟ (پرسش)]]
# [[آیا شیطان و فرشتگان می‌توانند به افکار ما آگاهی داشته باشند؟ (پرسش)]]
# [[آیا از نظر اسلام امکان دارد روزی دستگاهی اختراع شود که قادر باشد ما را به گذشته یا آینده ببرد؟ (پرسش)]]
# [[آیا آگاهی از سرنوشت به نفع انسان یا به ضرر اوست؟ (پرسش)]]
{{پایان}}
{{پایان}}

==[[:رده:آثار علم غیب معصوم|منبع‌شناسی جامع علم غیب معصوم]]==
{{پرسش‌های وابسته}}
{{ستون-شروع|3}}
* [[:رده:کتاب‌شناسی کتاب‌های علم غیب معصوم|کتاب‌شناسی علم غیب معصوم]]؛
* [[:رده:مقاله‌شناسی مقاله‌های علم غیب معصوم|مقاله‌شناسی علم غیب معصوم]]؛
* [[:رده:پایان‌نامه‌شناسی پایان‌نامه‌های علم غیب معصوم|پایان‌نامه‌شناسی علم غیب معصوم]].
{{پایان}}
{{پایان}}

==پانویس==
{{یادآوری پانویس}}
{{پانویس2}}

[[رده:علم غیب معصوم]]
[[رده:پرسش‌های جامع امامت و ولایت]]
[[رده:پرسش‌های علم غیب معصوم]]
[[رده:پرسش‌های علم غیب امام]]
[[رده:(ار): پرسش‌هایی با ۱۰ پاسخ]]
[[رده:(ار): پرسش‌های علم غیب معصوم با ۱۰ پاسخ]]
[[رده:پاسخ اختصاصی علم غیب S-M-J]]

آیا علم غیب در شب جمعه نازل می‌شود؟ (پرسش)

2019-01-12T08:58:35Z

Basim: ترجمه

آیا علم غیب در شب جمعه نازل می‌شود؟ (پرسش)

2019-01-12T08:56:16Z

Basim:

{{پرسش غیرنهایی}}
{{جعبه اطلاعات پرسش
| موضوع اصلی = [[علم غیب معصوم (پرسش)|بانک جامع پرسش و پاسخ علم غیب]]
| موضوع فرعی = آیا [[علم غیب]] در شب جمعه نازل می‌شود؟
| تصویر = 7626626262.jpg
| اندازه تصویر = 200px
| نمایه وابسته = [[کیفیت علم غیب معصوم (نمایه)|کیفیت علم غیب معصوم]]
| مدخل اصلی = [[علم غیب]]
| موضوعات وابسته =
| پاسخ‌دهنده =
| پاسخ‌دهندگان = [[علامه طباطبایی]]؛ [[محمد جواد فاضل لنکرانی|فاضل لنکرانی]]؛ [[محمد حسن نادم|نادم]]؛ [[خلیل منصوری رامسری|منصوری رامسری]]؛ [[سید علی هاشمی|هاشمی]]؛ [[ناصرالدین اوجاقی|اوجاقی]]؛ [[سید محمود جزائری|جزائری]]؛ [[محمد حسن وکیلی|وکیلی]]؛ [[محمد زمان رستمی|رستمی]]، [[طاهره آل‌بویه|آل‌بویه]]؛ [[اصغر غلامی|غلامی]]
}}
'''آیا [[علم غیب]] در شب جمعه نازل می‌شود؟''' یکی از پرسش‌های مرتبط به بحث '''[[علم غیب معصوم (پرسش)|علم غیب معصوم]]''' است که می‌توان با عبارت‌های متفاوتی مطرح کرد. برای بررسی جامع این سؤال و دیگر سؤال‌های مرتبط، یا هر مطلب وابسته دیگری، به مدخل اصلی '''[[علم غیب]]''' مراجعه شود.

==عبارت‌های دیگری از این پرسش==

==پاسخ‌ نخست==
[[پرونده:39587474.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[علامه طباطبایی]]]]
::::::'''[[علامه طباطبایی]]''' در دو کتاب ''«[[در محضر علامه طباطبایی (کتاب)| در محضر علامه طباطبایی]]»'' و ''«[[پژوهشی در باب علم امام (کتاب)|پژوهشی در باب علم امام]]»'' در این باره گفته است:
::::::*«'''سؤال''': آیا این مطلب که در کتاب "بصائر الدرجات" در روایات متعدد آمده که ارواح [[ائمه]]{{عم}} شب‌های جمعه بالا می‌رود از آن جمله در روایتی از [[امام صادق]]{{ع}} آمده است: شب جمعه‌ای نیست مگر اینکه اولیای خدا سرور ویژه‌ای در آن دارند. هنگامی که شب جمعه فرا می‌رسد، رسول خدا{{صل}} با عرش ارتباط برقرار می‌کند، و من نیز همراه با او با عرش تماس حاصل می‌کنم و در نتیجه با علمی که از آنجا بهره برده‌ام باز می‌گردم. و اگر این نبود، قطعاً آنچه در نزد ما است پایان می‌پذیرفت<ref>{{عربی|اندازه=120%|«مَا مِنْ لَيْلَةِ جُمُعَةٍ إِلَّا وَ لِأَوْلِيَاءِ اللَّهِ فِيهَا سُرُورٌ قُلْتُ كَيْفَ ذَاكَ جُعِلْتُ فِدَاكَ قَالَ إِذَا كَانَتْ لَيْلَةُ الْجُمُعَةِ وَافَى رَسُولُ اللَّهِ الْعَرْشَ وَ وَافَى الْأَئِمَّةُ الْعَرْشَ وَ وَافَيْتُ مَعَهُمْ فَمَا أَرْجِعُ إِلَّا بِعِلْمٍ مُسْتَفَادٍ وَ لَوْ لَا ذَلِكَ لَنَفِدَ مَا عِنْدَنَا»}}؛ بحار الانوار، ج۲۲، ص۵۵۲، ح۹، و ج۲۶، ص۹۰، ح۹؛ بصائر الدرجات، ج‏۱، ص: ۱۳۱، ح۵.</ref>. با روایات گذشته {{عربی|اندازه=150%|«إذا شاؤُوا عَلِمُوا»}}<ref>«اگر بخواهند خواهند دانست»</ref> منافات ندارد؟ '''جواب''': اشکال ندارد که {{عربی|اندازه=155%|«إذا شاؤُوا عَلِمُوا»}}<ref>«اگر بخواهند خواهند دانست»</ref> از راه صعود ارواح آنها در شب‌های جمعه باشد.
::::::*'''سؤال''': آیا از این دسته روایت "روایات افزایش علم [[ائمه]]{{عم}} در شبهای جمعه" و روایات عَرضِ اعمال <ref>بحار الانوار، ج۲۳، ص۳۳۳، روایات باب۲۰.</ref> به دست نمی‌آید که علوم آنان تدریجی است، نه اینکه دفعی باشد و به یکبارگی از [[حضرت رسول]]{{صل}} دریافته باشند؟ '''جواب''': علوم آنان دفعی است، گرچه معلوم تدریجی باشد، پس علم به معلوم تدریجی دارند، نه اینکه خود علم تدریجی باشد. تعلیم [[رسول الله]]{{صل}} به [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} مثل تعلیم رایج در میان ما تدریجی نبوده، بلکه دفعةً واحدةً بوده است. چنانچه تعلّم [[حضرت رسول]]{{صل}} نیز دفعی بوده است. خداوند متعال می‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| وَنَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَانًا لِّكُلِّ شَيْءٍ}}﴾}} <ref> و بر تو این قرآن را فرو فرستادیم که بیانگر هر چیز؛ سوره نحل، آیه: ۸۹.</ref> زیرا کلمه {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|لِّكُلِّ شَيْءٍ}}﴾}} یعنی همه چیز، با تدریج سازگار نیست. به طور کلی باید توجّه داشت که روز مبعث، روز رسالت است و از سوره {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|اقْرَأْ بِاسْمِ}}﴾}}<ref>سوره علق، آیه:۱.</ref> که سیاق آیاتش بیانگر آن است که نخستین سوره‌ای است که بر [[رسول خدا]]{{صل}} نازل شده، نیز برمی‌آید که نبوت قبل از رسالت بوده است، و از آیات دیگر استفاده می‌شود که قرآن دفعةً واحدةً و یکباره در شب ۱۹ یا ۲۱ یا ۲۳ ماه همان سال نازل گردیده است. خداوند متعال می‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةٍ مُبَارَكَةٍ}}﴾}}<ref>بی گمان ما قرآن را در شب خجسته‌ای فرو فرستادیم؛ سوره دخان، آیه۳.</ref> و می‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ}}﴾}}<ref>مسلّماً ما قرآن را در شب قدر فرو فرستادیم؛ سوره قدر، آیه۱.</ref> سپس در طول بیست و سه سال تدریجاً نازل شده و سوره حمد به خصوص دو مرتبه نازل شده است.
::::::*'''سؤال''': در روایات آمده است: ارواح انبیا و اوصیا و [[ائمه]]{{عم}} شب‌های جمعه به عرش بالا می‌روند و از آنجا علومی استفاده می‌کنند<ref>در بصائر الدرجات، ص۱۳۱ ضمن حدیثی از امام صادق{{ع}} آمده است: "به ارواح انبیا و اوصیانی که از دنیا رفته‌اند، و نیز به روح وصی‌ای که در میان شما زندگی می‌کند، اجازه داده می‌شود که به آسمان صعود کنند تا اینکه به عرش پروردگار برسند... آنگاه انبیاء و اوصیاء در حالی که سرشار از شادمانی هستند، و وصی‌ای که در میان شما زندگی می‌کند بسیار به علمش افزوده می‌گردد.»</ref> آیا این روایات درست هستند؟ '''جواب''': درباره [[ائمه]]{{عم}} چنین وارد شده است؛ ولی درباره [[انبیاء]]{{عم}} ندیده‌ام، چه مانعی دارد که علومی به ایشان اعطا شود؟!
::::::*'''سؤال''': در عده‌ای از روایات آمده است: [[ائمه]]{{عم}} علم آسمان و زمین و آنچه در آنهاست و علم وقایع گذشته و آینده را می‌دانند. آیا روایات مربوط به افزوده شدن علوم آن بزرگواران در شب های جمعه با این دسته از روایات منافات ندارند؟ '''جواب''': خیر، از این دسته از روایات برمی‌آید که آنان به {{عربی|اندازه=150%|« مَا كَانَ وَ مَا يَكُون‏‏»}}<ref>«آنچه که بود و آنچه که خواهد بود»</ref> عالِمند، امّا از راهی که در روایات گذشته مطرح شده است، یعنی شب‌های جمعه بالا می‌روند و بر علومشان افزوده می‌گردد»<ref> [[در محضر علامه طباطبایی (کتاب)| در محضر علامه طباطبایی]] صفحه ۲۰۰ الی ۲۰۳ و [[پژوهشی در باب علم امام (کتاب)|پژوهشی در باب علم امام]]، ص۱۴۸الی ۱۵۱.</ref>.

==پاسخ‌‌های دیگر==
{{یادآوری پاسخ}}
{{جمع شدن|۱. حجت الاسلام و المسلمین محمد جواد فاضل لنکرانی؛}}
[[پرونده:11736.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[محمد جواد فاضل لنکرانی|فاضل لنکرانی]]]]
حجت الاسلام و المسلمین '''[[محمد جواد فاضل لنکرانی]]''' در بیاناتی با موضوع ''«[http://www.j-fazel.com/persian/lecture/9482/ همگرایی قیام امام حسین با علم حضرت به شهادت خود و یارانش]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«[[ائمه]] دائماً در حال [[ازدیاد علم]] هستند و [[ازدیاد علم ائمه]] و حتی [[علم نبی]] منحصر به دنیا هم نیست. حتی در عالم آخرت مقام [[ازدیاد علم]] برای آنها محفوظ است. اگر کسی این مطلب را در متون [[روایات]] بررسی کند به خوبی آن را می‌بیند. گاهی اوقات اشکال می‌کنند این چه علمی است که برای [[ائمه]] خود درست می‌کنید و می‌گويید روز به روز علم‌شان بیشتر می‌شود، آيا [[علم پیامبر]] که [[اعظم خلق]] خداست از اینها کمتر است؟ پاسخ اين است که در [[روایات]] وارد شده هر علمی که در [[آیا علم معصوم در شب جمعه نازل می‌شود؟ (پرسش)|لیله‌ جمعه به ائمه افاضه می‌شود]]، قبل از آن به [[پیامبر]]{{صل}} و [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} و امام‌های ديگر و لو از دنیا رفته باشند اعطا می‌شود»<ref>[http://www.new.fazellankarani.com/persian/lecture/9483/ وبگاه پاسخ‌دهنده (محمد جواد فاضل لنکرانی).]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۲. حجج الاسلام و المسلمین نادم و افتخاری؛}}
[[پرونده:673639443601.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[محمد حسن نادم|نادم]]]]
حجج الاسلام و المسلمین دکتر '''[[محمد حسن نادم|نادم]]''' و '''[[سید ابراهیم افتخاری|افتخاری]]''' در مقاله ''«[[منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد (مقاله)|منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد]]»'' در این‌باره گفته‌‌اند:
::::::«در برخی از روایات محدثان قم، عروج روح [[امام]]{{ع}} به آسمان، در شب‌های جمعه، از مصادیق منابع [[علم امام]]{{ع}} شمرده می‌شود. این عروج و افزایش [[علم امام]]{{ع}} به سبب آن، به اندازه‌ای مهم است که [[امامان]]{{عم}} به اصحابشان فرموده‌اند اگر این افزایش نباشد، [[علم امام]]{{ع}} پایان می‌یابد. طبق روایاتی که صفار نقل می‌کند، در هر شب جمعه، فرشتگان، اوصیا و پیامبران ازدنیا‌رفته و نیز ارواح اوصیا و [[امام]]{{ع}} حاضر در میان مردم [[امام]]{{ع}} هر زمان، به آسمان عروج، هفت بار دور عرش الهی طواف و خداوند را تسبیح و تقدیس می‌کنند. آنها در کنار هر رکن عرش، دو رکعت نماز می‌خوانند و برمی‌گردند. آن‌گاه [[پیامبران]]{{عم}} و اوصیا و روح وصی زنده، شادی بسیاری احساس می‌کنند و به [[امام]]{{ع}} زنده و [[امامان]]{{عم}} دیگر الهامی می‌شود که علمشان را افزایش می‌دهد. [[امام صادق]]{{ع}} در تعلیل این نکته می‌فرماید: "اگر چنین نباشد، علم ما تمام می‌شود" هم، روایاتی با همین مضامین نقل می‌کند؛ اما صدوق در این باره روایتی نیاورده است. پس روایات عروج نیز، از نظر محدثین، مؤید دیگری بر الهامی بودن علم [[امام]]{{ع}} است.(...)»<ref>[[منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد (مقاله)|منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد]] صفحه ۶۱</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۳. حجت الاسلام و المسلمین منصوری رامسری؛}}
[[پرونده:11758.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[خلیل منصوری رامسری|منصوری رامسری]]]]
حجت الاسلام و المسلمین '''[[خلیل منصوری رامسری]]'''، در مقاله ''«[[بی‌کرانگی علم امام معصوم (مقاله)|بی‌کرانگی علم امام معصوم]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«یکی از ویژگی‌هایی که برای علم [[امام]]{{ع}} در روایات بیان شده، افزایش علم ایشان در شب‌های جمعه است. در روایتی آمده که ارواح [[امامان]] [[معصوم]]{{عم}} در شب‌های جمعه بالا می‌رود و از نوعی عروج برخوردار می‌شود که در آن عروج علم ایشان افزایش می‌یابد. عبارت، این گونه است که: {{عربی|اندازه=155%|«یزداد فی علومهم جما غفیرا»}}؛<ref>و فراوان به علوم ایشان افزوده می‌شود.</ref>از [[امام صادق]]{{ع}} روایت شده که فرمود: {{عربی|اندازه=155%|« مَا مِنْ لَيْلَةِ جُمُعَةٍ إِلَّا وَ لِأَوْلِيَاءِ اللَّهِ فِيهَا سُرُورٌ قُلْتُ كَيْفَ ذَاكَ جُعِلْتُ فِدَاكَ قَالَ إِذَا كَانَتْ لَيْلَةُ الْجُمُعَةِ وَافَى رَسُولُ اللَّهِ الْعَرْشَ وَ وَافَى الْأَئِمَّةُ الْعَرْشَ وَ وَافَيْتُ مَعَهُمْ فَمَا أَرْجِعُ إِلَّا بِعِلْمٍ مُسْتَفَادٍ وَ لَوْ لَا ذَلِكَ لَنَفِدَ مَا عِنْدَنَا»}}؛<ref>شب جمعه‌ای نیست مگر آن که اولیای خدا، سرور ویژه‌ای در آن دارند، هنگامی که شب جمعه فرا می‌رسد [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} با عرش (علم خداوندی) ارتباط برقرار می‌کند و من نیز همراه با او با عرش تماس حاصل می‌کنم و در نتیجه با علمی که از آن جا بهره برده‌ام باز می‌گردم و اگر این نبود، قطعاً آن چه در نزد ما است پایان می‌پذیرفت. بحارالانوار، ج۳۲، ص۳۳۳.</ref>. این مطلب نشان می‌دهد که خواسته‌های ایشان برای دانش بیشتر که در جمله {{عربی|اندازه=155%|«اذا شاؤوا علموا»}} بیان شده، از راه صعود ارواح آنان در شب‌های جمعه می‌توان اتفاق بیفتد. بنابراین، آنان برخی از علوم خویش را از راه صعود در شب‌های جمعه به دست می‌آورند که می‌تواند شامل علوم ایشان به جزئیات باشد. شگفت این که همه علوم از واسطه [[پیامبر]]{{صل}} می‌باشد حتی برای اوصیایی که در میان انسان تا قیامت حاضر هستند و [[پیامبر]]{{صل}} به عنوان صادر نخستین و در مقام واسطه فیض میان خدا و همه پیامبران و اوصیا چه زندگان و چه مردگانشان عمل می‌کند. در روایت دیگری از [[امام صادق]]{{ع}} آمده است: به ارواح پیامبران و اوصیایی که از دنیا رفته‌اند و نیز به روح وصی ای که در میان شما زندگی می‌کند ، اجازه داده می‌شود که به آسمان صعود کنند تا این که به عرش پروردگار برسند.. آنگاه پیامبران و اوصیا در حالی سرشار از شادمانی و سرور هستند و وصی‌ای که در میان شما زندگی می‌کند بسیار بسیار به علمش افزوده می‌گردد.<ref>[[محمد صفار]]، بصائر الدرجات ، ص ۱۳۱.</ref> بنابراین [[امامان]] [[معصوم]]{{عم}} به علم آسمان و زمین و آن چه در آن است و هم چنین وقایع گذشته و حال و آینده آگاه هستند و این دانش ایشان می‌تواند از راه‌‎های گوناگون به دست آید که یکی از آنها دانش به "ما کان و ما یکون" از راه صعود و عروج در شب‌های جمعه است»<ref>[http://www.samamos.com/?p=616 بی‌کرانگی علم امام معصوم]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۴. حجت الاسلام و المسلمین هاشمی؛}}
[[پرونده:11720.JPG|100px|right|بندانگشتی|[[سید علی هاشمی ۱|سید علی هاشمی]]]]
حجت الاسلام و المسلمین دکتر '''[[سید علی هاشمی ۱|سید علی هاشمی]]'''، در مقاله ''«[[علم امام تام یا محدود؟ (مقاله)|علم امام تام یا محدود؟]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«برخی روایات به صراحت از افزایش‌پذیری علوم [[ائمه]]{{عم}} سخن گفته‌اند. در برخی از این روایات، آمده است که هر شب جمعه علومی بر علوم [[ائمه]]{{عم}} افزوده می‌شود. همچنین در روایات متعدد از آن حضرت نقل شده است که در شب قدر، از حوادث آن سال تا شب قدر سال بعد به [[امام]]{{ع}} خبر داده می‌شود. این علم شامل تمام خیر و شرهایی است که به بندگان می‌رسد؛ مرگ یا زندگی، فقر یا ثروت، توفیق زیارت خانه خداوند متعال و خلاصه تمام مقدرات بندگان تا شب قدر سال آینده بر امام عرضه می‌شود. این روایات مستفیض‌اند. در برخی از این روایات تصریح شده است که اگر این علوم نبود، امام نمی‌دانست در آن سال چه چیز محقق خواهد شد».<ref>[http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13950218001700 وبگاه خبرگزاری فارس]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۵. حجت الاسلام و المسلمین اوجاقی؛}}
[[پرونده:1073589.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[ناصرالدین اوجاقی|اوجاقی]]]]
حجت الاسلام و المسلمین '''[[ناصرالدین اوجاقی]]''' در پایان‌نامه کارشناسی ارشد خود با عنوان ''«[[علم امام از دیدگاه کلام امامیه (پایان‌نامه)|علم امام از دیدگاه کلام امامیه]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
:::::«سه روایت در مورد افزایش علم در شب جمعه است. متن یکی از روایات چنین است: "ابویحیی گوید [[امام صادق]]{{ع}} به من فرمود برای ما در شب‌های جمعه شأن بزرگی است. عرض کردم آن شأن چیست؟ فرمود به ارواح [[انبیا|پیامبران]] و اوصیاء در گذشته و روح و وصی که در میان شماست اجازه داده می‌شود که به آسمان بالا بروند تا به عرش پروردگارشان برسند در آنجا هفت دور طواف کنند و نزد هر رکنی از ارکان عرش دو رکعت نماز گزارند پس به کالبدهای پیشین خود برگردند چون صبح شود آن وصی که در میان شماست مقدار زیادی به علمش افزوده شده باشد". (...) [[محمد صالح مازندرانی]] در تفسیر این روایات مطالبی را بیان کرده که شاید مراد وی برطرف کردن تعارض بوده باشد. وی می‌گوید: "علم خداوند سه نوع است؛ علمی که مستأثر است و اختصاص به خدا دارد، علمی که محتوم است و همه انبیا و اولیا از آن باخبرند و علم سوم علمی غیر محتوم است. این علم هرگاه محتوم شود ائمه از آن آگاهی می یابند و این معنای افزایش علم امام است"»<ref>[[علم امام از دیدگاه کلام امامیه (پایان‌نامه)|علم امام از دیدگاه کلام امامیه]]، ص۳۶-۳۹.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۶. حجت الاسلام و المسلمین جزایری؛}}
[[پرونده:11905.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[سید محمود جزایری|جزایری]]]]
::::::حجت الاسلام و المسلمین '''[[سید محمود جزایری]]''' پژوهشگر پایان‌نامه ''«[[کارکردهای علم غیب امامان معصوم در شئون ایشان (پایان‌نامه)|کارکردهای علم غیب امامان معصوم در شئون ایشان]]»'' در پاسخ به این پرسش گفته است:
::::::«علم تام [[امام]]، نسبت به مخلوقات است و افزایش علم وی در شب‌های جمعه مربوط به علم وی به خداوند است. زیرا ذات خدا نامحدود است و معرفت به او پایان ندارد لذا در هر شب جمعه روح [[ائمه]]{{عم}} را به طواف عرش الهی می‌رود و در آنجا علمشان به ذات خدا افزوده می‌گردد»<ref>مکاتبه اختصاصی دانشنامه مجازی امامت و ولایت.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۷. حجت الاسلام و المسلمین وکیلی؛}}
[[پرونده:11670.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[محمد حسن وکیلی|وکیلی]]]]
حجت الاسلام و المسلمین '''[[محمد حسن وکیلی]]''' در مقالات ''«[http://erfanvahekmat.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87/%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%BA%DB%8C%D8%A8_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_(%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87_%D9%88_%D8%A7%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%84)#_bref10 علم غیب امام]»'' و ''«[http://erfanvahekmat.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87/%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%BA%DB%8C%D8%A8_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_(%D8%AA%D8%A8%DB%8C%DB%8C%D9%86_%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%AF%D8%A7%D9%84%DB%8C_%D9%88_%D8%B5%D8%AD%DB%8C%D8%AD) علم غیب امام (تبیین دیدگاه اعتدالی و صحیح)]»'' در این باره گفته است:
:::::*«روایات هم یک‌صدا از تعلیم حضرت [[پبامبر|رسول‌الله]]{{صل}} توسط [[جبرائیل]] صحبت می‌کند و به‌ صراحت می‌فرماید که [[ائمه]]{{عم}} علم‌شان افزوده می‌شود و [[مرحوم مجلسی]] در جلد بیست و‌ شش بحار‌الانوار بابی دارند با این عنوان: {{عربی|اندازه=155%|«باب أنهم{{عم}} يزادون و لو لا ذلك لنفد ما عندهم و إن أرواحهم تعرج إلى السماء في ليلة الجمعة»}} و در آن قریب به چهل حدیث ذکر می‌کنند»<ref>[http://erfanvahekmat.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87/%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%BA%DB%8C%D8%A8_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_(%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87_%D9%88_%D8%A7%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%84) علم غیب امام (تاریخچه و اقوال)، فصلنامه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام]</ref>.
:::::*«افزایش [[علم امام]]{{ع}} دو معنا دارد:
::::::۱. نوعی از علومی که دائماً به [[امام]]{{ع}} افزوده می‌شود، همان سیر نفس [[امام]]{{ع}} در عالم کلیات و تجلی اسماء کلیه الهیه است، که همواره و پی‌در‌پی تحقق می‌پذیرد و این تجلیات اسمائی و صفاتی مافوق عالم حس و خیال و عقل می‌باشد. از این نوع تجلیات به سفر دوم از اسفار اربعه یعنی سیر فی‌الحق و فی‌الله تعبیر می‌کنند که پایان ناپذیر است.
::::::طبق روایات در شب‌های جمعه [[ائمه]]{{عم}} به عرش الهی می‌روند و بازمی‌گردند و بر قلوبشان علومی خاص افاضه می‌شود؛ شاید این علوم از این دست باشد:{{عربی|اندازه=150%|«عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ قَالَ: إِنَّ لَنَا فِي لَيَالِي الْجُمُعَةِ لَشَأْناً مِنَ الشَّأْنِ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ أَيَّ شَأْنٍ قَالَ يُؤْذَنُ لِلْمَلَائِكَةِ وَ النَّبِيِّينَ وَ الْأَوْصِيَاءِ الْمَوْتَى وَ الْأَرْوَاحِ الْأَوْصِيَاءِ وَ الْوَصِيِّ الَّذِي بَيْنَ ظَهْرَانَيْكُمْ يُعْرَجُ بِهَا إِلَى السَّمَاءِ فَيَطُوفُونَ بِعَرْشِ رَبِّهَا أُسْبُوعاً وَ هُمْ يَقُولُونَ سُبُّوحٌ قُدُّوسٌ رَبُّ الْمَلَائِكَةِ وَ الرُّوحِ حَتَّى إِذَا فَرَغُوا صَلَّوْا خَلْفَ كُلِّ قَائِمَةٍ لَهُ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ يَنْصَرِفُونَ فَتَنْصَرِفُ الْمَلَائِكَةُ بِمَا وَضَعَ اللَّهُ فِيهَا مِنَ الِاجْتِهَادِ شديد [شَدِيداً] إِعْظَامُهُمْ لِمَا رَأَوْا وَ قَدْ زِيدَ فِي اجْتِهَادِهِمْ وَ خَوْفِهِمْ مِثْلُهُ وَ يَنْصَرِفُ النَّبِيُّونَ وَ الْأَوْصِيَاءُ وَ أَرْوَاحُ الْأَحْيَاءِ شَدِيداً عَجَبُهُمْ وَ قَدْ فَرِحُوا أَشَدَّ الْفَرَحِ لِأَنْفُسِهِمْ وَ يُصْبِحُ الْوَصِيُّ وَ الْأَوْصِيَاءُ قَدْ أُلْهِمُوا إِلْهَاماً مِنَ الْعِلْمِ عِلْماً مِثْلَ جَمِّ الْغَفِيرِ لَيْسَ شَيْ‌ءٌ أَشَدَّ سُرُوراً مِنْهُمْ اكْتُمْ فَوَ اللَّهِ لَهَذَا أَعَزُّ عِنْدَ اللَّهِ مِنْ كَذَا وَ كَذَا عِنْدَكَ حِصَنَةً قَالَ يَا مَحْبُورُ وَ اللَّهِ مَا يُلْهَمُ الْإِقْرَارُ بِمَا تَرَى إِلَّا الصَّالِحُونَ قُلْتُ وَ اللَّهِ مَا عِنْدِي‌ كَثِيرُ صَلَاحٍ قَالَ لَا تَكْذِبْ عَلَى اللَّهِ فَإِنَّ اللَّهَ قَدْ سَمَّاكَ صَالِحاً حَيْثُ يَقُولُ فَأُولئِكَ مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ وَ الصِّدِّيقِينَ وَ الشُّهَداءِ وَ الصَّالِحِينَ يَعْنِي الَّذِينَ آمَنُوا بِنَا وَ بِأَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ وَ مَلَائِكَتِهِ وَ أَنْبِيَائِهِ وَ جَمِيعِ حُجَجِهِ عَلَيْهِ وَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطَّيِّبِينَ الطَّاهِرِينَ الْأَخْيَارِ الْأَبْرَارِ السَّلَامُ»}}<ref>بحار‌الأنوار، ج‌۲۶، ص ۸۸. </ref>»<ref>[http://erfanvahekmat.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87/%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%BA%DB%8C%D8%A8_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_(%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87_%D9%88_%D8%A7%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%84) علم غیب امام (تبیین دیدگاه اعتدالی و صحیح)]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۸. آقای دکتر رستمی و خانم آل‌بویه؛}}
[[پرونده:11522.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[محمد زمان رستمی|رستمی]]]]
دکتر '''[[محمد زمان رستمی]]''' (استادیار دانشگاه قم) و خانم '''[[طاهره آل‌بویه]]''' (پژوهشگر جامعة الزهراء) در کتاب ''«[[علم امام ۲ (کتاب)|علم امام]]»'' در این‌باره گفته‌‌اند:
::::::«[[امام صادق]]{{ع}} به [[ابی یحیی صنعانی]] فرمود: ای ابایحیی برای ما در شب‌های جمعه شأنی است از شئون؛ در این شب‌ها ارواح انبیای گذشته و ارواح اوصیای گذشته و روح امامی که زنده است را به آسمان برند تا به دور عرش خداوند هفت دور طواف کنند و نزد هر کدام از ستون‌های عرش دو رکعت نماز بخوانند و سپس آن‌ها را به بدن‌های خود برگردانند، آن گاه انبیا و اوصیا لبالب از شادی شوند و امامی که در میان شما است، انبوه فراوانی در دانش او افزوده شود.
::::::[[امام صادق]]{{ع}} به مفضل فرمود: ای اباعبدالله به راستی برای ما در هر شب جمعه سروری است. عرض کرد آن سرور چیست؟ [[امام]]{{ع}} فرمود: چون شب جمعه شود [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} به عرش برآید و ائمه هم با او برآیند و ما هم با آن‌ها برآییم و سپس روح ما به بدن ما برنگردد مگر با علمی که استفاده کردیم و اگر این استفاده علمی نبود علم ما تمام می‌شد.
::::::[[محمد بن سلیمان دیلم]] از پدرش نقل می‌کند که به [[امام صادق]]{{ع}} گفت قربانت من از شما شنیدم که چند بار فرمودید اگر نباشد که ما به علم خود بیفزاییم آن چه داریم به آخر رسانیم.
::::::[[امام]]{{ع}} فرمود: اما احکام حلال و حرام را خداوند تمام و کمال بر پیامبر خود نازل کرده و به امام نیز دانش جدیدی افزوده نشود. [[محمد بن سلیمان]] عرض کرد: پس این زیادی چیست؟ [[امام]]{{ع}} فرمود: در چیزهایی دیگر است جز حلال و حرام. محمد بن سلیمان عرض کرد: چیزی به علم خود افزوده کنید که بر [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} نهان بود. [[امام]]{{ع}} فرمود: نه، دستور علم تازه از خدا به فرشته رسد و فرشته آن را نزد رسول خدا برد و گوید یا محمد پروردگارت تو را چنین و چنان فرموده است. پیامبر به فرشته می‌‌فرماید آن را نزد علی ببر، پس او نزد علی آید و او فرماید آن را نزد حسن ببر و او هم فرماید آن را نزد حسین بر و همچنین به هر یک از ائمه عرضه شود تا به ما رسد<ref>[[شیخ کلینی]]، اصول کافی، ج۱، ص۴۸۹.</ref>
::::::در برخی از احادیث معتبر منقول است که در هر شب جمعه، روح مقدس [[پیامبر|رسول]]{{صل}} و ارواح مطهر امامان گذشته و روح [[امام مهدی|امام زمان]]{{ع}} را رخصت می‌دهند که به آسمان‌ها عروج نمایند تا به عرش اعظم الهی رسند و سپس با سرور فراوان و علوم بی پایان به سوی بدن‌های خود برگردند و نیز اعمال هر یک از امت را از نیکان و بدان در هر صبح و شام و هر هفته و ماه به ایشان عرضه می‌کنند و درها و دیوارها و دره‌ها و کوه‌ها مانع علم ایشان نمی‌شود و آنچه در مشرق و مغرب عالم واقع شود بر آن مطلع می‌گرداند<ref>[[علامه مجلسی]]، حق الیقین، ص۴۵.</ref>
::::::از [[امامان]]{{عم}} روایت شده که علم ایشان هر روز و هر لحظه افزایش می‌یابد [[زراره]] از [[امام باقر]]{{ع}} پرسید: آیا برای شما چیزی از علوم هست که رسول خدا آن را نمی‌دانست؟ [[امام]]{{ع}} فرمود: هرگاه علمی به ما دهند اول آن را بر رسول خدا عرضه کنند، سپس بر همه امامان تا به ما برسد»<ref>[http://rasekhoon.net/article/show/1081308/%D8%A7%D8%A8%D8%B9%D8%A7%D8%AF-%D9%88-%D9%85%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF%D9%87%E2%80%8C%DB%8C-%D8%B9%D9%84%D9%85-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-(%D8%B9)-(2)/ علم امام.]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۹. آقای دکتر غلامی (پژوهشگر دانشگاه تهران).}}
[[پرونده:11819.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[اصغر غلامی|غلامی]]]]
آقای دکتر '''[[اصغر غلامی]]'''، در مقاله ''«[[آفاق علم امام در الکافی (مقاله)|آفاق علم امام در الکافی]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«بر اساس روایات متعدد، در هر شب جمعه بر علوم ائمه{{عم}} افزوده می‌شود<ref>الکافى، ج۱، ص ۲۵۳ و ۲۵۴.</ref> امام صادق {{ع}} فرمودند: {{عربی|اندازه=150%|«إِنَّ لَنَا فِي كُلِ‏ لَيْلَةِ جُمُعَةٍ سُرُوراً قُلْتُ زَادَكَ اَللَّهُ وَ مَا ذَاكَ قَالَ إِذَا كَانَ‏ لَيْلَةُ اَلْجُمُعَةِ وَافَى‏ رَسُولُ اَللَّهِ{{صل}}‏ اَلْعَرْشَ وَ وَافَى‏ اَلْأَئِمَّةُ{{عم}} مَعَهُ وَ وَافَيْنَا مَعَهُمْ فَلاَ تُرَدُّ أَرْوَاحُنَا إِلَى أَبْدَانِنَا إِلاَّ بِعِلْمٍ مُسْتَفَادٍ وَ لَوْ لاَ ذَلِكَ لَأَنْفَدْنَا»}}؛<ref>«به درستی که در هر شب جمعه برای ما سروری هست. عرض کردم: خداوند بر سرور شما بیافزاید! آن سرور چیست؟ فرمود: هر گاه شب جمعه شود،[[پیامبر|رسول‌اللّه]]{{صل}} به عرش برآید و [[ائمه]]{{عم}} نیز همراه او برآیند و ما نیز همراه ایشان برآییم، پس ارواح ما باز نمی‌گردد به سوی بدن‌هایمان مگر به همراه علمی که استفاده کردیم و اگر این نبود، علم ما تمام می‌شد»؛ الکافى، ج۱، ص ۲۵۳ و ۲۵۴.</ref> بنابراین، یکی از مجاری علوم [[ائمه]] [[اهل بیت]]{{عم}}، علمی است هر شب جمعه به ایشان افاضه می‌گردد و اگر بر علم [[ائمه]]{{عم}}افزوده نگردد، علم ایشان تمام می‌شود(...). بیشتر علوم [[پیامبر]]{{صل}} و علوم امامان اهل بیت{{عم}}، علوم جمعی و جملی هست که نیاز به تفسیر دارد. و خداوند متعال تفسیر آن را بنا بر مصالحی به تدریج در شب‌های قدر و شب‌های جمعه و یا روز به روز، به آنها می‌رساند<ref>معرفت امام، ص۷۸-۸۳.</ref>»<ref>[http://toraath.com/index.php?name=Sections&req=viewarticle&artid=246&page=1 مجموعه مقالات فارسی کنگره بین المللی ثقة الاسلام کلینی، مقاله آفاق علم امام در الکافی، ج۴، ص ۴۶۹-۵۱۳]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

==پرسش‌های وابسته==
{{فهرست پرسش‌ها}}
{{ستون-شروع|2}}
# [[آیا در میان مخلوقات فقط انسان عالم به غیب می‌شود؟ (پرسش)]]
# [[آیا آیه ۳۰ سوره بقره مثبت علم غیب فرشتگان است؟ (پرسش)]]
# [[اگر فرشتگان علم غیب ندارند پس از کجا می‌دانستند که انسان‌ها روی زمین جنگ و خونریزی برپا خواهند کرد؟ (پرسش)]]
# [[آیا انسان آگاه از غیب باید عصمت داشته باشد؟ (پرسش)]]
# [[چه کسی غیر از خدا عالم به غیب است؟ (پرسش)]]
# [[آیا همه پیامبران علم غیب داشته‌اند؟ (پرسش)]]
# [[آیا امامان از اهل بیت پیامبر خاتم علم غیب داشته‌اند؟ (پرسش)]]
# [[آیا پیامبران پیش از آغاز وحی و نبوت و امامان پیش از تصدی امامت از علم غیب برخوردار بوده‌اند؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم غیب در شب قدر نازل می‌شود؟ (پرسش)]]
# [[آیا آگاهی از غیب و پیشگویی حوادث به معنای وجود سناریوی آماده و در نهایت جبر انسان نیست؟ (پرسش)]]
# [[اگر امام معصوم علم غیب دارد پس چرا قرآن علم غیب را از بشر نفی می‌کند؟ (پرسش)]]
# [[امام معصوم از چه زمانی صاحب علم غیب می‌شود؟ (پرسش)]]
# [[آیا غیر معصوم می‌تواند از غیب آگاهی یابد؟ (پرسش)]]
# [[آیا غیر معصوم می‌تواند پیشگویی کند؟ (پرسش)]]
# [[آیا پیشگویی‌هایی که افراد غیر معصوم انجام داده‌اند نقض آیات انحصار علم غیب نیستند؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم غیب پیامبران از لحاظ مرتبه یکسان است؟ (پرسش)]]
# [[تفاوت علم غیب خدا و معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[آیا مقام علم غیب به غیر معصوم داده می‌شود؟ (پرسش)]]
# [[شرایط دستیابی غیر معصوم به علم غیب چیست؟ (پرسش)]]
# [[غیر معصوم از چه راهی می‌تواند به غیب آگاهی یابد؟ (پرسش)]]
# [[ادراک کدام علوم غیبی برای غیر معصوم ممکن است؟ (پرسش)]]
# [[آیا غیر معصوم وظیفه دارد به دنبال فراگیری علوم غیبی باشد؟ (پرسش)]]
# [[وظایف علمی و عملی غیر معصوم در قبال علوم غیبی چیست؟ (پرسش)]]
# [[در صورت آگاهی از برخی علوم غیبی آیا غیر معصوم اجازه انتقال آن به دیگران را دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا آگاهی غیر معصوم از غیب با حکمت الهی در امتحان او منافات ندارد؟ (پرسش)]]
# [[با توجه به اینکه علم غیب غیر خدا ویژه رسولان برگزیده است آگاهی غیر معصوم از برخی امور غیبی چه توجیهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا از راه غیر مشروع می‌توان به علم غیب دست یافت؟ (پرسش)]]
# [[آیا شیطان و فرشتگان می‌توانند به افکار ما آگاهی داشته باشند؟ (پرسش)]]
# [[آیا از نظر اسلام امکان دارد روزی دستگاهی اختراع شود که قادر باشد ما را به گذشته یا آینده ببرد؟ (پرسش)]]
# [[آیا آگاهی از سرنوشت به نفع انسان یا به ضرر اوست؟ (پرسش)]]
{{پایان}}
{{پایان}}

==[[:رده:آثار علم غیب معصوم|منبع‌شناسی جامع علم غیب معصوم]]==
{{پرسش‌های وابسته}}
{{ستون-شروع|3}}
* [[:رده:کتاب‌شناسی کتاب‌های علم غیب معصوم|کتاب‌شناسی علم غیب معصوم]]؛
* [[:رده:مقاله‌شناسی مقاله‌های علم غیب معصوم|مقاله‌شناسی علم غیب معصوم]]؛
* [[:رده:پایان‌نامه‌شناسی پایان‌نامه‌های علم غیب معصوم|پایان‌نامه‌شناسی علم غیب معصوم]].
{{پایان}}
{{پایان}}

==پانویس==
{{یادآوری پانویس}}
{{پانویس2}}

[[رده:علم غیب معصوم]]
[[رده:پرسش‌های جامع امامت و ولایت]]
[[رده:پرسش‌های علم غیب معصوم]]
[[رده:پرسش‌های علم غیب امام]]
[[رده:(ار): پرسش‌هایی با ۱۰ پاسخ]]
[[رده:(ار): پرسش‌های علم غیب معصوم با ۱۰ پاسخ]]
[[رده:پاسخ اختصاصی علم غیب S-M-J]]
[[رده:پرسش‌های نیازمند ترجمه]]

آیا علم غیب در شب جمعه نازل می‌شود؟ (پرسش)

2019-01-12T08:54:19Z

Basim:

{{پرسش غیرنهایی}}
{{جعبه اطلاعات پرسش
| موضوع اصلی = [[علم غیب معصوم (پرسش)|بانک جامع پرسش و پاسخ علم غیب]]
| موضوع فرعی = آیا [[علم غیب]] در شب جمعه نازل می‌شود؟
| تصویر = 7626626262.jpg
| اندازه تصویر = 200px
| نمایه وابسته = [[کیفیت علم غیب معصوم (نمایه)|کیفیت علم غیب معصوم]]
| مدخل اصلی = [[علم غیب]]
| موضوعات وابسته =
| پاسخ‌دهنده =
| پاسخ‌دهندگان = [[علامه طباطبایی]]؛ [[محمد جواد فاضل لنکرانی|فاضل لنکرانی]]؛ [[محمد حسن نادم|نادم]]؛ [[خلیل منصوری رامسری|منصوری رامسری]]؛ [[سید علی هاشمی|هاشمی]]؛ [[ناصرالدین اوجاقی|اوجاقی]]؛ [[سید محمود جزائری|جزائری]]؛ [[محمد حسن وکیلی|وکیلی]]؛ [[محمد زمان رستمی|رستمی]]، [[طاهره آل‌بویه|آل‌بویه]]؛ [[اصغر غلامی|غلامی]]
}}
'''آیا [[علم غیب]] در شب جمعه نازل می‌شود؟''' یکی از پرسش‌های مرتبط به بحث '''[[علم غیب معصوم (پرسش)|علم غیب معصوم]]''' است که می‌توان با عبارت‌های متفاوتی مطرح کرد. برای بررسی جامع این سؤال و دیگر سؤال‌های مرتبط، یا هر مطلب وابسته دیگری، به مدخل اصلی '''[[علم غیب]]''' مراجعه شود.

==عبارت‌های دیگری از این پرسش==

==پاسخ‌ نخست==
[[پرونده:39587474.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[علامه طباطبایی]]]]
::::::'''[[علامه طباطبایی]]''' در دو کتاب ''«[[در محضر علامه طباطبایی (کتاب)| در محضر علامه طباطبایی]]»'' و ''«[[پژوهشی در باب علم امام (کتاب)|پژوهشی در باب علم امام]]»'' در این باره گفته است:
::::::*«'''سؤال''': آیا این مطلب که در کتاب "بصائر الدرجات" در روایات متعدد آمده که ارواح [[ائمه]]{{عم}} شب‌های جمعه بالا می‌رود از آن جمله در روایتی از [[امام صادق]]{{ع}} آمده است: شب جمعه‌ای نیست مگر اینکه اولیای خدا سرور ویژه‌ای در آن دارند. هنگامی که شب جمعه فرا می‌رسد، رسول خدا{{صل}} با عرش ارتباط برقرار می‌کند، و من نیز همراه با او با عرش تماس حاصل می‌کنم و در نتیجه با علمی که از آنجا بهره برده‌ام باز می‌گردم. و اگر این نبود، قطعاً آنچه در نزد ما است پایان می‌پذیرفت<ref>{{عربی|اندازه=120%|«مَا مِنْ لَيْلَةِ جُمُعَةٍ إِلَّا وَ لِأَوْلِيَاءِ اللَّهِ فِيهَا سُرُورٌ قُلْتُ كَيْفَ ذَاكَ جُعِلْتُ فِدَاكَ قَالَ إِذَا كَانَتْ لَيْلَةُ الْجُمُعَةِ وَافَى رَسُولُ اللَّهِ الْعَرْشَ وَ وَافَى الْأَئِمَّةُ الْعَرْشَ وَ وَافَيْتُ مَعَهُمْ فَمَا أَرْجِعُ إِلَّا بِعِلْمٍ مُسْتَفَادٍ وَ لَوْ لَا ذَلِكَ لَنَفِدَ مَا عِنْدَنَا»}}؛ بحار الانوار، ج۲۲، ص۵۵۲، ح۹، و ج۲۶، ص۹۰، ح۹؛ بصائر الدرجات، ج‏۱، ص: ۱۳۱، ح۵.</ref>. با روایات گذشته {{عربی|اندازه=150%|«إذا شاؤُوا عَلِمُوا»}}<ref>«اگر بخواهند خواهند دانست»</ref> منافات ندارد؟ '''جواب''': اشکال ندارد که {{عربی|اندازه=155%|«إذا شاؤُوا عَلِمُوا»}} از راه صعود ارواح آنها در شب‌های جمعه باشد.
::::::*'''سؤال''': آیا از این دسته روایت "روایات افزایش علم [[ائمه]]{{عم}} در شبهای جمعه" و روایات عَرضِ اعمال <ref>بحار الانوار، ج۲۳، ص۳۳۳، روایات باب۲۰.</ref> به دست نمی‌آید که علوم آنان تدریجی است، نه اینکه دفعی باشد و به یکبارگی از [[حضرت رسول]]{{صل}} دریافته باشند؟ '''جواب''': علوم آنان دفعی است، گرچه معلوم تدریجی باشد، پس علم به معلوم تدریجی دارند، نه اینکه خود علم تدریجی باشد. تعلیم [[رسول الله]]{{صل}} به [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} مثل تعلیم رایج در میان ما تدریجی نبوده، بلکه دفعةً واحدةً بوده است. چنانچه تعلّم [[حضرت رسول]]{{صل}} نیز دفعی بوده است. خداوند متعال می‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| وَنَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَانًا لِّكُلِّ شَيْءٍ}}﴾}} <ref> و بر تو این قرآن را فرو فرستادیم که بیانگر هر چیز؛ سوره نحل، آیه: ۸۹.</ref> زیرا کلمه {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|لِّكُلِّ شَيْءٍ}}﴾}} یعنی همه چیز، با تدریج سازگار نیست. به طور کلی باید توجّه داشت که روز مبعث، روز رسالت است و از سوره {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|اقْرَأْ بِاسْمِ}}﴾}}<ref>سوره علق، آیه:۱.</ref> که سیاق آیاتش بیانگر آن است که نخستین سوره‌ای است که بر [[رسول خدا]]{{صل}} نازل شده، نیز برمی‌آید که نبوت قبل از رسالت بوده است، و از آیات دیگر استفاده می‌شود که قرآن دفعةً واحدةً و یکباره در شب ۱۹ یا ۲۱ یا ۲۳ ماه همان سال نازل گردیده است. خداوند متعال می‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةٍ مُبَارَكَةٍ}}﴾}}<ref>بی گمان ما قرآن را در شب خجسته‌ای فرو فرستادیم؛ سوره دخان، آیه۳.</ref> و می‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ}}﴾}}<ref>مسلّماً ما قرآن را در شب قدر فرو فرستادیم؛ سوره قدر، آیه۱.</ref> سپس در طول بیست و سه سال تدریجاً نازل شده و سوره حمد به خصوص دو مرتبه نازل شده است.
::::::*'''سؤال''': در روایات آمده است: ارواح انبیا و اوصیا و [[ائمه]]{{عم}} شب‌های جمعه به عرش بالا می‌روند و از آنجا علومی استفاده می‌کنند<ref>در بصائر الدرجات، ص۱۳۱ ضمن حدیثی از امام صادق{{ع}} آمده است: "به ارواح انبیا و اوصیانی که از دنیا رفته‌اند، و نیز به روح وصی‌ای که در میان شما زندگی می‌کند، اجازه داده می‌شود که به آسمان صعود کنند تا اینکه به عرش پروردگار برسند... آنگاه انبیاء و اوصیاء در حالی که سرشار از شادمانی هستند، و وصی‌ای که در میان شما زندگی می‌کند بسیار به علمش افزوده می‌گردد.»</ref> آیا این روایات درست هستند؟ '''جواب''': درباره [[ائمه]]{{عم}} چنین وارد شده است؛ ولی درباره [[انبیاء]]{{عم}} ندیده‌ام، چه مانعی دارد که علومی به ایشان اعطا شود؟!
::::::*'''سؤال''': در عده‌ای از روایات آمده است: [[ائمه]]{{عم}} علم آسمان و زمین و آنچه در آنهاست و علم وقایع گذشته و آینده را می‌دانند. آیا روایات مربوط به افزوده شدن علوم آن بزرگواران در شب های جمعه با این دسته از روایات منافات ندارند؟ '''جواب''': خیر، از این دسته از روایات برمی‌آید که آنان به {{عربی|اندازه=150%|« مَا كَانَ وَ مَا يَكُون‏‏»}} عالِمند، امّا از راهی که در روایات گذشته مطرح شده است، یعنی شب‌های جمعه بالا می‌روند و بر علومشان افزوده می‌گردد»<ref> [[در محضر علامه طباطبایی (کتاب)| در محضر علامه طباطبایی]] صفحه ۲۰۰ الی ۲۰۳ و [[پژوهشی در باب علم امام (کتاب)|پژوهشی در باب علم امام]]، ص۱۴۸الی ۱۵۱.</ref>.

==پاسخ‌‌های دیگر==
{{یادآوری پاسخ}}
{{جمع شدن|۱. حجت الاسلام و المسلمین محمد جواد فاضل لنکرانی؛}}
[[پرونده:11736.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[محمد جواد فاضل لنکرانی|فاضل لنکرانی]]]]
حجت الاسلام و المسلمین '''[[محمد جواد فاضل لنکرانی]]''' در بیاناتی با موضوع ''«[http://www.j-fazel.com/persian/lecture/9482/ همگرایی قیام امام حسین با علم حضرت به شهادت خود و یارانش]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«[[ائمه]] دائماً در حال [[ازدیاد علم]] هستند و [[ازدیاد علم ائمه]] و حتی [[علم نبی]] منحصر به دنیا هم نیست. حتی در عالم آخرت مقام [[ازدیاد علم]] برای آنها محفوظ است. اگر کسی این مطلب را در متون [[روایات]] بررسی کند به خوبی آن را می‌بیند. گاهی اوقات اشکال می‌کنند این چه علمی است که برای [[ائمه]] خود درست می‌کنید و می‌گويید روز به روز علم‌شان بیشتر می‌شود، آيا [[علم پیامبر]] که [[اعظم خلق]] خداست از اینها کمتر است؟ پاسخ اين است که در [[روایات]] وارد شده هر علمی که در [[آیا علم معصوم در شب جمعه نازل می‌شود؟ (پرسش)|لیله‌ جمعه به ائمه افاضه می‌شود]]، قبل از آن به [[پیامبر]]{{صل}} و [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} و امام‌های ديگر و لو از دنیا رفته باشند اعطا می‌شود»<ref>[http://www.new.fazellankarani.com/persian/lecture/9483/ وبگاه پاسخ‌دهنده (محمد جواد فاضل لنکرانی).]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۲. حجج الاسلام و المسلمین نادم و افتخاری؛}}
[[پرونده:673639443601.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[محمد حسن نادم|نادم]]]]
حجج الاسلام و المسلمین دکتر '''[[محمد حسن نادم|نادم]]''' و '''[[سید ابراهیم افتخاری|افتخاری]]''' در مقاله ''«[[منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد (مقاله)|منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد]]»'' در این‌باره گفته‌‌اند:
::::::«در برخی از روایات محدثان قم، عروج روح [[امام]]{{ع}} به آسمان، در شب‌های جمعه، از مصادیق منابع [[علم امام]]{{ع}} شمرده می‌شود. این عروج و افزایش [[علم امام]]{{ع}} به سبب آن، به اندازه‌ای مهم است که [[امامان]]{{عم}} به اصحابشان فرموده‌اند اگر این افزایش نباشد، [[علم امام]]{{ع}} پایان می‌یابد. طبق روایاتی که صفار نقل می‌کند، در هر شب جمعه، فرشتگان، اوصیا و پیامبران ازدنیا‌رفته و نیز ارواح اوصیا و [[امام]]{{ع}} حاضر در میان مردم [[امام]]{{ع}} هر زمان، به آسمان عروج، هفت بار دور عرش الهی طواف و خداوند را تسبیح و تقدیس می‌کنند. آنها در کنار هر رکن عرش، دو رکعت نماز می‌خوانند و برمی‌گردند. آن‌گاه [[پیامبران]]{{عم}} و اوصیا و روح وصی زنده، شادی بسیاری احساس می‌کنند و به [[امام]]{{ع}} زنده و [[امامان]]{{عم}} دیگر الهامی می‌شود که علمشان را افزایش می‌دهد. [[امام صادق]]{{ع}} در تعلیل این نکته می‌فرماید: "اگر چنین نباشد، علم ما تمام می‌شود" هم، روایاتی با همین مضامین نقل می‌کند؛ اما صدوق در این باره روایتی نیاورده است. پس روایات عروج نیز، از نظر محدثین، مؤید دیگری بر الهامی بودن علم [[امام]]{{ع}} است.(...)»<ref>[[منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد (مقاله)|منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد]] صفحه ۶۱</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۳. حجت الاسلام و المسلمین منصوری رامسری؛}}
[[پرونده:11758.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[خلیل منصوری رامسری|منصوری رامسری]]]]
حجت الاسلام و المسلمین '''[[خلیل منصوری رامسری]]'''، در مقاله ''«[[بی‌کرانگی علم امام معصوم (مقاله)|بی‌کرانگی علم امام معصوم]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«یکی از ویژگی‌هایی که برای علم [[امام]]{{ع}} در روایات بیان شده، افزایش علم ایشان در شب‌های جمعه است. در روایتی آمده که ارواح [[امامان]] [[معصوم]]{{عم}} در شب‌های جمعه بالا می‌رود و از نوعی عروج برخوردار می‌شود که در آن عروج علم ایشان افزایش می‌یابد. عبارت، این گونه است که: {{عربی|اندازه=155%|«یزداد فی علومهم جما غفیرا»}}؛<ref>و فراوان به علوم ایشان افزوده می‌شود.</ref>از [[امام صادق]]{{ع}} روایت شده که فرمود: {{عربی|اندازه=155%|« مَا مِنْ لَيْلَةِ جُمُعَةٍ إِلَّا وَ لِأَوْلِيَاءِ اللَّهِ فِيهَا سُرُورٌ قُلْتُ كَيْفَ ذَاكَ جُعِلْتُ فِدَاكَ قَالَ إِذَا كَانَتْ لَيْلَةُ الْجُمُعَةِ وَافَى رَسُولُ اللَّهِ الْعَرْشَ وَ وَافَى الْأَئِمَّةُ الْعَرْشَ وَ وَافَيْتُ مَعَهُمْ فَمَا أَرْجِعُ إِلَّا بِعِلْمٍ مُسْتَفَادٍ وَ لَوْ لَا ذَلِكَ لَنَفِدَ مَا عِنْدَنَا»}}؛<ref>شب جمعه‌ای نیست مگر آن که اولیای خدا، سرور ویژه‌ای در آن دارند، هنگامی که شب جمعه فرا می‌رسد [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} با عرش (علم خداوندی) ارتباط برقرار می‌کند و من نیز همراه با او با عرش تماس حاصل می‌کنم و در نتیجه با علمی که از آن جا بهره برده‌ام باز می‌گردم و اگر این نبود، قطعاً آن چه در نزد ما است پایان می‌پذیرفت. بحارالانوار، ج۳۲، ص۳۳۳.</ref>. این مطلب نشان می‌دهد که خواسته‌های ایشان برای دانش بیشتر که در جمله {{عربی|اندازه=155%|«اذا شاؤوا علموا»}} بیان شده، از راه صعود ارواح آنان در شب‌های جمعه می‌توان اتفاق بیفتد. بنابراین، آنان برخی از علوم خویش را از راه صعود در شب‌های جمعه به دست می‌آورند که می‌تواند شامل علوم ایشان به جزئیات باشد. شگفت این که همه علوم از واسطه [[پیامبر]]{{صل}} می‌باشد حتی برای اوصیایی که در میان انسان تا قیامت حاضر هستند و [[پیامبر]]{{صل}} به عنوان صادر نخستین و در مقام واسطه فیض میان خدا و همه پیامبران و اوصیا چه زندگان و چه مردگانشان عمل می‌کند. در روایت دیگری از [[امام صادق]]{{ع}} آمده است: به ارواح پیامبران و اوصیایی که از دنیا رفته‌اند و نیز به روح وصی ای که در میان شما زندگی می‌کند ، اجازه داده می‌شود که به آسمان صعود کنند تا این که به عرش پروردگار برسند.. آنگاه پیامبران و اوصیا در حالی سرشار از شادمانی و سرور هستند و وصی‌ای که در میان شما زندگی می‌کند بسیار بسیار به علمش افزوده می‌گردد.<ref>[[محمد صفار]]، بصائر الدرجات ، ص ۱۳۱.</ref> بنابراین [[امامان]] [[معصوم]]{{عم}} به علم آسمان و زمین و آن چه در آن است و هم چنین وقایع گذشته و حال و آینده آگاه هستند و این دانش ایشان می‌تواند از راه‌‎های گوناگون به دست آید که یکی از آنها دانش به "ما کان و ما یکون" از راه صعود و عروج در شب‌های جمعه است»<ref>[http://www.samamos.com/?p=616 بی‌کرانگی علم امام معصوم]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۴. حجت الاسلام و المسلمین هاشمی؛}}
[[پرونده:11720.JPG|100px|right|بندانگشتی|[[سید علی هاشمی ۱|سید علی هاشمی]]]]
حجت الاسلام و المسلمین دکتر '''[[سید علی هاشمی ۱|سید علی هاشمی]]'''، در مقاله ''«[[علم امام تام یا محدود؟ (مقاله)|علم امام تام یا محدود؟]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«برخی روایات به صراحت از افزایش‌پذیری علوم [[ائمه]]{{عم}} سخن گفته‌اند. در برخی از این روایات، آمده است که هر شب جمعه علومی بر علوم [[ائمه]]{{عم}} افزوده می‌شود. همچنین در روایات متعدد از آن حضرت نقل شده است که در شب قدر، از حوادث آن سال تا شب قدر سال بعد به [[امام]]{{ع}} خبر داده می‌شود. این علم شامل تمام خیر و شرهایی است که به بندگان می‌رسد؛ مرگ یا زندگی، فقر یا ثروت، توفیق زیارت خانه خداوند متعال و خلاصه تمام مقدرات بندگان تا شب قدر سال آینده بر امام عرضه می‌شود. این روایات مستفیض‌اند. در برخی از این روایات تصریح شده است که اگر این علوم نبود، امام نمی‌دانست در آن سال چه چیز محقق خواهد شد».<ref>[http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13950218001700 وبگاه خبرگزاری فارس]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۵. حجت الاسلام و المسلمین اوجاقی؛}}
[[پرونده:1073589.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[ناصرالدین اوجاقی|اوجاقی]]]]
حجت الاسلام و المسلمین '''[[ناصرالدین اوجاقی]]''' در پایان‌نامه کارشناسی ارشد خود با عنوان ''«[[علم امام از دیدگاه کلام امامیه (پایان‌نامه)|علم امام از دیدگاه کلام امامیه]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
:::::«سه روایت در مورد افزایش علم در شب جمعه است. متن یکی از روایات چنین است: "ابویحیی گوید [[امام صادق]]{{ع}} به من فرمود برای ما در شب‌های جمعه شأن بزرگی است. عرض کردم آن شأن چیست؟ فرمود به ارواح [[انبیا|پیامبران]] و اوصیاء در گذشته و روح و وصی که در میان شماست اجازه داده می‌شود که به آسمان بالا بروند تا به عرش پروردگارشان برسند در آنجا هفت دور طواف کنند و نزد هر رکنی از ارکان عرش دو رکعت نماز گزارند پس به کالبدهای پیشین خود برگردند چون صبح شود آن وصی که در میان شماست مقدار زیادی به علمش افزوده شده باشد". (...) [[محمد صالح مازندرانی]] در تفسیر این روایات مطالبی را بیان کرده که شاید مراد وی برطرف کردن تعارض بوده باشد. وی می‌گوید: "علم خداوند سه نوع است؛ علمی که مستأثر است و اختصاص به خدا دارد، علمی که محتوم است و همه انبیا و اولیا از آن باخبرند و علم سوم علمی غیر محتوم است. این علم هرگاه محتوم شود ائمه از آن آگاهی می یابند و این معنای افزایش علم امام است"»<ref>[[علم امام از دیدگاه کلام امامیه (پایان‌نامه)|علم امام از دیدگاه کلام امامیه]]، ص۳۶-۳۹.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۶. حجت الاسلام و المسلمین جزایری؛}}
[[پرونده:11905.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[سید محمود جزایری|جزایری]]]]
::::::حجت الاسلام و المسلمین '''[[سید محمود جزایری]]''' پژوهشگر پایان‌نامه ''«[[کارکردهای علم غیب امامان معصوم در شئون ایشان (پایان‌نامه)|کارکردهای علم غیب امامان معصوم در شئون ایشان]]»'' در پاسخ به این پرسش گفته است:
::::::«علم تام [[امام]]، نسبت به مخلوقات است و افزایش علم وی در شب‌های جمعه مربوط به علم وی به خداوند است. زیرا ذات خدا نامحدود است و معرفت به او پایان ندارد لذا در هر شب جمعه روح [[ائمه]]{{عم}} را به طواف عرش الهی می‌رود و در آنجا علمشان به ذات خدا افزوده می‌گردد»<ref>مکاتبه اختصاصی دانشنامه مجازی امامت و ولایت.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۷. حجت الاسلام و المسلمین وکیلی؛}}
[[پرونده:11670.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[محمد حسن وکیلی|وکیلی]]]]
حجت الاسلام و المسلمین '''[[محمد حسن وکیلی]]''' در مقالات ''«[http://erfanvahekmat.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87/%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%BA%DB%8C%D8%A8_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_(%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87_%D9%88_%D8%A7%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%84)#_bref10 علم غیب امام]»'' و ''«[http://erfanvahekmat.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87/%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%BA%DB%8C%D8%A8_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_(%D8%AA%D8%A8%DB%8C%DB%8C%D9%86_%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%AF%D8%A7%D9%84%DB%8C_%D9%88_%D8%B5%D8%AD%DB%8C%D8%AD) علم غیب امام (تبیین دیدگاه اعتدالی و صحیح)]»'' در این باره گفته است:
:::::*«روایات هم یک‌صدا از تعلیم حضرت [[پبامبر|رسول‌الله]]{{صل}} توسط [[جبرائیل]] صحبت می‌کند و به‌ صراحت می‌فرماید که [[ائمه]]{{عم}} علم‌شان افزوده می‌شود و [[مرحوم مجلسی]] در جلد بیست و‌ شش بحار‌الانوار بابی دارند با این عنوان: {{عربی|اندازه=155%|«باب أنهم{{عم}} يزادون و لو لا ذلك لنفد ما عندهم و إن أرواحهم تعرج إلى السماء في ليلة الجمعة»}} و در آن قریب به چهل حدیث ذکر می‌کنند»<ref>[http://erfanvahekmat.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87/%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%BA%DB%8C%D8%A8_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_(%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87_%D9%88_%D8%A7%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%84) علم غیب امام (تاریخچه و اقوال)، فصلنامه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام]</ref>.
:::::*«افزایش [[علم امام]]{{ع}} دو معنا دارد:
::::::۱. نوعی از علومی که دائماً به [[امام]]{{ع}} افزوده می‌شود، همان سیر نفس [[امام]]{{ع}} در عالم کلیات و تجلی اسماء کلیه الهیه است، که همواره و پی‌در‌پی تحقق می‌پذیرد و این تجلیات اسمائی و صفاتی مافوق عالم حس و خیال و عقل می‌باشد. از این نوع تجلیات به سفر دوم از اسفار اربعه یعنی سیر فی‌الحق و فی‌الله تعبیر می‌کنند که پایان ناپذیر است.
::::::طبق روایات در شب‌های جمعه [[ائمه]]{{عم}} به عرش الهی می‌روند و بازمی‌گردند و بر قلوبشان علومی خاص افاضه می‌شود؛ شاید این علوم از این دست باشد:{{عربی|اندازه=150%|«عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ قَالَ: إِنَّ لَنَا فِي لَيَالِي الْجُمُعَةِ لَشَأْناً مِنَ الشَّأْنِ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ أَيَّ شَأْنٍ قَالَ يُؤْذَنُ لِلْمَلَائِكَةِ وَ النَّبِيِّينَ وَ الْأَوْصِيَاءِ الْمَوْتَى وَ الْأَرْوَاحِ الْأَوْصِيَاءِ وَ الْوَصِيِّ الَّذِي بَيْنَ ظَهْرَانَيْكُمْ يُعْرَجُ بِهَا إِلَى السَّمَاءِ فَيَطُوفُونَ بِعَرْشِ رَبِّهَا أُسْبُوعاً وَ هُمْ يَقُولُونَ سُبُّوحٌ قُدُّوسٌ رَبُّ الْمَلَائِكَةِ وَ الرُّوحِ حَتَّى إِذَا فَرَغُوا صَلَّوْا خَلْفَ كُلِّ قَائِمَةٍ لَهُ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ يَنْصَرِفُونَ فَتَنْصَرِفُ الْمَلَائِكَةُ بِمَا وَضَعَ اللَّهُ فِيهَا مِنَ الِاجْتِهَادِ شديد [شَدِيداً] إِعْظَامُهُمْ لِمَا رَأَوْا وَ قَدْ زِيدَ فِي اجْتِهَادِهِمْ وَ خَوْفِهِمْ مِثْلُهُ وَ يَنْصَرِفُ النَّبِيُّونَ وَ الْأَوْصِيَاءُ وَ أَرْوَاحُ الْأَحْيَاءِ شَدِيداً عَجَبُهُمْ وَ قَدْ فَرِحُوا أَشَدَّ الْفَرَحِ لِأَنْفُسِهِمْ وَ يُصْبِحُ الْوَصِيُّ وَ الْأَوْصِيَاءُ قَدْ أُلْهِمُوا إِلْهَاماً مِنَ الْعِلْمِ عِلْماً مِثْلَ جَمِّ الْغَفِيرِ لَيْسَ شَيْ‌ءٌ أَشَدَّ سُرُوراً مِنْهُمْ اكْتُمْ فَوَ اللَّهِ لَهَذَا أَعَزُّ عِنْدَ اللَّهِ مِنْ كَذَا وَ كَذَا عِنْدَكَ حِصَنَةً قَالَ يَا مَحْبُورُ وَ اللَّهِ مَا يُلْهَمُ الْإِقْرَارُ بِمَا تَرَى إِلَّا الصَّالِحُونَ قُلْتُ وَ اللَّهِ مَا عِنْدِي‌ كَثِيرُ صَلَاحٍ قَالَ لَا تَكْذِبْ عَلَى اللَّهِ فَإِنَّ اللَّهَ قَدْ سَمَّاكَ صَالِحاً حَيْثُ يَقُولُ فَأُولئِكَ مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ وَ الصِّدِّيقِينَ وَ الشُّهَداءِ وَ الصَّالِحِينَ يَعْنِي الَّذِينَ آمَنُوا بِنَا وَ بِأَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ وَ مَلَائِكَتِهِ وَ أَنْبِيَائِهِ وَ جَمِيعِ حُجَجِهِ عَلَيْهِ وَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطَّيِّبِينَ الطَّاهِرِينَ الْأَخْيَارِ الْأَبْرَارِ السَّلَامُ»}}<ref>بحار‌الأنوار، ج‌۲۶، ص ۸۸. </ref>»<ref>[http://erfanvahekmat.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87/%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%BA%DB%8C%D8%A8_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_(%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87_%D9%88_%D8%A7%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%84) علم غیب امام (تبیین دیدگاه اعتدالی و صحیح)]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۸. آقای دکتر رستمی و خانم آل‌بویه؛}}
[[پرونده:11522.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[محمد زمان رستمی|رستمی]]]]
دکتر '''[[محمد زمان رستمی]]''' (استادیار دانشگاه قم) و خانم '''[[طاهره آل‌بویه]]''' (پژوهشگر جامعة الزهراء) در کتاب ''«[[علم امام ۲ (کتاب)|علم امام]]»'' در این‌باره گفته‌‌اند:
::::::«[[امام صادق]]{{ع}} به [[ابی یحیی صنعانی]] فرمود: ای ابایحیی برای ما در شب‌های جمعه شأنی است از شئون؛ در این شب‌ها ارواح انبیای گذشته و ارواح اوصیای گذشته و روح امامی که زنده است را به آسمان برند تا به دور عرش خداوند هفت دور طواف کنند و نزد هر کدام از ستون‌های عرش دو رکعت نماز بخوانند و سپس آن‌ها را به بدن‌های خود برگردانند، آن گاه انبیا و اوصیا لبالب از شادی شوند و امامی که در میان شما است، انبوه فراوانی در دانش او افزوده شود.
::::::[[امام صادق]]{{ع}} به مفضل فرمود: ای اباعبدالله به راستی برای ما در هر شب جمعه سروری است. عرض کرد آن سرور چیست؟ [[امام]]{{ع}} فرمود: چون شب جمعه شود [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} به عرش برآید و ائمه هم با او برآیند و ما هم با آن‌ها برآییم و سپس روح ما به بدن ما برنگردد مگر با علمی که استفاده کردیم و اگر این استفاده علمی نبود علم ما تمام می‌شد.
::::::[[محمد بن سلیمان دیلم]] از پدرش نقل می‌کند که به [[امام صادق]]{{ع}} گفت قربانت من از شما شنیدم که چند بار فرمودید اگر نباشد که ما به علم خود بیفزاییم آن چه داریم به آخر رسانیم.
::::::[[امام]]{{ع}} فرمود: اما احکام حلال و حرام را خداوند تمام و کمال بر پیامبر خود نازل کرده و به امام نیز دانش جدیدی افزوده نشود. [[محمد بن سلیمان]] عرض کرد: پس این زیادی چیست؟ [[امام]]{{ع}} فرمود: در چیزهایی دیگر است جز حلال و حرام. محمد بن سلیمان عرض کرد: چیزی به علم خود افزوده کنید که بر [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} نهان بود. [[امام]]{{ع}} فرمود: نه، دستور علم تازه از خدا به فرشته رسد و فرشته آن را نزد رسول خدا برد و گوید یا محمد پروردگارت تو را چنین و چنان فرموده است. پیامبر به فرشته می‌‌فرماید آن را نزد علی ببر، پس او نزد علی آید و او فرماید آن را نزد حسن ببر و او هم فرماید آن را نزد حسین بر و همچنین به هر یک از ائمه عرضه شود تا به ما رسد<ref>[[شیخ کلینی]]، اصول کافی، ج۱، ص۴۸۹.</ref>
::::::در برخی از احادیث معتبر منقول است که در هر شب جمعه، روح مقدس [[پیامبر|رسول]]{{صل}} و ارواح مطهر امامان گذشته و روح [[امام مهدی|امام زمان]]{{ع}} را رخصت می‌دهند که به آسمان‌ها عروج نمایند تا به عرش اعظم الهی رسند و سپس با سرور فراوان و علوم بی پایان به سوی بدن‌های خود برگردند و نیز اعمال هر یک از امت را از نیکان و بدان در هر صبح و شام و هر هفته و ماه به ایشان عرضه می‌کنند و درها و دیوارها و دره‌ها و کوه‌ها مانع علم ایشان نمی‌شود و آنچه در مشرق و مغرب عالم واقع شود بر آن مطلع می‌گرداند<ref>[[علامه مجلسی]]، حق الیقین، ص۴۵.</ref>
::::::از [[امامان]]{{عم}} روایت شده که علم ایشان هر روز و هر لحظه افزایش می‌یابد [[زراره]] از [[امام باقر]]{{ع}} پرسید: آیا برای شما چیزی از علوم هست که رسول خدا آن را نمی‌دانست؟ [[امام]]{{ع}} فرمود: هرگاه علمی به ما دهند اول آن را بر رسول خدا عرضه کنند، سپس بر همه امامان تا به ما برسد»<ref>[http://rasekhoon.net/article/show/1081308/%D8%A7%D8%A8%D8%B9%D8%A7%D8%AF-%D9%88-%D9%85%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF%D9%87%E2%80%8C%DB%8C-%D8%B9%D9%84%D9%85-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-(%D8%B9)-(2)/ علم امام.]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۹. آقای دکتر غلامی (پژوهشگر دانشگاه تهران).}}
[[پرونده:11819.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[اصغر غلامی|غلامی]]]]
آقای دکتر '''[[اصغر غلامی]]'''، در مقاله ''«[[آفاق علم امام در الکافی (مقاله)|آفاق علم امام در الکافی]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«بر اساس روایات متعدد، در هر شب جمعه بر علوم ائمه{{عم}} افزوده می‌شود<ref>الکافى، ج۱، ص ۲۵۳ و ۲۵۴.</ref> امام صادق {{ع}} فرمودند: {{عربی|اندازه=150%|«إِنَّ لَنَا فِي كُلِ‏ لَيْلَةِ جُمُعَةٍ سُرُوراً قُلْتُ زَادَكَ اَللَّهُ وَ مَا ذَاكَ قَالَ إِذَا كَانَ‏ لَيْلَةُ اَلْجُمُعَةِ وَافَى‏ رَسُولُ اَللَّهِ{{صل}}‏ اَلْعَرْشَ وَ وَافَى‏ اَلْأَئِمَّةُ{{عم}} مَعَهُ وَ وَافَيْنَا مَعَهُمْ فَلاَ تُرَدُّ أَرْوَاحُنَا إِلَى أَبْدَانِنَا إِلاَّ بِعِلْمٍ مُسْتَفَادٍ وَ لَوْ لاَ ذَلِكَ لَأَنْفَدْنَا»}}؛<ref>«به درستی که در هر شب جمعه برای ما سروری هست. عرض کردم: خداوند بر سرور شما بیافزاید! آن سرور چیست؟ فرمود: هر گاه شب جمعه شود،[[پیامبر|رسول‌اللّه]]{{صل}} به عرش برآید و [[ائمه]]{{عم}} نیز همراه او برآیند و ما نیز همراه ایشان برآییم، پس ارواح ما باز نمی‌گردد به سوی بدن‌هایمان مگر به همراه علمی که استفاده کردیم و اگر این نبود، علم ما تمام می‌شد»؛ الکافى، ج۱، ص ۲۵۳ و ۲۵۴.</ref> بنابراین، یکی از مجاری علوم [[ائمه]] [[اهل بیت]]{{عم}}، علمی است هر شب جمعه به ایشان افاضه می‌گردد و اگر بر علم [[ائمه]]{{عم}}افزوده نگردد، علم ایشان تمام می‌شود(...). بیشتر علوم [[پیامبر]]{{صل}} و علوم امامان اهل بیت{{عم}}، علوم جمعی و جملی هست که نیاز به تفسیر دارد. و خداوند متعال تفسیر آن را بنا بر مصالحی به تدریج در شب‌های قدر و شب‌های جمعه و یا روز به روز، به آنها می‌رساند<ref>معرفت امام، ص۷۸-۸۳.</ref>»<ref>[http://toraath.com/index.php?name=Sections&req=viewarticle&artid=246&page=1 مجموعه مقالات فارسی کنگره بین المللی ثقة الاسلام کلینی، مقاله آفاق علم امام در الکافی، ج۴، ص ۴۶۹-۵۱۳]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

==پرسش‌های وابسته==
{{فهرست پرسش‌ها}}
{{ستون-شروع|2}}
# [[آیا در میان مخلوقات فقط انسان عالم به غیب می‌شود؟ (پرسش)]]
# [[آیا آیه ۳۰ سوره بقره مثبت علم غیب فرشتگان است؟ (پرسش)]]
# [[اگر فرشتگان علم غیب ندارند پس از کجا می‌دانستند که انسان‌ها روی زمین جنگ و خونریزی برپا خواهند کرد؟ (پرسش)]]
# [[آیا انسان آگاه از غیب باید عصمت داشته باشد؟ (پرسش)]]
# [[چه کسی غیر از خدا عالم به غیب است؟ (پرسش)]]
# [[آیا همه پیامبران علم غیب داشته‌اند؟ (پرسش)]]
# [[آیا امامان از اهل بیت پیامبر خاتم علم غیب داشته‌اند؟ (پرسش)]]
# [[آیا پیامبران پیش از آغاز وحی و نبوت و امامان پیش از تصدی امامت از علم غیب برخوردار بوده‌اند؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم غیب در شب قدر نازل می‌شود؟ (پرسش)]]
# [[آیا آگاهی از غیب و پیشگویی حوادث به معنای وجود سناریوی آماده و در نهایت جبر انسان نیست؟ (پرسش)]]
# [[اگر امام معصوم علم غیب دارد پس چرا قرآن علم غیب را از بشر نفی می‌کند؟ (پرسش)]]
# [[امام معصوم از چه زمانی صاحب علم غیب می‌شود؟ (پرسش)]]
# [[آیا غیر معصوم می‌تواند از غیب آگاهی یابد؟ (پرسش)]]
# [[آیا غیر معصوم می‌تواند پیشگویی کند؟ (پرسش)]]
# [[آیا پیشگویی‌هایی که افراد غیر معصوم انجام داده‌اند نقض آیات انحصار علم غیب نیستند؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم غیب پیامبران از لحاظ مرتبه یکسان است؟ (پرسش)]]
# [[تفاوت علم غیب خدا و معصوم چیست؟ (پرسش)]]
# [[آیا مقام علم غیب به غیر معصوم داده می‌شود؟ (پرسش)]]
# [[شرایط دستیابی غیر معصوم به علم غیب چیست؟ (پرسش)]]
# [[غیر معصوم از چه راهی می‌تواند به غیب آگاهی یابد؟ (پرسش)]]
# [[ادراک کدام علوم غیبی برای غیر معصوم ممکن است؟ (پرسش)]]
# [[آیا غیر معصوم وظیفه دارد به دنبال فراگیری علوم غیبی باشد؟ (پرسش)]]
# [[وظایف علمی و عملی غیر معصوم در قبال علوم غیبی چیست؟ (پرسش)]]
# [[در صورت آگاهی از برخی علوم غیبی آیا غیر معصوم اجازه انتقال آن به دیگران را دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا آگاهی غیر معصوم از غیب با حکمت الهی در امتحان او منافات ندارد؟ (پرسش)]]
# [[با توجه به اینکه علم غیب غیر خدا ویژه رسولان برگزیده است آگاهی غیر معصوم از برخی امور غیبی چه توجیهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا از راه غیر مشروع می‌توان به علم غیب دست یافت؟ (پرسش)]]
# [[آیا شیطان و فرشتگان می‌توانند به افکار ما آگاهی داشته باشند؟ (پرسش)]]
# [[آیا از نظر اسلام امکان دارد روزی دستگاهی اختراع شود که قادر باشد ما را به گذشته یا آینده ببرد؟ (پرسش)]]
# [[آیا آگاهی از سرنوشت به نفع انسان یا به ضرر اوست؟ (پرسش)]]
{{پایان}}
{{پایان}}

==[[:رده:آثار علم غیب معصوم|منبع‌شناسی جامع علم غیب معصوم]]==
{{پرسش‌های وابسته}}
{{ستون-شروع|3}}
* [[:رده:کتاب‌شناسی کتاب‌های علم غیب معصوم|کتاب‌شناسی علم غیب معصوم]]؛
* [[:رده:مقاله‌شناسی مقاله‌های علم غیب معصوم|مقاله‌شناسی علم غیب معصوم]]؛
* [[:رده:پایان‌نامه‌شناسی پایان‌نامه‌های علم غیب معصوم|پایان‌نامه‌شناسی علم غیب معصوم]].
{{پایان}}
{{پایان}}

==پانویس==
{{یادآوری پانویس}}
{{پانویس2}}

[[رده:علم غیب معصوم]]
[[رده:پرسش‌های جامع امامت و ولایت]]
[[رده:پرسش‌های علم غیب معصوم]]
[[رده:پرسش‌های علم غیب امام]]
[[رده:(ار): پرسش‌هایی با ۱۰ پاسخ]]
[[رده:(ار): پرسش‌های علم غیب معصوم با ۱۰ پاسخ]]
[[رده:پاسخ اختصاصی علم غیب S-M-J]]
[[رده:پرسش‌های نیازمند ترجمه]]

آیا علم تام معصوم تکلیف‌آور است و معصوم را به عمل بر اساس آن موظف می‌کند؟ (پرسش)

2019-01-09T15:46:30Z

Basim:

{{ویرایش غیرنهایی}}
{{جعبه اطلاعات پرسش
| موضوع اصلی = [[علم معصوم (پرسش)|بانک جامع پرسش و پاسخ علم معصوم]]
| موضوع فرعی = آیا علم تام [[معصوم]]{{ع}} تکلیف‌آور است و [[معصوم]]{{ع}} را به عمل بر اساس آن موظف می‌کند؟
| تصویر = 7626626252.jpg
| اندازه تصویر = 200px
| نمایه وابسته = [[قلمرو علم معصوم (نمایه)|قلمرو علم معصوم]]
| مدخل اصلی = [[علم معصوم]]
| موضوعات وابسته =
| پاسخ‌دهنده =
| پاسخ‌دهندگان = [[علامه طباطبایی]]؛ [[لطف‌الله صافی گلپایگانی|صافی گلپایگانی]]؛ [[ناصر مکارم شیرازی|مکارم شیرازی]]؛ [[سید محمد ضیاءآبادی|ضیاءآبادی]]؛ [[مهدی پیشوایی|پیشوایی]]؛ [[حبیب‌الله طاهری|طاهری]]؛ [[اکبر اسد علی‌زاده|علی‌زاده]]؛ [[محسن رنجبر|رنجبر]]؛ [[محمد حسن وکیلی|وکیلی]]؛ [[حسین واعظی|واعظی]][[محمد هادی ملازاده|ملازاده]]؛ [[محمد نباتی|نباتی]]؛ پژوهشگران [[وبگاه پرسمان]]؛ پژوهشگران [[مرکز مطالعات و پاسخ‌گویی به شبهات]]

}}
'''آیا علم تام [[معصوم]]{{ع}} تکلیف‌آور است و [[معصوم]]{{ع}} را به عمل بر اساس آن موظف می‌کند؟''' یکی از پرسش‌های مرتبط به بحث '''[[علم معصوم (پرسش)|علم معصوم]]''' است که می‌توان با عبارت‌های متفاوتی مطرح کرد. برای بررسی جامع این سؤال و دیگر سؤال‌های مرتبط، یا هر مطلب وابسته دیگری، به مدخل اصلی '''[[علم غیب]]''' مراجعه شود.

==عبارت‌های دیگری از این پرسش==

== پاسخ نخست==
[[پرونده:39587474.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[علامه طباطبایی]]]]
::::::'''[[علامه طباطبایی]]''' در دو کتاب ''«[http://www.ghadeer.org/Book/811/123024 بررسی‌های اسلامی]»'' و «[http://lib.eshia.ir/50081/18/209 المیزان]» در این باره گفته است:
:::::*«از راه عقل، براهینی است که به موجب آنها [[امام]]{{ع}} به حسب مقام نورانیت خود کامل‏‌ترین انسان عهد خود و مظهر تام اسماء و صفات خدایی و بالفعل به همه چیز عالم و به هر واقعه شخصی آشناست و به حسب وجود عنصری خود به هر سوی توجه کند، برای وی حقایق روشن می‏‌شود. (...) نکته‏‌ای که باید به سوی آن عطف توجه کرد این است که این گونه موهبتی به موجب ادله عقلی و نقلی که آن را اثبات می‏‌کند قابل هیچ‌گونه تخلف نیست و تغیر نمی‏‌پذیرد و سر مویی به خطا نمی‏‌رود و به اصطلاح علم است به آنچه در لوح محفوظ ثبت شده است. و آگاهی است از آنچه قضای حتمی خداوندی به آن تعلق گرفته و لازمه این مطلب این است که هیچ گونه تکلیفی به متعلق این گونه علم از آن جهت که متعلق این گونه علم است و حتمی الوقوع می‏‌باشد تعلق نمی‏‌گیرد و هم چنین قصد و طلبی از انسان با او ارتباط پیدا نمی‏‌کند، زیرا تکلیف همواره از راه امکان به فعل تعلق می‏‌گیرد و از راه این که فعل و ترک هر دو در اختیار مکلف‌اند، فعل یا ترک خواسته می‏‌شود و اما از جهت ضروری الوقوع و متعلق فضای حتمی بودن آن محال است مورد تکلیف قرار گیرد. مثلاً صحیح است خدا به بنده خود بفرماید: فلان کاری که فعل و ترک آن برای تو ممکن است و در اختیار توست بکن، ولی محال است بفرماید: فلان کاری را که به موجب مشیت تکوینی و قضای حتمی من، البته تحقیق خواهد یافت و برو برگرد ندارد بکن یا مکن، زیرا چنین امر و نهی لغو و بی‌اثر می‏‌باشد. و هم چنین انسان می‏‌تواند امری را که امکان شدن و نشدن دارد اراده کرده، برای خود مقصد و هدف قرار داده، برای تحقق دادن آن به تلاش و کوشش بپردازد، ولی هرگز نمی‏‌تواند امری را که به طور یقین «بی تغیر و تخلف» و به طور قضای حتمی شدنی است، اراده کند و آن را مقصد خود قرار داده، تعقیب کند، زیرا اراده و عدم اراده و قصد و عدم قصد انسان کمترین تاثیری در امری که به هر حال شدنی است و از آن جهت که شدنی است، ندارد. و از این بیان روشن می‏‌شود که:
::::#این [[علم موهبتی]] [[امام]]{{ع}} اثری در اعمال او و ارتباطی با تکالیف خاصه او ندارد. و اصولاً هر امر مفروض از آن جهت که متعلق قضای حتمی الوقوع است متعلق امر یا نهی یا اراده و قصد انسانی نمی‏‌شود. آری متعلق قضای حتمی و مشیت قاطعه حق متعال مورد رضا به قضاست، چنان که [[امام حسین|سیدالشهداء]]{{ع}} در آخرین ساعت زندگی در میان خاک و خود می‏‌گفت:{{عربی|اندازه=150%|« إلهِي رِضًى بِقَضائِك تَسلِيمًا لأمْرِك لا مَعبودَ سِواك»}}<ref>«پروردگارا راضیم به قضای تو و تسلیم امر تو می باشم، معبودی جز تو نیست».</ref> و هم چنین در خطبه‏ای که هنگام بیرون آمدن از مکه خواند، فرمود: {{عربی|اندازه=150%|«رضا الله رضانا اهل البیت»}}.<ref>«رضایت خداوند متعال در رضای ما اهل بیت پیامبر اکرم{{صل}} قرار دارد.»</ref>
::::#حتمی بودن فعل انسان از نظر تعلق قضای الهی منافات با اختیاری بودن آن از نظر فعالیت اختیاری انسان ندارد، زیرا قضای آسمانی به فعل با همه چگونگی‏‌های آن تعلق گرفته است نه به مطلق فعل، مثلا خداوند خواسته است که انسان فلان فعل اختیاری را، به اختیار خود انجام دهد و در این صورت تحقق خارجی این فعل اختیاری از آن جهت که متعلق خواست خداست حتمس و غیر قابل اجتناب است و در عین حال اختیاری و نسبت به انسان صفت امکان دارد.
::::#اینکه ظواهر اعمال [[امام]]{{ع}} را که قابل تطبیق به علل و اسباب ظاهری است نباید دلیل نداشتن این [[علم موهبتی]] و شاهد جهل به واقع گرفت، مانند این که گفته شود: اگر [[امام حسین|سیدالشهدا]]{{ع}} علم به واقع داشت چرا مسلم را به نمایندگی خود در کوفه فرستاد؟ چرا توسط صیداوی نامه به اهل کوفه نوشت؟ چرا خود از مکه رهسپار کوفه شد؟ چرا خود را به هلاکت انداخت و حال آن که خدا می‏‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| وَلاَ تُلْقُواْ بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ}}﴾}} <ref> و با دست خویش خود را به نابودی نیفکنید؛ سوره بقره، آیه: ۱۹۵.</ref>»<ref>[http://www.ghadeer.org/Book/811/123024 بررسی‌های اسلامی.]</ref>.
:::::*«اساساً [[معصومین]]{{عم}} تکالیف و وظایف مخصوص به خود دارند؛ لذا اگر از طریق غیبی می‌دانستند که در فلان جنگ دشمن غالب می شود، باز وظیفه داشتند که به آن جنگ اقدام نمایند، و یا اگر می‌دانستند که انجام فلان کار به ظاهر صحیح است، هر چند از طریق غیبی می‌دانستند که منجر به شهادت آنها می‌شود، انجام می‌دادند. مثل خوردن غذای مسموم، و یا رفتن به محل شهادت. با این حال، وظیفه داشتند که آن کارها را انجام دهند، و این اعمال برای ما اگر از راه طبیعی علم پیدا می‌کردیم به هلاکت انداختن خود حرام بود؛ امّا برای آنان وظیفۀ مخصوص بود، مثل وجوب نماز شب بر [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} با اینکه بر مسلمانان دیگر مستحب بود»<ref>[http://lib.eshia.ir/50081/18/209، تفسیر المیزان، ج ۱۸، ص ۲۰۹.]</ref>

== پاسخ‌های دیگر==
{{یادآوری پاسخ}}
{{جمع شدن|۱. آیت‌الله صافی گلپایگانی؛}}
[[پرونده:11466.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[لطف‌الله صافی گلپایگانی|صافی گلپایگانی]]]]
::::::آیت‌الله '''[[لطف‌الله صافی گلپایگانی]]''' در کتاب ''«[http://www.ghbook.ir/index.php?name=%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D9%81%20%D8%AF%DB%8C%D9%86%20%D8%AC%D9%84%D8%AF%201&option=com_mtree&task=readonline&link_id=1910&page=112&chkhashk=8BFB97E9CF&Itemid=&lang=fa معارف دین]»'' در این‌باره گفته‌است:
::::::«تکالیف آن بزرگواران هم مثل دیگران اغلب در حدود علوم عادّی و متعارف بوده است، و مأمور به ترتیب اثر به علوم خاصّی که دارند، نبوده اند. در مثل نهی {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| وَلاَ تُلْقُواْ بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ }}﴾}} <ref> با دست خویش خود را به نابودی نیفکنید؛ سوره بقره، آیه: ۱۹۵.</ref>، مثل دیگران مأمور بوده اند که به علم عادّی رفتار نمایند. تهلکه منهی عنه در آیه، همان تهلکه‌ای است که به علم عادّی و علمی که برای غیر [[امام]]{{ع}} حاصل می‌شود، معلوم می‌گردد. آنان در انجام تکالیف، شرایط عامّه را ملاحظه می‌فرمودند، مثلًا اگر اطّلاع از آب به نحو غیرعادّی داشتند، تکلیفشان مثل دیگران تیمّم بوده؛ چنان که در قضا و حکومت و تدبیر امور نیز به همین نحو عمل می‌کردند و به بینه و یمین حکم می‌دادند.
::::::اتمام حجّت و انجام امتحاناتی که خدا از بندگان خود می‌نماید، به غیر این نحو که آن بزرگواران به ظواهر عمل کنند، امکان پذیر نیست. و آنها هم که عمّال اجرای اراده اللّه و مشیّت خدا هستند، و از تقادیر الهی به اعلام او آگاه می‌باشند، طبق همین ظواهر عمل می‌فرمودند و از مسیر تقادیر خارج نمی‌شدند؛ بنابراین غیر از آن چه وظیفه‌دار بودند عمل نمی‌کردند. این وظیفه، درست در برابر وظایفی است که مثل [[حضرت خضر]]{{ع}} در داستان [[حضرت موسی]]{{ع}} و [[حضرت خضر]]{{ع}} عهده دار بود؛ که او مأمور به باطن و عمل به علم غیرعادّی بود و اینان مأمور به ظاهر، و عمل به علم عادّی با علم به باطن هستند؛ چنان که گاهی هم به ندرت به مثل همان روش خضر مأمور بوده اند. اینجا مسأله انتحار و خودکشی و القای در تهلکه در بین نیست؛ مسأله رضا و تسلیم به تقادیر الهی است. حتّی اگر خداوند آن بزرگواران را برای مصالحی امر به خودکشی می فرمود، مطیع و فرمانبر بوده و به چون و چرا زبان نمی گشودند. در داستان مأمور شدن [[حضرت ابراهیم]]{{ع}} به ذبح فرزندش اسماعیل می‌بینیم که چگونه هر دو تسلیم امر شدند. وقتی ابراهیم گفت: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| إِنِّي أَرَى فِي الْمَنَامِ أَنِّي أَذْبَحُكَ فَانظُرْ مَاذَا تَرَى}}﴾}} <ref> من در خواب می‌بینم که تو را سر می‌برم پس بنگر که چه می‌بینی؟؛ سوره صافات، آیه: ۱۰۲.</ref> اسماعیل گفت: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| يَا أَبَتِ افْعَلْ مَا تُؤْمَرُ }}﴾}} <ref> ای پدر! آنچه فرمان می‌یابی انجام ده؛ سوره صافات، آیه: ۱۰۲.</ref>؛ و خدا می‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| فَلَمَّا أَسْلَمَا وَتَلَّهُ لِلْجَبِينِ }}﴾}} <ref> و چون هر دو (بدین کار) تن دادند و (ابراهیم) او را به روی درافکند او را از آن کار بازداشتیم؛ سوره صافات، آیه: ۱۰۳.</ref>. در داستان پسران [[حضرت آدم]]{{ع}} هم ملاحظه می‌کنید که گفت: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| لَئِن بَسَطتَ إِلَيَّ يَدَكَ لِتَقْتُلَنِي مَا أَنَاْ بِبَاسِطٍ يَدِيَ إِلَيْكَ لِأَقْتُلَكَ}}﴾}} <ref> اگر به سوی من دست دراز کنی تا مرا بکشی، من به سوی تو دست دراز نمی‌کنم تا تو را بکشم؛ سوره مائده، آیه: ۲۸.</ref> اینها وظایفی است که این بزرگواران داشتند و انجام داده‌اند و ما فعلًا در اسرار آن بحثی نداریم»<ref>[http://www.ghbook.ir/index.php?name=%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D9%81%20%D8%AF%DB%8C%D9%86%20%D8%AC%D9%84%D8%AF%201&option=com_mtree&task=readonline&link_id=1910&page=112&chkhashk=8BFB97E9CF&Itemid=&lang=fa معارف دین، ج۱، ص۹۲.].</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۲. آیت‌الله مکارم شیرازی؛}}
[[پرونده:مکارم شیرازی.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[ناصر مکارم شیرازی]]]]
::::::آیت‌الله '''[[ناصر مکارم شیرازی]]''' در کتاب ''«[http://lib.eshia.ir/27575/25/155 تفسیر نمونه]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«در حدیثی از [[امام صادق]] {{ع}} می‌‏خوانیم: {{عربی|اندازه=150%|« إِذَا أَرَادَ الْإِمَامُ أَنْ يَعْلَمَ شَيْئاً أَعْلَمَهُ اللَّهُ ذَلِك‏»}}<ref>«هنگامی که امام اراده می‌‏کند چیزی را بداند خدا به او تعلیم می‏‌دهد»</ref>. این وجه جمع، بسیاری از مشکلات را در زمینه علم پیامبر و امام حل می‏‌کند، از جمله اینکه: چگونه آنها، آب یا غذائی را که مثلًا مسموم بود می‌‏خوردند، در حالی که جایز نیست انسان به کاری که موجب خطر برای او است اقدام کند، باید گفت در این گونه موارد پیامبر یا امام اجازه نداشته‏‌اند که اراده کنند تا اسرار غیب بر آنها آشکار گردد. همچنین گاه مصلحت ایجاب می‏‌کند پیامبر یا امام مطلبی را نداند، یا آزمایشی برای او صورت گیرد که موجب تکامل او گردد، همانگونه که در داستان [[لیلة المبیت]] آمده است که [[امام علی]]{{ع}} در بستر [[پیغمبر]]{{صل}} خوابید، در حالی که از خود آن حضرت نقل شده است که نمی‏‌دانست صبحگاهان که مشرکان قریش به آن بستر حمله می‏‌کنند شهید خواهد شد یا جان به سلامت می‏‌برد؟ در اینجا مصلحت این است که امام از سر انجام این کار آگاه نگردد، تا آزمون الهی تحقق یابد، و اگر امام می‌‏دانست که در بستر پیامبر می‌‏خوابد و صبح سالم برمی‌‏خیزد چندان افتخاری محسوب نمی‌‏شد، و آنچه در آیات قرآن و روایات در اهمیت این ایثارگری وارد شده است چندان موجّه به نظر نمی‌‏رسید. آری مسأله علم ارادی، پاسخی است برای تمام اینگونه اشکالات»<ref>[http://lib.eshia.ir/27575/25/155/%D8%A7%D9%8A%D9%86_%D9%88%D8%AC%D9%87_%D8%AC%D9%85%D8%B9_%D8%A8%D8%B3%D9%8A%D8%A7%D8%B1%D9%89_%D8%A7%D8%B2_%D9%85%D8%B4%D9%83%D9%84%D8%A7%D8%AA_%D8%B1%D8%A7_%D8%AF%D8%B1_%D8%B2%D9%85%D9%8A%D9%86%D9%87_%D8%B9%D9%84%D9%85_%D9%BE%D9%8A%D8%A7%D9%85%D8%A8%D8%B1 تفسیر نمونه ج۲۵، ص:۱۵۵].</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۳. حجت الاسلام و المسلمین ضیاءآبادی؛}}
[[پرونده:11745.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[سید محمد ضیاءآبادی|ضیاءآبادی]]]]
::::::حجت الاسلام و المسلمین '''[[سید محمد ضیاءآبادی]]''' در کتاب ''«[http://article.tebyan.net/148003/%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%85-%D8%BA%DB%8C%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D9%84%D9%85-%D9%85%D8%B9%D8%B5%D9%88%D9%85%DB%8C%D9%86 صفیر هدایت]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«علمی که از طریق [[وحی]] و [[الهام]] برای [[پیامبر]]{{صل}} و [[امامان]]{{عم}} در جریان زندگی و ارتباط با مردم از معاشرت و معاملات تحقق می‌یابد، نمی‌تواند مبنای عمل قرار گیرد، به عبارتی می‌توان گفت: آن علم ملاک تکلیف نیست. مبنای عمل و تکلیف، علمی است که از طریق موازین عادی به دست می‌آید و در این جهت فرقی میان [[پیامبر]]{{صل}} و [[امام]]{{ع}} و افراد عادی نباشد. به عبارتی شناختن از طریق [[الهام]] غیبی و عمل کردن بر طبق آن ملاک تکلیف نمی‌باشد؛ به طوری که در قرآن می‌بینیم که [[حضرت یعقوب]]{{ع}} با وجود آنکه می‌دانست پسرش یوسف زنده است و می‌داند که برادرها یوسف را به بیابان برده و در چاه انداخته‌اند، اما ظاهر مطلب این است که این ده برادر، گریه کنان آمده‌اند و اظهار می‌کنند که برادرشان طعمه گرگ‌ها شده است. ظاهر امر چنان صادق‌نما است که او نمی‌تواند بگوید دروغ می‌گویید؛ اگر چه دروغ می‌گویند اما چاره‌ای جز صبر و تن دادن به تقدیر خدا ندارد. در حقیقت اولیای خدا برنامه کارشان این است، در عین حال که علم به نهان امور دارند، موظف هستند طبق ظواهر جریان عمل کنند و حقیقتاً کار بسیار مشکل و سختی است»<ref>[http://article.tebyan.net/148003/%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%85-%D8%BA%DB%8C%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D9%84%D9%85-%D9%85%D8%B9%D8%B5%D9%88%D9%85%DB%8C%D9%86 وبگاه تبیان]</ref>.
::::::شناختن از طریق [[الهام]] غیبی و تفرس ملاک تکلیف نمی‌باشد و این علم مبنای عمل قرار نمی‌گیرد و تا به حسب ظاهر ملاکی برای کفر و نفاقشان بدست نیاورده‌ای، باید آنها را مسلمان بدانی. این مطلب بسیار مشکل هم هست. مثلا با اینکه [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} می‌داند این فردی که هم اکنون در مقابلش نشسته و اظهار اخلاص و محبت می‌کند؛ در باطن دشمن سرسخت اوست و پس از وفاتش چه جنایاتی مرتکب خواهد شد و آتش برای سوزاندن خانه‌اش آورده و نسبت به یگانه یادگار عزیزش چه ستمها روا خواهد داشت، در عین حال موظف است با او خوشرفتار باشد و به صورتش بخندد. دختر بدهد و دختر بگیرد. به راستی کار دشواری است و تحملش سنگین است.
::::::[[امام حسن|حضرت امام مجتبی]]{{ع}} از طریق علم [[امامت]] می‌دانست که آن آب مسموم است، اما چون از طریق عادی علم به آن نداشت، مکلف به نخوردن آن نبود. بلی؛ اگر خودش می‌دید یا دو نفر می‌گفتند که ما دیدیم آن زن آب را مسموم کرد، در آن صورت مکلف بود از آن پرهیز کند چون علم از طریق عادی حاصل شده بود و ملاک تکلیف بود»<ref>[تفسیر سوره توبه؛ ج ۲، ص ۲۲۶ - ۲۳۵]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۴. حجت الاسلام و المسلمین پیشوایی؛}}
[[پرونده:243711.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[مهدی پیشوایی|پیشوایی]]]]
::::::حجت الاسلام و المسلمین [[مهدی پیشوایی]] و دیگر نویسندگان کتاب ''«[[مقتل جامع سیدالشهداء ج۱ (کتاب)|مقتل جامع سیدالشهداء]]»'' در این‌باره گفته‌‌اند:
::::::«دیدگاه [[مرحوم کلینی]] و مشهور علما بر اساس یک سلسله روایات: [[ائمه]]{{عم}} افزون بر علم به احکام شریعت، به تمامی حوادث گذشته، حال و آینده علم داشتند؛ مگر اموری که از اختصاصات علم الهی است؛<ref>پاورقی البته با این تفاوت که علم خداوند ذاتی است؛ اما علم [[پیامبر]]{{صل}} و [[امام]]{{ع}} با اذن خداوند و ناشی از تعلیم و اعطای الهی است.</ref> مانند زمان فرا رسیدن قیامت یا علم به هفتاد و سومین حرف [[اسم اعظم]]،<ref>کلینی، الاصول من الکافی، تحقیق علی اکبر غفاری، تصحیح نجم الدین عاملی، ج ۱، ص ۱۷۹، ح ۱.</ref> و نیز اموری که در دایره‌ بدائات<ref> [[بداء]] بر وزن سَماء، اسم مصدر از «بدو» است و در لغت به دو معنا به کار رفته است: (۱) ظهور یک شیء پس از پنهان بودن آن؛ (۲) آشکار شدن و حاصل شدن رأی و نظر دیگر در کاری. [[بداء]] در اصطلاح، رفع امر تکوینی است که در ظاهر استمرار دارد. به تعبیر دیگر، اظهار واقع جدید بر خلاف انتظار. بر این اساس، [[بداء]] در امور تکوینی، همان نسخ در امور تشریعی است. بنابراین [[بداء]] و نسخ در این‌که اظهار امری است از سوی خدا برخلاف آنچه مورد انتظار است، با هم مشترک‌اند؛ با این تفاوت که نسخ در امور تشریعی است و [[بداء]] در امور تکوینی. شهید [[مرتضی مطهری]] [[بداء]] را چنین توضیح داده است: "[[بداء]] در مورد خداوند به این معناست که خدا چیزی را مطابق اوضاع و شرایطی مقرر دارد و سپس به واسطه‌ی تغییر اوضاع و شرایط، آن را تغییر دهد"مرتضی مطهری، انسان و سرنوشت، ص: ۶۹ برای آگاهی بیشتر در این باره، ر. ک: محمد باقر مجلسی، بحار الانوار، ج ۴، ص ۱۲۲ – ۱۳۴؛ مهدی نصیری، بررسی مسئله‌ی بداء در آرای کلامی شیعه، فصلنامه‌ شیعه‌شناسی، سال چهارم، ش ۱۴، ص ۱۳۹ – ۱۶۲.</ref> قرار می‌گیرد. از این رو [[امامان]]{{عم}} از تمام حوادث و جزئیات آینده و از جمله این‌که در چه زمان و مکانی و به دست چه کسی یا کسانی شهید خواهند شد، آگاه بودند؛<ref>کلینی، الاصول من الکافی، تحقیق علی اکبر غفاری، تصحیح نجم الدین عاملی، ج ۱، ص ۲۰۱، باب «انّ الائمه (ع) اذا شاؤوا ان یعلموا علموا». البته علم تفصیلی ائمه{{عم}} در صورتی است که بخواهند و مشیت الهی بر منع این علم تعلق نگیرد.</ref> اما این [[علم غیب]] مانند معجزه برای پیامبران از ابزارهای [[امامت]] بود و برای [[امام]]{{ع}} ایجاد تکلیف نمی‌کرد؛ بلکه [[امام]]{{ع}} موظف بود طبق ظواهر امر و مجاری طبیعی و عادی عمل کند. بسیاری از اندیشمندان شیعه، بر این باورند که [[علم غیب]] [[امام]]{{ع}}، علم تفصیلی و علم به جزئیات است. بنابراین به نظر می‌رسد مناسب‌ترین پاسخ درباره‌ی شبهه‌ی فوق، این باشد: [[انبیا]] و [[امامان معصوم]]{{عم}} دو گونه علم و آگاهی داشتند: علم ظاهری و علم باطنی، آنان در مقام علم ظاهری، مکلف به رعایت ظاهر هستند و وظایف اجتماعی خویش را بر اساس این تکلیف انجام می‌دهند؛ اما در مقام آگاهی باطنی، بر اساس علمی که خداوند برای انجام رسالت و [[امامت]] در اختیار آنان قرار داده، از پایان حوادث و جریانات روزگار و از جمله سرنوشت خویش، با خبر هستند. اما این آگاهی، جایگاه‌های ویژه‌ای برای استفاده دارد؛ چنان که پیامبران همه جا از [[علم غیب]] استفاده نمی‌کردند. از سوی دیگر، تکلیف در جایی معتبر است که اختیار باشد؛ در حالی که [[علم غیب]] [[امامان]]{{عم}}، به اعتقاد برخی از اندیشمندان بزرگ شیعه، علم به [[لوح محفوظ]] است که تخلف ناپذیر می‌باشد. از این رو [[امام]]{{ع}} دیگر اختیاری ندارد تا خلاف آن علم، عمل کند. تقسیم و تفکیک علم، به ظاهری و باطنی و تکلیف‌آور نبودن [[علم غیب]]، امری است که بسیاری از علما و متکلمان شیعی آن را پذیرفته‌اند. [[علامه مجلسی]] در این باره می‌نویسد: کسی که به علل و اسبابِ مقدرات واقعی آگاهی ندارد، می‌تواند از آن‌ها دوری کند و به اجتناب مکلف شود؛ اما کسی که به جمیع حوادث و پیشامدها عالم است، چگونه می‌توان او را به اجتناب از آن مکلف کرد؟ اگر چنین تکلیفی ممکن باشد، لازم می‌آید که هیچ یک از مقدرات، برای وی رخ ندهد. پس [[امامان]]{{عم}} به همه‌ حوادث و بلاهایی که برای آنان واقع می‌شود، عالم هستند؛ اما تکلیف ندارند که در بیشتر این تکالیف، طبق این علم عمل کنند و از آن‌ها بلاها اجتناب و دوری کنند. [[امام حسین]]{{ع}} می‌دانست که اهل عراق با او نیرنگ‌بازی و پیمان‌شکنی می‌کنند و او را با اولاد و اصحابش می‌کشند و بارها از این مطلب خبر می‌داد؛ ولی مکلف نبود که به این علم عمل کند و با نرفتن به عراق، جان خود را حفظ کند؛ بلکه مکلف به ظاهر امر بود؛ چرا که کوفیان نهایت یاری‌شان را بذل کردند و برای حضرت نامه نوشتند و با او مکاتبه کردند و وعده‌ی بیعت به وی دادند و از [[مسلم بن عقیل]] پیروی کردند<ref>محمد باقر مجلسی، مِرآهُ العقول فی شرح اخبار الرسول، تصحیح سید هاشم رسولی، ج ۳، ص ۱۲۴ – ۱۲۵.</ref>. [[علامه مجلسی]] در جای دیگری، با پذیرش علم [[امامان]]{{عم}} به جزئیات امور و حوادث آینده می‌گوید: و باید [[انبیاء]] و [[امامان]]{{عم}} به علم واقع مکلف نباشند، و در تکالیف ظاهره با سایر ناس شریک باشند؛ چنانچه ایشان در باب طهارت و نجاست اشیا و ایمان و کفر عباد، به ظاهر مکلف بودند، و اگر به علم واقع مکلف می‌بودند، بایست که با هیچ کس معاشرت نکنند و همه چیز را نجس دانند. پس حضرت [[امام حسین]]{{ع}} به حسب ظاهر مکلف بود که با وجود اعوان و انصار، با منافقان و کفار جهاد کند و با وجود بیعت زیاده از بیست هزار کس و وصول زیاده از دوازده هزار نامه از کوفیان بی‌وفا، اگر حضرت تقاعد می‌ورزید و اجابت ایشان نمی‌نمود، ایشان را به ظاهر بر حضرت حجت بود و حجت الهی بر ایشان تمام نمی‌شد<ref>محمد باقر مجلسی، مجموعه‌ی رسائل اعتقادی، تحقیق سید مهدی رجایی، ص: ۲۰۰.</ref>.
::::::مرحوم [[علامه طباطبایی]] نیز، علوم [[ائمه]]{{عم}} را به دو نوع علم غیبی و موهبتی، و علم عادی تقسیم کرده و درباره‌ [[علم غیب]] بر این باور است که تأثیری در عمل و ارتباطی با تکلیف ندارد<ref>سید محمد حسین طباطبایی، بحثی کوتاه درباره‌ علم امام، رضا استادی، بیست مقاله، ص:۴۳۴.</ref>. او در این باره می‌نویسد: این‌گونه علم موهبتی، به موجب ادله‌ عقلی و نقلی که آن را اثبات می‌کند، قابل هیچ‌گونه تخلف نیست و تغییر نمی‌پذیرد؛ سر مویی به خطا نمی‌رود و به اصطلاح، علم است به آنچه در [[لوح محفوظ]] ثبت شده است و آگاهی است از آنچه قضای حتمی خداوندی به آن تعلق گرفته است و لازمه‌ی این مطلب، این است که هیچ‌گونه تکلیفی به متعلق این‌گونه علم از آن جهت که متعلق این‌گونه علم است و حتمی الوقوع است تعلق نمی‌گیرد و همچنین قصد و طلبی از انسان با او ارتباط پیدا نمی‌کند؛ زیرا تکلیف همواره از راه امکان، به فعل تعلق می‌گیرد و از راه این‌که فعل و ترک، هر دو در اختیار مکلف‌اند، فعل یا ترک خواسته می‌شود و اما از جهت ضروری الوقوع و متعلق قضای حتمی بودن آن، محال است مورد تکلیف قرار گیرد. وی در جای دیگر می‌نویسد: [[امام حسین]]{{ع}} در این موارد و نظایر آن‌ها فرستادن مسلم به کوفه، حرکت به سوی کوفه و … به علومی که از مجاری عادت و از شواهد و قراین به دست می‌آید، عمل فرموده و برای رفع خطر واقعی که می‌دانست، هیچ گونه اقدامی نکرده؛ زیرا می‌دانست تلاش سودی ندارد و قضا حتمی است و تغییرپذیر نیست<ref>سید محمد حسین طباطبایی، بحثی کوتاه درباره‌ علم امام، رضا استادی، بیست مقاله، ص:۴۳۷.</ref>»<ref>[[مهدی پیشوایی، [[مقتل جامع سیدالشهداء ج۱ (کتاب)|مقتل جامع سیدالشهداء]].</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۵. حجت الاسلام و المسلمین طاهری؛}}
[[پرونده:11562.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[حبیب‌الله طاهری|طاهری]]]]
حجت الاسلام و المسلمین دکتر [[حبیب‌الله طاهری]] در کتاب ''«[[تحقیقی پیرامون امامت عامه و خاصه (کتاب)|تحقیقی پیرامون امامت عامه و خاصه]]»'' در این‌باره گفته‌است:
«طبق ادله [[ائمه]]{{عم}} به تمام حوادث به صورت جزیی آگاهند، لکن مأمور نیستند که به علمشان عمل کنند و اساسا وظیفه [[امام]]{{ع}} و رعیت فرق دارد. (...) لذا مرحوم [[علامه مجلسی]] (...) چنین می‌گوید: کسی که مقدرات خدا و علل و اسباب آنها را نمی‌داند، می‌تواند از آنها دوری و اجتناب کند و به اجتناب مکلف شود، اما کسی که به جمیع حوادث و پیش‌آمدها عالم است، چگونه ممکن است او ره به اجتناب و دوری از آن مکلف کرد، اگر چنین تکلیفی ممکن باشد لازم می‌آید که هیچ یک از مقدرات نسبت به او واقع نشود، پس [[ائمه]]{{عم}} به جمیع حوادث و بلاهایی که بر آنها واقع می‌شد عالم بودند و تکلیف هم نداشتند که طبق این علم عمل کنند و از آن بلاها اجتناب و دوری ورزند، چنان که [[پیامبر]]{{صل}} و [[امام علی|امیرالمؤمنین]]{{ع}} منافقین را می‌شناختند و از عقاید فاسد آنها آگاه بودند، ولی مکلف نبودند که از آنها دوری کنند و با آنها معاشرت و ازدواج نکنند یا آنها را بکشند، یا طرد نمایند تا زمانی که عمل موجب قتل و طرد از آنها مشاهده شود. (...) پس ائمه به تمامی حوادث آگاه بودند، لکن مأمور نبودند که بر طبق علم و آگاهی غیبی‌شان عمل نمایند، بلکه به ظاهر امر همانند مردم عادی عمل می‌کردند»<ref>تحقیقی پیرامون امامت عامه و خاصه، ص۱۰۲.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۶. حجت الاسلام و المسلمین علی‌زاده؛}}
[[پرونده:4638.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[اکبر اسد علی‌زاده|علی‌زاده]]]]
حجت الاسلام و المسلمین دکتر [[اکبر اسد علی‌زاده]] در مقاله ''«[[علم امام و استقبال از مرگ (مقاله)|علم امام و استقبال از مرگ]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«[[امامان]] [[معصوم]] {{عم}} بر حسب مقام [[امامت]] خویش کامل‏‌ترین انسان و مظهر تام اسماء و صفات الهی بوده و به اذن خداوند نسبت به بسیاری از امور که بر مردم مخفی است، علم داشته‌‏اند؛ اما باید توجه نمود که این قسم از [[علم امام]] {{ع}} تأثیری در عمل و ارتباطی با تکالیف او ندارد؛ زیرا این علم از قبیل اموری است که قضای الهی به آنها تعلق گرفته، و حتمی الوقوع می‏‌باشند و بر این اساس، تکلیفی به چنین علمی تعلق نمی‏‌گیرد و همچنین به خواست و اراده [[امام]]{{ع}} قابل تغییر نمی‌‏باشد؛ به جهت اینکه تکلیف و خواست و اراده در افعال ممکن "چیزی که وقوعش امکان دارد" و با قید امکان تعلق می‏‌گیرد؛ مثلاً انسان می‌‏تواند امری را که امکان شدن و نشدن دارد، اراده کند و برای خود مقصد و هدف قرار دهد و برای تحقق بخشیدن به آن تلاش کند، امّا اگر فعلی قضاء حتمی است. حادثه‌‏ای است که علم و اراده خدا بر آن تعلق گرفته و حتما باید واقع شود و به هیچ عنوان قابل تغییر و تبدیل نیست، اراده و تکلیف به آن تعلق نمی‏‌گیرد؛ زیرا اراده و عدم اراده و قصد و عدم قصد انسان کمترین تأثیری در آن "از آن جهت که شدنی است" ندارد و بر این اساس، می‌‏توان گفت که علم [[امام علی]] {{ع}} و [[امامان]]{{عم}} دیگر به شهادتشان از این قبیل بوده است و چون قضاء حتمی الهی به آن تعلق گرفته، اراده و قصد آنان در آن تأثیری نداشته و همیشه متعلق قضای الهی، و مشیت او مورد رضای امام بوده است؛ چنان‏که از [[امام حسین]]{{ع}} نقل می‌‏شود که در روز عاشورا فرمود: {{عربی|اندازه=155%|«اِلهی رِضا بِقَضائِک»}}.<ref>«پروردگارا! به قضای تو راضی هستم».</ref>»<ref>[http://library.tebyan.net/fa/Viewer/Text/80404/1 علم امام و استقبال از مرگ، ماهنامه مبلغان، شماره ۶۳، ص۱۱۱-۱۱۴].</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۷. حجت الاسلام و المسلمین رنجبر؛}}
[[پرونده:11719.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[محسن رنجبر|رنجبر]]]]
حجت الاسلام و المسلمین دکتر '''[[محسن رنجبر]]'''، در مقاله ''«[[بررسی علم امام حسین به شهادت (مقاله)|بررسی علم امام حسین به شهادت]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«[[انبیا]] و [[ائمه|امامان معصوم‏]]{{عم}} دوگونه علم و آگاهی داشت: علم ظاهری و علم باطنی. آنان در مقام علم ظاهری، مکلف به رعایت ظاهر هستند و وظایف اجتماعی خویش را بر اساس این تکلیف انجام می‌‏دهند، اما در مقام آگاهی باطنی، بر اساس علمی که خداوند در جهت انجام رسالت و امامت در اختیار آنان قرار داده، از پایان حوادث و جریانات روزگار و از جمله سرنوشت خویش، با خبر هستند. البته "چنان که خواهیم نوشت" علم غیبی، تکلیف‏‌آور نبوده، چرا که تکلیف جایی است که اختیار باشد، در حالی که علم غیبی [[امامان‏]]{{عم}} به اعتقاد برخی از اندیشمندان بزرگ شیعه، [[رابطه لوح یا لوح محفوظ با علم غیب معصوم چیست؟ (پرسش)|علم به لوح محفوظ]] است که تخلف‌ناپذیر است. از این رو [[امام]]{{ع}} دیگر اختیاری ندارد تا خلاف آن علم، عمل کند. تقسیم و تفکیک علم به ظاهری و باطنی و این که علم غیبی تکلیف‌آور نیست، امری است که بسیاری از علما و متکلمان شیعی آن را پذیرفته‏‌اند. [[علامه مجلسی]]‏ در این باره می‌‏نویسد: "کسی که به علل و اسباب مقدرات واقعی آگاهی ندارد، می‌‏تواند از آنها دوری کند و به اجتناب مکلف شود، اما کسی که به جمیع حوادث و پیش‏‌آمدها، عالم است، چگونه ممکن است او را به اجتناب از آن مکلف نمود؟ چرا که اگر چنین تکلیفی ممکن باشد، لازم می‌‎‏آید که هیچ یک از مقدرات نسبت به وی واقع نشود. پس [[امامان‏]]{{عم}} به جمیع حوادث و بلاهایی که برای آنان واقع می‏‌شود، عالم هست، امّا تکلیف ندارند که در بیشتر این تکالیف، طبق این علم عمل کنند [و از آن بلاها اجتناب و دوری کنند.]... [[امام حسین]]{{ع}} می‌دانست که اهل عراق با او نیرنگ‌بازی و پیمان‌شکنی می‏‌کنند و خودِ او با اولاد و اصحابش کشته می‏‌شوند و بارها از این مطلب خبر می‏‌داد، ولی مکلف به عمل به این علم نبود، که به عراق نرود و جان خود را حفظ کند. بلکه مکلف به ظاهر امر بود، چرا که کوفیان نهایت یاری‏شان را بذل کردند و برای حضرت نامه نوشته و با او مکاتبه کرده و وعده بیعت به وی دادند و از [[مسلم بن عقیل]] پیروی کردند".<ref>[[محمد باقر مجلسی]]، [[مراة العقول فی شرح اخبار الرسول (کتاب)|مراة العقول فی شرح اخبار الرسول]]، ج۳، ص۱۲۴ و ۱۲۵.</ref> باید که ایشان انبیا و [[امامان]]{{عم}}‏ به علم واقع مکلف نباشند، و در تکالیف ظاهره با سایر ناس شریک باشند، چنان‌چه ایشان در باب طهارت و نجاست اشیا و ایمان و کفر عباد به ظاهر مکلف بودند، واگر به علم واقع مکلف می‏‌بودند، بایست که با هیچ‌کس معاشرت نکنند و همه چیز را نجس دانند و حکم به کفر اکثر عالم بکنند و اگر چنین می‏‌بود [[پیامبر|حضرت رسول]]{{صل}} دختر به عثمان نمی‏‌داد و عایشه و حفصه را به حباله خود درنمی‏‌آورد. پس [[امام حسین]]{{ع}} به حسب ظاهر مکلف بود که با وجود اعوان و انصار، با منافقان و کفار جهاد کند و با وجود بیعت زیاده از بیست هزار کس و وصول زیاده از دوازده هزار نامه از کوفیان بی‏‌وفا اگر حضرت تقاعد می‌‏ورزید واجابت ایشان نمی‏‌نمود، ایشان را به ظاهر بر حضرت حضرت بود و حجت الهی بر ایشان تمام نمی‌‏شد.<ref>[[محمد باقر مجلسی]]، رسائل اعتقادی، ص۲۰۰.</ref> این‌گونه علم موهبتی، به موجب ادله عقلی و نقلی که آن را اثبات می‌‏کند، قابل هیچ‌گونه تخلف نیست و تغیر نمی‏‌پذیرد، سر مویی به خطا نمی‌‏رود و به اصطلاح، علم است به آنچه در لوح محفوظ ثبت شده است و آگاهی است از آنچه قضای حتمی خداوندی به آن تعلق گرفته است و لازمه این مطلب، این است که هیچ گونه تکلیفی به متعلق این گونه علم از آن جهت که متعلق این گونه علم است و حتمی الوقوع است تعلق نمی‌‏گیرد و هم چنین قصد و طلبی از انسان با او ارتباط پیدا نمی‏‌کند؛ زیرا تکلیف همواره از راه امکان، به فعل تعلق می‌‏گیرد و از راه این که فعل و ترک، هر دو در اختیار مکلفند، فعل یا ترک خواسته می‏‌شود، و اما از جهت ضروری الوقوع و متعلق قضای حتمی بودن آن، محال است مورد تکلیف قرار گیرد.<ref>[[علامه طباطبایی]]، [[بحثی کوتاه درباره علم امام]]، [[نور علم (نشریه)|مجله نور علم]]، شماره ۴۹.</ref>»<ref>[http://www.ensani.ir/fa/content/93105/default.aspx بررسی علم امام حسین به شهادت، فصلنامه کلام اسلامی، شماره ۵۲، ص۹۷-۹۹].</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۸. حجت الاسلام و المسلمین وکیلی؛}}
[[پرونده:11670.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[محمد حسن وکیلی]]]]
حجت الاسلام و المسلمین '''[[محمد حسن وکیلی]]''' در مقاله ''«[http://erfanvahekmat.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87/%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%BA%DB%8C%D8%A8_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%28%D8%AA%D8%A8%DB%8C%DB%8C%D9%86_%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%AF%D8%A7%D9%84%DB%8C_%D9%88_%D8%B5%D8%AD%DB%8C%D8%AD%29 علم غیب امام]»'' در این باره گفته است:
::::::«[[امام]] درجه‌ای عالی‌تر از این دارند که عالم عقل و تجرد است، و درجه‌ای عالی‌تر که عالم [[روح‌ القدس]] و اسماء کلیه الهیه است. عالم اسماء و صفات کلیه واسطه فیض همه مخلوقات است و هرچه در اینجا تحقق می‌پذیرد از آنجا نشأت می‌گیرد، و لذا به همه حقائق قبل از تحققش احاطه دارد و در مرتبه‌ای از آن عالم همه حقائق به تفصیل موجود است. کسی که به آن عالم دست دارد در آن مرتبه و آن عالم می‌تواند همه چیز را بداند، چه گذشته و چه حال و چه آینده و چه در ملک و چه در ملکوت. در عوالم میان این عالم طبع تا عالم اسماء کلیه نیز خیلی از حقائق به شکل‌های خاصی حضور و ظهور دارند و با احاطه بدانجا نیز می‌توان خیلی از گذشته و آینده‌ها را دید. [[علم امام]] در عالم ظاهر مانند علم ما می‌باشد و [[امام]] در این مرتبه از بسیاری از امور بی‌اطلاعند. واقعا نمی‌دانند فلان شخص کجاست و فلان شخص چه کرده و چه می‌کند و حتی ممکن است گاهی وسیله شخصی خویش را گم کنند و جایش را ندانند. بله، تفاوت امام با ما در آنجاست که چون نفس‌شان اتساع یافته و مراتب دیگری دارد، می‌توانند با تمرکز کردن در درون خود و سفر به اعماق نفس خود «مانند تمرکز ما برای یافتن پادرد خود» آنچه را در مرتبه ظاهر خود نمی‌یافتند، در باطن بیابند و از آن خبر دهند. پس امام در عالم ظاهر از بسیاری از امور بی‌خبرند و در عالم باطن به حقیقت همه چیز واقف، و با سرّ و باطنِ همه چیز همراهند. پس هر مرتبه حکمی دارد. از اینرو اگر بخواهیم از وضعیت فعلی امام خبر بدهیم که آیا اکنون بالفعل چیزی را می‌دانند یا خیر؟ باید ببینیم الآن در کدام عالم سیر می‌کنند، تا بفهمیم الآن احاطه به آن چیز دارند یا نه».<ref>[http://erfanvahekmat.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87/%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%BA%DB%8C%D8%A8_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%28%D8%AA%D8%A8%DB%8C%DB%8C%D9%86_%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%AF%D8%A7%D9%84%DB%8C_%D9%88_%D8%B5%D8%AD%DB%8C%D8%AD%29 علم غیب امام (تبیین دیدگاه اعتدالی و صحیح)، فصلنامه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۹. حجت الاسلام و المسلمین واعظی؛}}
[[پرونده:11754.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[حسین واعظی|واعظی]]]]
حجت الاسلام و المسلمین '''[[حسین واعظی]]'''، نویسنده مقاله ''«[[گستره و چگونگی علم امام از منظر كتاب سنت و عقل (مقاله)|گستره و چگونگی علم امام از منظر كتاب سنت و عقل]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«شخص [[معصوم]]{{ع}} به موجب علم ویژه و لدنّی که دارد، از تمام حقایق هستی به اذن خداوند، واقف است.
::::::[[امام صادق]]{{ع}} به ابوبصیر فرمود: {{عربی|اندازه=155%|«أَيُّ إِمَامٍ لَا يَعْلَمُ مَا يُصِيبُهُ، وَ لَا إِلَى مَا يَصِيرُ أَمْرُهُ فَلَيْسَ ذَلِكَ بِحُجَّةِ اللَّهِ عَلَى خَلْقِه‏»}}.<ref>«هر امامی که از آنچه به او می‌رسد، آگاهی نداشته باشد، یا نداند که به کدام سمت حرکت می‌کند و سرانجامش چه می‌شود، حجّت خدا برخلق نخواهد بود». [[محمد صفار]]، بصائرالدرجات، جزء۱۰، باب الارض لایخلو من الجنة وهم الائمة، ص۵۰۴، ح۱۳؛ محمد کلینی، کافی، ج۱، کتاب الحجّة، باب انّ الائمة{{عم}} یعلمون متی یموتون، ص۲۵۸، ح۱.</ref>
::::::اما این علم، نه تکلیف‌آور است و نه با اختیار منافاتی دارد، یعنی [[معصوم]]{{ع}}، مکلّف نیست به مقتضای این علم عمل نماید بلکه مانند سایر انسان‌ها مکلّف به ظاهر است.
::::::[[عبد الله بن ابی رافع]] می‌گوید: در جریان جنگ صفّین، پس از این که قضیه به حکمیت کشید و به اصرار اهل نهروان، ابوموسی اشعری از جانب امام به عنوان حَکَم انتخاب شد، [[امام]]{{ع}} فرمود: می‌بینم که ابوموسی فریب خورده و عمرو عاص به او حیله زده و علیه من رأی خواهد داد. من به امام عرض کردم: اکنون که می‌دانید ابوموسی فریب خواهد خورد، چرا او را می‌فرستید؟ [[امام]]{{ع}} فرمود: {{عربی|اندازه=155%|«يَا بُنَيَّ لَوْ عَمِلَ اللَّهُ فِي خَلْقِهِ بِعِلْمِهِ مَا احْتَجَّ عَلَيْهِمْ بِالرُّسُل‏»}}.<ref>«پسرم! اگر خداوند در مورد خلق، به علمش رفتار می‌کرد، دیگر نیازی به فرستادن انبیاء نبود»؛ [[محمد ابن شهرآشوب]]، مناقب، ج۲، ص۹۸؛ [[علی بن طاووس]]، الطرائف، ص۵۱۱؛ [[سید هاشم بحرانی]]، مدینة المعاجز، ج۲، ص۱۸۵، ح۴۸۸؛ [[محمد باقر مجلسی]]، بحار، ج۴۱، ص۳۱۰، ح۳۸.</ref>، در حالی که خداوند این کار را نکرد و با فرستادن پیامبران و کتاب‌های آسمانی، حجّت را بر انسان‌ها تمام نمود، من هم نمی‌توانم به علم خویش عمل نمایم، زیرا اسباب و مسببات عالم طبیعت بر پایه مصالح و مفاسد استواراند، باید این نظام، حفظ شود و هرچیزی از مجرای طبیعی خود به وجود بیاید، و افعال بشر با اراده و اختیار خودش انجام شوند تا حجّت بر همه تمام گردد.
::::::[[آیا آگاهی از غیب و پیشگویی حوادث به معنای وجود سناریوی آماده و در نهایت جبر انسان نیست؟ (پرسش)|علم معصوم به حوادث، به معنای مجبور بودن وی نیز نخواهد بود.]] حمران از [[امام باقر]]{{ع}} در باره قیام امیرالمؤمنین و امام حسن و امام حسین{{عم}} پرسید: {{عربی|اندازه=155%|«جُعِلْتُ فِدَاكَ أَ رَأَيْتَ مَا كَانَ مِنْ أَمْرِ قِيَامِ- عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ{{ع}} وَ الْحَسَنِ{{ع}} وَ الْحُسَيْنِ {{ع}} وَ خُرُوجِهِمْ وَ قِيَامِهِمْ بِدِينِ اللَّهِ عَزَّ ذِكْرُهُ وَ مَا أُصِيبُوا مِنْ قَتْلِ الطَّوَاغِيتِ إِيَّاهُمْ وَ الظَّفَرِ بِهِمْ حَتَّى قُتِلُوا وَ غُلِبُوا فَقَالَ أَبُو جَعْفَرٍ {{ع}} يَا حُمْرَانُ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى قَدْ كَانَ قَدَّرَ ذَلِكَ عَلَيْهِمْ وَ قَضَاهُ وَ أَمْضَاهُ وَ حَتَمَهُ عَلَى سَبِيلِ الِاخْتِيَارِ ثُمَّ أَجْرَاهُ»}}.<ref>«فدایتان گردم، شما می‌دانید که در قیام [[امام علی|امیرالمؤمنین]] و [[امام حسن]] و [[امام حسین]]{{عم}}، و خروج و نهضت آنها برای دین خدا چه واقع شد، و از ناحیه ستمگران و سرکشان که بر آنان مسلّط شده بودند، بر آنها رسیدند آنچه رسیدند، به گونه‌ای که همه کشته و مغلوب شدند. امام فرمود: ای حمران! خداوند تبارک و تعالی، آن مصیبت را با قید اختیار، برای آنها مقدّر و امضاء نموده بود، سپس آن را به اجرا گذاشت»؛ [[محمد کلینی]]، کافی، ج۱، ص۲۶۲، ح۴.</ref>
::::::پس خلاصه این که [[معصوم]]{{ع}} از تمام حقایق و حوادث باخبر است، اما مکلّف نیست مطابق آن علم عمل نماید و حوادثی را که خداوند برای [[معصوم]]{{ع}} مقدّر کرده است با قید اختیار است، یعنی [[معصوم]]{{ع}} می‌تواند آن تقدیر را نپذیرد، اما او با اراده و اختیار خویش قبول می‌کند چون می‌داند خواست خداوند در آن است و خواست خداوند را بر خواست خود مقدم می‌دارد. (...) [[معصوم]]{{ع}} می‌تواند به مقتضای علمش عمل نکند و از تقدیر الهی سرباز زند».<ref>مکاتبه اختصاصی دانشنامه مجازی امامت و ولایت با پدیدآورنده.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۰. آقای دکتر رستمی و خانم آل‌بویه؛}}
[[پرونده:11522.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[محمد زمان رستمی|رستمی]]]]
دکتر '''[[محمد زمان رستمی]]''' (استادیار دانشگاه قم) و خانم '''[[طاهره آل‌بویه]]''' (پژوهشگر جامعة الزهراء) در کتاب ''«[[علم امام ۲ (کتاب)|علم امام]]»'' در این‌باره گفته‌‌اند:
::::::«درباره [[علم امام]]{{ع}} امثال این پرسش مطرح است که چرا [[امام علی|امیرالمؤمنین]]{{ع}} با این که می‌دانست کشته می‌شود و قاتلش را می‌شناخت و وقت و زمانش را می‌دانست به مسجد رفت و چرا [[امام حسن]]{{ع}} که می‌دانست معاویه به عهدش وفا نمی‌کند و شیعیان پدرش را می‌کشند با او صلح کرد و چرا [[امام حسین]]{{ع}} به کوفه رفت با این که می‌دانست یاری‌اش نمی‌کنند و در این سفر کشته می‌شود و چرا در کربلا چند ذراع چاه نکند تا از تشنگی به هلاکت نرسند.
::::::[[شیخ مفید]] پاسخ می‌‌دهد: دعوی اجماع بر این که [[امام]]{{ع}} هر چه اتفاق می‌افتد را می‌داند درست نیست و اجماع شیعه بر این است که [[امام]]{{ع}} حکم هر چه پیش آید را می‌داند نه این که به خود پیشامدها به طور تفصیل عالم است؛ از این رو، پایه‌ همه این پرسش‌ها فرو می‌ریزد. چه بسا ممکن است امام خود حوادث را با اعلام از طرف خدا بداند و اما این که هر چه می‌شود را می‌داند حجت و دلیلی ندارد، اما راجع به این که [[امام علی|امیرالمؤمنین]]{{ع}} قاتل خود را می‌شناخت و وقت آن را هم می‌دانست، آنچه از ظاهر اخبار استفاده می‌شود این است که امام قتل را به طور اجمال می‌دانست و قاتل را هم می‌شناخت، ولی دلیل وجود ندارد که [[امام]]{{ع}} وقت قتل را هم می‌دانست و اگر روایتی هم در این باره باشد اعتراض وارد نیست، زیرا ممکن است [[امام]]{{ع}} به صبر بر شهادت و تسلیم بر قتل مأمور باشد تا به مقامی رسد که بدون آن نمی‌رسد و در این صورت نباید گفت خود را به دست خود به هلاکت انداخته و به کشتن خود کمک کرده است. اما راجع به صلح [[امام حسن]]{{ع}} با معاویه سخن دیگری است و آن این که [[امام]]{{ع}} می‌دانست معاویه به عهد خود عمل نمی‌کند، ولی چاره‌ای جز صلح نداشت، زیرا اگر صلح نمی‌کرد خودش و اصحابش در نبرد با معاویه کشته می‌شدند و امر دین و مردم تباه می‌شد و وضعیت بسیار بدتر از وضعی می‌شد که به واسطه صلح با معاویه پیش آمد. اما راجع به [[امام حسین]]{{ع}} ما قبول نداریم که حضرت می‌دانست اهل کوفه با او خدعه می‌کنند و یا محل آب در زمین را می‌دانست، ولی چاهی نکند، زیرا دلیلی از عقل و نقل ندارد و اگر هم می‌دانست پاسخ آن همان است که درباره امیرالمؤمنین گفتیم.
::::::[[علامه مجلسی]] از [[علامه حلی]] در این باره نقل می‌کند: ممکن است [[امام علی|امیرالمؤمنین]]{{ع}} از وقوع قتل در آن شب و در آن مکان معین آگاه بوده است، ولی تکلیف او غیر از تکلیف ماست و شاید مصلحت بوده که او جان خود را این گونه در راه خدا بذل کرده باشد. ایشان سپس می‌نویسد: سخن [[شیخ مفید]] بر اساس احتمالات است و قطعی و روشن نمی‌باشد و شاید در تنگنای اعتراض، مجبور به انکار اصول مسلّم مذهب گردیده است، مانند این که امام حسین نمی‌دانست مردم کوفه با او خدعه می‌کنند و نمی‌دانست در کربلا کشته می‌شود، بلکه باید چنین گفت که گاهی شرط جهاد، امکان پیروزی است و در صورتی که نیروی اسلام از نصف کمتر باشد، وجوب جهاد ساقط است و تکلیف بر عقب نشینی است و گاهی جهاد برای جان بازی در راه دین و فداکاری در راه حق است به هر وجهی که دین خدا حفظ شود. [[امام]] [[معصوم]]{{ع}} در روش مقدس خود بیناست و برحسب مصلحت اندیشی موقعی می‌رسد که داوطلب فداکاری و جان‌بازی در راه خدا می‌شود و خود را تسلیم حق می‌نماید و این عمل از بزرگ‌ترین مقامات شهامت و مردانگی و درک سعادت است و القای در تهلکه نیست. امام می‌‌داند چه وقت جان می‌‌دهد و مرگش هم به اختیار او است، یعنی خودش با رضا و رغبت گام در آستان شهادت می‌گذارد و وظیفه جان بازی و فداکاری را انجام می‌دهد»<ref>[http://rasekhoon.net/article/show/1081308/%D8%A7%D8%A8%D8%B9%D8%A7%D8%AF-%D9%88-%D9%85%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF%D9%87%E2%80%8C%DB%8C-%D8%B9%D9%84%D9%85-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-(%D8%B9)-(2)/ علم امام.]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۱. حجت الاسلام و المسلمین هاشمی؛}}
[[پرونده:11720.JPG|100px|right|بندانگشتی|[[سید علی هاشمی ۱|هاشمی]]]]
حجت الاسلام و المسلمین دکتر '''[[سید علی هاشمی ۱|سید علی هاشمی]]''' در کتاب ''«[[علوم برگزیدگان (کتاب)|علوم برگزیدگان]]»'' در این‌باره گفته است:
::::::«آیا عمل مطابق علم، همواره برای [[ائمه]]{{عم}} ضروری است یا آنان ملزم‌اند که گاهی علم خود را نادیده بگیرند؟ مقصود از الزام در این نوشتار، هر‌گونه الزام فقهی یا اخلاقی است و روشن است که چنین الزامی، با اختیار افراد مخالفت ندارد. این بحث ممکن است اندکی عجیب به‌ نظر برسد؛ زیرا طبیعتاً انسان علومی را فرا می‌گیرد تا برابر آن عمل کند و حتی در مباحث اخلاقی، عالمان بی‌عمل سرزنش شده‌اند. بنابراین علم به‌ طور طبیعی الزاماتی (فقهی یا اخلاقی) را به ‌دنبال دارد. [[ائمه]]{{عم}} مطابق علوم خود، سخن می‌گفتند یا سکوت می‌کردند؛ گاهی اقدام کرده، گاهی کناره می‌گرفتند؛ می‌جنگیدند یا صلح می‌کردند؛ و ... . بنابراین امام برای کار خود همواره دلیلی علمی دارد یا به عبارت دیگر، بر اساس علم خود به انجام یا ترک کاری تصمیم می‌گیرد. بنابراین علوم [[ائمه]]{{عم}} نیز همانند علوم دیگر مردم، الزامات اخلاقی یا فقهی را به‌ دنبال دارد. تفاوت [[ائمه]]{{عم}} با دیگران، اولاً در ماهیت، ویژگی‌ها، منابع و قلمرو دانش آنان است؛ ثانیاً در این است که آنان معصوم‌اند و برخلاف مردم عادی که ممکن است گاهی مخالف دانش خود عمل کنند، مخالف تکلیف خود عمل نمی‌کنند. بنابراین پاسخ به این پرسش که آیا عمل مطابق علم برای [[ائمه]]{{عم}} الزام‌آور است یا خیر، به معنای یاد‌شده مثبت است؛ اما موضوع این بحث، مطلب دیگری است. آنچه مقصود این بحث را روشن‌تر می‌کند و پاسخ‌گوی ابهام آن است، توجه به این نکته است که مقصود از دانش یاد‌شده در اینجا، مباحث فقهی و اخلاقی نیست که انسان باید مطابق آن عمل کند. روشن است که امام در این‌گونه مباحث، الگو و مقتدای مردم است و بیش از دیگران در عمل به دستورها و رهنمودهای الهی می‌کوشد. مقصود این بحث، بررسی الزام عمل یا نادیده گرفتن برخی علوم ویژه [[ائمه]]{{عم}} درباره امور جهان است که خارج از محدوده علوم عادی انسان‌هایند؛ علومی مانند علم به ضمایر افراد؛ علم به ایمان یا کفر آنان؛ علم به سرانجام کارها و فرجام‌ها؛ و علم به اختلافات مردم. اینک پرسش یاد‌شده را باز می‌بینیم: در این‌گونه موارد، آیا بر امام لازم است مطابق علم خود عمل کند یا ضرورت دارد طبق آن عمل نکند؟ پاسخ به این پرسش، به بررسی روایات و تأمل در آنها نیازمند است. (...)
::::::از جمله روایات این موضوع، نقل‌هایی است که بر آشنایی امیرالمؤمنین{{ع}} از زمان شهادت و قاتل خود دلالت دارند. بنا بر این روایات، امیرالمؤمنین{{ع}} به‌خوبی ابن‌ملجم ملعون را می‌شناختند و از اینکه او قاتل ایشان است، خبر داشتند؛ اما او را برای کار نکرده، مؤاخذه نفرمودند و از قضا و قدر الهی فرار نکردند. این‌گونه تعابیر، الزام بر نادیده گرفتن علوم ویژه و موهبتی را می‌رساند. (...)
::::::از مجموع روایات یاد‌شده این نتیجه به ‌دست می‌آید که [[ائمه]]{{عم}} در مصادیق یاد‌شده، ملزم به نادیده گرفتن علومشان بودند؛ نه عمل مطابق آن علوم. گفته شد که مقصود از این الزام، اعم از الزام فقهی و اخلاقی است و با اختیار آنان منافات ندارد. آنان با آگاهی از برخی امور پنهان از دیگران، به گونه‌ای عادی به قضاوت می‌پرداختند؛ از شهادت (کشته شدن در راه خدا) دوری نمی‌کردند؛ افراد را برای جرم‌هایی که در آینده مرتکب می‌شدند، مؤاخذه نمی‌کردند؛ و با وجود [[آیا علم به خطورات قلبی یا ضمائر و نهان آدمیان علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)|آگاهی از نیت‌ها و باطن افراد]]، رفتاری عادی با آنان داشتند. در مباحث پیشین اشاره شد که [[ائمه]]{{عم}} حقایقی را می‌بینند که دیگران نمی‌بینند و علومی داشته‌اند که دیگران ندارند؛ برای نمونه، آنان از ایمان و کفر و درجات افراد مختلف آگاه بودند؛ اما چنین علومی باعث نمی‌شد که این حقیقت را در رفتار خود با آنان آشکار کنند و مثلاً با آنان رفتاری خشن داشته باشند. افراد با حالات روحی متفاوت نزد ایشان رفت‌و‌آمد می‌کردند؛ اما [[ائمه]]{{عم}} جز در مواردی که بیانگر نکته‌ای خاص بوده است، به احوال پنهان آنان اشاره نمی‌کردند و برخوردی عادی با آنان داشتند. این شواهد نشان می‌دهند که آنان ملزم نبودند مطابق این علوم خود عمل کنند؛ بلکه ملزم بودند ـ جز در مواردی که مصلحتی خاص وجود دارد ـ مطابق ظاهر عمل کنند. به عبارت دیگر، می‌توان گفت که در این‌گونه موارد، امام دو علم دارد: علم به باطن یک مطلب که لوازم خود را دارد؛ و علم به تکلیف خود در آن خصوص. امام به تکلیف خود عمل می‌کند. تکلیف او با تکلیف حالت‌های عادی افراد متفاوت است. به این مثال توجه فرمایید: یک مسلمان با یک کافر رفتاری خاص دارد که چگونگی آن را دستورهای دینی معین کرده است؛ اما همین مسلمان، اگر به کفر باطنی یک فرد به‌ظاهر مسلمان علم پیدا کند، نمی‌تواند با او همانند کفار رفتار کند؛ بلکه او منافقی است که به دستور شرع از برخی احکام مسلمانان، مانند حرمت کشتن، جواز ازدواج، و ارث بردن از بستگان مسلمان بهره‌مند است که این حقوق باید درباره او رعایت شوند. تکلیف یک مسلمان در این حالت، با تکلیف همو در برخورد با یک کافر، متفاوت است. وظیفه او در این نمونه، رعایت ظاهر است. امام معصوم{{ع}} نیز این‌گونه است. او اگر‌چه از حقایقی بسیار آگاه است، اما علم دیگری نیز دارد و آن اینکه در این حالت باید علم به باطن افراد را نادیده بگیرد. بنابراین لازم است مطابق علم دوم خود عمل کند که او را به نادیده گرفتن دانش اولش ملزم می‌سازد»<ref>[[علوم برگزیدگان (کتاب)|علوم برگزیدگان]]؛ ص۳۲۸.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۲. آقای موسوی (پژوهشگر دانشگاه قم)؛}}
[[پرونده:11954.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[سید علی موسوی|موسوی]]]]
::::::آقای '''[[سید علی موسوی]]''' در پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد خود با عنوان''«[[تبیین و بررسی گستره علم امام از دیدگاه علامه طباطبایی و امام خمینی (پایان‌نامه)|تبیین و بررسی گستره علم امام از دیدگاه علامه طباطبایی و امام خمینی]]»'' در این‌باره گفته است:
::::::«این گونه علم که به عنایت خداوند می‌باشد؛ علمی است که متعلق قضای الهی شده است و این علم تخلف ناپذیر است و امکان ندارد در این علم خطا رخ دهد. [[علامه طباطبایی]] بیان می‌دارد که علمی که خداوند به [[امام]]{{ع}} عطا می‌کند، به یقین محقق خواهد شد و هیچ‌گونه تخلفی در آن راه ندارد. بنابراین علمی که محقق خواهد شد و هیچ گونه عملی تأثیری در وقوع آن نخواهد داشت؛ هیچ گونه تکلیفی بر متعلق این علم نمیباشد و او مورد تکلیف نمی‌باشد؛ چرا که علم خداوند تغییرناپذیر است. پس [[امام]] متعلق تکلیف، قرار نمی‌گیرد؛ چرا که تکلیف آن گاه معنا دارد که امکان عمل و ترک عمل وجود داشته باشد، ولی اگر فعل و ترک فعل در اختیار مکلف نباشد و فعل قطعاً محقق شود؛ دیگر تکلیف دارای معنا نمی‌باشد و او مورد تکلیف نمی‌باشد؛ چرا که علم خداوند تغییرناپذیر است. [[امام]] متعلق تکلیف نیست؛ چرا که تکلیف آن گاه معنا دارد که امکان عمل و ترک عمل وجود داشته باشد ولی اگر فعل و ترک فعل در اختیار مکلف نباشد و فعل قطعاً محقق شود؛ دیگر تکلیف دارای معنا نمیباشد همان گونه که عالمه طباطبایی در عبارات خود به بیان آن میپردازد: این علم تأثیری در عمل و ارتباطی با تکلیف ندارد. نکتهای که باید به سوی آن عطف توجه کرد این است که این گونه علم موهبتی، به موجب ادله عقلی و نقلی که آن را اثبات می‌کند قابل هیچ گونه تخلف نیست و تغییر نمی‌پذیرد و سر مویی به خطا نمی‌رود و به اصطلاح، علم است به آن چه در [[لوح محفوظ]] ثبت شده است و آگاهی است از آن چه قضای حتمی خداوندی به آن تعلق گرفته. و الزمه این مطلب این است که هیچ گونه تکلیفی به متعلق این علم از آن جهت که متعلق این گونه علم است و حتمی الوقوع می‌باشد. تعلق نمی‌گیرد و هم چنین قصد و طلبی از انسان با او ارتباط پیدا نمی‌کند، زیرا تکلیف همواره از راه امکان به فعل تعلق می‌گیرد و از راه این که فعل و ترک هر دو در اختیار مکلفند، فعل یا ترک خواسته می‌شود؛ و [[امام]]، از جهت ضروری الوقوع و متعلق قضای حتمی بودن آن محال است مورد تکلیف قرار گیرد. بنابراین [[امام]]{{ع}} که دارای این علم می‌باشد متعلق تکلیف قرار نمی‌گیرد؛ چرا که تکلیف زمانی می‌تواند باشد که در آن امکان انجام فعل و ترک فعل وجود داشته باشد. حال آن که علم خدا علمی است ضروری الوقوع و تخلف ناپذیر که واقع شدنی است. این مطلب، مطلب درستی است، اگر خداوند بفرماید که کاری که توان بر انجام دادن و ندادن آن وجود دارد انجام ده یا مده؛ چرا که در آن اختیار وجود دارد اما این امر صحیح نمی‌باشد که خداوند بفرماید کاری را که به موجب قضای الهی و علم ضروری الوقوع قطعاً واقع شدنی است انجام بده یا مده؛ چرا که در این مورد امر و نهی بی اثر می‌باشد و امری لغو و بیهوده است که ساحت خداوند منزه از آن ست. در یک نتیجه‌گیری کلی حاصل بیانات [[علامه طباطبایی]] در مورد رابطه علم وحیانی [[امام]] و تکلیف ایشان را می‌توان در این نوشته‌های [[علامه طباطبایی]] مشاهده نمود: این علم موهبتی [[امام]] اثری در اعمال او و ارتباطی با تکالیف خاصه او ندارد و اصولاً هر امر مفروظ از آن جهت که متعلق قضاء حتمی و حتمی الوقوع است، متعلق امر و نهی یا اراده و قصد انسانی نمی‌شود<ref>محمد حسین طباطبایی، بحثی کوتاه درباره علم امام؛ هفده رساله فارسی، تصحیح و تحقیق رضا استادی، ص:۱۱۱.</ref>»<ref>[[تبیین و بررسی گستره علم امام از دیدگاه علامه طباطبایی و امام خمینی (پایان‌نامه)|تبیین و بررسی گستره علم امام از دیدگاه علامه طباطبایی و امام خمینی]]، ص۷۱.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۳. آقای دکتر ملازاده (عضو هیئت علمی دانشگاه قرآن و حدیث)؛}}
[[پرونده:11345.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[محمد هادی ملازاده|ملازاده]]]]
آقای دکتر [[محمد هادی ملازاده]] در مقاله ''«[[نقد کتاب عصای موسی در مسأله نفی آگاهی ائمه از جزئیات وفات خود (مقاله)|نقد کتاب عصای موسی در مسأله نفی آگاهی ائمه از جزئیات وفات خود]]»'' در این‌باره گفته‌است:
::::::«از نظر شیعه، [[امام]]{{ع}} در امور دنیوی و سیاسی و اجتماعی باید به علم عادی خود عمل کند، نه به علم [[امامت]] که او را از آینده امور آگاه می‌گرداند. این که فقها و اصولیون شیعه فرموده‌اند که علم نور است و قطع حجت است و باید تبعیت شود و اگر تبعیت نشود، مسئولیتش به گردن قاطع است، در مورد علوم و قطع‌های عادی است؛ علوم لدنی و فوق عادی [[امامت]] و حکم آن‌ها و این که کجا باید بر اساس آن عمل کرد و کجا نباید، در حوزۀ فهم و معرفت فقیهان و عالمان نیست و خود [[امام]]{{ع}} است که این را به [[الهام]] الاهی تشخیص می‌دهد. بنابراین، اگر [[پیامبر|پیغمبر]] یا [[امام]]{{ع}} به علم لدنی شکست مسلمین را در جنگی بدانند، نه به این علم عادی و به وظیفۀ ظاهری‌شان عمل کنند مسئولیت شهادت ایشان و خاک و خون کشیده شدن مسلمین با خود آنها نیست»<ref>[http://toraath.com/index.php?name=Sections&req=viewarticle&artid=195 نقد کتاب عصای موسی در مسأله نفی آگاهی ائمه از جزئیات وفات خود، فصلنامه پژوهش دینی (شماره ۲۰، بهار و تابستان ۱۳۸۹)، ص۱۰۴]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۴. آقای نباتی (پژوهشگر مؤسسه کیهان)؛}}
[[پرونده:9030760879.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[محمد نباتی]]]]
آقای [[محمد نباتی]] در مقاله ''«[http://kayhan.ir/fa/news/25263 علوم سه‌گانه در اصول فقه و علم غیب امام]»'' در این‌باره گفته‌است:
::::::«در اصول فقه از سه نوع علم بحث می‌شود:
:::::#علمی که حجت نیست مانند قیاس، ظن غیر معتبر و مانند آنها.
:::::#علمی که حجت است که همان علم متعارف و اطمینان آور است.
:::::#علم ملکوتی که فوق حجت است و از طریق علم شهودی و وحیانی و مانند آنها به‌دست می‌آید.
::::::قسم سوم که به حوزه غیب تعلق می‌گیرد، در حوزه فقه و اجتماع راه نمی‌یابد و تنها از میان سه علم می‌توان گفت که علم عرفی ملاک فقه و اجتماع است. بر اساس روایتی از [[پیامبر]]{{صل}}، فقیهان و اولیای امور می‌بایست بر اساس علم عرفی و متعارف، حکم فقهی و یا قضاوت کنند. پیامبر می‌فرماید: {{عربی|اندازه=155%|«إنّما أقضی بینکم بالبیّنات و الأیمان بَعْضُکُمْ أَلْحَنُ بِحُجَّتِهِ مِنْ بَعْضٍ فَأَیُّمَا رَجُلٍ قَطَعْتُ لَهُ مِنْ مَالِ أَخِیهِ شَیْئاً فَإِنَّمَا قَطَعْتُ لَهُ بِهِ قِطْعَهً مِنَ النَّار‏»}}<ref>ای مردم! تنها من در میان شما طبق گواهی گواهان و سوگندها دادرسی می‌کنم و چه بسا باشد که برخی از شما از برخی دیگر بهتر دلیل می‌آورد؛ بنابراین، هر‌فردی که من از مال برادرش چیزی را برای او به واسطه بیّنه یا سوگند دروغ جدا کنم، تنها برای او، قطعه‌ای از آتش جدا کرده‌ام؛ من تنها بر اساس سوگند و اقامه شواهد و گواهی، در میان شما به داوری می‌پردازم</ref>. بر این اساس، پیامبر و معصومان براساس علم ملکوتی و شهودی و غیبی و علم لدنی، قضاوت و داوری و حکم نمی‌کنند. در حالی که بر اساس آیاتی از قرآن چون آیه ۱۰۵ سوره توبه آنان از غیب با خبر هستند. خداوند می‌فرماید: {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۱۰۵ سوره توبه علم غیب معصوم را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|وَقُلِ اعْمَلُواْ فَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَرَسُولُهُ وَالْمُؤْمِنُونَ]]}}﴾}}<ref>«بگو هر کاری بکنید پس به تحقیق خداوند و رسولش و مومنان (چهارده معصوم) آن عمل شما را می‌بینند»</ref>. یعنی خداوند همان زمان که عمل می‌کنید، آن را می‌بیند و همچنین پیامبر و معصومان همان زمان می‌بینند. این سین به معنای تسویف و تأخیر نیست بلکه به معنای تحقیق است. بنابراین، نمی‌توان گفت که امامان معصوم یعنی همان مؤمنان که عمل هر کسی را می‌بینند علم غیب نمی‌دانند، اما با این وجود آنان موظف هستند که به علم ظاهر و متعارف حکم و عمل کنند؛ چنانکه حضرت سلیمان نیز این‌گونه حکم می‌کرد، هرچند علم غیب داشت اما منتظر هدهد ماند تا بیابد و گزارش علت فقدان خود را بدهد و هدهد هم بگوید: {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|أَحَطتُ بِمَا لَمْ تُحِطْ بِهِ}}﴾}}<ref>«من به چیزی احاطه علمی یافتم که تو بدان احاطه علمی نیافتی»سوره توبه آیه۲۲</ref>.
::::::پس [[علمِ غیب]] ملکوتی امام یک اصل اعتقادی صحیح و قطعی است و این علوم برخلاف علوم عادی و متعارف فوق حجت در اصطلاح اصولی است و امام با آنکه علم به زهر و شمشیر دارد ولی بر اساس دستور خداوندی عمل می‌کند چرا که برایش حجت شرعی نیست که بر اساس علم ملکوتی خود عمل و حکم کند. از همین روست که موسی مأمور به شریعت بود و خضر مأمور به ملکوت و باطن. بر همین اساس حضرت موسی اعتراض می‌کرد؛ زیرا مأمور به شریعت و ظاهر بود و دستوری نداشت که بر خلاف آن عمل کند. هر چند که به یک معنا یک دستور کلی به شکل ضرورت همراهی با خضر و اطاعت از وی برای یادگیری را داشت؛ ولی به دلیل آنکه مأمور به شریعت بود اعتراض می‌کرد. پس امامان با آنکه علم غیب می‌دانستد و شهید شدن خود را می‌دیدند، ولی مأمور نبودند که بر اساس آن علم عمل کنند. از این رو [[امام علی]]{{ع}} به مسجد می‌رود و [[امام حسین]]{{ع}} به کربلا»<ref>[http://kayhan.ir/fa/news/25263 وبگاه کیهان]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۵. آقای زرین‌جویی (پژوهشگر دانشگاه قم)؛}}
[[پرونده:11980.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[عین الله زرین جویی|زرین جویی]]]]
::::::آقای '''[[عین‌الله زرین‌جویی]]'''، در پایان‌نامه کارشناسی ارشد ''«[[مسئله علم امام در آثار دانشمندان معاصر شیعی (پایان‌نامه)|مسئله علم امام در آثار دانشمندان معاصر شیعی]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«یکی از ویژگی‌هایی که برای [[علم لدنی]] [[امام]] برشمرده‌اند این است که تکلیف‌آور نیست و [[امام]] نیز تکالیف خود را بر اساس آن انجام نمی‌دهد مگر به اذن الهی در بعضی از موارد مثل اظهار کرامت و غیره برای اثبات [[امامت]] خود و به وجود آمدن شبهاتی حول [[علم غیب]] [[امام]] از جمله اینکه با وجود چنین علمی بعضی از افعال معصوم چگونه قابل توجیه است؟ مثل اینکه [[حضرت امیر]]{{ع}} چگونه با وجود آگاهی از قصد قاتلین برای اقامه نماز در مسجد حاضر شدند؟ یا اینکه [[سیدالشهدا]]{{ع}} اگر از فرجام قیام خویش آگاه بودند چرا دست به قیام زدند؟ همچنین خوردن غذا و نوشیدنی مسموم توسط ایشان با وجود چنین علمی چگونه ممکن است؟ آیا این کار القاء در تهلکه نیست که از آن نهی شده است؟ باعث ایجاد بحث‌ها و مناظرات دینی فراوان گشت. در این میان عده‌ای از نویسندگان بر اساس بعضی از نظریات متقدمین همچون شریف مرتضی و ... سعی در به دست دادن تفسیری از [[علم امام]] داشتند که بتواند پاسخگوی این شبهات باشد. در این تلقی [[علم امام]] از امور غیبی مانند علم به شهادت و نظایر آن در حد وسیعی منتفی شده و اطلاع بر [[غیب]] به صورت محدود در جایی که خدا بخواهد ثابت گشته است.
::::::از جمله طرفداران این تلقی مرحوم [[صالحی نجف آبادی]] در کتاب شهید جاوید بودند که در مقدمه به اثر او و بحث‌های مفصلی که به وجود آورد اشاره شد. در مقابل ، کثیری از عالمای بزرگ معاصر برای جواب به این سنخ از شبهات با استمداد از معارف قرآن و روایات معصوم{{عم}} هرگونه تناقضی بین علم گسترده [[امام]] از جمله علم به شهادت خویش را منتفی دانستند و بر اساس توضیح انواع و اقسام [[علم امام]] با توجه به روایات فراوان که قابل چشم‌پوشی نبود و همچنین توضیح مفهوم اصیل و قرآنی ولایت و کیفیت این [[ولایت]] به عنوان منشا علوم و تصرفات و معجزات [[امام]] به این شبهات پاسخ دادند. از جمله در راس این علما می‌توان از [[علامه طباطبایی]] نام برد. و كثیری دیگر از علما با مبانی کلامی و معرفتی خود به این شبهات پاسخ دادند که در این نوشتار به بعضی از این آثار استناد شده است. [[علامه طباطبایی]] بین [[علم امام]] در حالت عادی و علم او در مقام نورانیت فرق گذاشته و معتقدند که این علم هیچ ارتباطی با تکالیف [[امام]] ندارد و در ادامه به علل این واقعیت اشاره می‌کنند.
::::::ایشان تکلیف آور نبودن این سنخ از علم را لازمه این علم می‌داند زیرا این علم ثبت در [[لوح محفوظ]] خداست و قضای حتمی است. بیان ایشان در این باره این است که:"این علم تاثیری در عمل و ارتباطی با تکلیف ندارد. نکته‌ای که باید به سوی آن عطف توجه کرد این است که این گونه علم موهبتی به موجب ادله عقلی و نقلی که آن را اثبات می‌کند قابل هیچ‌گونه تخلف نیست و تغیر نمی‌پذیرد و سر مویی به خطا نمی‌رود و در اصطلاح علم است به آنچه در [[لوح محفوظ]] ثبت است و آگاهی است از آنچه قضای حتمی خداوند به آن تعلق گرفته. و لازمه این مطلب این است که هیچ‌گونه تکلیفی به متعلق این گونه از علم از آن جهت که متعلق این گونه علم است و حتمى الوقوع است تعلق نمی‌گیرد و همچنین قصد و طلبی از انسان با آن ارتباط پیدا نمی‌کند، زیرا تکلیف همواره از راه امکان به فعل تعلق می‌گیرد و از راه اینکه فعل و ترک هر دو در اختیار مكلف اند فعل یا ترک خواسته می‌شود و [[امام]] از جهت ضروری الوقوع و حتمی بودن آن محال است مورد تکلیف قرار بگیرد" پس از نظر [[علامه طباطبایی]] خصوصیت این علم است که تکلیف‌آور نیست»<ref>[[آگاهی امامان از غیب (کتاب)|آگاهی امامان از غیب]]، ص۷۱- ۷۲.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۶. پژوهشگران وبگاه پرسمان؛}}
[[پرونده:9030760879.jpg|100px|right|بندانگشتی|]]
'''[http://www.porseman.org/q/vservice.aspx?logo=images/right.jpg&id=119001 پژوهشگران وبگاه پرسمان]'''، در پاسخ به این پرسش آورده‌اند:
:::::*«در مورد علم [[امامان]]{{عم}} نکاتی را باید مد نظر قرار داد: یکم: [[پیامبر خاتم|پیامبر]]{{صل}} و [[ائمه|ائمه اطهار]]{{عم}} در مسائل عادی، فردی و امور اجتماعی، موظّف به استفاده از علم عادی بوده‌اند. از این رو همواره در این گونه مسائل، از طرق معمولی تحقیق و کسب آگاهی نموده و بر اساس برآینده‌ای آن عمل می‌کردند. سر این مسأله نیز آن است که آنان الگوی بشریت‌اند و اگر در مسیر زندگی و حرکت‌های اجتماعی، راهی غیر از این بپویند، دیگر جنبه اسوه بودن خود را از دست خواهند داد و جهانیان به بهانه آن که آنان با علم لدنی عمل می‌کرده‌اند، از حرکت‌های سازنده، انقلابی و اصلاحی باز خواهند ایستاد. دوم: برخی بر این عقیده‌اند که علم غیب برای [[پیامبر خاتم|پیامبر]]{{صل}} و [[امامان]]{{عم}} شأنی است؛ یعنی، چنان نیست که همواره هر چیزی را بالفعل بدانند؛ بلکه اگر بخواهند از طریق غیبی بدانند، خواهند دانست و یا اگر خدا بخواهد، علم چیزی را در اختیار آنان قرار خواهد داد. سوم: علم غیب گاهی به واقع محتوم و تغییر ناپذیر تعلق می‌گیرد. بنابراین بعضی از چیزهایی که [[پیامبر]]{{صل}} و [[امامان]]{{عم}} از طریق غیبی می‌دانند، همان چیزی است که حتما واقع خواهد شد؛ مانند کسی که از عمارت بسیار بلندی پرتاب گردیده و در بین راه می‌داند که به سرعت به زمین اصابت خواهد کرد. این گونه آگاهی چیزی نیست که با آن بتوان تغییری ایجاد نمود و سرنوشت چیزی را تغییر داد. به عبارت دیگر، گاهی علم به صورت تعلیقی و شرطی است؛ مثل اینکه انسان بداند اگر از منزل بیرون رود تصادف خواهد کرد. این قضیه‌ای شرطی است و فرد ممکن است با بیرون نرفتن از منزل، خود را حفظ کند؛ ولی اگر بداند که در روز معینی فلان حادثه برای او اتفاق خواهد افتاد و چیزی اختیاری در دگرونی آن دخیل نیست، آیا باز هم خواهد توانست از بروز آن جلوگیری نماید؟ علم ائمه به بسیاری از امور مانند کیفیت شهادت خود و ... می‌تواند از این نوع نیز تفسیر شود»<ref>[http://www.porseman.org/q/vservice.aspx?logo=images/right.jpg&id=119001 وبگاه پرسمان]</ref>.
:::::*«[[معصوم]]{{ع}} به اذن خدا از غیب باخبر است و از همه آنچه در مصالح امت اسلامی دخالت دارد، آگاه است. با این حال، باید توجه داشت که: سنت خداوندی چنین اقتضا می‌کند که [[معصومان]]{{عم}} هم، مانند انسان‌های دیگر، آزموده شوند و مورد امتحان واقع گردند. بنابراین، نباید بی حساب و در هر موردی بویژه در پی منافع شخصی از این علم استفاده کنند و به بیان دقیق‌تر در پاره‌ای موارد مثل امور شخصی یا موارد اجتماعی که باید نقش الگویی از نظر روش برای دیگران داشته باشند به استفاده از این علم مأمور نیستند و باید بر اساس علم ظاهری و معمولی عمل نماید. مثلا اگر فردی چیزی را از او سرقت کرد باید به دادگاه و نزد قاضی رود و شاهد و دلیل برای مدعای خود اقامه نماید، دقیقا همان کاری را که [[امام علی]] {{ع}} در مورد مرد یهودی که افسار اسب او را دزدیده بود، انجام داد و نباید از علم غیبی خود در این مورد استفاده کنند. البته گاه برای یاری دین خدا از غیب کمک می‌گرفتند ولی اصل بر این بود که در جریان امور عادی از علم غیب استفاده نکنند. در واقع، آنان به اذن و اراده خداوند است که از علم غیب آگاه می‌شوند و موقع و چگونگی استفاده از آن نیز به خواست و اراده خداوند است. از سوی دیگر، علم غیب تکلیف آور نیست؛ یعنی اگر انسان از راه شرایط حجت و مانند آن، تحصیل علم کرد، در برابر آن تکلیف دارد و باید آن را بکار گیرد و به دیگران نیز آموزش دهد؛ اما علم بدست آمده از ناحیه غیب تکلیف آور نیست و دارنده مکلف نیست از آن استفاده نماید و به دیگران نیز منتقل نماید»<ref>[http://www.porseman.org/q/show.aspx?id=106688 وبگاه پرسمان]</ref>.
::::::*بر اساس احادیث و روایات شیعى، [[امامان]]{{ع}} از [[علم غیب]] موهبتى از سوى خداوند بهره‌مندند. خداوند متعال مى‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|عَالِمُ الْغَيْبِ فَلا يُظْهِرُ عَلَى غَيْبِهِ أَحَدًا إِلاَّ مَنِ ارْتَضَى مِن رَّسُولٍ}}﴾}}<ref> او دانای نهان است پس هیچ کس را بر نهان خویش آگاه نمی‌کند جز فرستاده‌ای را که بپسندد که پیش رو و پشت سرش، نگهبانانی می‌گمارد؛ سوره جن، آیه: ۲۶ - ۲۷.</ref> این آیه نشان مى‌دهد که [[علم غیب]] اختصاص به خداوند دارد و کسى جز خدا آن را نمى‌داند. اما ممکن است [[پیامبر]]{{صل}} با رضایت پروردگار متعال، بداند و نیز ممکن است دیگر انسان‌ها از سوى خدا و یا به تعلیم پیامبران، از آن آگاهى یابند.
::::::[[علم غیب]] [[امامان]]{{ع}} بر دو گونه تصور می‌شود:
:::::# از درون و بدون تعلیم الهی، آگاه باشند.
:::::# خدای آگاه، به پیامبران تعلیم کرده باشد و [[امامان]] نیز هر کدام از امام قبل، و سرانجام از پیامبر آموخته باشند و یا خداوند از راه دیگری به آنان تعلیم کرده باشد.
::::::دانشمندان شیعه همگی تصریح کرده‌اند که آگاهی [[پیامبر]] و [[امام]] از غیب، ذاتی و بدون تعلیم الهی نیست و به گونه دوم؛ یعنی به تعلیم الهی است و کسانی که علم [[امامان]]{{ع}} را ذاتی و بدون تعلیم الهی بدانند و علم آنان را به گونه علم الهی بدانند از « غلاه» <ref>غلاه، کسانی که [[امامان]]{{ع}} را از حدود موجود امکانی خارج دانسته و برخی از صفاتی را که اختصاص به خدا دارد بر آنان ثابت می‌دانند.</ref> به شمار می‌آیند و اصولاً این عقیده مستلزم شرک می‌باشد، با مراجعه به روایات و گفته‌های دانشمندان بزرگ روشن می‌شود که در زمان پیامبران گرامی‌و [[امامان معصوم]]{{عم}} و نیز در دوره‌های بعد، گاهی از واژه [[علم غی]] علم ذاتی و بدون تعلیم الهی فهمیده می‌شده است، از این جهت در آیات و روایات و نیز در کلمات دانشمندان مکرراً تصریح شده است که آگاهی [[پیامبر]] و [[امام]] از غیب، ذاتی نیست، بلکه به تعلیم الهی از راه وحی و غیره و یا آموختن از [[پیامبر]] و [[امام]] قبل است و اگر در برخی از احادیث آگاهی از غیب آنان نفی شده است، مقصود این نوع از [[علم غیب]] است.
::::::اینک متن برخی از روایات و گفتارهای دانشمندان:
:::::# بعد از پایان جنگ جمل، [[علی]]{{ع}} در بصره خطبه‌ای خواند و در ضمن آن، از برخی حوادث آینده خبر داد یکی از یاران آن حضرت با تعجبی فراوان، به ایشان گفت: آیا به شما [[علم غیب]] داده شده؟ و این جمله اشاره به این بود که [[علم غیب]] اختصاص به خدا دارد، زیرا خدا است که ذاتاً از همه چیز آگاه است. آن گرامی‌در پاسخ او خندید و گفت: اینکه من از حوادث آینده خبر می‌دهم [[علم غیب]] یعنی ذاتی و بدون تعلیم الهی نیست بلکه به وسیله [[پیامبر خدا]]{{صل}} به من تعلیم شده است<ref>نهج البلاغه خطبه صدو بیست و چهار، شرح نهج البلاغه ابن میثم.</ref>.
:::::#[[یحیی بن عبداالله بن الحسن]] به [[امام هفتم]]{{ع}} گفت: فدایت شوم گروهی از مردم عقیده دارند که شما [[علم غیب ]] دارید. حضرت در پاسخ او فرمود: نه به خدا سوگند آنچه ما می‌دانیم از [[پیامبر خدا]]{{صل}} به ما رسیده و از آن حضرت آموخته‌ایم.
:::::# شیخ بزرگوار [[محمد بن نعمان مفید]] می‌نویسد: کسی را می‌توان به طور مطلق دارای صفت "عالم به غیب" دانست که علم او ذاتی باشد و از کسی نیاموخته باشد و علم هیچ کس جز خداوند بزرگ ذاتی نیست و از این رو شیعه معتقد است که نباید درباره [[امامان]]{{عم}} به طور مطلق گفته شود، بلکه باید توضیح داده شود که علم آنان مستفاد از [[امام]]{{ع}} قبل و از [[پیامبر]]{{صل}} و سرانجام به تعلیم الهی است<ref>اوائل المقالات ص:۳۸؛ بحار الأنوار؛ ج۱۰، ص ۲۶.</ref>.
:::::#مفسر عالیقدر جهان اسلام مرحوم [[شیخ طبرسی]] می‌نویسد: به عقیده شیعه کسی را می‌توان با جمله "عالم به غیب" توصیف کرد که همه غیب‌ها را بداند و علم او ذاتی باشد و هیچ کس جز خدا این چنین نیست و اما خبرهای غیبی فراوانی که دانشمندان شیعه و سنی از [[امام علی|علی]]{{ع}} و سایر [[امامان]]{{عم}} نقل کرده‌اند همه از [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} به آنان رسیده و [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} نیز از خداوند آموخته است<ref>مجمع البیان: ج۳، ص ۲۶۱ و ج۵ ص ۲۰۵.</ref>.
:::::#[[رشید‌الدین محمد بن شهر آشوب مازندانی]] می‌نویسد: [[پیامبر]]{{صل}} و [[امام]]{{ع}} از غیب آگاهی دارند اما نه به این معنی که علم آنان ذاتی باشد بلکه خداوند، بخشی از [[علم غیب]] را به آنان آموخته است، و عقیده به این که علم آنان ذاتی است و با علم خدا تفاوتی ندارد مستلزم شرک می‌باشد<ref>متشابهات القرآن،ص ۲۱۱.</ref>.
:::::#[[کمال الدین ابن میثم بحرانی]] می‌نویسد: منظور از علم غیبی که جز خدا نمی‌داند علم غیبی است که بدون تعلیم و آموختن باشد و [[علم غیب]] بدون تعلیم، اختصاص به خدا دارد و جز خدا هر کس آگاهی از غیب پیدا کند به تعلیم الهی بوده است<ref>شرح نهج البلاغه ابن میثم؛ ج ۱، ص۸۴ و ج۳، ص۱۴۰.</ref>.
:::::#[[ابن ابی الحدید معتزلی]] می‌نویسد: ما انکار نمی‌کنیم که در میان افراد بشر اشخاصی باشند که از غیب خبر بدهند اما می‌گوییم آگاهی آنان از غیب، مستند به خداوند است و خداوند وسیله آگاه شدن آنان را از غیب فراهم می‌آورد<ref>شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید؛ ج ۱، ص ۴۲۷.</ref>.
:::::#[[فضل بن روزبهان]] همان دانشمند سنی که در اواخر سده نهم و اوائل دهم می‌زیسته، با همه تعصبش در کتاب « ابطال نهج الباطل» می‌نویسد: روا نیست درباره کسی گفته شود: [[علم غیب]] دارد، آری، خبر دادن از غیب به تعلیم الهی جایز است و راه این تعلیم یا [[وحی]] است و یا [[الهام]]، البته نزد کسی که [[الهام]] را یکی از راههای آگاهی از غیب می‌داند. <ref>دلائل الصدق مظفر:۳۴۳.</ref>.
:::::#علامه مرحوم شیخ [[محمد حسین مظفر]] می‌نویسد: علم خدا ذاتی است و علم [[امامان]]{{ع}} به تعلیم الهی است و هیچ کس نباید توهم کند که علم [[امامان]]{{ع}} مانند علم خدا است، پس مانعی ندارد که بگوییم [[امامان]]{{ع}} ذاتاً [[علم غیب]] ندارند اما به تعلیم الهی، از غیب آگاهی دارند<ref>علم الامام: ۴۷.</ref>.
:::::#[[علامه طباطبائی]] در تفسیر "المیزان" می‌نویسد: خداوند ذاتاً از غیب آگاه است و هر کس جز او از غیب آگاه باشد به تعلیم او خواهد بود و هر جا [[پیامبر]]{{صل}} آگاهی خود از غیب را انکار می‌کند و می‌گوید: [[علم غیب]] ندارم معنای آن این است که مستقلاً و ذاتاً عالم به غیب نیستم و هر چه می‌دانم از جانب خدا به من آموخته شده است<ref>المیزان: ج۲۰ ص ۱۳۱ - ۱۳۲.</ref>.
::::::علم [[امامان]]{{عم}} نسبت به امور غیبى متکى به علم و اراده پروردگار است. آنجا که خدا بخواهد آنها مى‌دانند، <ref>تفسیر نمونه، ج ۱۰، ص ۷۳.</ref>. به تعبیر دیگر، [[علم غیب]] به طور ذاتى و استقلالى اختصاص به خدا دارد و غیر از او هیچ کس مستقلاً هیچ گونه آگاهى از غیب ندارد و [[ائمه]]{{عم}} هر چند دارند از ناحیه خداست. و با الطاف و عنایت اوست. و جنبه تبعى دارد. و امّا این که چرا علم به قیامت مخصوص ذات خداست و هیچ کس حتّى پیامبران هم از آن گاه نیستند. چنان که خداوند فرموده است. {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[با توجه به آیه ۱۸۷ سوره اعراف آیا پیامبر خاتم به زمان قیامت علم دارد؟ (پرسش)|إِنَّمَا عِلْمُهَا عِندَ رَبِّي لاَ يُجَلِّيهَا لِوَقْتِهَا إِلاَّ هُوَ]]}}﴾}}<ref>دانش آن، تنها نزد پروردگار من است؛ هیچ کس جز او در زمان آن از آن پرده بر نمی‌دارد؛ سوره اعراف، آیه ۱۸۷.</ref>. پاسخ این است که، عدم آگاهى از وقوع رستاخیز به ضمیمه ناگهانى بودن و با توجه به عظمت ابعاد آن سبب مى شود که هیچگاه مردم قیامت را دور ندانند و همواره در انتظار آن باشند، به این ترتیب خود را براى نجات در آن آماده سازند، و این عدم آگاهى اثر مثبت و روشنى در تربیت نفوس و توجه آنها به مسئولیت‌ها و پرهیز از گناه خواهد داشت <ref>تفسیر نمونه، ج ۷، ۴۳.</ref><ref>[http://www.porseman.org/q/vservice.aspx?logo=images/right.jpg&id=121961 وبگاه پرسمان]</ref>.
::::::پیشوایان ما وظیفه نداشتند در تمام موارد طبق علومی که از راههای غیر عادی برای آنها حاصل می‌شد عمل کنند بلکه تکالیف دینی آنها همواره بر طبق علومی بوده که از مجاری عادی برای آنها پیدا می‌شده است. مثلا [[پیامبر]]{{صل}} و [[امامان]]{{عم}} منافقین را خوب می‌شناختند و می‌دانستند که آنها ایمان واقعی ندارند ولی هرگز با آنها مثل کفار رفتار نمی‌کردند؛ بلکه از نظر معاشرت و ازدواج و دیگر احکام با آنها مانند سایر مسلمانان رفتار می‌کردند. و همچنین هنگامی که در مسند قضاوت و حل و فصل مشکلات مردم می‌نشستند، مطابق قوانین قضایی اسلام حکم می‌کردند و از علوم غیر عادی خود استفاده نمی‌نمودند»<ref>[http://www.maaref.porsemani.ir/content/%D8%B9%D9%84%D9%85-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B9-%D8%A8%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA وبگاه پرسمان]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۷. پژوهشگران مرکز مطالعات و پاسخ‌گویی به شبهات؛}}
[[پرونده:9030760879.jpg|100px|right|بندانگشتی|]]
'''پژوهشگران [http://www.andisheqom.com/public/application/index/viewData?c=12371&t=qa مرکز مطالعات و پاسخ‌گویی به شبهات]'''، در پاسخ به این پرسش آورده‌اند:
::::::«چون [[پیامبران]] و [[ائمه اطهار]]{{عم}} قرار بود از جنس بشر باشند، و مانند سایر مردم زندگی کنند، در اعمال و معاملات و معاشرت مانند یک بشر عادی بودند، با همین چشم می‌دیدند، با همین گوش می‌شنیدند... بر طبق ظواهر و شواهد داوری می‌کردند، گاهی مشورت می‌کردند، برای معالجه بیماری‌ها به پزشک و در قیمت‌ها به کارشناسان مراجعه می‌کردند.... مصائب و حوادثی بر ایشان اتفاق می‌افتاد با مشکلات مواجه می‌شدند در جنگ ها شکست می‌خوردند، زخمی می‌شدند مسموم می‌شدند... و چون بنا بود مانند مردم عادی زندگی کنند و مانند یک فرد عادی به ارشاد و هدایت بپردازند و مردم نیز با رغبت و اختیار ایمان بیاورند. از [[علم غیب]] استفاده نمی کردند. لکن اگر موضوع حرام و کار زشتی پیش می‌آمد که ارتکاب آن ولو از روی سهو در نظرها قبیح و زشت بود و به مقام [[امامت]] و [[عصمت]] لطمه می‌زند، و یا دانستن یک امری برای اثبات [[امامت]] لازم می‌شد، از پشتوانه های غیبی بهره مند می‌شدند. بنابراین [[پیغمبر]]{{صل}} و [[امام]]{{ع}} می‌تواند به اذن الهی از حوادث و پیش‌آمدها و افعال آینده خودش یا دیگران آگاه شود، لکن این گونه علم، مسیر حوادث را تغییر نمی‌دهد و در افعال و اراده‌ها اثر نمی‌گذارد و منشأ تکلیف قرار نمی‌گیرد»<ref>[http://www.andisheqom.com/public/application/index/viewData?c=12371&t=qa مرکز مطالعات و پاسخ‌گویی به شبهات.]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

==پرسش‌های وابسته==
{{پرسش‌های وابسته}}
{{ستون-شروع|3}}
# [[قلمرو علم معصوم تا چه حدی است؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم تام معصوم امکان عقلی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم تام معصوم با اختیار وی منافات ندارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا اعتقاد به علم تام معصوم شرک نیست؟ (پرسش)]]
# [[آیا اعتقاد به تام علم معصوم امام غلو نیست؟ (پرسش)]]
# [[آیا عدم اعتقاد به علم تام معصوم امام آسیبی به ایمان وارد می‌کند؟ (پرسش)]]
# [[آیا معصوم به تمام موارد قرآن علم دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا قول به محدودیت علم معصوم مانع عقلی یا شرعی دارد؟ (پرسش)]]
# [[چگونه می‌شود معصوم را انسان کامل دانست اما علم او را محدود شمرد؟ (پرسش)]]
# [[آیا معصوم باید علم تام داشته باشد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم تام معصوم ضرورت عقلی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم تام معصوم ضرورت شرعی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا آگاهی معصوم به نحو تام شرطی از شروط امامت است؟ (پرسش)]]
# [[اگر معصوم علم تام دارد پس چه نیازی به وحی است؟ (پرسش)]]
# [[آیا نمونه‌هایی از علم تام معصوم در قرآن موجود است؟ (پرسش)]]
# [[آیا نمونه‌هایی از علم تام معصوم در حدیث موجود است؟ (پرسش)]]
# [[آیاتی که مخالفان علم تام معصوم به آنها استدلال می‌کنند کدام‌اند؟ (پرسش)]]
# [[با وجود آیاتی که علم تام معصوم را نفی می‌کنند چگونه این علم اثبات می‌شود؟ (پرسش)]]
# [[آیاتی که موافقان علم تام معصوم به آنها استدلال می‌کنند کدام‌اند؟ (پرسش)]]
# [[چگونه آیات نافی علم تام معصوم از غیر خدا با آیات مثبت علم تام معصوم برای غیر او قابل جمع هستند؟ (پرسش)]]
# [[آیاتی که مخالفان علم تام معصوم پیامبر خاتم به آنها استدلال می‌کنند کدام‌اند؟ (پرسش)]]
# [[آیا روایاتی وجود دارند که علم تام معصوم را نفی می‌کنند؟ (پرسش)]]
# [[چگونه آیات نافی علم تام معصوم با روایات مثبت علم تام معصوم قابل جمع هستند؟ (پرسش)]]
# [[چگونه روایات نافی علم تام معصوم با روایات مثبت علم تام معصوم قابل جمع هستند؟ (پرسش)]]
# [[دلیل عقلی علم تام پیامبران چیست؟ (پرسش)]]
# [[دلیل قرآنی علم تام پیامبران چیست؟ (پرسش)]]
# [[دلیل حدیثی علم تام پیامبران چیست؟ (پرسش)]]
# [[آیا شاهد تاریخی بر علم تام پیامبران وجود دارد؟ (پرسش)]]
# [[بر فرض اثبات علم تام پیامبران علم تام امامان چگونه ثابت می‌شود؟ (پرسش)]]
# [[دلیل عقلی علم تام امامان چیست؟ (پرسش)]]
# [[دلیل قرآنی علم تام امامان چیست؟ (پرسش)]]
# [[دلیل حدیثی علم تام امامان چیست؟ (پرسش)]]
# [[آیا شاهد تاریخی بر علم تام امامان وجود دارد؟ (پرسش)]]
# [[چرا امامان علم تام معصوم خود را انکار می‌کردند؟ (پرسش)]]
# [[آيا علم تام معصوم تکلیف‌آور است و معصوم را به عمل بر اساس آن موظف می‌کند؟ (پرسش)]]
# [[آیا معصوم از علم تام خود بهره می‌برد؟ (پرسش)]]
## [[آیا معصوم از علم تام خود برای از بین بردن دشمنان خود استفاده نمی‌کند؟ (پرسش)]]
## [[اگر معصومان علم تام داشتند چرا نوآوری یا اختراعی در علوم تجربی یا ساخت دارو و غیره نداشته‌اند؟ (پرسش)]]
# [[اگر معصوم از علم تام خود بهره نمی‌برد پس فایده‌اش چیست؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم محدود معصوم ضرورت عقلی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم محدود معصوم ضرورت شرعی دارد؟ (پرسش)]]
# [[مهم‌ترین مصادیق علم ویژه معصوم کدام‌اند؟ (پرسش)]]
# [[علم به چه مواردی تنها نزد خداست؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم معصوم قابلیت افزایش دارد؟ (پرسش)]]
# [[رابطه علم ویژه معصوم با معجزه و کرامت چیست؟ (پرسش)]]
# [[آیا معجزه به واسطه علم معصوم است؟ (پرسش)]]
# [[دیدگاه‌های دانشمندان مسلمان در باره قلمرو علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه‌های دانشمندان عرفان اسلامی در باره قلمرو علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه‌های دانشمندان فلسفه و حکمت اسلامی در باره قلمرو علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه‌های دانشمندان تفسیر در باره قلمرو علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه‌های دانشمندان حدیث در باره قلمرو علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه دانشمندان اصول دین مکتب امامیه در باره قلمرو علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه دانشمندان اصول دین مکتب معتزله در باره قلمرو علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه دانشمندان اصول دین مکتب اشعریه در باره قلمرو علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه دانشمندان اصول دین مکتب اباضیه در باره قلمرو علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه فرقه وهابیت در باره قلمرو علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
{{پایان}}
{{پایان}}

==[[:رده:آثار علم غیب معصوم|منبع‌شناسی جامع علم غیب معصوم]]==
{{پرسش‌های وابسته}}
{{ستون-شروع|3}}
* [[:رده:کتاب‌شناسی کتاب‌های علم غیب معصوم|کتاب‌شناسی علم غیب معصوم]]؛
* [[:رده:مقاله‌شناسی مقاله‌های علم غیب معصوم|مقاله‌شناسی علم غیب معصوم]]؛
* [[:رده:پایان‌نامه‌شناسی پایان‌نامه‌های علم غیب معصوم|پایان‌نامه‌شناسی علم غیب معصوم]].
{{پایان}}
{{پایان}}
==پانویس==
{{یادآوری پانویس}}
{{پانویس2}}

[[رده:علم غیب معصوم]]
[[رده:پرسش‌های جامع امامت و ولایت]]
[[رده:پرسش‌های علم غیب معصوم]]
[[رده:پرسش‌های علم غیب پیامبر]]
[[رده:(اع): پرسش‌هایی با ۱۸ پاسخ]]
[[رده:(اع): پرسش‌های علم غیب معصوم با ۱۸ پاسخ]]
[[رده:پرسش‌های دارای پاسخ اختصاصی]]
[[رده:پرسش‌های علم معصوم دارای پاسخ اختصاصی]]
[[رده:پاسخ اختصاصی علم معصوم H-V]]

آیا علم تام معصوم تکلیف‌آور است و معصوم را به عمل بر اساس آن موظف می‌کند؟ (پرسش)

2019-01-09T15:41:32Z

Basim: حذف رده:پرسش‌های نیازمند ترجمه

{{ویرایش غیرنهایی}}
{{جعبه اطلاعات پرسش
| موضوع اصلی = [[علم معصوم (پرسش)|بانک جامع پرسش و پاسخ علم معصوم]]
| موضوع فرعی = آیا علم تام [[معصوم]]{{ع}} تکلیف‌آور است و [[معصوم]]{{ع}} را به عمل بر اساس آن موظف می‌کند؟
| تصویر = 7626626252.jpg
| اندازه تصویر = 200px
| نمایه وابسته = [[قلمرو علم معصوم (نمایه)|قلمرو علم معصوم]]
| مدخل اصلی = [[علم معصوم]]
| موضوعات وابسته =
| پاسخ‌دهنده =
| پاسخ‌دهندگان = [[علامه طباطبایی]]؛ [[لطف‌الله صافی گلپایگانی|صافی گلپایگانی]]؛ [[ناصر مکارم شیرازی|مکارم شیرازی]]؛ [[سید محمد ضیاءآبادی|ضیاءآبادی]]؛ [[مهدی پیشوایی|پیشوایی]]؛ [[حبیب‌الله طاهری|طاهری]]؛ [[اکبر اسد علی‌زاده|علی‌زاده]]؛ [[محسن رنجبر|رنجبر]]؛ [[محمد حسن وکیلی|وکیلی]]؛ [[حسین واعظی|واعظی]][[محمد هادی ملازاده|ملازاده]]؛ [[محمد نباتی|نباتی]]؛ پژوهشگران [[وبگاه پرسمان]]؛ پژوهشگران [[مرکز مطالعات و پاسخ‌گویی به شبهات]]

}}
'''آیا علم تام [[معصوم]]{{ع}} تکلیف‌آور است و [[معصوم]]{{ع}} را به عمل بر اساس آن موظف می‌کند؟''' یکی از پرسش‌های مرتبط به بحث '''[[علم معصوم (پرسش)|علم معصوم]]''' است که می‌توان با عبارت‌های متفاوتی مطرح کرد. برای بررسی جامع این سؤال و دیگر سؤال‌های مرتبط، یا هر مطلب وابسته دیگری، به مدخل اصلی '''[[علم غیب]]''' مراجعه شود.

==عبارت‌های دیگری از این پرسش==

== پاسخ نخست==
[[پرونده:39587474.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[علامه طباطبایی]]]]
::::::'''[[علامه طباطبایی]]''' در دو کتاب ''«[http://www.ghadeer.org/Book/811/123024 بررسی‌های اسلامی]»'' و «[http://lib.eshia.ir/50081/18/209 المیزان]» در این باره گفته است:
:::::*«از راه عقل، براهینی است که به موجب آنها [[امام]]{{ع}} به حسب مقام نورانیت خود کامل‏‌ترین انسان عهد خود و مظهر تام اسماء و صفات خدایی و بالفعل به همه چیز عالم و به هر واقعه شخصی آشناست و به حسب وجود عنصری خود به هر سوی توجه کند، برای وی حقایق روشن می‏‌شود. (...) نکته‏‌ای که باید به سوی آن عطف توجه کرد این است که این گونه موهبتی به موجب ادله عقلی و نقلی که آن را اثبات می‏‌کند قابل هیچ‌گونه تخلف نیست و تغیر نمی‏‌پذیرد و سر مویی به خطا نمی‏‌رود و به اصطلاح علم است به آنچه در لوح محفوظ ثبت شده است. و آگاهی است از آنچه قضای حتمی خداوندی به آن تعلق گرفته و لازمه این مطلب این است که هیچ گونه تکلیفی به متعلق این گونه علم از آن جهت که متعلق این گونه علم است و حتمی الوقوع می‏‌باشد تعلق نمی‏‌گیرد و هم چنین قصد و طلبی از انسان با او ارتباط پیدا نمی‏‌کند، زیرا تکلیف همواره از راه امکان به فعل تعلق می‏‌گیرد و از راه این که فعل و ترک هر دو در اختیار مکلف‌اند، فعل یا ترک خواسته می‏‌شود و اما از جهت ضروری الوقوع و متعلق فضای حتمی بودن آن محال است مورد تکلیف قرار گیرد. مثلاً صحیح است خدا به بنده خود بفرماید: فلان کاری که فعل و ترک آن برای تو ممکن است و در اختیار توست بکن، ولی محال است بفرماید: فلان کاری را که به موجب مشیت تکوینی و قضای حتمی من، البته تحقیق خواهد یافت و برو برگرد ندارد بکن یا مکن، زیرا چنین امر و نهی لغو و بی‌اثر می‏‌باشد. و هم چنین انسان می‏‌تواند امری را که امکان شدن و نشدن دارد اراده کرده، برای خود مقصد و هدف قرار داده، برای تحقق دادن آن به تلاش و کوشش بپردازد، ولی هرگز نمی‏‌تواند امری را که به طور یقین «بی تغیر و تخلف» و به طور قضای حتمی شدنی است، اراده کند و آن را مقصد خود قرار داده، تعقیب کند، زیرا اراده و عدم اراده و قصد و عدم قصد انسان کمترین تاثیری در امری که به هر حال شدنی است و از آن جهت که شدنی است، ندارد. و از این بیان روشن می‏‌شود که:
::::#این [[علم موهبتی]] [[امام]]{{ع}} اثری در اعمال او و ارتباطی با تکالیف خاصه او ندارد. و اصولاً هر امر مفروض از آن جهت که متعلق قضای حتمی الوقوع است متعلق امر یا نهی یا اراده و قصد انسانی نمی‏‌شود. آری متعلق قضای حتمی و مشیت قاطعه حق متعال مورد رضا به قضاست، چنان که [[امام حسین|سیدالشهداء]]{{ع}} در آخرین ساعت زندگی در میان خاک و خود می‏‌گفت:{{عربی|اندازه=150%|« إلهِي رِضًى بِقَضائِك تَسلِيمًا لأمْرِك لا مَعبودَ سِواك»}}<ref>«پروردگارا راضیم به قضای تو و تسلیم امر تو می باشم، معبودی جز تو نیست».</ref> و هم چنین در خطبه‏ای که هنگام بیرون آمدن از مکه خواند، فرمود: {{عربی|اندازه=150%|«رضا الله رضانا اهل البیت»}}.<ref>«رضایت خداوند متعال در رضای ما اهل بیت پیامبر اکرم{{صل}} قرار دارد.»</ref>
::::#حتمی بودن فعل انسان از نظر تعلق قضای الهی منافات با اختیاری بودن آن از نظر فعالیت اختیاری انسان ندارد، زیرا قضای آسمانی به فعل با همه چگونگی‏‌های آن تعلق گرفته است نه به مطلق فعل، مثلا خداوند خواسته است که انسان فلان فعل اختیاری را، به اختیار خود انجام دهد و در این صورت تحقق خارجی این فعل اختیاری از آن جهت که متعلق خواست خداست حتمس و غیر قابل اجتناب است و در عین حال اختیاری و نسبت به انسان صفت امکان دارد.
::::#اینکه ظواهر اعمال [[امام]]{{ع}} را که قابل تطبیق به علل و اسباب ظاهری است نباید دلیل نداشتن این [[علم موهبتی]] و شاهد جهل به واقع گرفت، مانند این که گفته شود: اگر [[امام حسین|سیدالشهدا]]{{ع}} علم به واقع داشت چرا مسلم را به نمایندگی خود در کوفه فرستاد؟ چرا توسط صیداوی نامه به اهل کوفه نوشت؟ چرا خود از مکه رهسپار کوفه شد؟ چرا خود را به هلاکت انداخت و حال آن که خدا می‏‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| وَلاَ تُلْقُواْ بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ}}﴾}} <ref> و با دست خویش خود را به نابودی نیفکنید؛ سوره بقره، آیه: ۱۹۵.</ref>»<ref>[http://www.ghadeer.org/Book/811/123024 بررسی‌های اسلامی.]</ref>.
:::::*«اساساً [[معصومین]]{{عم}} تکالیف و وظایف مخصوص به خود دارند؛ لذا اگر از طریق غیبی می‌دانستند که در فلان جنگ دشمن غالب می شود، باز وظیفه داشتند که به آن جنگ اقدام نمایند، و یا اگر می‌دانستند که انجام فلان کار به ظاهر صحیح است، هر چند از طریق غیبی می‌دانستند که منجر به شهادت آنها می‌شود، انجام می‌دادند. مثل خوردن غذای مسموم، و یا رفتن به محل شهادت. با این حال، وظیفه داشتند که آن کارها را انجام دهند، و این اعمال برای ما اگر از راه طبیعی علم پیدا می‌کردیم به هلاکت انداختن خود حرام بود؛ امّا برای آنان وظیفۀ مخصوص بود، مثل وجوب نماز شب بر [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} با اینکه بر مسلمانان دیگر مستحب بود»<ref>[http://lib.eshia.ir/50081/18/209، تفسیر المیزان، ج ۱۸، ص ۲۰۹.]</ref>

== پاسخ‌های دیگر==
{{یادآوری پاسخ}}
{{جمع شدن|۱. آیت‌الله صافی گلپایگانی؛}}
[[پرونده:11466.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[لطف‌الله صافی گلپایگانی|صافی گلپایگانی]]]]
::::::آیت‌الله '''[[لطف‌الله صافی گلپایگانی]]''' در کتاب ''«[http://www.ghbook.ir/index.php?name=%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D9%81%20%D8%AF%DB%8C%D9%86%20%D8%AC%D9%84%D8%AF%201&option=com_mtree&task=readonline&link_id=1910&page=112&chkhashk=8BFB97E9CF&Itemid=&lang=fa معارف دین]»'' در این‌باره گفته‌است:
::::::«تکالیف آن بزرگواران هم مثل دیگران اغلب در حدود علوم عادّی و متعارف بوده است، و مأمور به ترتیب اثر به علوم خاصّی که دارند، نبوده اند. در مثل نهی {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| وَلاَ تُلْقُواْ بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ }}﴾}} <ref> با دست خویش خود را به نابودی نیفکنید؛ سوره بقره، آیه: ۱۹۵.</ref>، مثل دیگران مأمور بوده اند که به علم عادّی رفتار نمایند. تهلکه منهی عنه در آیه، همان تهلکه‌ای است که به علم عادّی و علمی که برای غیر [[امام]]{{ع}} حاصل می‌شود، معلوم می‌گردد. آنان در انجام تکالیف، شرایط عامّه را ملاحظه می‌فرمودند، مثلًا اگر اطّلاع از آب به نحو غیرعادّی داشتند، تکلیفشان مثل دیگران تیمّم بوده؛ چنان که در قضا و حکومت و تدبیر امور نیز به همین نحو عمل می‌کردند و به بینه و یمین حکم می‌دادند.
::::::اتمام حجّت و انجام امتحاناتی که خدا از بندگان خود می‌نماید، به غیر این نحو که آن بزرگواران به ظواهر عمل کنند، امکان پذیر نیست. و آنها هم که عمّال اجرای اراده اللّه و مشیّت خدا هستند، و از تقادیر الهی به اعلام او آگاه می‌باشند، طبق همین ظواهر عمل می‌فرمودند و از مسیر تقادیر خارج نمی‌شدند؛ بنابراین غیر از آن چه وظیفه‌دار بودند عمل نمی‌کردند. این وظیفه، درست در برابر وظایفی است که مثل [[حضرت خضر]]{{ع}} در داستان [[حضرت موسی]]{{ع}} و [[حضرت خضر]]{{ع}} عهده دار بود؛ که او مأمور به باطن و عمل به علم غیرعادّی بود و اینان مأمور به ظاهر، و عمل به علم عادّی با علم به باطن هستند؛ چنان که گاهی هم به ندرت به مثل همان روش خضر مأمور بوده اند. اینجا مسأله انتحار و خودکشی و القای در تهلکه در بین نیست؛ مسأله رضا و تسلیم به تقادیر الهی است. حتّی اگر خداوند آن بزرگواران را برای مصالحی امر به خودکشی می فرمود، مطیع و فرمانبر بوده و به چون و چرا زبان نمی گشودند. در داستان مأمور شدن [[حضرت ابراهیم]]{{ع}} به ذبح فرزندش اسماعیل می‌بینیم که چگونه هر دو تسلیم امر شدند. وقتی ابراهیم گفت: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| إِنِّي أَرَى فِي الْمَنَامِ أَنِّي أَذْبَحُكَ فَانظُرْ مَاذَا تَرَى}}﴾}} <ref> من در خواب می‌بینم که تو را سر می‌برم پس بنگر که چه می‌بینی؟؛ سوره صافات، آیه: ۱۰۲.</ref> اسماعیل گفت: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| يَا أَبَتِ افْعَلْ مَا تُؤْمَرُ }}﴾}} <ref> ای پدر! آنچه فرمان می‌یابی انجام ده؛ سوره صافات، آیه: ۱۰۲.</ref>؛ و خدا می‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| فَلَمَّا أَسْلَمَا وَتَلَّهُ لِلْجَبِينِ }}﴾}} <ref> و چون هر دو (بدین کار) تن دادند و (ابراهیم) او را به روی درافکند او را از آن کار بازداشتیم؛ سوره صافات، آیه: ۱۰۳.</ref>. در داستان پسران [[حضرت آدم]]{{ع}} هم ملاحظه می‌کنید که گفت: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| لَئِن بَسَطتَ إِلَيَّ يَدَكَ لِتَقْتُلَنِي مَا أَنَاْ بِبَاسِطٍ يَدِيَ إِلَيْكَ لِأَقْتُلَكَ}}﴾}} <ref> اگر به سوی من دست دراز کنی تا مرا بکشی، من به سوی تو دست دراز نمی‌کنم تا تو را بکشم؛ سوره مائده، آیه: ۲۸.</ref> اینها وظایفی است که این بزرگواران داشتند و انجام داده‌اند و ما فعلًا در اسرار آن بحثی نداریم»<ref>[http://www.ghbook.ir/index.php?name=%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D9%81%20%D8%AF%DB%8C%D9%86%20%D8%AC%D9%84%D8%AF%201&option=com_mtree&task=readonline&link_id=1910&page=112&chkhashk=8BFB97E9CF&Itemid=&lang=fa معارف دین، ج۱، ص۹۲.].</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۲. آیت‌الله مکارم شیرازی؛}}
[[پرونده:مکارم شیرازی.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[ناصر مکارم شیرازی]]]]
::::::آیت‌الله '''[[ناصر مکارم شیرازی]]''' در کتاب ''«[http://lib.eshia.ir/27575/25/155 تفسیر نمونه]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«در حدیثی از [[امام صادق]] {{ع}} می‌‏خوانیم: {{عربی|اندازه=150%|« إِذَا أَرَادَ الْإِمَامُ أَنْ يَعْلَمَ شَيْئاً أَعْلَمَهُ اللَّهُ ذَلِك‏»}}<ref>«هنگامی که امام اراده می‌‏کند چیزی را بداند خدا به او تعلیم می‏‌دهد»</ref>. این وجه جمع، بسیاری از مشکلات را در زمینه علم پیامبر و امام حل می‏‌کند، از جمله اینکه: چگونه آنها، آب یا غذائی را که مثلًا مسموم بود می‌‏خوردند، در حالی که جایز نیست انسان به کاری که موجب خطر برای او است اقدام کند، باید گفت در این گونه موارد پیامبر یا امام اجازه نداشته‏‌اند که اراده کنند تا اسرار غیب بر آنها آشکار گردد. همچنین گاه مصلحت ایجاب می‏‌کند پیامبر یا امام مطلبی را نداند، یا آزمایشی برای او صورت گیرد که موجب تکامل او گردد، همانگونه که در داستان [[لیلة المبیت]] آمده است که [[امام علی]]{{ع}} در بستر [[پیغمبر]]{{صل}} خوابید، در حالی که از خود آن حضرت نقل شده است که نمی‏‌دانست صبحگاهان که مشرکان قریش به آن بستر حمله می‏‌کنند شهید خواهد شد یا جان به سلامت می‏‌برد؟ در اینجا مصلحت این است که امام از سر انجام این کار آگاه نگردد، تا آزمون الهی تحقق یابد، و اگر امام می‌‏دانست که در بستر پیامبر می‌‏خوابد و صبح سالم برمی‌‏خیزد چندان افتخاری محسوب نمی‌‏شد، و آنچه در آیات قرآن و روایات در اهمیت این ایثارگری وارد شده است چندان موجّه به نظر نمی‌‏رسید. آری مسأله علم ارادی، پاسخی است برای تمام اینگونه اشکالات»<ref>[http://lib.eshia.ir/27575/25/155/%D8%A7%D9%8A%D9%86_%D9%88%D8%AC%D9%87_%D8%AC%D9%85%D8%B9_%D8%A8%D8%B3%D9%8A%D8%A7%D8%B1%D9%89_%D8%A7%D8%B2_%D9%85%D8%B4%D9%83%D9%84%D8%A7%D8%AA_%D8%B1%D8%A7_%D8%AF%D8%B1_%D8%B2%D9%85%D9%8A%D9%86%D9%87_%D8%B9%D9%84%D9%85_%D9%BE%D9%8A%D8%A7%D9%85%D8%A8%D8%B1 تفسیر نمونه ج۲۵، ص:۱۵۵].</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۳. حجت الاسلام و المسلمین ضیاءآبادی؛}}
[[پرونده:11745.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[سید محمد ضیاءآبادی|ضیاءآبادی]]]]
::::::حجت الاسلام و المسلمین '''[[سید محمد ضیاءآبادی]]''' در کتاب ''«[http://article.tebyan.net/148003/%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%85-%D8%BA%DB%8C%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D9%84%D9%85-%D9%85%D8%B9%D8%B5%D9%88%D9%85%DB%8C%D9%86 صفیر هدایت]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«علمی که از طریق [[وحی]] و [[الهام]] برای [[پیامبر]]{{صل}} و [[امامان]]{{عم}} در جریان زندگی و ارتباط با مردم از معاشرت و معاملات تحقق می‌یابد، نمی‌تواند مبنای عمل قرار گیرد، به عبارتی می‌توان گفت: آن علم ملاک تکلیف نیست. مبنای عمل و تکلیف، علمی است که از طریق موازین عادی به دست می‌آید و در این جهت فرقی میان [[پیامبر]]{{صل}} و [[امام]]{{ع}} و افراد عادی نباشد. به عبارتی شناختن از طریق [[الهام]] غیبی و عمل کردن بر طبق آن ملاک تکلیف نمی‌باشد؛ به طوری که در قرآن می‌بینیم که [[حضرت یعقوب]]{{ع}} با وجود آنکه می‌دانست پسرش یوسف زنده است و می‌داند که برادرها یوسف را به بیابان برده و در چاه انداخته‌اند، اما ظاهر مطلب این است که این ده برادر، گریه کنان آمده‌اند و اظهار می‌کنند که برادرشان طعمه گرگ‌ها شده است. ظاهر امر چنان صادق‌نما است که او نمی‌تواند بگوید دروغ می‌گویید؛ اگر چه دروغ می‌گویند اما چاره‌ای جز صبر و تن دادن به تقدیر خدا ندارد. در حقیقت اولیای خدا برنامه کارشان این است، در عین حال که علم به نهان امور دارند، موظف هستند طبق ظواهر جریان عمل کنند و حقیقتاً کار بسیار مشکل و سختی است»<ref>[http://article.tebyan.net/148003/%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%85-%D8%BA%DB%8C%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D9%84%D9%85-%D9%85%D8%B9%D8%B5%D9%88%D9%85%DB%8C%D9%86 وبگاه تبیان]</ref>.
::::::شناختن از طریق [[الهام]] غیبی و تفرس ملاک تکلیف نمی‌باشد و این علم مبنای عمل قرار نمی‌گیرد و تا به حسب ظاهر ملاکی برای کفر و نفاقشان بدست نیاورده‌ای، باید آنها را مسلمان بدانی. این مطلب بسیار مشکل هم هست. مثلا با اینکه [[پیامبر|پیامبر اکرم]]{{صل}} می‌داند این فردی که هم اکنون در مقابلش نشسته و اظهار اخلاص و محبت می‌کند؛ در باطن دشمن سرسخت اوست و پس از وفاتش چه جنایاتی مرتکب خواهد شد و آتش برای سوزاندن خانه‌اش آورده و نسبت به یگانه یادگار عزیزش چه ستمها روا خواهد داشت، در عین حال موظف است با او خوشرفتار باشد و به صورتش بخندد. دختر بدهد و دختر بگیرد. به راستی کار دشواری است و تحملش سنگین است.
::::::[[امام حسن|حضرت امام مجتبی]]{{ع}} از طریق علم [[امامت]] می‌دانست که آن آب مسموم است، اما چون از طریق عادی علم به آن نداشت، مکلف به نخوردن آن نبود. بلی؛ اگر خودش می‌دید یا دو نفر می‌گفتند که ما دیدیم آن زن آب را مسموم کرد، در آن صورت مکلف بود از آن پرهیز کند چون علم از طریق عادی حاصل شده بود و ملاک تکلیف بود»<ref>[تفسیر سوره توبه؛ ج ۲، ص ۲۲۶ - ۲۳۵]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۴. حجت الاسلام و المسلمین پیشوایی؛}}
[[پرونده:243711.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[مهدی پیشوایی|پیشوایی]]]]
::::::حجت الاسلام و المسلمین [[مهدی پیشوایی]] و دیگر نویسندگان کتاب ''«[[مقتل جامع سیدالشهداء ج۱ (کتاب)|مقتل جامع سیدالشهداء]]»'' در این‌باره گفته‌‌اند:
::::::«دیدگاه [[مرحوم کلینی]] و مشهور علما بر اساس یک سلسله روایات: [[ائمه]]{{عم}} افزون بر علم به احکام شریعت، به تمامی حوادث گذشته، حال و آینده علم داشتند؛ مگر اموری که از اختصاصات علم الهی است؛<ref>پاورقی البته با این تفاوت که علم خداوند ذاتی است؛ اما علم [[پیامبر]]{{صل}} و [[امام]]{{ع}} با اذن خداوند و ناشی از تعلیم و اعطای الهی است.</ref> مانند زمان فرا رسیدن قیامت یا علم به هفتاد و سومین حرف [[اسم اعظم]]،<ref>کلینی، الاصول من الکافی، تحقیق علی اکبر غفاری، تصحیح نجم الدین عاملی، ج ۱، ص ۱۷۹، ح ۱.</ref> و نیز اموری که در دایره‌ بدائات<ref> [[بداء]] بر وزن سَماء، اسم مصدر از «بدو» است و در لغت به دو معنا به کار رفته است: (۱) ظهور یک شیء پس از پنهان بودن آن؛ (۲) آشکار شدن و حاصل شدن رأی و نظر دیگر در کاری. [[بداء]] در اصطلاح، رفع امر تکوینی است که در ظاهر استمرار دارد. به تعبیر دیگر، اظهار واقع جدید بر خلاف انتظار. بر این اساس، [[بداء]] در امور تکوینی، همان نسخ در امور تشریعی است. بنابراین [[بداء]] و نسخ در این‌که اظهار امری است از سوی خدا برخلاف آنچه مورد انتظار است، با هم مشترک‌اند؛ با این تفاوت که نسخ در امور تشریعی است و [[بداء]] در امور تکوینی. شهید [[مرتضی مطهری]] [[بداء]] را چنین توضیح داده است: "[[بداء]] در مورد خداوند به این معناست که خدا چیزی را مطابق اوضاع و شرایطی مقرر دارد و سپس به واسطه‌ی تغییر اوضاع و شرایط، آن را تغییر دهد"<ref>مرتضی مطهری، انسان و سرنوشت، ص: ۶۹ برای آگاهی بیشتر در این باره، ر. ک: محمد باقر مجلسی، بحار الانوار، ج ۴، ص ۱۲۲ – ۱۳۴؛ مهدی نصیری، بررسی مسئله‌ی بداء در آرای کلامی شیعه، فصلنامه‌ شیعه‌شناسی، سال چهارم، ش ۱۴، ص ۱۳۹ – ۱۶۲.</ref> قرار می‌گیرد. از این رو [[امامان]]{{عم}} از تمام حوادث و جزئیات آینده و از جمله این‌که در چه زمان و مکانی و به دست چه کسی یا کسانی شهید خواهند شد، آگاه بودند؛<ref>کلینی، الاصول من الکافی، تحقیق علی اکبر غفاری، تصحیح نجم الدین عاملی، ج ۱، ص ۲۰۱، باب «انّ الائمه (ع) اذا شاؤوا ان یعلموا علموا». البته علم تفصیلی ائمه{{عم}} در صورتی است که بخواهند و مشیت الهی بر منع این علم تعلق نگیرد.</ref> اما این [[علم غیب]] مانند معجزه برای پیامبران از ابزارهای [[امامت]] بود و برای [[امام]]{{ع}} ایجاد تکلیف نمی‌کرد؛ بلکه [[امام]]{{ع}} موظف بود طبق ظواهر امر و مجاری طبیعی و عادی عمل کند. بسیاری از اندیشمندان شیعه، بر این باورند که [[علم غیب]] [[امام]]{{ع}}، علم تفصیلی و علم به جزئیات است. بنابراین به نظر می‌رسد مناسب‌ترین پاسخ درباره‌ی شبهه‌ی فوق، این باشد: [[انبیا]] و [[امامان معصوم]]{{عم}} دو گونه علم و آگاهی داشتند: علم ظاهری و علم باطنی، آنان در مقام علم ظاهری، مکلف به رعایت ظاهر هستند و وظایف اجتماعی خویش را بر اساس این تکلیف انجام می‌دهند؛ اما در مقام آگاهی باطنی، بر اساس علمی که خداوند برای انجام رسالت و [[امامت]] در اختیار آنان قرار داده، از پایان حوادث و جریانات روزگار و از جمله سرنوشت خویش، با خبر هستند. اما این آگاهی، جایگاه‌های ویژه‌ای برای استفاده دارد؛ چنان که پیامبران همه جا از [[علم غیب]] استفاده نمی‌کردند. از سوی دیگر، تکلیف در جایی معتبر است که اختیار باشد؛ در حالی که [[علم غیب]] [[امامان]]{{عم}}، به اعتقاد برخی از اندیشمندان بزرگ شیعه، علم به [[لوح محفوظ]] است که تخلف ناپذیر می‌باشد. از این رو [[امام]]{{ع}} دیگر اختیاری ندارد تا خلاف آن علم، عمل کند. تقسیم و تفکیک علم، به ظاهری و باطنی و تکلیف‌آور نبودن [[علم غیب]]، امری است که بسیاری از علما و متکلمان شیعی آن را پذیرفته‌اند. [[علامه مجلسی]] در این باره می‌نویسد: کسی که به علل و اسبابِ مقدرات واقعی آگاهی ندارد، می‌تواند از آن‌ها دوری کند و به اجتناب مکلف شود؛ اما کسی که به جمیع حوادث و پیشامدها عالم است، چگونه می‌توان او را به اجتناب از آن مکلف کرد؟ اگر چنین تکلیفی ممکن باشد، لازم می‌آید که هیچ یک از مقدرات، برای وی رخ ندهد. پس [[امامان]]{{عم}} به همه‌ حوادث و بلاهایی که برای آنان واقع می‌شود، عالم هستند؛ اما تکلیف ندارند که در بیشتر این تکالیف، طبق این علم عمل کنند و از آن‌ها بلاها اجتناب و دوری کنند. [[امام حسین]]{{ع}} می‌دانست که اهل عراق با او نیرنگ‌بازی و پیمان‌شکنی می‌کنند و او را با اولاد و اصحابش می‌کشند و بارها از این مطلب خبر می‌داد؛ ولی مکلف نبود که به این علم عمل کند و با نرفتن به عراق، جان خود را حفظ کند؛ بلکه مکلف به ظاهر امر بود؛ چرا که کوفیان نهایت یاری‌شان را بذل کردند و برای حضرت نامه نوشتند و با او مکاتبه کردند و وعده‌ی بیعت به وی دادند و از [[مسلم بن عقیل]] پیروی کردند<ref>محمد باقر مجلسی، مِرآهُ العقول فی شرح اخبار الرسول، تصحیح سید هاشم رسولی، ج ۳، ص ۱۲۴ – ۱۲۵.</ref>. [[علامه مجلسی]] در جای دیگری، با پذیرش علم [[امامان]]{{عم}} به جزئیات امور و حوادث آینده می‌گوید: و باید [[انبیاء]] و [[امامان]]{{عم}} به علم واقع مکلف نباشند، و در تکالیف ظاهره با سایر ناس شریک باشند؛ چنانچه ایشان در باب طهارت و نجاست اشیا و ایمان و کفر عباد، به ظاهر مکلف بودند، و اگر به علم واقع مکلف می‌بودند، بایست که با هیچ کس معاشرت نکنند و همه چیز را نجس دانند. پس حضرت [[امام حسین]]{{ع}} به حسب ظاهر مکلف بود که با وجود اعوان و انصار، با منافقان و کفار جهاد کند و با وجود بیعت زیاده از بیست هزار کس و وصول زیاده از دوازده هزار نامه از کوفیان بی‌وفا، اگر حضرت تقاعد می‌ورزید و اجابت ایشان نمی‌نمود، ایشان را به ظاهر بر حضرت حجت بود و حجت الهی بر ایشان تمام نمی‌شد<ref>محمد باقر مجلسی، مجموعه‌ی رسائل اعتقادی، تحقیق سید مهدی رجایی، ص: ۲۰۰.</ref>.
::::::مرحوم [[علامه طباطبایی]] نیز، علوم [[ائمه]]{{عم}} را به دو نوع علم غیبی و موهبتی، و علم عادی تقسیم کرده و درباره‌ [[علم غیب]] بر این باور است که تأثیری در عمل و ارتباطی با تکلیف ندارد<ref>سید محمد حسین طباطبایی، بحثی کوتاه درباره‌ علم امام، رضا استادی، بیست مقاله، ص:۴۳۴.</ref>. او در این باره می‌نویسد: این‌گونه علم موهبتی، به موجب ادله‌ عقلی و نقلی که آن را اثبات می‌کند، قابل هیچ‌گونه تخلف نیست و تغییر نمی‌پذیرد؛ سر مویی به خطا نمی‌رود و به اصطلاح، علم است به آنچه در [[لوح محفوظ]] ثبت شده است و آگاهی است از آنچه قضای حتمی خداوندی به آن تعلق گرفته است و لازمه‌ی این مطلب، این است که هیچ‌گونه تکلیفی به متعلق این‌گونه علم از آن جهت که متعلق این‌گونه علم است و حتمی الوقوع است تعلق نمی‌گیرد و همچنین قصد و طلبی از انسان با او ارتباط پیدا نمی‌کند؛ زیرا تکلیف همواره از راه امکان، به فعل تعلق می‌گیرد و از راه این‌که فعل و ترک، هر دو در اختیار مکلف‌اند، فعل یا ترک خواسته می‌شود و اما از جهت ضروری الوقوع و متعلق قضای حتمی بودن آن، محال است مورد تکلیف قرار گیرد. وی در جای دیگر می‌نویسد: [[امام حسین]]{{ع}} در این موارد و نظایر آن‌ها فرستادن مسلم به کوفه، حرکت به سوی کوفه و … به علومی که از مجاری عادت و از شواهد و قراین به دست می‌آید، عمل فرموده و برای رفع خطر واقعی که می‌دانست، هیچ گونه اقدامی نکرده؛ زیرا می‌دانست تلاش سودی ندارد و قضا حتمی است و تغییرپذیر نیست<ref>سید محمد حسین طباطبایی، بحثی کوتاه درباره‌ علم امام، رضا استادی، بیست مقاله، ص:۴۳۷.</ref>»<ref>[[مهدی پیشوایی، [[مقتل جامع سیدالشهداء ج۱ (کتاب)|مقتل جامع سیدالشهداء]].</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۵. حجت الاسلام و المسلمین طاهری؛}}
[[پرونده:11562.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[حبیب‌الله طاهری|طاهری]]]]
حجت الاسلام و المسلمین دکتر [[حبیب‌الله طاهری]] در کتاب ''«[[تحقیقی پیرامون امامت عامه و خاصه (کتاب)|تحقیقی پیرامون امامت عامه و خاصه]]»'' در این‌باره گفته‌است:
«طبق ادله [[ائمه]]{{عم}} به تمام حوادث به صورت جزیی آگاهند، لکن مأمور نیستند که به علمشان عمل کنند و اساسا وظیفه [[امام]]{{ع}} و رعیت فرق دارد. (...) لذا مرحوم [[علامه مجلسی]] (...) چنین می‌گوید: کسی که مقدرات خدا و علل و اسباب آنها را نمی‌داند، می‌تواند از آنها دوری و اجتناب کند و به اجتناب مکلف شود، اما کسی که به جمیع حوادث و پیش‌آمدها عالم است، چگونه ممکن است او ره به اجتناب و دوری از آن مکلف کرد، اگر چنین تکلیفی ممکن باشد لازم می‌آید که هیچ یک از مقدرات نسبت به او واقع نشود، پس [[ائمه]]{{عم}} به جمیع حوادث و بلاهایی که بر آنها واقع می‌شد عالم بودند و تکلیف هم نداشتند که طبق این علم عمل کنند و از آن بلاها اجتناب و دوری ورزند، چنان که [[پیامبر]]{{صل}} و [[امام علی|امیرالمؤمنین]]{{ع}} منافقین را می‌شناختند و از عقاید فاسد آنها آگاه بودند، ولی مکلف نبودند که از آنها دوری کنند و با آنها معاشرت و ازدواج نکنند یا آنها را بکشند، یا طرد نمایند تا زمانی که عمل موجب قتل و طرد از آنها مشاهده شود. (...) پس ائمه به تمامی حوادث آگاه بودند، لکن مأمور نبودند که بر طبق علم و آگاهی غیبی‌شان عمل نمایند، بلکه به ظاهر امر همانند مردم عادی عمل می‌کردند»<ref>تحقیقی پیرامون امامت عامه و خاصه، ص۱۰۲.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۶. حجت الاسلام و المسلمین علی‌زاده؛}}
[[پرونده:4638.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[اکبر اسد علی‌زاده|علی‌زاده]]]]
حجت الاسلام و المسلمین دکتر [[اکبر اسد علی‌زاده]] در مقاله ''«[[علم امام و استقبال از مرگ (مقاله)|علم امام و استقبال از مرگ]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«[[امامان]] [[معصوم]] {{عم}} بر حسب مقام [[امامت]] خویش کامل‏‌ترین انسان و مظهر تام اسماء و صفات الهی بوده و به اذن خداوند نسبت به بسیاری از امور که بر مردم مخفی است، علم داشته‌‏اند؛ اما باید توجه نمود که این قسم از [[علم امام]] {{ع}} تأثیری در عمل و ارتباطی با تکالیف او ندارد؛ زیرا این علم از قبیل اموری است که قضای الهی به آنها تعلق گرفته، و حتمی الوقوع می‏‌باشند و بر این اساس، تکلیفی به چنین علمی تعلق نمی‏‌گیرد و همچنین به خواست و اراده [[امام]]{{ع}} قابل تغییر نمی‌‏باشد؛ به جهت اینکه تکلیف و خواست و اراده در افعال ممکن "چیزی که وقوعش امکان دارد" و با قید امکان تعلق می‏‌گیرد؛ مثلاً انسان می‌‏تواند امری را که امکان شدن و نشدن دارد، اراده کند و برای خود مقصد و هدف قرار دهد و برای تحقق بخشیدن به آن تلاش کند، امّا اگر فعلی قضاء حتمی است. حادثه‌‏ای است که علم و اراده خدا بر آن تعلق گرفته و حتما باید واقع شود و به هیچ عنوان قابل تغییر و تبدیل نیست، اراده و تکلیف به آن تعلق نمی‏‌گیرد؛ زیرا اراده و عدم اراده و قصد و عدم قصد انسان کمترین تأثیری در آن "از آن جهت که شدنی است" ندارد و بر این اساس، می‌‏توان گفت که علم [[امام علی]] {{ع}} و [[امامان]]{{عم}} دیگر به شهادتشان از این قبیل بوده است و چون قضاء حتمی الهی به آن تعلق گرفته، اراده و قصد آنان در آن تأثیری نداشته و همیشه متعلق قضای الهی، و مشیت او مورد رضای امام بوده است؛ چنان‏که از [[امام حسین]]{{ع}} نقل می‌‏شود که در روز عاشورا فرمود: {{عربی|اندازه=155%|«اِلهی رِضا بِقَضائِک»}}.<ref>«پروردگارا! به قضای تو راضی هستم».</ref>»<ref>[http://library.tebyan.net/fa/Viewer/Text/80404/1 علم امام و استقبال از مرگ، ماهنامه مبلغان، شماره ۶۳، ص۱۱۱-۱۱۴].</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۷. حجت الاسلام و المسلمین رنجبر؛}}
[[پرونده:11719.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[محسن رنجبر|رنجبر]]]]
حجت الاسلام و المسلمین دکتر '''[[محسن رنجبر]]'''، در مقاله ''«[[بررسی علم امام حسین به شهادت (مقاله)|بررسی علم امام حسین به شهادت]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«[[انبیا]] و [[ائمه|امامان معصوم‏]]{{عم}} دوگونه علم و آگاهی داشت: علم ظاهری و علم باطنی. آنان در مقام علم ظاهری، مکلف به رعایت ظاهر هستند و وظایف اجتماعی خویش را بر اساس این تکلیف انجام می‌‏دهند، اما در مقام آگاهی باطنی، بر اساس علمی که خداوند در جهت انجام رسالت و امامت در اختیار آنان قرار داده، از پایان حوادث و جریانات روزگار و از جمله سرنوشت خویش، با خبر هستند. البته "چنان که خواهیم نوشت" علم غیبی، تکلیف‏‌آور نبوده، چرا که تکلیف جایی است که اختیار باشد، در حالی که علم غیبی [[امامان‏]]{{عم}} به اعتقاد برخی از اندیشمندان بزرگ شیعه، [[رابطه لوح یا لوح محفوظ با علم غیب معصوم چیست؟ (پرسش)|علم به لوح محفوظ]] است که تخلف‌ناپذیر است. از این رو [[امام]]{{ع}} دیگر اختیاری ندارد تا خلاف آن علم، عمل کند. تقسیم و تفکیک علم به ظاهری و باطنی و این که علم غیبی تکلیف‌آور نیست، امری است که بسیاری از علما و متکلمان شیعی آن را پذیرفته‏‌اند. [[علامه مجلسی]]‏ در این باره می‌‏نویسد: "کسی که به علل و اسباب مقدرات واقعی آگاهی ندارد، می‌‏تواند از آنها دوری کند و به اجتناب مکلف شود، اما کسی که به جمیع حوادث و پیش‏‌آمدها، عالم است، چگونه ممکن است او را به اجتناب از آن مکلف نمود؟ چرا که اگر چنین تکلیفی ممکن باشد، لازم می‌‎‏آید که هیچ یک از مقدرات نسبت به وی واقع نشود. پس [[امامان‏]]{{عم}} به جمیع حوادث و بلاهایی که برای آنان واقع می‏‌شود، عالم هست، امّا تکلیف ندارند که در بیشتر این تکالیف، طبق این علم عمل کنند [و از آن بلاها اجتناب و دوری کنند.]... [[امام حسین]]{{ع}} می‌دانست که اهل عراق با او نیرنگ‌بازی و پیمان‌شکنی می‏‌کنند و خودِ او با اولاد و اصحابش کشته می‏‌شوند و بارها از این مطلب خبر می‏‌داد، ولی مکلف به عمل به این علم نبود، که به عراق نرود و جان خود را حفظ کند. بلکه مکلف به ظاهر امر بود، چرا که کوفیان نهایت یاری‏شان را بذل کردند و برای حضرت نامه نوشته و با او مکاتبه کرده و وعده بیعت به وی دادند و از [[مسلم بن عقیل]] پیروی کردند".<ref>[[محمد باقر مجلسی]]، [[مراة العقول فی شرح اخبار الرسول (کتاب)|مراة العقول فی شرح اخبار الرسول]]، ج۳، ص۱۲۴ و ۱۲۵.</ref> باید که ایشان انبیا و [[امامان]]{{عم}}‏ به علم واقع مکلف نباشند، و در تکالیف ظاهره با سایر ناس شریک باشند، چنان‌چه ایشان در باب طهارت و نجاست اشیا و ایمان و کفر عباد به ظاهر مکلف بودند، واگر به علم واقع مکلف می‏‌بودند، بایست که با هیچ‌کس معاشرت نکنند و همه چیز را نجس دانند و حکم به کفر اکثر عالم بکنند و اگر چنین می‏‌بود [[پیامبر|حضرت رسول]]{{صل}} دختر به عثمان نمی‏‌داد و عایشه و حفصه را به حباله خود درنمی‏‌آورد. پس [[امام حسین]]{{ع}} به حسب ظاهر مکلف بود که با وجود اعوان و انصار، با منافقان و کفار جهاد کند و با وجود بیعت زیاده از بیست هزار کس و وصول زیاده از دوازده هزار نامه از کوفیان بی‏‌وفا اگر حضرت تقاعد می‌‏ورزید واجابت ایشان نمی‏‌نمود، ایشان را به ظاهر بر حضرت حضرت بود و حجت الهی بر ایشان تمام نمی‌‏شد.<ref>[[محمد باقر مجلسی]]، رسائل اعتقادی، ص۲۰۰.</ref> این‌گونه علم موهبتی، به موجب ادله عقلی و نقلی که آن را اثبات می‌‏کند، قابل هیچ‌گونه تخلف نیست و تغیر نمی‏‌پذیرد، سر مویی به خطا نمی‌‏رود و به اصطلاح، علم است به آنچه در لوح محفوظ ثبت شده است و آگاهی است از آنچه قضای حتمی خداوندی به آن تعلق گرفته است و لازمه این مطلب، این است که هیچ گونه تکلیفی به متعلق این گونه علم از آن جهت که متعلق این گونه علم است و حتمی الوقوع است تعلق نمی‌‏گیرد و هم چنین قصد و طلبی از انسان با او ارتباط پیدا نمی‏‌کند؛ زیرا تکلیف همواره از راه امکان، به فعل تعلق می‌‏گیرد و از راه این که فعل و ترک، هر دو در اختیار مکلفند، فعل یا ترک خواسته می‏‌شود، و اما از جهت ضروری الوقوع و متعلق قضای حتمی بودن آن، محال است مورد تکلیف قرار گیرد.<ref>[[علامه طباطبایی]]، [[بحثی کوتاه درباره علم امام]]، [[نور علم (نشریه)|مجله نور علم]]، شماره ۴۹.</ref>»<ref>[http://www.ensani.ir/fa/content/93105/default.aspx بررسی علم امام حسین به شهادت، فصلنامه کلام اسلامی، شماره ۵۲، ص۹۷-۹۹].</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۸. حجت الاسلام و المسلمین وکیلی؛}}
[[پرونده:11670.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[محمد حسن وکیلی]]]]
حجت الاسلام و المسلمین '''[[محمد حسن وکیلی]]''' در مقاله ''«[http://erfanvahekmat.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87/%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%BA%DB%8C%D8%A8_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%28%D8%AA%D8%A8%DB%8C%DB%8C%D9%86_%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%AF%D8%A7%D9%84%DB%8C_%D9%88_%D8%B5%D8%AD%DB%8C%D8%AD%29 علم غیب امام]»'' در این باره گفته است:
::::::«[[امام]] درجه‌ای عالی‌تر از این دارند که عالم عقل و تجرد است، و درجه‌ای عالی‌تر که عالم [[روح‌ القدس]] و اسماء کلیه الهیه است. عالم اسماء و صفات کلیه واسطه فیض همه مخلوقات است و هرچه در اینجا تحقق می‌پذیرد از آنجا نشأت می‌گیرد، و لذا به همه حقائق قبل از تحققش احاطه دارد و در مرتبه‌ای از آن عالم همه حقائق به تفصیل موجود است. کسی که به آن عالم دست دارد در آن مرتبه و آن عالم می‌تواند همه چیز را بداند، چه گذشته و چه حال و چه آینده و چه در ملک و چه در ملکوت. در عوالم میان این عالم طبع تا عالم اسماء کلیه نیز خیلی از حقائق به شکل‌های خاصی حضور و ظهور دارند و با احاطه بدانجا نیز می‌توان خیلی از گذشته و آینده‌ها را دید. [[علم امام]] در عالم ظاهر مانند علم ما می‌باشد و [[امام]] در این مرتبه از بسیاری از امور بی‌اطلاعند. واقعا نمی‌دانند فلان شخص کجاست و فلان شخص چه کرده و چه می‌کند و حتی ممکن است گاهی وسیله شخصی خویش را گم کنند و جایش را ندانند. بله، تفاوت امام با ما در آنجاست که چون نفس‌شان اتساع یافته و مراتب دیگری دارد، می‌توانند با تمرکز کردن در درون خود و سفر به اعماق نفس خود «مانند تمرکز ما برای یافتن پادرد خود» آنچه را در مرتبه ظاهر خود نمی‌یافتند، در باطن بیابند و از آن خبر دهند. پس امام در عالم ظاهر از بسیاری از امور بی‌خبرند و در عالم باطن به حقیقت همه چیز واقف، و با سرّ و باطنِ همه چیز همراهند. پس هر مرتبه حکمی دارد. از اینرو اگر بخواهیم از وضعیت فعلی امام خبر بدهیم که آیا اکنون بالفعل چیزی را می‌دانند یا خیر؟ باید ببینیم الآن در کدام عالم سیر می‌کنند، تا بفهمیم الآن احاطه به آن چیز دارند یا نه».<ref>[http://erfanvahekmat.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87/%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%BA%DB%8C%D8%A8_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%28%D8%AA%D8%A8%DB%8C%DB%8C%D9%86_%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%AF%D8%A7%D9%84%DB%8C_%D9%88_%D8%B5%D8%AD%DB%8C%D8%AD%29 علم غیب امام (تبیین دیدگاه اعتدالی و صحیح)، فصلنامه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۹. حجت الاسلام و المسلمین واعظی؛}}
[[پرونده:11754.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[حسین واعظی|واعظی]]]]
حجت الاسلام و المسلمین '''[[حسین واعظی]]'''، نویسنده مقاله ''«[[گستره و چگونگی علم امام از منظر كتاب سنت و عقل (مقاله)|گستره و چگونگی علم امام از منظر كتاب سنت و عقل]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«شخص [[معصوم]]{{ع}} به موجب علم ویژه و لدنّی که دارد، از تمام حقایق هستی به اذن خداوند، واقف است.
::::::[[امام صادق]]{{ع}} به ابوبصیر فرمود: {{عربی|اندازه=155%|«أَيُّ إِمَامٍ لَا يَعْلَمُ مَا يُصِيبُهُ، وَ لَا إِلَى مَا يَصِيرُ أَمْرُهُ فَلَيْسَ ذَلِكَ بِحُجَّةِ اللَّهِ عَلَى خَلْقِه‏»}}.<ref>«هر امامی که از آنچه به او می‌رسد، آگاهی نداشته باشد، یا نداند که به کدام سمت حرکت می‌کند و سرانجامش چه می‌شود، حجّت خدا برخلق نخواهد بود». [[محمد صفار]]، بصائرالدرجات، جزء۱۰، باب الارض لایخلو من الجنة وهم الائمة، ص۵۰۴، ح۱۳؛ محمد کلینی، کافی، ج۱، کتاب الحجّة، باب انّ الائمة{{عم}} یعلمون متی یموتون، ص۲۵۸، ح۱.</ref>
::::::اما این علم، نه تکلیف‌آور است و نه با اختیار منافاتی دارد، یعنی [[معصوم]]{{ع}}، مکلّف نیست به مقتضای این علم عمل نماید بلکه مانند سایر انسان‌ها مکلّف به ظاهر است.
::::::[[عبد الله بن ابی رافع]] می‌گوید: در جریان جنگ صفّین، پس از این که قضیه به حکمیت کشید و به اصرار اهل نهروان، ابوموسی اشعری از جانب امام به عنوان حَکَم انتخاب شد، [[امام]]{{ع}} فرمود: می‌بینم که ابوموسی فریب خورده و عمرو عاص به او حیله زده و علیه من رأی خواهد داد. من به امام عرض کردم: اکنون که می‌دانید ابوموسی فریب خواهد خورد، چرا او را می‌فرستید؟ [[امام]]{{ع}} فرمود: {{عربی|اندازه=155%|«يَا بُنَيَّ لَوْ عَمِلَ اللَّهُ فِي خَلْقِهِ بِعِلْمِهِ مَا احْتَجَّ عَلَيْهِمْ بِالرُّسُل‏»}}.<ref>«پسرم! اگر خداوند در مورد خلق، به علمش رفتار می‌کرد، دیگر نیازی به فرستادن انبیاء نبود»؛ [[محمد ابن شهرآشوب]]، مناقب، ج۲، ص۹۸؛ [[علی بن طاووس]]، الطرائف، ص۵۱۱؛ [[سید هاشم بحرانی]]، مدینة المعاجز، ج۲، ص۱۸۵، ح۴۸۸؛ [[محمد باقر مجلسی]]، بحار، ج۴۱، ص۳۱۰، ح۳۸.</ref>، در حالی که خداوند این کار را نکرد و با فرستادن پیامبران و کتاب‌های آسمانی، حجّت را بر انسان‌ها تمام نمود، من هم نمی‌توانم به علم خویش عمل نمایم، زیرا اسباب و مسببات عالم طبیعت بر پایه مصالح و مفاسد استواراند، باید این نظام، حفظ شود و هرچیزی از مجرای طبیعی خود به وجود بیاید، و افعال بشر با اراده و اختیار خودش انجام شوند تا حجّت بر همه تمام گردد.
::::::[[آیا آگاهی از غیب و پیشگویی حوادث به معنای وجود سناریوی آماده و در نهایت جبر انسان نیست؟ (پرسش)|علم معصوم به حوادث، به معنای مجبور بودن وی نیز نخواهد بود.]] حمران از [[امام باقر]]{{ع}} در باره قیام امیرالمؤمنین و امام حسن و امام حسین{{عم}} پرسید: {{عربی|اندازه=155%|«جُعِلْتُ فِدَاكَ أَ رَأَيْتَ مَا كَانَ مِنْ أَمْرِ قِيَامِ- عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ{{ع}} وَ الْحَسَنِ{{ع}} وَ الْحُسَيْنِ {{ع}} وَ خُرُوجِهِمْ وَ قِيَامِهِمْ بِدِينِ اللَّهِ عَزَّ ذِكْرُهُ وَ مَا أُصِيبُوا مِنْ قَتْلِ الطَّوَاغِيتِ إِيَّاهُمْ وَ الظَّفَرِ بِهِمْ حَتَّى قُتِلُوا وَ غُلِبُوا فَقَالَ أَبُو جَعْفَرٍ {{ع}} يَا حُمْرَانُ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى قَدْ كَانَ قَدَّرَ ذَلِكَ عَلَيْهِمْ وَ قَضَاهُ وَ أَمْضَاهُ وَ حَتَمَهُ عَلَى سَبِيلِ الِاخْتِيَارِ ثُمَّ أَجْرَاهُ»}}.<ref>«فدایتان گردم، شما می‌دانید که در قیام [[امام علی|امیرالمؤمنین]] و [[امام حسن]] و [[امام حسین]]{{عم}}، و خروج و نهضت آنها برای دین خدا چه واقع شد، و از ناحیه ستمگران و سرکشان که بر آنان مسلّط شده بودند، بر آنها رسیدند آنچه رسیدند، به گونه‌ای که همه کشته و مغلوب شدند. امام فرمود: ای حمران! خداوند تبارک و تعالی، آن مصیبت را با قید اختیار، برای آنها مقدّر و امضاء نموده بود، سپس آن را به اجرا گذاشت»؛ [[محمد کلینی]]، کافی، ج۱، ص۲۶۲، ح۴.</ref>
::::::پس خلاصه این که [[معصوم]]{{ع}} از تمام حقایق و حوادث باخبر است، اما مکلّف نیست مطابق آن علم عمل نماید و حوادثی را که خداوند برای [[معصوم]]{{ع}} مقدّر کرده است با قید اختیار است، یعنی [[معصوم]]{{ع}} می‌تواند آن تقدیر را نپذیرد، اما او با اراده و اختیار خویش قبول می‌کند چون می‌داند خواست خداوند در آن است و خواست خداوند را بر خواست خود مقدم می‌دارد. (...) [[معصوم]]{{ع}} می‌تواند به مقتضای علمش عمل نکند و از تقدیر الهی سرباز زند».<ref>مکاتبه اختصاصی دانشنامه مجازی امامت و ولایت با پدیدآورنده.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۰. آقای دکتر رستمی و خانم آل‌بویه؛}}
[[پرونده:11522.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[محمد زمان رستمی|رستمی]]]]
دکتر '''[[محمد زمان رستمی]]''' (استادیار دانشگاه قم) و خانم '''[[طاهره آل‌بویه]]''' (پژوهشگر جامعة الزهراء) در کتاب ''«[[علم امام ۲ (کتاب)|علم امام]]»'' در این‌باره گفته‌‌اند:
::::::«درباره [[علم امام]]{{ع}} امثال این پرسش مطرح است که چرا [[امام علی|امیرالمؤمنین]]{{ع}} با این که می‌دانست کشته می‌شود و قاتلش را می‌شناخت و وقت و زمانش را می‌دانست به مسجد رفت و چرا [[امام حسن]]{{ع}} که می‌دانست معاویه به عهدش وفا نمی‌کند و شیعیان پدرش را می‌کشند با او صلح کرد و چرا [[امام حسین]]{{ع}} به کوفه رفت با این که می‌دانست یاری‌اش نمی‌کنند و در این سفر کشته می‌شود و چرا در کربلا چند ذراع چاه نکند تا از تشنگی به هلاکت نرسند.
::::::[[شیخ مفید]] پاسخ می‌‌دهد: دعوی اجماع بر این که [[امام]]{{ع}} هر چه اتفاق می‌افتد را می‌داند درست نیست و اجماع شیعه بر این است که [[امام]]{{ع}} حکم هر چه پیش آید را می‌داند نه این که به خود پیشامدها به طور تفصیل عالم است؛ از این رو، پایه‌ همه این پرسش‌ها فرو می‌ریزد. چه بسا ممکن است امام خود حوادث را با اعلام از طرف خدا بداند و اما این که هر چه می‌شود را می‌داند حجت و دلیلی ندارد، اما راجع به این که [[امام علی|امیرالمؤمنین]]{{ع}} قاتل خود را می‌شناخت و وقت آن را هم می‌دانست، آنچه از ظاهر اخبار استفاده می‌شود این است که امام قتل را به طور اجمال می‌دانست و قاتل را هم می‌شناخت، ولی دلیل وجود ندارد که [[امام]]{{ع}} وقت قتل را هم می‌دانست و اگر روایتی هم در این باره باشد اعتراض وارد نیست، زیرا ممکن است [[امام]]{{ع}} به صبر بر شهادت و تسلیم بر قتل مأمور باشد تا به مقامی رسد که بدون آن نمی‌رسد و در این صورت نباید گفت خود را به دست خود به هلاکت انداخته و به کشتن خود کمک کرده است. اما راجع به صلح [[امام حسن]]{{ع}} با معاویه سخن دیگری است و آن این که [[امام]]{{ع}} می‌دانست معاویه به عهد خود عمل نمی‌کند، ولی چاره‌ای جز صلح نداشت، زیرا اگر صلح نمی‌کرد خودش و اصحابش در نبرد با معاویه کشته می‌شدند و امر دین و مردم تباه می‌شد و وضعیت بسیار بدتر از وضعی می‌شد که به واسطه صلح با معاویه پیش آمد. اما راجع به [[امام حسین]]{{ع}} ما قبول نداریم که حضرت می‌دانست اهل کوفه با او خدعه می‌کنند و یا محل آب در زمین را می‌دانست، ولی چاهی نکند، زیرا دلیلی از عقل و نقل ندارد و اگر هم می‌دانست پاسخ آن همان است که درباره امیرالمؤمنین گفتیم.
::::::[[علامه مجلسی]] از [[علامه حلی]] در این باره نقل می‌کند: ممکن است [[امام علی|امیرالمؤمنین]]{{ع}} از وقوع قتل در آن شب و در آن مکان معین آگاه بوده است، ولی تکلیف او غیر از تکلیف ماست و شاید مصلحت بوده که او جان خود را این گونه در راه خدا بذل کرده باشد. ایشان سپس می‌نویسد: سخن [[شیخ مفید]] بر اساس احتمالات است و قطعی و روشن نمی‌باشد و شاید در تنگنای اعتراض، مجبور به انکار اصول مسلّم مذهب گردیده است، مانند این که امام حسین نمی‌دانست مردم کوفه با او خدعه می‌کنند و نمی‌دانست در کربلا کشته می‌شود، بلکه باید چنین گفت که گاهی شرط جهاد، امکان پیروزی است و در صورتی که نیروی اسلام از نصف کمتر باشد، وجوب جهاد ساقط است و تکلیف بر عقب نشینی است و گاهی جهاد برای جان بازی در راه دین و فداکاری در راه حق است به هر وجهی که دین خدا حفظ شود. [[امام]] [[معصوم]]{{ع}} در روش مقدس خود بیناست و برحسب مصلحت اندیشی موقعی می‌رسد که داوطلب فداکاری و جان‌بازی در راه خدا می‌شود و خود را تسلیم حق می‌نماید و این عمل از بزرگ‌ترین مقامات شهامت و مردانگی و درک سعادت است و القای در تهلکه نیست. امام می‌‌داند چه وقت جان می‌‌دهد و مرگش هم به اختیار او است، یعنی خودش با رضا و رغبت گام در آستان شهادت می‌گذارد و وظیفه جان بازی و فداکاری را انجام می‌دهد»<ref>[http://rasekhoon.net/article/show/1081308/%D8%A7%D8%A8%D8%B9%D8%A7%D8%AF-%D9%88-%D9%85%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF%D9%87%E2%80%8C%DB%8C-%D8%B9%D9%84%D9%85-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-(%D8%B9)-(2)/ علم امام.]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۱. حجت الاسلام و المسلمین هاشمی؛}}
[[پرونده:11720.JPG|100px|right|بندانگشتی|[[سید علی هاشمی ۱|هاشمی]]]]
حجت الاسلام و المسلمین دکتر '''[[سید علی هاشمی ۱|سید علی هاشمی]]''' در کتاب ''«[[علوم برگزیدگان (کتاب)|علوم برگزیدگان]]»'' در این‌باره گفته است:
::::::«آیا عمل مطابق علم، همواره برای [[ائمه]]{{عم}} ضروری است یا آنان ملزم‌اند که گاهی علم خود را نادیده بگیرند؟ مقصود از الزام در این نوشتار، هر‌گونه الزام فقهی یا اخلاقی است و روشن است که چنین الزامی، با اختیار افراد مخالفت ندارد. این بحث ممکن است اندکی عجیب به‌ نظر برسد؛ زیرا طبیعتاً انسان علومی را فرا می‌گیرد تا برابر آن عمل کند و حتی در مباحث اخلاقی، عالمان بی‌عمل سرزنش شده‌اند. بنابراین علم به‌ طور طبیعی الزاماتی (فقهی یا اخلاقی) را به ‌دنبال دارد. [[ائمه]]{{عم}} مطابق علوم خود، سخن می‌گفتند یا سکوت می‌کردند؛ گاهی اقدام کرده، گاهی کناره می‌گرفتند؛ می‌جنگیدند یا صلح می‌کردند؛ و ... . بنابراین امام برای کار خود همواره دلیلی علمی دارد یا به عبارت دیگر، بر اساس علم خود به انجام یا ترک کاری تصمیم می‌گیرد. بنابراین علوم [[ائمه]]{{عم}} نیز همانند علوم دیگر مردم، الزامات اخلاقی یا فقهی را به‌ دنبال دارد. تفاوت [[ائمه]]{{عم}} با دیگران، اولاً در ماهیت، ویژگی‌ها، منابع و قلمرو دانش آنان است؛ ثانیاً در این است که آنان معصوم‌اند و برخلاف مردم عادی که ممکن است گاهی مخالف دانش خود عمل کنند، مخالف تکلیف خود عمل نمی‌کنند. بنابراین پاسخ به این پرسش که آیا عمل مطابق علم برای [[ائمه]]{{عم}} الزام‌آور است یا خیر، به معنای یاد‌شده مثبت است؛ اما موضوع این بحث، مطلب دیگری است. آنچه مقصود این بحث را روشن‌تر می‌کند و پاسخ‌گوی ابهام آن است، توجه به این نکته است که مقصود از دانش یاد‌شده در اینجا، مباحث فقهی و اخلاقی نیست که انسان باید مطابق آن عمل کند. روشن است که امام در این‌گونه مباحث، الگو و مقتدای مردم است و بیش از دیگران در عمل به دستورها و رهنمودهای الهی می‌کوشد. مقصود این بحث، بررسی الزام عمل یا نادیده گرفتن برخی علوم ویژه [[ائمه]]{{عم}} درباره امور جهان است که خارج از محدوده علوم عادی انسان‌هایند؛ علومی مانند علم به ضمایر افراد؛ علم به ایمان یا کفر آنان؛ علم به سرانجام کارها و فرجام‌ها؛ و علم به اختلافات مردم. اینک پرسش یاد‌شده را باز می‌بینیم: در این‌گونه موارد، آیا بر امام لازم است مطابق علم خود عمل کند یا ضرورت دارد طبق آن عمل نکند؟ پاسخ به این پرسش، به بررسی روایات و تأمل در آنها نیازمند است. (...)
::::::از جمله روایات این موضوع، نقل‌هایی است که بر آشنایی امیرالمؤمنین{{ع}} از زمان شهادت و قاتل خود دلالت دارند. بنا بر این روایات، امیرالمؤمنین{{ع}} به‌خوبی ابن‌ملجم ملعون را می‌شناختند و از اینکه او قاتل ایشان است، خبر داشتند؛ اما او را برای کار نکرده، مؤاخذه نفرمودند و از قضا و قدر الهی فرار نکردند. این‌گونه تعابیر، الزام بر نادیده گرفتن علوم ویژه و موهبتی را می‌رساند. (...)
::::::از مجموع روایات یاد‌شده این نتیجه به ‌دست می‌آید که [[ائمه]]{{عم}} در مصادیق یاد‌شده، ملزم به نادیده گرفتن علومشان بودند؛ نه عمل مطابق آن علوم. گفته شد که مقصود از این الزام، اعم از الزام فقهی و اخلاقی است و با اختیار آنان منافات ندارد. آنان با آگاهی از برخی امور پنهان از دیگران، به گونه‌ای عادی به قضاوت می‌پرداختند؛ از شهادت (کشته شدن در راه خدا) دوری نمی‌کردند؛ افراد را برای جرم‌هایی که در آینده مرتکب می‌شدند، مؤاخذه نمی‌کردند؛ و با وجود [[آیا علم به خطورات قلبی یا ضمائر و نهان آدمیان علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)|آگاهی از نیت‌ها و باطن افراد]]، رفتاری عادی با آنان داشتند. در مباحث پیشین اشاره شد که [[ائمه]]{{عم}} حقایقی را می‌بینند که دیگران نمی‌بینند و علومی داشته‌اند که دیگران ندارند؛ برای نمونه، آنان از ایمان و کفر و درجات افراد مختلف آگاه بودند؛ اما چنین علومی باعث نمی‌شد که این حقیقت را در رفتار خود با آنان آشکار کنند و مثلاً با آنان رفتاری خشن داشته باشند. افراد با حالات روحی متفاوت نزد ایشان رفت‌و‌آمد می‌کردند؛ اما [[ائمه]]{{عم}} جز در مواردی که بیانگر نکته‌ای خاص بوده است، به احوال پنهان آنان اشاره نمی‌کردند و برخوردی عادی با آنان داشتند. این شواهد نشان می‌دهند که آنان ملزم نبودند مطابق این علوم خود عمل کنند؛ بلکه ملزم بودند ـ جز در مواردی که مصلحتی خاص وجود دارد ـ مطابق ظاهر عمل کنند. به عبارت دیگر، می‌توان گفت که در این‌گونه موارد، امام دو علم دارد: علم به باطن یک مطلب که لوازم خود را دارد؛ و علم به تکلیف خود در آن خصوص. امام به تکلیف خود عمل می‌کند. تکلیف او با تکلیف حالت‌های عادی افراد متفاوت است. به این مثال توجه فرمایید: یک مسلمان با یک کافر رفتاری خاص دارد که چگونگی آن را دستورهای دینی معین کرده است؛ اما همین مسلمان، اگر به کفر باطنی یک فرد به‌ظاهر مسلمان علم پیدا کند، نمی‌تواند با او همانند کفار رفتار کند؛ بلکه او منافقی است که به دستور شرع از برخی احکام مسلمانان، مانند حرمت کشتن، جواز ازدواج، و ارث بردن از بستگان مسلمان بهره‌مند است که این حقوق باید درباره او رعایت شوند. تکلیف یک مسلمان در این حالت، با تکلیف همو در برخورد با یک کافر، متفاوت است. وظیفه او در این نمونه، رعایت ظاهر است. امام معصوم{{ع}} نیز این‌گونه است. او اگر‌چه از حقایقی بسیار آگاه است، اما علم دیگری نیز دارد و آن اینکه در این حالت باید علم به باطن افراد را نادیده بگیرد. بنابراین لازم است مطابق علم دوم خود عمل کند که او را به نادیده گرفتن دانش اولش ملزم می‌سازد»<ref>[[علوم برگزیدگان (کتاب)|علوم برگزیدگان]]؛ ص۳۲۸.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۲. آقای موسوی (پژوهشگر دانشگاه قم)؛}}
[[پرونده:11954.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[سید علی موسوی|موسوی]]]]
::::::آقای '''[[سید علی موسوی]]''' در پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد خود با عنوان''«[[تبیین و بررسی گستره علم امام از دیدگاه علامه طباطبایی و امام خمینی (پایان‌نامه)|تبیین و بررسی گستره علم امام از دیدگاه علامه طباطبایی و امام خمینی]]»'' در این‌باره گفته است:
::::::«این گونه علم که به عنایت خداوند می‌باشد؛ علمی است که متعلق قضای الهی شده است و این علم تخلف ناپذیر است و امکان ندارد در این علم خطا رخ دهد. [[علامه طباطبایی]] بیان می‌دارد که علمی که خداوند به [[امام]]{{ع}} عطا می‌کند، به یقین محقق خواهد شد و هیچ‌گونه تخلفی در آن راه ندارد. بنابراین علمی که محقق خواهد شد و هیچ گونه عملی تأثیری در وقوع آن نخواهد داشت؛ هیچ گونه تکلیفی بر متعلق این علم نمیباشد و او مورد تکلیف نمی‌باشد؛ چرا که علم خداوند تغییرناپذیر است. پس [[امام]] متعلق تکلیف، قرار نمی‌گیرد؛ چرا که تکلیف آن گاه معنا دارد که امکان عمل و ترک عمل وجود داشته باشد، ولی اگر فعل و ترک فعل در اختیار مکلف نباشد و فعل قطعاً محقق شود؛ دیگر تکلیف دارای معنا نمی‌باشد و او مورد تکلیف نمی‌باشد؛ چرا که علم خداوند تغییرناپذیر است. [[امام]] متعلق تکلیف نیست؛ چرا که تکلیف آن گاه معنا دارد که امکان عمل و ترک عمل وجود داشته باشد ولی اگر فعل و ترک فعل در اختیار مکلف نباشد و فعل قطعاً محقق شود؛ دیگر تکلیف دارای معنا نمیباشد همان گونه که عالمه طباطبایی در عبارات خود به بیان آن میپردازد: این علم تأثیری در عمل و ارتباطی با تکلیف ندارد. نکتهای که باید به سوی آن عطف توجه کرد این است که این گونه علم موهبتی، به موجب ادله عقلی و نقلی که آن را اثبات می‌کند قابل هیچ گونه تخلف نیست و تغییر نمی‌پذیرد و سر مویی به خطا نمی‌رود و به اصطلاح، علم است به آن چه در [[لوح محفوظ]] ثبت شده است و آگاهی است از آن چه قضای حتمی خداوندی به آن تعلق گرفته. و الزمه این مطلب این است که هیچ گونه تکلیفی به متعلق این علم از آن جهت که متعلق این گونه علم است و حتمی الوقوع می‌باشد. تعلق نمی‌گیرد و هم چنین قصد و طلبی از انسان با او ارتباط پیدا نمی‌کند، زیرا تکلیف همواره از راه امکان به فعل تعلق می‌گیرد و از راه این که فعل و ترک هر دو در اختیار مکلفند، فعل یا ترک خواسته می‌شود؛ و [[امام]]، از جهت ضروری الوقوع و متعلق قضای حتمی بودن آن محال است مورد تکلیف قرار گیرد. بنابراین [[امام]]{{ع}} که دارای این علم می‌باشد متعلق تکلیف قرار نمی‌گیرد؛ چرا که تکلیف زمانی می‌تواند باشد که در آن امکان انجام فعل و ترک فعل وجود داشته باشد. حال آن که علم خدا علمی است ضروری الوقوع و تخلف ناپذیر که واقع شدنی است. این مطلب، مطلب درستی است، اگر خداوند بفرماید که کاری که توان بر انجام دادن و ندادن آن وجود دارد انجام ده یا مده؛ چرا که در آن اختیار وجود دارد اما این امر صحیح نمی‌باشد که خداوند بفرماید کاری را که به موجب قضای الهی و علم ضروری الوقوع قطعاً واقع شدنی است انجام بده یا مده؛ چرا که در این مورد امر و نهی بی اثر می‌باشد و امری لغو و بیهوده است که ساحت خداوند منزه از آن ست. در یک نتیجه‌گیری کلی حاصل بیانات [[علامه طباطبایی]] در مورد رابطه علم وحیانی [[امام]] و تکلیف ایشان را می‌توان در این نوشته‌های [[علامه طباطبایی]] مشاهده نمود: این علم موهبتی [[امام]] اثری در اعمال او و ارتباطی با تکالیف خاصه او ندارد و اصولاً هر امر مفروظ از آن جهت که متعلق قضاء حتمی و حتمی الوقوع است، متعلق امر و نهی یا اراده و قصد انسانی نمی‌شود<ref>محمد حسین طباطبایی، بحثی کوتاه درباره علم امام؛ هفده رساله فارسی، تصحیح و تحقیق رضا استادی، ص:۱۱۱.</ref>»<ref>[[تبیین و بررسی گستره علم امام از دیدگاه علامه طباطبایی و امام خمینی (پایان‌نامه)|تبیین و بررسی گستره علم امام از دیدگاه علامه طباطبایی و امام خمینی]]، ص۷۱.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۳. آقای دکتر ملازاده (عضو هیئت علمی دانشگاه قرآن و حدیث)؛}}
[[پرونده:11345.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[محمد هادی ملازاده|ملازاده]]]]
آقای دکتر [[محمد هادی ملازاده]] در مقاله ''«[[نقد کتاب عصای موسی در مسأله نفی آگاهی ائمه از جزئیات وفات خود (مقاله)|نقد کتاب عصای موسی در مسأله نفی آگاهی ائمه از جزئیات وفات خود]]»'' در این‌باره گفته‌است:
::::::«از نظر شیعه، [[امام]]{{ع}} در امور دنیوی و سیاسی و اجتماعی باید به علم عادی خود عمل کند، نه به علم [[امامت]] که او را از آینده امور آگاه می‌گرداند. این که فقها و اصولیون شیعه فرموده‌اند که علم نور است و قطع حجت است و باید تبعیت شود و اگر تبعیت نشود، مسئولیتش به گردن قاطع است، در مورد علوم و قطع‌های عادی است؛ علوم لدنی و فوق عادی [[امامت]] و حکم آن‌ها و این که کجا باید بر اساس آن عمل کرد و کجا نباید، در حوزۀ فهم و معرفت فقیهان و عالمان نیست و خود [[امام]]{{ع}} است که این را به [[الهام]] الاهی تشخیص می‌دهد. بنابراین، اگر [[پیامبر|پیغمبر]] یا [[امام]]{{ع}} به علم لدنی شکست مسلمین را در جنگی بدانند، نه به این علم عادی و به وظیفۀ ظاهری‌شان عمل کنند مسئولیت شهادت ایشان و خاک و خون کشیده شدن مسلمین با خود آنها نیست»<ref>[http://toraath.com/index.php?name=Sections&req=viewarticle&artid=195 نقد کتاب عصای موسی در مسأله نفی آگاهی ائمه از جزئیات وفات خود، فصلنامه پژوهش دینی (شماره ۲۰، بهار و تابستان ۱۳۸۹)، ص۱۰۴]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۴. آقای نباتی (پژوهشگر مؤسسه کیهان)؛}}
[[پرونده:9030760879.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[محمد نباتی]]]]
آقای [[محمد نباتی]] در مقاله ''«[http://kayhan.ir/fa/news/25263 علوم سه‌گانه در اصول فقه و علم غیب امام]»'' در این‌باره گفته‌است:
::::::«در اصول فقه از سه نوع علم بحث می‌شود:
:::::#علمی که حجت نیست مانند قیاس، ظن غیر معتبر و مانند آنها.
:::::#علمی که حجت است که همان علم متعارف و اطمینان آور است.
:::::#علم ملکوتی که فوق حجت است و از طریق علم شهودی و وحیانی و مانند آنها به‌دست می‌آید.
::::::قسم سوم که به حوزه غیب تعلق می‌گیرد، در حوزه فقه و اجتماع راه نمی‌یابد و تنها از میان سه علم می‌توان گفت که علم عرفی ملاک فقه و اجتماع است. بر اساس روایتی از [[پیامبر]]{{صل}}، فقیهان و اولیای امور می‌بایست بر اساس علم عرفی و متعارف، حکم فقهی و یا قضاوت کنند. پیامبر می‌فرماید: {{عربی|اندازه=155%|«إنّما أقضی بینکم بالبیّنات و الأیمان بَعْضُکُمْ أَلْحَنُ بِحُجَّتِهِ مِنْ بَعْضٍ فَأَیُّمَا رَجُلٍ قَطَعْتُ لَهُ مِنْ مَالِ أَخِیهِ شَیْئاً فَإِنَّمَا قَطَعْتُ لَهُ بِهِ قِطْعَهً مِنَ النَّار‏»}}<ref>ای مردم! تنها من در میان شما طبق گواهی گواهان و سوگندها دادرسی می‌کنم و چه بسا باشد که برخی از شما از برخی دیگر بهتر دلیل می‌آورد؛ بنابراین، هر‌فردی که من از مال برادرش چیزی را برای او به واسطه بیّنه یا سوگند دروغ جدا کنم، تنها برای او، قطعه‌ای از آتش جدا کرده‌ام؛ من تنها بر اساس سوگند و اقامه شواهد و گواهی، در میان شما به داوری می‌پردازم</ref>. بر این اساس، پیامبر و معصومان براساس علم ملکوتی و شهودی و غیبی و علم لدنی، قضاوت و داوری و حکم نمی‌کنند. در حالی که بر اساس آیاتی از قرآن چون آیه ۱۰۵ سوره توبه آنان از غیب با خبر هستند. خداوند می‌فرماید: {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۱۰۵ سوره توبه علم غیب معصوم را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|وَقُلِ اعْمَلُواْ فَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَرَسُولُهُ وَالْمُؤْمِنُونَ]]}}﴾}}<ref>«بگو هر کاری بکنید پس به تحقیق خداوند و رسولش و مومنان (چهارده معصوم) آن عمل شما را می‌بینند»</ref>. یعنی خداوند همان زمان که عمل می‌کنید، آن را می‌بیند و همچنین پیامبر و معصومان همان زمان می‌بینند. این سین به معنای تسویف و تأخیر نیست بلکه به معنای تحقیق است. بنابراین، نمی‌توان گفت که امامان معصوم یعنی همان مؤمنان که عمل هر کسی را می‌بینند علم غیب نمی‌دانند، اما با این وجود آنان موظف هستند که به علم ظاهر و متعارف حکم و عمل کنند؛ چنانکه حضرت سلیمان نیز این‌گونه حکم می‌کرد، هرچند علم غیب داشت اما منتظر هدهد ماند تا بیابد و گزارش علت فقدان خود را بدهد و هدهد هم بگوید: {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|أَحَطتُ بِمَا لَمْ تُحِطْ بِهِ}}﴾}}<ref>«من به چیزی احاطه علمی یافتم که تو بدان احاطه علمی نیافتی»سوره توبه آیه۲۲</ref>.
::::::پس [[علمِ غیب]] ملکوتی امام یک اصل اعتقادی صحیح و قطعی است و این علوم برخلاف علوم عادی و متعارف فوق حجت در اصطلاح اصولی است و امام با آنکه علم به زهر و شمشیر دارد ولی بر اساس دستور خداوندی عمل می‌کند چرا که برایش حجت شرعی نیست که بر اساس علم ملکوتی خود عمل و حکم کند. از همین روست که موسی مأمور به شریعت بود و خضر مأمور به ملکوت و باطن. بر همین اساس حضرت موسی اعتراض می‌کرد؛ زیرا مأمور به شریعت و ظاهر بود و دستوری نداشت که بر خلاف آن عمل کند. هر چند که به یک معنا یک دستور کلی به شکل ضرورت همراهی با خضر و اطاعت از وی برای یادگیری را داشت؛ ولی به دلیل آنکه مأمور به شریعت بود اعتراض می‌کرد. پس امامان با آنکه علم غیب می‌دانستد و شهید شدن خود را می‌دیدند، ولی مأمور نبودند که بر اساس آن علم عمل کنند. از این رو [[امام علی]]{{ع}} به مسجد می‌رود و [[امام حسین]]{{ع}} به کربلا»<ref>[http://kayhan.ir/fa/news/25263 وبگاه کیهان]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۵. آقای زرین‌جویی (پژوهشگر دانشگاه قم)؛}}
[[پرونده:11980.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[عین الله زرین جویی|زرین جویی]]]]
::::::آقای '''[[عین‌الله زرین‌جویی]]'''، در پایان‌نامه کارشناسی ارشد ''«[[مسئله علم امام در آثار دانشمندان معاصر شیعی (پایان‌نامه)|مسئله علم امام در آثار دانشمندان معاصر شیعی]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«یکی از ویژگی‌هایی که برای [[علم لدنی]] [[امام]] برشمرده‌اند این است که تکلیف‌آور نیست و [[امام]] نیز تکالیف خود را بر اساس آن انجام نمی‌دهد مگر به اذن الهی در بعضی از موارد مثل اظهار کرامت و غیره برای اثبات [[امامت]] خود و به وجود آمدن شبهاتی حول [[علم غیب]] [[امام]] از جمله اینکه با وجود چنین علمی بعضی از افعال معصوم چگونه قابل توجیه است؟ مثل اینکه [[حضرت امیر]]{{ع}} چگونه با وجود آگاهی از قصد قاتلین برای اقامه نماز در مسجد حاضر شدند؟ یا اینکه [[سیدالشهدا]]{{ع}} اگر از فرجام قیام خویش آگاه بودند چرا دست به قیام زدند؟ همچنین خوردن غذا و نوشیدنی مسموم توسط ایشان با وجود چنین علمی چگونه ممکن است؟ آیا این کار القاء در تهلکه نیست که از آن نهی شده است؟ باعث ایجاد بحث‌ها و مناظرات دینی فراوان گشت. در این میان عده‌ای از نویسندگان بر اساس بعضی از نظریات متقدمین همچون شریف مرتضی و ... سعی در به دست دادن تفسیری از [[علم امام]] داشتند که بتواند پاسخگوی این شبهات باشد. در این تلقی [[علم امام]] از امور غیبی مانند علم به شهادت و نظایر آن در حد وسیعی منتفی شده و اطلاع بر [[غیب]] به صورت محدود در جایی که خدا بخواهد ثابت گشته است.
::::::از جمله طرفداران این تلقی مرحوم [[صالحی نجف آبادی]] در کتاب شهید جاوید بودند که در مقدمه به اثر او و بحث‌های مفصلی که به وجود آورد اشاره شد. در مقابل ، کثیری از عالمای بزرگ معاصر برای جواب به این سنخ از شبهات با استمداد از معارف قرآن و روایات معصوم{{عم}} هرگونه تناقضی بین علم گسترده [[امام]] از جمله علم به شهادت خویش را منتفی دانستند و بر اساس توضیح انواع و اقسام [[علم امام]] با توجه به روایات فراوان که قابل چشم‌پوشی نبود و همچنین توضیح مفهوم اصیل و قرآنی ولایت و کیفیت این [[ولایت]] به عنوان منشا علوم و تصرفات و معجزات [[امام]] به این شبهات پاسخ دادند. از جمله در راس این علما می‌توان از [[علامه طباطبایی]] نام برد. و كثیری دیگر از علما با مبانی کلامی و معرفتی خود به این شبهات پاسخ دادند که در این نوشتار به بعضی از این آثار استناد شده است. [[علامه طباطبایی]] بین [[علم امام]] در حالت عادی و علم او در مقام نورانیت فرق گذاشته و معتقدند که این علم هیچ ارتباطی با تکالیف [[امام]] ندارد و در ادامه به علل این واقعیت اشاره می‌کنند.
::::::ایشان تکلیف آور نبودن این سنخ از علم را لازمه این علم می‌داند زیرا این علم ثبت در [[لوح محفوظ]] خداست و قضای حتمی است. بیان ایشان در این باره این است که:"این علم تاثیری در عمل و ارتباطی با تکلیف ندارد. نکته‌ای که باید به سوی آن عطف توجه کرد این است که این گونه علم موهبتی به موجب ادله عقلی و نقلی که آن را اثبات می‌کند قابل هیچ‌گونه تخلف نیست و تغیر نمی‌پذیرد و سر مویی به خطا نمی‌رود و در اصطلاح علم است به آنچه در [[لوح محفوظ]] ثبت است و آگاهی است از آنچه قضای حتمی خداوند به آن تعلق گرفته. و لازمه این مطلب این است که هیچ‌گونه تکلیفی به متعلق این گونه از علم از آن جهت که متعلق این گونه علم است و حتمى الوقوع است تعلق نمی‌گیرد و همچنین قصد و طلبی از انسان با آن ارتباط پیدا نمی‌کند، زیرا تکلیف همواره از راه امکان به فعل تعلق می‌گیرد و از راه اینکه فعل و ترک هر دو در اختیار مكلف اند فعل یا ترک خواسته می‌شود و [[امام]] از جهت ضروری الوقوع و حتمی بودن آن محال است مورد تکلیف قرار بگیرد" پس از نظر [[علامه طباطبایی]] خصوصیت این علم است که تکلیف‌آور نیست»<ref>[[آگاهی امامان از غیب (کتاب)|آگاهی امامان از غیب]]، ص۷۱- ۷۲.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۶. پژوهشگران وبگاه پرسمان؛}}
[[پرونده:9030760879.jpg|100px|right|بندانگشتی|]]
'''[http://www.porseman.org/q/vservice.aspx?logo=images/right.jpg&id=119001 پژوهشگران وبگاه پرسمان]'''، در پاسخ به این پرسش آورده‌اند:
:::::*«در مورد علم [[امامان]]{{عم}} نکاتی را باید مد نظر قرار داد: یکم: [[پیامبر خاتم|پیامبر]]{{صل}} و [[ائمه|ائمه اطهار]]{{عم}} در مسائل عادی، فردی و امور اجتماعی، موظّف به استفاده از علم عادی بوده‌اند. از این رو همواره در این گونه مسائل، از طرق معمولی تحقیق و کسب آگاهی نموده و بر اساس برآینده‌ای آن عمل می‌کردند. سر این مسأله نیز آن است که آنان الگوی بشریت‌اند و اگر در مسیر زندگی و حرکت‌های اجتماعی، راهی غیر از این بپویند، دیگر جنبه اسوه بودن خود را از دست خواهند داد و جهانیان به بهانه آن که آنان با علم لدنی عمل می‌کرده‌اند، از حرکت‌های سازنده، انقلابی و اصلاحی باز خواهند ایستاد. دوم: برخی بر این عقیده‌اند که علم غیب برای [[پیامبر خاتم|پیامبر]]{{صل}} و [[امامان]]{{عم}} شأنی است؛ یعنی، چنان نیست که همواره هر چیزی را بالفعل بدانند؛ بلکه اگر بخواهند از طریق غیبی بدانند، خواهند دانست و یا اگر خدا بخواهد، علم چیزی را در اختیار آنان قرار خواهد داد. سوم: علم غیب گاهی به واقع محتوم و تغییر ناپذیر تعلق می‌گیرد. بنابراین بعضی از چیزهایی که [[پیامبر]]{{صل}} و [[امامان]]{{عم}} از طریق غیبی می‌دانند، همان چیزی است که حتما واقع خواهد شد؛ مانند کسی که از عمارت بسیار بلندی پرتاب گردیده و در بین راه می‌داند که به سرعت به زمین اصابت خواهد کرد. این گونه آگاهی چیزی نیست که با آن بتوان تغییری ایجاد نمود و سرنوشت چیزی را تغییر داد. به عبارت دیگر، گاهی علم به صورت تعلیقی و شرطی است؛ مثل اینکه انسان بداند اگر از منزل بیرون رود تصادف خواهد کرد. این قضیه‌ای شرطی است و فرد ممکن است با بیرون نرفتن از منزل، خود را حفظ کند؛ ولی اگر بداند که در روز معینی فلان حادثه برای او اتفاق خواهد افتاد و چیزی اختیاری در دگرونی آن دخیل نیست، آیا باز هم خواهد توانست از بروز آن جلوگیری نماید؟ علم ائمه به بسیاری از امور مانند کیفیت شهادت خود و ... می‌تواند از این نوع نیز تفسیر شود»<ref>[http://www.porseman.org/q/vservice.aspx?logo=images/right.jpg&id=119001 وبگاه پرسمان]</ref>.
:::::*«[[معصوم]]{{ع}} به اذن خدا از غیب باخبر است و از همه آنچه در مصالح امت اسلامی دخالت دارد، آگاه است. با این حال، باید توجه داشت که: سنت خداوندی چنین اقتضا می‌کند که [[معصومان]]{{عم}} هم، مانند انسان‌های دیگر، آزموده شوند و مورد امتحان واقع گردند. بنابراین، نباید بی حساب و در هر موردی بویژه در پی منافع شخصی از این علم استفاده کنند و به بیان دقیق‌تر در پاره‌ای موارد مثل امور شخصی یا موارد اجتماعی که باید نقش الگویی از نظر روش برای دیگران داشته باشند به استفاده از این علم مأمور نیستند و باید بر اساس علم ظاهری و معمولی عمل نماید. مثلا اگر فردی چیزی را از او سرقت کرد باید به دادگاه و نزد قاضی رود و شاهد و دلیل برای مدعای خود اقامه نماید، دقیقا همان کاری را که [[امام علی]] {{ع}} در مورد مرد یهودی که افسار اسب او را دزدیده بود، انجام داد و نباید از علم غیبی خود در این مورد استفاده کنند. البته گاه برای یاری دین خدا از غیب کمک می‌گرفتند ولی اصل بر این بود که در جریان امور عادی از علم غیب استفاده نکنند. در واقع، آنان به اذن و اراده خداوند است که از علم غیب آگاه می‌شوند و موقع و چگونگی استفاده از آن نیز به خواست و اراده خداوند است. از سوی دیگر، علم غیب تکلیف آور نیست؛ یعنی اگر انسان از راه شرایط حجت و مانند آن، تحصیل علم کرد، در برابر آن تکلیف دارد و باید آن را بکار گیرد و به دیگران نیز آموزش دهد؛ اما علم بدست آمده از ناحیه غیب تکلیف آور نیست و دارنده مکلف نیست از آن استفاده نماید و به دیگران نیز منتقل نماید»<ref>[http://www.porseman.org/q/show.aspx?id=106688 وبگاه پرسمان]</ref>.
::::::*بر اساس احادیث و روایات شیعى، [[امامان]]{{ع}} از [[علم غیب]] موهبتى از سوى خداوند بهره‌مندند. خداوند متعال مى‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|عَالِمُ الْغَيْبِ فَلا يُظْهِرُ عَلَى غَيْبِهِ أَحَدًا إِلاَّ مَنِ ارْتَضَى مِن رَّسُولٍ}}﴾}}<ref> او دانای نهان است پس هیچ کس را بر نهان خویش آگاه نمی‌کند جز فرستاده‌ای را که بپسندد که پیش رو و پشت سرش، نگهبانانی می‌گمارد؛ سوره جن، آیه: ۲۶ - ۲۷.</ref> این آیه نشان مى‌دهد که [[علم غیب]] اختصاص به خداوند دارد و کسى جز خدا آن را نمى‌داند. اما ممکن است [[پیامبر]]{{صل}} با رضایت پروردگار متعال، بداند و نیز ممکن است دیگر انسان‌ها از سوى خدا و یا به تعلیم پیامبران، از آن آگاهى یابند.
::::::[[علم غیب]] [[امامان]]{{ع}} بر دو گونه تصور می‌شود:
:::::# از درون و بدون تعلیم الهی، آگاه باشند.
:::::# خدای آگاه، به پیامبران تعلیم کرده باشد و [[امامان]] نیز هر کدام از امام قبل، و سرانجام از پیامبر آموخته باشند و یا خداوند از راه دیگری به آنان تعلیم کرده باشد.
::::::دانشمندان شیعه همگی تصریح کرده‌اند که آگاهی [[پیامبر]] و [[امام]] از غیب، ذاتی و بدون تعلیم الهی نیست و به گونه دوم؛ یعنی به تعلیم الهی است و کسانی که علم [[امامان]]{{ع}} را ذاتی و بدون تعلیم الهی بدانند و علم آنان را به گونه علم الهی بدانند از « غلاه» <ref>غلاه، کسانی که [[امامان]]{{ع}} را از حدود موجود امکانی خارج دانسته و برخی از صفاتی را که اختصاص به خدا دارد بر آنان ثابت می‌دانند.</ref> به شمار می‌آیند و اصولاً این عقیده مستلزم شرک می‌باشد، با مراجعه به روایات و گفته‌های دانشمندان بزرگ روشن می‌شود که در زمان پیامبران گرامی‌و [[امامان معصوم]]{{عم}} و نیز در دوره‌های بعد، گاهی از واژه [[علم غی]] علم ذاتی و بدون تعلیم الهی فهمیده می‌شده است، از این جهت در آیات و روایات و نیز در کلمات دانشمندان مکرراً تصریح شده است که آگاهی [[پیامبر]] و [[امام]] از غیب، ذاتی نیست، بلکه به تعلیم الهی از راه وحی و غیره و یا آموختن از [[پیامبر]] و [[امام]] قبل است و اگر در برخی از احادیث آگاهی از غیب آنان نفی شده است، مقصود این نوع از [[علم غیب]] است.
::::::اینک متن برخی از روایات و گفتارهای دانشمندان:
:::::# بعد از پایان جنگ جمل، [[علی]]{{ع}} در بصره خطبه‌ای خواند و در ضمن آن، از برخی حوادث آینده خبر داد یکی از یاران آن حضرت با تعجبی فراوان، به ایشان گفت: آیا به شما [[علم غیب]] داده شده؟ و این جمله اشاره به این بود که [[علم غیب]] اختصاص به خدا دارد، زیرا خدا است که ذاتاً از همه چیز آگاه است. آن گرامی‌در پاسخ او خندید و گفت: اینکه من از حوادث آینده خبر می‌دهم [[علم غیب]] یعنی ذاتی و بدون تعلیم الهی نیست بلکه به وسیله [[پیامبر خدا]]{{صل}} به من تعلیم شده است<ref>نهج البلاغه خطبه صدو بیست و چهار، شرح نهج البلاغه ابن میثم.</ref>.
:::::#[[یحیی بن عبداالله بن الحسن]] به [[امام هفتم]]{{ع}} گفت: فدایت شوم گروهی از مردم عقیده دارند که شما [[علم غیب ]] دارید. حضرت در پاسخ او فرمود: نه به خدا سوگند آنچه ما می‌دانیم از [[پیامبر خدا]]{{صل}} به ما رسیده و از آن حضرت آموخته‌ایم.
:::::# شیخ بزرگوار [[محمد بن نعمان مفید]] می‌نویسد: کسی را می‌توان به طور مطلق دارای صفت "عالم به غیب" دانست که علم او ذاتی باشد و از کسی نیاموخته باشد و علم هیچ کس جز خداوند بزرگ ذاتی نیست و از این رو شیعه معتقد است که نباید درباره [[امامان]]{{عم}} به طور مطلق گفته شود، بلکه باید توضیح داده شود که علم آنان مستفاد از [[امام]]{{ع}} قبل و از [[پیامبر]]{{صل}} و سرانجام به تعلیم الهی است<ref>اوائل المقالات ص:۳۸؛ بحار الأنوار؛ ج۱۰، ص ۲۶.</ref>.
:::::#مفسر عالیقدر جهان اسلام مرحوم [[شیخ طبرسی]] می‌نویسد: به عقیده شیعه کسی را می‌توان با جمله "عالم به غیب" توصیف کرد که همه غیب‌ها را بداند و علم او ذاتی باشد و هیچ کس جز خدا این چنین نیست و اما خبرهای غیبی فراوانی که دانشمندان شیعه و سنی از [[امام علی|علی]]{{ع}} و سایر [[امامان]]{{عم}} نقل کرده‌اند همه از [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} به آنان رسیده و [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} نیز از خداوند آموخته است<ref>مجمع البیان: ج۳، ص ۲۶۱ و ج۵ ص ۲۰۵.</ref>.
:::::#[[رشید‌الدین محمد بن شهر آشوب مازندانی]] می‌نویسد: [[پیامبر]]{{صل}} و [[امام]]{{ع}} از غیب آگاهی دارند اما نه به این معنی که علم آنان ذاتی باشد بلکه خداوند، بخشی از [[علم غیب]] را به آنان آموخته است، و عقیده به این که علم آنان ذاتی است و با علم خدا تفاوتی ندارد مستلزم شرک می‌باشد<ref>متشابهات القرآن،ص ۲۱۱.</ref>.
:::::#[[کمال الدین ابن میثم بحرانی]] می‌نویسد: منظور از علم غیبی که جز خدا نمی‌داند علم غیبی است که بدون تعلیم و آموختن باشد و [[علم غیب]] بدون تعلیم، اختصاص به خدا دارد و جز خدا هر کس آگاهی از غیب پیدا کند به تعلیم الهی بوده است<ref>شرح نهج البلاغه ابن میثم؛ ج ۱، ص۸۴ و ج۳، ص۱۴۰.</ref>.
:::::#[[ابن ابی الحدید معتزلی]] می‌نویسد: ما انکار نمی‌کنیم که در میان افراد بشر اشخاصی باشند که از غیب خبر بدهند اما می‌گوییم آگاهی آنان از غیب، مستند به خداوند است و خداوند وسیله آگاه شدن آنان را از غیب فراهم می‌آورد<ref>شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید؛ ج ۱، ص ۴۲۷.</ref>.
:::::#[[فضل بن روزبهان]] همان دانشمند سنی که در اواخر سده نهم و اوائل دهم می‌زیسته، با همه تعصبش در کتاب « ابطال نهج الباطل» می‌نویسد: روا نیست درباره کسی گفته شود: [[علم غیب]] دارد، آری، خبر دادن از غیب به تعلیم الهی جایز است و راه این تعلیم یا [[وحی]] است و یا [[الهام]]، البته نزد کسی که [[الهام]] را یکی از راههای آگاهی از غیب می‌داند. <ref>دلائل الصدق مظفر:۳۴۳.</ref>.
:::::#علامه مرحوم شیخ [[محمد حسین مظفر]] می‌نویسد: علم خدا ذاتی است و علم [[امامان]]{{ع}} به تعلیم الهی است و هیچ کس نباید توهم کند که علم [[امامان]]{{ع}} مانند علم خدا است، پس مانعی ندارد که بگوییم [[امامان]]{{ع}} ذاتاً [[علم غیب]] ندارند اما به تعلیم الهی، از غیب آگاهی دارند<ref>علم الامام: ۴۷.</ref>.
:::::#[[علامه طباطبائی]] در تفسیر "المیزان" می‌نویسد: خداوند ذاتاً از غیب آگاه است و هر کس جز او از غیب آگاه باشد به تعلیم او خواهد بود و هر جا [[پیامبر]]{{صل}} آگاهی خود از غیب را انکار می‌کند و می‌گوید: [[علم غیب]] ندارم معنای آن این است که مستقلاً و ذاتاً عالم به غیب نیستم و هر چه می‌دانم از جانب خدا به من آموخته شده است<ref>المیزان: ج۲۰ ص ۱۳۱ - ۱۳۲.</ref>.
::::::علم [[امامان]]{{عم}} نسبت به امور غیبى متکى به علم و اراده پروردگار است. آنجا که خدا بخواهد آنها مى‌دانند، <ref>تفسیر نمونه، ج ۱۰، ص ۷۳.</ref>. به تعبیر دیگر، [[علم غیب]] به طور ذاتى و استقلالى اختصاص به خدا دارد و غیر از او هیچ کس مستقلاً هیچ گونه آگاهى از غیب ندارد و [[ائمه]]{{عم}} هر چند دارند از ناحیه خداست. و با الطاف و عنایت اوست. و جنبه تبعى دارد. و امّا این که چرا علم به قیامت مخصوص ذات خداست و هیچ کس حتّى پیامبران هم از آن گاه نیستند. چنان که خداوند فرموده است. {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[با توجه به آیه ۱۸۷ سوره اعراف آیا پیامبر خاتم به زمان قیامت علم دارد؟ (پرسش)|إِنَّمَا عِلْمُهَا عِندَ رَبِّي لاَ يُجَلِّيهَا لِوَقْتِهَا إِلاَّ هُوَ]]}}﴾}}<ref>دانش آن، تنها نزد پروردگار من است؛ هیچ کس جز او در زمان آن از آن پرده بر نمی‌دارد؛ سوره اعراف، آیه ۱۸۷.</ref>. پاسخ این است که، عدم آگاهى از وقوع رستاخیز به ضمیمه ناگهانى بودن و با توجه به عظمت ابعاد آن سبب مى شود که هیچگاه مردم قیامت را دور ندانند و همواره در انتظار آن باشند، به این ترتیب خود را براى نجات در آن آماده سازند، و این عدم آگاهى اثر مثبت و روشنى در تربیت نفوس و توجه آنها به مسئولیت‌ها و پرهیز از گناه خواهد داشت <ref>تفسیر نمونه، ج ۷، ۴۳.</ref><ref>[http://www.porseman.org/q/vservice.aspx?logo=images/right.jpg&id=121961 وبگاه پرسمان]</ref>.
::::::پیشوایان ما وظیفه نداشتند در تمام موارد طبق علومی که از راههای غیر عادی برای آنها حاصل می‌شد عمل کنند بلکه تکالیف دینی آنها همواره بر طبق علومی بوده که از مجاری عادی برای آنها پیدا می‌شده است. مثلا [[پیامبر]]{{صل}} و [[امامان]]{{عم}} منافقین را خوب می‌شناختند و می‌دانستند که آنها ایمان واقعی ندارند ولی هرگز با آنها مثل کفار رفتار نمی‌کردند؛ بلکه از نظر معاشرت و ازدواج و دیگر احکام با آنها مانند سایر مسلمانان رفتار می‌کردند. و همچنین هنگامی که در مسند قضاوت و حل و فصل مشکلات مردم می‌نشستند، مطابق قوانین قضایی اسلام حکم می‌کردند و از علوم غیر عادی خود استفاده نمی‌نمودند»<ref>[http://www.maaref.porsemani.ir/content/%D8%B9%D9%84%D9%85-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B9-%D8%A8%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA وبگاه پرسمان]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۷. پژوهشگران مرکز مطالعات و پاسخ‌گویی به شبهات؛}}
[[پرونده:9030760879.jpg|100px|right|بندانگشتی|]]
'''پژوهشگران [http://www.andisheqom.com/public/application/index/viewData?c=12371&t=qa مرکز مطالعات و پاسخ‌گویی به شبهات]'''، در پاسخ به این پرسش آورده‌اند:
::::::«چون [[پیامبران]] و [[ائمه اطهار]]{{عم}} قرار بود از جنس بشر باشند، و مانند سایر مردم زندگی کنند، در اعمال و معاملات و معاشرت مانند یک بشر عادی بودند، با همین چشم می‌دیدند، با همین گوش می‌شنیدند... بر طبق ظواهر و شواهد داوری می‌کردند، گاهی مشورت می‌کردند، برای معالجه بیماری‌ها به پزشک و در قیمت‌ها به کارشناسان مراجعه می‌کردند.... مصائب و حوادثی بر ایشان اتفاق می‌افتاد با مشکلات مواجه می‌شدند در جنگ ها شکست می‌خوردند، زخمی می‌شدند مسموم می‌شدند... و چون بنا بود مانند مردم عادی زندگی کنند و مانند یک فرد عادی به ارشاد و هدایت بپردازند و مردم نیز با رغبت و اختیار ایمان بیاورند. از [[علم غیب]] استفاده نمی کردند. لکن اگر موضوع حرام و کار زشتی پیش می‌آمد که ارتکاب آن ولو از روی سهو در نظرها قبیح و زشت بود و به مقام [[امامت]] و [[عصمت]] لطمه می‌زند، و یا دانستن یک امری برای اثبات [[امامت]] لازم می‌شد، از پشتوانه های غیبی بهره مند می‌شدند. بنابراین [[پیغمبر]]{{صل}} و [[امام]]{{ع}} می‌تواند به اذن الهی از حوادث و پیش‌آمدها و افعال آینده خودش یا دیگران آگاه شود، لکن این گونه علم، مسیر حوادث را تغییر نمی‌دهد و در افعال و اراده‌ها اثر نمی‌گذارد و منشأ تکلیف قرار نمی‌گیرد»<ref>[http://www.andisheqom.com/public/application/index/viewData?c=12371&t=qa مرکز مطالعات و پاسخ‌گویی به شبهات.]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

==پرسش‌های وابسته==
{{پرسش‌های وابسته}}
{{ستون-شروع|3}}
# [[قلمرو علم معصوم تا چه حدی است؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم تام معصوم امکان عقلی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم تام معصوم با اختیار وی منافات ندارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا اعتقاد به علم تام معصوم شرک نیست؟ (پرسش)]]
# [[آیا اعتقاد به تام علم معصوم امام غلو نیست؟ (پرسش)]]
# [[آیا عدم اعتقاد به علم تام معصوم امام آسیبی به ایمان وارد می‌کند؟ (پرسش)]]
# [[آیا معصوم به تمام موارد قرآن علم دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا قول به محدودیت علم معصوم مانع عقلی یا شرعی دارد؟ (پرسش)]]
# [[چگونه می‌شود معصوم را انسان کامل دانست اما علم او را محدود شمرد؟ (پرسش)]]
# [[آیا معصوم باید علم تام داشته باشد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم تام معصوم ضرورت عقلی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم تام معصوم ضرورت شرعی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا آگاهی معصوم به نحو تام شرطی از شروط امامت است؟ (پرسش)]]
# [[اگر معصوم علم تام دارد پس چه نیازی به وحی است؟ (پرسش)]]
# [[آیا نمونه‌هایی از علم تام معصوم در قرآن موجود است؟ (پرسش)]]
# [[آیا نمونه‌هایی از علم تام معصوم در حدیث موجود است؟ (پرسش)]]
# [[آیاتی که مخالفان علم تام معصوم به آنها استدلال می‌کنند کدام‌اند؟ (پرسش)]]
# [[با وجود آیاتی که علم تام معصوم را نفی می‌کنند چگونه این علم اثبات می‌شود؟ (پرسش)]]
# [[آیاتی که موافقان علم تام معصوم به آنها استدلال می‌کنند کدام‌اند؟ (پرسش)]]
# [[چگونه آیات نافی علم تام معصوم از غیر خدا با آیات مثبت علم تام معصوم برای غیر او قابل جمع هستند؟ (پرسش)]]
# [[آیاتی که مخالفان علم تام معصوم پیامبر خاتم به آنها استدلال می‌کنند کدام‌اند؟ (پرسش)]]
# [[آیا روایاتی وجود دارند که علم تام معصوم را نفی می‌کنند؟ (پرسش)]]
# [[چگونه آیات نافی علم تام معصوم با روایات مثبت علم تام معصوم قابل جمع هستند؟ (پرسش)]]
# [[چگونه روایات نافی علم تام معصوم با روایات مثبت علم تام معصوم قابل جمع هستند؟ (پرسش)]]
# [[دلیل عقلی علم تام پیامبران چیست؟ (پرسش)]]
# [[دلیل قرآنی علم تام پیامبران چیست؟ (پرسش)]]
# [[دلیل حدیثی علم تام پیامبران چیست؟ (پرسش)]]
# [[آیا شاهد تاریخی بر علم تام پیامبران وجود دارد؟ (پرسش)]]
# [[بر فرض اثبات علم تام پیامبران علم تام امامان چگونه ثابت می‌شود؟ (پرسش)]]
# [[دلیل عقلی علم تام امامان چیست؟ (پرسش)]]
# [[دلیل قرآنی علم تام امامان چیست؟ (پرسش)]]
# [[دلیل حدیثی علم تام امامان چیست؟ (پرسش)]]
# [[آیا شاهد تاریخی بر علم تام امامان وجود دارد؟ (پرسش)]]
# [[چرا امامان علم تام معصوم خود را انکار می‌کردند؟ (پرسش)]]
# [[آيا علم تام معصوم تکلیف‌آور است و معصوم را به عمل بر اساس آن موظف می‌کند؟ (پرسش)]]
# [[آیا معصوم از علم تام خود بهره می‌برد؟ (پرسش)]]
## [[آیا معصوم از علم تام خود برای از بین بردن دشمنان خود استفاده نمی‌کند؟ (پرسش)]]
## [[اگر معصومان علم تام داشتند چرا نوآوری یا اختراعی در علوم تجربی یا ساخت دارو و غیره نداشته‌اند؟ (پرسش)]]
# [[اگر معصوم از علم تام خود بهره نمی‌برد پس فایده‌اش چیست؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم محدود معصوم ضرورت عقلی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم محدود معصوم ضرورت شرعی دارد؟ (پرسش)]]
# [[مهم‌ترین مصادیق علم ویژه معصوم کدام‌اند؟ (پرسش)]]
# [[علم به چه مواردی تنها نزد خداست؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم معصوم قابلیت افزایش دارد؟ (پرسش)]]
# [[رابطه علم ویژه معصوم با معجزه و کرامت چیست؟ (پرسش)]]
# [[آیا معجزه به واسطه علم معصوم است؟ (پرسش)]]
# [[دیدگاه‌های دانشمندان مسلمان در باره قلمرو علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه‌های دانشمندان عرفان اسلامی در باره قلمرو علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه‌های دانشمندان فلسفه و حکمت اسلامی در باره قلمرو علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه‌های دانشمندان تفسیر در باره قلمرو علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه‌های دانشمندان حدیث در باره قلمرو علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه دانشمندان اصول دین مکتب امامیه در باره قلمرو علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه دانشمندان اصول دین مکتب معتزله در باره قلمرو علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه دانشمندان اصول دین مکتب اشعریه در باره قلمرو علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه دانشمندان اصول دین مکتب اباضیه در باره قلمرو علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
## [[دیدگاه فرقه وهابیت در باره قلمرو علم معصوم چیست؟ (پرسش)]]
{{پایان}}
{{پایان}}

==[[:رده:آثار علم غیب معصوم|منبع‌شناسی جامع علم غیب معصوم]]==
{{پرسش‌های وابسته}}
{{ستون-شروع|3}}
* [[:رده:کتاب‌شناسی کتاب‌های علم غیب معصوم|کتاب‌شناسی علم غیب معصوم]]؛
* [[:رده:مقاله‌شناسی مقاله‌های علم غیب معصوم|مقاله‌شناسی علم غیب معصوم]]؛
* [[:رده:پایان‌نامه‌شناسی پایان‌نامه‌های علم غیب معصوم|پایان‌نامه‌شناسی علم غیب معصوم]].
{{پایان}}
{{پایان}}
==پانویس==
{{یادآوری پانویس}}
{{پانویس2}}

[[رده:علم غیب معصوم]]
[[رده:پرسش‌های جامع امامت و ولایت]]
[[رده:پرسش‌های علم غیب معصوم]]
[[رده:پرسش‌های علم غیب پیامبر]]
[[رده:(اع): پرسش‌هایی با ۱۸ پاسخ]]
[[رده:(اع): پرسش‌های علم غیب معصوم با ۱۸ پاسخ]]
[[رده:پرسش‌های دارای پاسخ اختصاصی]]
[[رده:پرسش‌های علم معصوم دارای پاسخ اختصاصی]]
[[رده:پاسخ اختصاصی علم معصوم H-V]]

آیا علم به منطق الطیر یا زبان حیوانات علم غیب است و معصوم از آن آگاهی دارد؟ (پرسش)

2019-01-01T16:18:52Z

Basim: حذف رده:پرسش‌های نیازمند ترجمه

{{پرسش غیرنهایی}}
{{جعبه اطلاعات پرسش
| موضوع اصلی = [[علم غیب معصوم (پرسش)|بانک جامع پرسش و پاسخ علم غیب]]
| موضوع فرعی = آیا علم به منطق الطیر یا زبان حیوانات [[علم غیب]] است و [[معصوم]]{{ع}} از آن آگاهی دارد؟
| تصویر = 7626626262.jpg
| اندازه تصویر = 200px
| نمایه وابسته = [[قلمرو علم غیب معصوم (نمایه)|قلمرو علم غیب معصوم]]
| مدخل اصلی = [[علم غیب]]
| موضوعات وابسته =
| پاسخ‌دهنده =
| پاسخ‌دهندگان = [[ناصر مکارم شیرازی|مکارم شیرازی]]؛ [[جعفر سبحانی]]؛ [[سید محمد حسین حسینی طهرانی|حسینی طهرانی]]؛ [[محمد جواد فاضل لنکرانی|فاضل لنکرانی]]؛ [[محمد شهبازیان|شهبازیان]]، [[سید محمد فائز باقری|باقری]]؛ [[عزالدین رضانژاد|رضانژاد]]؛ [[رمضان‌علی رفیعی|رفیعی]]؛ [[محمد مشکی|مشکی]]؛ [[محمد صادق عظیمی|عظیمی]]؛ [[عبدالرضا حمادی|حمادی]]
}}
''' آیا علم به منطق الطیر یا زبان حیوانات [[علم غیب]] است و [[معصوم]]{{ع}} از آن آگاهی دارد؟''' یکی از پرسش‌های مرتبط به بحث '''[[علم غیب معصوم (پرسش)|علم غیب معصوم]]''' است که می‌توان با عبارت‌های متفاوتی مطرح کرد. برای بررسی جامع این سؤال و دیگر سؤال‌های مرتبط، یا هر مطلب وابسته دیگری، به مدخل اصلی '''[[علم غیب]]''' مراجعه شود.

==عبارت‌های دیگری از این پرسش==

==پاسخ نخست==
[[پرونده:11546943.jpg|بندانگشتی|100px|right|[[علی نمازی شاهرودی]]]]
آیت‌الله '''[[علی نمازی شاهرودی]]''' در کتاب ''«[[علم غیب (کتاب)|علم غیب]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«اخباری که دلالت دارد [[پیغمبر اکرم]]{{صل}} و [[ائمه]]{{عم}} به تمام زبان‌های خلایق دانایند و به هر زبانی بخواهند سخن می‌گویند؛ کلام هیچ کس از آنان پوشیده نیست و مانند [[حضرت سلیمان]] نطق حیوانات را می‌فهمند. [[ابو بصیر]] به [[امام موسی کاظم]]{{ع}} عرض کرد: فدایت شوم؛ نشانه [[امام]] چیست؟ آن حضرت فرمود: چند چیز است: (اوّل) تصریح و نص [[امام]] به [[امام]] بعد از خودش؛ (دوم) هرچه از او سؤال شود جواب صحیح آن را بدهد. (سوم) اگر کسی سؤالش را فراموش کرد و یا سؤال نکرد [[امام]] خودش سؤال او را پاسخ دهد؛ (چهارم) از اخبار آینده خبر دهد؛ (پنجم) به هر زبانی سخن گوید. سپس فرمود: هنوز از جای خود حرکت نکرده‌ای نشانه‌ای به تو ارائه می‌دهم. راوی می گوید: طولی نکشید که مردی خراسانی وارد شد و به عربی صحبت کرد. [[امام]] به فارسی جواب او را داد. خراسانی گفت: من خیال کردم شما زبان فارسی را نمی‌دانید، لذا به عربی سخن گفتم. [[امام]] فرمود: اگر من این را ندانم پس فضیلت من بر تو چیست؟! یعنی از آثار فضل من علم به همه اشیاء و همه زبان‌هاست. سپس [[امام]] فرمود: کلام هیچ کس، چه انسان باشد و چه حیوان، پرنده باشد یا چرنده یا هر جانداری بر [[امام]] پوشیده نیست. اگر در کسی این نشانی‌ها نباشد [[امام]] نیست<ref>الکافی، ج۱، ص۲۸۵، ح۷؛ قرب الإسناد، ص۳۳۹، ح۱۲۴۴؛ بحارالأنوار، ج۴۸، ص۴۷، ح۳۳، باب چهارم از ابواب تاریخ الإمام موسی بن جعفر الکاظم{{ع}} از کتاب تاریخ علی بن الحسین{{ع}}.</ref>. نصیر، خادم [[امام عسکری]]{{ع}} می‌گوید: من مکرر می‌شنیدم که [[امام عسکری]]{{ع}} با غلامان خود به لغت‌های مختلف آن‌ها تکلم می‌فرمود: با غلام ترک به زبان ترکی، و با رومی به زبان رومی و... من تعجب می‌کردم. روزی، این سؤال در قلب من خطور کرد که: [[امام]] در مدینه متولد شده و جایی نرفته؛ پس چگونه به زبان‌های مختلف سخن می‌گوید؟ در این هنگام، [[امام]] توجهی به من نموده، فرمودند: خداوند حجت خود را در میان خلق ممتاز قرار داده و علم همه چیز را به او مرحمت فرموده. یعنی علم لغات و معرفت انساب و آجال و حوادث را به او آموخته است. و اگر این طور نباشد، فرقی بین حجت و رعیت نخواهد بود<ref>الکافی، ج۱، ص۵۰۹، ح۱۱؛ مناقب آل ابی طالب (ابن شهر آشوب)، ج۴، ص۴۲۸ (فصل فی معجزاته{{ع}})؛ الإرشاد، ج۲، ص۳۳۰؛ الخرائج و الجرائح، ج۱، ص۴۳۵ (باب ۱۲، فی معجزات الإمام الحسن بن علی العسکری{{ع}})؛ إعلام الوری، ص۳۷۵ (فصل سوم)؛ بحارالأنوار، ج۵۰، ص۲۶۸، ح۲۸ (باب سوم از تاریخ الإمام أبی محمد العسکری{{ع}}).</ref>. [[ابو الجارود]] از [[امام باقر]]{{ع}} نشانه‌های [[امام]] را خواست. آن حضرت فرمود: تصریح خدا و [[رسول]] بر [[ائمه]]{{عم}} و هر یک به [[امام]] بعد از خودش، و اگر از او سؤال شد جواب دهد و گرنه، خودش حقایق را بیان کند، و از روز آینده خبر دهد، و به هر زبانی و لغتی سخن گوید.<ref> صدوق، به سند خود از ابی الجارود آن را روایت کرده است. صدوق می‌گوید: این که امام از آینده خبر می‌دهد، بر اثر نوشته و آثاری است که از رسول خدا از حق تعالی به او رسیده؛ و این که می‌گوییم امام از اخبار و حوادث آینده تا روز قیامت آگاه است "مستفاد از همین آثار است. معانی الأخبار، ص۱۰۱، ح۳ "باب معنی الإمام المبین.</ref>. علامه مجلسی بعد از نقل این حدیث و گفتار شیخ صدوق، می‌فرماید: هر چند کلام صدوق قابل صحت است، ولی این همه زحمت توجیه برای ما لازم نیست؛ زیرا اخباری که دلالت می کند بر این که امام محدَّث طرف گفت وگوی فرشتگان و مؤید به [[روح القدس]] است و در شب قدر ملائکه و روح بر او نازل می شوند، در حد تواتر است<ref>بحارالأنوار، ج ۲۵، ص۱۴۱، ح۱۴ باب چهارم از ابواب علامات الإمام و صفاته از کتاب الإمامه.</ref>.
::::::[[علامه مجلسی]] می‌فرماید: دانا بودن [[ائمه]]{{عم}} به تمام لغات مستفاد از روایات بسیار است. و اما دانا بودن آنان بر تمام صنایع دنیا، از عمومات اخبار صحیحه استفاده می‌شود، زیرا در این اخبار، بسیار آمده که [[امام]] به همه چیز داناست و چیزی بر او پنهان نیست {{عربی|اندازه=150%|" وَ مَا كَانَ‏ وَ مَا يَكُونُ‏‏‏‏‏"}}<ref>«آنچه که بود و آنچه که خواهد بود»</ref> را می‌داند. و در بحارالأنوار باب این که [[ائمه]]{{عم}} تمام زبان‌ها و لغات را می‌دانند و به هر لغت و زبانی می‌توانند تکلم کنند، در این باب به هفت روایت اکتفا نموده. از آن جمله، صدوق به سند صحیح از [[ابی الصلت هروی]] نقل کرده که گفت: والله، [[حضرت رضا]]{{ع}} به تمام زبان‌ها داناتر از همه بود. یک روز به ایشان عرض کردم: من از دانایی شما به تمام زبان‌ها تعجب می‌کنم! فرمود: من حجت خدا بر خلق اویم. و خدا حجتی که زبان‌های خلق را نداند ندارد. مگر نشنیدی کلام [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} را که فرموده به ما "فصل الخطاب" بخشیده شده؟ آیا فصل الخطاب غیر از معرفت لغات است؟!<ref>عیون أخبار الرضا{{ع}}، ج۲، ص۲۲۸، ح۳؛ بحارالأنوار، ج۲۶، ص۱۹۰، ح۱ و ج۴۹، ص۸۷، ح۳ (باب ششم از ابواب تاریخ الإمام المرتجی و السید المرتضی... از کتاب تاریخ علی بن موسی الرضا.</ref>. نیز در بحارالأنوار در "باب معرفته الرضا{{ع}} بجمیع اللّغات وکلام الطّیر والبهائم" ده روایت ذکر کرده است. در بصائر الدرجات در این که [[ائمه]]{{عم}} نطق پرندگان را می‌دانند، تعداد بیست و پنج روایت برای اثبات این عنوان نقل کرده است. و در باب این که [[ائمه]]{{عم}} نطق حیوانات را می‌دانند شانزده روایت، و در باب ۱۶، دو روایت نقل فرموده است<ref>بصائر الدرجات، ص۳۵۳.</ref>. روایات متواتری که گذشته و نشان می‌داد که تمام علوم و کمالات انبیا و مرسلین نزد [[ائمه]]{{عم}} جمع است، نیز دلیل علم [[ائمه]]{{عم}} است به زبان نطق جمیع حیوانات. و در بحارالأنوار روایاتی نقل شده که [[پیغمبر اکرم]]{{صل}} تمام زبان‌ها و لغات را می‌داند. و روایات معرفت [[امام صادق]]{{ع}} به جمیع لغات و زبان‌ها را نیز نقل فرموده است<ref>بحارالأنوار، ج۴۷، ص۶۳.</ref>».<ref>[http://www.ghbook.ir/index.php?name=%D8%B9%D9%84%D9%85%20%D8%BA%DB%8C%D8%A8&option=com_mtree&task=readonline&link_id=16234&page=31&chkhashk=EABBA2EBE4&Itemid=&lang=fa علم غیب، ص۱۳۳ - ۱۳۶.]</ref>

== پاسخ‌های دیگر==
{{یادآوری پاسخ}}
{{جمع شدن|۱. آیت‌الله مکارم شیرازی؛}}
[[پرونده:مکارم شیرازی.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[ناصر مکارم شیرازی]]]]
::::::آیت‌الله '''[[ناصر مکارم شیرازی]]''' در کتاب ''«[http://makarem.ir/compilation/Reader.aspx?pid=61859&lid=0&mid=17243 پیام قرآن]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«قرآن مجید نسبت به حالات [[حضرت سلیمان]]{{ع}} اشاره به نوع دیگرى از علم و آگاهى او شده است که در بدو توجّه امر عجیبى به نظر مى‌رسد؛ و آن مسأله آگاهى از سخن گفتن با پرندگان و آشنایى به گفتار آنها است. در آیه ۱۶ سوره نمل مى‌خوانیم:{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۱۶ سوره نمل علم غیب غیر خدا را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|وَوَرِثَ سُلَيْمَانُ دَاوُودَ وَقَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ عُلِّمْنَا مَنطِقَ الطَّيْرِ]]}}﴾}} <ref> سلیمان وارث داوود شد، و گفت: "اى مردم !زبان پرندگان به ما تعلیم داده شده؛ سوره نمل، آیه ۱۶.</ref> در این جا سخن بسیار است: آیا به راستى حیوانات سخن مى‌گویند؟ سخن گفتن آنها چگونه است؟ همین صداهاى مختلفى است که در حالات گوناگون از خود بیرون مى‌فرستند، یا برنامه مرموز دیگرى است؟ شکى نیست که پرندگان در حالات مختلف مانند: خشم و رضا و گرسنگى و تشنگى و بیمارى و ناراحتى، صداهاى متفاوتى دارند، و کسانى که آشنایى مختصرى با وضع آنها داشته باشند مفهوم آنها را مى‌فهمند. ولى بعید است آیات فوق و مانند آن ناظر به این معنا باشد؛ چه این که از مطالب دقیق‌تر و باریک‌تر و بالاترى حکایت مى‌کند. بحث آیات از تفاهم و گفتگوى آنها با انسان، و سخن گفتن از یک سلسله مفاهیم بلند و بالااست. اگرچه ممکن است کسانى امثال این آیات را حمل بر کنایات و یا زبان اسطوره‌ها کنند؛ به گمان این که چنین چیزى درباره حیوانات امکان ندارد، اما معجزه داشتن [[حضرت سلیمان]]{{ع}} و آگاهى او از علوم خاص الهى هرگز محال نیست، مسأله این است که آیا حیوانات اصولا چنین فهم و شعورى را دارند مثلا درباره آفتاب پرستى [[ملکه سبا]] و مشرک بودن او سخن بگویند؟ ولى بادقت در اسرار زندگانى پرندگان و مطالب عجیبى که دانشمندان از هوش و مهارت و دقّت آنها نقل مى‌کنند نشان مى‌دهد که فرض بى‌شعورى حیوانات مخصوصاً پرندگان یک فرض سطحى و نادرست است؛ زیرا: مطالعات دانشمندان نشان مى‌دهد که بسیارى از حیوانات، وضع هوا را حتّى از چند ماه قبل پیش بینى مى‌کنند؛ در حالى که انسان‌ها با تمام وسایلى که دارند نسبت به پیش بینى وضع هوا در چند ساعت آینده گاه گرفتار اشتباه مى‌شوند! حیوانات غالباً از زلزله‌ها قبل از وقوع آن باخبر مى‌شوند و عکس العمل نشان مى‌دهند؛ حتّى پیش از آن که زلزله سنج‌هاى دقیق مقدمات آن را ثبت کنند. عجائب زندگى زنبوران عسل، و ردیابى حیرت انگیز آنها نسبت به مراکز گل‌ها، کارهاى شگفت‌آور مورچگان و تمدّن پیچیده آنان، آگاهى پرندگان مهاجراز وضع راه‌ها که گاه فاصله قطب شمال و جنوب زمین را طى مى‌کنند، با خبر بودن بعضى از پرندگان از وضع نوزادان آینده خود و پیش بینى دقیق نیازهاى آنها باتوجّه نداشتن تجربه قبلى و امور دیگرى از این قبیل که در کتاب‌هاى معتبر و مستند امروز آمده است، همگى نشان مى‌دهد که جاى تعجب نیست اگر آنها تکلم مخصوصى داشته باشند، و بتوانند با کسى که از الفباى تکلّم آنها آگاه است سخن بگویند و رابطه برقرار سازند. آیات متعدّدى از قرآن مجید نشان مى‌دهد که حیوانات برخلاف آنچه ساده اندیشان مى‌پندارند براى خود درک و دیدى دارند؛ و حتّى به عقیده بعضى تمام ذرّات این جهان حتّى جمادات داراى نوعى شعورند، و به همین دلیل تسبیح عمومى آنها را یک تسبیح آمیخته با شعور مى‌دانند. مسأله آگاهى بعضى از [[پیامبران]]{{عم}} از «مَنطِقُ الطَّیرِ» و سخن گفتن با پاره‌اى از حیوانات است که نه به عنوان یک علم ضرورى براى اداى رسالت؛ بلکه به عنوان علمى که سبب کمال نبوّت مى‌شد را دارا بوده‌اند<ref>[http://makarem.ir/compilation/Reader.aspx?pid=61859&lid=0&mid=17243 پیام قرآن؛ ج۷.]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۲. آیت‌الله سبحانی؛}}
[[پرونده:sobhani.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[جعفر سبحانی]]]]
آیت‌الله '''[[جعفر سبحانی]]''' در کتاب ''«[[آگاهی سوم یا علم غیب (کتاب)|آگاهی سوم یا علم غیب]]»'' در این باره گفته است:
::::::«در قرآن مجید آیاتی وجود دارد که آشکارا آگاهی پیامبران و برخی از بندگان خاص خدا را از امور پنهان از حس، تصدیق می‌کند و هیچ فرد مسلمانی که قرآن را [[وحی]] آسمانی می‌داند پس از دقت در مفاد آنها، نمی‌تواند در این مسأله تردید داشته باشد: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۱۶ سوره نمل علم غیب غیر خدا را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|وَوَرِثَ سُلَيْمَانُ دَاوُودَ وَقَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ عُلِّمْنَا مَنطِقَ الطَّيْرِ وَأُوتِينَا مِن كُلِّ شَيْءٍ إِنَّ هَذَا لَهُوَ الْفَضْلُ الْمُبِينُ]]}}﴾}}<ref>«سلیمان وارث داود شد و گفت: ای مردم! خدا زبان پرندگان را به ما آموخته است و از همه چیز به ما داده است اینها (برای ما) فضیلت و برتری آشکار است». سوره نمل، آیه ١۶.</ref> آیا آشنا بودن داود و سلیمان به زبان پرندگان و آگاه بودن از مقصود آنان جز آگاهی از [[غیب]] است؟؛ {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۱۸ و ۱۹ سوره نمل علم غیب غیر خدا را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|حَتَّى إِذَا أَتَوْا عَلَى وَادِي النَّمْلِ قَالَتْ نَمْلَةٌ يَا أَيُّهَا النَّمْلُ ادْخُلُوا مَسَاكِنَكُمْ لا يَحْطِمَنَّكُمْ سُلَيْمَانُ وَجُنُودُهُ وَهُمْ لا يَشْعُرُونَ * فَتَبَسَّمَ ضَاحِكًا مِّن قَوْلِهَا وَقَالَ رَبِّ أَوْزِعْنِي أَنْ أَشْكُرَ نِعْمَتَكَ الَّتِي أَنْعَمْتَ عَلَيَّ وَعَلَى وَالِدَيَّ وَأَنْ أَعْمَلَ صَالِحًا تَرْضَاهُ وَأَدْخِلْنِي بِرَحْمَتِكَ فِي عِبَادِكَ الصَّالِحِينَ]]}}﴾}}<ref>«تا این که سپاهیان سلیمان {{ع}} به وادی مورچگان رسیدند. مورچه‌ای گفت: ای مورچگان به لانه‌های خود بروید تا سلیمان و سپاهیان او از روی غفلت شما را لگدکوب نکنند. سلیمان از گفتار آن مورچه لبخندی زد و خندان شد». همان سوره، آیه ١٨ و ١٩.</ref> آیا آگاه بودن از زبان مورچگان آگاهی از [[غیب]]، آگاهی خارج از قلمرو حس عادی بشر نیست؟؛ {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|وَتَفَقَّدَ الطَّيْرَ فَقَالَ مَا لِيَ لا أَرَى الْهُدْهُدَ أَمْ كَانَ مِنَ الْغَائِبِينَ لَأُعَذِّبَنَّهُ عَذَابًا شَدِيدًا أَوْ لَأَذْبَحَنَّهُ أَوْ لَيَأْتِيَنِّي بِسُلْطَانٍ مُّبِينٍ [[با توجه به آیه ۲۲ سوره نمل چگونه علم غیب غیر از خدا ثابت می‌شود؟ (پرسش)|فَمَكَثَ غَيْرَ بَعِيدٍ فَقَالَ أَحَطتُ بِمَا لَمْ تُحِطْ بِهِ وَجِئْتُكَ مِن سَبَإٍ بِنَبَإٍ يَقِينٍ]]}}﴾}}<ref>«سلیمان گفت : چرا هدهد را نمی‌بینم؟ مگر او غایب است؟...کمی بعد، هدهد آمد و به سلیمان گفت: چیزی دیده‌ام که تو ندیده‌ای و برای تو از "سبا" خبری درست و یقینی آورده‌ام...» سوره نمل، آیه ٢٠ - ٢٢.</ref> آیا فهمیدن زبان هدهد آگاهی از [[غیب]] نیست؟».<ref>[http://tohid.ir/fa/index/book?bookID=171&page=3#id90_p90 آگاهی سوم یا علم غیب، ص ۱۰۱ و ۱۰۳]</ref>
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۳. آیت‌الله حسینی طهرانی؛}}
[[پرونده:11695.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[سید محمد حسین حسینی طهرانی|حسینی طهرانی]]]]
::::::آیت‌الله '''[[سید محمد حسین حسینی طهرانی]]''' در کتاب ''«[[امام‌شناسی ج۱۲ (کتاب)|امام‌شناسی]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
:::::«دربارۀ منطق‌ الطیر یعنی‌ زبان‌ پرندگان‌، سخن‌ بسیار گفته‌اند. بعضی‌ برآنند که‌ آنها هم‌ مانند انسان‌ لغت‌ دارند و تمام‌ مفاهیم‌ و مقاصد خود را بدان‌ تفهیم‌ می‌نمایند. و بعضی‌ برآنند که‌ آنها با انواع‌ اصوات‌ و اشکال‌، مقاصد خود را در حدود نیازشان‌ تفهیم‌ می‌نمایند. و نیز در اینکه‌ کسی‌ که‌ به‌ زبان‌ مرغان‌ اطلاع‌ پیدا می‌کند و گفتارشان‌ را می‌فهمد همچون‌ [[حضرت‌ سلیمان‌]]{{ع}} که‌ علّمنا منطق‌ الطیر دربارۀ او وارد شده‌ است‌، سخن‌ بسیار گفته‌اند. بعضی‌ معتقدند که‌ خداوند لغات‌ طیور را به‌ او تعلیم‌ نمود و سلیمان‌ بر اساس‌ لغات‌ مختلفه‌ به‌ انواع‌ زبانها و السنة‌ طیور، عالم‌ شد. ولی‌ ظاهراً تعلیم‌ [[حضرت‌ سلیمان‌]]{{ع}} و مولانا [[امام علی|امیرالمؤمنین‌]]{{ع}} و سایر [[ائمه‌]]{{ع}} و حضرت‌ [[امام‌ رضا]]{{ع}} که‌ با آهو سخن‌ گفتند و گفتار وحوش‌ باغ‌ وحش‌ و برکة‌ السباع‌ که‌ [[امام هادی|حضرت‌ هادی‌]]{{ع}} را در آن‌ انداختند از باب‌ تعلیم‌ و تعلم‌ لغات‌ با وجود کثرت‌ آنها نباشد بلکه‌ از باب‌ سیطرۀ نفس‌ [[امام]]{{ع}} و [[پیامبر|پیغمبر]]{{صل}} بر ملکوت‌ آنها و ادراک‌ مقاصد آنها از راه‌ احاطۀ نفسانی‌ بر آنهاست‌. نفس‌ مؤمن‌ چون‌ تقویت‌ شود و از هوا بگذرد سعه‌ واحاطه‌ای‌ پیدا می‌کند که‌ بر ملکوت‌ موجودات‌ واقف‌ می‌شود چه‌ پرنده‌ و چه‌ درنده‌ و چه‌ آدمیان‌ و جن‌، و چه‌ حیوانات‌ بحری‌ و دریایی‌، و چه‌ نفس‌ نباتات‌ و اشجار و جمادات‌، و در این‌ صورت‌ مؤمن‌ محیط‌ و مسیطر بر نفوس‌، با نفس‌ هر موجودی‌ تکلم‌ و گفتگو می‌کند اعم‌ از این‌ که‌ زبان‌ خود را هم‌ طبق‌ لسان‌ آنها به‌ حرکت‌ در بیاورد و یا نیاورد. و تکلم‌ با مردمان‌ غیر همزبان‌ با زبان‌ مادری‌ مؤمن‌ نیز از همین‌ قبیل‌ است‌»<ref>[http://motaghin.com/fa_booksPage_3516.aspx?gid=256 امام‌شناسی ج۱۲، ص ۲۹۵.]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۴. آیت‌الله تحریری؛}}
[[پرونده:tahriri.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[محمد باقر تحریری|تحریری]]]]
::::::آیت‌الله '''[[محمد باقر تحریری]]''' در کتاب ''«[[جلوه‌های لاهوتی (کتاب)|جلوه‌های لاهوتی]]»'' در این باره گفته است:
::::::«[[امام]]{{ع}} چون جنبه رهبری و زمامداری انسان‌ها را به عهده دارد، باید به تمامی زبان‌هایی که خداوند متعال به بشر به عنوان آیه‌ای از خود<ref>سوره روم، آیه ۲۲.</ref> اعطاء فرموده است، احاطه داشته باشد تا بتواند تکلیف خود را به تمام معنا ادا کرده و انسان‌ها را به سر منزل مقصود برساند. [[اباصلت هروی]] گوید: [[امام رضا]]{{ع}} با مردم با لغاتشان تکلم می‌فرمود و به خدا سوگند فصیح‌ترین مردم و عالم‌ترین ایشان به هر زبان و لغتی بود. روزی به آن حضرت عرض کردم: ای فرزند رسول خدا، تعجب می‌کنم از شناخت شما به این لغت‌ها با اختلافی که دارند، حضرت فرمود: ای اباصلت، من حجت خدا بر مردم هستم، و خداوند کسی را که به لغات مردم شناخت نداشته باشد حجت نمی‌گیرد، آیا سخن [[امیر المؤمنین]]{{ع}} به تو نرسیده است: که به ما فصل‌الخطاب داده شده است؟ آیا فصل‌الخطاب جز شناخت به لغت‌ها است؟<ref>بحارالانوار، ج ۲۶، باب ۱۴.</ref>»<ref>[[جلوه‌های لاهوتی (کتاب)|جلوه‌های لاهوتی]]، ج ۱، ص ۱۳۲.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۵. حجت الاسلام و المسلمین فاضل لنکرانی؛}}
[[پرونده:11736.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[محمد جواد فاضل لنکرانی|فاضل لنکرانی]]]]
حجت الاسلام و المسلمین '''[[محمد جواد فاضل لنکرانی]]''' در بیاناتی با موضوع ''«[http://www.j-fazel.com/persian/lecture/9482/ همگرایی قیام امام حسین با علم حضرت به شهادت خود و یارانش]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«[[ائمه]]{{عم}} ما نه تنها به تمام لغات بشری بلکه به منطق الطیر، نطق پرندگان و نطق همه‌ حیوانات آگاهند. و عجیب این است نویسنده همان کتاب مکتب در فرایند تکامل می‌گوید از جمله روایات و افکار جعلی که مفوضه در مکتب شیعه وارد کرده‌اند علم [[ائمه]]{{عم}} به نطق حیوانات است. شما که می‌گوئید مفوضه این حدیث را جعل کرده‌اند، راجع به این آیه شریفه مربوط به [[حضرت سلیمان]]{{ع}} چه می‌گویید که قرآن می‌فرماید{{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۱۶ سوره نمل علم غیب غیر خدا را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|وَوَرِثَ سُلَيْمَانُ دَاوُودَ وَقَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ عُلِّمْنَا مَنطِقَ الطَّيْرِ]]}}﴾}} <ref> سلیمان وارث داوود شد، و گفت: "اى مردم !زبان پرندگان به ما تعلیم داده شده؛ سوره نمل، آیه ۱۶.</ref>. مرحوم [[تنکابنی]] می‌گوید: بدون شک [[پیامبر]]{{صل}} و [[ائمه]]{{عم}} ما که افضل از [[سلیمان بن داود]] هستند چه‌طور می‌شود [[سلیمان]] عالم به منطق الطیر باشد اما [[پیامبر]]{{صل}} و [[ائمه]]{{عم}} عالم به آن نباشند؟!»<ref>[http://www.new.fazellankarani.com/persian/lecture/9483/ وبگاه پاسخ‌دهنده (محمد جواد فاضل لنکرانی).]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}
{{جمع شدن|۶. حجت الاسلام و المسلمین گنجی؛}}
[[پرونده:29837.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[حسین گنجی|گنجی]]]]
حجت الاسلام و المسلمین '''[[حسین گنجی]]''' در کتاب ''«[[امام‌شناسی ۱ (کتاب)|امام‌شناسی]]»'' در این‌باره گفته‌‌اند:
::::::«منطق الطیر نیز از مصادیق فصل الخطاب است؛ یعنی علم به زبان همه حیوانات. ابوحمزه ثمالی می‌گوید: همراه امام زین العابدین بودم و گنجشک‌ها همه پخش بودند و سر و صدا می‌کردند. حضرت فرمودند: ای اباحمزه آیا میدانی این گنجشک ها چه می‌گویند؟ عرض کردم: خیر! حضرت فرمود: تقدیس و تسبیح خدا را می‌کنند و روزی خود را طلب می‌کنند، پس حضرت این آیه را قرائت فرمودند: {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|عُلِّمْنَا مَنطِقَ الطَّيْرِ وَأُوتِينَا مِن كُلِّ شَيْءٍ}}﴾}}<ref>«زبان پرندگان به ما تعلیم داده شده و از هر چیز به ما عطا گردیده است»؛ سوره نمل آیه ۱۶.</ref><ref>«عن أبی حمزة الثمالی قال کنت عند علی ابن الحسین علیه فانتشرت العصافیر وتصوت، فقال علی : یا أبا حمزة اندری ما تقول قلت: لا، قال علی : تقدس ربها وتسئل قوت یومها. ثم قال له: یا أبا حمزة "عُلِّمْنَا مَنطِقَ الطَّيْرِ وَأُوتِينَا مِن كُلِّ شَيْءٍ"»؛ بصائر الدرجات، جزء هفتم، باب چهاردهم، ص ۳۶۱.</ref>
::::::[[علامه مجلسی]] در مورد علم منطق الطیر [[اهل بیت]]{{عم}} بیان زیبایی دارد. وی می‌نویسد:
::::::بدان کسی که اخبار درباره منطق الطیر را رد کند به محض آن که با وهم و عقل او سازگار نباشد یا به تقلید از فلاسفه چنین بگوید، شایسته افراد با فضیلت نیست چرا که امثال آن در قرآن فراوان آمده است مانند: تسبیح پرندگان با [[حضرت داوود]]: {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|وَسَخَّرْنَا مَعَ دَاوُودَ الْجِبَالَ يُسَبِّحْنَ وَالطَّيْرَ وَكُنَّا فَاعِلِينَ}}﴾}}<ref>« و کوه‌ها و پرنده‌ها را رام کردیم که همراه با داود نیایش می‌کردند»؛ سوره انبیاء، آیه ۷۹.</ref> و کلام [[حضرت داوود]]{{ع}}: {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|عُلِّمْنَا مَنطِقَ الطَّيْرِ وَأُوتِينَا مِن كُلِّ شَيْءٍ}}﴾}}<ref>«زبان پرندگان به ما تعلیم داده شده و از هر چیز به ما عطا گردیده است»؛ سوره نمل آیه ۱۶.</ref> و داستان هدهد: {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|فَمَكَثَ غَيْرَ بَعِيدٍ فَقَالَ أَحَطتُ بِمَا لَمْ تُحِطْ بِهِ وَجِئْتُكَ مِن سَبَإٍ بِنَبَإٍ يَقِينٍ}}﴾}}<ref>«آنگاه (هدهد) درنگی کوتاه کرد و گفت: من به چیزی دست یافتم که تو نیافته‌ای و برای تو از (سرزمین) سبا خبر بی‌گمانی آورده‌ام»؛ سوره نمل، آیه ۲۲.</ref> و داستان مورچه با [[حضرت سلیمان]]{{ع}}: {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|حَتَّى إِذَا أَتَوْا عَلَى وَادِي النَّمْلِ قَالَتْ نَمْلَةٌ يَا أَيُّهَا النَّمْلُ ادْخُلُوا مَسَاكِنَكُمْ لا يَحْطِمَنَّكُمْ سُلَيْمَانُ وَجُنُودُهُ وَهُمْ لا يَشْعُرُونَ}}﴾}}<ref>«تا آنکه به درّه موران رسیدند، موری گفت: ای موران! به خانه‌های خود درآیید تا سلیمان و سپاهش شما را ناآگاهانه فرو نکوبند»؛ سوره نمل، آیه ۱۸.</ref> و سخن خداوند متعال در قرآن با پرندگان: {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يُسَبِّحُ لَهُ مَن فِي السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ وَالطَّيْرُ صَافَّاتٍ كُلٌّ قَدْ عَلِمَ صَلاتَهُ وَتَسْبِيحَهُ}}﴾}}<ref>«آیا در نیافته‌ای هر که در آسمان‌ها و زمین است و پرندگان گشاده‌بال، خداوند را به پاکی می‌ستایند؟ هر یک نماز و نیایش خود را دانسته است»؛ سوره نور، آیه۴۱.</ref> و غیر این موارد.<ref>اعلم أن رد الاخبار المستفیضة (به نظر ما این اخبار متواتر بلکه فوق تواتر است و در کتاب مدینه المعاجز، ۸ جلدی، روایات متعددی درباره سخن گفتن پرندگان و حیوانات با اهل بیت{{عم}} آمده است.) بمحض استبعاد الاوهام او تقلید الفلاسفة لایلیق بالافاضل کیف وقد ورد امثالها فی القران الکریم من تسبیح الطیر مع داوود علی وقوله وعلمنا منطق الطیره وقصة الهدهد ونملة مع سلیمان وقوله تعالی وو الطیر صاقات گل قد علم صلائه وتستبیحه وغیر ذلک. بحار الانوار، ج ۲۷، ص۴۱.</ref>»<ref>[[امام‌شناسی ۱ (کتاب)|امام‌شناسی]]، ج۱، ص ۱۸۹.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۷. حجت الاسلام و المسلمین اوجاقی؛}}
[[پرونده:1073589.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[ناصرالدین اوجاقی|اوجاقی]]]]
حجت الاسلام و المسلمین '''[[ناصرالدین اوجاقی]]''' در کتاب خود با عنوان ''«[[علم امام از دیدگاه کلام امامیه (کتاب)|علم امام از دیدگاه کلام امامیه]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
:::::«در اینکه [[امام]]{{ع}} می‌تواند با هرکسی به زبان مادری خود آن شخص سخن بگوید تنها یک روایت در اصول کافی یافت شد. در این روایت [[ابو بصیر]] از [[امام کاظم]]{{ع}} درباره راه‌های شناخت [[امام]]{{ع}} می‌پرسد، و آن حضرت یکی از راه‌ها را اطلاع از تکلم همه انسانها و پرندگان و حیوانات و هر چیزی ذی روحی ذکر می‌کند. علاوه بر این روایت [[شیخ صدوق]] حدیث دیگری را نقل می‌کند در این حدیث [[اباصلت هروی]] می‌گوید که [[امام رضا]]{{ع}} به تمام زبان‌ها آشنایی کامل داشت. روزی [[اباصلت]] به [[امام]] عرض کرد که من از تسلط شما بر تمام زبان‌ها در تعجبم. حضرت می‌فرماید ای اباصلت من حجت خدا بر مردم هستم و خدای متعال کسی را که با زبان مردم آشنایی نداشته باشد بر آنها حجت قرار نمی‌دهد. آیا نشنیده‌ای سخن [[امیر مؤمنان]]{{ع}} را که فرمود به ما فصل الخطاب عطا شده است. و آن چیزی غیر از آشنایی به کل زبان‌ها است<ref>شیخ صدوق، عیون الرضا، ج۲ ص ۲۳۰.</ref>»<ref>[[علم امام از دیدگاه کلام امامیه (کتاب)|علم امام از دیدگاه کلام امامیه]]، ص ۶۲.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۸. حجت الاسلام و المسلمین خوش‌باور؛}}
[[پرونده:11270.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[داوود خوش‌باور|خوش‌باور]]]]
حجت الاسلام و المسلمین '''[[داوود خوش‌باور]]'''، در پایان‌نامه کارشناسی ارشد خود با عنوان ''«[[علم غیب از دیدگاه فریقین (پایان‌نامه)|علم غیب از دیدگاه فریقین]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«در آیاتی از قرآن کریم از آگاهی برخی پیامبران درباره زبانهای حیوانات و جنیان خبر داده شده است. در سوره نمل، از زبان [[حضرت سلیمان]] می‌خوانیم "زبان پرندگان به ما تعلیم داده شده و از هر چیز به ما عطا گردیده؛‌این فضیلت آشکاری است" در همین سوره از سخن گفتن آن حضرت با هدهد و شنیدن و گزارش شده است. همچنین در برخی از آیات، خدمت جنیان به آن حضرت فهمیدن سخنان یک مورچه و سخن گفتن آن حضرت با آنان بیان شده است. ظاهر سخنان و تعابیر رد و بدل شده بین آن حضرت و هدد یا شنیدن سخنان مورچه یا سخن گفتن با جنیان، همه رنگ واقعی دارند؛ هیچ قرینه و شاهدی در‌ این آیات نمی‌بینیم که نشان دهد‌ این تعابیر، استعاره و مجاز هستند. بنابراین در مجموع می‌توان گفت که سخن گفتن آن حضرت با پرندگان، حیوانات و جنیان، حکایتهایی استعاری و مجازی نیستند، بلکه از رخدادهای حقیقی و واقع شده خبر می‌دهند. اگرچه انسانها می‌توانند در یک سطح ساده با حیوانات ارتباط برقرار کنند مثلاً کسانی که با حیوانات خاصی مانند پرندگان، اسب و غیره سروکار دارند، بعد از مدتی می‌توانند، تفاوت نوع صداها یا حرکات آنان را تشخیص بدهند و مثلاً بدانند که‌این صدا نشانه ترس یا گرسنگی آن حیوان است، اما‌ این آشنایی با زبان حیوانات بسیار اندک و مبهم است؛ در حالی که سخن گفتن [[حضرت سلیمان]] با پرندگان، اشاراتی مبهم نبوده است، و همچنین سخن گفتن با جنیان نیز‌ این گونه بوده است. خداوند به برخی از پیامبران خود،استعداد فراگیری زبان حیوانات و دیگر موجودات را عطا کرده است. به نظر میرسد، تنها زبان حیوانات یا جنیان موضوعیت ندارد و‌ این موضوع شامل زبان‌های مختلف بشری نیز هست. پس چنانچه خداوند اراده کند، می‌تواند زبانهای مختلف را به هرکسی بیاموزد»<ref>[http://fa.imamatpedia.com/wiki/%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%BA%DB%8C%D8%A8_%D8%A7%D8%B2_%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%82%DB%8C%D9%86_(%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87) علم غیب از دیدگاه فریقین؛ ص ۱۸]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۹. حجج الاسلام و المسلمین شهبازیان و رضانژاد؛}}
[[پرونده:11236.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[محمد شهبازیان|شهبازیان]]]]
::::::حجج الاسلام و المسلمین '''[[محمد شهبازیان]]''' و '''[[عزالدین رضانژاد]]''' در مقاله ''«[[واکاوی و تحلیل روایی از علم امام به لغات با رویکرد نقد مدعیان دروغین (مقاله)|واکاوی و تحلیل روایی از علم امام به لغات با رویکرد نقد مدعیان دروغین]]»'' در این‌باره گفته‌اند:
::::::«مشایخ و محدثانی مانند [[شیخ کلینی]] و [[شیخ صدوق]] با توجه به روایات متعدد و حداقل مستفیض، به [[علم امام]]{{ع}} به لغات قائل می‌باشند؛ از جمله این روایات :
::::# ابو بصیر می‌گوید: به‌ حضرت [[ابو الحسن]]{{ع}} عرض‌ کردم: قربانت گردم؛ امام به چه معیارهایی شناخته شود؟ فرمود: به چند خصلت: … و به هر لغتی با مردم سخن گوید،...اگر من نتوانم خوب جوابت گویم، چه فضیلتی بر تو دارم؟! سپس به‌ من فرمود: ای ابا محمد! همانا سخن هیچ یک از مردم بر امام پوشیده نیست و نه سخن پرندگان و نه سخن چارپایان و نه سخن هیچ جانداری. هر که این صفات را نداشته باشد، امام نیست<ref>{{عربی|اندازه=150%|"عَنْ أَبِي بَصِيرٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي الْحَسَنِ {{ع}} جُعِلْتُ فِدَاكَ بِمَ يُعْرَفُ الْإِمَامُ قَالَ: فَقَالَ: بِخِصَالٍ ... وَ يُكَلِّمُ النَّاسَ بِكُلِّ لِسَانٍ ... إِذَا كُنْتُ لَا أُحْسِنُ أُجِيبُكَ فَمَا فَضْلِي عَلَيْكَ ثُمَّ قَالَ لِي: يَا أَبَا مُحَمَّدٍ إِنَّ الْإِمَامَ لَا يَخْفَى عَلَيْهِ كَلَامُ أَحَدٍ مِنَ النَّاسِ وَ لَا طَيْرٍ وَ لَا بَهِيمَةٍ وَ لَا شَيْ‏ءٍ فِيهِ الرُّوحُ فَمَنْ لَمْ يَكُنْ هَذِهِ الْخِصَالُ فِيهِ فَلَيْسَ هُوَ بِإِمَامٍ"}}؛ الكافي (ط - الإسلامية)، ج‏۱، ص: ۲۸۵.</ref>
::::# ابو الصّلت هرویّ روایت کرد که [[امام رضا|حضرت رضا]]{{ع}} با افراد به زبان خودشان گفت وگو می‌کرد به‌ خدا قسم وی فصیح‌ترین مردمان و عالم‌ترین اشخاص به هر زبان و لغتی بود. روزی به‌ حضرتش عرض‌ کردم: یا ابن [[پیامبر خاتم|رسول اللَّه]]{{صل}}! من در شگفتم از این‌ که شما به‌ تمامی لغات، این طور تسلّط و آگاهی دارید. فرمود: ای پسر صلت! من حجّت خدا بر بندگان اویم. خداوند حجّتی بر قومی نمی‌‏انگیزد که زبان آنان را نفهمد و لغاتشان را نداند. آیا این خبر به‌ تو نرسیده که [[امام علی|امیرالمؤمنین علی]]{{ع}} فرمود: ما داده‏ شده‌‏ایم نیروی داوری و سخن قاطع، پس آیا این نیرو جز معرفت به هر لغت و زبانی است؟<ref> {{عربی|اندازه=150%|"عَنْ أَبِي الصَّلْتِ الْهَرَوِيِّ قَالَ: كَانَ الرِّضَا{{ع}} يُكَلِّمُ النَّاسَ بِلُغَاتِهِمْ وَ كَانَ وَ اللَّهِ أَفْصَحَ النَّاسِ وَ أَعْلَمَهُمْ بِكُلِّ لِسَانٍ وَ لُغَةٍ فَقُلْتُ لَهُ يَوْماً: يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ إِنِّي لَأَعْجَبُ مِنْ مَعْرِفَتِكَ بِهَذِهِ اللُّغَاتِ عَلَى اخْتِلَافِهَا فَقَالَ: يَا أَبَا الصَّلْتِ أَنَا حُجَّةُ اللَّهِ عَلَى خَلْقِهِ وَ مَا كَانَ اللَّهُ لِيَتَّخِذَ حُجَّةً عَلَى قَوْمٍ وَ هُوَ لَا يَعْرِفُ لُغَاتِهِمْ أَ وَ مَا بَلَغَكَ قَوْلُ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ {{ع}} أُوتِينَا فَصْلَ الْخِطابِ فَهَلْ فَصْلُ الْخِطَابِ إِلَّا مَعْرِفَةُ اللُّغَاتِ "}}؛ عيون أخبار الرضا{{ع}}، ج‏۲، ص ۲۲۸.</ref>
::::# نصیر خادم می‌گوید: بارها شنیدم که امام حسن عسکری با غلامان ترک و رومی و صقالبی خود به لغت خودشان سخن می‌گفت. … حضرت به‌من متوجه شد و فرمود: همانا خدای تبارک و تعالی حجت خود را متفاوت از بندگان قرار داده و علم به نسب‌ها، زبان‌های مختلف، زمان مرگ افراد و پیشآمدها را به او عطا فرموده و اگر چنین نبود، میان امام و مردم عادی فرق نبود<ref>{{عربی|اندازه=155%|"سَمِعْتُ أَبَا مُحَمَّدٍ غَیْرَ مَرَّهٍ یُکَلِّمُ غِلْمَانَهُ بِلُغَاتِهِمْ- تُرْکٍ وَ رُومٍ وَ صَقَالِبَهٍ…فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی بَیَّنَ حُجَّتَهُ مِنْ سَائِرِ خَلْقِهِ بِکُلِّ شَیْ‏ءٍ وَ یُعْطِیهِ‏ اللُّغَاتِ‏ وَ مَعْرِفَهَ الْأَنْسَابِ وَ الْآجَالِ وَ الْحَوَادِثِ وَ لَوْ لَا ذَلِکَ لَمْ یَکُنْ بَیْنَ الْحُجَّهِ وَ الْمَحْجُوجِ فَرْقٌ"}} (کلینی، ۱۴۰۷: ج۱، ص۵۰۹ و مفید، ۱۴۱۳: ج۲، ص۳۳۰).</ref> نصیر خادم می‌گوید: بارها شنیدم که [[امام حسن عسکری]]{{ع}} با غلامان ترک و رومی و صقالبی خود به لغت خودشان سخن می‌گفت. ...حضرت به‌ من متوجه شد و فرمود: همانا خدای تبارک و تعالی حجت خود را متفاوت از بندگان قرار داده و علم به نسب‌ها، زبان‌های مختلف، زمان مرگ افراد و پیشآمدها را به او عطا فرموده و اگر چنین نبود، میان امام و مردم عادی فرق نبود<ref> {{عربی|اندازه=150%|"أَبُو حَمْزَةَ نُصَيْرٌ الْخَادِمُ قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا مُحَمَّدٍ غَيْرَ مَرَّةٍ يُكَلِّمُ غِلْمَانَهُ بِلُغَاتِهِمْ- تُرْكٍ وَ رُومٍ وَ صَقَالِبَةٍ فَتَعَجَّبْتُ مِنْ ذَلِكَ وَ قُلْتُ هَذَا وُلِدَ بِالْمَدِينَةِ وَ لَمْ يَظْهَرْ لِأَحَدٍ حَتَّى مَضَى أَبُو الْحَسَنِ {{ع}} وَ لَا رَآهُ أَحَدٌ فَكَيْفَ هَذَا أُحَدِّثُ نَفْسِي بِذَلِكَ فَأَقْبَلَ عَلَيَّ فَقَالَ: إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى بَيَّنَ حُجَّتَهُ مِنْ سَائِرِ خَلْقِهِ بِكُلِّ شَيْ‏ءٍ وَ يُعْطِيهِ اللُّغَاتِ وَ مَعْرِفَةَ الْأَنْسَابِ وَ الْآجَالِ وَ الْحَوَادِثِ وَ لَوْ لَا ذَلِكَ لَمْ يَكُنْ بَيْنَ الْحُجَّةِ وَ الْمَحْجُوجِ فَرْق‏"}}؛ الكافي (ط - الإسلامية)، ج‏۱، ص: ۵۰۹.</ref>.
::::# در روایتی دیگر تصریح شده که پس از شهادت [[امام کاظم]] {{ع}} و تردید در [[امامت]] [[امام رضا]]{{ع}}، ایشان کراماتی را به منتقدان خود نشان داده و در یکی از مخالفان [[امامت]] ایشان به نام [[عمرو بن هذاب]] در جلسه‌ای با حضور منتقدان اظهار داشت:[[محمد بن فضل هاشمی]] از شما چیزهایی نقل کرد که انسان نمی‌تواند بپذیرد. [[امام رضا|حضرت رضا]] {{ع}} فرمود: چه حرف‌هایی؟ عمرو جواب داد: می‌گفت شما به هر چه خدا نازل نموده، عالم هستی و تمام زبان‌ها و لغات را می‌دانی. امام فرمود: درست گفته است. هر چه می‌خواهی بپرس. عمرو گفت: ما شما را آزمایش می‌کنیم پیش از هر چیز در مورد زبان‌ها و لغات. این شخص رومی است آن دیگری هندی و این شخص ترک زبان است. قبلا آن‌ها را آورده‏‌ام شما با آن‌ها به زبانشان صحبت کنید. فرمود: هر چه مایلند به‌ زبان خود بپرسند تا جواب بدهم. هر کدام سؤالی به‌ زبان خود مطرح کردند و [[امام رضا]]{{ع}} به زبان خودشان جواب آن‌ها را داده، به‌ طوری که در شگفت شدند و اعتراف کردند که آن جناب به زبان آن‌ها از خودشان گویاتر و واردتر است. در کتاب بصائر الدرجات صفار قمی روایات متعددی آورده شده و در عنوان فصل چنین می‌گوید: "باب فی أن [[پیامبر|رسول الله]]{{صل}} کان یقرأ و یکتب بکل لسان". در این باب، سه روایت ذکر کرده که بر [[علم]] [[پیامبر]] {{صل}} به لغات و زبان‌ها دلالت دارد. سپس بابی را تحت عنوان {{عربی|اندازه=155%|"فی الأئمه: أنهم یتکلمون الألسن کلها"}} <ref>در خصوص امامان {{عم}}: اینکه ایشان به تمام زبانها سخن می‌گویند.</ref> که در این باب پانزده روایت مبنی بر قدرت تکلم [[ائمه]] [[معصومین]]{{عم}}: به زبان‌های مختلف آورده است و پس از آن، فصل دیگر و جداگانه‌ای با هفت روایت آورده است: در خصوص [[امامان]]{{عم}}: اینکه ایشان نسبت به تمامی زبان‌ها آگاه‌اند<ref>{{عربی|اندازه=155%|"فی الأئمه{{عم}}: أنهم یعرفون الألسن کلها"}}</ref>.
::::::در باب‌هایی دیگر مانند: در خصوص [[امامان]]{{عم}}: اینکه ایشان تمامی کتاب‌های آسمانی نازل شده بر پیامبران را، از قبیل تورات و انجیل و دیگر کتاب ها، با تفاوت زبان‌هایشان می‌خوانند.<ref>{{عربی|اندازه=155%|"فی الأئمه{{عم}}: أنهم یقرءون الکتب التی نزلت علی الأنبیاء باختلاف ألسنتهم التوراه و الإنجیل و غیر ذلک"}}</ref> و آنچه نزد [[امامان]]{{عم}} از کتاب‌های گذشتگان از کتاب‌های پیامبران همانند تورات و انجیل و زبور و صحف ابراهیم وجود دارد‏<ref>{{عربی|اندازه=155%|"ما عند الأئمه{{عم}} من کتب الأولین کتب الأنبیاء التوراه و الإنجیل و الزبور و صحف إبراهیم"}}</ref>؛ [[علم]] [[ائمه]]{{عم}}: به زبان کتاب‌های [[تورات]] و [[انجیل]] و در باب دیگر با عنوان {{عربی|اندازه=155%|"فی الأئمه{{عم}} أنهم یعرفون منطق الطیر"}}<ref>«در خصوص امامان{{عم}}: اینکه ایشان به زبان پرندگان آشنا هستند»</ref>؛ علاوه بر [[علم]] [[ائمه]]: به لغات و زبان انسان‌های مختلف؛ به علم آنان به زبان حیوانات و پرندگان نیز اشاره شده است و این، همان علمی است که به اذن الاهی، [[داوود]] و [[سلیمان]] نیز بدان آگاه بوده‌اند. افزون بر منابع مذکور، اگر انتساب کتاب اختصاص را به [[شیخ مفید]] بپذیریم، ایشان خود در بابی به تعدادی از روایات در مورد [[علم]] [[ائمه]]{{عم}} به لغات اشاره کرده است.
::::::در نتیجه با توجه به اینکه: '''اولاً:''' افرادی مانند [[شیخ مفید]] و [[شیخ طوسی]]، اگر چه این مطلب را ثابت شده از طرف عقل ندانسته؛ وقوع آن را ممتنع نمی‌دانند؛ '''ثانیاً:''' روایات متعدد و موجود در منابع معتبر شیعه بدان اشاره نموده است؛ علم به لغات را باید از ویژگی‌های امام دانست و این، راهی است برای تشخیص حجت حق از مدعی دروغین و باطل دانستن این روایات غیر ممکن خواهد بود. نکته قابل توجه این است که عبارت‌های موجود در روایات گذشته مانند: امام چگونه شناخته می‌شود<ref>{{عربی|اندازه=155%|"بِمَ يُعْرَفُ الْإِمَامُ"}}</ref>، خداوند متعال فردی که به زبان مردم آشنایی ندارد را به عنوان حجت خود بر مردم قرار نمی‌دهد<ref>{{عربی|اندازه=155%|"ما کان الله لیتخذ حجه علی قوم و هو لا یعرف لغاتهم"}}</ref>، زمانی که [[حضرت موسی]]{{ع}} فوت نمود تمامی زبان‌ها را آگاهی یافتم<ref>{{عربی|اندازه=155%|"فَلَمَّا مَضَی مُوسَی عَلِمْتُ کُلَّ لِسَانٍ"}}</ref>، همانا ما تو را می‌آزماییم <ref>{{عربی|اندازه=155%|"فإنا نختبرک"}}</ref> و من به تمامی زبان‌ها آشنایی دارم<ref>{{عربی|اندازه=155%|"أنا اعرف جمیع اللغات"}}</ref>؛ مشخص می‌کند که علم به لغات از صفات ثابت و مستمر [[ائمه]]{{عم}} می‌باشد و برای شناخت [[امام]]{{ع}} حق استفاده می‌شده است. همچنین این علم نمی‌تواند برای مواردی خاص و به عنوان معجزه استفاده شده باشد، چرا که روایات متعدد در بهره‌گیری این مطلب به‌ صورت مستمر به‌ کار رفته است. همچنین [[اهل بیت]]{{عم}} در مواردی مانند گفت‌وگو با غلامان خود، به زبان خودشان سخن گفته‌اند لذا [[علامه مجلسی]] بدین نکته و ذیل عبارت منقول از [[شیخ مفید]] چنین اشاره کرده است: "اما این مطلب که [[ائمه]]{{عم}} به لغات عالم هستند، مبتنی بر روایاتی است نزدیک به حد تواتر؛ و با توجه به روایاتی که به صورت عام به علم [[ائمه]]{{عم}} اشاره دارد، در این ویژگی منحصر به فرد برای [[ائمه]]{{عم}} شکی باقی نمی‌گذارد. اما حکم عقل در لزوم این ویژگی‌ها علم لغت و صنعت‌های مختلف توقف است و این، در حالی است که آن را ممتنع نیز نمی‌داند". '''ثالثاً:''' تواتر و یا حداقل استفاضه روایات، ما را از بحث سندی بی‌نیاز می‌کند؛ اما در این میان روایت‌های معتبر و صحیح السند نیز وجود دارد که به عنوان نمونه به روایت دوم از [[شیخ صدوق]] می‌توان اشاره کرد»<ref>[http://entizar.ir/?p=1955 واکاوی و تحلیل روایی از علم امام به لغات با رویکرد نقد مدعیان دروغین]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۰. حجت الاسلام و المسلمین رفيعى؛}}
[[پرونده:Pic1478.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[رمضان علی رفیعی|رفیعی]]]]
::::::حجت الاسلام و المسلمین '''[[رمضان علی رفیعی]]''' در کتاب ''«[[تاريخ زندگانى امام محمد تقى (کتاب)|تاريخ زندگانى امام محمد تقى]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
:::::«علم [[امامان]]{{عم}} منحصر به فهم زبانهای گوناگون یا سخن گفتن با گویش های مختلف نیست بلکه آن بزرگواران زبان حیوانات را درک می کردند و قادر بودند با آنها تکلم کنند و گاه آنها را به سخن گفتن با دیگران امر می‌کردند. قرآن کریم درباره آگاهی [[حضرت سلیمان]]{{ع}} به زبان پرندگان می‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۱۶ سوره نمل علم غیب غیر خدا را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|وَقَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ عُلِّمْنَا مَنطِقَ الطَّيْرِ]]}}﴾}} <ref> و گفت: "اى مردم !زبان پرندگان به ما تعلیم داده شده؛ سوره نمل، آیه ۱۶.</ref>.
::::::[[امامان]] [[معصوم]] {{ع}} همه کمالاتی را که انبیاء سلف داشتند دارا بودند و منطق الطیر نیز می‌دانستند. به دو نمونه در این باره توجه فرمایید.
::::::[[عبداللّه بن قطر]] می‌گوید: [[محمد بن علی بُرخی]] به من گفت : [[امام جواد]]{{ع}} را دیدم که با گاو سخن می‌گفت و گاو سرش را تکان می‌داد. من تعجب کردم. حضرت فرمود: خداوند به ما زبان گاو را تعلیم داده و علم هر چیز را به ما عنایت کرده است. من به گاو دستور می‌دهم. با تو سخن بگوید. سپس حضرت به گاو فرمود: بگو "لا اِلَهَ اِلا اللّهُ، وَحْدَهُ لا شَرِیکَ لَهُ" گاو نیز گفت در حالی که سرش را به بدن [[امام]]{{ع}} می‌مالید<ref> مدينه المعاجز، ص ۵۲۴ و حياة اولى النهى ، ص ۱۴۶.</ref>.
::::::[[علی بن اسباط]] می گوید: همراه [[ابو جعفر]]{{ع}} از کوفه خارج شدم . آن حضرت بر الاغی سوار بود در راه به گله‌ای از گوسفندان رسیدیم ناگهان گوسفندی که می‌چرید گله را ترک کرد و در حالی که صدا را در گلو پیچانده بود نزد [[امام جواد]]{{ع}} آمد. آن حضرت به چوپان فرمود: این گوسفند از تو شکایت می‌کند که تو براو ستم می‌کنی و همه شیر او را می‌دوشی و هنگامی که غروب به خانه می‌رود صاحبش شیری در پستان آن نمی‌بیند. اگر از این به بعد به این حیوان ظلم نکنی که هیچ وگرنه از خداوند می‌خواهم که عمر تو را کوتاه کند. چوپان گفت : "اءَشْهَدُ اءَنْ لا اِلهَ إِلا اللّهُ وَ اءَشْهَدُ اءنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللّهِ وَ اءَنَّکَ وَصیُّهُ" پس ادامه داد از تو می‌خواهم بفرمایید که از کجا این مطلب را فهمیدی. [[امام جواد]]{{ع}} فرمود: ما خزانه دار علم خدا، معدن حکمت او، وصی [[انبیاء]] الهی و بندگان مکرّم خداوندیم <ref>مدينه المعاجز، ص ۵۲۴ و حياة اولى النهى ص ۱۴۷.</ref><ref>[http://najafabadnews.ir/book/book/IMAM_JAWAAD/taarikh_zendegaani_aemmeh_imam_jawaad_rafiei_03.html تاریخ زندگانی ائمه(امام محمد تقی {{ع}})]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۱. حجت الاسلام و المسلمین باقری؛}}
[[پرونده:11786.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[سید محمد فائز باقری|باقری]]]]
::::::حجت الاسلام و المسلمین '''[[سید محمد فائز باقری]]''' در پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد خود با عنوان ''«[[بررسی علم اولیای الهی (پایان‌نامه)|بررسی علم اولیای الهی]]»'' در این‌باره گفته است:
::::::«در حدیث آمده است که گنجشکی مضطرب وصیحه زنان نزد [[امام]] آمده و عرض کرد ماری داخل لانه او شده و قصد دارد جوجه او را ببلعد، [[امام]] فردی را فرستاد تا مار بکشد.
::::::و شتری گریه کنان نزد [[پیامبر]]{{صل}} آمد و عرض کرد که از شیر او فرزندان‌شان را بزرگ کرده‌اند و از او کار بسیار کشیده‌اند و حال قصد دارند او را نحر کنند.
::::::مانند‌ این روایات دلالت دارند که حیوانات، امامان و پیامبران را می‌شناخته‌اند و با‌ ایشان مکالمه می‌نمودند.
::::::صفار از [[امام حسن]]{{ع}} نقل می‌کند که خداوند به غیر از‌ این خورشید خورشیدهای بسیار دیگری آفریده که فاصله میان آنها بسیار زیاد است و غیر از‌ این ماه، ماه‌های دیگری آفریده که فاصله میان آنها بسیار زیاد است و غیر از‌ این عالم هفتاد هزار عالم دیگر آفریده است که میان آنها فاصله بسیار زیاد است و در هر یک از شهر‌های و در هر شهر زبانی است و هیچ لغتی نیست مگر آنکه [[امام]] آن را می‌داند و ما حجت خدا در همه‌ این مکان‌ها‌ییم.
::::::[[علامه طباطبایی]] می‌فرماید: منطق طیر عبارت است از هر طریقی که مرغ‌ها به آن طریق، مقاصد خود را باهم مبادله می‌کنند؛ مثلا هنگامی‌ که می‌خواهند بر یکدیگر غلبه کنند به گونه‌ای، و هنگام ترس طوری، و هنگام التماس و استغاثه به دیگران طوری دیگر، ولی به چند دلیل، مقصود از منطق طیر در آیه شریفه، معنای دقیق‌تر و وسیع‌تر از آن است اول‌ اینکه سیاق آیه گواهی می‌دهد بر‌ این که [[سلیمان]]{{ع}} از نعمتی سخن می‌گوید که مختص خودش بوده که به عنایت خاص الهی بدان دست یافته است و در فهم توده مردم نبوده است، اما منطق طیر به معنای اول را هر کسی می‌تواند در زندگی حیوانات دقت نموده زبان آن‌ها را بفهمد مثلا چه صدایی علامت خشم، چه صدایی علامت رضا، چه صدایی علامت گرسنگی و چه صدایی علامت تشنگی است. دوم‌ این که سخنان هدهد، متضمن معارف عالیه‌ای است که در وسع صداهای هدهد نیست، چون صداهای که‌این حیوان در احوال مختلف از خود سر می‌دهند انگشت شمار است و‌ این چند صدا نمی‌تواند به‌این معارف دلالت کند.
::::::در کلام‌ این حیوان، ذکر خدای سبحان، وحدانیت، قدرت و علم او نیز ذکر شیطان و هدایت و ضلالت و مطالبی دیگر آمده و از معارف بشری نیز مطالب بسیار چون پادشاه سبا و تخت او و‌این که آن پادشاه زن بود و قوم او که برای آفتاب سجده می‌کردند، آمده و [[سلیمان]]{{ع}} نیز مطالبی به هدهد فرمود، از جمله‌ این که به او دستور داده به سبأ برود و نامه او را ببرد و در آنجا نزد‌ ایشان بیندازد و بعد بنشیند و ببیند چه می‌گویند و چه می‌کنند و بی تردید آگاهی به‌ این همه مطالب عمیق و معارف بسیار، منوط به داشتن هزاران هزار معلومات دیگر است که چند صدای ساده هدهد نمی‌تواند آن معانی را برساند»<ref>[[بررسی علم اولیای الهی (پایان‌نامه)|بررسی علم اولیای الهی]]، ص۷۴.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۲. آقاى دكتر يوسفيان (هیئت علمی مؤسسه امام خمينى)؛}}
[[پرونده:11387.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[حسن یوسفیان|یوسفیان]]]]
دکتر '''[[حسن یوسفیان]]'''، در مقاله ''«[[علم غیب امام (مقاله)| علم غیب امام]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«در تاریخ زندگانی پیشوایان [[معصوم]]{{ع}} به حکایاتی بسیار برمی‌خوریم که بر اساس آنها، [[اهل بیت]] [[پیامبر]]{{صل}} به زبان‌های گوناگونی همچون سریانی، عبری، ترکی، روسی و فارسی سخن گفته‌اند<ref>صفار قمی، محمد، بصائرالدرجات، ص۳۳۳-۳۴۰؛ ری شهری، محمد، اهل البیت فی الکتاب و السنه، ص۲۰۲-۱۹۹</ref> چنانکه [[امیرمؤمنان]]{{ع}} به شکایت گروهی نبطی زبان که از سنگینی خراج گله‌مند بودند، با زبان خودشان پاسخ گفت<ref>ابن شهرآشوب، محمد، مناقب آل ابی طالب، ج۱، ص۳۳۲؛ صفار قمی، محمد، بصائرالدرجات، ص۳۳۵</ref> و [[امام صادق]]{{ع}} در ملاقات با گروهی از ایرانیان که با زبان عربی ناآشنا بودند به فارسی فرمود: « هر که دِرَم اندوزد، جزایش دوزخ باشد» <ref>راوندی، قطب الدین،‌الخرائج و الجرائح، ج۲، ص۷۵۳؛ بحارالانوار، ج۴۷، ص۱۱۹</ref> در این باره، اباصلت هروی از [[امام رضا]]{{ع}} روایت می کند: «خداوند هیچ کس را بر گروهی حجت نمی‌کند، جز آنکه زبان آنان را به او می‌آموزد. آیا این سخن [[امیرمؤمنان]]{{ع}} را نشنیده‌ای که فرمود: « به ما فصل الخطاب داده‌اند؟» آیا فصل الخطاب چیزی جز دانستن زبان‌ها است؟<ref>شیخ صدوق، محمد، عیون اخبارالرضا، ص۶۵۰ -۶۵۱</ref>
::::::در روایتی، [[امام علی]]{{ع}} با سلیمان پیامبر، که به فرموده قرآن، زبان پرندگان را می‌دانست، هم نوا می‌گردد و می‌فرماید: « ما را زبان مرغان آموختند و از هر نعمت عطا کردند»<ref>ری شهری، محمد، اهل البیت، فی الکتاب و السنه، ص۲۰۲، به نقل از اثبات الوصیه</ref> و این البته به زبان پرندگان اختصاص ندارد، بلکه به گواهی روایات، حیوانات دیگر را نیز دربر می‌گیرد<ref>ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی طالب، ج۱، ص۳۳۱، صفار قمی، محمد، بصائرالدرجات، ص۳۴۳-۳۴۴، ۳۵۳-۳۴۷</ref>»<ref>[[علم غیب امام (مقاله)|علم غیب امام]]، ص:۳۵۶.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۳. آقای دکتر رستمی و خانم آل‌بویه؛}}
[[پرونده:11522.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[محمد زمان رستمی|رستمی]]]]
دکتر '''[[محمد زمان رستمی]]''' (استادیار دانشگاه قم) و خانم '''[[طاهره آل‌بویه]]''' (پژوهشگر جامعة الزهراء) در کتاب ''«[[علم امام ۲ (کتاب)|علم امام]]»'' در این‌باره گفته‌‌اند:
::::::«ایشان به تمام زبان‌ها آگاه بودند <ref>صفار، بصائر، ج ۷، ص ۳۵۳.</ref> و به زبان پرندگان سخن می‌گفتند، چنان‌که قرآن از زبان [[داوود]]{{ع}} می‌فرماید: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۱۶ سوره نمل علم غیب غیر خدا را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|عُلِّمْنَا مَنطِقَ الطَّيْرِ وَأُوتِينَا مِن كُلِّ شَيْءٍ]]}}﴾}} <ref> به ما زبان مرغان آموخته‌اند و از همه چیز (بهره‌ای) بخشیده‌اند؛ سوره نمل ، آیه: ۱۶.</ref>. و در حدیث آمده است که گنجشکی مضطرب و صیحه زنان نزد [[امام]]{{ع}} آمده و عرض کرد ماری داخل لانۀ او شده و قصد دارد جوجه او را ببلعد، [[امام]]{{ع}} فردی را فرستاد تا ما را بکشد. و شتری گریه کنان نزد [[پیامبر]]{{صل}} آمد و عرض کرد که از شیر او فرزندانشان را بزرگ کرده‌اند و از او کار بسیار کشیده‌اند و حال قصد دارند او را نحر کنند. مانند این روایات دلالت دارند که حیوانات، [[امامان]]{{عم}} و پیامبران را می‌شناخته‌اند و با ایشان مکالمه می‌نمودند»<ref>[[علم امام ۲ (کتاب)|علم امام]]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۴. حجت الاسلام و المسلمین مشکی؛}}
[[پرونده:Pic1765.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[محمد مشکی|مشکی]]]]
::::::حجت الاسلام و المسلمین '''[[محمد مشکی]]''' در مقاله ''«[[بررسی علم امام از دیدگاه شیخ مفید (مقاله)|بررسی علم امام از دیدگاه شیخ مفید]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«طبق روایات [[امامان]]{{عم}} با زبان حیوانات آشنا هستند: {{عربی|اندازه=150%|«عَنْ أَبِي حَمْزَةَ الثُّمَالِيِّ قَالَ: كُنْتُ عِنْدَ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ{{ع}} فَلَمَّا انْتَشَرْنَ الْعَصَافِيرُ وَ صَوَّتْنَ فَقَالَ يَا أَبَا حَمْزَةَ: أَ تَدْرِي مَا يَقُلْنَ فَقُلْتُ: لَا قَالَ: يُقَدِّسْنَ رَبَّهُنَّ وَ يَسْأَلْنَهُ قُوتَ يَوْمِهِنَّ ثُمَّ قَالَ: يَا أَبَا حَمْزَةَ عُلِّمْنا مَنْطِقَ الطَّيْرِ وَ أُوتِينا مِنْ كُلِّ شَيْ‏ء»}}<ref>[[ابی حمزه ثمالی]] می‌گوید: در محضر امام [[علی بن الحسین]]{{ع}} بودم، گنجشکان با سر و صدا پراکنده می‌شدند، آقا فرمود: ای ابی حمزه! میدانی که آنها چه می‌گویند؟ عرض کردم خیر. امام فرمود: آنها پروردگار را تقدیس می‌کنند و خوراک امروزشان را می‌خواهند از خداوند، سپس فرمود ای ابی حمزه! ما منطق پرندگان را می‌دانیم و به همه چیز آگاهی داریم؛ الإختصاص، ص: ۲۹۳</ref>
::::::شیخ [[مفید]] در کتاب اختصاص، روایات فراوانی را راجع به علم [[امام]]{{ع}} به زبان پرندگان، و حیوانات آورده است، که ما با رعایت اختصار، خلاصه یکی از روایات را بیان می‌کنیم: «[[سلیمان خالد]] می‌گوید نزد [[امام صادق]] {{ع}} بودیم که ناگاه، آهویی آمد پیش حضرت، [[امام]]{{ع}} فرمود: ان شاء االله انجام می‌دهم، سپس حضرت به من فرمود می‌دانید که این آهو چه می‌گوید؟ گفتیم خداوند و رسول و فرزندان [[پیامبر|رسول خدا]]{{صل}} آگاهترند، حضرت فرمود: او می‌گوید بعضی از مردم مدینه آهوی ماده را که بچه شیر می‌دهد، صید کرده‌اند، از من خواست که او را آزاد کنند تا بچه‌هایش را شیر دهد، تا علف‌خوار شوند، آن وقت او را بر می‌گرداند ، و تحویل صیاد می‌دهد، امام فرمود: او را قسم دادم که این کار را خواهد کرد؟ او در جواب گفت از ولایت شما بیزار باشم اگر وفا نکنم. اگر خدا بخواهد انجام می‌دهم. یکی از افراد، که حضور داشت پیش امام، به نام [[ابو عبداالله بلخی]]، گفت این دانش، سنتی است در میان شما، همانند سنت سلیمان» <ref>الإختصاص، ص: ۲۹۸</ref>
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۵. حجت الاسلام و المسلمین حمادی؛}}
[[پرونده:11898.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[عبدالرضا حمادی|حمادی]]]]
حجت الاسلام و المسلمین '''[[عبدالرضا حمادی]]''' در مقاله ''«[[گستره علم امام از منظر کلینی و صفار (مقاله)|گستره علم امام از منظر کلینی و صفار]]»'' در این‌باره گفته است:
::::::«زبان "به معنای سخن گفتن" از مهمترین کنشهای انسان و پل ارتباط انسانها و انتقال خواسته‌ها و افکارشان به یکدیگر است و به همین دلیل، از رفتارهای تکرارپذیر انسان بوده و از اهمیت و جایگاه ویژه ای برخوردار است. از آنجا که ولایت [[ائمه]]{{عم}} به عرب زبانها محصور نبوده و شامل تمام زمانها و مکان‌هاست، ضروری می‌نماید که [[امام]] بتواند با سایر امتها و نژادها ارتباط برقرار کند. صفار روایات این بحث را در دو باب بصائر جای داده است<ref>صفار، محمد بن الحسن، بصائر الدرجات، ۳۳۳.</ref> مجموع روایات این دو باب ۲۲ حدیث است که دو مورد از آن در کافی نیز آمده‌اند<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۱، ص: ۴۶۲ و ۴۶۶؛ صفار، محمد بن الحسن، بصائر الدرجات، ۳۳۵ و ۳۳۸.</ref>
::::::در دومین حدیث مشترک، از [[امام حسن مجتبی]]{{ع}} نقل شده که من بر تمام زبانهای شرق و غرب آگاهم. اگرچه کلینی بابی به این بحث اختصاص نداده، اما با درج روایات این بحث، اتحاد نظر خویش با صفار را به اثبات رسانده است. همچنین در باب «هر کتابی که خدا نازل کرده، نزد [[ائمه]]{{عم}} موجود است و به هر لغتی که باشد آن را می‌دانند»<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۱، ص:۲۲۷.</ref> بر این نکته تأکید می‌کند که [[ائمه]]{{عم}} به زبان کتابهای آسمانی آشنا هستند و این نیز خود دلالت دارد که کلینی این مطلب را پذیرفته است.
::::::از جمله دانش‌های زمان حال، فهم سخن حیوانات است. در قرآن کریم این دانش برای [[سلیمان نبی]]{{ع}} نقل و سخن او با هُدهُد و فهم کلام مورچه گزارش شده است. صفار در سه باب، این دانش را برای [[ائمه]]{{عم}} اثبات کرده و فهم کلام پرندگان، چهارپایان و مسوخ را به ایشان نسبت داده است<ref>صفار، محمد بن الحسن، بصائر الدرجات، ۳۴۱ ،۳۴۷ و ۳۵۳.</ref> اگرچه کلینی بابی را به این موضوع اختصاص نداده، اما با درج هشت روایت از مجموع ۴۳ روایت، در این موضوع نیز با صفار هم رأی گردیده است.
::::::بنابراین از مجموع روایات دو کتاب کافی و بصائر روشن می‌شود که [[ائمه]]{{عم}} از خصوصیات جسمی و روحی افراد، اعمال ایشان و از سخن حیوانات در زمان حال آگاه‌ا‌ند. ذکر این نکته لازم است که از مجموع این روایات عام بودن چنین دانشی برای تمام زمانها استفاده نمی‌شود؛ زیرا [[امام]] در مقام بیان اصل موضوع است و مقدمات حکمت نسبت به خصوصیات تمام نیست؛ لذا تمسک به اطلاق روایات صحیح نمی‌باشد»<ref>[[گستره علم امام از منظر کلینی و صفار (مقاله)|گستره علم امام از منظر کلینی و صفار]]، [[امامت‌پژوهی (نشریه)|فصلنامه امامت‌پژوهی]]، شماره ۴ زمستان ۱۳۹، ص ۶۹.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۶. حجت الاسلام و المسلمین صادقی؛}}
[[پرونده:Pic2496.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[مصطفی صادقی|صادقی]]]]
حجت الاسلام و المسلمین '''[[مصطفی صادقی]]''' در مقاله ''«[[شیوه‌های تشخیص امام در عصر حضور (مقاله)|شیوه‌های تشخیص امام در عصر حضور]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«وقتی [[ابو بصیر]] از [[امام کاظم]]{{ع}} درباره راههای شناخت [[امام]] پرسید، فرمود چند راه است: از سوی پدرش درباره [[امامت]] به او اشاره شده باشد؛ هر گاه از او بپرسند پاسخ دهد و اگر پرسشی نشود معارف الهی را خود بگوید و از آینده خبر دهد و بتواند به هر زبانی با مردم سخن بگوید. آنگاه [[امام]] به [[ابو بصیر]] فرمود: ای ابا محمد! پیش از رفتنت یکی از این نشانه‌ها را به تو نشان خواهم داد. طولی نکشید که مردی از خراسان وارد شد و با زبان عربی با [[امام]] صحبت کرد لیکن [[امام]] به زبان فارسی پاسخ او را داد. خراسانی گفت: عربی سخن گفتم چون تصور می‌کردم فارسی نمی‌دانید. [[امام]] فرمود سبحان الله! اگر چنین نباشد پس برتری من بر تو چیست؟ در ادامه روایت آمده است که کلام هیچ انسان و پرنده و حیوان و به طور کلی جانداری بر [[امام]] پوشیده نیست. هر که این ویژگی‌ها را نداشته باشد [[امام]] نیست<ref>کلینی، الکافی، ج۱، ص: ۲۸۵؛ مفید، الارشاد، ج۲، ص:۲۲۹.</ref> این روایت در برخی منابع با این افزوده در خصوص راه اول آمده است: "راه اول" نصی از جانب خدا است که او را علم حجت بر مردم نهاده است چون [[رسول الله]]{{صل}}، [[علی]]{{ع}} را نصب، و به مردم معرفی کرد و [[ائمه]]{{عم}} هر یک، دیگری را نصب می‌کنند<ref>الحمیری، قرب الاسناد، ص:۳۳۹.</ref> [[شیخ صدوق]] این خبر را به سند دیگری از [[ابو جارود]] از [[امام باقر]]{{ع}} روایت کرده است<ref>صدوق، معانی الاخبار، ص:۱۰۲.</ref>.
::::::خادم [[امام عسکری]]{{ع}} می‌گوید بارها می‌دیدم که آن حضرت با غلامان خود به زبان‌های رومی و صقلبی و ترکی سخن می‌گوید، به گونه‌ای که تعجب مرا برمی انگیخت. پیش خود گفتم او متولد مدینه است و مسافرتی نکرده و با کسی هم مراوده نداشته است تا این زبان‌ها را بیاموزد. [[امام]] باطن مرا خواند و فرمود: خدای تعالی حجتش را از میان مردم برانگیخته و علم لغات و انساب و حوادث و خبر مرگ افراد را به او نمایانده است وگرنه فرقی بین او و دیگران نبود<ref>المسعودی، اثبات الوصیه ص:۲۵۱.</ref>»<ref>[[شیوه‌های تشخیص امام در عصر حضور (مقاله)|شیوه‌های تشخیص امام در عصر حضور]]، ص: ۵۷.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۷. حجت الاسلام و المسلمین مهدی‌فر؛}}
[[پرونده:11902.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[حسن مهدی‌فر|مهدی‌فر]]]]
::::::حجت الاسلام و المسلمین دکتر '''[[حسن مهدی‌فر]]''' در پایان‌نامه دکتری خود با عنوان ''«[[علوم اهل بیت ویژگی‌ها ابعاد و مبادی آن (پایان‌نامه)|علوم اهل بیت ویژگی‌ها ابعاد و مبادی آن]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«[[حضرت سلیمان]]{{ع}} وارث [[حضرت داود]]{{ع}} شد و گفت: ای مردم ! خدا زبان پرندگان را به ما آموخته است و از همه چیز به ما داده است این‌ها برای ما فضیلت و برتری آشکار است. منطق الطیر عبارت است از هر طریقی که مرغها به آن طریق مقاصد خود را با هم مبادله می‏‌کنند.
::::::از دیدگاه [[علامه طباطبائی]] مقصود از دانستن منطق الطیر در آیه شریفه صرفا صوتهایی نیست که پرندگان در موارد مختلف از خود صادر می‌کنند چرا که ممکن است کسی با دقت در زندگی حیوانات، بتواند زبان آنها را بفهمد، که مثلا چه صدایی علامت خشم، و چه صدایی علامت رضا است، چه صدایی علامت گرسنگی و چه صدایی علامت تشنگی و امثال آن است. بلکه آیه شریفه معنایی دقیق‌تر و وسیعتری را بیان می‌کند زیرا سیاق آیه گواهی می‌‏دهد بر اینکه [[حضرت سلیمان]]{{ع}} از نعمتی حدیث می‌‏کند که اختصاصی خودش بوده و در وسع عامه مردم نبوده، که به آن دست یابند و او که بدان دست یافته به عنایت خاص الهی بوده است. علاوه بر آن، بسیاری از حیوانات مثل مورچه و مانند آن صوتی ندارند واگر هم داشته باشند گوش انسان توانائی شنیدن آنها را ندارد. بنا براین [[حضرت سلیمان]]{{ع}} در باره فهم زبان و مقصود پرندگان، وحوش و جنیان از یک آگاهی برخور دار است که نمی‌تواند یک علم عادی باشد بلکه جزء آگاهی‌های غیبی محسوب می‌شود که از سوی خداوند افاضه شده است چنانچه سیاق آیه نیز بیانگر آن است<ref>المیزان فی تفسیر القرآن، ج‏۱۵، ص،۳۵۰.</ref>.
::::::[[آلوسی]] در ذیل آیه شریفه می‌گوید: دانستن زبان پرندگان مخصوص انبیاء نیست بلکه جایز است خداوند آن آگاهی را در اختیار هرکسی که بخواهد قرار دهد {{عربی|اندازه=120%|" و یجوز أن یعلم اللّه تعالی منطقها من شاء من عباده و لا یختص ذلک بالأنبیاء ‏‏‏‏‏"}}؛ الخرائج والجرائح: ج۲، ص ۸۳۱، ح۴۷.</ref>. طبق روایات متعدد [[اهل بیت]]{{عم}} نیز دارای علم منطق الطیر بوده‌اند. از [[امام صادق]]{{ع}} نقل شده است که فرمود: [[امام علی]]{{ع}} به [[ابن عباس]] فرمود: همانا خداوند بما زبان پرندگان را آموخت همانطور که به سلیمان آموخته بود<ref>{{عربی|اندازه=120%|" إِنَ‏ اللَّهَ‏ عَلَّمَنَا مَنْطِقَ‏ الطَّيْرِ كَمَا عَلَّمَهُ‏ سُلَيْمَانَ‏ بْنَ‏ دَاوُدَ مَنْطِقَ‏ كُلِ‏ دَابَّةٍ فِي‏ بَرٍّ أَوْ بَحْر ‏‏‏‏‏"}}؛ بحار الأنوار (ط - بیروت)، ج۲۷، ص: ۲۶۴، ح۱۰.</ref>.
::::::[[ضریس کناسی]] می‌گوید: خدمت [[حضرت صادق]]{{ع}} بودم [[ابو بصیر]] نیز بود [[امام]]{{ع}} فرمود: [[حضرت داود|داود]] علم پیامبران را به ارث برد، [[حضرت سلیمان|سلیمان]] نیز از [[حضرت داود|داود]] به ارث برد، همانا [[پیامبر|محمد]]{{صل}} از [[حضرت سلیمان|سلیمان]] ارث برد و ما از آن حضرت علم را به ارث بردیم، صحف ابراهیم و الواح موسی پیش ماست<ref>الخرائج والجرائح: ج۲، ص ۸۳۱، ح۴۷.</ref>.
::::::آیات اعطاء "ایتاء" علم خاص و لدنی به انبیاء: {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| وَلُوطًا آتَيْنَاهُ حُكْمًا وَعِلْمًا }}﴾}} <ref> و به لوط داوری و دانشی دادیم؛ سوره انبیاء، آیه: ۷۴.</ref>؛ {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| فَفَهَّمْنَاهَا سُلَيْمَانَ وَكُلا آتَيْنَا حُكْمًا وَعِلْمًا }}﴾}} <ref> و آن (داوری) را به سلیمان فهماندیم و به هر یک داوری و دانشی دادیم؛ سوره انبیاء، آیه: ۷۹.</ref>.
::::::چند نکته در این آیات وجود دارد:
:::::#اکثریت مفسران بیان داشته‌اند که مقصود از حکم، حکومت و یا حکمت است و مقصود از علم آنچه که انبیا در امر [[نبوت]] به آن نیاز دارند می‌باشد.
:::::#دخول تنوین بر حکم و علم دلیل بر عظمت حکم و علمی دارد که به آنان داده شده است.
:::::#در این آیات از کلمه ایتاء استفاده شده است که دلیل بر لدنی بودن آن علوم است. روشن است که این علوم، علوم عادی بشری نبوده که تمامی بشر از راههای عادی توان کسب آنرا داشته باشند بلکه علمی خاص و غیبی و موهبتی الهی بوده است.
::::::صاحب تفسیر کشف الاسرار در ذیل عبارت {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| فَفَهَّمْنَاهَا سُلَيْمَانَ}}﴾}} می‌نویسد: علم فهم وراء علم تفسیر و تأویلست، تفسیر بواسطه تعلیم و تلقین است، تأویل بارشاد و توفیقست، فهم بی‏واسطه بالهام ربّانیست، وی در ادامه از [[حسن بصری]] نقل می‌کند که از [[حذیفه یمان]] از علم باطن یعنی علم فهم پرسیدم، حذیفه گفت: از [[رسول خدا]]{{صل}} پرسیدم و فرمود: علمی است که ما بین خداوند واولیاء اوست و هیچ ملک مقرب و یا مخلوقی از آن مطلع نیست<ref>{{عربی|اندازه=120%|" علم بین اللَّه و بین اولیائه لم یطّلع علیه ملک مقرّب و لا احد من خلقه ‏‏‏‏‏"}}؛ کشف الأسرار و عدة الأبرار، ج‏۶، ص: ۲۹۳.</ref>»<ref>[[علوم اهل بیت ویژگی‌ها ابعاد و مبادی آن (پایان‌نامه)|علوم اهل بیت ویژگی‌ها ابعاد و مبادی آن]]، ص۹۲.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۸. آقای عظیمی (پژوهشگر جامعة المصطفی العالمیة)؛}}
[[پرونده:11742.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[محمد صادق عظیمی|عظیمی]]]]
::::::آقای '''[[محمد صادق عظیمی]]''' در پایان‌نامه کارشناسی ارشد خود با عنوان ''«[[سیر تطور موضوع گستره علم امام در کلام اسلامی (پایان‌نامه)|سیر تطور گستره علم امام در کلام اسلامی]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«[[علامه مجلسی]] در مورد علم منطق الطیر [[اهل بیت]]{{عم}}، بیان زیبایی دارد. وی می‌نویسد: «اعلم أن رد الاخبار المستفيضة الواردة عن أئمة الانامعليهم الصلاة والسلام بمحض استبعاد الاوهام أو تقليد الفلاسفة الذين استبدوا بالاحلام ولم يؤمنوا بما جاءت به الانبياء الكرام، لايليق بالافاضل الاعلام، كيف وقد ورد أمثالها في القرآن الكريم من تسبيح الطير مع داود{{ع}}؛ وقوله {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن|[[آیا آیه ۱۶ سوره نمل علم غیب غیر خدا را اثبات می‌کند؟ (پرسش)|عُلِّمْنَا مَنطِقَ الطَّيْرِ]]}}﴾}} <ref> زبان پرندگان به ما تعلیم داده شده؛ سوره نمل، آیه۱۶.</ref>، و قصة الهدهد و نملة مع سلمیان و قوله تعالی {{عربی|اندازه=150%|﴿{{متن قرآن| وَالطَّيْرُ صَافَّاتٍ كُلٌّ قَدْ عَلِمَ صَلاتَهُ وَتَسْبِيحَهُ}}﴾}} <ref> پرندگان گشاده‌بال، خداوند را به پاکی می‌ستایند؟ هر یک نماز و نیایش خود را دانسته است؛ سوره نور، آیه ۴۱.</ref> و غیر ذلک»<ref> بدان که ردّ اخبار مستفیض (که درباره علم منطق الطیر [[امامان]]{{ع}} وارد شده‌اند) تنها به این جهت که با وهم و خیال آدمی ناسازگار است و یا صرفاً به پیروی از فلاسفه شایسته افراد فاضل و اندیشمند نیست، چرا که امثال آن در قرآن فراوان آمده است مانند تسبیح پرندگان با حضرت [[داود]] و... </ref> مراد [[علامه مجلسی]] از بیان این مطالب این است که انکار منطق الطیر، منجر به انکار قرآن می‌شود، چون مسئله منطق الطیر در قرآن کریم با صراحت بیان شده است<ref>بحارالانوار، ج ۲۷، ص ۲۷۳.</ref>»<ref>[[محمد صادق عظیمی]]، [[سیر تطور موضوع گستره علم امام در کلام اسلامی (پایان‌نامه)|سیر تطور گستره علم امام در کلام اسلامی]]، ص۱۳۰.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۱۹. آقای شیخ‌زاده (پژوهشگر جامعة المصطفی العالمیة)؛}}
[[پرونده:11818.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[قاسم علی شیخ‌زاده|شیخ‌زاده]]]]
::::::آقای '''[[قاسم علی شیخ‌زاده]]''' در پایان‌نامه کارشناسی ارشد خود با عنوان ''«[[رابطه علم غیب امام حسین و حادثه عاشورا (پایان‌نامه)| رابطه علم غیب امام حسین و حادثه عاشورا]]»'' در پاسخ به این پرسش گفته‌ است:
::::::«طبق روایات و آیات یکی از دانش مهمی که معصومین دارند علم آنها به لغات گوناگون است که بعضی به غیبی بودن آن تصریح کرده‌اند از جمله چیزهای که علم امام به همه لغات را تأیید می‌کند این است که اگر نزد امام دو نفر متخاصم آمدند برای قضاوت و زبان عربی نمی‌‎دانستند اگر امام زبان آنها را نداند و مترجم هم نباشد تعطیل احکام لازم آمده و باعث نقض غرض می‌گردد. در قرآن کریم نیز گفتگوی عفریت جنی با سلیمان و آگاهی او از زبان پرندگان و هدهد و مورچه بیانگر علم غیرعادی آن حضرت است که این علم از راه ولایت بوده و فقط نصیب انبیاء و اولیا می‌شود و چون [[رابطه وراثت از پیامبر یا امام پیشین با علم غیب معصوم چیست؟ (پرسش)|ائمه وارث علوم انبیا بوده]] و اعلم از آنها است لذا دانش سلیمان به طریق اولی برای ائمه ثابت است. مرحوم مجلسی،در بحار علم ائمه به لغات مختلف را نزدیک به متواتر دانسته که با ضمیمه اخبار عامه تردیدناپذیر می‌گردد و ما به عنوان نمونه چند روایت را می‌آوریم. [[امام حسن]]{{ع}} فرمود: من همه زبان‌ها را می‌دانم.
::::::[[امام حسین]]{{ع}} می‌فرماید: وقتی خروس بانگ می‌دهد می‌گوید هر کس خدا را بشناسد ذکر خدا را فراموش نمی‌کند.
::::::'''اشکال:''' شما گفتید ائمه همه زبان‌ها را می‌داند و حال آنکه طبق روایتی [[امام باقر]]{{ع}} معنای جمله‌ای را ندانسته است زیرا در روایت آمده که [[امام باقر]]{{ع}} متاعی را می‌خواست بفروشد خریداران گفتند: «نأخذ منک بده دوازده» امام معنای این جمله را پرسیدند.
::::::'''جواب:''' الف) امام می‌خواسته این فضیلت را مخفی کند؛ ب) امام خواسته معنای این جمله برای همه اهل مجلس روشن گردد. ج)حضرت خواسته بفهماند که زبان عربی وسیع بوده و نیاز به زبان دیگری نیست. جواب فوق را صاحب وسائل داده اما به نظرمی رسد موضوع خرید و فروش مسئله عادی است و در چیزهای پیش‌افتاده از دانش غیبی استفاده نمی‌گردد»<ref>[[رابطه علم غیب امام حسین و حادثه عاشورا (پایان‌نامه)| رابطه علم غیب امام حسین و حادثه عاشورا]]؛ ص ۸۳.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۲۰. آقای افقی (هیئت علمی دانشگاه شهید مدنی آذربایجان)؛}}
[[پرونده:11904.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[داود افقی|افقی]]]]
::::::آقای '''[[داوود افقی]]''' در پایان‌نامه کارشناسی ارشد خود با عنوان ''«[[بررسی غلو در روایات علم اهل بیت از کتاب بصائر الدرجات (پایان‌نامه)|بررسی غلو در روایات علم اهل بیت از کتاب بصائر الدرجات]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
::::::«از امور دیگری که در روایات بصائر بدان پرداخته شده است، آگاهی [[اهل بیت]]{{عم}} از زبان پرندگان و دیگر حیوانات می‌باشد. جناب صفّار بیش از ۴٠ روایت در این باره نقل کرده است، به چند نمونه از روایات اشاره می‌شود:{{عربی|اندازه=150%|«عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ {{ع}} قَالَ: قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ {{ع}} لِابْنِ عَبَّاسٍ إِنَّ اللَّهَ عَلَّمَنَا مَنْطِقَ الطَّيْرِ كَمَا عَلَّمَهُ سُلَيْمَانَ بْنَ دَاوُدَ مَنْطِقَ‏ كُلِ‏ دَابَّةٍ فِي‏ بَرٍّ أَوْ بَحْرٍ‏‏‏»}}<ref>«از امام صادق{{ع}} روایت شده است که فرمودند: حضرت امیرالمؤمنین{{ع}} به ابن عباس فرمودند: خداوند متعال زبان پرندگان را به ما تعلیم فرمود همانگونه که به سلیمان بن داود زبان هر جانوری در خشکی و دریا را آموخت.»، بصائر الدرجات، ص ۳۴۴، ح ۱۲.</ref>، {{عربی|اندازه=150%|«عَنِ الثُّمَالِيِّ قَالَ: كُنْتُ مَعَ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ {{ع}} فِي دَارِهِ وَ فِيهَا شَجَرَةٌ فِيهَا عَصَافِيرُ فَانْتَشَرَتِ‏ الْعَصَافِيرُ وَ صَوَّتَتْ‏ فَقَالَ‏ يَا أَبَا حَمْزَةَ أَ تَدْرِي مَا تَقُولُ قُلْتُ لَا قَالَ تُقَدِّسُ رَبَّهَا وَ تَسْأَلُهُ قُوتَ يَوْمِهَا قَالَ ثُمَّ قَالَ يَا أَبَا حَمْزَةَ ﴿{{متن قرآن|عُلِّمْنَا مَنطِقَ الطَّيْرِ وَأُوتِينَا مِن كُلِّ شَيْءٍ}}﴾»}}<ref>« از ثمالی روایت شده است که نزد حضرت علی بن الحسین{{ع}} در منزل ایشان بودم. در منزل ایشان درختی بود که بر روی آن گنجشکانی بود. ناگهان گنجشکها از درخت پریدند و صدایی سر دادند. حضرت فرمودند ای ابا حمزه آیا می‌دانی چه می‌گویند؟ عرض کردم خیر، حضرت فرمود پروردگار خود را تقدیس می‌کنند و از او روزیشان را طلب می‌کنند. سپس حضرت فرمودند ای ابا حمزه "به ما زبان مرغان آموخته‏اند و از همه چيز (بهره‏اى) بخشيده‏اند".»، بصائر الدرجات، ص:٣۴١، ح ۱۲.</ref>، {{عربی|اندازه=150%|« عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ {{ع}} قَالَ: إِنَّ نَاضِحاً كَانَ‏ لِرَجُلٍ‏ مِنَ‏ النَّاسِ‏ فَلَمَّا أَسَنَّ قَالَ بَعْضُ أَصْحَابِهِ لَوْ نَحَرْتُمُوهُ فَجَاءَ الْبَعِيرُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ {{صل}} فَجَعَلَ يَرْغُو فَأَرْسَلَ رَسُولُ اللَّهِ {{صل}} فَجَعَلَ يَرْغُو إِلَى صَاحِبِهِ فَلَمَّا جَاءَ قَالَ لَهُ النَّبِيُّ {{صل}} إِنَّ هَذَا يَزْعُمُ أَنَّهُ كَانَ لَكُمْ شَابّاً حَتَّى هَرِمَ وَ أَنَّهُ قَدْ نَفَعَكُمْ وَ أَنَّكُمْ أَرَدْتُمْ نَحْرَهُ قَالَ فَقَالَ صَدَقَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ {{صل}} لَا تَنْحَرُوهُ وَ دَعُوهُ قَالَ فَتَرَكُوهُ»}}<ref>«از زرارة از امام صادق{{ع}} روایت شده است که فرمودند: مردی شتری داشت، زمانی که شترش پیر شد برخی از رفقایش به او گفتند شتر را نحر می‌کردی. شتر نزد رسول خدا{{صل}} آمد و شروع به ناله و فریاد کرد، جناب رسول اکرم{{صل}} به دنبال صاحب او فرستاد، شتر شروع به ناله کردن به سمت صاحب خود کرد. زمانی که صاحب شتر آمد حضرت رسول{{صل}} به او فرمودند این شتر گمان می‌کند که زمانی هنگامی که جوان بود در خدمت شما بود و به شما منفعت رساند تا اینکه پیر گشت، و اکنون می‌خواهید او را بکشید و نحر کنید. صاحب شتر گفت راست می‌گوید، رسول الله{{صل}} فرمودند او را نکشید و او را رها سازید. زراره می‌گوید شتر را رها کردند.»، بصائر الدرجات، ص:۳۴۷، ح ١.</ref>»<ref>[[بررسی غلو در روایات علم اهل بیت از کتاب بصائر الدرجات (پایان‌نامه)|بررسی غلو در روایات علم اهل بیت از کتاب بصائر الدرجات]]، ص ۷۲.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۲۱. آقای داداش‌زاده؛}}
[[پرونده:11948.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[داوود داداش‌زاده|داداش‌زاده]]]]
::::::آقای '''[[داوود داداش‌زاده]]''' در پایان‌نامه کارشناسی ارشد خود با عنوان ''«[[علم امام در کتاب کافی و شروح آن (پایان‌نامه)|علم امام در کتاب کافی و شروح آن]]»'' در این‌باره گفته‌ است:
:::::*«'''علم امام به همه زبان‌ها:''' [[ائمه]]{{عم}} با [[تورات]]، [[انجیل]]، [[زبور]]، [[صحف ابراهیم]] و دیگر کتب انبیا آشنایی کامل داشتند و آنها را با زبان اصلی‌اش می‌خواندند<ref>محمد ابن یعقوب کلینی، الکافی ، ج ۱، ص ۲۲۴، ح ۳ و ۴ و ۶.</ref> و با پیروان آنها مناظره می‌نمودند علاوه بر این امام با اشخاص غیر عرب، اعم از فارس، ترک، رومی، هندی، سودانی و غیره به با زبان‌های اصلی آنها صحبت می‌کردند، چندین روایت در کافی به آن دلالت دارد، آنچه مهمتر به نظر می‌رسد این است که برخی از روایات علم به همه زبان‌ها را، از شرایط امام شمرده است" که در ذیل دو نمونه از آنها آورده می‌شود.
:::::#[[نصیر خادم]] گوید: «بارها می‌شنیدم که [[امام عسکری|امام حسن عسکری]]{{ع}} با غلامان ترک و رومی و صقالبی خود به لغت خودشان گفت وگو می‌کرد. من تعجب کرده و با خود گفتم: این که در مدینه متولد شد و تا زمانی که (پدرش) ابوالحسن{{ع}} وفات کرد، پیش کسی نرفت و کسی او را ندید (که درس بخواند یا با اهل این لغات مکالمه کند) من این موضوع را پیش خود فکر می‌کردم که حضرت متوجه من شد و فرمود همانا خدای تبارک و تعالی امتیازات خاصی، نسبت به مردم، به حجت خود بخشیده و علم به زبان‌ها و انساب و مرگ‌ها و پیش آمدها را به او عطا فرموده و اگر چنین نبود، میان حجت (امام) و محجوج (مأموم) فرق نبود.<ref>همان ص۹، ح۱۱.</ref> از این که حضرت می‌فرماید، اگر امام علم به لغات نداشته باشد بین امام و مأموم فرقی نخواهد بود می‌توان فهمید که اگر امام این صفت را نداشته باشد امام نیست؛ بنابراین از شرایط امام، دانستن همه زبانها خواهد بود. علامه مجلسی ضرورت وجود چنین صفتی برای امام را چنین بیان می‌کند: اگر دو نفر غیر عرب برای برطرف کردن اختلاف، به امام مراجعه کنند و ایشان را قاضی قرار دهند و مترجمی حضور نداشته باشد، در این صورت، عدم آگاهی امام به زبان آنها، منجر به تعطیل شدن احکام میشود که این نقض غرض از وجود امام خواهد بود.<ref>[[محمد باقر مجلسی]]، مرآة العقول فی شرح اخبار آل الرسول، ج۶، ص ۱۵۳.</ref> چرا که یکی از غرض‌های وجود امام تبیین و اجرای احکام و معارف دین می‌باشد. همچنین ملاصالح مازندرانی نیز عین استدلال مذکور را با همان عبارت در توضیح روایت فوق تکرار می‌کند.<ref>[[محمد صالح مازندرانی]]، شرح الکافی اصول و الروضه، ج ۷، ص ۳۲۳.</ref>
:::::#ابوبصیر گوید: به حضرت ابوالحسن{{ع}} عرض کردم: قربانت گردم، نشانه‌های شناخت امام چیست؟ فرمود: چند خصلت ... و به هر زبانی با مردم سخن بگوید. سپس به من فرمود: ای ابا محمد! پیش از آن که از این مجلس برخیزی برایت علامت دیگری نشان خواهم داد. طولی نکشید که مردی از اهل خراسان وارد شد و با زبان عربی با حضرت سخن گفت و امام{{ع}} جوابش را به زبان فارسی داد، مرد خراسانی گفت. قربانت گردم، علت این که من با شما به زبان خراسانی سخن نگفتم، این بود که گمان می‌کردم شما آشنایی به آن زبان ندارید! امام فرمودند: سبحان الله! اگر من نتوانم خوب جواب تو را بگویم چه فضیلتی بر تو دارم؟! سپس به من فرمود: ای ابا محمد! همانا سخن هیچ یک از مردم، پرندگان، چارپایان و جانداران بر امام پوشیده نمی‌باشد، پس هر که این صفات را نداشته باشد، امام نیست.<ref>محمد ابن یعقوب، الکافی، ج ۱، ص ۲۸۵، ح۷.</ref>
::::::برخی از این عبارت امام که فرمودند: "اگر من نتوانم خوب جواب ترا بگویم چه فضیلتی بر تو دارم؟" چنین استنباط کرده‌اند که: امام باید در هر صفتی برتر از دیگران باشد؛ و حتی اگر یک نفر در امت وجود داشته باشد که مطلبی را بداند که امام از آن بی‌خبر باشد در این صورت امام، نه برای آن شخص و نه برای دیگران، امام نخواهد بود؟<ref>[[محمد صالح مازندرانی]]، شرح الکافی - اصول و الروضه، ج ۶، ص ۹۵ و ۹۶.</ref>
::::::به نظر نگارنده اعلمیت امام در همه امور، اگر هم از روایت های دیگر قابل استنباط باشد ولی دلالت روایت مذکور بر چنین عمومیتی دارای اشکال می‌باشد؛ چرا که روایت فوق، در مورد سخن گفتن به زبانهای مختلف است و شاید آشنایی امام با زبانهای مختلف موضوعیت داشته باشد و سرایت دادن آن به همه امور کاری بدون دلیل به شمار می‌آید.
:::::*'''علم امام، به معنی صداها و زبان حیوانات و همه جانداران:''' حرف زدن پرندگان و حشرات با یکدیگر و سخن گفتن آنها با انسان و قابل فهم بودن سخن آنان برای انسان، در قرآن کریم بیان شده است.<ref>النمل، ۱۵ و ۱۸ و ۱۹ و ۲۱.</ref> و امری مسلم به شمار می‌رود و [[ائمه اطهار]]{{عم}} در موارد متعدد معنی اصوات حیوانات و پرندگان را بیان کرده و حتی با حیوانات سخن گفته‌اند و چنان که در روایت ابی بصیر ذکرش گذشت علم به آن، از شرایط امام بیان شده، به طوری که امام فرمود اگر کسی سخن پرندگان، چهارپایان و جانداران را نداند امام نیست»<ref>[[علم امام در کتاب کافی و شروح آن (پایان‌نامه)|علم امام در کتاب کافی و شروح آن]]، ص ۴۸-۵۱.</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۲۲. پژوهشگران پایگاه امام علی{{ع}}؛}}
[[پرونده:9030760879.jpg|100px|right|بندانگشتی|]]
::::::پژوهشگران ''«[http://www.imamalinet.net/fa/Book/View/45461/149189/?Mode=Result&SearchText= پایگاه امام علی{{ع}}]»'' در پاسخ به این پرسش آورده‌اند:
::::::«دربارۀ منطق الطیر یعنی زبان پرندگان، سخن بسیار گفته‌اند. بعضی برآنند که آنها هم مانند انسان لغت دارند و تمام مفاهیم و مقاصد خود را بدان تفهیم می‌نمایند. و بعضی برآنند که آنها با انواع اصوات و اشکال، مقاصد خود را در حدود نیازشان تفهیم می‌نمایند. و نیز در اینکه کسی که به زبان مرغان اطلاع پیدا می‌کند و گفتارشان را می‌فهمد همچون [[حضرت سلیمان]]{{ع}} که {{عربی|اندازه=150%|« عُلِّمْنَا مَنْطِقَ‏ الطَّيْر‏‏‏‏»}}<ref>«به ما زبان مرغان آموخته‏‌اند.»</ref> دربارۀ او وارد شده است، سخن بسیار گفته‌اند. بعضی معتقدند که خداوند لغات طیور را به او تعلیم نمود و سلیمان بر اساس لغات مختلفه به انواع زبانها و السنۀ طیور، عالم شد. ولی ظاهرا تعلیم [[حضرت سلیمان]]{{ع}} و مولانا [[امام علی|امیر المؤمنین]]{{ع}} و سایر [[ائمه]]{{عم}} و [[امام رضا|حضرت امام رضا]]{{ع}} که با آهو سخن گفتند و گفتار وحوش باغ وحش و برکة السباع که [[امام هادی|حضرت هادی]]{{ع}} را در آن انداختند از باب تعلیم و تعلم لغات با وجود کثرت آنها نباشد بلکه از باب سیطرۀ نفس [[امام]]{{ع}} و [[پیامبر|پیغمبر]]{{صل}} بر ملکوت آنها و ادراک مقاصد آنها از راه احاطۀ نفسانی بر آنهاست. نفس مؤمن چون تقویت شود و از هوا بگذرد سعه و احاطه‌ای پیدا می‌کند که بر ملکوت موجودات واقف می‌شود چه پرنده و چه درنده و چه آدمیان و جن، و چه حیوانات بحری و دریایی، و چه نفس نباتات و اشجار و جمادات، و در این صورت مؤمن محیط و مسیطر بر نفوس، با نفس هر موجودی تکلم و گفتگو می‌کند اعم از این که زبان خود را هم طبق لسان آنها به حرکت در بیاورد و یا نیاورد. و تکلم با مردمان غیر همزبان با زبان مادری مؤمن نیز از همین قبیل است. چه بسا دیده شده است در سفر حج یا بعضی از مشاهد مشرفۀ دیگر، افرادی از مؤمنین از بلاد مختلف که حتی یک کلمه از زبان همدیگر خبر ندارند مانند ترک و عرب و هندی، همدیگر را می‌شناسند و ساعتها با هم می‌نشینند و از راه درون و باطن گفتگو دارند و از راه و مسیر و احوال یکدیگر کاملا مطلع می‌شوند»<ref>[http://www.imamalinet.net/fa/Book/View/45461/149189/?Mode=Result&SearchText= پایگاه امام علی{{ع}}]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

{{جمع شدن|۲۳. پژوهشگران وبگاه پرسمان.}}
[[پرونده:9030760879.jpg|100px|right|بندانگشتی|]]
::::::پژوهشگران ''«[http://www.porseman.org/q/show.aspx?id=100610= وبگاه پرسمان]»'' در پاسخ به این پرسش آورده‌اند:
::::::«در روایتی، [[امام علی]]{{ع}} با [[سلیمان پیامبر]]، که به فرموده قرآن، زبان پرندگان را می‌دانست، هم نوا می‌گردد و می‌فرماید: ما را زبان مرغان آموختند و از هر نعمت عطا کردند <ref>ری شهری، محمد، اهل البیت فی الکتاب و السنه، ص۲۰۲، به نقل از اثبات الوصیه.</ref> و این البته به زبان پرندگان اختصاص ندارد، بلکه به گواهی روایات، حیوانات دیگر را نیز دربر می‌گیرد<ref>ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی طالب، ج۱، ص۳۳۱، صفار قمی، محمد، بصائرالدرجات، ص۳۴۳-۳۴۴.</ref>»<ref>[http://www.porseman.org/q/show.aspx?id=100610 وبگاه پرسمان]</ref>.
{{پایان جمع شدن}}

==پرسش‌های وابسته==
{{پرسش‌های وابسته}}
{{ستون-شروع|3}}
# [[آیا علم غیب معصوم قابلیت افزایش دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا معصوم عالم به ملکوت است؟ (پرسش)]]
# [[آیا معصوم آگاهی از اسم اعظم الهی دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا معصوم از خطورات قلبی اطلاع دارد؟ (پرسش)]]
# [[آیا معصوم از اعمال و احوال خلق اطلاع دارد؟ (پرسش)]]
# [[فرق علم غیب با پیش‌بینی چیست؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به ما کان و ما یکون و ماهو کائن علم غیب است؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به بلایا و منایا علم غیب است؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به گذشته و حال و آینده علم غیب است؟ (پرسش)]]
# [[آیا علم به ایمان یا عدم ایمان افراد علم غیب است؟ (پرسش)]]
{{پایان}}
{{پایان}}
==[[:رده:آثار علم غیب معصوم|منبع‌شناسی جامع علم غیب معصوم]]==
{{پرسش‌های وابسته}}
{{ستون-شروع|3}}
* [[:رده:کتاب‌شناسی کتاب‌های علم غیب معصوم|کتاب‌شناسی علم غیب معصوم]]؛
* [[:رده:مقاله‌شناسی مقاله‌های علم غیب معصوم|مقاله‌شناسی علم غیب معصوم]]؛
* [[:رده:پایان‌نامه‌شناسی پایان‌نامه‌های علم غیب معصوم|پایان‌نامه‌شناسی علم غیب معصوم]].
{{پایان}}
{{پایان}}

==پانویس==
{{یادآوری پانویس}}
{{پانویس2}}

[[رده:علم غیب معصوم]]
[[رده:پرسش‌های جامع امامت و ولایت]]
[[رده:پرسش‌های علم غیب معصوم]]
[[رده:پرسش‌های علم غیب پیامبر]]
[[رده:(ان): پرسش‌هایی با ۲۴ پاسخ]]
[[رده:(ان): پرسش‌های علم غیب معصوم با ۲۴ پاسخ]]
[[رده:پاسخ‌هایی برای بازنویسی]]