امامت‌پدیا - مشارکت‌های کاربر [fa]

اختلاف

2023-12-06T16:12:55Z

Heydari:

{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = [[اختلاف در قرآن]] - [[اختلاف در نهج البلاغه]] - [[اختلاف در فقه سیاسی]]| پرسش مرتبط = }}

[[پرونده:V0005.webm|بندانگشتی|285px|چپ|]]

'''اختلاف''' به معنی غیر همسویی و [[تفرقه]] و جدایی، در مقابل استواء و اتفاق عبارت است از تضاد و تفاوت در ظاهر یا [[باطن]] در [[تفکر]] و [[عقاید]]، بدین معنا که دو یا چند نفر یا دو طیف یا گروه مختلف با یکدیگر بر سر مسائل [[اجتماعی]]، [[اعتقادی]]، [[فرهنگی]] و [[سیاسی]] ناسازگاری و اختلاف داشته باشند.

وجود اختلاف از ضروریات [[زندگی]] [[دنیایی]] انسان‌هاست. بعضی از [[اختلاف‌ها]] طبیعی و جزء [[سنت‌های الهی]] است و علاوه بر اینکه مذموم نیستند، ضروری و ثمربخش هم هستند، اما بعضی از [[اختلافات]] در فرهنگ دینی منفی، مذموم و مورد [[نکوهش]] هستند. بزرگترین اختلاف در [[جامعۀ بشری]]، اختلاف بر سر [[ولایت]] و [[حاکمیت]] بوده که این اختلاف سرمنشأ اختلافات بسیار بزرگ و مهم گردیده است. ابتدای این اختلاف از آغاز [[آفرینش انسان]] و [[نزاع]] [[قابیل]] و [[هابیل]] شروع و در نهایت به اختلاف بر سر [[جانشینی]] [[خاتم پیامبران]] و مسئله [[امامت]] ختم شد.

== معناشناسی ==
اختلاف در لغت به معنی غیر همسویی (کسی راهی غیر از دیگری داشته باشد)<ref>راغب اصفهانی حسین بن محمد، مفردات الفاظ قرآن، ص۲۹۴.</ref>، ([[تفرقه]] و جدایی)، در مقابل استواء و اتفاق است<ref>مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۳، ص۱۱۲؛ خرمشاهی، بهاءالدین، قرآن کریم، ترجمه، توضیحات و واژه‌نامه، ص۷۰۲.</ref>. این واژه از «خ ل ف» به معنی آمد و شد نیز آمده است<ref>الصحاح، ج‌۴، ص‌۱۳۵۴، «خلف».</ref>، مانند شب و [[روز]] که پشت سر هم در رفت و آمد هستند. واژۀ اختلاف در مفاهیمِ تفاوت، [[نابرابری]]، [[ناسازگاری]] و [[منازعه]] هم به [[کار]] رفته است<ref>فیومی، احمد بن محمد، المصباح المنیر، ص۱۷۹؛ راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات الفاظ قرآن، ص۲۹۵.</ref>.

اختلاف در اصطلاح رایج عرفی عبارت است از تضاد و تفاوت در [[ظاهر]] یا [[باطن]] در [[تفکر]] و [[عقاید]]، بدین معنا که دو یا چند نفر یا دو طیف یا گروه مختلف با یکدیگر بر سر مسائل [[اجتماعی]]، [[اعتقادی]]، [[فرهنگی]] و [[سیاسی]] ناسازگاری و اختلاف داشته باشند<ref>ر.ک: نصیری، علی، مقاله «اختلاف»، دائرة المعارف قرآن کریم، ج۲؛ دانشنامه نهج البلاغه، جلد ۱، ص۹۲.</ref>.

== تاریخچه اختلافات بشری ==
نخستین اختلاف[[بشر]]، اختلاف بر سر "[[فرمان‌روایی]]" و "[[ولایت‌امری]]" بوده است؛ در ماجرای [[هابیل و قابیل]]، [[روایات]] صحیحه‌ای وجود دارد که بیان می‌کند اختلاف اصلی بر سر [[ولایت امر]] بوده است<ref>در روایت، امام صادق {{ع}} از کسانی که گفته‌اند نزاع فرزندان آدم {{ع}} در مورد ازدواج و انتخاب همسر بوده به شدت برآشفته شده و به راوی فرموده است: {{متن حدیث|أَمَا تَسْتَحْیِی أَنْ تَرْوِیَ هَذَا عَلَی نَبِیِّ اللَّهِ آدَمَ فَقُلْتُ: جُعِلْتُ فِدَاکَ فَفِیمَ قَتَلَ قَابِیلُ هَابِیلَ فَقَالَ: فِی الْوَصِیَّةِ ثُمَّ قَالَ لِی: یَا سُلَیْمَانُ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی أَوْحَی إِلَی آدَمَ أَنْ یَدْفَعَ الْوَصِیَّةَ وَ اِسْمَ اللَّهِ الْأَعْظَمَ إِلَی هَابِیلَ، وَ کَانَ قَابِیلُ أَکْبَرَ مِنْهُ، فَبَلَغَ ذَلِکَ قَابِیلَ فَغَضِبَ فَقَالَ: أَنَا أَوْلَی بِالْکَرَامَةِ وَ الْوَصِیَّةِ فَأَمَرَهُمَا أَنْ یُقَرِّبَا قُرْبَاناً بِوَحْیٍ مِنَ اللَّهِ إِلَیْهِ فَفَعَلاَ، فَقَبِلَ اللَّهُ قُرْبَانَ هَابِیلَ فَحَسَدَهُ قَابِیلُ فَقَتَلَهُ}}، «آیا شرم نمی‌کنی که چنین چیزی را به پیامبر خدا آدم نسبت می‌دهی؟»، گفتم: «پس، از روی چه قابیل، هابیل را کشت؟» فرمود: «به‌سبب وصیّت». آنگاه فرمود: «ای سلیمان! همانا خداوند تبارک‌وتعالی به آدم {{ع}} وحی فرمود تا وصیّت و اسم اعظم الهی را به هابیل دهد؛ حال آنکه قابیل بزرگ‌تر بود». این سخن به قابیل رسید و خشمگین گشت و گفت: من به کرامت و وصیّت سزاوارترم. پس آدم به فرمان خداوند ایشان را امر کرد تا قربانی پیشکش کنند و چنین کردند و خدا قربانی هابیل را پذیرفت و قابیل نیز رشک ورزید و او را کشت». عیاشی، محمد بن مسعود، التفسیر، ج۱، ص۳۱۲؛ فیض کاشانی، محمد بن مرتضی، الصافی، ج۲، ص۲۸، اراکی، محسن، درس اول «امامت در اندیشه اسلامی».</ref>. [[قابیل]] با [[آگاهی]] از اینکه [[حضرت آدم]] {{ع}} از سوی [[خدای متعال]] [[مأمور]] شده [[هابیل]] را "[[ولی امر]]" بعد از خود کند، به او [[حسد]] ورزید و او را کشت. بعضی گفته‌اند [[نزاع]] [[هابیل و قابیل]] بر سرِ دختر بوده است؛ به این صورت که یک دختر جنیه و یک دختر [[انسیه]] وجود داشته و پس از قرعه مشخص شد دختر زیبارو به نام هابیل درآمد. آنگاه قابیل [[حسادت]] ورزید و برادرش را کشت<ref>حتمال می‌رود منشأ این تحلیل‌های نادرست، برخی روایات معتبر یا نامعتبر باشد؛ از جمله: {{متن حدیث|عَنْ بُرَیْدٍ الْعِجْلِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ {{ع}} قَالَ: إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی أَنْزَلَ عَلَی آدَمَ حَوْرَاءَ مِنَ الْجَنَّةِ فَزَوَّجَهَا أَحَدَ اِبْنَیْهِ وَ تَزَوَّجَ الْآخَرُ اِبْنَةَ الْجَانِّ}}؛ از برید بن معاویۀ عجلی روایت کرده که امام باقر {{ع}} فرمود: خداوند تبارک و تعالی حوریّه‌ای از بهشت فرو فرستاد و آدم او را بیکی از پسران خود تزویج کرد، و فرزند دیگرش را دختری از بنی جانّ تزویج نمود». شیخ صدوق، محمد بن علی، من لا یحضره الفقیه، ج۳، ص۳۸۲. در روایتی دیگر نیز آمده است: {{متن حدیث|لَمَّا أَدْرَکَ قَابِیلُ مَا یُدْرِکُ الرَّجُلُ أَظْهَرَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ جِنِّیَّةً مِنْ وُلْدِ الْجَانِّ یُقَالُ لَهَا جُهَانَةُ فِی صُورَةِ إِنْسِیَّةٍ فَلَمَّا رَآهَا قَابِیلُ وَمِقَهَا فَأَوْحَی اللَّهُ إِلَی آدَمَ أَنْ زَوِّجْ جُهَانَةَ مِنْ قَابِیلَ فَزَوَّجَهَا مِنْ قَابِیلَ ثُمَّ وُلِدَ لآِدَمَ هَابِیلُ فَلَمَّا أَدْرَکَ هَابِیلُ مَا یُدْرِکُ الرَّجُلُ أَهْبَطَ اللَّهُ إِلَی آدَمَ حَوْرَاءَ وَاِسْمُهَا تُرْکُ الْحَوْرَاءِ فَلَمَّا رَآهَا هَابِیلُ وَمِقَهَا فَأَوْحَی اللَّهُ إِلَی آدَمَ أَنْ زَوِّجْ تُرْکاً مِنْ هَابِیلَ}}؛ چون قابیل به سنّ بلوغ و تشخیص رسید، خداوند عزّوجلّ، دختری از فرزندان جنّیان را که جهانه نام داشت، به شکل یک انسان ظاهر و آشکار کرد؛ به محض آنکه نگاه قابیل به او افتاد، مهر او نیز به دلش افتاد، پس خداوند به آدم {{ع}} وحی فرستاد که جهانه را به عقد قابیل در آور و آدم چنین کرد. پس از آن، هابیل به دنیا آمد و چون به سنّ بلوغ و تشخیص رسید، خداوند عزّوجلّ، حوری بهشتی را که ترک نام داشت، به‌سوی آدم و به زمین فرستاد؛ به‌محض آنکه نگاه هابیل به او افتاد، مهر و او به دلش افتاد، پس خداوند به آدم وحی فرستاد که ترک را به عقد هابیل در آور». مجلسی، محمد باقر، بحارالأنوار، ج۱۱، ص۲۲۶.</ref>. این توجیهات، اعتباری ندارد، بلکه [[جنگ]] و [[نزاع]] بر ولایت‌ امری بعد از [[حضرت آدم]] بوده است<ref>ر.ک: اراکی، محسن، درس اول «امامت در اندیشه اسلامی».</ref>.

== مهم‌ترین و بزرگ‌ترین اختلاف در [[امت اسلام]] ==
بر اساس دیدگاه مورخین [[اهل سنت]]، [[حدود]] ده [[نزاع]] هنگام [[رحلت پیامبر]] {{صل}} و پس از آن، میان [[مسلمانان]] رخ داد:
# آوردن قلم و دوات.
# [[تجهیز]] و حرکت [[لشکر اسامه]]؛
# از [[دنیا]] رفتن [[پیامبر]] {{صل}}؛
# محل [[دفن پیامبر]] {{صل}}؛
# مسئله [[امامت]] و [[خلافت]]؛
# مسئله [[فدک]]؛
# [[حکم]] مانعان [[زکات]]؛
# تعیین [[عمر]] به عنوان [[جانشین]] [[ابوبکر]]؛
# [[شورای شش نفره]] عمر؛
# بر پا کردن [[جنگ جمل]]، صفَّین و [[نهروان]].

بزرگ‌ترین و مهم‌ترین اختلاف در امت اسلام که منشأ تمام [[اختلافات]] فرقه‌ای، مذهبی، [[فقهی]] و [[کلامی]] شد، اختلاف بر سر [[ولایت]] و [[خلافت]] و [[جانشینی]] بعد از پیامبر {{صل}} بود. به طوری که بر سر این مسئله شمشیرها کشیده و [[خون‌ها]] ریخته شد<ref>شهرستانی، الملل و النحل، جلد اول، ص۲۹-۳۵.</ref>.

== اختلاف در [[قرآن]] ==
اختلاف در قرآن در معانی متعددی از جمله به معنی [[تفرقه]]<ref>سوره یونس، آیه ۱۹.</ref> و تفاوت [[تکوینی]] میان موجودات گوناگون<ref>چنان‌که به تفاوت حیوانات: سوره نحل، آیه ۱۳: {{متن قرآن|وَمَا ذَرَأَ لَكُمْ فِي الْأَرْضِ مُخْتَلِفًا أَلْوَانُهُ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لِقَوْمٍ يَذَّكَّرُونَ}}؛ «و در آنچه در زمین برای شما با رنگ‌های گوناگون پدید آورد بی‌گمان نشانه‌ای برای گروهی است که در یاد می‌گیرند» سوره نحل، آیه ۱۳؛ میوه‌های گوناگون: سوره انعام، آیه ۱۴۱: {{متن قرآن|وَهُوَ الَّذِي أَنْشَأَ جَنَّاتٍ مَعْرُوشَاتٍ وَغَيْرَ مَعْرُوشَاتٍ وَالنَّخْلَ وَالزَّرْعَ مُخْتَلِفًا أُكُلُهُ وَالزَّيْتُونَ وَالرُّمَّانَ مُتَشَابِهًا وَغَيْرَ مُتَشَابِهٍ كُلُوا مِنْ ثَمَرِهِ إِذَا أَثْمَرَ وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ وَلَا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ}}؛ «و اوست که باغ‌هایی با داربست و بی‌داربست و خرمابن و کشتزار با خوردنی‌هایی گوناگون و زیتون و انار، همگون و ناهمگون آفریده است؛ از میوه‌اش چون بار آورد بخورید و حقّ (مستمندان) را از آن، روز درو (یا چیدن) آن بپردازید و گزافکاری نکنید که او گزافکاران را دوست نمی‌دارد» سوره انعام، آیه ۱۴۱. اشاره شده است. هم‌چنین قرآن از تفاوت زبان و رنگ مردم، به اختلاف تعبیر کرده و آن را از نشانه‌های خدا برشمرده است، {{متن قرآن|وَمِنْ آيَاتِهِ خَلْقُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاخْتِلَافُ أَلْسِنَتِكُمْ وَأَلْوَانِكُمْ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِلْعَالِمِينَ}}؛ «و از نشانه‌های او آفرینش آسمان‌ها و زمین و گوناگونی زبان‌ها و رنگ‌های شماست؛ به راستی در این نشانه‌هایی برای دانشوران است» سوره روم، آیه ۲۲. المیزان، ج‌۱۶، ص‌۱۶۷؛ نمونه، ج‌۱۶، ص‌۳۹۴.</ref> به [[کار]] رفته است. مفهوم تفرقه و جدایی با همان بار معنایی منفی و [[ناپسند]]، در قالب الفاظ دیگری غیر از واژۀ "اختلاف" نیز در قرآن بیان شده است، همچون:
# '''[[تنازع]]:''' {{متن قرآن|وَلَقَدْ صَدَقَكُمُ اللَّهُ وَعْدَهُ إِذْ تَحُسُّونَهُمْ بِإِذْنِهِ حَتَّى إِذَا فَشِلْتُمْ وَتَنَازَعْتُمْ فِي الْأَمْرِ وَعَصَيْتُمْ مِنْ بَعْدِ مَا أَرَاكُمْ مَا تُحِبُّونَ مِنْكُمْ مَنْ يُرِيدُ الدُّنْيَا وَمِنْكُمْ مَنْ يُرِيدُ الْآخِرَةَ ثُمَّ صَرَفَكُمْ عَنْهُمْ لِيَبْتَلِيَكُمْ وَلَقَدْ عَفَا عَنْكُمْ وَاللَّهُ ذُو فَضْلٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ}}<ref>«و به راستی خداوند به وعده خود وفا کرد که (در جنگ احد) به اذن وی آنان را از میان برداشتید؛ تا اینکه سست شدید و در کار (خود) به کشمکش افتادید و پس از آنکه آنچه را دوست می‌داشتید به شما نمایاند سرکشی کردید؛ برخی از شما این جهان را و برخی جهان واپسین را می‌خواستید؛ سپس شما را از (دنبال کردن) آنان روگردان کرد تا بیازمایدتان؛ و از شما در گذشت و خداوند به مؤمنان بخشش دارد» سوره آل عمران، آیه ۱۵۲.</ref>.
# '''شیع به‌ معنای دسته‌های گوناگون:''' {{متن قرآن|قُلْ هُوَ الْقَادِرُ عَلَى أَنْ يَبْعَثَ عَلَيْكُمْ عَذَابًا مِنْ فَوْقِكُمْ أَوْ مِنْ تَحْتِ أَرْجُلِكُمْ أَوْ يَلْبِسَكُمْ شِيَعًا وَيُذِيقَ بَعْضَكُمْ بَأْسَ بَعْضٍ انْظُرْ كَيْفَ نُصَرِّفُ الْآيَاتِ لَعَلَّهُمْ يَفْقَهُونَ}}<ref>«بگو: او تواناست که عذابی آسمانی یا زمینی بر شما برانگیزد یا شما را گروه گروه به جان هم اندازد و رنج برخی از شما را به برخی دیگر بچشاند؛ بنگر چگونه آیات را گونه گون می‌آوریم باشد که آنان دریابند» سوره انعام، آیه ۶۵.</ref>.
# '''نزغ [[شیطان]]:''' {{متن قرآن|وَرَفَعَ أَبَوَيْهِ عَلَى الْعَرْشِ وَخَرُّوا لَهُ سُجَّدًا وَقَالَ يَا أَبَتِ هَذَا تَأْوِيلُ رُؤْيَايَ مِنْ قَبْلُ قَدْ جَعَلَهَا رَبِّي حَقًّا وَقَدْ أَحْسَنَ بِي إِذْ أَخْرَجَنِي مِنَ السِّجْنِ وَجَاءَ بِكُمْ مِنَ الْبَدْوِ مِنْ بَعْدِ أَنْ نَزَغَ الشَّيْطَانُ بَيْنِي وَبَيْنَ إِخْوَتِي إِنَّ رَبِّي لَطِيفٌ لِمَا يَشَاءُ إِنَّهُ هُوَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ}}<ref>«و پدر و مادر خود را بر اورنگ (خویش) فرا برد و همه برای او به فروتنی در افتادند و گفت: پدر جان! این تعبیر خواب پیشین من است که خداوند آن را درست گردانید و بی‌گمان به من نیکی فرمود هنگامی که مرا از زندان بیرون آورد و شما را پس از آنکه شیطان میان من و برادرانم را خراب کرده بود از بیابان (نزد من) آورد؛ به راستی پروردگارم در آنچه بخواهد، نازک‌بین است؛ همانا اوست که دانای فرزانه است» سوره یوسف، آیه ۱۰۰.</ref>.
# '''فرق و مشتقّات آن:''' {{متن قرآن|وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعًا وَلَا تَفَرَّقُوا وَاذْكُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ كُنْتُمْ أَعْدَاءً فَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ فَأَصْبَحْتُمْ بِنِعْمَتِهِ إِخْوَانًا وَكُنْتُمْ عَلَى شَفَا حُفْرَةٍ مِنَ النَّارِ فَأَنْقَذَكُمْ مِنْهَا كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ آيَاتِهِ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ}}<ref>«و همگان به ریسمان خداوند بیاویزید و مپرا کنید و نعمت‌های خداوند را بر خود فرا یاد آورید که دشمنان (همدیگر) بودید و خداوند دل‌های شما را الفت داد و به نعمت او با هم برادر شدید و در لبه پرتگاهی از آتش بودید که شما را از آن رهانید؛ بدین‌گونه خداوند آیات خود را برای شما روشن می‌گوید باشد که شما راهیاب گردید» سوره آل عمران، آیه ۱۰۳.</ref>.
# '''[[شقاق]]:''' {{متن قرآن|وَإِنْ خِفْتُمْ شِقَاقَ بَيْنِهِمَا فَابْعَثُوا حَكَمًا مِنْ أَهْلِهِ وَحَكَمًا مِنْ أَهْلِهَا إِنْ يُرِيدَا إِصْلَاحًا يُوَفِّقِ اللَّهُ بَيْنَهُمَا إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيمًا خَبِيرًا}}<ref>«و اگر از ناسازگاری آنان نگرانید، چنانچه در پی اصلاح باشند داوری از خویشان مرد و داوری از خویشان زن برانگیزید تا خداوند میان آن دو آشتی برقرار کند که خداوند دانایی آگاه است» سوره نساء، آیه ۳۵.</ref>.

در تمام این موارد از [[تفرقه]] و جدایی به صورت امری [[نکوهیده]] و زیان بخش یاد شده است<ref>ر.ک: نصیری، علی، مقاله «اختلاف»، دائرة المعارف قرآن کریم، ج۲.</ref>.

== اقسام اختلاف ==
اختلاف از زوایای گوناگونی قابل بررسی است. با توجّه به [[آیه]] {{متن قرآن|كَانَ النَّاسُ أُمَّةً وَاحِدَةً فَبَعَثَ اللَّهُ النَّبِيِّينَ مُبَشِّرِينَ وَمُنْذِرِينَ وَأَنْزَلَ مَعَهُمُ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ لِيَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ فِيمَا اخْتَلَفُوا فِيهِ وَمَا اخْتَلَفَ فِيهِ إِلَّا الَّذِينَ أُوتُوهُ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَتْهُمُ الْبَيِّنَاتُ بَغْيًا بَيْنَهُمْ فَهَدَى اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا لِمَا اخْتَلَفُوا فِيهِ مِنَ الْحَقِّ بِإِذْنِهِ وَاللَّهُ يَهْدِي مَنْ يَشَاءُ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ}}<ref>«مردم (در آغاز) امّتی یگانه بودند، (آنگاه به اختلاف پرداختند) پس خداوند پیامبران را مژده‌آور و بیم‌دهنده برانگیخت و با آنان کتاب (آسمانی) را به حق فرو فرستاد تا میان مردم در آنچه اختلاف داشتند داوری کند و در آن جز کسانی که به آنها کتاب داده بودند، اختلاف نورزیدند (آن هم) پس از آنکه برهان‌های روشن به آنان رسید (و) از سر افزونجویی که در میانشان بود؛ آنگاه خداوند به اراده خویش مؤمنان را در حقیقتی که در آن اختلاف داشتند رهنمون شد و خداوند هر که را بخواهد به راه راست رهنمایی می‌کند» سوره بقره، آیه ۲۱۳.</ref> به نظر می‌رسد تفرقه و اختلاف که معلول [[زندگی اجتماعی]] [[بشر]] است، ریشۀ [[تاریخی]] داشته و از دوران نخستین به‌صورت دامنه‌داری آغاز شده است<ref>اختلاف و نزاع قابیل با برادرش هابیل و نیز اختلاف عمیق دین‌داران با کافران و مشرکان که در لا‌به‌لای قصّه‌های قرآن آمده از این منظر قابل بررسی است، التفسیر الکبیر، ج‌۴، ص‌۱۲‌ـ‌۱۳؛ مجمع‌البیان، ج‌۲، ص‌۵۴۳؛ جامع‌البیان، مج‌۲، ج‌۲، ص‌۴۵۵‌ـ‌۴۵۸.</ref>. چنان‌که به تفصیل، اختلاف میان [[بنی‌اسرائیل]] در برخورد با رخدادهای گوناگون چون گوساله‌پرستی<ref>{{متن قرآن|قَالَ فَاذْهَبْ فَإِنَّ لَكَ فِي الْحَيَاةِ أَنْ تَقُولَ لَا مِسَاسَ وَإِنَّ لَكَ مَوْعِدًا لَنْ تُخْلَفَهُ وَانْظُرْ إِلَى إِلَهِكَ الَّذِي ظَلْتَ عَلَيْهِ عَاكِفًا لَنُحَرِّقَنَّهُ ثُمَّ لَنَنْسِفَنَّهُ فِي الْيَمِّ نَسْفًا}}؛ «(موسی) گفت: برو که تو را در زندگی (کیفر) این است که بگویی: (به من) دست نزنید! و تو را موعدی است که در آن با تو خلاف نمی‌ورزند و (اینک) در خدایت که پیوسته در خدمتش بودی بنگر که آن را می‌سوزانیم سپس (خاکستر) آن را در دریا به هر سو می‌پاشیم» سوره طه، آیه ۹۷.</ref>، کشته شدن بی‌گناهی از یکی از تیره‌های [[دوازده‌گانه]]<ref>سوره بقره، آیه ۷۲.</ref>، ترفند [[فرعون]] و استفاده از شکاف [[اجتماعی]] برای [[استثمار]] بنی‌اسرائیل<ref>سوره قصص، آیه ۴.</ref> و [[تفرقه]] بین [[یهود]] و [[نصارا]] با پیدایش فرقه‌های مذهبی متعدّد میان ایشان<ref>سوره آل عمران، آیه ۱۰۵.</ref> گزارش شده است<ref>ر.ک: نصیری، علی، مقاله «اختلاف»، دائرة المعارف قرآن کریم، ج۲.</ref>. اما می‌توان [[اختلافات]] بشری را در [[قرآن]] به دو قسم اساسی تقسیم کرد:

=== اختلافات طبیعی و [[تکوینی]] ===
از منظر [[قرآن کریم]] برخی اختلافات در [[طبیعت]] ضروری و ثمربخش هستند، همچون: اختلاف در [[آفرینش جهان]]، مانند:

==== اختلاف شب و روز ====
{{متن قرآن|وَاخْتِلَافِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ}}<ref>سوره بقره، آیه ۱۶۴.</ref>.

==== اختلاف و گوناگونی میوه‌ها و روییدنی‌ها ====
{{متن قرآن|أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ أَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَخْرَجْنَا بِهِ ثَمَرَاتٍ مُخْتَلِفًا أَلْوَانُهَا}}<ref>«آیا ندیدی که خداوند از آسمان آبی فرو فرستاد که از آن فرآورده‌هایی رنگارنگ برآوردیم؟» سوره فاطر، آیه ۲۷.</ref>.

==== اختلاف در [[آفرینش انسان]] ====
مانند: اختلاف در زبان و رنگ پوست [[انسان‌ها]]: {{متن قرآن|وَمِنْ آيَاتِهِ خَلْقُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاخْتِلَافُ أَلْسِنَتِكُمْ وَأَلْوَانِكُمْ}}<ref>«و از نشانه‌های او آفرینش آسمان‌ها و زمین و گوناگونی زبان‌ها و رنگ‌های شماست» سوره روم، آیه ۲۲.</ref>.

=== اختلافات عارضی ===
این اختلافات ناشی از [[ضرورت]] [[زندگی بشری]] و از اقتضائات [[زندگی]] [[دنیایی]] است. از قرآن استفاده می-شود اصل بر عدم اختلاف بین انسان‌هاست؛ زیرا همه انسان‌ها [[امت]] واحدی بودند و اختلافات عارضی موجب تفکیک و جدا شدنشان شد: {{متن قرآن|وَمَا كَانَ النَّاسُ إِلَّا أُمَّةً وَاحِدَةً فَاخْتَلَفُوا}}<ref>«و مردم جز امّتی یگانه نبودند که اختلاف ورزیدند» سوره یونس، آیه ۱۹.</ref><ref>سید محمد حسین طباطبایی، المیزان، ج۱۰، ص۳۱-۳۲.</ref><ref>ر.ک: نظرزاده، عبدالله، فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم، ص۵۲-۵۳.</ref>

=== [[اختلافات]] [[عقیدتی]]<ref>اعتقاد و عقیده چیزی است که با ‌‌دل و جان انسان گره خورده است. عقاید اسلامی به مجموعه‌ای از باورها گفته می‌شود که مسلمان درباره خدا و اوصاف او، وحی، پیامبران، کتب آسمانی، معاد، بهشت و جهنم، نبوت و امامت، غیب، فرشتگان و... دارد، محدثی، جواد، فرهنگ‌نامه دینی، ص۱۵۳-۱۵۴.</ref> ===
در [[قرآن کریم]] به چند قسم اختلاف عقیدتی اشاره شده است:
==== نگرش‌های گوناگون در [[تفسیر]] هستی، آفریننده آن، [[اسماء و صفات]] او ====
فرجام [[کار]] [[جهان]] و سرانجامِ [[بشر]] از مهم‌ترین عوامل [[تفرقه]] و جدایی گروه‌های [[انسانی]] است. گروهی از [[انسان‌ها]] به رغم پذیرش [[ضرورت]] وجود آفریننده [[حکیم]]، [[وحدانیّت]] او را در مرحله اصل [[آفرینش]] یا [[تدبیر]] هستی، [[انکار]] می‌کنند. از این دسته در اصطلاح [[قرآن]] با عنوان [[مشرکان]] یاد ‌شده است. گروهی از مشرکان به دو مبدأ در اصل آفرینش قائل بوده<ref>تاریخ جامع ادیان، ص۴۴۹‌ـ‌۴۸۴؛ اغاثة اللهفان، ج۲، ص‌۲۹۶‌ـ‌۳۰۰.</ref> و گروهی نیز مانند [[بت‌پرستان]]، به نیروهای طبیعی و [[غیبی]] متعدّدی از قبیل [[فرشتگان]]، [[خورشید]]، [[ستارگان]]، ماه و‌... [[گرایش]] یافته‌اند<ref>المیزان، ج۷، ص۱۷۳، ۱۸۷ و۲۳۶‌ـ‌۲۴۰ و ج۱۰، ص۲۷۸‌ـ‌۲۷۹؛ اغاثة‌ اللهفان، ج۲، ص۲۵۲‌ـ‌۳۰۰.</ref> که قرآن کریم این [[عقاید]] را با [[ذکر]] [[براهین]] و استدلالاتی [[باطل]] کرده است<ref>سوره انبیاء، آیه ۲۲، سوره انعام، آیه ۷۶-۷۸.</ref>.

==== اختلاف [[دینی]] میان [[ادیان]] ====
از منظر قرآن تنها [[دین]] مورد پذیرش یکی است<ref>سوره آل عمران، آیه ۱۹.</ref>. بنابراین همه [[ادیان آسمانی]] بر اصل [[پرستش]] [[خداوند]] در جایگاه یگانه آفریننده هستی و مدبّر آن اتّفاق نظر دارند. آنچه بیش‌تر میان ایشان جدایی انداخته، نوع [[اعتقاد]] به [[رسالت]] [[پیامبران]] است؛ زیرا براساس [[سنّت الهی]] [[پیروان]] هر [[پیامبر]] آسمانی موظّف بوده‌اند به استناد [[بشارت پیامبر]] خود مبنی بر آمدن [[پیامبر جدید]] و ارائه [[معجزه]] از سوی او، به [[آیین]] وی تن دهند؛ امّا از میان [[پیروان]] برخی از [[پیامبران]] گروهی که [[منافع]] خود را در خطر می‌دیدند، از روی [[ستم]] و [[طغیان]]، همه [[بشارت‌ها]] را نادیده انگاشته، به [[مخالفت با پیامبر]] نوظهور برمی‌خاستند؛ به‌طور مثال، [[یهود]] با آمدن [[عیسی]] {{ع}} به [[آیین مسیحیت]] تن ندادند؛ چنان‌که بسیاری از [[یهودیان]] و [[مسیحیان]] با آمدن [[پیامبر اسلام]] {{صل}} از روی [[تعصّب]] و [[دشمنی]]، هم‌چنان بر [[عقاید]] گذشته خود ثابت ماندند<ref>مجمع‌البیان، ج۱، ص۳۱۱ وج۲، ص‌۷۷۲؛ المیزان، ج۱، ص۲۲۳ و ج۵، ص‌۲۴۳؛ الملل والنحل، شهرستانی، ج۱، ص‌۲۰۹‌ـ‌۲۱۰.</ref> و بدین ترتیب، اختلاف [[دینی]] میان [[پیروان ادیان آسمانی]] پدیدار شد. بخش قابل توجّهی از [[آیات قرآن]] به بیان [[عقائد]] [[باطل]] یهود و [[نصارا]] همچون [[تثلیث]]<ref>سوره نساء، آیه ۱۷۱.</ref> و [[فرزند]] و [[محبوب خدا]] بودن<ref>سوره مائده، آیه ۱۸.</ref> و [[دعوت]] آنان به [[اسلام]] پرداخته است<ref>سوره نساء، آیه ۴۷.</ref>.

==== [[ظهور]] فرقه‌های گوناگون درون دینی ====
گاهی به رغم برخورداری پیروان یک [[دین]] از عقاید مشترک، در اثر [[گذشت]] [[زمان]]، ظهور [[شبهات]] نوپدید و برخورد با فرهنگ‌های متفاوت، شکاف‌های مذهبی میان پیروان یک دین رخ‌نُموده که باعث ظهور فرقه‌های گوناگون درون دینی می‌شود؛ چنان‌که به‌سبب نوع [[تفسیر]] از تثلیث و چگونگی [[حلول]] [[الهی]] در عیسی {{ع}} فرقه‌های گوناگونی هم‌چون: ملکانیّه، نسطوریّه، [[یعقوبیّه]] و‌... میان مسیحیان ایجاد شده است<ref>الملل والنحل، شهرستانی، ج‌۱، ص‌۲۲۰‌ـ‌۲۲۸، همچنین ر.ک: التبیان، ج‌۲، ص‌۹۳؛ الدر‌المنثور، ج‌۲، ص‌۲۸۹‌ـ‌۲۹۰.</ref>. همچنین اختلاف در [[رهبری]] و [[امامت امت]] بعد از [[پیامبر]] {{صل}}، سبب [[تفرقه]] دینی و مذهبی و تقسیم [[امت اسلام]] به دو دسته [[شیعه]] و [[سنی]] ([[اهل سنت]]) شد؛ زیرا [[آیات]] بسیاری [[مردم]] را به پذیرش و [[اطاعت]] از یک [[ولایت الهی]] ([[الله]] و [[رسول]] و [[امام]] بعد از او) دعوت می-کند<ref>سوره مائده، آیه ۵۵.</ref>، اما مردم در [[انتخاب امام]] دچار اختلاف شدند. وجود اختلاف میان [[مسلمانان]] و پیدایش [[فرقه‌های کلامی]] چون اهلِ [[حدیث]]، [[مرجئه]]، [[خوارج]]، [[اشاعره]]، [[معتزله]]، مجسّمه و‌... و نیز پیدایش فرقه‌های [[فقهی]] مانند [[شافعی]]، [[حنبلی]]، [[مالکی]] و‌... از واقعیّت‌های انکارناپذیر [[تاریخ]] [[مسلمانان]] است<ref>المنار، ج‌۳، ص‌۱۰‌ـ‌۱۱. </ref>. از همین رو انواع [[اختلافات]] [[دینی]] از نگاه [[قرآن]]، امری [[نکوهیده]] تلقّی شده است.
==== [[اختلاف فتوا]] میان فقهای اسلام ====

=== اختلاف [[اجتماعی]] ===
[[انسان]] موجودی است که به‌طور [[فطری]] از تنها زیستن می‌گریزد، اما [[زندگی]] گروهی در کنار فوایدش، مشکلاتی نیز دارد که تنازعات و مرافعات، از‌ جمله آنهاست. اختلاف میان [[زن]] و شوهر را می‌توان از این دسته اختلافات اجتماعی برشمرد؛ زیرا گاهی [[هماهنگی]] کامل [[فکری]] و [[رفتاری]] میان [[همسران]] وجود ندارد و اختلاف پدید می‌آید، تا آنجا که استفاده از [[سحر]] برای جدایی انداختن میان زن و شوهر مورد [[نکوهش]] قرار گرفته است<ref>سوره بقره، آیه ۱۰۲.</ref>.<ref>ر.ک: نصیری، علی، مقاله «اختلاف»، دائرة المعارف قرآن کریم، ج۲.</ref>

=== اختلاف سیاسی ===
{{اصلی|اختلاف سیاسی}}

=== اختلاف حقوقی ===
{{اصلی|اختلاف حقوقی}}

== ریشه‌های اختلاف ==
# '''[[جهل و نادانی]]:''' [[جهل]] [[مردم]] به [[حقایق]]، منشأ برخی از [[اختلاف‌های عقیدتی]] برون دینی و درون دینی است. به‌گونه‌ای که اگر [[حقیقت]] آشکار شود دامنه اختلاف، برچیده خواهد شد. اما اگر [[جهل]] بر اثر کوتاهی باشد نکوهیده و در پی‌دارندۀ [[عقوبت الهی]] است. نمونۀ این گونه جهل و اختلاف را در داستان [[بنی اسرائیل]] بعد از گذشتن از [[نیل]] و تقاضای [[بت پرستی]]<ref>سوره اعراف، آیه ۱۳۸.</ref> و در گوساله پرست شدنشان در [[غیبت]] چهل روزۀ [[حضرت موسی]] {{ع}}<ref>سوره اعراف، آیه ۱۴۸.</ref> می‌‌بینیم.
# '''[[تعصبات جاهلی]]:''' [[تعصب]] جاهلانه می‌تواند [[انسان]] را به [[صف‌آرایی]] در برابر [[دعوت]] [[پیامبران]] قرار داده و باعث ایجاد شکاف‌های [[عقیدتی]] گردد. [[مقاومت]] [[بت‌پرستان]] در عدم دست برداشتن از [[آیین]] پدرانشان<ref>سوره بقره، آیه ۱۷۰.</ref> که در قرآن [[مذمت]] شده و مورد نکوهش قرار گرفته است، نمونه‌ای از [[تعصب جاهلی]] است. همچنین [[نزاع]] میان [[اوس و خزرج]] در [[تاریخ اسلام]]<ref>المیزان، ج‌۱۵، ص‌۹۹؛ الصافی، ج‌۵، ص‌۱۷۸.</ref>، ریشه در تعصب جاهلی و [[برتر]] دانستن هر یک بر دیگری دارد. همین مسئله زمینۀ پیدایش اختلاف در مسئلۀ [[امامت]] و [[رهبری]] بر [[امت]] بعد از [[پیامبر اکرم]] {{صل}} گردید. [[روایات]] ذیل آیۀ {{متن قرآن|وَمَا مُحَمَّدٌ إِلَّا رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ أَفَإِنْ مَاتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلَى أَعْقَابِكُمْ وَمَنْ يَنْقَلِبْ عَلَى عَقِبَيْهِ فَلَنْ يَضُرَّ اللَّهَ شَيْئًا وَسَيَجْزِي اللَّهُ الشَّاكِرِينَ}}<ref>«و محمد جز فرستاده‌ای نیست که پیش از او (نیز) فرستادگانی (بوده و) گذشته‌اند؛ آیا اگر بمیرد یا کشته گردد به (باورهای) گذشته خود باز می‌گردید؟ و هر کس به (باورهای) گذشته خود باز گردد هرگز زیانی به خداوند نمی‌رساند؛ و خداوند سپاسگزاران را به زودی پاداش خواهد داد» سوره آل عمران، آیه ۱۴۴.</ref> اشاره به [[تعصبات جاهلی]] و [[انحراف]] و اختلاف در مسیر [[امامت]] دارد. امیرالمؤمنین علی {{ع}} می‌فرمایند: «تا اینکه خدای عزّوجلّ پیامبرش {{صل}} را نزد خود خواند و او را به‌سوی خویش بالا برد. بعد از او آن آثار [[صالحان]] در آنها نبود مگر به‌اندازه‌ چشم به‌هم‌زدنی یا درخشش برقی، تا اینکه دوباره به عقب برگشتند و به پشت‌سر بازگشتند و به [[ظلم]]، [[حقّ]] [[اهل‌بیت]] {{ع}} را از آنها [[طلب]] نمودند و گردان‌های [[جنگی]] را [[ظاهر]] کردند و درِ خانه‌ اهل‌بیت {{ع}} را بستند و [[خانه]] را ویران نمودند و آثار [[رسول‌خدا]] {{صل}} را [[تغییر]] دادند و از احکامش روی برتافتند و از انوارش دور شدند و به‌ جای جانشینِ او، دیگری را [[انتخاب]] کردند. آن را انتخاب کردند و [[ظالم]] بودند و [[گمان]] کردند کسی که از [[خاندان]] [[ابوقحافه]] انتخاب نمودند برای [[مقام]] رسول‌خدا {{صل}} شایسته‌تر از آن کسی است که رسول‌خدا {{صل}} برای مقامش برگزید و پنداشتند [[مهاجر]] آل‌ابی‌قحافه بهتر از مهاجر و یاری‌کننده [[پیامبر]] {{صل}} است»<ref>{{متن حدیث|حَتَّی إِذَا دَعَا اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ نَبِیَّهُ صوَ رَفَعَهُ‏ إِلَیْهِ‏ لَمْ‏ یَکُ‏ ذَلِکَ‏ بَعْدَهُ‏ إِلَّا کَلَمْحَةٍ مِنْ خَفْقَةٍ أَوْ وَمِیضٍ مِنْ بَرْقَةٍ إِلَی أَنْ رَجَعُوا عَلَی الْأَعْقَابِ وَ انْتَکَصُوا عَلَی الْأَدْبَارِ وَ طَلَبُوا بِالْأَوْتَارِ وَ أَظْهَرُوا الْکَتَائِبَ وَ رَدَمُوا الْبَابَ وَ فَلُّوا الدِّیَارَ وَ غَیَّرُوا آثَارَ رَسُولِ اللَّهِ صوَ رَغِبُوا عَنْ أَحْکَامِهِ وَ بَعُدُوا مِنْ أَنْوَارِهِ وَ اسْتَبْدَلُوا بِمُسْتَخْلَفِهِ بَدِیلًا اتَّخَذُوهُ‏ وَ کانُوا ظالِمِینَ‏ وَ زَعَمُوا أَنَّ مَنِ اخْتَارُوا مِنْ آلِ أَبِی قُحَافَةَ أَوْلَی بِمَقَامِ رَسُولِ اللَّهِ صمِمَّنِ اخْتَارَ رَسُولُ اللَّهِ صلِمَقَامِهِ وَ أَنَّ مُهَاجِرَ آلِ أَبِی قُحَافَةَ خَیْرٌ مِنَ الْمُهَاجِرِیِّ الْأَنْصَارِیِّ الرَّبَّانِی‏}}؛ کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ۸، ص۲۹.</ref>.
# '''[[دنیا خواهی]]:''' [[آیات قرآن]] تصریح می‌کند که [[دنیاطلبی]]، امت‌هایی مثل [[یهود]] و [[نصارا]] را حتی بعد از دست یافتن بر [[براهین]] آشکار و روشن به اختلاف کشانده است: {{متن قرآن|إِنَّ الدِّينَ عِنْدَ اللَّهِ الْإِسْلَامُ وَمَا اخْتَلَفَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ إِلَّا مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَهُمُ الْعِلْمُ بَغْيًا بَيْنَهُمْ وَمَنْ يَكْفُرْ بِآيَاتِ اللَّهِ فَإِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسَابِ}}<ref>«بی‌گمان دین (راستین) نزد خداوند، اسلام است و اهل کتاب، اختلاف نیافتند مگر پس از آنکه به دانش دست یافتند، از سر افزونجویی که در میان ایشان بود و هر کس به آیات خداوند کفر ورزد (بداند که) خداوند حسابرس سریع است» سوره آل عمران، آیه ۱۹.</ref>. [[مفسران]] «[[بغی]]» را به معنای [[حسدورزی]] و [[ستیز]] با یکدیگر در [[طلب]] [[دنیا]] و گردن کشی در برابر [[حق]] دانسته‌اند<ref>شیخ طوسی، محمد بن حسن، التبیان، ج‌۲، ص‌۴۱۹؛ طبرسی، فضل بن حسن، جامع‌البیان، ج‌۲، ص‌۴۵۹؛ طباطبایی، سید محمد حسین، المیزان، ج‌۲، ص‌۱۱۱.</ref>. [[مقاومت]] [[حاکمان]] [[ستم‌گری]] چون [[فرعون]] در برابر [[موسی]] {{ع}} و ایجاد [[تفرقه]] در میان [[مردم]]<ref>سوره قصص، آیه ۴.</ref>، [[اسلام]] نیاوردن گروه فراوانی از [[یهود]] و [[نصارا]] به‌ویژه دانشورانشان در برابر دعوتِ به [[حقّ]] [[پیامبر]]<ref>سوره بقره، آیه ۱۴۶.</ref> و تفرقه افکنی‌های [[منافقان]] در ماجرای ساختن [[مسجد ضرار]]<ref>سوره توبه، آیه ۱۰۷.</ref> برای [[حفظ]] موقعیّت [[اجتماعی]] و [[انتقام]] از [[مسلمانان]] ریشه در [[دنیاخواهی]] آنان داشته است<ref>جامع‌البیان، ج۱۲، ص‌۳۱‌ـ‌۳۳؛ مجمع‌البیان، ج‌۵، ص‌۱۱۰. </ref>.
# '''[[رذایل اخلاقی]]:''' این عامل منشأ بسیاری از [[اختلافات]] اجتماعی میان [[دین‌داران]] است. [[رذیلت‌های اخلاقی]] چون [[خودخواهی]] و [[تحقیر]] دیگران در یهود و نصارا<ref>سوره بقره، آیه ۱۱۳.</ref> سبب اختلاف بین آنها گردید. از جمله مسائلی که سبب اختلاف در امر [[امامت]] گردید، رذیلۀ [[اخلاقی]] «[[حسد]]» است. با مراجعه به [[روایات]] ذیل آیۀ {{متن قرآن|أَمْ يَحْسُدُونَ النَّاسَ عَلَى مَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ فَقَدْ آتَيْنَا آلَ إِبْرَاهِيمَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَآتَيْنَاهُمْ مُلْكًا عَظِيمًا}}<ref>«یا اینکه به مردم برای آنچه خداوند به آنان از بخشش خود داده است رشک می‌برند؟ بی‌گمان ما به خاندان ابراهیم کتاب (آسمانی) و فرزانگی دادیم و به آنان فرمانروایی سترگی بخشیدیم» سوره نساء، آیه ۵۴.</ref> این [[حقیقت]] آشکار می‌گردد. در روایات متعددی که در منابع [[اهل تسنن]] و [[شیعه]] آمده است تصریح شده که منظور از "ناس" [[خاندان پیامبر]] {{صل}} است: از [[امام باقر]] {{ع}} در ذیل این [[آیه]] چنین [[نقل]] شده است که فرمود: "[[خداوند]] در [[خاندان ابراهیم]] [[پیامبران]] و [[انبیاء]] و [[پیشوایان]] قرار داد (سپس به یهود خطاب می‏‌کند) چگونه حاضرید در برابر آن اعتراف کنید، اما در باره [[آل محمد]] {{صل}} [[انکار]] می‌‏نمائید؟" و در [[روایت]] دیگری از [[امام صادق]] {{ع}} می‏‌خوانیم که درباره این [[آیه سؤال]] کردند فرمود: {{متن حدیث|نحن المحسودون}}، یعنی مائیم که مورد حسد [[دشمنان]] قرار گرفته‏ایم"<ref>تفسیر نمونه، ج‏۳، ص: ۴۲۲، البرهان فی تفسیر القرآن، ج‏۲، ص: ۹۳.</ref>. در [[روایات]] زیادی [[مُلک]] را به [[مقام امامت]] و [[خلافت الهی]] و [[ملک عظیم]] را [[وجوب اطاعت]] معنا کرده‌اند<ref>مجلسی، بحار الانوار، جلد ۲۳، ص۲۹۰؛ صفار، بصائر الدرجات، ص۳۵ و ۵۰۹؛ کلینی، کافی، جلد ۱، ص۱۸۶.</ref>. با بررسی [[آیات]] مرتبط و روایات [[معصومان]] {{عم}} این نتیجه به دست می‌آید که ملک عظیم همان [[مقام]] [[وجوب]] [[طاعت]] است که [[خدای متعال]] به [[پیامبر]] {{صل}} و [[خاندان]] [[مطهر]] ایشان [[عطا]] نموده و [[حسادت]] به ملک عظیم، حسادت [[دشمنان اهل بیت]] {{عم}} به مقام امامت و خلافتی است که از سوی [[خدا]] به آن بزرگواران [[عنایت]] شده و انگیزه‌های مهم [[مخالفت]] با [[دستور پیامبر]] {{صل}} در مورد [[امامت]] و [[وصایت]] [[حضرت علی]] {{ع}} است.
# '''[[تفسیر]] ناصواب آیات:''' [[قرآن]]، آیات خود را به دو دسته [[محکم و متشابه]] تقسیم و اعلام ‌کرده است [[بیماردلان]] به قصد فتنه‌اندازی به [[آیات متشابه]] آن تمسّک می‌کنند: {{متن قرآن|هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آيَاتٌ مُحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ ابْتِغَاء الْفِتْنَةِ وَابْتِغَاء تَأْوِيلِهِ وَمَا يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلاَّ اللَّهُ وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِّنْ عِندِ رَبِّنَا وَمَا يَذَّكَّرُ إِلاَّ أُوْلُواْ الأَلْبَابِ}}<ref>«اوست که این کتاب را بر تو فرو فرستاد؛ برخی از آن، آیات «محکم» (/ استوار/ یک رویه) اند، که بنیاد این کتاب‌اند و برخی دیگر (آیات) «متشابه» (/ چند رویه) اند؛ اما آنهایی که در دل کژی دارند، از سر آشوب و تأویل جویی، از آیات متشابه آن، پیروی می‌کنند در حالی که تأویل آن را جز خداوند نمی‌داند و استواران در دانش، می‌گویند: ما بدان ایمان داریم، تمام آن از نزد پروردگار ماست و جز خردمندان، کسی در یاد نمی‌گیرد» سوره آل عمران، آیه ۷.</ref>. به [[گواهی]] [[تاریخ]]، پیدایش همه یا بسیاری از فرقه‌های [[فقهی]] و [[کلامی]] میان [[مسلمانان]] چون: [[خوارج]]، مصوّبه، مشبّهه، مجبّره، صوفیّه و‌... بر اثر استناد به آیات متشابه و [[سوء]] برداشت ازاین دسته آیات بوده است<ref>الکافی، ج‌۱، ص‌۲۶۷؛ تفسیر صحیح آیات مشکله، ص‌۳۱۳.</ref>؛ چنان‌که خوارج با برداشت نادرست از [[آیه]] {{متن قرآن|إِنِ الْحُكْمُ إِلَّا لِلَّهِ}}<ref>«داوری جز با خداوند نیست» سوره انعام، آیه ۵۷.</ref> و ‌مشبّهه با تفسیر ناصواب آیاتی چون {{متن قرآن|وَيَبْقَى وَجْهُ رَبِّكَ ذُو الْجَلَالِ وَالْإِكْرَامِ}}<ref>«و (تنها) ذات بشکوه و کرامند پروردگارت ماندگار است» سوره الرحمن، آیه ۲۷.</ref>، {{متن قرآن|الرَّحْمَنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوَى}}<ref>«(خداوند) بخشنده بر اورنگ (فرمانفرمایی جهان) استیلا دارد» سوره طه، آیه ۵.</ref> و‌... با [[جسمانی]] دانستن [[خداوند]]، زمینه [[تفرقه]] را میان مسلمانان پدید آوردند<ref>الملل والنحل، سبحانی، ج‌۱، ص‌۵۵‌ـ‌۵۹.</ref>.
# '''[[شیطان]]:''' [[شیطان]] نقش مؤثری در بسیاری از تفرقه‌ها و ستیزها، با دخالت مستقیم و غیرمستقیم خود دارد. چنان‌که از نگاه [[قرآن]]، [[شیطان]] از رهگذر شراب‌خواری و قمار درصدد ایجاد [[دشمنی]] میان [[مردم]] است: {{متن قرآن|إِنَّمَا يُرِيدُ الشَّيْطَانُ أَنْ يُوقِعَ بَيْنَكُمُ الْعَدَاوَةَ وَالْبَغْضَاءَ فِي الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ وَيَصُدَّكُمْ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَعَنِ الصَّلَاةِ فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهُونَ}}<ref>«شیطان، تنها بر آن است تا با شراب و قمار میان شما دشمنی و کینه افکند و از یاد خداوند و از نماز بازتان دارد؛ اکنون آیا دست می‌کشید؟» سوره مائده، آیه ۹۱.</ref>. [[حضرت یوسف]] {{ع}} شکاف ایجاد شده میان خود و برادرانش را به [[شیطان]] نسبت داده است: {{متن قرآن|وَرَفَعَ أَبَوَيْهِ عَلَى الْعَرْشِ وَخَرُّوا لَهُ سُجَّدًا وَقَالَ يَا أَبَتِ هَذَا تَأْوِيلُ رُؤْيَايَ مِنْ قَبْلُ قَدْ جَعَلَهَا رَبِّي حَقًّا وَقَدْ أَحْسَنَ بِي إِذْ أَخْرَجَنِي مِنَ السِّجْنِ وَجَاءَ بِكُمْ مِنَ الْبَدْوِ مِنْ بَعْدِ أَنْ نَزَغَ الشَّيْطَانُ بَيْنِي وَبَيْنَ إِخْوَتِي إِنَّ رَبِّي لَطِيفٌ لِمَا يَشَاءُ إِنَّهُ هُوَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ}}<ref>«و پدر و مادر خود را بر اورنگ (خویش) فرا برد و همه برای او به فروتنی در افتادند و گفت: پدر جان! این تعبیر خواب پیشین من است که خداوند آن را درست گردانید و بی‌گمان به من نیکی فرمود هنگامی که مرا از زندان بیرون آورد و شما را پس از آنکه شیطان میان من و برادرانم را خراب کرده بود از بیابان (نزد من) آورد؛ به راستی پروردگارم در آنچه بخواهد، نازک‌بین است؛ همانا اوست که دانای فرزانه است» سوره یوسف، آیه ۱۰۰.</ref>.
# '''[[تفرقه]] افکنان:''' کنار هم قرار گرفتن دو گروه از [[مسلمانان]] [[مهاجر]] و [[انصار]] و [[حضور]] [[اهل کتاب]] به ویژه [[یهود]] در [[مدینه]]، سبب پیدایش پدیدۀ [[نفاق]] گردید. این مسئله زمینه تفرقه و اختلاف را میانشان تشدید می‌کرد و سبب شد که [[پیامبر]] {{صل}} در بدو وردشان به مدینه میان مسلمانان [[عقد برادری]] و با اهل کتاب[[پیمان]] عدم دخالت در امور [[مسلمین]] ببندد<ref>مکاتیب الرسول، ج۳، ص۶‌ـ‌۵۶؛ السیرة النبویه، ابن‌کثیر، ج۲، ص‌۱۵۲‌ـ‌۱۵۸؛ ینابیع‌المودّه، ج۲، ص۲۸۹ و ج۱، ص‌۱۷۸ ـ‌۱۷۹.</ref>. با این حال، گاهی [[آتش فتنه]] و اختلاف میان آنان چنان شعله‌ور می‌شد که [[حضرت]] [[مسجد]] را ترک‌ می‌کرد<ref>مانند ماجرای افک و تهمت زدن به یک‌دیگر، که مشاجره لفظی میان اوس و خزرج در حضور پیامبر بالا گرفت، المیزان، ج۱۵، ص۹۹؛ السیرة النبویه، ابن‌هشام، ج۳، ص۳۰۰‌ـ‌۳۰۱.</ref>. [[منافقان]] که به رغم دشمنی [[باطنی]] در صف مسلمانان حضور داشتند، از هیچ کوششی برای [[تضعیف]] روحیّه مسلمانان و ایجاد تفرقه میان آنان کوتاهی نمی‌کردند. فعالیت‌های تفرقه افکنانۀ آنان عبارت است از: عدم حضور در [[جنگ‌ها]] و ایجاد شکاف بین صفوف مسلمین<ref>سوره احزاب، آیه ۱۳، سوره توبه، آیه ۴۲.</ref>، رها کردن [[جنگ]] به بهانه‌های واهی<ref>سوره توبه، آیه ۴۸، سوره احزاب، آیه ۱۲.</ref>، [[اهانت]] به پیامبر {{صل}} و برخی [[مهاجران]] توسط سردسته [[منافقان]] [[عبدالله بن ابی]]<ref>سوره منافقون، آیه ۸.</ref>، ساخت [[مسجد ضرار]]<ref>سوره توبه، آیه ۱۰۷.</ref> به قصد زیان‌رسانی به [[همبستگی]] و [[اجتماع]] [[مسلمانان]]<ref>جامع البیان، مج‌۷، ج۱۱، ص۳۲‌ـ‌۳۳؛ مجمع البیان، ج‌۵، ص‌۱۰۹‌ـ‌۱۱۰.</ref>. [[یهود]] نیز در کنار منافقان و گاه با هم‌دستی آنان، هماره پراکندن صفوف متّحد مسلمانان را پی‌می‌گرفتند<ref>سوره آل عمران، آیه ۷۲.</ref><ref>ر.ک: نصیری، علی، مقاله «اختلاف»، دائرة المعارف قرآن کریم، ج۲.</ref>[[شیطان]]<ref>هلالی، سلیم بن قیس، اسرار آل محمد، ص۲۱۹-۲۲۰. </ref> و [[تفرقه]] افکنی [[منافقین]]<ref>جوهری، ابوبکر، السقیفه و الفدک، ص۷۷-۸۳؛ بحار، ج ۲۸ ص۸۵ و۸۹.</ref> در جریان [[سقیفه]] و حوادث پیش از آن، نقش مهمی در مسئله [[انحراف]] و اختلاف [[امامت]] و [[ولایت امیر المؤمنین]] {{ع}} بعد از [[پیامبر]] {{صل}} داشتند<ref>ر.ک: نصیری، علی، مقاله «اختلاف»، دائرة المعارف قرآن کریم، ج۲.</ref>.

== آثار زیان‌بار اختلاف ==
# '''[[سیطره]] [[ستمگران]]:''' یکی از شیوه‌های شناخته شده در گذشته و نیز در [[عرف]] [[سیاسی]] امروز برای [[حکومت]] جائرانه بر [[مردم]]، تفرقه ‌انداختن میان آنان است: {{عربی|فَرِّقْ تَسُدْ}} = تفرقه ‌بیانداز و حکومت کن<ref>النص والاجتهاد، ص‌۵۵۵؛ طرق حدیث الائمه، ص‌۴.</ref>. [[قرآن]] برای این آسیب اختلاف [[فرعون]] را مثال می‌زند<ref>سوره قصص، آیه ۴.</ref>.
# '''سیطره [[فرومایگان]]:''' [[ستیز]] و اختلاف باعث [[تضعیف]] جبهۀ [[حق]] شده و زمینه را برای قدرت‌یابی فرومایگان فراهم‌ می‌سازد. در برخی [[روایات]]، مقصود از [[برانگیختن]] [[عذاب]] از زیر پای مردم بر اثر تفرقه آنان، [[حاکمیّت]] فرومایگان و بردگان دانسته شده است: {{متن قرآن|هُوَ الْقَادِرُ عَلَى أَنْ يَبْعَثَ عَلَيْكُمْ عَذَابًا مِنْ فَوْقِكُمْ أَوْ مِنْ تَحْتِ أَرْجُلِكُمْ أَوْ يَلْبِسَكُمْ شِيَعًا وَيُذِيقَ بَعْضَكُمْ بَأْسَ بَعْضٍ انْظُرْ كَيْفَ نُصَرِّفُ الْآيَاتِ لَعَلَّهُمْ يَفْقَهُونَ}}<ref>«بگو: او تواناست که عذابی آسمانی یا زمینی بر شما برانگیزد یا شما را گروه گروه به جان هم اندازد و رنج برخی از شما را به برخی دیگر بچشاند؛ بنگر چگونه آیات را گونه گون می‌آوریم باشد که آنان دریابند» سوره انعام، آیه ۶۵.</ref>.
# '''[[جنگ]] و [[خونریزی]]:''' نمونه‌‌ای از [[منازعات]] [[دینی]] و فرقه‌ای که به جنگ و خونریزی منجر شده را می‌توان در [[جنگ‌های صلیبی]] میان مسلمانان و [[مسیحیان]]، [[جنگ]] میان فرقه‌های [[مسلمان]] در شهرهایی چون [[ری]]، [[بغداد]] و‌... و صف‌آرایی‌های سنیّان با [[شیعیان]]، [[حنابله]] با [[شافعیان]]، [[اشاعره]] با معتزلیان [[مشاهده]] کرد<ref>الصحیح من سیره، ج‌۱، ص‌۶۱‌ـ‌۶۳‌.</ref>. قرآن هشدار می‌دهد که وقتی [[آتش]] [[جنگ]] برافروخته شود، فقط فتنه‌جویان را دربرنمی‌گیرد؛ بلکه همه طیف‌های [[اجتماعی]] را در کام خود فرو ‌می‌برد: {{متن قرآن|وَاتَّقُوا فِتْنَةً لَا تُصِيبَنَّ الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْكُمْ خَاصَّةً وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ}}<ref>«و از فتنه‌ای پروا کنید که (چون درگیرد) تنها به کسانی از شما که ستم کردند نمی‌رسد (بلکه دامنگیر همه می‌شود) و بدانید که به راستی خداوند سخت کیفر است» سوره انفال، آیه ۲۵؛ مجمع‌البیان، ج‌۴، ص‌۴۸۷؛ المیزان، ج‌۹، ص‌۵۱‌ـ‌۵۲.</ref>.
# '''راه‌یافت [[ضعف]] و [[سستی]] میان صفوف [[مسلمانان]]:''' [[قرآن]] درباره هرکاری که باعث ایجاد ضعف و [[فتور]] در صفوف آنان شود، هشدار داده است؛ بدین سبب مسلمانان را از [[تفرقه]] باز‌می‌دارد؛ زیرا تفرقه و [[ستیز]]، باعث ضعف و سستی آنان می‌شود: {{متن قرآن|وَلَا تَنَازَعُوا فَتَفْشَلُوا}}<ref>«و در هم نیفتید که سست شوید» سوره انفال، آیه ۴۶.</ref>. قرآن علّت [[شکست]] مسلمانان در [[جنگ اُحد]] را سستی و ضعفی که در اثر [[تنازع]] و اختلاف در آنان [[نفوذ]] کرده بود، می‌داند: {{متن قرآن|حَتَّى إِذَا فَشِلْتُمْ وَتَنَازَعْتُمْ فِي الْأَمْرِ وَعَصَيْتُمْ مِنْ بَعْدِ مَا أَرَاكُمْ مَا تُحِبُّونَ}}<ref>«تا اینکه سست شدید و در کار (خود) به کشمکش افتادید و پس از آنکه آنچه را دوست می‌داشتید به شما نمایاند سرکشی کردید.» سوره آل عمران، آیه ۱۵۲؛ مجمع‌البیان، ج‌۲، ص‌۸۵۸‌ـ‌۸۵۹‌؛ جامع‌البیان، مج‌۳، ج‌۴، ص‌۱۷۴‌ـ‌۱۷۵.</ref>.
# '''فرو ریختن [[هیمنه]] مسلمانان:''' قرآن تصریح می‌کند که اختلاف [[هیبت]] مسلمانان را در چشم [[دشمنان]] فرو‌می‌ریزد و به دشمنان جرأت می‌دهد تا به آنان [[هجوم]] برند: {{متن قرآن|وَلَا تَنَازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَتَذْهَبَ رِيحُكُمْ}}<ref>«و در هم نیفتید که سست شوید و شکوهتان از میان برود» سوره انفال، آیه ۴۶؛ غریب القرآن، ص‌۱۶۶؛ مجمع‌البحرین، ج‌۲، ص‌۲۳۷.</ref>.<ref>ر.ک: نصیری، علی، مقاله «اختلاف»، دائرة المعارف قرآن کریم، ج۲.</ref>

== [[پیامبر]] و [[امام]]، مرجع حل اختلافات ==
{{اصلی|مرجعیت}}
از آنجا که اختلاف بین [[مردم]] از نوع [[اختلافات]] منفی و امری [[مذموم]] و نامطلوب است، [[رفع اختلاف]] از بین مردم امری مطلوب و [[پسندیده]] است که قرآن برای آن راه‌حل‌هایی ارائه کرده است. این موضوع تا آنجا اهمیت دارد که در [[جهان]] دیگر [[خداوند]] بین بندگانش [[قضاوت]] خواهد کرد: {{متن قرآن|فَاللَّهُ يَحْكُمُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فِيمَا كَانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ}}<ref>«خداوند میان آنها در آنچه اختلاف می‌داشتند، روز رستخیز داوری خواهد کرد» سوره بقره، آیه ۱۱۳.</ref>.

از جملۀ راه حل‌های رفع اختلاف بین مردم، [[داوری]] بر اساس [[کلام خداوند]] است: {{متن قرآن|وَمَا أَنْزَلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ إِلَّا لِتُبَيِّنَ لَهُمُ الَّذِي اخْتَلَفُوا فِيهِ}}<ref>«و ما این کتاب را بر تو فرو فرستادیم تا آنچه را در آن اختلاف ورزیدند برای آنها روشن گردانی» سوره نحل، آیه ۶۴.</ref>، [[قرآن کریم]] از سویی داوری بردن نزد [[حاکمان ستمگر]] را [[نهی]] کرده است<ref>سوره نساء، آیه ۶۰.</ref> و از سویی دیگر قرآن [[مرجع]] حل اختلاف‌های اجتماعی را در درجۀ اول [[پیامبران]] معرفی می‌کند<ref>سوره نور، آیه ۴۸.</ref> به گونه‌ای که [[مؤمنان]] پس از [[داوری]] آنها به [[آرامش]] برسند و دغدغه‌ای نداشته باشند<ref>سوره نساء، آیه ۶۵.</ref>؛ زیرا براساس [[کلام خدا]] [[قضاوت]] کرده و [[حق]] را از [[باطل]] جدا می‌سازند<ref>ر.ک: نظرزاده، عبدالله، فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم، ص۵۲-۵۳.</ref> و در [[درجه]] دوم [[امامان]] و [[پیشوایان معصوم]] هستند. به این بیان که آنها چون [[جانشین پیامبر]] {{صل}} هستند تمام [[شئون]] و [[مناصب]] ایشان را به جز [[نبوت]] دارا هستند<ref>حدیث منزلت متفق علیه بین الفریقین: «یا علی انت منی بمنزلة هارون من موسی الا أنه لا نبی بعدی»، صحیح بخاری: ج ۵ ص۲۴؛ صحیح مسلم: ج ۴ ص۱۸۷۰، حدیث ۲۴۰۴؛ هلالی، سلیم بن قیس، اسرار آل محمد، ج ۲ ص۵۶۹؛ کافی: ج ۸ ص۱۰۷.</ref>. یکی از [[مقامات]] [[امامان معصوم]] [[وجوب]] اطاعتی است که [[خدا]] در [[قرآن]] به آن اشاره کرده است<ref>سوره نساء، آیه ۵۹.</ref> و یکی از مصادیق [[وجوب اطاعت]]، [[پیروی]] از داوری‌ها و قضاوت‌های آنان است.

این [[مرجعیت]] رفع مشاجرات را هم [[متکلمین اسلامی]] یکی از مناصب [[جانشینان]] پیامبران و هم [[فقیهان]] یکی از [[وظایف]] [[فقیه جامع الشرایط]] در [[عصر]] [[غیبت امام زمان]] {{ع}} برشمرده‌اند<ref> انصاری، شیخ مرتضی، المکاسب، ص‌۱۵۳.</ref>.<ref>ر.ک: ربانی گلپایگانی، علی، امامت در بینش اسلامی، ص۹۳-۱۱۸؛ همچنین رک: امامت پژوهی(بررسی دیدگاه امامیه، معتزله، اشاعره)، به کوشش جمعی از نویسندگان، ص۶۵-۶۸.</ref>

== جستارهای وابسته ==
{{مدخل وابسته}}
* [[تفرقه]]
* [[وحدت]]
{{پایان مدخل وابسته}}

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:13681048.jpg|22px]] [[سید جمال‌الدین دین‌پرور|دین‌پرور، سیدجمال‌الدین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۱ (کتاب)|'''دانشنامه نهج البلاغه''']]
# [[پرونده:000053.jpg|22px]] [[علی نصیری|نصیری، علی]]، [[اختلاف - نصیری (مقاله)|مقاله «اختلاف»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)|'''دائرة المعارف قرآن کریم ج۲''']]
# [[پرونده:1379779.jpg|22px]] [[عبدالله نظرزاده|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)|'''فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم''']]
# [[پرونده:13681040.jpg|22px]] [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)|'''فرهنگ‌نامه دینی''']]
# [[پرونده:118564654.jpg|22px]] [[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[امامت در بینش اسلامی (کتاب)|'''امامت در بینش اسلامی''']]
# [[پرونده:Imamat.jpg|22px]] [[جمعی از نویسندگان|جمعی از نویسندگان]]، [[امامت‌پژوهی (کتاب)|'''امامت‌پژوهی''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

{{مدینه}}

[[رده:اختلاف]]
[[رده:مدخل نهج البلاغه]]

اختلاف

2023-12-06T16:00:41Z

Heydari: /* اختلاف شب و روز */

{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = [[اختلاف در قرآن]] - [[اختلاف در نهج البلاغه]] - [[اختلاف در فقه سیاسی]]| پرسش مرتبط = }}

[[پرونده:V0005.webm|بندانگشتی|285px|چپ|]]

'''اختلاف''' به معنی غیر همسویی و [[تفرقه]] و جدایی، در مقابل استواء و اتفاق عبارت است از تضاد و تفاوت در ظاهر یا [[باطن]] در [[تفکر]] و [[عقاید]]، بدین معنا که دو یا چند نفر یا دو طیف یا گروه مختلف با یکدیگر بر سر مسائل [[اجتماعی]]، [[اعتقادی]]، [[فرهنگی]] و [[سیاسی]] ناسازگاری و اختلاف داشته باشند.

وجود اختلاف از ضروریات [[زندگی]] [[دنیایی]] انسان‌هاست. بعضی از [[اختلاف‌ها]] طبیعی و جزء [[سنت‌های الهی]] است و علاوه بر اینکه مذموم نیستند، ضروری و ثمربخش هم هستند، اما بعضی از [[اختلافات]] در فرهنگ دینی منفی، مذموم و مورد [[نکوهش]] هستند. بزرگترین اختلاف در [[جامعۀ بشری]]، اختلاف بر سر [[ولایت]] و [[حاکمیت]] بوده که این اختلاف سرمنشأ اختلافات بسیار بزرگ و مهم گردیده است. ابتدای این اختلاف از آغاز [[آفرینش انسان]] و [[نزاع]] [[قابیل]] و [[هابیل]] شروع و در نهایت به اختلاف بر سر [[جانشینی]] [[خاتم پیامبران]] و مسئله [[امامت]] ختم شد.

== معناشناسی ==
اختلاف در لغت به معنی غیر همسویی (کسی راهی غیر از دیگری داشته باشد)<ref>راغب اصفهانی حسین بن محمد، مفردات الفاظ قرآن، ص۲۹۴.</ref>، ([[تفرقه]] و جدایی)، در مقابل استواء و اتفاق است<ref>مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۳، ص۱۱۲؛ خرمشاهی، بهاءالدین، قرآن کریم، ترجمه، توضیحات و واژه‌نامه، ص۷۰۲.</ref>. این واژه از «خ ل ف» به معنی آمد و شد نیز آمده است<ref>الصحاح، ج‌۴، ص‌۱۳۵۴، «خلف».</ref>، مانند شب و [[روز]] که پشت سر هم در رفت و آمد هستند. واژۀ اختلاف در مفاهیمِ تفاوت، [[نابرابری]]، [[ناسازگاری]] و [[منازعه]] هم به [[کار]] رفته است<ref>فیومی، احمد بن محمد، المصباح المنیر، ص۱۷۹؛ راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات الفاظ قرآن، ص۲۹۵.</ref>.

اختلاف در اصطلاح رایج عرفی عبارت است از تضاد و تفاوت در [[ظاهر]] یا [[باطن]] در [[تفکر]] و [[عقاید]]، بدین معنا که دو یا چند نفر یا دو طیف یا گروه مختلف با یکدیگر بر سر مسائل [[اجتماعی]]، [[اعتقادی]]، [[فرهنگی]] و [[سیاسی]] ناسازگاری و اختلاف داشته باشند<ref>ر.ک: نصیری، علی، مقاله «اختلاف»، دائرة المعارف قرآن کریم، ج۲؛ دانشنامه نهج البلاغه، جلد ۱، ص۹۲.</ref>.

== تاریخچه اختلافات بشری ==
نخستین اختلاف[[بشر]]، اختلاف بر سر "[[فرمان‌روایی]]" و "[[ولایت‌امری]]" بوده است؛ در ماجرای [[هابیل و قابیل]]، [[روایات]] صحیحه‌ای وجود دارد که بیان می‌کند اختلاف اصلی بر سر [[ولایت امر]] بوده است<ref>در روایت، امام صادق {{ع}} از کسانی که گفته‌اند نزاع فرزندان آدم {{ع}} در مورد ازدواج و انتخاب همسر بوده به شدت برآشفته شده و به راوی فرموده است: {{متن حدیث|أَمَا تَسْتَحْیِی أَنْ تَرْوِیَ هَذَا عَلَی نَبِیِّ اللَّهِ آدَمَ فَقُلْتُ: جُعِلْتُ فِدَاکَ فَفِیمَ قَتَلَ قَابِیلُ هَابِیلَ فَقَالَ: فِی الْوَصِیَّةِ ثُمَّ قَالَ لِی: یَا سُلَیْمَانُ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی أَوْحَی إِلَی آدَمَ أَنْ یَدْفَعَ الْوَصِیَّةَ وَ اِسْمَ اللَّهِ الْأَعْظَمَ إِلَی هَابِیلَ، وَ کَانَ قَابِیلُ أَکْبَرَ مِنْهُ، فَبَلَغَ ذَلِکَ قَابِیلَ فَغَضِبَ فَقَالَ: أَنَا أَوْلَی بِالْکَرَامَةِ وَ الْوَصِیَّةِ فَأَمَرَهُمَا أَنْ یُقَرِّبَا قُرْبَاناً بِوَحْیٍ مِنَ اللَّهِ إِلَیْهِ فَفَعَلاَ، فَقَبِلَ اللَّهُ قُرْبَانَ هَابِیلَ فَحَسَدَهُ قَابِیلُ فَقَتَلَهُ}}، «آیا شرم نمی‌کنی که چنین چیزی را به پیامبر خدا آدم نسبت می‌دهی؟»، گفتم: «پس، از روی چه قابیل، هابیل را کشت؟» فرمود: «به‌سبب وصیّت». آنگاه فرمود: «ای سلیمان! همانا خداوند تبارک‌وتعالی به آدم {{ع}} وحی فرمود تا وصیّت و اسم اعظم الهی را به هابیل دهد؛ حال آنکه قابیل بزرگ‌تر بود». این سخن به قابیل رسید و خشمگین گشت و گفت: من به کرامت و وصیّت سزاوارترم. پس آدم به فرمان خداوند ایشان را امر کرد تا قربانی پیشکش کنند و چنین کردند و خدا قربانی هابیل را پذیرفت و قابیل نیز رشک ورزید و او را کشت». عیاشی، محمد بن مسعود، التفسیر، ج۱، ص۳۱۲؛ فیض کاشانی، محمد بن مرتضی، الصافی، ج۲، ص۲۸، اراکی، محسن، درس اول «امامت در اندیشه اسلامی».</ref>. [[قابیل]] با [[آگاهی]] از اینکه [[حضرت آدم]] {{ع}} از سوی [[خدای متعال]] [[مأمور]] شده [[هابیل]] را "[[ولی امر]]" بعد از خود کند، به او [[حسد]] ورزید و او را کشت. بعضی گفته‌اند [[نزاع]] [[هابیل و قابیل]] بر سرِ دختر بوده است؛ به این صورت که یک دختر جنیه و یک دختر [[انسیه]] وجود داشته و پس از قرعه مشخص شد دختر زیبارو به نام هابیل درآمد. آنگاه قابیل [[حسادت]] ورزید و برادرش را کشت<ref>حتمال می‌رود منشأ این تحلیل‌های نادرست، برخی روایات معتبر یا نامعتبر باشد؛ از جمله: {{متن حدیث|عَنْ بُرَیْدٍ الْعِجْلِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ {{ع}} قَالَ: إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی أَنْزَلَ عَلَی آدَمَ حَوْرَاءَ مِنَ الْجَنَّةِ فَزَوَّجَهَا أَحَدَ اِبْنَیْهِ وَ تَزَوَّجَ الْآخَرُ اِبْنَةَ الْجَانِّ}}؛ از برید بن معاویۀ عجلی روایت کرده که امام باقر {{ع}} فرمود: خداوند تبارک و تعالی حوریّه‌ای از بهشت فرو فرستاد و آدم او را بیکی از پسران خود تزویج کرد، و فرزند دیگرش را دختری از بنی جانّ تزویج نمود». شیخ صدوق، محمد بن علی، من لا یحضره الفقیه، ج۳، ص۳۸۲. در روایتی دیگر نیز آمده است: {{متن حدیث|لَمَّا أَدْرَکَ قَابِیلُ مَا یُدْرِکُ الرَّجُلُ أَظْهَرَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ جِنِّیَّةً مِنْ وُلْدِ الْجَانِّ یُقَالُ لَهَا جُهَانَةُ فِی صُورَةِ إِنْسِیَّةٍ فَلَمَّا رَآهَا قَابِیلُ وَمِقَهَا فَأَوْحَی اللَّهُ إِلَی آدَمَ أَنْ زَوِّجْ جُهَانَةَ مِنْ قَابِیلَ فَزَوَّجَهَا مِنْ قَابِیلَ ثُمَّ وُلِدَ لآِدَمَ هَابِیلُ فَلَمَّا أَدْرَکَ هَابِیلُ مَا یُدْرِکُ الرَّجُلُ أَهْبَطَ اللَّهُ إِلَی آدَمَ حَوْرَاءَ وَاِسْمُهَا تُرْکُ الْحَوْرَاءِ فَلَمَّا رَآهَا هَابِیلُ وَمِقَهَا فَأَوْحَی اللَّهُ إِلَی آدَمَ أَنْ زَوِّجْ تُرْکاً مِنْ هَابِیلَ}}؛ چون قابیل به سنّ بلوغ و تشخیص رسید، خداوند عزّوجلّ، دختری از فرزندان جنّیان را که جهانه نام داشت، به شکل یک انسان ظاهر و آشکار کرد؛ به محض آنکه نگاه قابیل به او افتاد، مهر او نیز به دلش افتاد، پس خداوند به آدم {{ع}} وحی فرستاد که جهانه را به عقد قابیل در آور و آدم چنین کرد. پس از آن، هابیل به دنیا آمد و چون به سنّ بلوغ و تشخیص رسید، خداوند عزّوجلّ، حوری بهشتی را که ترک نام داشت، به‌سوی آدم و به زمین فرستاد؛ به‌محض آنکه نگاه هابیل به او افتاد، مهر و او به دلش افتاد، پس خداوند به آدم وحی فرستاد که ترک را به عقد هابیل در آور». مجلسی، محمد باقر، بحارالأنوار، ج۱۱، ص۲۲۶.</ref>. این توجیهات، اعتباری ندارد، بلکه [[جنگ]] و [[نزاع]] بر ولایت‌ امری بعد از [[حضرت آدم]] بوده است<ref>ر.ک: اراکی، محسن، درس اول «امامت در اندیشه اسلامی».</ref>.

== مهم‌ترین و بزرگ‌ترین اختلاف در [[امت اسلام]] ==
بر اساس دیدگاه مورخین [[اهل سنت]]، [[حدود]] ده [[نزاع]] هنگام [[رحلت پیامبر]] {{صل}} و پس از آن، میان [[مسلمانان]] رخ داد:
# آوردن قلم و دوات.
# [[تجهیز]] و حرکت [[لشکر اسامه]]؛
# از [[دنیا]] رفتن [[پیامبر]] {{صل}}؛
# محل [[دفن پیامبر]] {{صل}}؛
# مسئله [[امامت]] و [[خلافت]]؛
# مسئله [[فدک]]؛
# [[حکم]] مانعان [[زکات]]؛
# تعیین [[عمر]] به عنوان [[جانشین]] [[ابوبکر]]؛
# [[شورای شش نفره]] عمر؛
# بر پا کردن [[جنگ جمل]]، صفَّین و [[نهروان]].

بزرگ‌ترین و مهم‌ترین اختلاف در امت اسلام که منشأ تمام [[اختلافات]] فرقه‌ای، مذهبی، [[فقهی]] و [[کلامی]] شد، اختلاف بر سر [[ولایت]] و [[خلافت]] و [[جانشینی]] بعد از پیامبر {{صل}} بود. به طوری که بر سر این مسئله شمشیرها کشیده و [[خون‌ها]] ریخته شد<ref>شهرستانی، الملل و النحل، جلد اول، ص۲۹-۳۵.</ref>.

== اختلاف در [[قرآن]] ==
اختلاف در قرآن در معانی متعددی از جمله به معنی [[تفرقه]]<ref>سوره یونس، آیه ۱۹.</ref> و تفاوت [[تکوینی]] میان موجودات گوناگون<ref>چنان‌که به تفاوت حیوانات: سوره نحل، آیه ۱۳: {{متن قرآن|وَمَا ذَرَأَ لَكُمْ فِي الْأَرْضِ مُخْتَلِفًا أَلْوَانُهُ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لِقَوْمٍ يَذَّكَّرُونَ}}؛ «و در آنچه در زمین برای شما با رنگ‌های گوناگون پدید آورد بی‌گمان نشانه‌ای برای گروهی است که در یاد می‌گیرند» سوره نحل، آیه ۱۳؛ میوه‌های گوناگون: سوره انعام، آیه ۱۴۱: {{متن قرآن|وَهُوَ الَّذِي أَنْشَأَ جَنَّاتٍ مَعْرُوشَاتٍ وَغَيْرَ مَعْرُوشَاتٍ وَالنَّخْلَ وَالزَّرْعَ مُخْتَلِفًا أُكُلُهُ وَالزَّيْتُونَ وَالرُّمَّانَ مُتَشَابِهًا وَغَيْرَ مُتَشَابِهٍ كُلُوا مِنْ ثَمَرِهِ إِذَا أَثْمَرَ وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ وَلَا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ}}؛ «و اوست که باغ‌هایی با داربست و بی‌داربست و خرمابن و کشتزار با خوردنی‌هایی گوناگون و زیتون و انار، همگون و ناهمگون آفریده است؛ از میوه‌اش چون بار آورد بخورید و حقّ (مستمندان) را از آن، روز درو (یا چیدن) آن بپردازید و گزافکاری نکنید که او گزافکاران را دوست نمی‌دارد» سوره انعام، آیه ۱۴۱. اشاره شده است. هم‌چنین قرآن از تفاوت زبان و رنگ مردم، به اختلاف تعبیر کرده و آن را از نشانه‌های خدا برشمرده است، {{متن قرآن|وَمِنْ آيَاتِهِ خَلْقُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاخْتِلَافُ أَلْسِنَتِكُمْ وَأَلْوَانِكُمْ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِلْعَالِمِينَ}}؛ «و از نشانه‌های او آفرینش آسمان‌ها و زمین و گوناگونی زبان‌ها و رنگ‌های شماست؛ به راستی در این نشانه‌هایی برای دانشوران است» سوره روم، آیه ۲۲. المیزان، ج‌۱۶، ص‌۱۶۷؛ نمونه، ج‌۱۶، ص‌۳۹۴.</ref> به [[کار]] رفته است. مفهوم تفرقه و جدایی با همان بار معنایی منفی و [[ناپسند]]، در قالب الفاظ دیگری غیر از واژۀ "اختلاف" نیز در قرآن بیان شده است، همچون:
# '''[[تنازع]]:''' {{متن قرآن|وَلَقَدْ صَدَقَكُمُ اللَّهُ وَعْدَهُ إِذْ تَحُسُّونَهُمْ بِإِذْنِهِ حَتَّى إِذَا فَشِلْتُمْ وَتَنَازَعْتُمْ فِي الْأَمْرِ وَعَصَيْتُمْ مِنْ بَعْدِ مَا أَرَاكُمْ مَا تُحِبُّونَ مِنْكُمْ مَنْ يُرِيدُ الدُّنْيَا وَمِنْكُمْ مَنْ يُرِيدُ الْآخِرَةَ ثُمَّ صَرَفَكُمْ عَنْهُمْ لِيَبْتَلِيَكُمْ وَلَقَدْ عَفَا عَنْكُمْ وَاللَّهُ ذُو فَضْلٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ}}<ref>«و به راستی خداوند به وعده خود وفا کرد که (در جنگ احد) به اذن وی آنان را از میان برداشتید؛ تا اینکه سست شدید و در کار (خود) به کشمکش افتادید و پس از آنکه آنچه را دوست می‌داشتید به شما نمایاند سرکشی کردید؛ برخی از شما این جهان را و برخی جهان واپسین را می‌خواستید؛ سپس شما را از (دنبال کردن) آنان روگردان کرد تا بیازمایدتان؛ و از شما در گذشت و خداوند به مؤمنان بخشش دارد» سوره آل عمران، آیه ۱۵۲.</ref>.
# '''شیع به‌ معنای دسته‌های گوناگون:''' {{متن قرآن|قُلْ هُوَ الْقَادِرُ عَلَى أَنْ يَبْعَثَ عَلَيْكُمْ عَذَابًا مِنْ فَوْقِكُمْ أَوْ مِنْ تَحْتِ أَرْجُلِكُمْ أَوْ يَلْبِسَكُمْ شِيَعًا وَيُذِيقَ بَعْضَكُمْ بَأْسَ بَعْضٍ انْظُرْ كَيْفَ نُصَرِّفُ الْآيَاتِ لَعَلَّهُمْ يَفْقَهُونَ}}<ref>«بگو: او تواناست که عذابی آسمانی یا زمینی بر شما برانگیزد یا شما را گروه گروه به جان هم اندازد و رنج برخی از شما را به برخی دیگر بچشاند؛ بنگر چگونه آیات را گونه گون می‌آوریم باشد که آنان دریابند» سوره انعام، آیه ۶۵.</ref>.
# '''نزغ [[شیطان]]:''' {{متن قرآن|وَرَفَعَ أَبَوَيْهِ عَلَى الْعَرْشِ وَخَرُّوا لَهُ سُجَّدًا وَقَالَ يَا أَبَتِ هَذَا تَأْوِيلُ رُؤْيَايَ مِنْ قَبْلُ قَدْ جَعَلَهَا رَبِّي حَقًّا وَقَدْ أَحْسَنَ بِي إِذْ أَخْرَجَنِي مِنَ السِّجْنِ وَجَاءَ بِكُمْ مِنَ الْبَدْوِ مِنْ بَعْدِ أَنْ نَزَغَ الشَّيْطَانُ بَيْنِي وَبَيْنَ إِخْوَتِي إِنَّ رَبِّي لَطِيفٌ لِمَا يَشَاءُ إِنَّهُ هُوَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ}}<ref>«و پدر و مادر خود را بر اورنگ (خویش) فرا برد و همه برای او به فروتنی در افتادند و گفت: پدر جان! این تعبیر خواب پیشین من است که خداوند آن را درست گردانید و بی‌گمان به من نیکی فرمود هنگامی که مرا از زندان بیرون آورد و شما را پس از آنکه شیطان میان من و برادرانم را خراب کرده بود از بیابان (نزد من) آورد؛ به راستی پروردگارم در آنچه بخواهد، نازک‌بین است؛ همانا اوست که دانای فرزانه است» سوره یوسف، آیه ۱۰۰.</ref>.
# '''فرق و مشتقّات آن:''' {{متن قرآن|وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعًا وَلَا تَفَرَّقُوا وَاذْكُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ كُنْتُمْ أَعْدَاءً فَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ فَأَصْبَحْتُمْ بِنِعْمَتِهِ إِخْوَانًا وَكُنْتُمْ عَلَى شَفَا حُفْرَةٍ مِنَ النَّارِ فَأَنْقَذَكُمْ مِنْهَا كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ آيَاتِهِ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ}}<ref>«و همگان به ریسمان خداوند بیاویزید و مپرا کنید و نعمت‌های خداوند را بر خود فرا یاد آورید که دشمنان (همدیگر) بودید و خداوند دل‌های شما را الفت داد و به نعمت او با هم برادر شدید و در لبه پرتگاهی از آتش بودید که شما را از آن رهانید؛ بدین‌گونه خداوند آیات خود را برای شما روشن می‌گوید باشد که شما راهیاب گردید» سوره آل عمران، آیه ۱۰۳.</ref>.
# '''[[شقاق]]:''' {{متن قرآن|وَإِنْ خِفْتُمْ شِقَاقَ بَيْنِهِمَا فَابْعَثُوا حَكَمًا مِنْ أَهْلِهِ وَحَكَمًا مِنْ أَهْلِهَا إِنْ يُرِيدَا إِصْلَاحًا يُوَفِّقِ اللَّهُ بَيْنَهُمَا إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيمًا خَبِيرًا}}<ref>«و اگر از ناسازگاری آنان نگرانید، چنانچه در پی اصلاح باشند داوری از خویشان مرد و داوری از خویشان زن برانگیزید تا خداوند میان آن دو آشتی برقرار کند که خداوند دانایی آگاه است» سوره نساء، آیه ۳۵.</ref>.

در تمام این موارد از [[تفرقه]] و جدایی به صورت امری [[نکوهیده]] و زیان بخش یاد شده است<ref>ر.ک: نصیری، علی، مقاله «اختلاف»، دائرة المعارف قرآن کریم، ج۲.</ref>.

== اقسام اختلاف ==
اختلاف از زوایای گوناگونی قابل بررسی است. با توجّه به [[آیه]] {{متن قرآن|كَانَ النَّاسُ أُمَّةً وَاحِدَةً فَبَعَثَ اللَّهُ النَّبِيِّينَ مُبَشِّرِينَ وَمُنْذِرِينَ وَأَنْزَلَ مَعَهُمُ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ لِيَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ فِيمَا اخْتَلَفُوا فِيهِ وَمَا اخْتَلَفَ فِيهِ إِلَّا الَّذِينَ أُوتُوهُ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَتْهُمُ الْبَيِّنَاتُ بَغْيًا بَيْنَهُمْ فَهَدَى اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا لِمَا اخْتَلَفُوا فِيهِ مِنَ الْحَقِّ بِإِذْنِهِ وَاللَّهُ يَهْدِي مَنْ يَشَاءُ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ}}<ref>«مردم (در آغاز) امّتی یگانه بودند، (آنگاه به اختلاف پرداختند) پس خداوند پیامبران را مژده‌آور و بیم‌دهنده برانگیخت و با آنان کتاب (آسمانی) را به حق فرو فرستاد تا میان مردم در آنچه اختلاف داشتند داوری کند و در آن جز کسانی که به آنها کتاب داده بودند، اختلاف نورزیدند (آن هم) پس از آنکه برهان‌های روشن به آنان رسید (و) از سر افزونجویی که در میانشان بود؛ آنگاه خداوند به اراده خویش مؤمنان را در حقیقتی که در آن اختلاف داشتند رهنمون شد و خداوند هر که را بخواهد به راه راست رهنمایی می‌کند» سوره بقره، آیه ۲۱۳.</ref> به نظر می‌رسد تفرقه و اختلاف که معلول [[زندگی اجتماعی]] [[بشر]] است، ریشۀ [[تاریخی]] داشته و از دوران نخستین به‌صورت دامنه‌داری آغاز شده است<ref>اختلاف و نزاع قابیل با برادرش هابیل و نیز اختلاف عمیق دین‌داران با کافران و مشرکان که در لا‌به‌لای قصّه‌های قرآن آمده از این منظر قابل بررسی است، التفسیر الکبیر، ج‌۴، ص‌۱۲‌ـ‌۱۳؛ مجمع‌البیان، ج‌۲، ص‌۵۴۳؛ جامع‌البیان، مج‌۲، ج‌۲، ص‌۴۵۵‌ـ‌۴۵۸.</ref>. چنان‌که به تفصیل، اختلاف میان [[بنی‌اسرائیل]] در برخورد با رخدادهای گوناگون چون گوساله‌پرستی<ref>{{متن قرآن|قَالَ فَاذْهَبْ فَإِنَّ لَكَ فِي الْحَيَاةِ أَنْ تَقُولَ لَا مِسَاسَ وَإِنَّ لَكَ مَوْعِدًا لَنْ تُخْلَفَهُ وَانْظُرْ إِلَى إِلَهِكَ الَّذِي ظَلْتَ عَلَيْهِ عَاكِفًا لَنُحَرِّقَنَّهُ ثُمَّ لَنَنْسِفَنَّهُ فِي الْيَمِّ نَسْفًا}}؛ «(موسی) گفت: برو که تو را در زندگی (کیفر) این است که بگویی: (به من) دست نزنید! و تو را موعدی است که در آن با تو خلاف نمی‌ورزند و (اینک) در خدایت که پیوسته در خدمتش بودی بنگر که آن را می‌سوزانیم سپس (خاکستر) آن را در دریا به هر سو می‌پاشیم» سوره طه، آیه ۹۷.</ref>، کشته شدن بی‌گناهی از یکی از تیره‌های [[دوازده‌گانه]]<ref>سوره بقره، آیه ۷۲.</ref>، ترفند [[فرعون]] و استفاده از شکاف [[اجتماعی]] برای [[استثمار]] بنی‌اسرائیل<ref>سوره قصص، آیه ۴.</ref> و [[تفرقه]] بین [[یهود]] و [[نصارا]] با پیدایش فرقه‌های مذهبی متعدّد میان ایشان<ref>سوره آل عمران، آیه ۱۰۵.</ref> گزارش شده است<ref>ر.ک: نصیری، علی، مقاله «اختلاف»، دائرة المعارف قرآن کریم، ج۲.</ref>. اما می‌توان [[اختلافات]] بشری را در [[قرآن]] به دو قسم اساسی تقسیم کرد:

=== اختلافات طبیعی و [[تکوینی]] ===
از منظر [[قرآن کریم]] برخی اختلافات در [[طبیعت]] ضروری و ثمربخش هستند، همچون: اختلاف در [[آفرینش جهان]]، مانند:

==== اختلاف شب و روز ====
{{متن قرآن|وَاخْتِلَافِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ}}<ref>سوره بقره، آیه ۱۶۴.</ref>.

==== اختلاف و گوناگونی میوه‌ها و روییدنی‌ها ====
{{متن قرآن|أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ أَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَخْرَجْنَا بِهِ ثَمَرَاتٍ مُخْتَلِفًا أَلْوَانُهَا}}<ref>«آیا ندیدی که خداوند از آسمان آبی فرو فرستاد که از آن فرآورده‌هایی رنگارنگ برآوردیم؟» سوره فاطر، آیه ۲۷.</ref>.

==== اختلاف در [[آفرینش انسان]] ====
مانند: اختلاف در زبان و رنگ پوست [[انسان‌ها]]: {{متن قرآن|وَمِنْ آيَاتِهِ خَلْقُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاخْتِلَافُ أَلْسِنَتِكُمْ وَأَلْوَانِكُمْ}}<ref>«و از نشانه‌های او آفرینش آسمان‌ها و زمین و گوناگونی زبان‌ها و رنگ‌های شماست» سوره روم، آیه ۲۲.</ref>.

=== اختلافات عارضی ===
این اختلافات ناشی از [[ضرورت]] [[زندگی بشری]] و از اقتضائات [[زندگی]] [[دنیایی]] است. از قرآن استفاده می-شود اصل بر عدم اختلاف بین انسان‌هاست؛ زیرا همه انسان‌ها [[امت]] واحدی بودند و اختلافات عارضی موجب تفکیک و جدا شدنشان شد: {{متن قرآن|وَمَا كَانَ النَّاسُ إِلَّا أُمَّةً وَاحِدَةً فَاخْتَلَفُوا}}<ref>«و مردم جز امّتی یگانه نبودند که اختلاف ورزیدند» سوره یونس، آیه ۱۹.</ref><ref>سید محمد حسین طباطبایی، المیزان، ج۱۰، ص۳۱-۳۲.</ref><ref>ر.ک: نظرزاده، عبدالله، فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم، ص۵۲-۵۳.</ref>

=== [[اختلافات]] [[عقیدتی]]<ref>اعتقاد و عقیده چیزی است که با ‌‌دل و جان انسان گره خورده است. عقاید اسلامی به مجموعه‌ای از باورها گفته می‌شود که مسلمان درباره خدا و اوصاف او، وحی، پیامبران، کتب آسمانی، معاد، بهشت و جهنم، نبوت و امامت، غیب، فرشتگان و... دارد، محدثی، جواد، فرهنگ‌نامه دینی، ص۱۵۳-۱۵۴.</ref> ===
در [[قرآن کریم]] به چند قسم اختلاف عقیدتی اشاره شده است:
==== نگرش‌های گوناگون در [[تفسیر]] هستی، آفریننده آن، [[اسماء و صفات]] او ====
فرجام [[کار]] [[جهان]] و سرانجامِ [[بشر]] از مهم‌ترین عوامل [[تفرقه]] و جدایی گروه‌های [[انسانی]] است. گروهی از [[انسان‌ها]] به رغم پذیرش [[ضرورت]] وجود آفریننده [[حکیم]]، [[وحدانیّت]] او را در مرحله اصل [[آفرینش]] یا [[تدبیر]] هستی، [[انکار]] می‌کنند. از این دسته در اصطلاح [[قرآن]] با عنوان [[مشرکان]] یاد ‌شده است. گروهی از مشرکان به دو مبدأ در اصل آفرینش قائل بوده<ref>تاریخ جامع ادیان، ص۴۴۹‌ـ‌۴۸۴؛ اغاثة اللهفان، ج۲، ص‌۲۹۶‌ـ‌۳۰۰.</ref> و گروهی نیز مانند [[بت‌پرستان]]، به نیروهای طبیعی و [[غیبی]] متعدّدی از قبیل [[فرشتگان]]، [[خورشید]]، [[ستارگان]]، ماه و‌... [[گرایش]] یافته‌اند<ref>المیزان، ج۷، ص۱۷۳، ۱۸۷ و۲۳۶‌ـ‌۲۴۰ و ج۱۰، ص۲۷۸‌ـ‌۲۷۹؛ اغاثة‌ اللهفان، ج۲، ص۲۵۲‌ـ‌۳۰۰.</ref> که قرآن کریم این [[عقاید]] را با [[ذکر]] [[براهین]] و استدلالاتی [[باطل]] کرده است<ref>سوره انبیاء، آیه ۲۲، سوره انعام، آیه ۷۶-۷۸.</ref>.

==== اختلاف [[دینی]] میان [[ادیان]] ====
از منظر قرآن تنها [[دین]] مورد پذیرش یکی است<ref>سوره آل عمران، آیه ۱۹.</ref>. بنابراین همه [[ادیان آسمانی]] بر اصل [[پرستش]] [[خداوند]] در جایگاه یگانه آفریننده هستی و مدبّر آن اتّفاق نظر دارند. آنچه بیش‌تر میان ایشان جدایی انداخته، نوع [[اعتقاد]] به [[رسالت]] [[پیامبران]] است؛ زیرا براساس [[سنّت الهی]] [[پیروان]] هر [[پیامبر]] آسمانی موظّف بوده‌اند به استناد [[بشارت پیامبر]] خود مبنی بر آمدن [[پیامبر جدید]] و ارائه [[معجزه]] از سوی او، به [[آیین]] وی تن دهند؛ امّا از میان [[پیروان]] برخی از [[پیامبران]] گروهی که [[منافع]] خود را در خطر می‌دیدند، از روی [[ستم]] و [[طغیان]]، همه [[بشارت‌ها]] را نادیده انگاشته، به [[مخالفت با پیامبر]] نوظهور برمی‌خاستند؛ به‌طور مثال، [[یهود]] با آمدن [[عیسی]] {{ع}} به [[آیین مسیحیت]] تن ندادند؛ چنان‌که بسیاری از [[یهودیان]] و [[مسیحیان]] با آمدن [[پیامبر اسلام]] {{صل}} از روی [[تعصّب]] و [[دشمنی]]، هم‌چنان بر [[عقاید]] گذشته خود ثابت ماندند<ref>مجمع‌البیان، ج۱، ص۳۱۱ وج۲، ص‌۷۷۲؛ المیزان، ج۱، ص۲۲۳ و ج۵، ص‌۲۴۳؛ الملل والنحل، شهرستانی، ج۱، ص‌۲۰۹‌ـ‌۲۱۰.</ref> و بدین ترتیب، اختلاف [[دینی]] میان [[پیروان ادیان آسمانی]] پدیدار شد. بخش قابل توجّهی از [[آیات قرآن]] به بیان [[عقائد]] [[باطل]] یهود و [[نصارا]] همچون [[تثلیث]]<ref>سوره نساء، آیه ۱۷۱.</ref> و [[فرزند]] و [[محبوب خدا]] بودن<ref>سوره مائده، آیه ۱۸.</ref> و [[دعوت]] آنان به [[اسلام]] پرداخته است<ref>سوره نساء، آیه ۴۷.</ref>.

==== [[ظهور]] فرقه‌های گوناگون درون دینی ====
گاهی به رغم برخورداری پیروان یک [[دین]] از عقاید مشترک، در اثر [[گذشت]] [[زمان]]، ظهور [[شبهات]] نوپدید و برخورد با فرهنگ‌های متفاوت، شکاف‌های مذهبی میان پیروان یک دین رخ‌نُموده که باعث ظهور فرقه‌های گوناگون درون دینی می‌شود؛ چنان‌که به‌سبب نوع [[تفسیر]] از تثلیث و چگونگی [[حلول]] [[الهی]] در عیسی {{ع}} فرقه‌های گوناگونی هم‌چون: ملکانیّه، نسطوریّه، [[یعقوبیّه]] و‌... میان مسیحیان ایجاد شده است<ref>الملل والنحل، شهرستانی، ج‌۱، ص‌۲۲۰‌ـ‌۲۲۸، همچنین ر.ک: التبیان، ج‌۲، ص‌۹۳؛ الدر‌المنثور، ج‌۲، ص‌۲۸۹‌ـ‌۲۹۰.</ref>. همچنین اختلاف در [[رهبری]] و [[امامت امت]] بعد از [[پیامبر]] {{صل}}، سبب [[تفرقه]] دینی و مذهبی و تقسیم [[امت اسلام]] به دو دسته [[شیعه]] و [[سنی]] ([[اهل سنت]]) شد؛ زیرا [[آیات]] بسیاری [[مردم]] را به پذیرش و [[اطاعت]] از یک [[ولایت الهی]] ([[الله]] و [[رسول]] و [[امام]] بعد از او) دعوت می-کند<ref>سوره مائده، آیه ۵۵.</ref>، اما مردم در [[انتخاب امام]] دچار اختلاف شدند. وجود اختلاف میان [[مسلمانان]] و پیدایش [[فرقه‌های کلامی]] چون اهلِ [[حدیث]]، [[مرجئه]]، [[خوارج]]، [[اشاعره]]، [[معتزله]]، مجسّمه و‌... و نیز پیدایش فرقه‌های [[فقهی]] مانند [[شافعی]]، [[حنبلی]]، [[مالکی]] و‌... از واقعیّت‌های انکارناپذیر [[تاریخ]] [[مسلمانان]] است<ref>المنار، ج‌۳، ص‌۱۰‌ـ‌۱۱. </ref>. از همین رو انواع [[اختلافات]] [[دینی]] از نگاه [[قرآن]]، امری [[نکوهیده]] تلقّی شده است.
==== [[اختلاف فتوا]] میان فقهای اسلام ====

=== اختلاف [[اجتماعی]] ===
[[انسان]] موجودی است که به‌طور [[فطری]] از تنها زیستن می‌گریزد، اما [[زندگی]] گروهی در کنار فوایدش، مشکلاتی نیز دارد که تنازعات و مرافعات، از‌ جمله آنهاست. اختلاف میان [[زن]] و شوهر را می‌توان از این دسته اختلافات اجتماعی برشمرد؛ زیرا گاهی [[هماهنگی]] کامل [[فکری]] و [[رفتاری]] میان [[همسران]] وجود ندارد و اختلاف پدید می‌آید، تا آنجا که استفاده از [[سحر]] برای جدایی انداختن میان زن و شوهر مورد [[نکوهش]] قرار گرفته است<ref>سوره بقره، آیه ۱۰۲.</ref>.<ref>ر.ک: نصیری، علی، مقاله «اختلاف»، دائرة المعارف قرآن کریم، ج۲.</ref>

=== اختلاف سیاسی ===
{{اصلی|اختلاف سیاسی}}

=== اختلاف حقوقی ===
{{اصلی|اختلاف حقوقی}}

== ریشه‌های اختلاف ==
# '''[[جهل و نادانی]]:''' [[جهل]] [[مردم]] به [[حقایق]]، منشأ برخی از [[اختلاف‌های عقیدتی]] برون دینی و درون دینی است. به‌گونه‌ای که اگر [[حقیقت]] آشکار شود دامنه اختلاف، برچیده خواهد شد. اما اگر [[جهل]] بر اثر کوتاهی باشد نکوهیده و در پی‌دارندۀ [[عقوبت الهی]] است. نمونۀ این گونه جهل و اختلاف را در داستان [[بنی اسرائیل]] بعد از گذشتن از [[نیل]] و تقاضای [[بت پرستی]]<ref>سوره اعراف، آیه ۱۳۸.</ref> و در گوساله پرست شدنشان در [[غیبت]] چهل روزۀ [[حضرت موسی]] {{ع}}<ref>سوره اعراف، آیه ۱۴۸.</ref> می‌‌بینیم.
# '''[[تعصبات جاهلی]]:''' [[تعصب]] جاهلانه می‌تواند [[انسان]] را به [[صف‌آرایی]] در برابر [[دعوت]] [[پیامبران]] قرار داده و باعث ایجاد شکاف‌های [[عقیدتی]] گردد. [[مقاومت]] [[بت‌پرستان]] در عدم دست برداشتن از [[آیین]] پدرانشان<ref>سوره بقره، آیه ۱۷۰.</ref> که در قرآن [[مذمت]] شده و مورد نکوهش قرار گرفته است، نمونه‌ای از [[تعصب جاهلی]] است. همچنین [[نزاع]] میان [[اوس و خزرج]] در [[تاریخ اسلام]]<ref>المیزان، ج‌۱۵، ص‌۹۹؛ الصافی، ج‌۵، ص‌۱۷۸.</ref>، ریشه در تعصب جاهلی و [[برتر]] دانستن هر یک بر دیگری دارد. همین مسئله زمینۀ پیدایش اختلاف در مسئلۀ [[امامت]] و [[رهبری]] بر [[امت]] بعد از [[پیامبر اکرم]] {{صل}} گردید. [[روایات]] ذیل آیۀ {{متن قرآن|وَمَا مُحَمَّدٌ إِلَّا رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ أَفَإِنْ مَاتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلَى أَعْقَابِكُمْ وَمَنْ يَنْقَلِبْ عَلَى عَقِبَيْهِ فَلَنْ يَضُرَّ اللَّهَ شَيْئًا وَسَيَجْزِي اللَّهُ الشَّاكِرِينَ}}<ref>«و محمد جز فرستاده‌ای نیست که پیش از او (نیز) فرستادگانی (بوده و) گذشته‌اند؛ آیا اگر بمیرد یا کشته گردد به (باورهای) گذشته خود باز می‌گردید؟ و هر کس به (باورهای) گذشته خود باز گردد هرگز زیانی به خداوند نمی‌رساند؛ و خداوند سپاسگزاران را به زودی پاداش خواهد داد» سوره آل عمران، آیه ۱۴۴.</ref> اشاره به [[تعصبات جاهلی]] و [[انحراف]] و اختلاف در مسیر [[امامت]] دارد. امیرالمؤمنین علی {{ع}} می‌فرمایند: «تا اینکه خدای عزّوجلّ پیامبرش {{صل}} را نزد خود خواند و او را به‌سوی خویش بالا برد. بعد از او آن آثار [[صالحان]] در آنها نبود مگر به‌اندازه‌ چشم به‌هم‌زدنی یا درخشش برقی، تا اینکه دوباره به عقب برگشتند و به پشت‌سر بازگشتند و به [[ظلم]]، [[حقّ]] [[اهل‌بیت]] {{ع}} را از آنها [[طلب]] نمودند و گردان‌های [[جنگی]] را [[ظاهر]] کردند و درِ خانه‌ اهل‌بیت {{ع}} را بستند و [[خانه]] را ویران نمودند و آثار [[رسول‌خدا]] {{صل}} را [[تغییر]] دادند و از احکامش روی برتافتند و از انوارش دور شدند و به‌ جای جانشینِ او، دیگری را [[انتخاب]] کردند. آن را انتخاب کردند و [[ظالم]] بودند وو [[گمان]] کردند کسی که از [[خاندان]] [[ابوقحافه]] انتخاب نمودند برای [[مقام]] رسول‌خدا {{صل}} شایسته‌تر از آن کسی است که رسول‌خدا {{صل}} برای مقامش برگزید و پنداشتند [[مهاجر]] آل‌ابی‌قحافه بهتر از مهاجر و یاری‌کننده [[پیامبر]] {{صل}} است»<ref>{{متن حدیث|حَتَّی إِذَا دَعَا اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ نَبِیَّهُ صوَ رَفَعَهُ‏ إِلَیْهِ‏ لَمْ‏ یَکُ‏ ذَلِکَ‏ بَعْدَهُ‏ إِلَّا کَلَمْحَةٍ مِنْ خَفْقَةٍ أَوْ وَمِیضٍ مِنْ بَرْقَةٍ إِلَی أَنْ رَجَعُوا عَلَی الْأَعْقَابِ وَ انْتَکَصُوا عَلَی الْأَدْبَارِ وَ طَلَبُوا بِالْأَوْتَارِ وَ أَظْهَرُوا الْکَتَائِبَ وَ رَدَمُوا الْبَابَ وَ فَلُّوا الدِّیَارَ وَ غَیَّرُوا آثَارَ رَسُولِ اللَّهِ صوَ رَغِبُوا عَنْ أَحْکَامِهِ وَ بَعُدُوا مِنْ أَنْوَارِهِ وَ اسْتَبْدَلُوا بِمُسْتَخْلَفِهِ بَدِیلًا اتَّخَذُوهُ‏ وَ کانُوا ظالِمِینَ‏ وَ زَعَمُوا أَنَّ مَنِ اخْتَارُوا مِنْ آلِ أَبِی قُحَافَةَ أَوْلَی بِمَقَامِ رَسُولِ اللَّهِ صمِمَّنِ اخْتَارَ رَسُولُ اللَّهِ صلِمَقَامِهِ وَ أَنَّ مُهَاجِرَ آلِ أَبِی قُحَافَةَ خَیْرٌ مِنَ الْمُهَاجِرِیِّ الْأَنْصَارِیِّ الرَّبَّانِی‏}}؛ کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ۸، ص۲۹.</ref>.
# '''[[دنیا خواهی]]:''' [[آیات قرآن]] تصریح می‌کند که [[دنیاطلبی]]، امت‌هایی مثل [[یهود]] و [[نصارا]] را حتی بعد از دست یافتن بر [[براهین]] آشکار و روشن به اختلاف کشانده است: {{متن قرآن|إِنَّ الدِّينَ عِنْدَ اللَّهِ الْإِسْلَامُ وَمَا اخْتَلَفَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ إِلَّا مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَهُمُ الْعِلْمُ بَغْيًا بَيْنَهُمْ وَمَنْ يَكْفُرْ بِآيَاتِ اللَّهِ فَإِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسَابِ}}<ref>«بی‌گمان دین (راستین) نزد خداوند، اسلام است و اهل کتاب، اختلاف نیافتند مگر پس از آنکه به دانش دست یافتند، از سر افزونجویی که در میان ایشان بود و هر کس به آیات خداوند کفر ورزد (بداند که) خداوند حسابرس سریع است» سوره آل عمران، آیه ۱۹.</ref>. [[مفسران]] «[[بغی]]» را به معنای [[حسدورزی]] و [[ستیز]] با یکدیگر در [[طلب]] [[دنیا]] و گردن کشی در برابر [[حق]] دانسته‌اند<ref>شیخ طوسی، محمد بن حسن، التبیان، ج‌۲، ص‌۴۱۹؛ طبرسی، فضل بن حسن، جامع‌البیان، ج‌۲، ص‌۴۵۹؛ طباطبایی، سید محمد حسین، المیزان، ج‌۲، ص‌۱۱۱.</ref>. [[مقاومت]] [[حاکمان]] [[ستم‌گری]] چون [[فرعون]] در برابر [[موسی]] {{ع}} و ایجاد [[تفرقه]] در میان [[مردم]]<ref>سوره قصص، آیه ۴.</ref>، [[اسلام]] نیاوردن گروه فراوانی از [[یهود]] و [[نصارا]] به‌ویژه دانشورانشان در برابر دعوتِ به [[حقّ]] [[پیامبر]]<ref>سوره بقره، آیه ۱۴۶.</ref> و تفرقه افکنی‌های [[منافقان]] در ماجرای ساختن [[مسجد ضرار]]<ref>سوره توبه، آیه ۱۰۷.</ref> برای [[حفظ]] موقعیّت [[اجتماعی]] و [[انتقام]] از [[مسلمانان]] ریشه در [[دنیاخواهی]] آنان داشته است<ref>جامع‌البیان، ج۱۲، ص‌۳۱‌ـ‌۳۳؛ مجمع‌البیان، ج‌۵، ص‌۱۱۰. </ref>.
# '''[[رذایل اخلاقی]]:''' این عامل منشأ بسیاری از [[اختلافات]] اجتماعی میان [[دین‌داران]] است. [[رذیلت‌های اخلاقی]] چون [[خودخواهی]] و [[تحقیر]] دیگران در یهود و نصارا<ref>سوره بقره، آیه ۱۱۳.</ref> سبب اختلاف بین آنها گردید. از جمله مسائلی که سبب اختلاف در امر [[امامت]] گردید، رذیلۀ [[اخلاقی]] «[[حسد]]» است. با مراجعه به [[روایات]] ذیل آیۀ {{متن قرآن|أَمْ يَحْسُدُونَ النَّاسَ عَلَى مَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ فَقَدْ آتَيْنَا آلَ إِبْرَاهِيمَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَآتَيْنَاهُمْ مُلْكًا عَظِيمًا}}<ref>«یا اینکه به مردم برای آنچه خداوند به آنان از بخشش خود داده است رشک می‌برند؟ بی‌گمان ما به خاندان ابراهیم کتاب (آسمانی) و فرزانگی دادیم و به آنان فرمانروایی سترگی بخشیدیم» سوره نساء، آیه ۵۴.</ref> این [[حقیقت]] آشکار می‌گردد. در روایات متعددی که در منابع [[اهل تسنن]] و [[شیعه]] آمده است تصریح شده که منظور از "ناس" [[خاندان پیامبر]] {{صل}} است: از [[امام باقر]] {{ع}} در ذیل این [[آیه]] چنین [[نقل]] شده است که فرمود: "[[خداوند]] در [[خاندان ابراهیم]] [[پیامبران]] و [[انبیاء]] و [[پیشوایان]] قرار داد (سپس به یهود خطاب می‏‌کند) چگونه حاضرید در برابر آن اعتراف کنید، اما در باره [[آل محمد]] {{صل}} [[انکار]] می‌‏نمائید؟" و در [[روایت]] دیگری از [[امام صادق]] {{ع}} می‏‌خوانیم که درباره این [[آیه سؤال]] کردند فرمود: {{متن حدیث|نحن المحسودون}}، یعنی مائیم که مورد حسد [[دشمنان]] قرار گرفته‏ایم"<ref>تفسیر نمونه، ج‏۳، ص: ۴۲۲، البرهان فی تفسیر القرآن، ج‏۲، ص: ۹۳.</ref>. در [[روایات]] زیادی [[مُلک]] را به [[مقام امامت]] و [[خلافت الهی]] و [[ملک عظیم]] را [[وجوب اطاعت]] معنا کرده‌اند<ref>مجلسی، بحار الانوار، جلد ۲۳، ص۲۹۰؛ صفار، بصائر الدرجات، ص۳۵ و ۵۰۹؛ کلینی، کافی، جلد ۱، ص۱۸۶.</ref>. با بررسی [[آیات]] مرتبط و روایات [[معصومان]] {{عم}} این نتیجه به دست می‌آید که ملک عظیم همان [[مقام]] [[وجوب]] [[طاعت]] است که [[خدای متعال]] به [[پیامبر]] {{صل}} و [[خاندان]] [[مطهر]] ایشان [[عطا]] نموده و [[حسادت]] به ملک عظیم، حسادت [[دشمنان اهل بیت]] {{عم}} به مقام امامت و خلافتی است که از سوی [[خدا]] به آن بزرگواران [[عنایت]] شده و انگیزه‌های مهم [[مخالفت]] با [[دستور پیامبر]] {{صل}} در مورد [[امامت]] و [[وصایت]] [[حضرت علی]] {{ع}} است.
# '''[[تفسیر]] ناصواب آیات:''' [[قرآن]]، آیات خود را به دو دسته [[محکم و متشابه]] تقسیم و اعلام ‌کرده است [[بیماردلان]] به قصد فتنه‌اندازی به [[آیات متشابه]] آن تمسّک می‌کنند: {{متن قرآن|هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آيَاتٌ مُحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ ابْتِغَاء الْفِتْنَةِ وَابْتِغَاء تَأْوِيلِهِ وَمَا يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلاَّ اللَّهُ وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِّنْ عِندِ رَبِّنَا وَمَا يَذَّكَّرُ إِلاَّ أُوْلُواْ الأَلْبَابِ}}<ref>«اوست که این کتاب را بر تو فرو فرستاد؛ برخی از آن، آیات «محکم» (/ استوار/ یک رویه) اند، که بنیاد این کتاب‌اند و برخی دیگر (آیات) «متشابه» (/ چند رویه) اند؛ اما آنهایی که در دل کژی دارند، از سر آشوب و تأویل جویی، از آیات متشابه آن، پیروی می‌کنند در حالی که تأویل آن را جز خداوند نمی‌داند و استواران در دانش، می‌گویند: ما بدان ایمان داریم، تمام آن از نزد پروردگار ماست و جز خردمندان، کسی در یاد نمی‌گیرد» سوره آل عمران، آیه ۷.</ref>. به [[گواهی]] [[تاریخ]]، پیدایش همه یا بسیاری از فرقه‌های [[فقهی]] و [[کلامی]] میان [[مسلمانان]] چون: [[خوارج]]، مصوّبه، مشبّهه، مجبّره، صوفیّه و‌... بر اثر استناد به آیات متشابه و [[سوء]] برداشت ازاین دسته آیات بوده است<ref>الکافی، ج‌۱، ص‌۲۶۷؛ تفسیر صحیح آیات مشکله، ص‌۳۱۳.</ref>؛ چنان‌که خوارج با برداشت نادرست از [[آیه]] {{متن قرآن|إِنِ الْحُكْمُ إِلَّا لِلَّهِ}}<ref>«داوری جز با خداوند نیست» سوره انعام، آیه ۵۷.</ref> و ‌مشبّهه با تفسیر ناصواب آیاتی چون {{متن قرآن|وَيَبْقَى وَجْهُ رَبِّكَ ذُو الْجَلَالِ وَالْإِكْرَامِ}}<ref>«و (تنها) ذات بشکوه و کرامند پروردگارت ماندگار است» سوره الرحمن، آیه ۲۷.</ref>، {{متن قرآن|الرَّحْمَنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوَى}}<ref>«(خداوند) بخشنده بر اورنگ (فرمانفرمایی جهان) استیلا دارد» سوره طه، آیه ۵.</ref> و‌... با [[جسمانی]] دانستن [[خداوند]]، زمینه [[تفرقه]] را میان مسلمانان پدید آوردند<ref>الملل والنحل، سبحانی، ج‌۱، ص‌۵۵‌ـ‌۵۹.</ref>.
# '''[[شیطان]]:''' [[شیطان]] نقش مؤثری در بسیاری از تفرقه‌ها و ستیزها، با دخالت مستقیم و غیرمستقیم خود دارد. چنان‌که از نگاه [[قرآن]]، [[شیطان]] از رهگذر شراب‌خواری و قمار درصدد ایجاد [[دشمنی]] میان [[مردم]] است: {{متن قرآن|إِنَّمَا يُرِيدُ الشَّيْطَانُ أَنْ يُوقِعَ بَيْنَكُمُ الْعَدَاوَةَ وَالْبَغْضَاءَ فِي الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ وَيَصُدَّكُمْ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَعَنِ الصَّلَاةِ فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهُونَ}}<ref>«شیطان، تنها بر آن است تا با شراب و قمار میان شما دشمنی و کینه افکند و از یاد خداوند و از نماز بازتان دارد؛ اکنون آیا دست می‌کشید؟» سوره مائده، آیه ۹۱.</ref>. [[حضرت یوسف]] {{ع}} شکاف ایجاد شده میان خود و برادرانش را به [[شیطان]] نسبت داده است: {{متن قرآن|وَرَفَعَ أَبَوَيْهِ عَلَى الْعَرْشِ وَخَرُّوا لَهُ سُجَّدًا وَقَالَ يَا أَبَتِ هَذَا تَأْوِيلُ رُؤْيَايَ مِنْ قَبْلُ قَدْ جَعَلَهَا رَبِّي حَقًّا وَقَدْ أَحْسَنَ بِي إِذْ أَخْرَجَنِي مِنَ السِّجْنِ وَجَاءَ بِكُمْ مِنَ الْبَدْوِ مِنْ بَعْدِ أَنْ نَزَغَ الشَّيْطَانُ بَيْنِي وَبَيْنَ إِخْوَتِي إِنَّ رَبِّي لَطِيفٌ لِمَا يَشَاءُ إِنَّهُ هُوَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ}}<ref>«و پدر و مادر خود را بر اورنگ (خویش) فرا برد و همه برای او به فروتنی در افتادند و گفت: پدر جان! این تعبیر خواب پیشین من است که خداوند آن را درست گردانید و بی‌گمان به من نیکی فرمود هنگامی که مرا از زندان بیرون آورد و شما را پس از آنکه شیطان میان من و برادرانم را خراب کرده بود از بیابان (نزد من) آورد؛ به راستی پروردگارم در آنچه بخواهد، نازک‌بین است؛ همانا اوست که دانای فرزانه است» سوره یوسف، آیه ۱۰۰.</ref>.
# '''[[تفرقه]] افکنان:''' کنار هم قرار گرفتن دو گروه از [[مسلمانان]] [[مهاجر]] و [[انصار]] و [[حضور]] [[اهل کتاب]] به ویژه [[یهود]] در [[مدینه]]، سبب پیدایش پدیدۀ [[نفاق]] گردید. این مسئله زمینه تفرقه و اختلاف را میانشان تشدید می‌کرد و سبب شد که [[پیامبر]] {{صل}} در بدو وردشان به مدینه میان مسلمانان [[عقد برادری]] و با اهل کتاب[[پیمان]] عدم دخالت در امور [[مسلمین]] ببندد<ref>مکاتیب الرسول، ج۳، ص۶‌ـ‌۵۶؛ السیرة النبویه، ابن‌کثیر، ج۲، ص‌۱۵۲‌ـ‌۱۵۸؛ ینابیع‌المودّه، ج۲، ص۲۸۹ و ج۱، ص‌۱۷۸ ـ‌۱۷۹.</ref>. با این حال، گاهی [[آتش فتنه]] و اختلاف میان آنان چنان شعله‌ور می‌شد که [[حضرت]] [[مسجد]] را ترک‌ می‌کرد<ref>مانند ماجرای افک و تهمت زدن به یک‌دیگر، که مشاجره لفظی میان اوس و خزرج در حضور پیامبر بالا گرفت، المیزان، ج۱۵، ص۹۹؛ السیرة النبویه، ابن‌هشام، ج۳، ص۳۰۰‌ـ‌۳۰۱.</ref>. [[منافقان]] که به رغم دشمنی [[باطنی]] در صف مسلمانان حضور داشتند، از هیچ کوششی برای [[تضعیف]] روحیّه مسلمانان و ایجاد تفرقه میان آنان کوتاهی نمی‌کردند. فعالیت‌های تفرقه افکنانۀ آنان عبارت است از: عدم حضور در [[جنگ‌ها]] و ایجاد شکاف بین صفوف مسلمین<ref>سوره احزاب، آیه ۱۳، سوره توبه، آیه ۴۲.</ref>، رها کردن [[جنگ]] به بهانه‌های واهی<ref>سوره توبه، آیه ۴۸، سوره احزاب، آیه ۱۲.</ref>، [[اهانت]] به پیامبر {{صل}} و برخی [[مهاجران]] توسط سردسته [[منافقان]] [[عبدالله بن ابی]]<ref>سوره منافقون، آیه ۸.</ref>، ساخت [[مسجد ضرار]]<ref>سوره توبه، آیه ۱۰۷.</ref> به قصد زیان‌رسانی به [[همبستگی]] و [[اجتماع]] [[مسلمانان]]<ref>جامع البیان، مج‌۷، ج۱۱، ص۳۲‌ـ‌۳۳؛ مجمع البیان، ج‌۵، ص‌۱۰۹‌ـ‌۱۱۰.</ref>. [[یهود]] نیز در کنار منافقان و گاه با هم‌دستی آنان، هماره پراکندن صفوف متّحد مسلمانان را پی‌می‌گرفتند<ref>سوره آل عمران، آیه ۷۲.</ref><ref>ر.ک: نصیری، علی، مقاله «اختلاف»، دائرة المعارف قرآن کریم، ج۲.</ref>[[شیطان]]<ref>هلالی، سلیم بن قیس، اسرار آل محمد، ص۲۱۹-۲۲۰. </ref> و [[تفرقه]] افکنی [[منافقین]]<ref>جوهری، ابوبکر، السقیفه و الفدک، ص۷۷-۸۳؛ بحار، ج ۲۸ ص۸۵ و۸۹.</ref> در جریان [[سقیفه]] و حوادث پیش از آن، نقش مهمی در مسئله [[انحراف]] و اختلاف [[امامت]] و [[ولایت امیر المؤمنین]] {{ع}} بعد از [[پیامبر]] {{صل}} داشتند<ref>ر.ک: نصیری، علی، مقاله «اختلاف»، دائرة المعارف قرآن کریم، ج۲.</ref>.

== آثار زیان‌بار اختلاف ==
# '''[[سیطره]] [[ستمگران]]:''' یکی از شیوه‌های شناخته شده در گذشته و نیز در [[عرف]] [[سیاسی]] امروز برای [[حکومت]] جائرانه بر [[مردم]]، تفرقه ‌انداختن میان آنان است: {{عربی|فَرِّقْ تَسُدْ}} = تفرقه ‌بیانداز و حکومت کن<ref>النص والاجتهاد، ص‌۵۵۵؛ طرق حدیث الائمه، ص‌۴.</ref>. [[قرآن]] برای این آسیب اختلاف [[فرعون]] را مثال می‌زند<ref>سوره قصص، آیه ۴.</ref>.
# '''سیطره [[فرومایگان]]:''' [[ستیز]] و اختلاف باعث [[تضعیف]] جبهۀ [[حق]] شده و زمینه را برای قدرت‌یابی فرومایگان فراهم‌ می‌سازد. در برخی [[روایات]]، مقصود از [[برانگیختن]] [[عذاب]] از زیر پای مردم بر اثر تفرقه آنان، [[حاکمیّت]] فرومایگان و بردگان دانسته شده است: {{متن قرآن|هُوَ الْقَادِرُ عَلَى أَنْ يَبْعَثَ عَلَيْكُمْ عَذَابًا مِنْ فَوْقِكُمْ أَوْ مِنْ تَحْتِ أَرْجُلِكُمْ أَوْ يَلْبِسَكُمْ شِيَعًا وَيُذِيقَ بَعْضَكُمْ بَأْسَ بَعْضٍ انْظُرْ كَيْفَ نُصَرِّفُ الْآيَاتِ لَعَلَّهُمْ يَفْقَهُونَ}}<ref>«بگو: او تواناست که عذابی آسمانی یا زمینی بر شما برانگیزد یا شما را گروه گروه به جان هم اندازد و رنج برخی از شما را به برخی دیگر بچشاند؛ بنگر چگونه آیات را گونه گون می‌آوریم باشد که آنان دریابند» سوره انعام، آیه ۶۵.</ref>.
# '''[[جنگ]] و [[خونریزی]]:''' نمونه‌‌ای از [[منازعات]] [[دینی]] و فرقه‌ای که به جنگ و خونریزی منجر شده را می‌توان در [[جنگ‌های صلیبی]] میان مسلمانان و [[مسیحیان]]، [[جنگ]] میان فرقه‌های [[مسلمان]] در شهرهایی چون [[ری]]، [[بغداد]] و‌... و صف‌آرایی‌های سنیّان با [[شیعیان]]، [[حنابله]] با [[شافعیان]]، [[اشاعره]] با معتزلیان [[مشاهده]] کرد<ref>الصحیح من سیره، ج‌۱، ص‌۶۱‌ـ‌۶۳‌.</ref>. قرآن هشدار می‌دهد که وقتی [[آتش]] [[جنگ]] برافروخته شود، فقط فتنه‌جویان را دربرنمی‌گیرد؛ بلکه همه طیف‌های [[اجتماعی]] را در کام خود فرو ‌می‌برد: {{متن قرآن|وَاتَّقُوا فِتْنَةً لَا تُصِيبَنَّ الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْكُمْ خَاصَّةً وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ}}<ref>«و از فتنه‌ای پروا کنید که (چون درگیرد) تنها به کسانی از شما که ستم کردند نمی‌رسد (بلکه دامنگیر همه می‌شود) و بدانید که به راستی خداوند سخت کیفر است» سوره انفال، آیه ۲۵؛ مجمع‌البیان، ج‌۴، ص‌۴۸۷؛ المیزان، ج‌۹، ص‌۵۱‌ـ‌۵۲.</ref>.
# '''راه‌یافت [[ضعف]] و [[سستی]] میان صفوف [[مسلمانان]]:''' [[قرآن]] درباره هرکاری که باعث ایجاد ضعف و [[فتور]] در صفوف آنان شود، هشدار داده است؛ بدین سبب مسلمانان را از [[تفرقه]] باز‌می‌دارد؛ زیرا تفرقه و [[ستیز]]، باعث ضعف و سستی آنان می‌شود: {{متن قرآن|وَلَا تَنَازَعُوا فَتَفْشَلُوا}}<ref>«و در هم نیفتید که سست شوید» سوره انفال، آیه ۴۶.</ref>. قرآن علّت [[شکست]] مسلمانان در [[جنگ اُحد]] را سستی و ضعفی که در اثر [[تنازع]] و اختلاف در آنان [[نفوذ]] کرده بود، می‌داند: {{متن قرآن|حَتَّى إِذَا فَشِلْتُمْ وَتَنَازَعْتُمْ فِي الْأَمْرِ وَعَصَيْتُمْ مِنْ بَعْدِ مَا أَرَاكُمْ مَا تُحِبُّونَ}}<ref>«تا اینکه سست شدید و در کار (خود) به کشمکش افتادید و پس از آنکه آنچه را دوست می‌داشتید به شما نمایاند سرکشی کردید.» سوره آل عمران، آیه ۱۵۲؛ مجمع‌البیان، ج‌۲، ص‌۸۵۸‌ـ‌۸۵۹‌؛ جامع‌البیان، مج‌۳، ج‌۴، ص‌۱۷۴‌ـ‌۱۷۵.</ref>.
# '''فرو ریختن [[هیمنه]] مسلمانان:''' قرآن تصریح می‌کند که اختلاف [[هیبت]] مسلمانان را در چشم [[دشمنان]] فرو‌می‌ریزد و به دشمنان جرأت می‌دهد تا به آنان [[هجوم]] برند: {{متن قرآن|وَلَا تَنَازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَتَذْهَبَ رِيحُكُمْ}}<ref>«و در هم نیفتید که سست شوید و شکوهتان از میان برود» سوره انفال، آیه ۴۶؛ غریب القرآن، ص‌۱۶۶؛ مجمع‌البحرین، ج‌۲، ص‌۲۳۷.</ref>.<ref>ر.ک: نصیری، علی، مقاله «اختلاف»، دائرة المعارف قرآن کریم، ج۲.</ref>

== [[پیامبر]] و [[امام]]، مرجع حل اختلافات ==
{{اصلی|مرجعیت}}
از آنجا که اختلاف بین [[مردم]] از نوع [[اختلافات]] منفی و امری [[مذموم]] و نامطلوب است، [[رفع اختلاف]] از بین مردم امری مطلوب و [[پسندیده]] است که قرآن برای آن راه‌حل‌هایی ارائه کرده است. این موضوع تا آنجا اهمیت دارد که در [[جهان]] دیگر [[خداوند]] بین بندگانش [[قضاوت]] خواهد کرد: {{متن قرآن|فَاللَّهُ يَحْكُمُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فِيمَا كَانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ}}<ref>«خداوند میان آنها در آنچه اختلاف می‌داشتند، روز رستخیز داوری خواهد کرد» سوره بقره، آیه ۱۱۳.</ref>.

از جملۀ راه حل‌های رفع اختلاف بین مردم، [[داوری]] بر اساس [[کلام خداوند]] است: {{متن قرآن|وَمَا أَنْزَلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ إِلَّا لِتُبَيِّنَ لَهُمُ الَّذِي اخْتَلَفُوا فِيهِ}}<ref>«و ما این کتاب را بر تو فرو فرستادیم تا آنچه را در آن اختلاف ورزیدند برای آنها روشن گردانی» سوره نحل، آیه ۶۴.</ref>، [[قرآن کریم]] از سویی داوری بردن نزد [[حاکمان ستمگر]] را [[نهی]] کرده است<ref>سوره نساء، آیه ۶۰.</ref> و از سویی دیگر قرآن [[مرجع]] حل اختلاف‌های اجتماعی را در درجۀ اول [[پیامبران]] معرفی می‌کند<ref>سوره نور، آیه ۴۸.</ref> به گونه‌ای که [[مؤمنان]] پس از [[داوری]] آنها به [[آرامش]] برسند و دغدغه‌ای نداشته باشند<ref>سوره نساء، آیه ۶۵.</ref>؛ زیرا براساس [[کلام خدا]] [[قضاوت]] کرده و [[حق]] را از [[باطل]] جدا می‌سازند<ref>ر.ک: نظرزاده، عبدالله، فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم، ص۵۲-۵۳.</ref> و در [[درجه]] دوم [[امامان]] و [[پیشوایان معصوم]] هستند. به این بیان که آنها چون [[جانشین پیامبر]] {{صل}} هستند تمام [[شئون]] و [[مناصب]] ایشان را به جز [[نبوت]] دارا هستند<ref>حدیث منزلت متفق علیه بین الفریقین: «یا علی انت منی بمنزلة هارون من موسی الا أنه لا نبی بعدی»، صحیح بخاری: ج ۵ ص۲۴؛ صحیح مسلم: ج ۴ ص۱۸۷۰، حدیث ۲۴۰۴؛ هلالی، سلیم بن قیس، اسرار آل محمد، ج ۲ ص۵۶۹؛ کافی: ج ۸ ص۱۰۷.</ref>. یکی از [[مقامات]] [[امامان معصوم]] [[وجوب]] اطاعتی است که [[خدا]] در [[قرآن]] به آن اشاره کرده است<ref>سوره نساء، آیه ۵۹.</ref> و یکی از مصادیق [[وجوب اطاعت]]، [[پیروی]] از داوری‌ها و قضاوت‌های آنان است.

این [[مرجعیت]] رفع مشاجرات را هم [[متکلمین اسلامی]] یکی از مناصب [[جانشینان]] پیامبران و هم [[فقیهان]] یکی از [[وظایف]] [[فقیه جامع الشرایط]] در [[عصر]] [[غیبت امام زمان]] {{ع}} برشمرده‌اند<ref> انصاری، شیخ مرتضی، المکاسب، ص‌۱۵۳.</ref>.<ref>ر.ک: ربانی گلپایگانی، علی، امامت در بینش اسلامی، ص۹۳-۱۱۸؛ همچنین رک: امامت پژوهی(بررسی دیدگاه امامیه، معتزله، اشاعره)، به کوشش جمعی از نویسندگان، ص۶۵-۶۸.</ref>

== جستارهای وابسته ==
{{مدخل وابسته}}
* [[تفرقه]]
* [[وحدت]]
{{پایان مدخل وابسته}}

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:13681048.jpg|22px]] [[سید جمال‌الدین دین‌پرور|دین‌پرور، سیدجمال‌الدین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۱ (کتاب)|'''دانشنامه نهج البلاغه''']]
# [[پرونده:000053.jpg|22px]] [[علی نصیری|نصیری، علی]]، [[اختلاف - نصیری (مقاله)|مقاله «اختلاف»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)|'''دائرة المعارف قرآن کریم ج۲''']]
# [[پرونده:1379779.jpg|22px]] [[عبدالله نظرزاده|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)|'''فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم''']]
# [[پرونده:13681040.jpg|22px]] [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)|'''فرهنگ‌نامه دینی''']]
# [[پرونده:118564654.jpg|22px]] [[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[امامت در بینش اسلامی (کتاب)|'''امامت در بینش اسلامی''']]
# [[پرونده:Imamat.jpg|22px]] [[جمعی از نویسندگان|جمعی از نویسندگان]]، [[امامت‌پژوهی (کتاب)|'''امامت‌پژوهی''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

{{مدینه}}

[[رده:اختلاف]]
[[رده:مدخل نهج البلاغه]]

الگو:صفحهٔ اصلی/پایین

2023-06-24T15:25:35Z

Heydari: خنثی‌سازی نسخهٔ 1241829 از Heydari (بحث)

<div class="main_foot">
<div id="mp-lower" class="mainpage_box">
<div class="mainpage_box_header">'''تصویر برگزیده'''</div>
<div class="mainpage_box_content">
{{صفحهٔ اصلی/تصویر برگزیده}}
</div> 
</div> 
</div>

الگو:صفحهٔ اصلی/تصویر برگزیده

2023-06-24T15:25:13Z

Heydari: حالت گالری در موبایل مناسب نبود

[[پرونده:قبور امامان بقیع.jpg|650px|بی‌قاب|وسط|جایگزین= [[قبرستان بقیع]]، مزار ائمه بقیع|[[قبرستان بقیع]]، مزار ائمه بقیع]]
<center>
[[قبرستان بقیع]]، مزار ائمه بقیع
</center><noinclude>
<gallery mode="slideshow">
Image:فاطمه معصومه.jpg|صحن حرم مطهر [[حضرت معصومه]]{{س}}
Image:بارگاه پیامبر.jpg|مرقد مطهر [[پیامبر خاتم]] {{صل}} در [[مدینة النبی]]
Image:عید فطر.jpg|[[عید فطر]]
Image:Imam Ali Holy Shrine.jpg|بارگاه امیرالمؤمنین {{ع}}
Image:Baghi tomb.jpg|عکس بقعه [[ائمه بقیع]] پیش از تخریب در سال ۱۳۰۵ خورشیدی
Image:ماه مبارک رمضان.jpg|[[ماه رمضان]]
Image:مسجد جمکران.jpg|[[مسجد جمکران]]
Image:آرامگاه شهدای کربلا.jpg|آرامگاه [[شهدای کربلا]]
Image:عباس بن علی بن ابی‌طالب.jpg|حرم [[حضرت عباس]]
Image:ضریح امام حسین.jpg|حرم [[امام حسین]] علیه السلام در [[کربلا]]
Image:حرم کاظمین.jpg|حرم [[امام کاظم]] و [[امام جواد]] علیهما السلام در [[کاظمین]]
Image:قرآن کریم.jpg|
Image:قبور امامان بقیع.jpg|[[قبرستان بقیع]]، مزار ائمه بقیع
Image:11760.jpg|سید علی حسینی خامنه‌ای رهبر انقلاب اسلامی
Image:تصویر حضرت فاطمه زهرا.jpg|
Image:حرم حضرت زینب.jpg|حرم مطهر [[زینب کبری]]{{س}}
Image:ضریح امام رضا.jpg|[[ضریح]] [[امام رضا]] {{ع}}
Image:ضریح امامین عسکریین.jpg|حرم [[امام هادی]] و [[امام عسکری]] علیهما السلام در [[سامرا]]
</gallery>
----
<gallery mode="slideshow" showthumbnails>
Image:فاطمه معصومه.jpg|صحن حرم مطهر [[حضرت معصومه]]{{س}}
Image:بارگاه پیامبر.jpg|مرقد مطهر [[پیامبر خاتم]] {{صل}} در [[مدینة النبی]]
Image:عید فطر.jpg|[[عید فطر]]
Image:Imam Ali Holy Shrine.jpg|بارگاه امیرالمؤمنین {{ع}}
Image:Baghi tomb.jpg|عکس بقعه [[ائمه بقیع]] پیش از تخریب در سال ۱۳۰۵ خورشیدی
Image:ماه مبارک رمضان.jpg|[[ماه رمضان]]
Image:مسجد جمکران.jpg|[[مسجد جمکران]]
Image:آرامگاه شهدای کربلا.jpg|آرامگاه [[شهدای کربلا]]
Image:عباس بن علی بن ابی‌طالب.jpg|حرم [[حضرت عباس]]
Image:ضریح امام حسین.jpg|حرم [[امام حسین]] علیه السلام در [[کربلا]]
Image:حرم کاظمین.jpg|حرم [[امام کاظم]] و [[امام جواد]] علیهما السلام در [[کاظمین]]
Image:قرآن کریم.jpg|
Image:قبور امامان بقیع.jpg|[[قبرستان بقیع]]، مزار ائمه بقیع|قبرستان بقیع، مزار ائمه بقیع
Image:11760.jpg|سید علی حسینی خامنه‌ای رهبر انقلاب اسلامی
Image:تصویر حضرت فاطمه زهرا.jpg|
Image:حرم حضرت زینب.jpg|حرم مطهر [[زینب کبری]]{{س}}
Image:ضریح امام رضا.jpg|[[ضریح]] [[امام رضا]] {{ع}}
Image:ضریح امامین عسکریین.jpg|حرم [[امام هادی]] و [[امام عسکری]] علیهما السلام در [[سامرا]]
</gallery></noinclude>

الگو:صفحهٔ اصلی/styles.css

2023-06-24T15:23:22Z

Heydari: خنثی‌سازی نسخهٔ 1241828 از Heydari (بحث)

/* --------------------- Begin Main Page Style ----------------- */
.mainpage_head {
text-align: center;
padding: 10px;
margin: 5px;
min-width: 210px;
border-width: 1px;
border-style: solid;
box-shadow: 0 2px 2px rgba(0,0,0,0.1);
}

.mainpage_body {
display: flex;
flex-flow: row wrap;
}

.mainpage_head_desc div:nth-child(1) {
font-size: 110%
}

.mainpage_head_desc div:nth-child(2), .mainpage_head_desc div:nth-child(3) {
font-size: 90%
}

.mainpage_head_desc div:nth-child(4) {
border-top: 1px solid #CCC;
margin: 0;
padding: 5px 0;
font-size: 90%
}

.mainpage_body_right {
display: flex;
flex-direction: column;
flex: 7;
}

.mainpage_body_left {
flex: 3;
}

.mainpage_box {
padding: 10px;
margin: 5px;
min-width: 210px;
border-width: 1px;
border-style: solid;
box-shadow: 0 2px 2px rgba(0,0,0,0.1);
}

.mainpage_box_header {
padding: 10px;
margin-bottom: 5px;
border-width: 1px;
border-style: solid;
background: #f8f9fa;
}

.mainpage_box_title {
border-bottom: 1px solid #CCC;
padding: 5px 10px;
margin: 5px;
}

.mainpage_box_content {
padding: 5px;
}

.mainpage_box_more {
float: left;
}

#mp-topbanner {
background: #f9f9f9;
border-color: #ddd;
}

#mp-right .mainpage_box {
background: #f5fffa;
border-color: #cef2e0;
}

#mp-left .mainpage_box {
background: #f5faff;
border-color: #cedff2;
}

#mp-middle {
background: #fff5fa;
border-color: #f2cedd;
}

#mp-lower {
background: #faf5ff;
border-color: #ddcef2;
}

#mp-right .mainpage_box_header {
background: #cef2e0;
border-color: #a3bfb1;
}

#mp-left .mainpage_box_header {
background: #cedff2;
border-color: #a3b0bf;
}

#mp-middle .mainpage_box_header {
background: #f2cedd;
border-color: #bfa3af;
}

#mp-lower .mainpage_box_header {
background: #ddcef2;
border-color: #afa3bf;
}

/* --------------------- End Main Page Style ----------------- */
@media screen and (max-width: 719px) {

}

الگو:صفحهٔ اصلی/تصویر برگزیده

2023-06-24T15:16:29Z

Heydari:

<gallery mode="slideshow">
Image:قبور امامان بقیع.jpg|[[قبرستان بقیع]]، مزار ائمه بقیع
Image:فاطمه معصومه.jpg|صحن حرم مطهر [[حضرت معصومه]]{{س}}
Image:بارگاه پیامبر.jpg|مرقد مطهر [[پیامبر خاتم]] {{صل}} در [[مدینة النبی]]
Image:عید فطر.jpg|[[عید فطر]]
Image:Imam Ali Holy Shrine.jpg|بارگاه امیرالمؤمنین {{ع}}
</gallery><noinclude>
------

<gallery mode="slideshow" showthumbnails>
Image:فاطمه معصومه.jpg|صحن حرم مطهر [[حضرت معصومه]]{{س}}
Image:بارگاه پیامبر.jpg|مرقد مطهر [[پیامبر خاتم]] {{صل}} در [[مدینة النبی]]
Image:عید فطر.jpg|[[عید فطر]]
Image:Imam Ali Holy Shrine.jpg|بارگاه امیرالمؤمنین {{ع}}
Image:Baghi tomb.jpg|عکس بقعه [[ائمه بقیع]] پیش از تخریب در سال ۱۳۰۵ خورشیدی
Image:ماه مبارک رمضان.jpg|[[ماه رمضان]]
Image:مسجد جمکران.jpg|[[مسجد جمکران]]
Image:آرامگاه شهدای کربلا.jpg|آرامگاه [[شهدای کربلا]]
Image:عباس بن علی بن ابی‌طالب.jpg|حرم [[حضرت عباس]]
Image:ضریح امام حسین.jpg|حرم [[امام حسین]] علیه السلام در [[کربلا]]
Image:حرم کاظمین.jpg|حرم [[امام کاظم]] و [[امام جواد]] علیهما السلام در [[کاظمین]]
Image:قرآن کریم.jpg|
Image:قبور امامان بقیع.jpg|[[قبرستان بقیع]]، مزار ائمه بقیع|قبرستان بقیع، مزار ائمه بقیع
Image:11760.jpg|سید علی حسینی خامنه‌ای رهبر انقلاب اسلامی
Image:تصویر حضرت فاطمه زهرا.jpg|
Image:حرم حضرت زینب.jpg|حرم مطهر [[زینب کبری]]{{س}}
Image:ضریح امام رضا.jpg|[[ضریح]] [[امام رضا]] {{ع}}
Image:ضریح امامین عسکریین.jpg|حرم [[امام هادی]] و [[امام عسکری]] علیهما السلام در [[سامرا]]
</gallery></noinclude>

الگو:صفحهٔ اصلی/پایین

2023-06-24T15:13:15Z

Heydari:

<div class="main_foot">
<div id="mp-lower" class="mainpage_box">
<div class="mainpage_box_header">'''تصاویر برگزیده'''</div>
<div class="mainpage_box_content">
{{صفحهٔ اصلی/تصویر برگزیده}}
</div> 
</div> 
</div>

الگو:صفحهٔ اصلی/styles.css

2023-06-24T15:10:50Z

Heydari:

/* --------------------- Begin Main Page Style ----------------- */
.mainpage_head {
text-align: center;
padding: 10px;
margin: 5px;
min-width: 210px;
border-width: 1px;
border-style: solid;
box-shadow: 0 2px 2px rgba(0,0,0,0.1);
}

.mainpage_body {
display: flex;
flex-flow: row wrap;
}

.mainpage_head_desc div:nth-child(1) {
font-size: 110%
}

.mainpage_head_desc div:nth-child(2), .mainpage_head_desc div:nth-child(3) {
font-size: 90%
}

.mainpage_head_desc div:nth-child(4) {
border-top: 1px solid #CCC;
margin: 0;
padding: 5px 0;
font-size: 90%
}

.mainpage_body_right {
display: flex;
flex-direction: column;
flex: 7;
}

.mainpage_body_left {
flex: 3;
}

.mainpage_box {
padding: 10px;
margin: 5px;
min-width: 210px;
border-width: 1px;
border-style: solid;
box-shadow: 0 2px 2px rgba(0,0,0,0.1);
}

.mainpage_box_header {
padding: 10px;
margin-bottom: 5px;
border-width: 1px;
border-style: solid;
background: #f8f9fa;
}

.mainpage_box_title {
border-bottom: 1px solid #CCC;
padding: 5px 10px;
margin: 5px;
}

.mainpage_box_content {
padding: 5px;
}

.mainpage_box_more {
float: left;
}

#mp-topbanner {
background: #f9f9f9;
border-color: #ddd;
}

#mp-right .mainpage_box {
background: #f5fffa;
border-color: #cef2e0;
}

#mp-left .mainpage_box {
background: #f5faff;
border-color: #cedff2;
}

#mp-middle {
background: #fff5fa;
border-color: #f2cedd;
}

#mp-lower {
background: #faf5ff;
border-color: #ddcef2;
}

#mp-right .mainpage_box_header {
background: #cef2e0;
border-color: #a3bfb1;
}

#mp-left .mainpage_box_header {
background: #cedff2;
border-color: #a3b0bf;
}

#mp-middle .mainpage_box_header {
background: #f2cedd;
border-color: #bfa3af;
}

#mp-lower .mainpage_box_header {
background: #ddcef2;
border-color: #afa3bf;
}

ul.gallery.mw-gallery-slideshow {
margin: 0;
}

/* --------------------- End Main Page Style ----------------- */
@media screen and (max-width: 719px) {

}

الگو:صفحهٔ اصلی/تصویر برگزیده

2023-06-24T15:09:03Z

Heydari:

<gallery mode="slideshow">
Image:قبور امامان بقیع.jpg|[[قبرستان بقیع]]، مزار ائمه بقیع
Image:فاطمه معصومه.jpg|صحن حرم مطهر [[حضرت معصومه]]{{س}}
Image:بارگاه پیامبر.jpg|مرقد مطهر [[پیامبر خاتم]] {{صل}} در [[مدینة النبی]]
Image:عید فطر.jpg|[[عید فطر]]
Image:Imam Ali Holy Shrine.jpg|بارگاه امیرالمؤمنین {{ع}}
Image:Baghi tomb.jpg|عکس بقعه [[ائمه بقیع]] پیش از تخریب در سال ۱۳۰۵ خورشیدی
Image:ماه مبارک رمضان.jpg|[[ماه رمضان]]
Image:مسجد جمکران.jpg|[[مسجد جمکران]]
Image:آرامگاه شهدای کربلا.jpg|آرامگاه [[شهدای کربلا]]
Image:عباس بن علی بن ابی‌طالب.jpg|حرم [[حضرت عباس]]
Image:ضریح امام حسین.jpg|حرم [[امام حسین]] علیه السلام در [[کربلا]]
Image:حرم کاظمین.jpg|حرم [[امام کاظم]] و [[امام جواد]] علیهما السلام در [[کاظمین]]
Image:قرآن کریم.jpg|
Image:11760.jpg|سید علی حسینی خامنه‌ای رهبر انقلاب اسلامی
Image:تصویر حضرت فاطمه زهرا.jpg|
Image:حرم حضرت زینب.jpg|حرم مطهر [[زینب کبری]]{{س}}
Image:ضریح امام رضا.jpg|[[ضریح]] [[امام رضا]] {{ع}}
Image:ضریح امامین عسکریین.jpg|حرم [[امام هادی]] و [[امام عسکری]] علیهما السلام در [[سامرا]]
</gallery><noinclude>
------
<gallery mode="slideshow" showthumbnails>
Image:فاطمه معصومه.jpg|صحن حرم مطهر [[حضرت معصومه]]{{س}}
Image:بارگاه پیامبر.jpg|مرقد مطهر [[پیامبر خاتم]] {{صل}} در [[مدینة النبی]]
Image:عید فطر.jpg|[[عید فطر]]
Image:Imam Ali Holy Shrine.jpg|بارگاه امیرالمؤمنین {{ع}}
Image:Baghi tomb.jpg|عکس بقعه [[ائمه بقیع]] پیش از تخریب در سال ۱۳۰۵ خورشیدی
Image:ماه مبارک رمضان.jpg|[[ماه رمضان]]
Image:مسجد جمکران.jpg|[[مسجد جمکران]]
Image:آرامگاه شهدای کربلا.jpg|آرامگاه [[شهدای کربلا]]
Image:عباس بن علی بن ابی‌طالب.jpg|حرم [[حضرت عباس]]
Image:ضریح امام حسین.jpg|حرم [[امام حسین]] علیه السلام در [[کربلا]]
Image:حرم کاظمین.jpg|حرم [[امام کاظم]] و [[امام جواد]] علیهما السلام در [[کاظمین]]
Image:قرآن کریم.jpg|
Image:قبور امامان بقیع.jpg|[[قبرستان بقیع]]، مزار ائمه بقیع|قبرستان بقیع، مزار ائمه بقیع
Image:11760.jpg|سید علی حسینی خامنه‌ای رهبر انقلاب اسلامی
Image:تصویر حضرت فاطمه زهرا.jpg|
Image:حرم حضرت زینب.jpg|حرم مطهر [[زینب کبری]]{{س}}
Image:ضریح امام رضا.jpg|[[ضریح]] [[امام رضا]] {{ع}}
Image:ضریح امامین عسکریین.jpg|حرم [[امام هادی]] و [[امام عسکری]] علیهما السلام در [[سامرا]]
</gallery></noinclude>

الگو:صفحهٔ اصلی/تصویر برگزیده

2023-06-24T15:07:16Z

Heydari:

<gallery mode="slideshow">
Image:فاطمه معصومه.jpg|صحن حرم مطهر [[حضرت معصومه]]{{س}}
Image:بارگاه پیامبر.jpg|مرقد مطهر [[پیامبر خاتم]] {{صل}} در [[مدینة النبی]]
Image:عید فطر.jpg|[[عید فطر]]
Image:Imam Ali Holy Shrine.jpg|بارگاه امیرالمؤمنین {{ع}}
Image:Baghi tomb.jpg|عکس بقعه [[ائمه بقیع]] پیش از تخریب در سال ۱۳۰۵ خورشیدی
Image:ماه مبارک رمضان.jpg|[[ماه رمضان]]
Image:مسجد جمکران.jpg|[[مسجد جمکران]]
Image:آرامگاه شهدای کربلا.jpg|آرامگاه [[شهدای کربلا]]
Image:عباس بن علی بن ابی‌طالب.jpg|حرم [[حضرت عباس]]
Image:ضریح امام حسین.jpg|حرم [[امام حسین]] علیه السلام در [[کربلا]]
Image:حرم کاظمین.jpg|حرم [[امام کاظم]] و [[امام جواد]] علیهما السلام در [[کاظمین]]
Image:قرآن کریم.jpg|
Image:قبور امامان بقیع.jpg|[[قبرستان بقیع]]، مزار ائمه بقیع
Image:11760.jpg|سید علی حسینی خامنه‌ای رهبر انقلاب اسلامی
Image:تصویر حضرت فاطمه زهرا.jpg|
Image:حرم حضرت زینب.jpg|حرم مطهر [[زینب کبری]]{{س}}
Image:ضریح امام رضا.jpg|[[ضریح]] [[امام رضا]] {{ع}}
Image:ضریح امامین عسکریین.jpg|حرم [[امام هادی]] و [[امام عسکری]] علیهما السلام در [[سامرا]]
</gallery>
<noinclude>

<gallery mode="slideshow">
Image:فاطمه معصومه.jpg|صحن حرم مطهر [[حضرت معصومه]]{{س}}
Image:بارگاه پیامبر.jpg|مرقد مطهر [[پیامبر خاتم]] {{صل}} در [[مدینة النبی]]
Image:عید فطر.jpg|[[عید فطر]]
Image:Imam Ali Holy Shrine.jpg|بارگاه امیرالمؤمنین {{ع}}
Image:Baghi tomb.jpg|عکس بقعه [[ائمه بقیع]] پیش از تخریب در سال ۱۳۰۵ خورشیدی
Image:ماه مبارک رمضان.jpg|[[ماه رمضان]]
Image:مسجد جمکران.jpg|[[مسجد جمکران]]
Image:آرامگاه شهدای کربلا.jpg|آرامگاه [[شهدای کربلا]]
Image:عباس بن علی بن ابی‌طالب.jpg|حرم [[حضرت عباس]]
Image:ضریح امام حسین.jpg|حرم [[امام حسین]] علیه السلام در [[کربلا]]
Image:حرم کاظمین.jpg|حرم [[امام کاظم]] و [[امام جواد]] علیهما السلام در [[کاظمین]]
Image:قرآن کریم.jpg|
Image:قبور امامان بقیع.jpg|[[قبرستان بقیع]]، مزار ائمه بقیع
Image:11760.jpg|سید علی حسینی خامنه‌ای رهبر انقلاب اسلامی
Image:تصویر حضرت فاطمه زهرا.jpg|
Image:حرم حضرت زینب.jpg|حرم مطهر [[زینب کبری]]{{س}}
Image:ضریح امام رضا.jpg|[[ضریح]] [[امام رضا]] {{ع}}
Image:ضریح امامین عسکریین.jpg|حرم [[امام هادی]] و [[امام عسکری]] علیهما السلام در [[سامرا]]
</gallery>
----
<gallery mode="slideshow" showthumbnails>
Image:فاطمه معصومه.jpg|صحن حرم مطهر [[حضرت معصومه]]{{س}}
Image:بارگاه پیامبر.jpg|مرقد مطهر [[پیامبر خاتم]] {{صل}} در [[مدینة النبی]]
Image:عید فطر.jpg|[[عید فطر]]
Image:Imam Ali Holy Shrine.jpg|بارگاه امیرالمؤمنین {{ع}}
Image:Baghi tomb.jpg|عکس بقعه [[ائمه بقیع]] پیش از تخریب در سال ۱۳۰۵ خورشیدی
Image:ماه مبارک رمضان.jpg|[[ماه رمضان]]
Image:مسجد جمکران.jpg|[[مسجد جمکران]]
Image:آرامگاه شهدای کربلا.jpg|آرامگاه [[شهدای کربلا]]
Image:عباس بن علی بن ابی‌طالب.jpg|حرم [[حضرت عباس]]
Image:ضریح امام حسین.jpg|حرم [[امام حسین]] علیه السلام در [[کربلا]]
Image:حرم کاظمین.jpg|حرم [[امام کاظم]] و [[امام جواد]] علیهما السلام در [[کاظمین]]
Image:قرآن کریم.jpg|
Image:قبور امامان بقیع.jpg|[[قبرستان بقیع]]، مزار ائمه بقیع|قبرستان بقیع، مزار ائمه بقیع
Image:11760.jpg|سید علی حسینی خامنه‌ای رهبر انقلاب اسلامی
Image:تصویر حضرت فاطمه زهرا.jpg|
Image:حرم حضرت زینب.jpg|حرم مطهر [[زینب کبری]]{{س}}
Image:ضریح امام رضا.jpg|[[ضریح]] [[امام رضا]] {{ع}}
Image:ضریح امامین عسکریین.jpg|حرم [[امام هادی]] و [[امام عسکری]] علیهما السلام در [[سامرا]]
</gallery></noinclude>

شریعت

2023-06-14T16:31:32Z

Heydari:

{{نبوت}}
{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = [[شریعت در قرآن]] - [[شریعت در فقه اسلامی]] - [[شریعت در فقه سیاسی]] - [[شریعت در کلام اسلامی]] - [[شریعت در جامعه‌شناسی اسلامی]]| پرسش مرتبط = }}

== معنای شریعت ==
شریعت، یعنی مجموعه‌ای از دستورالعمل‌ها که [[خدا]] از [[دین]] برای [[انسان]] مقرر کرده و راهی که به واسطۀ [[پیامبران]] بر [[بندگان]] خویش گشوده و به [[پیروی]] کردن<ref>"شرعه" راه و پیروی کردن از قرآن است؛ راغب اصفهانی، مفردات الفاظ القرآن، واژه «شرع».</ref> از آن امر کرده: {{متن قرآن|ثُمَّ جَعَلْنَاكَ عَلَى شَرِيعَةٍ مِّنَ الأَمْرِ فَاتَّبِعْهَا}}<ref>«سپس تو را بر آبشخوری از کار (دین) برگماشتیم، از همان پیروی کن» سوره جاثیه، آیه ۱۸.</ref>. شریعت، [[قانون]] اساسی [[زندگی]] معتقدان به یک [[دین]] به حساب می‌‌آید و اصطلاحی است که بیش‌تر به معنای [[دین]] به کار می‌رود و [[اعتقادات]] و [[احکام]] و اخلاقیات [[دینی]] را در بر می‌گیرد. بدین روی می‌توان به جای "[[دین]] [[موسی]]"، گفت "شریعت [[موسی]]" یا "شریعت [[یهود]]". این معنا از شریعت، معنای عام آن است؛ اما عرفا و [[فقها]] این اصطلاح را به معنایی خاص نیز به کار برده‌اند که عبارت است از [[احکام عملی]] و [[فقهی]] و ظاهری؛ از این رو [[علم به احکام]] فرعی را "[[علم]] [[شرایع]]" نامیده‌اند<ref>ر. ک: [[مسلم محمدی|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص ۱۲۷-۱۲۸؛ فرهنگ شیعه، ص۳۰۰.</ref>.

== شریعت اسلام ==
{{اصلی|شریعت اسلام}}

[[خداوند متعال]]، شریعت را سهل و آسان قرار داده است<ref>{{متن قرآن|وَجَاهِدُوا فِي اللَّهِ حَقَّ جِهَادِهِ هُوَ اجْتَبَاكُمْ وَمَا جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ مِّلَّةَ أَبِيكُمْ إِبْرَاهِيمَ هُوَ سَمَّاكُمُ الْمُسْلِمِينَ مِن قَبْلُ وَفِي هَذَا لِيَكُونَ الرَّسُولُ شَهِيدًا عَلَيْكُمْ وَتَكُونُوا شُهَدَاء عَلَى النَّاسِ فَأَقِيمُوا الصَّلاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَاعْتَصِمُوا بِاللَّهِ هُوَ مَوْلاكُمْ فَنِعْمَ الْمَوْلَى وَنِعْمَ النَّصِيرُ }}؛ سوره حج، آیه ۷۸</ref>. [[قرآن کریم]] با بیان‌های مختلف بر این مطلب تأکید کرده است، چنان‌که در آیه‌ای می‌فرماید: [[خداوند]] هیچ‌کس را جز به‌قدر توانایی‌اش [[تکلیف]] نمی‌کند<ref>{{متن قرآن|لاَ يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلاَّ وُسْعَهَا لَهَا مَا كَسَبَتْ وَعَلَيْهَا مَا اكْتَسَبَتْ رَبَّنَا لاَ تُؤَاخِذْنَا إِن نَّسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا رَبَّنَا وَلاَ تَحْمِلْ عَلَيْنَا إِصْرًا كَمَا حَمَلْتَهُ عَلَى الَّذِينَ مِن قَبْلِنَا رَبَّنَا وَلاَ تُحَمِّلْنَا مَا لاَ طَاقَةَ لَنَا بِهِ وَاعْفُ عَنَّا وَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا أَنتَ مَوْلانَا فَانصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ }}؛ سوره بقره، آیه ۲۸۶</ref>. نیز فرمود: اوست که شما را [برای خود] [[برگزیده]] و در [[دین]] بر شما [[سختی]] قرار نداده است<ref>{{متن قرآن|وَجَاهِدُوا فِي اللَّهِ حَقَّ جِهَادِهِ هُوَ اجْتَبَاكُمْ وَمَا جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ مِّلَّةَ أَبِيكُمْ إِبْرَاهِيمَ هُوَ سَمَّاكُمُ الْمُسْلِمِينَ مِن قَبْلُ وَفِي هَذَا لِيَكُونَ الرَّسُولُ شَهِيدًا عَلَيْكُمْ وَتَكُونُوا شُهَدَاء عَلَى النَّاسِ فَأَقِيمُوا الصَّلاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَاعْتَصِمُوا بِاللَّهِ هُوَ مَوْلاكُمْ فَنِعْمَ الْمَوْلَى وَنِعْمَ النَّصِيرُ }}؛ سوره حج، آیه ۷۸</ref>. [[خداوند متعال]] در [[مقام]] [[تشریع]]، [[احکام]] مشقت‌بار وضع نکرده و احوال عادی [[مردمان]] را در نظر آورده است. در عین حال اگر بر اثر شرایطی خاص، حکمی برای کسی مشقّت و [[رنج]] داشته باشد، آن [[حکم]] را از وی برداشته و فرد را از انجام آن معاف داشته است، مانند [[روزه]] [[ماه رمضان]] که در صورت [[بیماری]] از عهده فرد برداشته می‌شود<ref>[[سید حسین دین‌پرور|دین‌پرور، سید حسین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۱ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۱، ص 497.</ref>.

== [[شرایع پیش از دین خاتم]] ==

== شریعت از دیدگاه [[فقها]] و عرفا ==
[[فقها]] معتقدند [[مقررات اسلامی]] در سه بخش مجزا از یکدیگر خلاصه می‌‌شود: بخش [[عقاید]] که به [[عقل]] و [[فکر]] مربوط است؛ بخش [[اخلاق]] به [[نفس]] و ملکات و عادات نفسانی و بخش [[احکام]] به اعضا و جوارح مربوط می‌‌گردد.

مراد عرفا از شریعت، [[احکام]] ظاهری و عملی [[اسلام]] است که [[پایبندی]] به شریعت شرط راه یافتن به طریقت و [[حقیقت]] است و [[باطن شریعت]]، راه است و آن را "طریقت" می‌‌خوانند و پایان این راه "[[حقیقت]]" یعنی همان [[توحید]] است و شریعت وسیله یا پوسته‌ای است برای طریقت و طریقت وسیله‌ای برای [[حقیقت]] و اینها از یکدیگر مجزا نیستند، بلکه در عین [[اختلاف]]، با یکدیگر متحدند و یکی ظاهر است و دیگری [[باطن]] و سومی [[باطن]] باطن<ref>ر. ک: [[مسلم محمدی|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص ۱۲۷-۱۲۸.</ref>.

عرفا و [[فقها]] متفق القول‌اند که شریعت، مقررات و [[احکام اسلامی]] مبتنی بر سلسله‌ای از حقایق و [[مصالح]] است. [[فقها]] این [[مصالح]] را [[علل]] و [[روح]] شریعت به شمار می‌‌ آورند که [[انسان]] را به [[سعادت]] می‌‌رساند؛ ولی عرفا معتقدند همۀ [[مصالح]] و حقایق از نوع شرایط و امکانات، منازل و مراحلی است که [[انسان]] را به [[مقام قرب الهی]] و وصول به [[حقیقت]] سوق می‌دهد<ref>ر. ک: [[مسلم محمدی|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص ۱۲۷-۱۲۸.</ref>.

== نسخ در شریعت ==
{{اصلی|نسخ شریعت}}
هر شریعتی، [[احکام شریعت]] پیش از خود را [[نسخ]] می‌کند و [[شریعت اسلام]] ـ که آخرین شریعت است ـ همۀ [[شرایع]] پیشین را [[نسخ]] کرده است؛ اما مراد از [[نسخ]] آن نیست که همۀ [[تعالیم]] [[پیامبران پیشین]] از [[حقانیت]] و اعتبار می‌افتند، بلکه [[احکام]] فرعی و [[فقهی]] شریعت آنان با [[ظهور]] [[شریعت محمدی]] {{صل}} به [[نسخ]] دچار گشته‌اند<ref>ر. ک: [[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص ۳۰۰.</ref>.

==شریعت==
شریعت در لغت به معنای راه باریکه به سوی [[نهر]] آبی است که تشنگان به سوی آن می‌روند، ولی در اصطلاح [[فقها]] عبارت از [[اوامر و نواهی]] و ارشاداتی است که [[خداوند]] برای [[تربیت]] انسان‌های با [[ایمان]] و [[تکامل]] [[بشریت]] از راه [[وحی]] صادر کرده است.
[[هدف]] از شریعت در تمامی موارد، یعنی آنچه به [[عقاید]] یا [[اخلاق]] و یا [[اعمال انسان]] مربوط می‌شود، [[هدایت]] او به [[حق]] و [[عدالت]] و [[انصاف]] است، تا از راه عمل به شریعت، به [[شایستگی]] [[مقام خلافت الهی]] ارتقا یابد.
[[شریعت اسلام]] شامل سه بخش زیر است:
# [[احکام اعتقادی]] که مربوط به [[شناخت جهان]] و [[حقیقت]] [[آفرینش]] و رابطه آن با [[خدا]] و [[انسان]] است؛
# [[احکام اخلاقی]] که بیانگر آن است که انسان از نظر صفات و خلقیات چگونه باید باشد؛
# [[احکام عملی]] که نوع گفتار و [[رفتار انسان]] را در [[رابطه با خدا]] و خویشتن و دیگران مشخص می‌کند<ref>فقه سیاسی، ج۲، ص۲۲ – ۲۱.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)|دانشنامه فقه سیاسی ج۲]]، ص ۱۶۰.</ref>

== جستارهای وابسته ==
{{مدخل وابسته}}
* [[دین]]
{{پایان مدخل‌ وابسته}}

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:1414.jpg|22px]] [[پژوهشکده تحقیقات اسلامی]]، [[فرهنگ شیعه (کتاب)|'''فرهنگ شیعه''']]
# [[پرونده:10119661.jpg|22px]] [[مسلم محمدی|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)|'''فرهنگ اصطلاحات علم کلام''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

{{ارزش‌های اجتماعی}}

[[رده:شریعت]]

حضرت نوح علیه السلام

2023-06-07T18:31:33Z

Heydari:

{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = پیامبران | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = [[حضرت نوح در قرآن]] - [[حضرت نوح در علوم قرآنی]] - [[حضرت نوح در تاریخ اسلامی]]| پرسش مرتبط = }}

'''حضرت نوح {{ع}}''' یکی از [[پیامبران بزرگ الهی]] است که در سرزمین [[بابل]] به [[پیامبری]] رسید و نزدیک به هزار سال [[مردم]] را به [[توحید]] [[دعوت]] کرد و جز عده کمی به [[دین]] او نگرویدند و او را [[آزار]] و مسخره می‌کردند. [[نوح]] به امر [[خدا]] کشتی بزرگی ساخت و همه [[مؤمنان]] و از هر حیوانی یک جفت را سوار بر آن کرد، همه جا را [[آب]] فراگرفت و [[کافران]] همه غرق شدند. آن [[باران]] فراگیر را "[[طوفان نوح]]" گویند، که [[عذاب الهی]] بود و [[کفار]] را نابود ساخت. حتی پسر [[نوح]] که به او [[ایمان]] نیاورده بود، غرق شد. سپس به امر [[خدا]] طوفان فرو نشست و کشتی بر کوه "جودی" از رشته کوه‌های آرارات در ترکیه فرود آمد و [[مردم]] بیرون آمدند و [[زندگی]] تازه‌ای را آغاز کردند.

حضرت نوح را به [[دلیل]] [[عمر]] طولانی‌اش (تا ۲۵۰۰ سال هم گفته‌اند) شیخ الأنبیاء می‌نامند. طبق برخی [[روایات]]، [[قبر]] حضرت نوح نزدیک قبر [[امیرالمؤمنین]] در [[نجف]] است. "[[نوح]]" نام یکی از [[سوره‌های قرآن]] نیز هست که درباره این [[پیامبر اولوالعزم]] است.

== [[دین حضرت نوح]] {{ع}} ==
شماری از [[مفسران]] در [[تفسیر آیه]] ۲۱۳سوره بقره براین باورند که [[انسان‌ها]] پس از [[حضرت آدم]] {{ع}} تا زمان حضرت نوح {{عم}} و زندگی اجتماعی ساده‌ای داشتند و عموماً براساس [[فطرت بشری]] می‌زیستند تا اینکه به تدریج [[خودبرتربینی]] و [[برتری]] جویی، [[استثمار]] دیگران، [[بت‌پرستی]]، [[اختلافات]] طبقاتی و در نهایت درگیری‌های [[اجتماعی]] پدید آمدند<ref>جوامع الجامع، ج۱، ص۱۱۶-۱۱۷؛ الاصفی، ج۱، ص۱۰۲؛ المیزان، ج۱۰، ص۲۴۸.</ref> و در زمان حضرت نوح {{ع}} با [[فساد]] و [[تباهی]] میان [[مردم]] گسترش یافت<ref>سوره اعراف، آیه ۵۹- ۶۰ و سوره هود، آیه ۲۵- ۳۰.</ref>.<ref>المیزان، ج۱۰، ص۲۴۸.</ref>

[[توحید]] و [[یگانه‌پرستی]] از میان [[مردم]] رخت بربست و [[بت‌پرستی]] رواج یافت<ref>سوره نوح، آیه ۱- ۳ و آیه ۲۳.</ref>. کسانی که [[ثروت]] و [[فرزندان]] بیشتری داشتند به [[استثمار]] و بهره‌کشی از [[ناتوانان]] پرداختند. [[عدالت]] برچیده شد و توانمندان براساس [[خواهش‌های نفسانی]] خویش بر [[مردم]] [[حاکم]] شدند. در چنین اوضاع [[اجتماعی]] و [[دینی]]، حضرت نوح {{ع}} با کتاب و [[دین]] و [[شریعت الهی]] برانگیخته شده و با [[انذار]] و [[تبشیر]]، [[مردم]] را به [[باورها]] و ارزش‌های [[توحیدی]] فراخواند<ref>سوره بقره، آیه ۲۱۳.</ref>.<ref>الميزان، ج۱۰، ص۲۴۸.</ref>.<ref>[[علی اسدی|اسدی، علی]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۳ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]؛ ج۱۳، ص ۲۱۳- ۲۱۴.</ref>

== نام و نسب ==
اسم نوح{{ع}} «عبدالغفار» یا «عبدالملک» یا «عبدالاعلی» بوده و [[لقب]] «نوح» از این نظر به او داده شده است که سالیان دراز بر خویشتن یا بر [[قوم]] خود [[نوحه‌گری]] می‌کرد، نام پدرش «لمک» یا «لامک» بود و در مقدار عمرش [[اختلاف]] است، بعضی ۱۴۹۰ سال و در بعضی از [[روایات]] ۲۵۰۰ سال آمده و درباره قوم او نیز عمرهای طولانی در حدود ۳۰۰ سال نوشته‌اند، آنچه مسلم است اینکه او عمری بسیار طولانی داشت، و طبق صریح [[قرآن]] ۹۵۰ سال در میان قومش درنگ کرد (و مشغول [[تبلیغ]] بود)<ref>[[ناصر مکارم شیرازی|مکارم شیرازی، ناصر]]، [[قصه‌های قرآن (کتاب)|قصه‌های قرآن]] ص ۳۹.</ref>.

== فرزندان ==
نوح سه فرزند داشت «حام» و «سام» و «یافث»؛ مورخان معتقدند که تمام نژادهای امروز کره زمین به آن سه فرزند باز می‌گردد، گروهی [[نژاد]] «حامی» هستند که در منطقه [[آفریقا]] ساکنند و گروه دیگری از نژاد «سامی» هستند که در خاورمیانه و خاور نزدیک سکنی دارند، و نژاد «یافث» را ساکنان چین می‌دانند.

«نوح» فرزند دیگری داشت بنام «[[کنعان]]» که با پدر [[مخالفت]] نمود حتی حاضر نشد در کشتی نجات به او ملحق شود، و با بدان بنشست و [[ارزش]] خاندان نبوت را گم کرد و طبق صریح [[قرآن]] سرانجام همچون سایر [[کفار]] در طوفان غرق شد<ref>[[ناصر مکارم شیرازی|مکارم شیرازی، ناصر]]، [[قصه‌های قرآن (کتاب)|قصه‌های قرآن]] ص ۳۹.</ref>.

=== سرگذشت دردناک فرزند نوح ===
{{اصلی|فرزند حضرت نوح}}
«نوح فرزندش را که در کناری جدا از پدر قرار گرفته بود مخاطب ساخت و فریاد زد پسرم! با ما سوار شو و با [[کافران]] مباش»<ref>{{متن قرآن|وَنَادَى نُوحٌ ابْنَهُ وَكَانَ فِي مَعْزِلٍ يَا بُنَيَّ ارْكَبْ مَعَنَا وَلَا تَكُنْ مَعَ الْكَافِرِينَ}} «و نوح پسرش را- که (هنوز) بر کرانه‌ای بود- فرا خواند: پسرکم! با ما سوار شو و با کافران مباش!» سوره هود، آیه ۴۲.</ref> که فنا و نابودی دامنت را خواهد گرفت. نوح این [[پیامبر]] بزرگ نه تنها به عنوان یک پدر، بلکه به عنوان یک مربی خستگی‌ناپذیر و پر [[امید]]، حتی در آخرین لحظه دست از وظیفۀ خود برنداشت به این امید که سخنش در [[قلب]] سخت فرزند اثر کند.

اما متأسفانه تأثیر همنشین بد بیش از آن بود که گفتار این پدر دلسوز تأثیر مطلوب خود را ببخشد. لذا این فرزند لجوج و کوتاه [[فکر]] به [[گمان]] اینکه با [[خشم خدا]] می‌توان به [[مبارزه]] برخاست «فریاد زد پدر برای من جوش نزن به زودی به سوی کوهی پناه می‌برم که دست این سیلاب به دامنش هرگز نخواهد رسید و مرا در دامان خود پناه خواهد داد»<ref>{{متن قرآن|قَالَ سَآوِي إِلَى جَبَلٍ يَعْصِمُنِي مِنَ الْمَاءِ}} «او گفت: آنک به کوهی پناه می‌جویم که مرا از آب نگاه می‌دارد» سوره هود، آیه ۴۳.</ref>.

نوح باز [[مأیوس]] نشد، بار دیگر به [[اندرز]] و [[نصیحت]] پرداخت شاید فرزند کوتاه فکر از مرکب غرور و خیره‌سری فرود آید و راه [[حق]] پیش گیرد، به او «گفت: فرزندم امروز هیچ قدرتی برابر [[فرمان خدا]] پناه نخواهد داد تنها [[نجات]] از آن کسی است که مشمول [[رحمت خدا]] باشد و بس»<ref>{{متن قرآن|قَالَ لَا عَاصِمَ الْيَوْمَ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ إِلَّا مَنْ رَحِمَ}} «(نوح) گفت: امروز هیچ پناهی از «امر» خداوند نخواهد بود جز (برای) آن کس که (خداوند بر او) بخشایش آورده باشد» سوره هود، آیه ۴۳.</ref>. [[کوه]] که [[سهل]] است، کرۀ [[زمین]] که سهل است، [[خورشید]] و تمام منظومۀ شمسی با آن عظمت خیره‌کننده‌اش در برابر [[قدرت]] لایزال او ذرۀ بی‌مقداری بیش نیست.

در همین هنگام موجی برخاست و جلو آمد و جلوتر و فرزند نوح را همچون پر کاهی از جا کند و در لابلای خود در هم کوبید «و میان پدر و فرزند جدائی افکند و او را در صف غرق‌شدگان قرار داد»!<ref>{{متن قرآن|وَحَالَ بَيْنَهُمَا الْمَوْجُ فَكَانَ مِنَ الْمُغْرَقِينَ}} «و موج میان آن دو افتاد و او از غرق‌شدگان گشت» سوره هود، آیه ۴۳.</ref>

وقتی نوح فرزند خود را در میان امواج دید، عاطفۀ پدری به جوش آمد و به یاد وعدۀ الهی دربارۀ [[نجات]] فرزندش افتاد، رو به درگاه [[خدا]] کرد و گفت: «پروردگارا! پسرم از [[اهل]] من و [[خاندان]] من است، و تو [[وعده]] فرمودی که خاندان مرا از طوفان و هلاکت رهائی بخشی»<ref>{{متن قرآن|وَنَادَى نُوحٌ رَبَّهُ فَقَالَ رَبِّ إِنَّ ابْنِي مِنْ أَهْلِي وَإِنَّ وَعْدَكَ الْحَقُّ}} «و نوح پروردگارش را بخواند و گفت: پروردگارا! پسرم از خاندان من است و بی‌گمان وعده تو راستین است» سوره هود، آیه ۴۵.</ref>.

این وعده اشاره به همان چیزی است که در [[سوره هود]] آمده است، آنجا که می‌فرماید: «ما به نوح [[فرمان]] دادیم که از هر نوعی از انواع حیوانات یک جفت بر کشتی و سوار کن و همچنین خانوادۀ خود را جز آن کسی که به [[فرمان خدا]] محکوم به نابودی است»<ref>{{متن قرآن|قُلْنَا احْمِلْ فِيهَا مِنْ كُلٍّ زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ وَأَهْلَكَ إِلَّا مَنْ سَبَقَ عَلَيْهِ الْقَوْلُ وَمَنْ آمَنَ وَمَا آمَنَ مَعَهُ إِلَّا قَلِيلٌ}} «گفتیم در آن از هر گونه‌ای دو تا (نر و ماده) بردار و (نیز) خانواده‌ات را- جز آن کس که درباره وی از پیش سخن رفته است- و (نیز) هر کس را که ایمان آورده است و جز اندکی همراه وی ایمان نیاورده بودند» سوره هود، آیه ۴۰.</ref>. نوح چنین [[فکر]] می‌کرد که منظور از جملۀ «جز آن کس که به فرمان خدا محکوم به نابودی است». تنها [[همسر]] بی‌ایمان و [[مشرک]] او است و فرزندش [[کنعان]] جزء آنها نیست، و لذا چنین سخنی را به پیشگاه [[خدا]] عرضه داشت.

اما بلافاصله پاسخ شنید، پاسخی تکان‌دهنده و روشنگر از یک واقعیت بزرگ واقعیتی که پیوند مکتبی را ما فوق پیوند نسبی و [[خویشاوندی]] قرار می‌دهد: «ای نوح! او از [[اهل]] تو نیست! بلکه او عملی است غیر [[صالح]]»<ref>{{متن قرآن|قَالَ يَا نُوحُ إِنَّهُ لَيْسَ مِنْ أَهْلِكَ إِنَّهُ عَمَلٌ غَيْرُ صَالِحٍ}} «فرمود: ای نوح! او از خاندان تو نیست، بی‌گمان او کرداری ناشایسته است» سوره هود، آیه ۴۶.</ref>. فرد ناشایسته‌ای است که بر اثر بریدن پیوند مکتبیش از تو، پیوند خانوادگیش به چیزی شمرده نمی‌شود. «حال که چنین است، آنچه را از آن [[آگاه]] نیستی از من تقاضا مکن. من به تو [[موعظه]] می‌کنم تا از [[جاهلان]] نباشی»<ref>{{متن قرآن|فَلَا تَسْأَلْنِ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنِّي أَعِظُكَ أَنْ تَكُونَ مِنَ الْجَاهِلِينَ}} «پس چیزی را که نمی‌دانی از من مخواه، من تو را اندرز می‌دهم که مبادا از نادانان باشی» سوره هود، آیه ۴۶.</ref>.

نوح دریافت که این تقاضا از پیشگاه [[پروردگار]] درست نبوده است و هرگز نباید [[نجات]] چنین [[فرزندی]] را مشمول وعدۀ الهی بر نجات خاندانش بداند؛ لذا رو به درگاه پروردگار کرد و گفت: «پروردگارا من به تو پناه می‌برم از اینکه چیزی از تو بخواهم که به آن [[آگاهی]] ندارم و اگر مرا نبخشی و مشمول رحمتت قرار ندهی از زیانکاران خواهم بود»<ref>{{متن قرآن|قَالَ رَبِّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ أَنْ أَسْأَلَكَ مَا لَيْسَ لِي بِهِ عِلْمٌ وَإِلَّا تَغْفِرْ لِي وَتَرْحَمْنِي أَكُنْ مِنَ الْخَاسِرِينَ}} «گفت: پروردگارا! من از اینکه چیزی از تو بخواهم که بدان دانشی ندارم به تو پناه می‌برم و اگر مرا نیامرزی و به من بخشایش نیاوری از زیانکاران خواهم بود» سوره هود، آیه ۴۷.</ref>.<ref>[[ناصر مکارم شیرازی|مکارم شیرازی، ناصر]]، [[قصه‌های قرآن (کتاب)|قصه‌های قرآن]] ص ۵۲.</ref>

== همسر حضرت نوح ==
{{اصلی|همسر حضرت نوح}}
[[قرآن]] به ذکر [[سرنوشت]] فشردۀ دو نفر از [[زنان]] بی‌تقوا که در خانۀ دو [[پیامبر]] بزرگ [[خدا]] بودند، و سرنوشت دو [[زن]] [[مؤمن]] و ایثارگر که یکی از آنها در خانۀ یکی از جبارترین مردان [[تاریخ]] بود می‌پردازد. می‌فرماید: «[[خداوند]] مثلی برای [[کافران]] زده است، مثلی به [[همسر نوح]] و [[همسر]] [[لوط]] آنها تحت [[سرپرستی]] دو [[بنده]] از [[بندگان]] [[صالح]] ما بودند، ولی به آن دو [[خیانت]] کردند. اما ارتباط آنها با این دو پیامبر بزرگ سودی به حالشان در برابر [[عذاب الهی]] نداشت»<ref>{{متن قرآن|ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا لِلَّذِينَ كَفَرُوا امْرَأَتَ نُوحٍ وَامْرَأَتَ لُوطٍ كَانَتَا تَحْتَ عَبْدَيْنِ مِنْ عِبَادِنَا صَالِحَيْنِ فَخَانَتَاهُمَا فَلَمْ يُغْنِيَا عَنْهُمَا مِنَ اللَّهِ شَيْئًا}} «خداوند برای کافران، زن نوح و زن لوط را مثل زد که زیر سرپرستی دو بنده شایسته از بندگان ما بودند و به آن دو، خیانت ورزیدند اما آن دو (پیامبر) در برابر (عذاب) خداوند برای آنان سودی نداشتند» سوره تحریم، آیه ۱۰.</ref>.

اسم [[همسر حضرت نوح]] «والهة» و اسم همسر [[حضرت لوط]] «والعه» بوده است و بعضی عکس این را نوشته‌اند، یعنی نام همسر نوح را «والعه» و همسر لوط را «والهه» یا «واهله» گفته‌اند.

به هر حال این دو زن به این دو پیامبر بزرگ خیانت کردند، البته خیانت آنها هرگز [[انحراف]] از جادۀ [[عفت]] نبود؛ زیرا هرگز همسر هیچ [[پیامبری]] [[آلوده]] به بی‌عفتی نشده است، چنانکه در [[حدیثی]] از [[پیامبر اکرم]]{{صل}} صریحاً آمده است. «همسر هیچ پیامبری هرگز آلودۀ عمل منافی عفت نشد». خیانت همسر «لوط» این بود که با [[دشمنان]] آن پیامبر{{ع}} [[همکاری]] می‌کرد و [[اسرار]] خانۀ او را به [[دشمن]] می‌سپرد، و همسر نوح نیز چنین بود. قرآن در پایان می‌گوید: «به آنها گفته می‌شود با سایر [[دوزخیان]] وارد [[جهنم]] شوید»<ref>{{متن قرآن|وَقِيلَ ادْخُلَا النَّارَ مَعَ الدَّاخِلِينَ}} «و (به آنان) گفته شد که با (دیگر) واردشوندگان به آتش (دوزخ) درآیید» سوره تحریم، آیه ۱۰.</ref> یعنی میان شما و دیگران از این نظر هیچ امتیازی نیست!<ref>[[ناصر مکارم شیرازی|مکارم شیرازی، ناصر]]، [[قصه‌های قرآن (کتاب)|قصه‌های قرآن]] ص ۵۸.</ref>

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:000055.jpg|22px]] [[علی اسدی|اسدی، علی]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۳ (کتاب)|'''دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۳''']]
# [[پرونده:13681040.jpg|22px]] [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)|'''فرهنگ‌نامه دینی''']]
# [[پرونده:1100842.jpg|22px]] [[ناصر مکارم شیرازی|مکارم شیرازی، ناصر]]، [[قصه‌های قرآن (کتاب)|'''قصه‌های قرآن''']]
{{پایان منابع}}

== جستارهای وابسته ==
{{مدخل وابسته}}
* [[قوم حضرت نوح]]
* [[دین حضرت نوح]]
* [[فرزند حضرت نوح]]
* [[همسر حضرت نوح]]
{{پایان مدخل‌ وابسته}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

{{نبوت شناسی}}

[[رده:پیامبران]]

حضرت نوح علیه السلام

2023-06-07T18:30:35Z

Heydari:

{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = پیامبران | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = [[حضرت نوح در قرآن]] - [[حضرت نوح در علوم قرآنی]] - [[حضرت نوح در تاریخ اسلامی]]| پرسش مرتبط = }}

'''حضرت نوح {{ع}}''' یکی از [[پیامبران بزرگ الهی]] است که در سرزمین [[بابل]] به [[پیامبری]] رسید و نزدیک به هزار سال [[مردم]] را به [[توحید]] [[دعوت]] کرد و جز عده کمی به [[دین]] او نگرویدند و او را [[آزار]] و مسخره می‌کردند. [[نوح]] به امر [[خدا]] کشتی بزرگی ساخت و همه [[مؤمنان]] و از هر حیوانی یک جفت را سوار بر آن کرد، همه جا را [[آب]] فراگرفت و [[کافران]] همه غرق شدند. آن [[باران]] فراگیر را "[[طوفان نوح]]" گویند، که [[عذاب الهی]] بود و [[کفار]] را نابود ساخت. حتی پسر [[نوح]] که به او [[ایمان]] نیاورده بود، غرق شد. سپس به امر [[خدا]] طوفان فرو نشست و کشتی بر کوه "جودی" از رشته کوه‌های آرارات در[ترکیه فرود آمد و [[مردم]] بیرون آمدند و [[زندگی]] تازه‌ای را آغاز کردند.

حضرت نوح را به [[دلیل]] [[عمر]] طولانی‌اش (تا ۲۵۰۰ سال هم گفته‌اند) شیخ الأنبیاء می‌نامند. طبق برخی [[روایات]]، [[قبر]] حضرت نوح نزدیک قبر [[امیرالمؤمنین]] در [[نجف]] است. "[[نوح]]" نام یکی از [[سوره‌های قرآن]] نیز هست که درباره این [[پیامبر اولوالعزم]] است.

== [[دین حضرت نوح]] {{ع}} ==
شماری از [[مفسران]] در [[تفسیر آیه]] ۲۱۳سوره بقره براین باورند که [[انسان‌ها]] پس از [[حضرت آدم]] {{ع}} تا زمان حضرت نوح {{عم}} و زندگی اجتماعی ساده‌ای داشتند و عموماً براساس [[فطرت بشری]] می‌زیستند تا اینکه به تدریج [[خودبرتربینی]] و [[برتری]] جویی، [[استثمار]] دیگران، [[بت‌پرستی]]، [[اختلافات]] طبقاتی و در نهایت درگیری‌های [[اجتماعی]] پدید آمدند<ref>جوامع الجامع، ج۱، ص۱۱۶-۱۱۷؛ الاصفی، ج۱، ص۱۰۲؛ المیزان، ج۱۰، ص۲۴۸.</ref> و در زمان حضرت نوح {{ع}} با [[فساد]] و [[تباهی]] میان [[مردم]] گسترش یافت<ref>سوره اعراف، آیه ۵۹- ۶۰ و سوره هود، آیه ۲۵- ۳۰.</ref>.<ref>المیزان، ج۱۰، ص۲۴۸.</ref>

[[توحید]] و [[یگانه‌پرستی]] از میان [[مردم]] رخت بربست و [[بت‌پرستی]] رواج یافت<ref>سوره نوح، آیه ۱- ۳ و آیه ۲۳.</ref>. کسانی که [[ثروت]] و [[فرزندان]] بیشتری داشتند به [[استثمار]] و بهره‌کشی از [[ناتوانان]] پرداختند. [[عدالت]] برچیده شد و توانمندان براساس [[خواهش‌های نفسانی]] خویش بر [[مردم]] [[حاکم]] شدند. در چنین اوضاع [[اجتماعی]] و [[دینی]]، حضرت نوح {{ع}} با کتاب و [[دین]] و [[شریعت الهی]] برانگیخته شده و با [[انذار]] و [[تبشیر]]، [[مردم]] را به [[باورها]] و ارزش‌های [[توحیدی]] فراخواند<ref>سوره بقره، آیه ۲۱۳.</ref>.<ref>الميزان، ج۱۰، ص۲۴۸.</ref>.<ref>[[علی اسدی|اسدی، علی]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۳ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]؛ ج۱۳، ص ۲۱۳- ۲۱۴.</ref>

== نام و نسب ==
اسم نوح{{ع}} «عبدالغفار» یا «عبدالملک» یا «عبدالاعلی» بوده و [[لقب]] «نوح» از این نظر به او داده شده است که سالیان دراز بر خویشتن یا بر [[قوم]] خود [[نوحه‌گری]] می‌کرد، نام پدرش «لمک» یا «لامک» بود و در مقدار عمرش [[اختلاف]] است، بعضی ۱۴۹۰ سال و در بعضی از [[روایات]] ۲۵۰۰ سال آمده و درباره قوم او نیز عمرهای طولانی در حدود ۳۰۰ سال نوشته‌اند، آنچه مسلم است اینکه او عمری بسیار طولانی داشت، و طبق صریح [[قرآن]] ۹۵۰ سال در میان قومش درنگ کرد (و مشغول [[تبلیغ]] بود)<ref>[[ناصر مکارم شیرازی|مکارم شیرازی، ناصر]]، [[قصه‌های قرآن (کتاب)|قصه‌های قرآن]] ص ۳۹.</ref>.

== فرزندان ==
نوح سه فرزند داشت «حام» و «سام» و «یافث»؛ مورخان معتقدند که تمام نژادهای امروز کره زمین به آن سه فرزند باز می‌گردد، گروهی [[نژاد]] «حامی» هستند که در منطقه [[آفریقا]] ساکنند و گروه دیگری از نژاد «سامی» هستند که در خاورمیانه و خاور نزدیک سکنی دارند، و نژاد «یافث» را ساکنان چین می‌دانند.

«نوح» فرزند دیگری داشت بنام «[[کنعان]]» که با پدر [[مخالفت]] نمود حتی حاضر نشد در کشتی نجات به او ملحق شود، و با بدان بنشست و [[ارزش]] خاندان نبوت را گم کرد و طبق صریح [[قرآن]] سرانجام همچون سایر [[کفار]] در طوفان غرق شد<ref>[[ناصر مکارم شیرازی|مکارم شیرازی، ناصر]]، [[قصه‌های قرآن (کتاب)|قصه‌های قرآن]] ص ۳۹.</ref>.

=== سرگذشت دردناک فرزند نوح ===
{{اصلی|فرزند حضرت نوح}}
«نوح فرزندش را که در کناری جدا از پدر قرار گرفته بود مخاطب ساخت و فریاد زد پسرم! با ما سوار شو و با [[کافران]] مباش»<ref>{{متن قرآن|وَنَادَى نُوحٌ ابْنَهُ وَكَانَ فِي مَعْزِلٍ يَا بُنَيَّ ارْكَبْ مَعَنَا وَلَا تَكُنْ مَعَ الْكَافِرِينَ}} «و نوح پسرش را- که (هنوز) بر کرانه‌ای بود- فرا خواند: پسرکم! با ما سوار شو و با کافران مباش!» سوره هود، آیه ۴۲.</ref> که فنا و نابودی دامنت را خواهد گرفت. نوح این [[پیامبر]] بزرگ نه تنها به عنوان یک پدر، بلکه به عنوان یک مربی خستگی‌ناپذیر و پر [[امید]]، حتی در آخرین لحظه دست از وظیفۀ خود برنداشت به این امید که سخنش در [[قلب]] سخت فرزند اثر کند.

اما متأسفانه تأثیر همنشین بد بیش از آن بود که گفتار این پدر دلسوز تأثیر مطلوب خود را ببخشد. لذا این فرزند لجوج و کوتاه [[فکر]] به [[گمان]] اینکه با [[خشم خدا]] می‌توان به [[مبارزه]] برخاست «فریاد زد پدر برای من جوش نزن به زودی به سوی کوهی پناه می‌برم که دست این سیلاب به دامنش هرگز نخواهد رسید و مرا در دامان خود پناه خواهد داد»<ref>{{متن قرآن|قَالَ سَآوِي إِلَى جَبَلٍ يَعْصِمُنِي مِنَ الْمَاءِ}} «او گفت: آنک به کوهی پناه می‌جویم که مرا از آب نگاه می‌دارد» سوره هود، آیه ۴۳.</ref>.

نوح باز [[مأیوس]] نشد، بار دیگر به [[اندرز]] و [[نصیحت]] پرداخت شاید فرزند کوتاه فکر از مرکب غرور و خیره‌سری فرود آید و راه [[حق]] پیش گیرد، به او «گفت: فرزندم امروز هیچ قدرتی برابر [[فرمان خدا]] پناه نخواهد داد تنها [[نجات]] از آن کسی است که مشمول [[رحمت خدا]] باشد و بس»<ref>{{متن قرآن|قَالَ لَا عَاصِمَ الْيَوْمَ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ إِلَّا مَنْ رَحِمَ}} «(نوح) گفت: امروز هیچ پناهی از «امر» خداوند نخواهد بود جز (برای) آن کس که (خداوند بر او) بخشایش آورده باشد» سوره هود، آیه ۴۳.</ref>. [[کوه]] که [[سهل]] است، کرۀ [[زمین]] که سهل است، [[خورشید]] و تمام منظومۀ شمسی با آن عظمت خیره‌کننده‌اش در برابر [[قدرت]] لایزال او ذرۀ بی‌مقداری بیش نیست.

در همین هنگام موجی برخاست و جلو آمد و جلوتر و فرزند نوح را همچون پر کاهی از جا کند و در لابلای خود در هم کوبید «و میان پدر و فرزند جدائی افکند و او را در صف غرق‌شدگان قرار داد»!<ref>{{متن قرآن|وَحَالَ بَيْنَهُمَا الْمَوْجُ فَكَانَ مِنَ الْمُغْرَقِينَ}} «و موج میان آن دو افتاد و او از غرق‌شدگان گشت» سوره هود، آیه ۴۳.</ref>

وقتی نوح فرزند خود را در میان امواج دید، عاطفۀ پدری به جوش آمد و به یاد وعدۀ الهی دربارۀ [[نجات]] فرزندش افتاد، رو به درگاه [[خدا]] کرد و گفت: «پروردگارا! پسرم از [[اهل]] من و [[خاندان]] من است، و تو [[وعده]] فرمودی که خاندان مرا از طوفان و هلاکت رهائی بخشی»<ref>{{متن قرآن|وَنَادَى نُوحٌ رَبَّهُ فَقَالَ رَبِّ إِنَّ ابْنِي مِنْ أَهْلِي وَإِنَّ وَعْدَكَ الْحَقُّ}} «و نوح پروردگارش را بخواند و گفت: پروردگارا! پسرم از خاندان من است و بی‌گمان وعده تو راستین است» سوره هود، آیه ۴۵.</ref>.

این وعده اشاره به همان چیزی است که در [[سوره هود]] آمده است، آنجا که می‌فرماید: «ما به نوح [[فرمان]] دادیم که از هر نوعی از انواع حیوانات یک جفت بر کشتی و سوار کن و همچنین خانوادۀ خود را جز آن کسی که به [[فرمان خدا]] محکوم به نابودی است»<ref>{{متن قرآن|قُلْنَا احْمِلْ فِيهَا مِنْ كُلٍّ زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ وَأَهْلَكَ إِلَّا مَنْ سَبَقَ عَلَيْهِ الْقَوْلُ وَمَنْ آمَنَ وَمَا آمَنَ مَعَهُ إِلَّا قَلِيلٌ}} «گفتیم در آن از هر گونه‌ای دو تا (نر و ماده) بردار و (نیز) خانواده‌ات را- جز آن کس که درباره وی از پیش سخن رفته است- و (نیز) هر کس را که ایمان آورده است و جز اندکی همراه وی ایمان نیاورده بودند» سوره هود، آیه ۴۰.</ref>. نوح چنین [[فکر]] می‌کرد که منظور از جملۀ «جز آن کس که به فرمان خدا محکوم به نابودی است». تنها [[همسر]] بی‌ایمان و [[مشرک]] او است و فرزندش [[کنعان]] جزء آنها نیست، و لذا چنین سخنی را به پیشگاه [[خدا]] عرضه داشت.

اما بلافاصله پاسخ شنید، پاسخی تکان‌دهنده و روشنگر از یک واقعیت بزرگ واقعیتی که پیوند مکتبی را ما فوق پیوند نسبی و [[خویشاوندی]] قرار می‌دهد: «ای نوح! او از [[اهل]] تو نیست! بلکه او عملی است غیر [[صالح]]»<ref>{{متن قرآن|قَالَ يَا نُوحُ إِنَّهُ لَيْسَ مِنْ أَهْلِكَ إِنَّهُ عَمَلٌ غَيْرُ صَالِحٍ}} «فرمود: ای نوح! او از خاندان تو نیست، بی‌گمان او کرداری ناشایسته است» سوره هود، آیه ۴۶.</ref>. فرد ناشایسته‌ای است که بر اثر بریدن پیوند مکتبیش از تو، پیوند خانوادگیش به چیزی شمرده نمی‌شود. «حال که چنین است، آنچه را از آن [[آگاه]] نیستی از من تقاضا مکن. من به تو [[موعظه]] می‌کنم تا از [[جاهلان]] نباشی»<ref>{{متن قرآن|فَلَا تَسْأَلْنِ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنِّي أَعِظُكَ أَنْ تَكُونَ مِنَ الْجَاهِلِينَ}} «پس چیزی را که نمی‌دانی از من مخواه، من تو را اندرز می‌دهم که مبادا از نادانان باشی» سوره هود، آیه ۴۶.</ref>.

نوح دریافت که این تقاضا از پیشگاه [[پروردگار]] درست نبوده است و هرگز نباید [[نجات]] چنین [[فرزندی]] را مشمول وعدۀ الهی بر نجات خاندانش بداند؛ لذا رو به درگاه پروردگار کرد و گفت: «پروردگارا من به تو پناه می‌برم از اینکه چیزی از تو بخواهم که به آن [[آگاهی]] ندارم و اگر مرا نبخشی و مشمول رحمتت قرار ندهی از زیانکاران خواهم بود»<ref>{{متن قرآن|قَالَ رَبِّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ أَنْ أَسْأَلَكَ مَا لَيْسَ لِي بِهِ عِلْمٌ وَإِلَّا تَغْفِرْ لِي وَتَرْحَمْنِي أَكُنْ مِنَ الْخَاسِرِينَ}} «گفت: پروردگارا! من از اینکه چیزی از تو بخواهم که بدان دانشی ندارم به تو پناه می‌برم و اگر مرا نیامرزی و به من بخشایش نیاوری از زیانکاران خواهم بود» سوره هود، آیه ۴۷.</ref>.<ref>[[ناصر مکارم شیرازی|مکارم شیرازی، ناصر]]، [[قصه‌های قرآن (کتاب)|قصه‌های قرآن]] ص ۵۲.</ref>

== همسر حضرت نوح ==
{{اصلی|همسر حضرت نوح}}
[[قرآن]] به ذکر [[سرنوشت]] فشردۀ دو نفر از [[زنان]] بی‌تقوا که در خانۀ دو [[پیامبر]] بزرگ [[خدا]] بودند، و سرنوشت دو [[زن]] [[مؤمن]] و ایثارگر که یکی از آنها در خانۀ یکی از جبارترین مردان [[تاریخ]] بود می‌پردازد. می‌فرماید: «[[خداوند]] مثلی برای [[کافران]] زده است، مثلی به [[همسر نوح]] و [[همسر]] [[لوط]] آنها تحت [[سرپرستی]] دو [[بنده]] از [[بندگان]] [[صالح]] ما بودند، ولی به آن دو [[خیانت]] کردند. اما ارتباط آنها با این دو پیامبر بزرگ سودی به حالشان در برابر [[عذاب الهی]] نداشت»<ref>{{متن قرآن|ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا لِلَّذِينَ كَفَرُوا امْرَأَتَ نُوحٍ وَامْرَأَتَ لُوطٍ كَانَتَا تَحْتَ عَبْدَيْنِ مِنْ عِبَادِنَا صَالِحَيْنِ فَخَانَتَاهُمَا فَلَمْ يُغْنِيَا عَنْهُمَا مِنَ اللَّهِ شَيْئًا}} «خداوند برای کافران، زن نوح و زن لوط را مثل زد که زیر سرپرستی دو بنده شایسته از بندگان ما بودند و به آن دو، خیانت ورزیدند اما آن دو (پیامبر) در برابر (عذاب) خداوند برای آنان سودی نداشتند» سوره تحریم، آیه ۱۰.</ref>.

اسم [[همسر حضرت نوح]] «والهة» و اسم همسر [[حضرت لوط]] «والعه» بوده است و بعضی عکس این را نوشته‌اند، یعنی نام همسر نوح را «والعه» و همسر لوط را «والهه» یا «واهله» گفته‌اند.

به هر حال این دو زن به این دو پیامبر بزرگ خیانت کردند، البته خیانت آنها هرگز [[انحراف]] از جادۀ [[عفت]] نبود؛ زیرا هرگز همسر هیچ [[پیامبری]] [[آلوده]] به بی‌عفتی نشده است، چنانکه در [[حدیثی]] از [[پیامبر اکرم]]{{صل}} صریحاً آمده است. «همسر هیچ پیامبری هرگز آلودۀ عمل منافی عفت نشد». خیانت همسر «لوط» این بود که با [[دشمنان]] آن پیامبر{{ع}} [[همکاری]] می‌کرد و [[اسرار]] خانۀ او را به [[دشمن]] می‌سپرد، و همسر نوح نیز چنین بود. قرآن در پایان می‌گوید: «به آنها گفته می‌شود با سایر [[دوزخیان]] وارد [[جهنم]] شوید»<ref>{{متن قرآن|وَقِيلَ ادْخُلَا النَّارَ مَعَ الدَّاخِلِينَ}} «و (به آنان) گفته شد که با (دیگر) واردشوندگان به آتش (دوزخ) درآیید» سوره تحریم، آیه ۱۰.</ref> یعنی میان شما و دیگران از این نظر هیچ امتیازی نیست!<ref>[[ناصر مکارم شیرازی|مکارم شیرازی، ناصر]]، [[قصه‌های قرآن (کتاب)|قصه‌های قرآن]] ص ۵۸.</ref>

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:000055.jpg|22px]] [[علی اسدی|اسدی، علی]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۳ (کتاب)|'''دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۳''']]
# [[پرونده:13681040.jpg|22px]] [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)|'''فرهنگ‌نامه دینی''']]
# [[پرونده:1100842.jpg|22px]] [[ناصر مکارم شیرازی|مکارم شیرازی، ناصر]]، [[قصه‌های قرآن (کتاب)|'''قصه‌های قرآن''']]
{{پایان منابع}}

== جستارهای وابسته ==
{{مدخل وابسته}}
* [[قوم حضرت نوح]]
* [[دین حضرت نوح]]
* [[فرزند حضرت نوح]]
* [[همسر حضرت نوح]]
{{پایان مدخل‌ وابسته}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

{{نبوت شناسی}}

[[رده:پیامبران]]

سید روح‌الله موسوی خمینی

2023-06-07T18:25:55Z

Heydari:

{{جعبه اطلاعات پدیدآورنده
| تصویر = 1974464433.jpg
| اندازه تصویر = 200px
| نام = <big>امام خمینی</big> <br/>
([[سید روح‌الله موسوی خمینی]])
|زادروز = ۱ مهر ۱۲۸۱ش
| زادگاه = خمین (ايران)
| [[تاریخ]] درگذشت = ۱۴ خرداد ۱۳۶۸ش
| آرامگاه = [[بهشت]] [[زهرا]] - [[تهران]] (ايران)
| [[محل زندگی]] =
| [[ملیت]] = [[ایرانی]]
| [[تابعیت]] =
| زبان = [[فارسی]]
| تحصیلات = [[اجتهاد]]
| [[حوزه علمیه]] = [[قم]] و [[نجف]]
| [[دانشگاه]] =
| پیشه = [[مرجع تقلید]]
| سال‌های فعالیت =
| نهاد وابسته =
| [[نماینده]] =
| نقش‌های برجسته = [[رهبری]] [[انقلاب اسلامی ایران]]
| [[شهر]] خانگی =
| [[لقب]] = [[امام]] و [[آیت‌الله العظمی]]
| حزب =
| جنبش =
| [[دین]] = [[اسلام]]
| [[مذهب]] = [[شیعه]] [[اثناعشری]]
| [[منصب]] = [[ولی فقیه]]
| [[مکتب]] =
| استادان = [[عبدالکریم حائری]]، <br/> [[میرزا جواد ملکی تبریزی]]، <br/> [[محمد علی شاه‌آبادی]]
|شاگردان =
| آثار = ''«[[مصباح الهدایة إلی الخلافة و الولایة (کتاب)|مصباح الهدایة إلی الخلافة و الولایة]]»'' <br/> ''«[[آداب]] الصلاة»'' <br/> ''«مناهج الوصول إلی [[علم]] الأصول»'' <br/> ''«کتاب البیع»'' <br/> ''«تحریر الوسیلة»'' <br/> ''«[[ولایت فقیه (کتاب)|ولایت فقیه]]»''
| جوایز =
| وبگاه = {{نشانی وب|imam-khomeini.ir}}
}}
'''سید روح‌الله موسوی خمینی''' یا '''سید روح‌الله مصطفوی''' (۱۲۸۱ ش، خمین - ۱۳۶۸ ش، [[تهران]]) مشهور به '''[[امام خمینی]]'''، [[رهبر]] [[انقلاب اسلامی]] ۱۳۵۷ش و بنیانگذار [[جمهوری اسلامی ایران]]، از نام‌آورترین [[مرجع تقلید|مراجع تقلید]] [[شیعه]] در [[قرن چهاردهم]] [[هجری]].
او جز [[فقه]] و اصول در [[فلسفه]] [[اسلامی]] و [[عرفان نظری]] نیز [[صاحب نظر]] و دارای آثار متعددی بود که ''«[[مصباح الهدایة إلی الخلافة و الولایة (کتاب)|مصباح الهدایة إلی الخلافة و الولایة]]»''، ''«[[آداب]] الصلاة»''، ''«مناهج الوصول إلی [[علم]] الأصول»''، ''«کتاب البیع»''، ''«تحریر الوسیلة»'' و ''«[[ولایت فقیه (کتاب)|ولایت فقیه]]»'' از مهم‌ترین آنها به شمار می‌روند. در دوران [[تدریس]] در [[قم]] در مدرسه [[فیضیه]] جلسات درس [[اخلاق]] برپا می‌کرد. در تمام [[عمر]] [[زندگی ساده]] و زاهدانه‌ای داشت. در دوران [[مرجعیت]] که ساکن [[نجف]] بود و نیز در ده سال آخر [[عمر]] که [[رهبر]] [[جمهوری اسلامی]] بود در جماران، در خانه‌ای محقر [[زندگی]] می‌کرد.
[[نهضت اسلامی]] او برعلیه رژیم [[سلطه]] در [[ایران]] بر اساس آموزه‌های [[حدیثی]] و [[فقهی]] [[ولایت فقیه|ولایت مطلقه فقیه]] بنا نهاد و این نظریه [[فقهی]] ـ [[سیاسی]] مبتنی بر باورهای [[شیعی]] را بسط و [[گسترش داد]].

== ولادت و خانواده ==
[[سید روح‌الله موسوی خمینی]] در ۳۰ شهریور ۱۲۸۱ ش (۲۰ [[جمادی الثانی]] ۱۳۲۰ ق - ۲۴ سپتامبر ۱۹۰۲) در شهرستان خمین متولد شد. پدرش [[آیت‌الله سید مصطفی موسوی]]، [[مجتهد]] و از علمای خمین بود که به دست عمال [[حکومت]] وقت به [[شهادت]] رسید. [[مادر]] وی بانو [[هاجر]]، از [[نوادگان]] [[آیت‌الله حیدر خوانساری]] بود.<ref name="p1">[http://farsi.khamenei.ir/memory-content?id=18001 وبگاه دفتر [[حفظ]] و نشر آثار [[حضرت آیت‌الله خامنه‌ای]]]</ref>

== تحصیلات ==
تحصیلات ابتدایی و [[علوم]] مقدماتی حوزه را در خمین آموخت. از سال ۱۲۹۸ عازم مدرسه سپهدار اراک شد و پس از یک سال و به دنبال [[هجرت]] [[آیت‌الله عبدالکریم حائری یزدی]] ([[زعیم]] وقت [[حوزه علمیه]] اراک) به [[قم]]، برای فراگیری تحصیلات تکمیلی [[حوزوی]] رهسپار [[حوزه علمیه قم]] شد. وی همزمان با فراگیری [[ادبیات عرب]]، [[فقه]] و اصول که از دروس مرسوم حوزه بودند، به تحصیل ریاضیات، هیئت، [[علوم]] [[معنوی]] و [[عرفانی]]، عروض و قوافی و [[فلسفه]] [[اسلامی]] و [[فلسفه]] [[غرب]] پرداخت.<ref>[http://www.hawzah.net/fa/Magazine/View/130/3630/17845 پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه]</ref>

== استادان ==
او تحصیلات مقدمات و سطح را نزد اساتیدی همچون حضرات [[آیات]]: [[سید مرتضی پسندیده]]، [[محمود افتخار العلما]]، [[رضا نجفی خمینی]]، [[محمد علی بروجردی]]، [[محمد گلپایگانی]]، [[عباس اراکی]]، [[محمد علی ادبب تهرانی]]، [[سید محمد تقی خوانساری]] و [[سید علی یثربی کاشانی]] فرا گرفت.

در مقطع درس خارج نیز به مدت ۱۱ سال از درس [[آیت‌الله عبدالکریم حائری یزدی]] بهره جست.

از اساتید [[علوم عقلی]] و [[اخلاقی]] وی می‌توان به حضرات [[آیات]]: [[سید ابوالحسن رفیعی قزوینی]]، [[علی اکبر حکمی یزدی]]، [[محمد رضا مسجدشاهی اصفهانی]]، [[میرزا جواد ملکی تبریزی]] و [[محمد علی شاه‌آبادی]] اشاره کرد.<ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/c2747/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C_%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87/%D8%AA%D9%88%D9%84%D8%AF_%D8%AA%D8%A7_%D8%B1%D8%AD%D9%84%D8%AA/%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D8%AA%D8%AD%D8%B5%DB%8C%D9%84_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85 پرتال پژوهشی و اطلاع‌رسانی مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی]</ref>

== تدریس در حوزه ==
وی طی سال‌های طولانی در [[حوزه علمیه قم]] به [[تدریس]] چندین دوره [[فقه]]، اصول، [[فلسفه]] و [[عرفان]] و [[اخلاق اسلامی]] در مدرسه [[فیضیه]]، [[مسجد]] اعظم، [[مسجد]] [[محمدیه]]، مدرسه حاج ملاصادق، [[مسجد]] سلماسی و... [[همت]] گماشت و در [[حوزه علمیه نجف]] نیز قریب ۱۴ سال در [[مسجد]] شیخ اعظم [[انصاری]] [[معارف اهل بیت]] و سطح عالی [[فقه]] را [[تدریس]] نمود. در [[نجف]] برای نخستین بار مبانی نظری [[حکومت اسلامی]] را در سلسله درس‌های [[ولایت فقیه]] بازگو نمود.<ref name="p1"></ref>

== کتاب‌های منتشر شده ==
=== به زبان فارسی ===
{{فهرست ستونی|۲}}
# [[کشف الاسرار (کتاب)|کشف الاسرار]]؛
# [[ولایت فقیه - امام خمینی (کتاب)|ولایت فقیه]]؛
# [[شرح چهل حدیث (کتاب)|شرح چهل حدیث]]؛
# [[شرح حدیث جنود عقل و جهل (کتاب)|شرح حدیث جنود عقل و جهل]]؛
# سر الصلوة؛
# [[آداب]] الصلوة؛
# حاشیه بر رساله [[ارث]] ملا [[هاشم]] [[خراسانی]]؛
# توضیح المسائل؛
# [[مناسک]] [[حج]]؛
# [[لقاء الله]]؛
# [[تفسیر]] [[سوره]] [[حمد]]؛
# [[جهاد اکبر]] ([[مبارزه]] با نفس)؛
# استفتائات؛
# [[دیوان]] [[امام]] (مجموعه اشعار)؛
# [[صحیفه]] [[نور]] (۲۲ جلد)؛
# وصیت‌نامه [[سیاسی]] [[الهی]]؛
# ره [[عشق]]؛
# باده [[عشق]].
{{پایان‏‏}}

=== به زبان عربی ===
{{فهرست ستونی|۲}}
# [[مصباح الهدایة الی الخلافة و الولایة (کتاب)|مصباح الهدایة الی الخلافة و الولایة]]؛
# [[شرح دعاء السحر (کتاب)|شرح دعاء السحر]]؛
# الاستصحاب؛
# التعلیقة [[علی]] الفوائد الرضویه؛
# رسائل العشرة؛
# العروة الوثقی مع التعالیق؛
# [[انوار]] الهدایة فی التعلیقة الکفایة (۲ جلد)؛
# تحریر الوسیلة (۲ جلد)؛
# زبدة الاحکام؛
# تعلیقات [[علی]] شرح الفصوص الحکم و مصباح الانس؛
# رسالة فی [[تعیین]] الفجر فی اللیالی المقمرة؛
# رسالة [[نجاة]] العباد (۲ جلد)؛
# کتاب البیع (۵ جلد)؛
# مناهج الوصول الی [[علم]] الاصول (۲ جلد)؛
# وسیلة النجاة مع تعالیق؛
# الاجتهاد و التقلید؛
# التعادل و الترجیح؛
# الخلل فى الصلاة؛
# الطلب و الارادة؛
# المکاسب المحرمة (۲ جلد)؛
# بدایع الدرر فى قاعدة نفى الضرر؛
# تنزیل العلل التشریعیة على التکوینیة؛
# کتاب الطهارة (۲ جلد)؛
# لمحات الاصول؛
# تعلیقة [[علی]] شرح [[حدیث]] راس الجالوت؛
# شرح [[حدیث]] راس الجالوت؛
# الحاشیة [[علی]] الاسفار؛
# رسالة فی [[علم]] الرجال؛
# [[تهذیب]] الاصول (۲ جلد)؛
# رسالة فی قاعدة لاضرر.<ref>[http://www.hawzah.net/fa/Magazine/View/130/4178/25923 پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه]</ref>
{{پایان‏‏}}

== فعالیت‌های سیاسی اجتماعی و فرهنگی ==
[[امام خمینی]] با [[نوشتن]] کتاب [[کشف]] [[اسرار]]، به [[افشاگری]] علیه حکومت پهلوی پرداخت و با [[دفاع]] از [[اسلام]] و [[روحانیت]] به پاسخ‌گویی [[شبهات]] پرداخت. در همین کتاب ایده [[حکومت اسلامی]] و [[ضرورت]] تشکیل آن را مطرح کرد. [[سال]] بعد (اردیبهشت ۱۳۲۳ ه. ش.) نخستین [[بیانیه]] [[سیاسی]] [[امام خمینی]] با عنوان [[پیام]] به [[ملت]] [[ایران]]، [[دعوت]] به [[قیام]] برای [[خدا]] صادر شد که در آن آشکارا علمای [[اسلام]] و [[جامعه اسلامی]] را به [[قیام]] عمومی فرا خوانده بود.<ref name="p2">[http://www.imam-khomeini.ir/fa/c504_2686/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C_%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87/%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D8%A7%D8%AA/%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2_%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D8%A7%D8%AA پرتال [[پژوهشی]] و اطلاع‌رسانی مؤسسه تنظیم و نشر آثار [[امام خمینی]]]</ref>

پس از [[رحلت]] [[آیت‌الله حائری یزدی]]، وی از جمله کسانی بود که در [[دعوت]] [[آیت‌الله بروجردی]] به [[قم]] و [[حمایت]] وی تا شکل‌گیری [[مرجعیت]] عظمی نقش زیادی داشت.<ref name="p1"></ref>

بخش عمده [[مبارزات]] و [[فعالیت‌های سیاسی]] وی متعلق به پس از دوران [[زعامت]] آیت‌الله بروجردی است. از جمله وقایع این دوران می‌توان به [[مخالفت]] با لایحه انجمن‌های ایالتی و [[ولایتی]]، [[مخالفت]] با رفراندوم لوایح شش گانه، [[مخالفت]] با لایحه کاپیتولاسیون، [[اعتراض]] به فاجعه مدرسه [[فیضیه]]، [[دستگیری]] وی، واقعه ۱۵ خرداد، اعلام [[مرجعیت]] وی توسط تعدادی از [[علما]] و [[مراجع]]، [[آزادی]] از زندان، [[تبعید]] به [[ترکیه]]، [[تبعید]] به [[عراق]]، [[هجرت]] به فرانسه، بازگشت به [[ایران]] و [[پیروزی]] [[انقلاب اسلامی]] اشاره کرد.
<ref name="p2"></ref>

او پس از [[پیروزی]] [[انقلاب اسلامی]] و [[تشکیل حکومت]] [[جمهوری اسلامی]]، [[مسئولیت]] [[رهبری]] و [[ولایت فقیه]] را بر عهده داشت و تا پایان [[عمر]] در این سمت باقی بود. از جمله وقایع مهم دوران [[رهبری]] وی:
* برگزاری رفراندوم؛
* اشغال لانه [[جاسوسی]]؛
* آغاز [[جنگ]] تحمیلی [[عراق]] علیه [[ایران]]؛
* کودتای نوژه؛
* واقعه طبس؛
* [[پیام]] به گورباچف؛
* [[کشتار]] زائرین [[خانه خدا]] در مراسم سال ۱۳۶۶؛
* [[پذیرش]] قطعنامه 598 شورای [[امنیت]].<ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/c504_3264/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C_%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87/%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C_%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85_%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C/ پرتال پژوهشی و اطلاع‌رسانی مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی]</ref>
== شاگردان ==
{{فهرست ستونی|۲}}
* [[رضا استادی]]؛
* [[ابراهیم امینی]]؛
* [[جعفر سبحانی]]؛
* [[سید محمد ضیاءآبادی]]؛
* [[سید هادی خسروشاهی]]؛
* [[محمد فاضل‌ لنکرانی]]؛
* [[شهاب‌الدین اشراقی]]؛
* [[احمد احمدی]]؛
* [[حسین حقانی زنجانی]]؛
* [[محمد تقی مصباح یزدی]]؛
* [[عبدالله جوادی آملی]]؛
* [[سید محمد حسینی خامنه‌ای]]؛
* [[سید حسین آیت‌اللهی]]؛
* [[محمد اسماعیل صائنی]]؛
* [[مرتضی مطهری]]؛
* [[سید محمد علی قاضی طباطبایی]]؛
* [[سید محمد علی موحد ابطحی اصفهانی]]؛
* [[علی حجتی کرمانی]].
{{پایان}}

== امام خمینی احیاگر پیام غدیر ==
[[امام خمینی]] به [[حق]]، یکی از احیاگران [[پیام]] و [[حقیقت]] [[غدیر]] در بعد [[سیاسی]] است که با [[شناخت]] عمیق از مفهوم [[ولایت]] و [[امامت]] [[شیعه|شیعی]]، با تشکیل [[جمهوری اسلامی]] و برپایی [[نظام]] [[دینی]] در [[ایران]]، [[هدف]] [[شیعه]] را در [[عصر غیبت]] [[امام]] [[معصوم]] تحقّق بخشید و "[[ولایت فقیه]]" را که تداوم [[ولایت]] [[امامان]] و [[پیامبر|حضرت رسول]] است، عینیّت بخشید<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)|فرهنگ غدیر]]، ص۹۳.</ref>.

[[امام خمینی]]، [[حکومت]] بر مبنای [[غدیر]] را اصیل می‌دانست و می‌فرمود: "در صدر [[اسلام]] در دو زمان، دوبار [[حکومت]] اصیل [[اسلام]] محقّق شد، یک زمان [[پیامبر|رسول اللّه]] {{صل}} و دیگر وقتی‌که در [[کوفه]] [[امام علی|علی بن ابی طالب]] {{ع}} [[حکومت]] می‌کرد. در این دو مورد بود که ارزش‌های [[معنوی]] [[حکومت]] می‌کرد، یعنی یک [[حکومت عدل]] برقرار و [[حاکم]] ذرّه‌ای از [[قانون]] تخلّف نمی‌کرد."<ref>صحیفۀ نور، ج ۱۱۰ ص ۱۶۸</ref> نگاه [[امام]] به [[غدیر]]، علاوه‌بر جوهرۀ ولایی آن، نگاهی [[سیاسی]] و [[حکومتی]] نیز بود. از سخنان فراوان او چند نمونه آورده می‌شود که دیدگاه او را نشان می‌دهد: روز [[عید غدیر]]، روزی است که [[پیامبر خاتم|پیغمبر اکرم]] {{صل}} وظیفۀ [[حکومت]] را معین فرمود و الگوی [[حکومت اسلامی]] را تا آخر [[تعیین]] فرمود و [[حکومت اسلامی]] نمونه‌اش عبارت است از یک همچو شخصیتی که در همه جهات مهذّب، بر همۀ جهات [[معجزه]] است و البته [[پیامبر خاتم|پیغمبر اکرم]] این را می‌دانستند که به تمام معنی کسی مثل [[امام علی|حضرت امیر]] {{ع}} نمی‌تواند باشد، لکن نمونه را که باید نزدیک به یک همچو وضعی باشد از [[حکومت‌ها]] تا آخر [[تعیین]] فرمودند.<ref>صحیفۀ نور، ج ۳ ص ۱۹۷</ref> و این یعنی همان [[شایسته‌سالاری]] و [[حکومت]] برترین‌ها که در نهاد [[پیام غدیر]] نهفته است. نیز دربارۀ [[عید غدیر]] و بعد مردمی و مکتبی آن فرمود: "عیدی است که [[خدای تبارک و تعالی]] به وسیلۀ [[پیامبر خاتم|پیغمبر اکرم]] {{صل}} برای اجرای مقاصد [[الهی]] و ادامۀ [[تبلیغات]] و ادامۀ راه [[انبیاء]]، [[امام علی|حضرت امیر]] {{ع}} را [[منصوب]] فرمودند." و "امروز که [[روز غدیر]] است و از بزرگترین [[اعیاد]] مذهبی است، این [[عید]]، عیدی است که [[مال]] [[مستضعفان]] است، [[عید]] محرومان است، [[عید]] [[مظلومان]] [[جهان]] است"<ref>صحیفۀ نور، ج ۱۹۰ ص ۶۰</ref> و در مورد اینکه [[غدیر خم]] یک حادثۀ خاص و مقطعی و ویژۀ آن زمان نبود، می‌فرمود: "[[غدیر]] منحصر به آن زمان نیست، [[غدیر]] در همۀ اعصار باید باشد و روشی که [[حضرت امیر]] در این [[حکومت]] در پیش گرفته است، باید روش [[ملّت‌ها]] و دست‌اندرکاران باشد... قضیۀ [[غدیر]]، قضیۀ [[جعل]] [[حکومت]] است."<ref>صحیفۀ نور، ج ۲۰ ص ۲۸</ref> و در اینکه [[امام علی|حضرت علی]] {{ع}} به [[غدیر]] معنی و [[ارزش]] داد، فرموده است: "مسألۀ [[غدیر]] مسأله‌ای نیست که بنفسه برای [[حضرت امیر]] یک مسأله‌ای پیش بیاورد، [[حضرت امیر]] مسألۀ [[غدر]] را ایجاد کرده است. آن وجود [[شریف]] که منبع همۀ جهات بوده است، موجب این شده است که [[غدیر]] پیش بیاید. [[غدیر]] برای ایشان [[ارزش]] ندارد، آنکه [[ارزش]] دارد خود [[حضرت]] است که دنبال آن [[ارزش]]، [[غدیر]] آمده است... [[نصب]] [[امام علی|حضرت امیر]] {{ع}} به [[خلافت]]، این‌طور نیست که از [[مقامات معنوی]] [[حضرت]] باشد، [[مقامات معنوی]] [[حضرت]] و [[مقامات]] جامع او این است که [[غدیر]] پیدا شود... [[حضرت امیر]] است که [[غدیر]] را به‌وجود آورده است. مسأله، مسألۀ [[حکومت]] است، مسأله، مسألۀ [[سیاست]] است، [[حکومت]]، [[عدل]] [[سیاست]] است، تمام معنای [[سیاست]] است."<ref>صحیفۀ نور، ج ۲۰ ص ۲۸</ref> و در اهمیت [[عید غدیر]] چنین می‌گوید: "این روز [[مبارک]] که از [[اعیاد]] بزرگ [[اسلام]] است و برحسب [[نصوص]] ما بالاترین [[عید]] است و نکته‌اش هم این است که این ادامۀ [[نبوت]] است، ادامۀ آن [[معنویّت]] [[رسول]] اللّه است، ادامۀ آن [[حکومت الهی]] است، از این جهت از همۀ [[اعیاد]] بالاتر است."<ref>صحیفۀ نور، ج ۱۸ ص ۱۲۷</ref><ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)|فرهنگ غدیر]]، ص۹۳.</ref>.

== جستارهای وابسته ==
{{آثار پدیدآورنده}}

== منابع ==
{{منابع}}
* [[پرونده:1368987.jpg|22px]] [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)|'''فرهنگ غدیر''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[ar:روح الله الموسوي الخميني]]
[[رده:پدیدآورنده]]

الگو:جعبه اطلاعات پدیدآورنده

2023-06-07T18:21:54Z

Heydari:

{{Infobox
| name = جعبه اطلاعات پدیدآورنده
| child = {{{child|}}}
| subbox = {{{subbox|}}}
| italic title = {{{italic title|no}}}
| templatestyles =
| child templatestyles =
| grandchild templatestyles =
| bodystyle = background: #f8f9fa; box-shadow: 0 2px 2px rgba(0,0,0,0.1); padding: 1px; border: 1px solid #ddd;

| titlestyle =
| abovestyle =
| subheaderstyle =
| title =
| above = {{#if:{{{نام|}}}|{{{نام|}}}|{{{معروف به|}}}}}
| subheader = {{#if:{{{نام|}}}|{{#if:{{{معروف به|}}}|معروف به {{{معروف به|}}}|}}|}}

| imagestyle =
| captionstyle =
| image = {{#اگر:{{{تصویر|{{{نام_تصویر|}}}}}}|[[پرونده:{{{تصویر|{{{نام_تصویر|}}}}}}|{{px|{{{|200|{{{عرض_تصویر|}}} }}}|frameless}}|alt=]]}}
| caption =
| image2 =
| caption2 =

| headerstyle = background-color: #eaecf0; padding: 3px 5px;
| labelstyle = background-color: #eaecf0; padding: 3px 5px; white-space: nowrap;
| datastyle = padding: 3px 5px;
| header1 =
| label1 = نام کامل
| data1 = {{#if:{{{نام کامل|}}}|{{{نام کامل|}}}|}}
| header2 =
| label2 = نام‌های دیگر
| data2 = {{#if:{{{نام‌های دیگر|}}}|{{{نام‌های دیگر|}}}|}}
| header3 =
| label3 = لقب
| data3 = {{#if:{{{لقب|}}}|{{{لقب|}}}|}}
| header4 =
| label4 = تاریخ تولد
| data4 = {{#if:{{{تاریخ تولد|}}}|{{{تاریخ تولد|}}}|}}
| header5 =
| label5 = محل تولد
| data5 = {{#if:{{{محل تولد|}}}|{{{محل تولد|}}}|}}
| header6 =
| label6 = تاریخ درگذشت
| data6 = {{#if:{{{تاریخ درگذشت|}}}|{{{تاریخ درگذشت|}}}|}}
| header7 =
| label7 = محل درگذشت
| data7 = {{#if:{{{محل درگذشت|}}}|{{{محل درگذشت|}}}|}}
| header8 =
| label8 = تاریخ شهادت
| data8 = {{#if:{{{تاریخ شهادت|}}}|{{{تاریخ شهادت|}}}|}}
| header9 =
| label9 = محل شهادت
| data9 = {{#if:{{{محل شهادت|}}}|{{{محل شهادت|}}}|}}
| header10 =
| label10 = آرامگاه
| data10 = {{#if:{{{آرامگاه|}}}|{{{آرامگاه|}}}|}}
| header11 =
| label11 = محل زندگی
| data11 = {{#if:{{{محل زندگی|}}}|{{{محل زندگی|}}}|}}
| header12 =
| label12 = ملیت
| data12 = {{#if:{{{ملیت|}}}|{{{ملیت|}}}|}}
| header13 =
| label13 = تابعیت
| data13 = {{#if:{{{تابعیت|}}}|{{{تابعیت|}}}|}}
| header14 =
| label14 = زبان
| data14 = {{#if:{{{زبان|}}}|{{{زبان|}}}|}}
| header15 =
| label15 = پیشه
| data15 = {{#if:{{{پیشه|}}}|{{{پیشه|}}}|}}
| header16 =
| label16 = سال‌های فعالیت
| data16 = {{#if:{{{سال‌های فعالیت|}}}|{{{سال‌های فعالیت|}}}|}}
| header17 =
| label17 = نماینده
| data17 = {{#if:{{{نماینده|}}}|{{{نماینده|}}}|}}
| header18 =
| label18 = نقش‌های برجسته
| data18 = {{#if:{{{نقش‌های برجسته|}}}|{{{نقش‌های برجسته|}}}|}}
| header19 =
| label19 = منصب
| data19 = {{#if:{{{منصب|}}}|{{{منصب|}}}|}}
| header20 =
| label20 = شهر خانگی
| data20 = {{#if:{{{شهر خانگی|}}}|{{{شهر خانگی|}}}|}}
| header21 =
| label21 = حزب
| data21 = {{#if:{{{حزب|}}}|{{{حزب|}}}|}}
| header22 =
| label22 = جنبش
| data22 = {{#if:{{{جنبش|}}}|{{{جنبش|}}}|}}
| header23 =
| label23 = دین
| data23 = {{#if:{{{دین|}}}|{{{دین|}}}|}}
| header24 =
| label24 = مذهب
| data24 = {{#if:{{{مذهب|}}}|{{{مذهب|}}}|}}
| header25 =
| label25 = مکتب
| data25 = {{#if:{{{مکتب|}}}|{{{مکتب|}}}|}}
| header26 = اطلاعات علمی
| label26 =
| data26 =
| header27 =
| label27 = تحصیلات
| data27 = {{#if:{{{تحصیلات|}}}|{{{تحصیلات|}}}|}}
| header28 =
| label28 = حوزه علمیه
| data28 = {{#if:{{{حوزه علمیه|}}}|{{{حوزه علمیه|}}}|}}
| header29 =
| label29 = دانشگاه
| data29 = {{#if:{{{دانشگاه|}}}|{{{دانشگاه|}}}|}}
| header30 =
| label30 = اجازه اجتهاد از
| data30 = {{#if:{{{اجازه اجتهاد از|}}}|{{{اجازه اجتهاد از|}}}|}}
| header31 =
| label31 = استادان
| data31 = {{#if:{{{استادان|}}}|{{{استادان|}}}|}}
| header32 =
| label32 = شاگردان
| data32 = {{#if:{{{شاگردان|}}}|{{{شاگردان|}}}|}}
| header33 =
| label33 = آثار
| data33 = {{#if:{{{آثار|}}}|{{{آثار|}}}|}}
| header34 =
| label34 = جوایز
| data34 = {{#if:{{{جوایز|}}}|{{{جوایز|}}}|}}
| header35 =
| label35 = وبگاه
| data35 = {{#if:{{{وبگاه|}}}|{{{وبگاه|}}}|}}

| belowstyle =
| below =
}}<noinclude>
{{توضیحات}}
[[رده:جعبه‌های اطلاعات]]
</noinclude>

فردوس الأخبار بمأثور الخطاب المخرج علی کتاب الشهاب (کتاب)

2023-06-02T11:16:46Z

Heydari:

{{جعبه اطلاعات مجموعه کتاب
| عنوان پیشین =
| عنوان = فردوس الأخبار
| عنوان پسین = بمأثور الخطاب المخرج علی کتاب الشهاب
| عنوان اصلی =
| تصویر = IM010563.jpg
| اندازه تصویر = 200px
| از مجموعه =
| زبان = عربی
| زبان اصلی =
| تقریری از درس‌های =
| نویسنده = [[شیرویه بن شهردار بن شیرویه دیلمی]]
| نویسندگان =
| تحقیق یا تدوین =
| زیر نظر =
| به کوشش =
| مترجم =
| مترجمان =
| ویراستار =
| ویراستاران =
| موضوع = [[حدیث]]
| مذهب = اهل سنت
| ناشر = دارالکتاب العربی
| به همت =
| وابسته به =
| محل نشر = بیروت، لبنان
| سال نشر = ۱۳۷۹ ش
| تعداد جلد = ۵
| شابک =
| شماره ملی =
}}
'''فردوس الأخبار بمأثور الخطاب المخرج علی کتاب الشهاب'''، مجموعه‌ای پنج جلدی است به زبان عربی که به بررسی سندی [[احادیث]] می‌پردازد. این مجموعه اثر [[شیرویه بن شهردار بن شیرویه دیلمی]] می‌باشد و [[دارالکتاب العربی (ناشر)|انتشارات دارالکتاب العربی]] انتشار آن را به عهده داشته است.

== دربارهٔ کتاب ==
در این مورد اطلاعاتی در دست نیست.

== مباحث جلدهای کتاب ==
در این مورد اطلاعاتی در دست نیست.

== دربارهٔ پدیدآورنده ==
{{پدیدآورنده ساده
| پدیدآورنده کتاب = شیرویه بن شهردار بن شیرویه دیلمی}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

== دریافت متن ==
{{دریافت کتاب
| نورلایب = 66642
| فقاهت = 91390
| فقاهت اهل سنت =
| قائمیه =
| تبیان =
| سایر =
| توضیح سایر =
}}

[[رده:کتاب]]
[[رده:کتاب‌های شیرویه بن شهردار بن شیرویه دیلمی]]
[[رده:آثار شیرویه بن شهردار بن شیرویه دیلمی]]
[[رده:کتاب‌های دارای چکیده]]
[[رده:کتاب‌های دارای فهرست]]
[[رده:کتاب‌های دارای متن دیجیتال]]
[[رده:کتاب‌های دارای متن PDF]]

مناقب الإمام امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب (کتاب)

2023-06-02T11:16:10Z

Heydari:

{{جعبه اطلاعات مجموعه کتاب
| عنوان پیشین =
| عنوان = مناقب الإمام امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب {{ع}}
| عنوان پسین =
| عنوان اصلی =
| تصویر = IM010564.jpg
| اندازه تصویر = 200px
| از مجموعه =
| زبان = عربی
| زبان اصلی =
| تقریری از درس‌های =
| نویسنده = [[محمد بن سلیمان کوفی]]
| نویسندگان =
| تحقیق یا تدوین = [[محمد باقر محمودی]]
| زیر نظر =
| به کوشش =
| مترجم =
| مترجمان =
| ویراستار =
| ویراستاران =
| موضوع = [[اهل بیت]]
| مذهب = شیعه
| ناشر = مجمع إحياء الثقافة الإسلامية
| به همت =
| وابسته به =
| محل نشر = قم، ایران
| سال نشر = ۱۴۱۲ ق
| تعداد جلد = ۳
| شابک = 964-92538-4-x
| شماره ملی = ‭م‌۷۰-۴۴۱۷
}}
'''مناقب الإمام امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب {{ع}}'''، مجموعه‌ای سه جلدی است به زبان عربی که به بررسی سندی [[احادیث]] در فضایل [[امام علی]]{{ع}} می‌پردازد. این مجموعه اثر [[محمد بن سلیمان کوفی]] می‌باشد و [[مجمع إحياء الثقافة الإسلامية (ناشر)|انتشارات مجمع إحياء الثقافة الإسلامية]] انتشار آن را به عهده داشته است.

== دربارهٔ کتاب ==
در معرفی این کتاب آمده است: «نویسنده بیش از سه هزار [[حدیث]] [[مسند]] در [[فضایل امام علی]]{{ع}} نقل کرده است که بسیاری از [[روایات]] آن، احادیثی است که از طریق علمای [[سنی]] نقل شده‌اند و بسیاری از [[رجال]] این [[احادیث]] را رجال [[صحاح شش گانه]] [[اهل سنت]] تشکیل می‌‌دهند. در مواردی برخی از احادیث را از چندین طرق نقل کرده است.

کتاب با روایاتی در [[صفات رسول خدا]]{{صل}} آغاز شده است. در ادامه به ذکر علامات [[نبوت]] پرداخته و نزدیک به شصت روایت در این باره نقل کرده است. آنگاه چندین روایت از [[معاشرت]] و [[خلق و خوی]] [[نیک]] [[رسول خدا]]{{صل}} آورده است.

بخش [[فضایل امیر المؤمنین]]{{ع}} با عنوان «باب ما نزل من القرآن فی علیّ وسائر أهل البیت{{عم}}» آغاز شده و عناوین دیگری همچون [[فضائل امیر المؤمنین]]، أول من أسلم وصلّی، أخوته لرسول الله{{صل}}، أحادیث الوصایة والخلافة، روایت علیّ منّی وأنا منه، حدیث المنزلة، و أولاد [[أمیر المؤمنین]]{{ع}} ذکر شده‌اند که نویسنده در این موضوعات حدود ۶۷۰ روایت نقل کرده است.

بخشی دیگری از کتاب شامل [[فضائل]] فاطمۀ زهراء{{ع}}، فضائل [[حسنین]]{{ع}}، [[فضیلت]] و [[صفات]] [[شیعیان]] و یاد کرد [[ناکثین]]، [[قاسطین]] و [[مارقین]] است.

بخش پایانی کتاب با عنوان «فنون من فضائل أمیر المؤمنین علی بن ابی طالب»{{ع}} شامل ۹۴ [[روایت]] دیگر در [[فضایل]] آن حضرت نقل شده است»

== مباحث جلدهای کتاب ==
در این مورد اطلاعاتی در دست نیست.

== دربارهٔ پدیدآورنده ==
{{پدیدآورنده ساده
| پدیدآورنده کتاب = محمد بن سلیمان کوفی}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

== دریافت متن ==
{{دریافت کتاب
| نورلایب = 22518
| فقاهت = 86900
| فقاهت اهل سنت =
| قائمیه =
| تبیان =
| سایر =
| توضیح سایر =
}}

[[رده:کتاب]]
[[رده:کتاب‌های محمد بن سلیمان کوفی]]
[[رده:آثار محمد بن سلیمان کوفی]]
[[رده:کتاب‌های دارای چکیده]]
[[رده:کتاب‌های دارای فهرست]]
[[رده:کتاب‌های دارای متن دیجیتال]]
[[رده:کتاب‌های دارای متن PDF]]

فضائل الصحابة (کتاب)

2023-06-02T11:15:55Z

Heydari:

{{جعبه اطلاعات مجموعه کتاب
| عنوان پیشین =
| عنوان = فضائل الصحابة
| عنوان پسین =
| عنوان اصلی =
| تصویر = IM010566.jpg
| اندازه تصویر = 200px
| از مجموعه =
| زبان = عربی
| زبان اصلی =
| تقریری از درس‌های =
| نویسنده = [[احمد بن حنبل]]
| نویسندگان =
| تحقیق یا تدوین =
| زیر نظر =
| به کوشش =
| مترجم =
| مترجمان =
| ویراستار =
| ویراستاران =
| موضوع = [[صحابه]]، [[پیامبر خاتم]]
| مذهب = شیعه
| ناشر = مؤسسة الرسالة
| به همت =
| وابسته به =
| محل نشر = بیروت، لبنان
| سال نشر = ۱۴۰۳ ق
| تعداد جلد = ۲
| شابک =
| شماره ملی =
}}
'''فضائل الصحابة'''، مجموعه‌ای دو جلدی است به زبان عربی که به بررسی سندی [[احادیث]] در فضایل [[اصحاب پیامبر خاتم]] می‌پردازد. این مجموعه اثر [[احمد بن حنبل]] می‌باشد و [[مؤسسة الرسالة (ناشر)|انتشارات مؤسسة الرسالة]] انتشار آن را به عهده داشته است.

== دربارهٔ کتاب ==
در معرفی این کتاب آمده است: «متن کتاب مشتمل بر ۱۹۶۲ روایت است». نکته مهم درباره روایات این کتاب این است که این کتاب به‌صورت متعارف تألیف احمد بن حنبل به حساب نمی‌آید، بلکه مجموعه روایاتی است که [[عبدالله بن احمد]] فرزند او از وی روایت کرده است به اضافه روایاتی که از طریق [[ابوبکر بن مالک قطیعی]] از عبدالله روایت کرده است و این دو شخص اخیر علاوه بر مرویاتشان از احمد، روایاتی را از طریق مشایخ خود بر آن افزوده‌اند.

در خصوص آمار روایات آن از مجموع ۱۹۶۲ روایت بر اساس تقسیم‌بندی فوق چنین است:
#روایات عبدالله بن احمد از پدرش احمد بن حنبل: ۹۷۰ روایت؛
#افزوده‌های عبدالله بن احمد از مشایخ خود، به‌غیر‌از پدرش: ۵۲۴ روایت؛
#افزوده‌های ابوبکر قطیعی شاگرد عبدالله از مشایخ خود، به‌غیر‌از عبدالله: ۴۶۸ روایت.
جلد اول کتاب با فضایل خلیفه اول آغاز می‌شود و با ذکر قسمتی از فضایل امیرالمؤمنین علی{{ع}} پایان می‌پذیرد.

جلد دوم با ادامه فضایل [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} شروع می‌شود. در این جلدروایاتی در فضائل [[فاطمه زهرا]]{{س}}، [[حسنین]]{{ع}}، همسران پیامبر{{صل}} و برخی دیگر از صحابه، برخی از اقوام و قبایل همچون [[بنی غفار]] و [[اسلم]]، اهل شام و یمن آمده است. کتاب با روایاتی در فضیلت [[عمرو بن عاص]]، [[معاویه]]، [[عباس بن عبدالمطلب]] و [[عبدالله بن عباس]] به پایان می‌رسد.

هرچند روایات این کتاب از حیث سند گوناگون است، لکن سیره علمای عامه بر این بوده که احادیث این کتاب را اخذ کرده و در کتب خود ذکر کرده‌اند»

== مباحث جلدهای کتاب ==
در این مورد اطلاعاتی در دست نیست.

== دربارهٔ پدیدآورنده ==
{{پدیدآورنده ساده
| پدیدآورنده کتاب = احمد بن حنبل
| فضای نام = پدیدآورنده}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

== دریافت متن ==
{{دریافت کتاب
| نورلایب = 11680
| فقاهت = 42183
| فقاهت اهل سنت =
| قائمیه =
| تبیان =
| سایر =
| توضیح سایر =
}}

[[رده:کتاب]]
[[رده:کتاب‌های احمد بن حنبل]]
[[رده:آثار احمد بن حنبل]]
[[رده:کتاب‌های دارای چکیده]]
[[رده:کتاب‌های دارای فهرست]]
[[رده:کتاب‌های دارای متن دیجیتال]]
[[رده:کتاب‌های دارای متن PDF]]

امامت‌پدیا:فهرست مربیان

2023-05-29T14:19:46Z

Heydari:

* [[کاربر:Admin]]|مربی
* [[کاربر:Heydari]]|مربی

الگو:صفحهٔ اصلی/مدخل‌های پیشنهادی

2023-05-25T16:33:16Z

Heydari:

* [[امام صادق علیه‌السلام]]
* [[عصمت پیامبر خاتم]]
* [[عبدالعظیم حسنی]]
* [[عصمت امام]]
* [[امام علی علیه‌السلام]]
* [[امام حسن مجتبی علیه‌السلام]]
* [[حضرت خدیجه]] (س)
* [[قرآن]]
* [[امام مهدی علیه‌السلام]]
* [[امام سجاد علیه‌السلام]]
* [[امام حسین علیه‌السلام]]
* [[امام کاظم علیه‌السلام]]

مهمید

2023-05-17T16:42:42Z

Heydari: جایگزینی متن - '{{پایان پرسش وابسته}}↵↵{{پرسمان' به '{{پایان پرسش وابسته}} == پرسش‌های وابسته == {{پرسمان'

{{مهدویت}}
<div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">این مدخل مرتبط با مباحث پیرامون [[امام مهدی]] {{ع}} است</div>
<div style="background-color: rgb(206,242, 299); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">در این باره، تعداد بسیاری از پرسش‌های عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل '''[[امام مهدی (پرسش)]]''' قابل دسترسی خواهند بود.</div>

== مقدمه ==
مهمید نام [[امام زمان]] {{ع}} در [[انجیل]] است<ref>[[عباس حیدرزاده|حیدرزاده، عباس]]، [[فرهنگنامه آخرالزمان (کتاب)|فرهنگنامه آخرالزمان]]، ص ۹۶.</ref>.

== پرسش مستقیم ==
{{پرسش وابسته}}
* [[نام امام مهدی در کتاب‌ها و ملل گوناگون چیست؟ (پرسش)]]
{{پایان پرسش وابسته}}

== پرسش‌های وابسته ==
{{پرسمان محمد}}

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:13681151.jpg|22px]] [[عباس حیدرزاده|حیدرزاده، عباس]]، [[فرهنگنامه آخرالزمان (کتاب)|'''فرهنگنامه آخرالزمان''']].
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:امام مهدی]]
[[رده:مدخل فرهنگنامه آخرالزمان]]

اثبات وجود امام مهدی در معارف مهدویت

2023-05-17T16:40:06Z

Heydari: جایگزینی متن - '{{پایان پرسش وابسته}}↵↵{{پرسمان' به '{{پایان پرسش وابسته}} == پرسش‌های وابسته == {{پرسمان'

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = اثبات وجود امام مهدی
| عنوان مدخل = اثبات وجود امام مهدی
| مداخل مرتبط = [[اثبات وجود امام مهدی در تاریخ اسلامی]] - [[اثبات وجود امام مهدی در کلام اسلامی]] - [[اثبات وجود امام مهدی در معارف مهدویت]]
| پرسش مرتبط = امام مهدی (پرسش)
}}

== مقدمه ==
ما معتقدیم که سرانجام، [[اداره]] امور [[جهان]] در قبضه [[باکفایت]] [[صالح‌ترین]] افراد [[بشر]] قرار خواهد گرفت و او [[جهان]] را از [[تاریکی]]، [[فقر]]، [[جهل]] و [[ظلم]] رهایی می‌بخشد، و [[حکومت واحد جهانی]] را بر اساس [[مساوات]] و [[عدالت]] [[استوار]] می‌سازد. علی‌رغم اتفاق‌نظر در اصل "[[مصلح]]" و "[[منجی]]"، لکن در مصداق و تطبیق آن [[اختلاف]] دارند. [[روایات]] [[نقل]] شده درباره [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}} و بحث از [[نوّاب خاص]] آن [[حضرت]] که در طول هفتاد سال، واسطه میان [[شیعیان]] و [[حضرت]] بوده‌اند، این [[اعتقاد]] را از محدوده "ذهن" به دنیای "واقعیات" می‌آورد. یعنی او یک [[حقیقت]] فرضی و خیالی نیست بلکه یک موجود واقعی است. بنابراین موضوع [[مهدی]]، نه [[اندیشه]] [[چشم‌به‌راه]] نشستن کسی است که باید زاده شود و نه [[پیشگویی]] است که باید در [[انتظار]] مصداقش ماند. بلکه واقعیت [[استوار]] و فرد مشخصی است که در میان ما زندگی می‌کند، ما را می‌بیند و ما نیز او را می‌بینیم و در [[اندوه]] و شادی‌هامان شریک است. [[احادیث]] و نیز [[تاریخ]] [[غیبت صغری]]، این [[باور]] را در [[جان]] ما زنده می‌کند که مصداق آن [[مصلح]] و [[مهدی منتظر]]، کسی جز "[[محمد]]" [[امام دوازدهم]] [[شیعیان]] و پسر [[امام حسن عسکری]] {{ع}} نیست؛ که وجودش به تجربه تاریخی ثابت شده است.

[[آیت الله]] [[سید محمد باقر صدر]] می‌نویسد: [[اعتقاد]] به [[امام مهدی]] {{ع}} به‌عنوان یک [[قائد]] [[منتظر]] که [[جهان]] را به یک صورت [[برتر]] متحوّل می‌سازد، از [[اخبار]] [[پیامبر خاتم|پیامبر اکرم]] {{صل}} عموما و از [[احادیث]] [[ائمه]] [[اهل البیت]] {{عم}} خصوصا سرچشمه گرفته است، و در [[نصوص]] بسیاری مورد تأیید و تأکید واقع شده، به‌طوری که اصلا مطلب قابل [[تردید]] نیست. در مجموع [[اخبار]] و احادیثی که در مورد [[امامت]] [[مهدی]] {{ع}} و [[غیبت]] و [[ظهور]] و [[اصلاح]] [[آینده جهان]] و خصوصیات شخصی او از طریق [[سنّی]] و [[شیعه]] وارد شده است، تمام آنها نزدیک به شش هزار [[حدیث]] است و در مورد هیچ‌یک از موضوعات مسلّم و غیرقابل‌تردید اسلامی، این اندازه [[حدیث]] و [[روایت]] وارد نشده است<ref>بحث حول المهدی، محمد باقر صدر، ص ۷۲-۶۳. </ref>.

گذشته از قطعی بودن موضوع [[مهدی موعود]] {{ع}} از دیدگاه مدارک متقن اسلامی، اختصاص داشتن این [[شخصیت والا]] به [[امام دوازدهم]] [[شیعه]]، و پسر [[امام حسن عسکری]] {{ع}}، [[دلایل]] محکم و روشنی دارد که تمام آن [[دلایل]] را ممکن است در دو [[دلیل]] خلاصه کنیم:

# '''[[دلیل اسلامی]]''': [[مهدی]] {{ع}} در صدها روایتی که از [[پیامبر خاتم|پیغمبر اکرم]] {{صل}} و از [[ائمه]] {{عم}} [[نقل]] شده، متمثّل است. روایاتی که [[مهدی]] {{ع}} را به [[اهل بیت]] {{عم}}، نواده [[فاطمه زهرا]] {{عم}}، ذرّیه [[امام حسین]] {{ع}}، و [[فرزند]] نهم آن [[حضرت]] نسبت داده است، و نیز آن سلسله از احادیثی که دلالت می‌کنند که [[جانشینان]] [[پیامبر]] {{صل}} دوازده نفرند، تمام این [[احادیث]]، آن [[فکر]] و [[عقیده]] عمومی [[مهدی]] {{ع}} را محدود می‌کنند و آن موضوع [[فکری]] کلّی را در [[امام دوازدهم]] از [[ائمه]] {{عم}} مشخص می‌سازند. این [[حدیث نبوی]] شریف به این مضمون که "[[امامان]] پس از من یا [[خلفاء]] بعد از من، دوازده نفرند" با عبارات مختلف در بیش از دویست و هفتاد [[روایت]] از [[پیامبر خاتم|رسول اکرم]] {{صل}} [[نقل]] شده، که در [[حدیث]] [[سنی]] و [[شیعه]] مانند: [[صحیح بخاری]]، [[صحیح مسلم]]، [[صحیح ترمذی]] و [[سنن]] ابن [[داوود]] و [[مسند احمد حنبل]] و [[مستدرک الصحیحین]] [[حاکم نیشابوری]] [[نقل]] شده است. در حالی که [[بخاری]] در زمان [[امام جواد]] و [[امام هادی]] و [[امام عسکری]] {{عم}} می‌زیسته و کتاب [[صحیح بخاری]] را در آن زمان نوشته است که هنوز [[امامان]] به دوازده نرسیده بود. این خود دلالت می‌کند که این [[حدیث]] پیش از آنکه [[فکر]] و [[عقیده]] دوازده‌امامی در مغزها تکمیل شود، از [[پیامبر خاتم|رسول اکرم]] {{صل}} صادر شده است و جای [[تردید]] در این [[احادیث]] باقی نمی‌ماند. [[ایمان]] و [[عقیده]] [[شیعه]] دوازده‌امامی که می‌گوید: [[جانشینان پیامبر]] {{صل}} از [[امام علی|علی]] {{ع}} شروع شده و به [[امام مهدی|مهدی]] {{ع}} ختم می‌شود، قابل تطبیق با [[احادیث]] شریف [[نبوی]] است.
# '''[[دلیل علمی]]''': [[دلیل علمی]] آن، تجربه‌ای است که [[شیعیان]] در طی هفتاد سال دوران [[غیبت صغری]] آموختند. از واقعه مسلّم [[تاریخ]] [[امام مهدی|مهدی]] {{ع}} در [[دوران غیبت صغری]]، این نتیجه گرفته می‌شود که آن [[حضرت]]، بزرگ حقیقتی بود که [[ملّت]] [[شیعه]] مدّت هفتاد سال در تحت [[رهبری]] مستقیم وی زندگی کرده‌اند و با [[نمایندگان]] ویژه وی سروکار داشته‌اند، و در طول این هفتاد سال، کوچک‌ترین حادثه و جریانی پیش نیامد که [[باور]] و [[اعتقاد]] در آنان را نسبت به وجود و [[حقیقت]] امام‌شان متزلزل کند. نکته قابل‌توجه دیگر این است که تمام نامه‌هایی که به وسیله یکایک این چهار نفر از [[امام]] {{ع}} به دست [[مردم]] می‌رسید، همه یک خط‍‌ داشت و از نظر روش انشاء یکسان بود؛ بنابراین، در پس پرده، یک [[حقیقت]] ثابت و محقّق و یک موجود اصیلی وجود داشته است. محال است یک چنین جریانی [[دروغ]] باشد و در طی این هفتاد سال برای مردمی که آن را به‌عنوان یک [[حقیقت]] ثابت پذیرفته‌اند [[کشف]] نشود؛ بلکه [[اطمینان]] و [[باور]] آنان به این [[حقیقت]] ثابت، بیشتر و شدیدتر می‌گردد.

پس نتیجه می‌گیریم که تحلیل [[غیبت]] صغرای [[امام]] {{ع}} می‌تواند به صورت یک [[دلیل علمی]]، واقعیت و ثبوت و وجود [[امام مهدی]] {{ع}} و ولادت و زندگی و [[غیبت]] او را ثابت کند<ref>بحث حول المهدی، محمد باقر صدر، ص ۷۲-۶۳. </ref><ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[موعودنامه (کتاب)|موعودنامه]]، ص۱۰۹-۱۱۱.</ref>.

چگونه می‌شود اثبات کرد که [[مهدی]] واقعا در [[تاریخ]] وجود داشته است‌؟ شاید شرایط‍‌ خاص روحی-روانی این [[باور]] را در ذهن [[مردم]] جا انداخته باشد؟ این اصل که [[مهدی]] [[رهبر موعود]] و [[منجی]] عالم [[بشریت]] است به صورت عام در [[احادیث]] [[نبوی]]، و به صورت خاص در [[روایات]] [[ائمه]] [[اهل بیت]] {{عم}} آمده است. در این [[روایات]] مسأله به‌گونه‌ای مورد تأکید قرار گرفته که جای هیچ‌گونه شکی باقی نمی‌گذارد و چهار صد [[حدیث]] فقط‍‌ از طریق [[اهل سنت]] شمارش شده که به ضمیمه [[روایات]] [[شیعه]] به بیش از شش هزار [[روایت]] می‌رسد؛ و چنین آماری بسیار بالاست. در مورد خیلی از مسائل بدیهی [[اسلام]] که [[مسلمانان]] به آن معتقدند، این‌همه [[روایت]] وارد نشده است.

اما تجسم این [[اندیشه]] در وجود [[امام دوازدهم]] {{ع}} هم [[دلایل]] کافی دارد که کاملا اقناع‌کننده است. این [[دلایل]] را می‌توان در دو [[دلیل نقلی]] و علمی، خلاصه کرد: [[دلیل نقلی]]، وجود [[امام موعود]] را اثبات می‌کند و [[دلیل علمی]]، ثابت می‌کند که [[مهدی]] یک اسطوره و یک فرضیه نیست، بلکه حقیقتی است که وجود او در [[تاریخ]] لمس شده است.

== دلیل نقلی ==
صدها [[روایت]] و [[حدیث]] از [[پیامبر خاتم|پیامبر اکرم]] {{صل}} و [[ائمه]] [[اهل بیت]] {{عم}} رسیده است که می‌گوید [[مهدی موعود]] دارای این خصوصیات است: از [[اهل بیت]] است، از [[فرزندان]] [[فاطمه]] است، از نسل [[حسین]] و نهمین [[فرزند]] آن حضرت است. و روایاتی که می‌گوید [[جانشینان]] [[پیامبر خاتم|پیامبر]] {{صل}} [[دوازده نفر]] هستند.

این [[روایات]]، [[مهدی موعود]] را در شخص [[امام دوازدهم]]، منحصر و متعین می‌کند و با اینکه [[ائمه]] {{عم}} برای حفظ‍‌ آن [[حضرت]] از [[ترور]] و [[قتل]] سعی داشتند مسأله در سطح عمومی مطرح نشود، درعین‌حال [[روایات]] زیادی در این زمینه وارد شده است. البته زیادی [[روایت]] به تنهایی نمی‌تواند [[مقبولیت]] آن را برساند، بلکه در اینجا قرینه و [[گواه]] خاصی وجود دارد که [[دلیل]] بر صحت این [[روایات]] است. در [[حدیث شریف]] [[نبوی]]، سخن از [[امامان]]، [[جانشینان]]، [[امیران]] و سخن از [[دوازده تن]] آمده است. متن [[احادیث]] مختلف است؛ در بعضی [[دوازده امام]] و در بعضی [[دوازده خلیفه]] و در بعضی دیگر دوازده [[امیر]]، ذکر شده است. بعضی از مؤلفان، این [[احادیث]] را بیش از دویست و هفتاد شمارش کرده‌اند که همگی از کتاب‌های معتبر [[شیعه]] و [[سنی]] از قبیل [[صحیح بخاری]]، [[صحیح مسلم]]، [[سنن ترمذی]]، [[سنن ابوداوود]]، [[مسند احمد]] و [[مستدرک حاکم]] [[نقل]] شده است.

== دلیل علمی ==
[[دلیل علمی]] تجربه است، تجربه‌ای که مدت زمان هفتاد سال گروهی از [[مردم]] با آن زندگی کردند؛ یعنی "[[غیبت صغری]]". [[غیبت صغری]] برگزار شد تا [[مردم]] به تدریج با [[غیبت]] خو بگیرند و خود را براساس آن بسازند. [[امام]] از دیده‌ها پنهان بود ولی از طریق [[وکیلان]] و [[یاران]] مورد وثوق ([[نواب اربعه]]) با [[مردم]] ارتباط‍‌ داشت. در این مدت، چهار تن از [[پاک‌ترین]] و [[باتقواترین]] [[مؤمنان]]، [[نیابت]] و [[جانشینی]] آن [[حضرت]] را برعهده داشتند و در مدت هفتاد سال واسطه میان او و [[مردم]] بوده‌اند و هیچ‌کس در هیچ زمینه‌ای خطایی از آنان ندیده و نشنیده است.

آیا تصور می‌کنید امکان داشته باشد یک [[دروغ]]، هفتاد سال دوام بیاورد و چهار نفر با هماهنگی کامل و یک‌صدا، یک نقش را بازی کنند؟ آنان با [[رفتار]] صمیمانه خود چنان در [[مردم]] ایجاد [[اطمینان]] کرده بودند که همه به گفتار و کردار آنان [[ایمان]] داشتند. آیا می‌شود این چهار تن به گونه‌ای نقش بازی کنند که هیچ‌کس به [[حقیقت]] پی [[نبرد]] در حالی که این افراد هیچ رابطه خاصی با هم نداشته‌اند تا بگوییم در این قضیه تبانی کرده بودند. از قدیم گفته‌اند: طناب [[دروغ]]، کوتاه است. امکان ندارد یک [[دروغ]] بتواند بدین شکل دوام بیاورد و در تمام این مدت و با همه بده و بستان‌ها و روابط‍‌ مختلف موضوع [[کشف]] نگردد و همه به درستی آن [[ایمان]] داشته باشند. بدین‌سان در می‌یابیم که پدیده [[غیبت صغری]] می‌تواند به‌عنوان یک آزموده علمی، [[دلیل]] بر واقعیت خارجی یک موضوع باشد و آن وجود، زندگی و سپس [[غیبت]] [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}} است. آن [[حضرت]] پس از [[غیبت صغری]]، خود اعلان کرده است که در پرده [[غیبت کبری]] خواهد رفت و از نظرها پنهان خواهد گشت و هیچ‌کس او را نخواهد دید<ref>نشریه موعود، شماره ۱۴، ص ۸۰ (مقاله شهید سید محمد باقر صدر). </ref><ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[موعودنامه (کتاب)|موعودنامه]]، ص۷۰.</ref>.

== پرسش مستقیم ==
{{پرسش وابسته}}
* [[دلایل وجود امام مهدی چیست؟ (پرسش)]]
{{پایان پرسش وابسته}}

== پرسش‌های وابسته ==
{{پرسمان ضرورت وجود امام مهدی}}

== جستارهای وابسته ==
{{مدخل وابسته}}
* [[آرماگدون]]
* [[بحران معنویت]]
* [[پارکلیت]]
* [[جیش الغضب]]
* [[حکومت امام زمان]] {{ع}}
* [[خروج جنبنده‌ای از زمین]]
* [[خروج سفیانی]]
* [[خروج منبعث سوم]]
* [[رجعت]]
* [[رویارویی امام مهدی]] {{ع}} با جاهلان
* [[سوشیانس]]
* [[سوشینت]]
* [[صلح و آرامش پایدار|صلح و آرامش پایدار در سرتاسر جهان]]
* [[ظهور امام مهدی]] {{ع}}
* [[ظهور دجال]]
* [[ظهور منجی|ظهور منجی بزرگ بشر]]
* [[فارقلیط]]
* [[ماشیح]]
* [[موعودباوری]]
* [[میتریا]]
* [[ندای آسمانی]]
* [[نزول عیسی]] {{ع}}
* [[نشانه‌های آخر الزمان|نشانه‌ها و رخدادهای مهم آخر الزمان]]
* [[نشانه‌های ظهور]]
* [[وقوع اختلاف‌ها و درگیری‌های بسیار]]
* [[وقوع مصائب]]
* [[هجوم یأجوج و مأجوج]]
* [[هوشیدر]]
* [[هوشیدرماه]]
* [[ابدال]]
* [[ابر رام]]
* [[ابر سخت]]
* [[ابراهیم بن ادریس]]
* [[ابراهیم بن محمد تبریزی]]
* [[ابراهیم بن محمد همدانی]]
* [[ابراهیم بن مهزیار اهوازی]]
* [[ابروهای حضرت]]
* [[ابقع]]
* [[ابن ابی العزاقر]]
* [[ابن ابی زینب]]
* [[ابن الحسین]]
* [[ابن انباری]]
* [[ابن بابویه]]
* [[ابن جنید]]
* [[ابن حسام]]
* [[ابن حوشب]]
* [[ابن خلدون]]
* [[ابن شاذان]]
* [[ابن متیل]]
* [[ابن مغازلی]]
* [[ابن یمین]]
* [[ابو ابراهیم]]
* [[ابو اسحاق ابو عبیده ثقفی]]
* [[ابو الادیان]]
* [[ابو الحسن]]
* [[ابو الدنیا]]
* [[ابو العنبس]]
* [[ابو القاسم حسن بن احمد]]
* [[ابو القاسم]]
* [[ابو بکر بغدادی]]
* [[ابو جعفر]]
* [[ابو حامد عمران بن مفلس]]
* [[ابو دجانه انصاری]]
* [[ابو دلف کاتب]]
* [[ابو سهل نوبختی]]
* [[ابو صالح]]
* [[ابو عبد الله بزوفری]]
* [[ابو عبد الله]]
* [[ابو علی حجدر]]
* [[ابو غالب]]
* [[ابو محمد حسین بن ابراهیم]]
* [[ابو محمد]]
* [[ابو هاشم جعفری]]
* [[اثبات الوصیه]]
* [[اثبات امامت حضرت]]
* [[اثبات وجود مهدی]]
* [[اثنی عشری]]
* [[احبشیه]]
* [[احجار الزیت]]
* [[احسان]]
* [[احکام جدید]]
* [[احمد الکاتب]]
* [[احمد امین مصری]]
* [[احمد بن ابراهیم]]
* [[احمد بن اسحاق اشعری]]
* [[احمد بن عبد الله هاشمی]]
* [[احمد بن محمد زجورجی]]
* [[احمد بن هلال]]
* [[احمد]]
* [[احمدیه]]
* [[احیای سنت محمدی]]
* [[اخباریه]]
* [[اخلاق حضرت]]
* [[اخنس]]
* [[اخیار]]
* [[ادعای ارتباط با حضرت]]
* [[ادعای مهدویت]]
* [[ادعای نیابت]]
* [[ادعیه امام زمان]]
* [[اذاعه]]
* [[اذن سامعه]]
* [[اربعینیات درباره حضرت]]
* [[ارتباط با حضرت]]
* [[ارشاد]]
* [[ارمینیه]]
* [[ارنون]]
* [[ازد]]
* [[ازدواج حضرت]]
* [[اسامی حضرت در کتب ادیان]]
* [[اسب حضرت]]
* [[استخاره امام زمان]]
* [[استخلاف]]
* [[استضعاف]]
* [[استغاثه به حضرت مهدی]]
* [[استکبار جهانی و مهدی‌باوری]]
* [[اسحاق احمر]]
* [[اسحاق بن اسماعیل]]
* [[اسحاق بن یعقوب]]
* [[اسدی]]
* [[اسراء]]
* [[اسرافیل]]
* [[اسکافی]]
* [[اسم اصلی حضرت]]
* [[اسم حضرت]]
* [[اسماعیل بن جعفر الصادق]]
* [[اسماعیل بن صادق]]
* [[اسماعیل بن علی]]
* [[اسماعیل بن موسی بن جعفر]]
* [[اسماعیلیه]]
* [[اشتراط الساعه]]
* [[اشعیا]]
* [[اصحاب]] [[حضرت]]
* [[اصحاب طالوت]]
* [[اصحاب کهف]]
* اصل
* [[اصهب]]
* [[اعاجم]]
* [[اعتقاد به منجی]]
* [[اعتقاد به مهدی]]
* [[اعلام الوری]]
* [[اعلام ظهور]]
* [[اعیان الشیعه]]
* [[افضل الاعمال]]
* [[افیق]]
* [[اقامتگاه حضرت]]
* [[اقتصاد در عصر ظهور]]
* [[اقلیت‌ها در حکومت حضرت]]
* [[البیعه لله]]
* [[الر]]
* [[الغیبه]]
* [[الفصول العشره فی الغیبه]]
* [[المهدی]]
* [[الواح موسی]]
* [[الیاس]]
* [[ام ایمن]]
* [[ام خالد]]
* [[ام محمد]]
* [[امام زمان]]
* [[امام مهدی]] {{ع}}
* [[امامیه]]
* [[امان زمین]]
* [[امت امت]]
* [[امت معدوده]]
* [[امر به منکر]]
* [[امر ناگهانی]]
* [[امکان رجعت]]
* [[امن یجیب]]
* [[امنیت پس از ظهور]]
* [[امنیت پیش از ظهور]]
* [[امیر الامره]]
* [[امیر المؤمنین]]
* [[انا انزلنا]]
* [[انتظار در مسیحیت]]
* [[انتظار فرج]]
* [[انتظار مثبت]]
* [[انتظار منفی]]
* [[انتظار و بهداشت روان]]
* [[انتظار و صهیونیسم]]
* [[انتظار]]
* [[انجیل و بشارت موعود]]
* [[اندام حضرت]]
* انصار حضرت
* [[انطاکیه]]
* [[انکار حضرت]]
* [[انگشتر سلیمان]]
* [[انگشتری حضرت]]
* [[انوری]]
* [[اوپانیشاد]]
* [[اوتاد]]
* [[اوقات مخصوص حضرت]]
* [[اوقات و حالات دعا برای حضرت]]
* [[اوقیدمو]]
* [[اولین برنامه حضرت]]
* [[اولین پرچم]]
* [[اولین جنگ حضرت]]
* [[اولین خطبه حضرت]]
* [[اولین دادگاه پس از ظهور]]
* [[اولین رجعت‌کننده]]
* [[اولین سپاه حضرت]]
* [[اولین کشتار]]
* [[اولین مدعی نیابت]]
* [[اولین نایب خاص]]
* [[اهداف نیابت]]
* [[اهل سنت و مهدی]]
* [[اهل کتاب]]
* [[اهلی شیرازی]]
* [[ایام الله]]
* [[ایدی]]
* [[ایرانیان]]
* [[ایزدشناس]]
* [[ایزدنشان]]
* [[ایستاده]]
* [[ایلیا]]
* [[ایوب بن نوح]]
* [[آتش و دود]]
* [[آثار انتظار]]
* [[آثار حضرت]]
* [[آثار دعای فرج]]
* [[آثار ظهور]]
* [[آخر الزمان]]
* [[آخرین دولت]]
* [[آخرین دیدار عمومی حضرت]]
* [[آداب ملاقات با حضرت]]
* [[آدینه]]
* [[آرماگدون]]
* [[آزمون غیبت]]
* [[آزمون یاران حضرت]]
* [[آس]]
* [[آسیب‌شناسی تربیتی مهدویت]]
* [[آشوب‌های جهانی]]
* [[آل اعین]]
* [[آمادگی برای غیبت]]
* [[آینده جهان و نظریه‌پردازان]]
* [[آیین جدید]]
* [[باب الله]]
* [[باب غیبت]]
* [[باب لد]]
* باب
* [[بابا فغانی شیرازی]]
* [[بابیه]]
* [[باد زرد]]
* [[باد سرخ]]
* [[باد سیاه]]
* [[باران بی‌موقع]]
* [[باران‌های فراوان]]
* [[بازرگانی در عصر ظهور]]
* [[بازوی حضرت]]
* [[باسط]]
* [[باسک]]
* [[باقریه]]
* [[باقطانی]]
* [[بانوی کنیزان]]
* [[باهله]]
* [[بتریه]]
* [[بحر العلوم]]
* [[بخش دوم:برشمردن دعاها و زیارات مربوط به امام عصر]]
* [[بخشش حضرت]]
* [[بداء]]
* [[بدر]]
* [[براق]]
* [[برکت در عصر ظهور]]
* [[برهان الله]]
* [[برهان]]
* [[بشر بن سلیمان]]
* [[بشقاب‌ پرنده]]
* [[بشیریه]]
* [[بصره]]
* [[بطن ارزق]]
* [[بغداد]]
* [[بغوطه]]
* [[بقیه الانبیاء]]
* [[بقیه الله]]
* [[بکمینابدو]]
* [[بلد الامین]]
* [[بنده یزدان]]
* [[بنی اصفر]]
* [[بنی شیبه]]
* [[بنی ضبه]]
* [[بنی قنطوره]]
* [[بنی هاشم]]
* [[بنیان‌گذار بهائیت]]
* [[بواسیر]]
* [[بهاییه]]
* [[بهداشت در عصر ظهور]]
* [[بهرام]]
* [[بیت الحمد]]
* [[بیت المقدس]]
* [[بیداء]]
* [[بیر معطله]]
* [[بیعت]]
* [[بی‌نیازی در عصر ظهور]]
* [[بیوح]]
* [[پاتیکل]]
* [[پایان تاریخ]]
* [[پایان حکومت امام مهدی]]
* پدر حضرت
* [[پرچم پیامبر]]
* [[پرچم پیش از قیام]]
* [[پرچم زرد]]
* [[پرچم سبز]]
* [[پرچم سفید]]
* [[پرچم سیاه]]
* [[پرچم قیام]]
* [[پرچم هدایت]]
* [[پروژه بولیمود]]
* [[پرویز]]
* [[پسر انسان]]
* [[پنج سالگی حضرت]]
* [[پیراهن حضرت ادم]]
* [[پیراهن حضرت]]
* [[پیروان ادیان]]
* [[پیشانی حضرت]]
* [[پیشگویی ارماگدون]]
* [[پیشگویی غیبت]]
* [[پیشگویی ولادت حضرت]]
* [[پیشگویی‌های کتاب مقدس]]
* [[پیشگویی‌های نوستر اداموس]]
* [[پیشگویی‌های واقع شده]]
* [[تابوت سکینه]]
* [[تابوت موسی]]
* [[تادیب]]
* [[تالی کتاب الله]]
* [[تالی]]
* [[تالیف قلوب]]
* [[تأیید]]
* [[تجدید دین]]
* [[تخت سلیمان]]
* [[تخریب مساجد]]
* [[تخریب مسجد الاقصی]]
* [[تداوم امامت]]
* [[تذکره]]
* [[تردید در حضرت]]
* [[ترس حضرت]]
* [[ترس]]
* [[تسبیح حضرت]]
* [[تشرف]]
* [[تقیه]]
* [[تکریم اماکن منسوب به حضرت]]
* [[تکریم ایمه از حضرت]]
* [[تکریم پیامبر از حضرت]]
* [[تکریم نام حضرت]]
* [[تمارین]]
* تمام
* [[تمنیحا]]
* [[تناثر نجوم]]
* [[تورات و بشارت موعود]]
* [[توسل به حضرت]]
* [[توقیت]]
* [[توقیع ابتدایی]]
* [[توقیع اسحاق بن یعقوب]]
* [[توقیع]]
* [[تهران در اخر الزمان]]
* [[ثایر]]
* [[ثویه]]
* [[جابر]]
* [[جابلسا]]
* [[جابلقا]]
* [[جابیه]]
* [[جارودیه]]
* [[جاماسب‌نامه]]
* [[جامعه]]
* [[جاموس]]
* [[جبرییل]]
* [[جبیر بن خابور]]
* [[جده]]
* [[جذام]]
* [[جزیره خضراء]]
* [[جزیه]]
* [[جعفر کذاب]]
* [[جعفر]]
* [[جعفریه]]
* [[جفر]]
* [[جمادی]]
* [[جمعه]]
* [[جمکران]]
* [[جموداندیشان]]
* [[جن]]
* جنب
* [[جنگ و کشتار]]
* [[جوار الکنس]]
* [[جوانان]]
* [[جویای تبریزی]]
* [[جهان‌گشایی امام]]
* [[جهانی‌سازی حضرت]]
* [[جهینه]]
* [[جیحون]]
* [[جیش الغضب]]
* [[چراغ مخفی]]
* [[چشمان حضرت]]
* [[چهارمین نایب خاص]]
* [[چهره‌شناسی حضرت]]
* [[چهل روز قبل از قیامت]]
* چهل
* [[چهل‌روزگی حضرت]]
* [[حاجز بن یزید]]
* [[حارث بن حارث]]
* [[حاشر]]
* [[حافظ شیرازی]]
* [[حبابه والبیه]]
* [[حبه]]
* [[حج در اخر الزمان]]
* [[حج کردن به نیابت حضرت]]
* [[حج و مهدی]]
* [[حجاب]]
* [[حجاز]]
* [[حجت پنهان]]
* [[حجت ظاهر]]
* [[حجت]]
* [[حجتیه]]
* [[حجر الاسود]]
* [[حجه الله]]
* [[حجی نبی]]
* [[حدیثه]]
* [[حذیفه بن یمان]]
* [[حرب و قیس]]
* [[حرز حضرت]]
* [[حرستا]]
* [[حزقیال نبی]]
* [[حزین لاهیجی]]
* [[حسن بن حسین عسکری]]
* [[حسن بن علی وجناء]]
* [[حسن بن قاسم بن علا]]
* [[حسن بن مثله]]
* [[حسن بن محبوب]]
* [[حسن خالص]]
* [[حسین بن الحسن العلوی]]
* [[حسین بن روح]]
* [[حسین و مهدی]]
* [[حصینه]]
* [[حضرت شوونیه]]
* [[حق]]
* [[حقوق حضرت بر شیعیان]]
* [[حکم داوود]]
* [[حکومت اسلامی در غیبت کبری]]
* [[حکومت واحد جهانی]]
* [[حکیمه]]
* [[حلاج]]
* [[حمد و حامد]]
* [[حملاها]]
* [[حمیری قمی]]
* [[حیره]]
* [[خاتم الایمه]]
* [[خاتم الایمه]]
* [[خازن]]
* [[خاقانی]]
* [[خاک‌سپاری حضرت]]
* [[خال حضرت]]
* [[خاندان نوبختی]]
* [[خبر ولادت حضرت]]
* [[ختم وصایت]]
* [[ختنه]]
* [[خجسته]]
* [[خداشناس]]
* [[خدمت به حضرت]]
* [[خراسان]]
* [[خروج دجال]]
* [[خروج سفیانی]]
* [[خروج یاجوج و ماجوج]]
* [[خروج یمنی]]
* [[خزیمه]]
* [[خسرو]]
* [[خسف بیداء]]
* [[خسف]]
* [[خسوف و کسوف]]
* [[خشک شدن نیل]]
* [[خضر]]
* [[خطبه امام سجاد]]
* [[خطبه‌های حضرت]]
* [[خلف صالح]]
* [[خلفای دوران غیبت صغری]]
* [[خلفای عباسی]]
* [[خلوت حضرت]]
* [[خلیفه الاتقیاء]]
* [[خلیفه الله]]
* [[خلیل]]
* [[خماهن]]
* [[خمط]]
* [[خنس]]
* [[خواب مخزومی]]
* [[خواجوی کرمانی]]
* [[خورشید پشت ابر]]
* [[خورشید و ماه]]
* [[خون‌خواهی حسین]]
* [[خیر الفوارس]]
* [[دابه الارض]]
* [[دادتگ]]
* [[داعی]]
* [[دام‌پروری در عصر ظهور]]
* [[دانش حضرت]]
* [[دانش در عصر ظهور]]
* [[دانشمندان اخر الزمان]]
* [[دانیال]]
* [[داوری حضرت]]
* [[دجال]]
* [[دروازه اصطخر]]
* [[دروزی]]
* [[دریاچه طبریه]]
* [[دزدان کعبه]]
* [[دست بر سر گذاردن]]
* [[دست حضرت]]
* [[دشواری انتظار]]
* [[دعا برای امام زمان]]
* [[دعا برای سلامتی حضرت]]
* [[دعا برای فرج]]
* [[دعاهایی که در ارتباط غیرمستقیم با حضرت است]]
* [[دعاهایی که در مورد خود حضرت است]]
* [[دعای افتتاح]]
* [[دعای جدید]]
* [[دعای حضرت برای شیعیان]]
* [[دعای حضرت مهدی]]
* [[دعای سمات]]
* [[دعای صلوات]]
* [[دعای عبرات]]
* [[دعای عهد]]
* [[دعای غریق]]
* [[دعای غیبت]]
* [[دعای فرج]]
* [[دعای قنوت]]
* [[دعای ندبه]]
* [[دعای نور]]
* [[دعبل خزاعی]]
* [[دلدل]]
* [[دمنسیان]]
* [[دندان حضرت]]
* [[دو خون]]
* دو [[غیبت]]
* [[دوازده امام]]
* [[دوران حیرت]]
* [[دوشنبه]]
* [[دولت کریمه]]
* [[دومین نایب خاص]]
* دید
* [[دین اینده جهان]]
* [[دین جدید]]
* [[دین‌داری در عصر غیبت]]
* [[دین‌فروشی]]
* [[ذو السویقتین]]
* [[ذو الفقار]]
* [[ذو القرنین]]
* [[ذی حجه]]
* [[ذی طوی]]
* [[ذی قعده]]
* [[راحت‌طلبان]]
* [[راضی بالله]]
* [[راویان احادیث مهدی از اهل سنت]]
* [[راویان احادیث مهدی از صحابه]]
* [[راه اثبات نیابت]]
* [[راهنما]]
* [[رایقه]]
* [[رب الارض]]
* [[ربا]]
* [[ربیع]]
* [[رجب]]
* [[رجعت امامان]]
* [[رجعت پیامبران]]
* [[رجعت در ادعیه و زیارات]]
* [[رجعت در امت‌های پیشین]]
* [[رجعت در روایات]]
* [[رجعت در قران]]
* [[رجعت زنان]]
* [[رجعت و اندیشمندان]]
* [[رجعت]]
* [[رجعت‌کنندگان]]
* [[رجل]]
* [[رحبه]]
* [[رشوه]]
* [[رشیق]]
* [[رضوی]]
* [[رفاه در عصر ظهور]]
* [[رفتار امام با دشمنان]]
* [[رفقا]]
* [[رقعه حاجت]]
* [[رکن و مقام]]
* [[رمضان]]
* [[رمیله]]
* [[رنگ چهره حضرت]]
* [[روح القدس]]
* [[روز قیام]]
* [[روزها در عصر حضرت]]
* [[رومیان]]
* [[رونی]]
* [[رویای نرجس]]
* [[ری]]
* [[ریحانه]]
* [[ریزش و رویش]]
* [[ریگ ودا]]
* [[زاهره]]
* [[زبور]]
* [[زبیده]]
* [[زرتشت و بشارت موعود]]
* [[زره پیامبر]]
* [[زکریا]]
* [[زلزله]]
* [[زمامداران اخر الزمان]]
* [[زمان ظهور]]
* [[زمانی بیاید]]
* [[زمینه‌سازان ظهور]]
* [[زمینه‌سازی غیبت]]
* [[زنان اخر الزمان]]
* [[زنان در دوران ظهور]]
* [[زنان در غیبت صغری]]
* [[زنج]]
* [[زند افریس]]
* [[زند]]
* [[زندیق]]
* [[زوراء]]
* [[زهد حضرت]]
* [[زیات]]
* [[زیارت ال یاسین]]
* [[زیارت امام زمان]]
* [[زیارت جامعه]]
* [[زیارت عاشورا]]
* [[زیارت مادر حضرت]]
* [[زیارت ناحیه مقدسه]]
* [[زیدیه]]
* [[زیور بیت المقدس]]
* [[ساعت مخصوص حضرت]]
* [[ساعه]]
* [[سال فرد]]
* [[سامرا]]
* [[سباییه]]
* [[سبیکه]]
* [[سبیل]]
* [[ستاره دنباله‌دار]]
* [[سجده حضرت]]
* [[سحاب]]
* [[سخاوت حضرت]]
* [[سدره المنتهی]]
* [[سرخی اسمان]]
* [[سرداب سامرا]]
* [[سردابیه]]
* [[سرگذشت نرجس]]
* [[سرمه در چشم]]
* [[سرور اهل بهشت]]
* [[سروش ایزد]]
* [[سطیح کاهن]]
* [[سعیده]]
* [[سفط]]
* [[سفیانی]]
* [[سلاح حضرت]]
* [[سلاح یاران حضرت]]
* [[سلار]]
* [[سلام بر حضرت]]
* [[سلطان مامول]]
* [[سلمان فارسی]]
* [[سمات]]
* [[سمان]]
* [[سمری]]
* [[سمیه]]
* [[سن حضرت هنگام ظهور]]
* [[سنا]]
* [[سنایی]]
* [[سنت جدید]]
* [[سند دعای ندبه]]
* [[سنگ موسی]]
* [[سنوسی]]
* [[سوار بر ابر]]
* [[سوره کهف]]
* [[سوسن]]
* [[سوشیانس]]
* [[سومین نایب خاص]]
* [[سه جور استخاره امده است]]
* [[سهم امام]]
* [[سیحون]]
* [[سید بن طاووس]]
* [[سید حسنی]]
* [[سید خراسانی]]
* [[سید شمس الدین]]
* [[سید هاشمی]]
* [[سید]]
* [[سیره]] [[حضرت]]
* [[سیصد و سیزده]]
* [[سیف]]
* [[سیما]]
* [[سیمای دوران ظهور]]
* [[شاخص‌های دینداری]]
* [[شادمانی جهان از ظهور]]
* [[شاکمونی]]
* [[شام]]
* [[شاهدان ولادت حضرت]]
* [[شب جمعه]]
* [[شباهت حضرت]]
* [[شجاعت حضرت]]
* [[شرعه التسمیه]]
* [[شروسی]]
* [[شرید]]
* [[شریعی]]
* [[شعار پرچم قیام]]
* [[شعار یاران حضرت]]
* [[شعبان]]
* [[شعر مهدوی]]
* [[شعیب بن صالح]]
* [[شفاعت حضرت]]
* [[شکر امام]]
* [[شلمغانی]]
* [[شماطیل]]
* [[شمایل حضرت]]
* [[شمشیرهای اسمانی]]
* [[شمعون]]
* [[شنوءه]]
* [[شواذ ال محمد]]
* [[شوال]]
* [[شورش بر حضرت]]
* [[شوق دیدار]]
* [[شهاب ثاقب]]
* [[شهادت در رکاب حضرت]]
* [[شهادت کنیزان به رویت حضرت]]
* [[شهادت وکلا به رویت حضرت]]
* [[شیخ الاوصیاء]]
* [[شیصبانی]]
* [[شیطان]]
* [[شیعه در عصر ظهور]]
* [[شیعه و مهدی]]
* [[شیلو]]
* [[شیوه حکومت حضرت]]
* [[صاحب الامر]]
* [[صاحب الدار]]
* [[صاحب الدوله الزهراء]]
* [[صاحب الرجعه]]
* [[صاحب الزمان]]
* [[صاحب السیف]]
* [[صاحب العصر]]
* [[صاحب الغیبه]]
* [[صاحب الناحیه]]
* [[صاحب سرداب]]
* [[صاحب کره البیضاء]]
* [[صاحب]]
* [[صاعقه]]
* [[صافیه]]
* [[صالح]]
* [[صاید بن صید]]
* [[صایدیه]]
* [[صبح مسفر]]
* [[صبر بر غیبت]]
* [[صبر حضرت]]
* [[صحاح]]
* [[صدای زمینی]]
* [[صدق]]
* [[صدقه]]
* [[صدوق]]
* [[صراط]]
* صفر
* [[صفنیا]]
* [[صلوات]]
* [[صله با حضرت]]
* [[صمصام الاکبر]]
* [[صندل]]
* [[صورت حضرت]]
* [[صورتی در خورشید]]
* [[صورتی در ماه]]
* [[صهیونیسم مسیحی]]
* [[صیاح]]
* [[صیانه ماشطه]]
* [[صیحه اسمانی]]
* [[صیقل]]
* [[ضحی]]
* [[ضیاء]]
* [[طاعون]]
* [[طاغوت]]
* [[طالب التراث]]
* [[طالب املی]]
* طالب
* [[طالقان]]
* [[طلوع خورشید از مغرب]]
* [[طلوم]]
* [[طوسی]]
* [[طول عمر حضرت]]
* [[طی الارض]]
* [[ظریف]]
* [[ظهور]]
* [[عاشورا و انتظار]]
* [[عاشورا]]
* [[عاق والدین]]
* [[عاقبه الدار]]
* عالم
* [[عاموس نبی]]
* [[عباس فاطمی]]
* [[عبای حضرت]]
* [[عبد الله بن شریک عامری]]
* [[عبد الله بن شریک]]
* [[عبد الله بن صالح]]
* [[عبد الله بن عباس علوی]]
* [[عبد الله]]
* [[عبقری الحسان]]
* [[عثمان بن سعید]]
* [[عجله‌کنندگان]]
* [[عدالت مهدی]]
* [[عدل]]
* [[عذاب ادنی]]
* [[عرب]]
* [[عرض اعمال]]
* [[عرض حاجت به حضرت]]
* [[عرفات]]
* [[عرق و علق]]
* [[عریضه به حضرت]]
* [[عریضه‌نویسی]]
* [[عزاقریه]]
* [[عزه]]
* [[عسکر]]
* [[عسکری]]
* [[عسکریه]]
* [[عصای موسی]]
* [[عصایب]]
* [[عصر امام خمینی]]
* عصر
* [[عطار نیشابوری]]
* [[عطر حضرت]]
* [[عطسه]]
* [[عقل]]
* [[عقید]]
* [[عقیقه حضرت]]
* [[علامه حلی]]
* [[علت غیبت]]
* [[علم مصبوب]]
* [[علم منصوب]]
* [[علی بن ابراهیم بن مهزیار]]
* [[علی بن بلال]]
* [[علی بن زیاد]]
* [[علی بن عاصم کوفی]]
* [[علی بن فاضل مازندرانی]]
* [[علی بن فرات]]
* [[علی بن محمد سمری]]
* [[علی بن مطهر]]
* [[علی بن مهزیار]]
* [[عمامه حضرت]]
* [[عمانی]]
* [[عمر بن زید]]
* [[عمرو الاهوازی]]
* عمری
* [[عناطیس]]
* [[عنصری بلخی]]
* [[عوف سلمی]]
* [[عهد عتیق]]
* [[عیسی]]
* [[عیسی بن مهدی جواهری]]
* عین
* [[غار انطاکیه]]
* [[غار ثور]]
* [[غانم]]
* غایب
* [[غایه الطالبین]]
* [[غایه القصوی]]
* [[غرب و اخر الزمان]]
* [[غرب و مهدویت]]
* [[غربت حضرت]]
* [[غرقد]]
* [[غریم]]
* [[غضباء]]
* [[غلام]]
* [[غنی]]
* [[غوث الفقرا]]
* [[غوث]]
* [[غوطه]]
* [[غیب]]
* [[غیبت شانیه]]
* [[غیبت صغری]]
* [[غیبت کبری]]
* [[غیبت]]
* [[فارس الحجاز]]
* [[فارس]]
* [[فاضل]]
* [[فایده امام غایب]]
* [[فایده حضرت]]
* [[فایده غیبت]]
* [[فتح]]
* [[فترت]]
* [[فتن و ملاحم]]
* [[فتنه سرا]]
* [[فتنه فلسطین]]
* [[فتنه]]
* [[فجر]]
* [[فرات]]
* [[فراگیر شدن ظلم]]
* [[فراید السمطین]]
* [[فرج الاعظم]]
* [[فرج المؤمنین]]
* [[فرج]]
* [[فرخنده]]
* [[فردوس الاکبر]]
* [[فرزندان حضرت]]
* [[فرزندان مهدوی]]
* [[فرشتگان]]
* [[فرقه]]
* [[فرقه‌گرایی]]
* [[فرماندهان سپاه حضرت]]
* [[فرود امدن عیسی]]
* [[فضل بن شاذان]]
* [[فضل بن یحیی]]
* [[فضیلت انتظار]]
* [[فطحیه]]
* [[فطرت و مهدویت]]
* [[فقیه]]
* [[فقیهان]]
* فلان
* [[فلسفه انتظار]]
* [[فلسفه غیبت]]
* [[فواید الشمسیه]]
* [[فوتوریسم]]
* [[فیذموا]]
* [[فیروز]]
* [[فیض کاشانی]]
* [[قابض]]
* [[قابله حضرت]]
* [[قاتل الکفره]]
* [[قادیانی]]
* [[قاسم انوار]]
* [[قاسم بن علاء]]
* [[قاسم بن علی]]
* [[قاطع]]
* [[قانون ارث]]
* [[قاهر بالله]]
* [[قایم الزمان]]
* [[قایم]]
* [[قبیله کلب]]
* [[قتاد]]
* [[قتل نفس زکیه]]
* [[قد حضرت]]
* [[قدر]]
* [[قدرت حضرت]]
* [[قذف]]
* [[قرامطه]]
* [[قران و بشارت موعود]]
* [[قران]]
* [[قرقیسیا]]
* [[قریش]]
* [[قزوین]]
* [[قسط]]
* [[قسطنطنیه]]
* [[قشری‌گری]]
* [[قصیده ابن عرندس]]
* [[قضای جدید]]
* [[قطایع]]
* [[قطب]]
* [[قطران تبریزی]]
* [[قطع رحم]]
* [[قطوانی]]
* [[قم]]
* [[قنواء]]
* [[قوه]]
* [[قیام با شمشیر]]
* [[قیامت]]
* [[قیس]]
* [[قیم الزمان]]
* کار
* [[کارگزاران حکومت مهدی]]
* [[کاسر عینه]]
* [[کاشف الغطاء]]
* [[کافور بن ابراهیم]]
* [[کافور]]
* [[کافی]]
* [[کامل بن ابراهیم]]
* [[کامل سلیمان]]
* [[کبریت احمر]]
* [[کتاب جدید]]
* [[کتاب حضرت]]
* [[کتابنامه دعای ندبه]]
* [[کتابنامه رجعت]]
* کتاب‌های [[غیبت]]
* [[کذاب مفتر]]
* [[کرخ]]
* [[کرعه]]
* [[کسادی]]
* [[کسروی]]
* [[کسوف]]
* [[کشاورزی در عصر ظهور]]
* [[کشته شدن شیطان]]
* [[کشف الغمه]]
* [[کشف هیکل]]
* [[کف دست]]
* [[کفایه الاثر]]
* [[کفش حضرت]]
* [[کلمه الحق]]
* [[کلینی]]
* [[کمال الدین و تمام النعمه]]
* کمال
* [[کمالات در عصر ظهور]]
* [[کمبود باران]]
* [[کمسلیما]]
* [[کنگره]]
* [[کنیز اذری]]
* [[کنیه حضرت]]
* [[کوفه]]
* [[کوکما]]
* [[کهیعص]]
* [[کیسانیه]]
* [[کیقباد دوم]]
* [[گات‌ها]]
* [[گرسنگی]]
* [[گریه کردن برای حضرت]]
* [[گل نرگس]]
* [[گنج‌های نهفته]]
* [[گونه حضرت]]
* [[لا اله الا الله]]
* [[لسان الصدق]]
* [[لطف وجود حضرت]]
* [[لقب حضرت]]
* [[لندیطارا]]
* [[لواء اعظم]]
* [[لوح فاطمه]]
* [[لوح محو و اثبات]]
* [[ما منا الا مقتول]]
* [[ماء معین]]
* [[مادر]] [[حضرت]]
* [[ماریه]]
* [[ماشع]]
* [[مالک اشتر]]
* [[مامور]]
* [[مامول]]
* [[مایده]]
* [[مبدا الایات]]
* [[مبلی السرایر]]
* [[متشحط]]
* [[متمهدی]]
* [[مثلث الهی]]
* [[مثلث برمودا]]
* [[مجازی بالاعمال]]
* [[مجالس المؤمنین]]
* [[مجالس حضرت]]
* [[مجلسی]]
* [[محاسن حضرت]]
* [[محاضیر]]
* [[محبت حضرت]]
* [[محبوب کردن حضرت]]
* [[محجه]]
* [[محرم]]
* [[محسن]]
* [[محل ظهور حضرت]]
* [[محمد بن ابراهیم بن مهزیار]]
* [[محمد بن احمد قطان]]
* [[محمد بن ادریس]]
* [[محمد بن ایوب بن نوح]]
* [[محمد بن بشیر]]
* [[محمد بن جعفر اسدی]]
* [[محمد بن حسن صیرفی]]
* [[محمد بن شاذان بن نعیم]]
* [[محمد بن عبد الله محض]]
* [[محمد بن عثمان]]
* [[محمد بن علی بن بلال]]
* [[محمد بن فضل موصلی]]
* [[محمد بن نصیر نمیری]]
* [[محمد بن نفیس]]
* [[محمد حنفیه]]
* [[محمد]]
* [[محمد، علی و حسن]]
* [[محمدیه]]
* مخالفان حضرت
* [[مخبر بما یعلن]]
* [[مخفی بودن ولادت]]
* [[مد هامتان]]
* [[مدبر]]
* [[مدت حکومت امام مهدی]]
* [[مدعیان مهدویت]]
* [[مدعیان نیابت]]
* [[مدینه فاضله مهدی]]
* [[مدینه]]
* [[مرابطه]]
* [[مراقبه]]
* [[مربوع]]
* [[مرجیه]]
* [[مردان اخر الزمان]]
* [[مردی از قم]]
* [[مرکز بیت المال در عصر ظهور]]
* [[مرکز حکومت حضرت]]
* [[مرکز قضاوت حضرت]]
* [[مرگ جاهلیت]]
* [[مرگ حضرت]]
* [[مرگ سرخ]]
* [[مرگ سفید]]
* [[مرگ ناگهانی]]
* [[مروانی]]
* [[مروزی]]
* [[مریم]]
* [[مزامله]]
* [[مسبحات]]
* [[مستضعفین]]
* [[مستنصر]]
* [[مسجد الحرام]]
* [[مسجد النبی]]
* [[مسجد براثا]]
* [[مسجد جمکران]]
* [[مسجد زید]]
* [[مسجد سهله]]
* [[مسجد صعصعه]]
* [[مسجد کوفه]]
* [[مسخ]]
* [[مسلمیه]]
* [[مسیح الزمان]]
* [[مسیح دروغین]]
* [[مسیح]]
* [[مسیحیت سیاسی امریکا]]
* [[مسیحیت صهیونیستی]]
* [[مسیحیت یهودی]]
* [[مشرق]]
* [[مشیخه]]
* [[مصباح الشدید الضیاء]]
* [[مصحف امیر المؤمنین]]
* [[مصحف فاطمه]]
* [[مصر در دوران ظهور]]
* [[مضطر]]
* [[مظهر الفضایح]]
* [[معتضد بالله]]
* [[معتمد بالله]]
* [[معجزات حضرت مهدی]]
* [[معراج]]
* [[معرفت امام]]
* [[معمرین]]
* [[معنویت پس از ظهور]]
* [[معنویت پیش از ظهور]]
* [[مغرب]]
* [[مغیریه]]
* [[مفاسد اخر الزمان]]
* [[مفتوحه عنوه]]
* [[مفرج اعظم]]
* [[مفضل]]
* [[مفید]]
* [[مقام ابراهیم]]
* [[مقام امام زمان]]
* [[مقبوله عمر بن حنظله]]
* [[مقتدر بالله]]
* [[مقتصر]]
* [[مقداد]]
* [[مقدره]]
* [[مقدس اردبیلی]]
* [[مقدس‌ماب]]
* [[مقنع]]
* [[مکان‌های دعا برای حضرت]]
* [[مکتفی بالله]]
* [[مکه]]
* [[ملاحم]]
* [[ملاقات‌کنندگان حضرت]]
* [[ملاک تعیین نواب]]
* [[ملخ سرخ]]
* [[ملعون ملعون]]
* [[ملیکه]]
* [[ممطوره]]
* [[ممهدون للمهدی]]
* [[من لم یجعل الله له شبیها]]
* [[منادی اسمانی]]
* [[منافقان]]
* [[منان]]
* [[منبر سلیمان]]
* [[منتظر]]
* [[منتظر]]
* [[منتظران حقیقی]]
* [[منتقم]]
* [[منجم یهودی]]
* [[منجی اعظم]]
* [[منجی]]
* [[منصور]]
* [[منعم]]
* [[موالی خاصه]]
* [[موتور]]
* [[موسوعه الامام المهدی]]
* [[موعود در اقوام و ملل]]
* [[موعود یهود]]
* [[موعود]]
* [[مولی]]
* [[مومل]]
* [[مؤمن ال فرعون]]
* [[موی حضرت]]
* [[مهدویت از دیدگاه اهل سنت]]
* [[مهدویت از دیدگاه شیعه]]
* [[مهدویت شخصیه]]
* [[مهدویت نوعیه]]
* [[مهدویت]]
* [[مهدی بن محمد]]
* [[مهدی در روایات]]
* [[مهدی در قران]]
* [[مهدی سودانی]]
* [[مهدی عباسی]]
* [[مهدی موعود]]
* [[مهدی و نشانه‌های پیامبران]]
* [[مهدی هرعی]]
* [[مهدی]]
* [[مهدی‌باوری در ادیان]]
* [[مهدیه]]
* [[مهمید اخر]]
* [[میراث پیامبر اکرم]]
* [[میراث پیامبران]]
* [[میرزا حسین نوری]]
* [[میرزا علی محمد باب]]
* [[میزان الحق]]
* [[میکاییل]]
* [[میلخاء]]
* [[ناامیدی از ظهور]]
* [[ناجی النجار]]
* [[ناحیه مقدسه]]
* [[ناشناخته بودن حضرت]]
* [[ناصبی‌ها]]
* [[ناطق]]
* [[نافله]]
* [[ناقور]]
* [[ناووسیه]]
* [[نجبا]]
* [[نجف]]
* [[نجم]]
* [[نجم الثاقب]]
* [[ندای اسمانی]]
* [[نرجس]]
* [[نسب حضرت]]
* [[نسیم]]
* [[نشانه‌های حتمی ظهور]]
* [[نشانه‌های نزدیک ظهور]]
* [[نظامی گنجوی]]
* [[نعمانی]]
* [[نعمت باطن]]
* [[نعمت حضرت]]
* [[نعمت ظاهر]]
* [[نفس زکیه]]
* [[نفس]]
* [[نقبا]]
* [[نماز امام زمان]]
* [[نماز بر پیکر پدر]]
* [[نماز تسبیح]]
* [[نماز جماعت]]
* [[نماز جمعه]]
* [[نماز حاجت]]
* [[نماز عید]]
* [[نماز هدیه به حضرت]]
* [[نمازگزاران بر پیکر امام عسکری]]
* [[نمک در طعام]]
* [[نمیریه]]
* [[نواب اربعه]]
* [[نوبختیه]]
* [[نور ال محمد]]
* [[نور الاتقیاء]]
* [[نور الاصفیاء]]
* [[نور الرب]]
* [[نور حضرت]]
* [[نوروز]]
* [[نوستر اداموس]]
* [[نهار]]
* [[نهج البلاغه و مهدی]]
* [[نیابت خاصه]]
* [[نیابت عامه]]
* [[نیابت]]
* [[نیمه شعبان]]
* [[نیه الصابرین]]
* [[وادی السلام]]
* [[وادی یابس]]
* [[وارث]]
* [[واعظ قزوینی]]
* [[واقفه]]
* [[واقفیه]]
* [[واقیذ]]
* [[وتر]]
* [[وتر]]
* [[وتیره]]
* [[وتیره]]
* وجه
* [[وشن جوک]]
* [[وظایف منتظران]]
* [[وظایف نواب خاص]]
* [[وقاتون]]
* [[وقت ظهور]]
* [[وقت معلوم]]
* [[وکالت]]
* [[وکیلان حضرت]]
* [[ولادت حضرت]]
* [[ولایت فقیه]]
* [[ولایتی‌ها]]
* [[ولی الله]]
* [[ولی عصر]]
* [[ولی نعمت]]
* [[وهوه‌ل]]
* [[ویژگی‌های یاران امام مهدی]]
* [[ویژگی‌های امام مهدی]]
* [[هادی]]
* [[هالیوود و اخر الزمان]]
* [[هالیوود و مهدویت]]
* [[هدف قیام]]
* [[هراوه]]
* [[هرج‌ومرج]]
* [[هرشا]]
* [[هزاره‌گرایی]]
* [[هفت تکبیر]]
* [[همدان]]
* [[همسر امام مهدی]]
* [[هندوها و بشارت موعود]]
* [[هوشع نبی]]
* [[یا لثارات الحسین]]
* [[یاجوج و ماجوج]]
* [[یادکرد امام مهدی]]
* [[یاران حضرت]]
* [[یاری کردن حضرت]]
* [[یاوران امام مهدی]]
* [[ید الباسطه]]
* [[یشوعا]]
* [[یعسوب الدین]]
* [[یعفور]]
* [[یعقوب بن منقوش]]
* [[یعقوب بن یوسف]]
* [[یک‌سوم]]
* [[یمانی]]
* [[یمن در دوران ظهور]]
* [[یمین]]
* [[ینابیع الموده]]
* [[یوشع بن نون]]
* [[یوفولوژی]]
* [[یوم الخلاص]]
* [[یوم الفتح]]
* [[یوییل نبی]]
* [[یهود در اخر الزمان]]
* [[یهود و مسیح موعود]]
* [[یهود و نصاری و مهدویت]]
* [[یهودا]]
{{پایان مدخل وابسته}}

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:29873800.jpg|22px]] [[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[موعودنامه (کتاب)|'''موعودنامه''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:امام مهدی]]
[[رده:مدخل موعودنامه]]

محمد بن علی بن بلال

2023-05-17T16:39:23Z

Heydari: جایگزینی متن - '{{پایان پرسش وابسته}}↵↵{{پرسمان' به '{{پایان پرسش وابسته}} == پرسش‌های وابسته == {{پرسمان'

{{مهدویت}}
<div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از زیرشاخه‌های بحث '''[[مدعیان دروغین]]''' است</div>

'''محمد بن علی بن بلال''' یکی از [[مدعیان دروغین]] در [[زمان]] [[نیابت]] [[محمد بن عثمان]] است که ابتدا از یاران [[امام عسکری]] {{ع}} بود منتها به دلیل [[پیروی از هوای نفس]] و فریفته شدن به اموالی که نزد او بود [[ادعای نیابت]] از طرف [[امام]] را کرد و به همین سبب مورد [[نفرین]] امام قرار گرفت.

== مقدمه ==
یکی از [[مدعیان دروغین]] [[نیابت]] در عصر [[نیابت]] [[محمد بن عثمان]]، محمد بن علی بن بلال بوده است. [[ابو طاهر محمد بن علی بن بلال]]، معروف به [[بلالی]]، یکی از مخالفین [[نیابت]] [[محمد بن عثمان]] بود که [[اموال]] [[امام]] {{ع}} را تصرف نموده و از دادن آن به [[نایب دوم]] امتناع می‌کرد و ادعای [[وکالت]] از طرف [[امام زمان]] {{ع}} را داشت<ref>غیبة طوسی، ص ۴۰۰.</ref>. وی قبل از انحرافش، با [[امام دهم]] و یازدهم {{عم}} رابطه نزدیکی داشت و یکی از وکلای مهم به شمار می‌رفت و لذا علمای رجال، تمجیدهای بسیاری از وی نموده‌اند که تمام آنها مربوط‍‌ به قبل از [[انحراف]] اوست.

[[امام حسن عسکری]] {{ع}} دو بار [[فرزند]] خویش، [[امام زمان]] {{ع}} را به او خبر داده است. این [[حدیث]] توسط‍‌ خود ایشان، در [[اصول کافی]] چنین آمده است که: محمد بن علی بن بلال می‌گوید: "از جانب [[امام حسن عسکری]] {{ع}} دو سال پیش از وفاتش، پیامی به من رسید که از [[جانشین]] پس از خود به من خبر داد. بار دیگر سه روز پیش از وفاتش پیامی به من رسید و از [[جانشین]] بعد از خود به من خبر داد"<ref>اصول کافی، ج ۱، ص ۳۲۸؛ کمال الدین، ص ۴۹۹.</ref>. [[شیخ طوسی]] می‌گوید: "ماجرای او با [[محمد بن عثمان]] که با [[ادعای نیابت]] حضرت، اموالی را ضبط‍‌ و از [[تسلیم]] آن به وی خودداری نمود و ادعا کرد که از طرف [[امام زمان]] {{ع}} در اخذ آنها [[وکالت]] دارد و دوری [[شیعیان]] از وی و [[لعن]] او ـ که از [[ناحیه مقدسه]] [[توقیع]] مبنی بر لعنت وی بیرون آمد ـ معروف است"<ref>غیبة طوسی، ص ۴۰۰؛ بحار الانوار، ج ۵۱، ص ۲۶۹.</ref>.

طبق [[روایت]] [[شیخ طوسی]]، [[محمد بن عثمان]] ملاقاتی سرّی میان [[امام دوازدهم]] و [[بلالی]] ترتیب داده بود تا به وی ثابت شود که او از جانب [[امام]] عمل می‌کند. [[ابو جعفر]] ([[محمد بن عثمان]]) او را به منزلی در جای نامعلوم برد و در آنجا گفته می‌شود، [[امام]] را ملاقات کردند. [[امام]] به [[بلالی]] [[دستور]] داد وجوهات را [[تسلیم]] [[ابو جعفر]] کند<ref>غیبة طوسی، ص ۲۴۶.</ref>. [[ابو جعفر]] پس از ترتیب ملاقات بلافاصله به منزل [[بلالی]] رفت و در آنجا هواداران [[بلالی]] جمع شده بودند. [[ابو جعفر]] از [[بلالی]] پرسید: ای ابو طاهر! از تو می‌پرسم، تو را به [[خدا]]، آیا [[صاحب الزمان]] {{ع}} به تو [[دستور]] نداد وجوهات را که نزد توست به من رد کنی‌؟ [[بلالی]] پاسخ داد: آری. سپس [[ابو جعفر]] منزل را ترک کرد<ref>غیبة طوسی، ص ۲۴۶.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[موعودنامه (کتاب)|موعودنامه]]، ص۶۲۱؛ [[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|فرهنگ‌نامه مهدویت]]، ص ۳۸۳.</ref>

== پرسش مستقیم ==
{{پرسش وابسته}}
* [[مدعیان دروغین سفارت چه کسانی بوده‌اند؟ (پرسش)]]
{{پایان پرسش وابسته}}

== پرسش‌های وابسته ==
{{پرسمان مدعیان دروغین سفارت و نیابت}}

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:134491.jpg|22px]] [[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|'''فرهنگ‌نامه مهدویت''']]
# [[پرونده:29873800.jpg|22px]] [[مجتبی تونه‌ای|مجتبی تونه‌ای]]، [[موعودنامه (کتاب)|'''موعودنامه''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:امام مهدی]]
[[رده:مدخل موعودنامه]]
[[رده:اعلام]]

چرا حضرت مسیح تاکنون زنده مانده است؟ (پرسش)

2023-05-17T16:37:57Z

Heydari: جایگزینی متن - '{{پرسمان پرسمان حضرت عیسی در کنار امام مهدی}}' به '{{پرسمان حضرت عیسی در کنار امام مهدی}}'

شهادت امام مهدی

2023-05-17T16:34:53Z

Heydari: جایگزینی متن - '{{پایان پرسش وابسته}}↵↵{{پرسمان' به '{{پایان پرسش وابسته}} == پرسش‌های وابسته == {{پرسمان'

{{مهدویت}}
{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = امام مهدی
| عنوان مدخل = شهادت امام مهدی
| مداخل مرتبط = [[شهادت امام مهدی در حدیث]]
| پرسش مرتبط = امام مهدی (پرسش)
}}
== مقدمه ==
آن گونه که از [[روایات]] استفاده می‌شود [[حضرت مهدی]] {{ع}} [[پس از ظهور]] خود چند سال بر [[جهان]] [[حکومت]] خواهد کرد و سپس به [[مرگ طبیعی]] یا به دست شخصی به [[شهادت]] خواهد رسید. در [[روایات رجعت]] به وضوح آمده است [[حضرت مهدی]] {{ع}} از [[دنیا]] خواهد رفت و [[امام حسین]] {{ع}} متصدی امور [[غسل]] و [[کفن]] و [[دفن]] [[حضرت]] خواهد شد و بار دیگر به [[دنیا]] [[رجعت]] خواهد نمود. در این [[روایات]] مکرر یاد شده است که هر امامی و هر مؤمنی، یک بار با [[مرگ طبیعی]] [[وفات]] خواهد نمود سپس در [[رجعت]] به [[دنیا]] باز می‌گردد و یک بار هم به [[فیض]] [[شهادت]] خواهد رسید؛ همچنین کسانی که [[پیش از ظهور]] به [[شهادت]] نایل آمده باشند، در [[رجعت]] بازگشته و با [[مرگ طبیعی]] از [[دنیا]] خواهند رفت.

[[امام صادق]] {{ع}} در ضمن [[حدیثی]] در [[تفسیر]] [[آیه]] ششم سوره اسرا فرمود: [[امام حسین]] {{ع}} در [[زمان ظهور حضرت مهدی]] {{ع}}، هنگامی که او در میان [[مردم]] ظاهر و آشکار است، با هفتاد نفر [[رجعت]] خواهد نمود، زمانی که [[مردم]] به وجود [[امام حسین]] {{ع}} [[یقین]] کردند، [[حضرت مهدی]] {{ع}} از [[دنیا]] خواهد رفت، سپس [[حضرت]] [[امام حسین]] {{ع}} امور [[غسل]]، [[کفن]]، [[حنوط]]، و [[دفن]] [[حضرت مهدی]] {{ع}} را بر عهده خواهد گرفت، زیرا امور ولی را جز ولی عهده‌دار نخواهد شد<ref>کامل الزیارات، ص ۶۰.</ref>.

[[امام صادق]] {{ع}} فرمود: ما [[امامان دوازده‌گانه]] همگی [[شهید]] می‌شویم یا به وسیله‌ای کشته خواهیم شد و در [[روایت]] دیگری [[امام حسن]] {{ع}} فرمود: امر [[امامت]] بر عهده [[دوازده نفر]] از [[نسل]] [[علی]] و [[فاطمه]] است که همه یا با سم به [[شهادت]] می‌رسند و یا کشته خواهند شد<ref>اعلام الوری: ۳۴۹. بحار الانوار، ج ۲۷، ص ۲۱۷.</ref>. [[سلیمان]] بن [[عیسی]] روایتی [[نقل]] می‌کند که حضرت به [[فلسطین]] رفته و [[تابوت سکینه]] را از [[دریاچه طبریه]] خارج می‌کند و در [[بیت المقدس]] قرار می‌دهد. سپس [[حضرت]] از [[دنیا]] خواهد رفت.

در [[حدیثی]] آمده است که [[حضرت]] [[پس از ظهور]] سال‌هایی را در [[زمین]] [[حکومت]] خواهد کرد و در اواخر [[حکومت]] [[حضرت]]، [[امام حسین]] {{ع}} با [[یاران]] خود به [[دنیا]] [[رجعت]] خواهند کرد، سپس [[حضرت]] به دست زنی [[ترور]] خواهد شد. این [[زن]] که دارای ریشی مثل مردان است، [[سعیده]] نام دارد. [[حضرت]] در حالی که از راهی در حال عبور هستند توسط این [[زن]] از روی پشت بام با سنگی بزرگ مورد ضربت قرار گرفته به [[شهادت]] می‌رسند و سپس [[حضرت]] [[امام حسین]] {{ع}} ایشان را [[دفن]] خواهد کرد<ref>ملاحم، ص ۷۱.</ref>.

این [[حدیث]] نزد [[علما]] مورد نقد قرار گرفته است و عده‌ای این [[حدیث]] را نپذیرفته‌اند. البته نمی‌شود با یک نظر ظاهری این [[احادیث]] را مورد استبعاد قرار داد زیرا [[توطئه]] و [[ترور]] [[حضرت]] هیچ امر غریبی نیست و [[امیر المؤمنین]] {{ع}} در عین [[شجاعت]] با [[ترور]] به [[شهادت]] رسیدند، و [[مرگ]] نیز امری است که هر بشری را گریبان گیر خواهد کرد. [[خداوند]] در [[قرآن کریم]] می‌فرماید: {{متن قرآن|إِنَّكَ مَيِّتٌ وَإِنَّهُمْ مَيِّتُونَ}}<ref>«بی‌گمان تو خواهی مرد و آنان نیز می‌میرند» سوره زمر، آیه ۳۰.</ref>. [[اهل بیت]] {{عم}} با اینکه به [[علوم]] [[الهی]] [[آگاهی]] داشتند و از جانب [[خداوند]] به [[علم]] [[غیبت]] دسترسی داشتند، اما با سم به [[شهادت]] می‌رسیدند و [[امام حسین]] {{ع}} پیش از [[شهادت]] به کشته شدن خود در [[کربلا]] خبر می‌داد. بنابراین در این [[حدیث]] هیچ موردی یافت نمی‌شود که متناقض با [[اعتقادات]] [[شیعه]] باشد.<ref>[[عباس حیدرزاده|حیدرزاده، عباس]]، [[فرهنگنامه آخرالزمان (کتاب)|فرهنگنامه آخرالزمان]]. ص ۵۹۲.</ref>.

== شهادت یا مرگ طبیعی ==
درباره فرجام زندگی پرخیر و [[برکت]] [[آخرین حجت الهی]]، دیدگاه‏‌های متفاوتی ذکر شده است. برخی پایان [[عمر]] آن حضرت را با کشته شدن و [[شهادت]] دانسته، و برخی دیگر [[رحلت]] آن بزرگوار را به مرگ طبیعی ذکر کرده‌‏اند. هر کدام از دیدگاه‌‏های بالا مستند به دلایلی است.

'''۱. [[دلایل]] کسانی که پایان [[عمر]] ایشان را [[شهادت]] دانسته‌‏اند:'''

# روایاتی در دست است که پایان [[عمر]] همه [[امامان]] {{عم}} را [[شهادت]] "[[مرگ]] [[غیر طبیعی]]" ذکر کرده است. از [[امام حسن]] {{ع}} [[نقل]] شده که فرمود: "هیچ‏یک از ما [[امامان]] نیست، جز آن‏که کشته یا [[مسموم]] شود<ref>{{عربی|" مَا مِنَّا إِلَّا مَقْتُولٌ‏ أَوْ مَسْمُومٌ‏ ‏‏‏ ‏‏‏‏‏‏‏"}}، علی بن محمد خزاز قمی، کفایة الاثر، ص ۲۲۶</ref>. این [[روایت]]، به این صورت فقط در کتاب "[[کفایة الاثر]]" نوشته [[علی بن محمد خزاز قمی]] از علمای قرن چهار و پنج هجری آمده و مرحوم [[علامه مجلسی]] آن را از کتاب یاد شده [[نقل]] کرده است. آنچه در بررسی این [[روایت]]، قابل تأمل است این‏که: این [[روایت]]، در کتاب‏‌های پیش از آن مورد اشاره قرار نگرفته است. همچنین برخی از افراد که در [[سند]] [[روایت]] آمده‌‏اند مجهول بوده، در هیچ یک از کتاب‌‏های رجالی سخنی از آن‏ها به میان نیامده است. در ادامه [[روایت]] نیز مطلبی آمده که با [[اعتقاد]] [[شیعه]] در تعارض است و آن این‏که شمار [[امامان]] سیزده نفر خواهد شد؛ چرا که شمار [[امامان]] که از نسل [[امام علی|علی]] {{ع}} است، [[دوازده]] نفر ذکر شده است که با خود آن حضرت سیزده خواهد شد؛ بنابراین استناد به این [[روایت]]، برای ادعای یاد شده ناکافی می‌‏نماید.
# [[شیخ صدوق]] به [[نقل]] از [[ابا صلت هروی]] گوید: از [[امام رضا]] {{ع}} شنیدم که فرمود: "به [[خدا]] [[سوگند]]! نیست از ما مگر کشته ‏شده به [[شهادت]] رسیده"<ref> {{عربی|" وَ اللَّهِ‏ مَا مِنَّا إِلَّا مَقْتُولٌ‏ شَهِيدٌ ‏‏‏‏‏‏‏"}}، شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ج ۲، ص ۵۸۵، ح ۳۱۹۲</ref>. این [[روایت]] را فقط [[شیخ صدوق]] [[نقل]] کرده است. وی [[روایت]] یاد شده را در کتاب "من لا یحضره الفقیه"<ref> شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ج ۲، ص ۵۸۵، ح ۳۱۹۲</ref>، به صورت مرفوعه "بدون ذکر کامل [[سند]]" و در دو کتاب "امالی"<ref> شیخ صدوق، الامالی، ص ۶۳</ref> و "عیون [[اخبار]] [[الرضا]]"{{ع}}<ref> شیخ صدوق، عیون اخبار الرضا علیه السّلام، ج ۲، ص ۲۵۶، ح ۹</ref>‏ با ذکر [[سند]] آورده است. این احتمال که مقصود حضرت فقط [[امامان]] پیش از خود است و [[شهادت]] [[امامان]] پس از آن حضرت به [[دلیل]] نیاز دارد، [[استدلال]] قطعی آن بر همه [[امامان]] {{عم}} را نیز ناتمام خواهد ساخت<ref> دیدگاه شیخ مفید درباره سه امام پس از آن حضرت این احتمال را تقویت می‌‏کند. شیخ مفید، الارشاد، ج ۲، ص ۲۹۵.</ref>.

بررسی و [[قضاوت]] در این امر، مبتنی بر دو امر است:

# '''آیا همه [[امامان]] {{عم}} به شهادت‏ رسیده‌‏اند؟ دیدگاه [[دانشمندان]] [[شیعه]] در این‏ باره چیست؟ :''' آنچه می‌‏توان در [[جایگاه]] دیدگاه شاخص در این ‏باره مطرح کرد، یکی نظر [[شیخ صدوق]] و دیگری نظر [[شیخ مفید]] است. [[شیخ صدوق]] [[معتقد]] است همه [[امامان]] {{عم}} به [[مرگ]] [[غیر طبیعی]] از [[دنیا]] رفته‌‏اند. ولی [[شیخ مفید]] در نقد سخن [[شیخ صدوق]] دلیل‌‏های [[شهادت]] همه [[امامان]] را یقین‏‌آور نمی‏‌داند<ref>شیخ مفید، تصحیح الاعتقاد، ص ۱۳۲</ref>.
# '''در سخنی به چگونگی [[شهادت]] [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}}‏ اشاره شده است:''' به نظر می‌‏رسد نخستین کسی که چنین ادعایی را به گونه گسترده مطرح کرد، [[صاحب]] کتاب "الزم الناصب" بود. او در بخشی از کتاب خود آورده است: " پس چون هفتاد سال گذشت، [[مرگ]] [[امام مهدی|حضرت حجت]] {{ع}} فراخواهد رسید؛ پس او را زنی از [[بنی تمیم]] که نامش [[سعیده]] و دارای ریشی همچون مردان است، با انداختن سنگی از بام بر آن حضرت به قتل خواهد رساند؛ در حالی که آن حضرت، از راه عبور می‏‌کند. چون از [[دنیا]] رفت، [[امام حسین]] {{ع}}، امور مربوط به وی را انجام خواهد داد"<ref>{{عربی|" فاذا تمت السبعون سنه أتی الحجة الموت فقتله امرأة من بنی تمیم اسمها سعیدة و لها لحیة کلحیة الرجل بهاون صخر من فوق سطح و هو متجاوز فی الطریق فاذا مات تولی تجهیزه الحسین‏‏‏‏‏‏‏"}}، علی یزدی حایری، الزام الناصب، ج ۲، ص ۱۳۹</ref>(لازم به یادآوری است که کتاب یاد شده مشتمل بر [[روایات]] صحیح هم هست؛ ولی در آن [[روایات]] ضعیف فراوانی نیز وجود دارد)</ref> درباره این سخن، باید توجه داشت که این [[کلام]] از [[صاحب]] کتاب یاد شده است و در [[کلام]] [[معصومان]] {{عم}} نه فقط به آن اشاره‌‏ای نشده است بلکه چنین مضمونی هم وجود ندارد.

'''۲. کسانی که می‌‏گویند آن حضرت به مرگ طبیعی از [[دنیا]] خواهد رفت، بر این باورند که:'''

# دلیل‏‌های دسته نخست "به ویژه [[روایت]] اول" ناتمام است.
# بر فرض قبول [[روایات]] یاد شده، این [[روایات]] به [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}} تخصیص خورده است.
# [[شهادت]] آن حضرت، با روایاتی که بر [[اصلاح]] کامل [[جامعه]] در [[عصر ظهور]] دلالت دارد، در تعارض است.
# در روایاتی چند، سخن از مرگ‏ طبیعی آن حضرت به میان آمده است. [[ایوب بن نوح]] گفت: به [[امام رضا]] {{ع}} عرض کردم: "ما امیدواریم شما [[صاحب الامر]] باشید و [[خدای تعالی]] بدون خونریزی و [[شمشیر]] آن را به شما بازگرداند که با شما [[بیعت]] شده و سکه به نامتان ضرب گردیده است، فرمود: هیچ‌‏یک از ما [[امامان]] نیست که نامه‎‏ها نزد او رفت ‏وآمد کند و از مسائل پرسیده شود و با انگشتان بدو اشاره کنند و [[اموال]] نزد وی حمل شود، جز آن‏که به خدعه کشته شود یا آن‏که بر بستر خود بمیرد، تا جایی که که [[خدای تعالی]]، مردی را برای این امر برانگیزد که مولد و منشأ او مخفی، اما نسبش آشکار است<ref>{{عربی|" مَا مِنَّا أَحَدٌ اخْتَلَفَتْ‏ إِلَيْهِ‏ الْكُتُبُ‏ وَ أُشِيرَ إِلَيْهِ‏ بِالْأَصَابِعِ وَ سُئِلَ عَنِ الْمَسَائِلِ وَ حُمِلَتْ إِلَيْهِ الْأَمْوَالُ إِلَّا اغْتِيلَ أَوْ مَاتَ عَلَى فِرَاشِهِ حَتَّى يَبْعَثَ اللَّهُ لِهَذَا الْأَمْرِ غُلَاماً مِنَّا‏‏‏‏‏‏‏"}}، محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۳۴۲؛ نعمانی، الغیبة، ص ۱۶۸، ح ۹؛ [[شیخ صدوق]]، [[کمال الدین و تمام النعمة (کتاب)|کمال الدین و تمام النعمة]]، ج۲، ص ۳۷۰؛ اربلی، کشف الغمة، ج ۲، ص ۵۲۴؛ طبرسی، اعلام الوری، ص ۴۳۳</ref>.

از آن‏جا که "اغتیال" هردو احتمال "کشته شدن و [[مسموم]] شدن" را شامل می‌‏شود<ref>ر. ک: محمد باقر مجلسی، بحار الانوار، ج ۴۹، ص ۲۸۹</ref>، می‌‏توان احتمال داد از [[مرگ]] در بستر، همان مرگ طبیعی استفاده می‌‏شود.

بنابراین طبق این [[روایت]]، مرگ طبیعی برخی از [[امامان]] {{عم}} محتمل خواهد بود.

از [[امام صادق]] {{ع}} [[نقل]] شده که فرمود: "... پس چون [[معرفت]] و [[ایمان]] به این‏که او [[امام حسین|حسین]] {{ع}} است، در دل‏ها استقرار یافت، [[مرگ]] [[امام مهدی|حضرت حجت]] {{ع}} فرا می‌‏رسد. پس [[حسین بن علی]] {{ع}} او را [[غسل]] می‌‏دهد؛ [[کفن]] می‌‏کند؛ [[حنوط]] می‌‏کند و در قبرش قرار می‌‏دهد .... "<ref>{{عربی|" فَإِذَا اسْتَقَرَّتِ‏ الْمَعْرِفَةُ فِي‏ قُلُوبِ‏ الْمُؤْمِنِينَ‏ أَنَّهُ الْحُسَيْنُ {{ع}} جَاءَ الْحُجَّةَ الْمَوْتُ فَيَكُونُ الَّذِي يُغَسِّلُهُ وَ يُكَفِّنُهُ وَ يُحَنِّطُهُ وَ يَلْحَدُهُ فِي حُفْرَتِه‏‏‏‏‏‏‏‏"}}»، محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج ۸، ص ۲۰۷</ref>.

[[مرگ]] در [[روایت]] فوق [[شهادت]] را نیز شامل می‌‏شود اما احتمال مرگ طبیعی را نیز ردّ نمی‌‏کند. از آنچه یاد شد، به دست می‌‏آید که [[شهادت]] [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}}‏ امری محتمل‏ است و می‌‏توان از [[روایت]] [[امام رضا]] {{ع}} چنین برداشت کرد؛ اما همان‏گونه که [[شیخ مفید]] نیز بدان پایبند بوده، برای اثبات قطعی [[حکم]] به [[شهادت]]، ناکافی است و همان‏طور که علاوه بر آن برای هر [[امام]] نیاز به شواهد تاریخی است، برای [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}} نیز نیاز به [[دلیل]] دیگری داریم؛ بنابراین [[حکم]] قطعی به [[شهادت]] آن حضرت کاری بس مشکل است<ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|فرهنگ‌نامه مهدویت]]، ص ۳۳۰ - ۳۳۴.</ref>.

== پرسش مستقیم ==
{{پرسش وابسته}}
* [[آیا امام مهدی به شهادت می‌‏رسند یا رحلت می‏‌فرمایند؟ (پرسش)]]
{{پایان پرسش وابسته}}

== پرسش‌های وابسته ==
{{پرسمان چگونگی رحلت امام مهدی}}

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:134491.jpg|22px]] [[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|'''فرهنگ‌نامه مهدویت''']].
# [[پرونده:13681151.jpg|22px]] [[عباس حیدرزاده|حیدرزاده، عباس]]، [[فرهنگنامه آخرالزمان (کتاب)|'''فرهنگنامه آخرالزمان''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:امام مهدی]]

نیابت عام امام مهدی

2023-05-17T16:33:20Z

Heydari: جایگزینی متن - '{{پایان پرسش وابسته}}↵↵{{پرسمان' به '{{پایان پرسش وابسته}} == پرسش‌های وابسته == {{پرسمان'

{{مهدویت}}
{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط =
| عنوان مدخل =
| مداخل مرتبط = [[نیابت عام امام مهدی در فقه سیاسی]]
| پرسش مرتبط = امام مهدی (پرسش)
}}

'''نیابت عام''' مقامی است که به وسیله [[ائمه]] {{عم}} به‌ویژه [[امام زمان]] {{ع}} در دوران [[غیبت کبری]] به فقیهی که دارای برخی از شرایط‍‌ گفته شده در روایات باشد [[تفویض]] شده است.

== مقدمه ==
پس از پایان دوران [[غیبت صغری]] و [[نیابت خاص]] و با آغاز [[غیبت کبری]] [[هدایت]] [[شیعیان]] با عنوان [[نیابت عام]] از سوی [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}}‏ شکل گرفت؛ به این صورت که [[امام]]، ضابطه‏‌ای کلّی و صفات و مشخصاتی عام به دست داد که در هر زمان، فرد شاخصی که آن ضابطه ـ از هرجهت و در همه ابعاد ـ بر او [[صدق]] کند، [[نایب]] [[امام]] شناخته شود و به [[نیابت]] از او در امر [[دین]] و [[دنیا]]، [[سرپرست]] [[جامعه]] باشد؛ سخنش سخن [[امام]] و اطاعتش [[واجب]] و مخالفتش [[حرام]] خواهد بود. به عبارت دیگر، نیابت عامه مقامی است که به وسیله [[ائمه]] {{عم}} به‌ویژه [[امام زمان]] {{ع}} به [[فقیه]] واجد شرایط‍‌ [[تفویض]] شده است<ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|فرهنگ‌نامه مهدویت]]، ص ۴۵۶ ـ ۴۵۸ و [[درسنامه مهدویت ج۲ (کتاب)|درسنامه مهدویت ج۲]]، ص۲۳۸-۲۴۱؛ [[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[موعودنامه (کتاب)|موعودنامه]]، ص۷۴۹؛ [[عباس حیدرزاده|حیدرزاده، عباس]]، [[فرهنگنامه آخرالزمان (کتاب)|فرهنگنامه آخرالزمان]]، ص ۵۸۹.</ref>.

==رابطه نیابت عام با ولایت فقیه==
{{همچنین|ولایت فقیه}}
== روایات و نیابت عام ==
در این باره چندین روایاتی [[نقل]] شده است؛ از جمله:
# '''[[اسحاق بن یعقوب]]'''، درباره [[تکلیف]] [[شیعیان]] در [[غیبت کبری]] از [[امام مهدی]] {{ع}} پرسید و [[توقیع]] ذیل در پاسخ او صادر شد: "... و اما در پیش‌آمدهایی که برای شما رخ می‏دهد، باید به [[راویان]] [[اخبار]] ما ـ [[دانشمندان]] [[علوم دینی]] ـ [[رجوع]] کنید؛ ایشان [[حجّت]] من بر شما هستند و من، [[حجّت]] [[خدا]] بر آنانم<ref>{{متن حدیث|وَ أَمَّا الْحَوَادِثُ الْوَاقِعَةُ فَارْجِعُوا فِيهَا إِلَى‏ رُوَاةِ حَدِيثِنَا فَإِنَّهُمْ‏ حُجَّتِي عَلَيْكُمْ وَ أَنَا حُجَّةُ اللَّهِ عَلَيْهِمْ‏‏}}، شیخ طوسی، کتاب الغیبة، ص ۲۹۰، ح ۲۴۷؛ [[شیخ صدوق]]، [[کمال الدین و تمام النعمة (کتاب)|کمال الدین و تمام النعمة]]، ج۲، ص ۴۸۳، ح ۴.</ref>. این [[روایت]]، از روشن‏‌ترین [[روایات]] در بیان [[ولایت]] عام است. بیشتر افرادی که به این [[روایت]] [[تمسک]] کرده‏‌اند، بیشتر به فقره دوم آن، {{متن حدیث|فَإِنَّهُمْ‏ حُجَّتِي‏ عَلَيْكُمْ‏ وَ أَنَا حُجَّةُ اللَّهِ‏ عَلَيْهِم‏‏}} توجه داشته‏‌اند<ref>{{متن حدیث|لَوْ لَا مَنْ‏ يَبْقَى‏ بَعْدَ غَيْبَةِ قَائِمِكُمْ‏ مِنَ‏ الْعُلَمَاءِ الدَّاعِينَ‏ إِلَيْهِ‏ وَ الدَّالِّينَ‏ عَلَيْهِ‏ وَ الذَّابِّينَ عَنْ دِينِهِ بِحُجَجِ اللَّهِ وَ الْمُنْقِذِينَ لِضُعَفَاءِ عِبَادِ اللَّهِ مِنْ شِبَاكِ إِبْلِيسَ وَ مَرَدَتِهِ وَ مِنْ فِخَاخِ النَّوَاصِبِ الَّذِينَ يُمْسِكُونَ أَزِمَّةَ قُلُوبِ ضُعَفَاءِ الشِّيعَةِ كَمَا يُمْسِكُ السَّفِينَةَ سُكَّانُهَا لَمَا بَقِيَ أَحَدٌ إِلَّا ارْتَدَّ عَنْ دِينِ اللَّهِ أُولَئِكَ هُمُ الْأَفْضَلُونَ عِنْدَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ}}، طبرسی، الاحتجاج، ج ۱، ص ۱۸ و ج ۲، ص ۴۵۵؛ لطف اللّه صافی گلپایگانی، منتخب الاثر، ص ۲۲۳.</ref>.
# [[امام عسکری]] {{ع}} از پدر بزرگوارش [[نقل]] کرده است که فرمود: "اگر نبود دانشمندانی که پس از [[غیبت]] [[قائم]] شما، به سوی او [[دعوت]] می‌‏کنند و به سوی او رهنمون می‌‏شوند و از [[دین]] او [[دفاع]] می‌‏کنند و [[بندگان]] ناتوان را از دام‏‌های [[شیطان]] و مریدهای [[شیطانی]] [[نجات]] می‌‏دهند، کسی باقی نمی‌‏ماند، مگر اینکه از [[دین خدا]] بازمی‏‌گشت؛ ولی این [[دانشمندان]]، زمام [[دل]] ضعیفان را به دست می‏‌گیرند؛ همان‏گونه که ملوان‌‏ها، زمام کشتی را به دست می‏‌گیرند و سرنشین‏‌های کشتی را از خطر [[مرگ]] نگه می‌‏دارند. این‏ها نزد [[خدای تبارک و تعالی]] [[برترین]] هستند.
# [[امام حسن عسکری]] {{ع}} درباره [[فقیهان]] [[راستین]]، ویژگی‏‌های آن‏ها و مسؤولیت [[جامعه]] برابر آن‏ها، فرموده است: "و اما هریک از [[فقیهان]] که بر [[نفس]] خود مسلّط باشد و [[دین]] خود را حفظ کند، با هوای [[نفس]] خود [[مخالفت]] ورزد و امر [[خدا]] را [[اطاعت]] کند، بر همگان [[واجب]] است از او [[تقلید]] کنند"<ref>{{متن حدیث|فَأَمَّا مَنْ كَانَ مِنَ الْفُقَهَاءِ صَائِناً لِنَفْسِهِ‏ حَافِظاً لِدِينِهِ‏ مُخَالِفاً عَلَى هَوَاهُ مُطِيعاً لِأَمْرِ مَوْلَاهُ فَلِلْعَوَامِّ أَنْ يُقَلِّدُوهُ}}، شیخ حر عاملی، وسائل الشیعة، ج ۲۷، ص ۱۳۱، ح ۳۳۴۰۱.</ref>.
# مرحوم [[شیخ کلینی]]، [[شیخ صدوق]] و [[شیخ طوسی]] روایتی را که به "[[مقبوله عمر بن حنظله]]" معروف است، از [[امام صادق]] {{ع}} به مضمون ذیل [[نقل]] کرده‏‌اند: "هرکدام از شما که [[حدیث]] ما را [[روایت]] کند و در [[حلال]] و [[حرام]] ما صاحب‏ نظر باشد و [[احکام]] ما را بداند، او را به [[حکومت]] برگزینند که من او را بر شما [[حاکم]] قرار دادم"<ref>{{متن حدیث|مَنْ‏ كَانَ‏ مِنْكُمْ‏ مِمَّنْ‏ قَدْ رَوَى‏ حَدِيثَنَا وَ نَظَرَ فِي‏ حَلَالِنَا وَ حَرَامِنَا وَ عَرَفَ‏ أَحْكَامَنَا فَلْيَرْضَوْا بِهِ‏ حَكَماً فَإِنِّي‏ قَدْ جَعَلْتُهُ‏ عَلَيْكُمْ‏ حَاكِما}}، محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۶۷، ح ۱۰؛ شیخ طوسی، التهذیب، ج ۶، ص ۲۱۸، ح ۶.</ref>.

به [[راستی]] همین [[نایبان عام]] [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}}‏ هستند که در طول [[غیبت کبری]]، [[دین]] [[مقدس]] [[اسلام]] را از [[انحراف]] نگه داشته‌‏اند، مسایل مورد نیاز را برای [[مسلمانان]] بیان کرده‌‏اند و دل‏های [[شیعیان]] را بر اساس باورهای درست، استوار ساخته‏‌اند. تمام موفقیت‌‏های گوناگون، با [[مجاهدت]] و [[تلاش]] خستگی‌‏ناپذیر [[محدثان]] و [[فقیهان]] [[شیعه]] ـ از اواخر [[غیبت صغری]] تا به امروز ـ بوده و حیات، [[شادابی]] و [[پویایی]] [[تشیع]] را کرده است.

یکی از دانشوران معاصر، درباره چگونگی [[نیابت عام]] و بروز [[اندیشه]] [[ولایت فقیه]] چنین نوشته است: "[[شیعیان]]، تا زمانی که امیدی به [[تشکیل حکومت]] نداشتند، به طور ارتکازی و با [[الهام]] گرفتن از امثال [[روایات]]" [[عمر]] بن حنظله" و" ابو [[خدیجه]]" و "[[توقیع]] صادر از [[ناحیه مقدسه]]"، نیازهای روزمره خو را با [[رجوع]] به فقهای بلاد برطرف می‌کردند و درواقع، فقهای واجد شرایط را "[[نواب عام]] [[حضرت مهدی]] {{ع}}" می‌شمردند (در برابر "[[نواب خاص]]" در [[زمان غیبت صغری]])؛ ولی از هنگامی که بعضی از [[حکام]] [[شیعه]] اقتداری یافتند، مسأله [[ولایت فقیه]] در [[زمان غیبت]] کبری به صورت جدی‌تری مطرح شد و با گسترش این مباحث در میان توده‌ها، [[حکام]] و [[سلاطین]] [[شیعه]] برای [[مشروع]] جلوه دادن حکومتشان کوشیدند موافقت فقهای بزرگ را به دست آورند و حتی گاهی رسما از آنان اجازه می‌گرفتند و متقابلا [[فقها]] هم این [[فرصت‌ها]] را برای نشر [[معارف اسلامی]] و [[ترویج]] [[مذهب تشیع]] مغتنم می‌شمردند؛ ولی ظاهرا در هیچ عصری، هیچ سلطانی حاضر به تحویل دادن [[قدرت]] به [[فقیه]] واجد شرایط نبوده؛ چنان‌که هیچ فقیهی هم امیدی به دست یافتن به چنین قدرتی نداشته است و در واقع با [[پیروزی انقلاب اسلامی ایران]] بود که عملا [[ولایت فقیه]] به معنای واقعی کلمه تحقق یافت و [[نیاز]] به بررسی‌های دقیق درباره مبانی و [[فروع]] آن آشکار گشت<ref>مصباح یزدی، محمد تقی، فصلنامه حکومت اسلامی، ش ۱، مقاله اختیارات ولی فقیه در خارج از مرزها.</ref>.<ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|فرهنگ‌نامه مهدویت]]، ص ۴۵۶ ـ ۴۵۸ و [[درسنامه مهدویت ج۲ (کتاب)|درسنامه مهدویت ج۲]]، ص۲۳۸-۲۴۱؛ [[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[موعودنامه (کتاب)|موعودنامه]]، ص۷۴۹.</ref>

== پرسش مستقیم ==
{{پرسش وابسته}}
* [[مقصود از نیابت عامه در عصر غیبت کبری چیست؟ (پرسش)]]
{{پایان پرسش وابسته}}

== پرسش‌های وابسته ==
{{پرسمان نیابت عامه}}

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:134491.jpg|22px]] [[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|'''فرهنگ‌نامه مهدویت''']].
# [[پرونده:136864.jpg|22px]] [[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[درسنامه مهدویت ج۲ (کتاب)|'''درسنامه مهدویت ج۲''']].
# [[پرونده:29873800.jpg|22px]] [[مجتبی تونه‌ای|مجتبی تونه‌ای]]، [[موعودنامه (کتاب)|'''موعودنامه''']].
# [[پرونده:13681151.jpg|22px]] [[عباس حیدرزاده|حیدرزاده، عباس]]، [[فرهنگنامه آخرالزمان (کتاب)|'''فرهنگنامه آخرالزمان''']].
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:امام مهدی]]
[[رده:نواب عام]]
[[رده:نیابت عام]]
[[رده:مدخل موعودنامه]]
[[رده:مدخل فرهنگنامه آخرالزمان]]

سید علی محمد شیرازی

2023-05-17T16:32:53Z

Heydari: جایگزینی متن - '{{پایان پرسش وابسته}}↵↵{{پرسمان' به '{{پایان پرسش وابسته}} == پرسش‌های وابسته == {{پرسمان'

{{مهدویت}}
{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط =
| عنوان مدخل =
| مداخل مرتبط = [[سید علی محمد شیرازی در تاریخ اسلامی]]
| پرسش مرتبط = امام مهدی (پرسش)
}}

'''سید علی محمد شیرازی''' در شیراز به [[دنیا]] آمد فردی به نام "شیخ [[عابد]]" او را با [[شیخ احمد احسائی]] و [[سید کاظم رشتی]] آشنا کرد، سپس به [[کربلا]] رفت و در درس سید کاظم رشتی با مسائل [[عرفانی]] و [[تفسیر]] و تأویل آیات و... به روش [[شیخیه]] آشنا شد. پس از درگذشت سید کاظم رشتی، برخی از مریدان وی، سید محمد علی را به عنوان [[جانشین]] [[انتخاب]] کردند. بعدها او ادعای [[بابیه]]، ادعای [[امامت]]، ادعای [[رسالت]] و [[ربوبیت]] کرد. سرانجام پس از [[مرگ]] "محمد شاه"، "میرزا تقی خان امیر کبیر" او را در [[ملأ]] عام به [[قتل]] رساند.

== تولد و تحصیل ==
سید علی محمد شیرازی در سال ۱۲۳۵ در [[شیراز]] به [[دنیا]] آمد. در [[کودکی]] به [[مکتب]] شیخ [[عابد]] رفت و [[خواندن و نوشتن]] آموخت. شیخ عابد که از [[شاگردان]] [[شیخ احمد احسائی]] و [[سید کاظم رشتی]] بود، او را با نام رؤسای [[شیخیه]] "احسائی و رشتی" آشنا کرد؛ [[سید علی محمد]] در نوزده سالگی به [[کربلا]] رفت و در درس سید کاظم رشتی حاضر و مورد توجه استادش قرار گرفت و با مسائل [[عرفانی]] و [[تفسیر]] و [[تأویل آیات]] و [[احادیث]] و مسائل [[فقهی]] به روش شیخیه آشنا شد. سید علی محمد، گذشته از [[دلبستگی]] به اندیشه‏‌های شیخی و [[باطنی]] به ریاضت‌‏کشی نیز مایل بود<ref>ر. ک: سلیمیان، خدامراد، درسنامه مهدویت ج۲، ص۱۸۹-۱۹۲؛ تونه‌ای، مجتبی، موعودنامه، ص۱۵۳.</ref>.

== [[ادعای بابیت]] ==
پس از درگذشت سید کاظم رشتی، مریدان و شاگردان وی [[جانشینی]] برای وی می‌‏جستند که به قول ایشان مصداق "[[شیعه کامل]]" یا "[[رکن رابع]]" باشد. سید علی محمد چون در [[زهد]] و [[عبادت]] و [[ریاضت]]، ظاهری [[فریبنده]] داشت، هجده تن از شاگردان سید کاظم رشتی که همگی شیخی [[مذهب]] بودند و بعدها سید علی محمد آ‏ها را حروف [[حی]] نامید؛ پیرامونش را گرفتند؛ لذا او پای از جانشینی سید کاظم رشتی فراتر نهاد و خود را "باب [[امام زمان]] {{ع}}" یا "ذکر" او یعنی واسطه میان [[امام]] و [[مردم]] شمرد. سید علی محمد در آغاز امر، ادعا کرد [[امام دوازدهم]] [[شیعیان]] او را [[مأمور]] کرده است جهانیان را [[ارشاد]] کند و خویشتن را "ذکر" نامید. بعد از مدتی که گروهی به او گرویدند، [[ادعای مهدویت]] کرد و گفت: "منم آن کسی که هزار سال است که [[منتظر]] آن هستید". سپس به [[ادعای نبوت]] و [[رسالت]] برخاست و به [[گمان]] خود، [[احکام اسلام]] را با آوردن کتاب "بیان" [[نسخ]] کرد<ref>ر. ک: سلیمیان، خدامراد، درسنامه مهدویت ج۲، ص۱۸۹-۱۹۲؛ تونه‌ای، مجتبی، موعودنامه، ص۱۵۳.</ref>.

== توبه‌های صوری ==
پس از بازگشت سید علی محمد به بوشهر، زمانی که هنوز از ادعای [[بابیت امام زمان]] {{ع}} فراتر نرفته بود؛ به دستور [[والی فارس]] در [[رمضان]] ۱۲۶۱ دستگیر و به [[شیراز]] فرستاده شد. در شیراز او را [[تنبیه]] کردند آنگاه نزد [[امام]] ‏جمعه آن [[شهر]] اظهار [[توبه]] و [[ندامت]] کرد و بر فراز [[منبر]] در حضور [[مردم]] گفت: "[[لعنت خدا]] بر کسی که مرا [[وکیل]] [[امام غایب]] بداند! لعنت خدا بر کسی که مرا [[باب امام]] بداند!...". پس از آن به [[اصفهان]] و سپس به [[قلعه]] [[ماکو]] [[تبعید]] شد. در دورانی که در آن قلعه [[زندانی]] بود، کتاب بیان را نوشت. [[دولت]] محمد شاه قاجار برای آنکه پیوند او را در [[زندان]] با مریدانش قطع کند، در صفر ۱۲۶۴ او را از قلعه ماکو به قلعه چهریق در نزدیکی ارومیه و سپس به تبریز بردند و [[مجلسی]] با حضور [[ناصر]] الدین‏ میرزا و چند تن از [[علما]] ترتیب دادند. [[سید علی محمد]] در آن‏ مجلس آشکارا از [[مقام]] [[مهدویت]] خود سخن گفت؛ ولی در پاسخ اشکالات و پرسش‏های علمای حاضر فروماند. پس وی را چوب زده تنبیه نمودند. او از دعاویش اظهار [[پشیمانی]] کرد و توبه‏‌نامه رسمی نوشت ولی توبه او صوری بود، چنانکه قبلا در شیراز نیز [[نیابت]] و [[بابیت]] خود را [[انکار]] کرده بود. اما چیزی نگذشت که از [[پیامبری]] و [[رسالت]] خویش سخن گفت<ref>ر. ک: سلیمیان، خدامراد، درسنامه مهدویت ج۲، ص۱۸۹-۱۹۲؛ تونه‌ای، مجتبی، موعودنامه، ص۱۵۳.</ref>.

== اعدام ==
در اواخر [[سلطنت]] [[محمد]] شاه و پس از [[مرگ]] او، از سوی مریدان سید علی محمد آشوب‏‌هایی در [[کشور]] پدید آمد و آنان چنین می‌‏پنداشتند که [[یاران مهدی]] موعودند و به زودی بر [[شرق]] و [[غرب]] عالم [[فرمانروایی]] می‌‏کنند. میان ایشان و نیروی دولتی، [[جنگ]] درگرفت و [[فتنه]] آنان با [[پیروزی]] قوای دولت در [[جمادی الثانی]] ۱۲۶۵ پایان گرفت. بعضی مریدان سید علی محمد، از [[مسلمانی]] دم می‏زدند و [[نماز]] می‏‌گزاردند و از "بابیت" سید علی محمد جانبداری‏ می‌‏کردند. اما وقتی از [[ادعای مهدویت]] سید علی محمد و [[تغییر]] [[احکام اسلام]] باخبر شدند، به شدت از او روی گرداندند. پس از [[مرگ]] محمد شاه و بالا گرفتن [[فتنه]] [[بابیه]]، میرزا تقی خان [[امیر]] کبیر ـ صدراعظم [[ناصر الدین شاه]] ـ [[تصمیم]] گرفت او را در [[ملأ]] عام به [[قتل]] رساند و از این راه [[آتش]] شورش‌‏ها را فرونشاند، ولی نوشته‏‌های بی‌‏مغز و بی‏‌اساس و [[رفتار]] جنون‌‏آمیز او باعث می‌‌شد [[علما]] به علت [[شبهه]] [[جنون]] بر [[اعدام]] وی [[رأی]] ندهند، اما برخی از علما که او را مردی [[دروغگو]] و [[ریاست]] ‏طلب می‌‏شمردند، به قتل وی [[فتوا]] دادند و [[سید علی محمد]] همراه یکی از پیروانش در ۲۷ [[شعبان]] ۱۲۶۶ در تبریز اعدام و تیرباران شد<ref>ر. ک: سلیمیان، خدامراد، درسنامه مهدویت ج۲، ص۱۸۹-۱۹۲؛ تونه‌ای، مجتبی، موعودنامه، ص۱۵۳و ۷۲۲.</ref>.

== [[عقاید]] [[علی محمد باب]] ==
علی محمد باب، از آغاز [[دعوت]] خود، عقاید و آرای متناقضی ابراز داشت. خود را [[برتر]] از همۀ [[انبیای الهی]] و [[مظهر]] نفس [[پروردگار]] می‌‏پنداشت‏ که با ظهورش، [[آیین اسلام]] [[منسوخ]] و [[قیامت]] [[موعود]] در [[قرآن]] به پا شده است. به علاوه [[علی محمد]] خود را مبشر [[ظهور]] "[[من یظهره اللّه]]" (کسی که [[خدا]] او را آشکار می‌کند) خوانده است و در [[ایمان]] پیروانش به او تأکید فراوان دارد. علی محمد در برخورد با افرادی که بابی نباشند، [[خشونت]] بسیاری را سفارش کرده که هیچکس ـ جز بابی‏ها ـ را بر روی [[زمین]] باقی نگذارند. همه کتاب‏‌ها را محو و نابود کنند؛ جز کتبی که درباره [[آیین]] وی پدید آمده و پیروانش جز کتاب بیان و آنچه بدان وابسته می‏‌شود نیاموزند. [[افکار]] [[سید علی محمد باب]] مجموعه‌‏ای از برخی آرای شیخیان و باطنیان "تأویل‏‌گرایان" و صوفیان و [[عالمان]] به حروف و اعداد و پاره‌‏ای از [[دعاوی]] شخصی بوده است.
برخی از [[اعتقادات]] بابیه عبارت‌اند از: [[اعتقاد]] به تجسد [[خداوند]] در "هیکل" [[میرزا حسین علی]] با تجلی و جلوه خدا در بهاء؛ منسوخ بودن [[ادیان پیشین]] و [[رسالت]] جدید؛ [[انکار]] [[قیامت]]؛ [[اعتقاد]] به "[[من یظهره الله]]"<ref>ر. ک: سلیمیان، خدامراد، درسنامه مهدویت ج۲، ص۱۹۳-۱۹۲؛ تونه‌ای، مجتبی، موعودنامه، ص۱۵۳.</ref>.

== آثار [[علی محمد باب]] ==
علی محمد باب، آثاری از خود به جای نهاده که برخی از آنها چاپ شده و پاره‌‏ای دیگر به دلیل کشاکش‏‌های داخلی میان پیروانش هنوز به چاپ نرسیده است. جز آثاری که پیش از این نام بردیم، برخی کتاب‌‏های دیگر او عبارت‏اند از: "[[پنج شأن]]"، "[[دلائل السبعة]]"، "[[صحیفه عدلیه]]"، "[[تفسیر]] [[سوره کوثر]]"، "تفسیر [[سوره بقره]]"، "[[قیوم الأسماء]]"، "[[کتاب الروح]]".
آثار علی محمد باب غالباً به [[زبان عربی]] نوشته شده و سرشار از غلط‌های صرفی و نحوی است. البته وی کوشیده است ـ برای آنکه نشان دهد سخنانش رنگ [[قرآنی]] دارد ـ گفتارش را با سجع و وزن همراه سازد و با آنکه یگانه [[معجزه]] خود را همین سخنان می‌‏شمارد، [[تکلف]] و ابتذال در عباراتش سخت آشکار است<ref>ر. ک: سلیمیان، خدامراد، فرهنگ‌نامه مهدویت، ص۱۰۷ - ۱۱۳.</ref>.

== [[بابیه]] ==
سید علی محمد شیرازی از آنجا که در ابتدای دعوتش مدعی [[بابیت]] [[امام دوازدهم]] بود ملقب به "باب" گردید و پیروانش "بابیه" نامیده شدند و او بنیانگذار [[فرقه بابیه]] شناخته می‌‌شود.

باب در اصطلاح به کسی گفته می‏‌شود که به [[معصومان]] {{ع}} بسیار نزدیک است و در همه [[کارها]] یا کاری خاص، [[نماینده]] مخصوص آنان شمرده می‌‏شود. در [[تاریخ]] [[ائمه معصومین]] {{ع}} فرد مورد [[اعتماد]] و رابط‍‌ خاص میان [[امام]] و [[پیروان]] او را باب می‌گویند. بابیت سمتی بوده در حضور حضرات [[معصومین]] که در تاریخ، حالات آن مشخص است که چه کسی از [[اصحاب]] فلان امام، حائز این [[منصب]] بوده است. بر این اساس، می‌‏توان [[وکیل]] یا نماینده امام را "باب" امام نامید؛ چنانکه جمعی از [[اصحاب امامان]] {{ع}} باب آن بزرگواران بوده‏‌اند؛ مانند "[[رشید هجری]]" باب [[سید الشهداء]] {{ع}}، "[[یحیی بن ام الطویل مطعمی]]" باب [[حضرت سجاد]] {{ع}}، "[[جابر بن یزید جعفی]]" باب [[امام باقر]] {{ع}}. در عصر [[غیبت صغری]]، باب، [[لقب]] [[نواب اربعه]] آن [[حضرت]] بوده که آن چهار تن ابواب آن [[حضرت]] بوده و [[شیعیان]] در آن عصر، به وسیله آنها به [[امام]] خود راه می‌یافتند و [[مشکلات]] خود را به حضرتش عرضه می‌کردند، اما در همان عصر، شیادانی بودند که از این [[لقب]] "باب" و "[[بابیت]]" سوءاستفاده کرده، خود را بدان مشهور ساخته و به [[فریب]] [[عوام الناس]] می‌پرداختند<ref>ر. ک: تونه‌ای، مجتبی، موعودنامه، ص۱۵۰.</ref>.

رفته ‏رفته این واژه با سوءاستفاده [[مدعیان دروغین]] ـ به ویژه "بابیت" ـ روبه ‏رو شد. ادعاهای نادرست کسانی چون [[سید علی محمد باب]]، این واژه را از جایگاه واقعی‏اش دور و متروک ساخت؛ به گونه‏‌ای که امروزه کمتر درباره [[نمایندگان امام]] {{ع}} به کار می‏‌رود و بیشتر برای اشاره به کسانی است که به [[دروغ]]، خود را [[نماینده معصومان]] معرفی می‌‏کنند<ref>ر. ک: سلیمیان، خدامراد، درسنامه مهدویت ج۲، ص۱۸۹- ۱۹۰.</ref>.

== پرسش مستقیم ==
{{پرسش وابسته}}
* [[آیا بابیت از فرقه‌های مدعی مهدویت‌‌اند؟ (پرسش)]]
{{پایان پرسش وابسته}}

== پرسش‌های وابسته ==
{{پرسمان مدعیان دروغین مهدویت}}

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:134491.jpg|22px]] [[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|'''فرهنگ‌نامه مهدویت''']]
# [[پرونده:29873800.jpg|22px]] [[مجتبی تونه‌ای|مجتبی تونه‌ای]]، [[موعودنامه (کتاب)|'''موعودنامه''']]
# [[پرونده:136864.jpg|22px]] [[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[درسنامه مهدویت ج۲ (کتاب)|'''درسنامه مهدویت ج۲''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:امام مهدی]]
[[رده:سید علی محمد شیرازی]]
[[رده:مدخل موعودنامه]]
[[رده:اعلام]]

مادر امام مهدی

2023-05-17T16:30:58Z

Heydari: جایگزینی متن - '{{پایان پرسش وابسته}}↵↵{{پرسمان' به '{{پایان پرسش وابسته}} == پرسش‌های وابسته == {{پرسمان'

{{مهدویت}}
{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = امام مهدی
| عنوان مدخل = مادر امام مهدی
| مداخل مرتبط = [[مادر امام مهدی در تاریخ اسلامی]] - [[مادر امام مهدی در معارف و سیره رضوی]]
| پرسش مرتبط = امام مهدی (پرسش)
}}
براساس [[روایات]] مشهور [[نرجس خاتون]]، '''مادر امام مهدی {{ع}}''' دختر پادشاه روم است که براساس واقعه‌ای به [[اسارت]] [[مسلمانان]] درآمد و [[همسر]] [[امام عسکری]] {{ع}} شد و از آن بانوی گرامی، [[حضرت مهدی]] {{ع}} متولد شد. برای آن بانو نام‌های مختلفی ذکر شده است مانند: [[ملیکه]]، [[سوسن]]، [[ریحانه]]، [[حدیثه]] و... .

== مادر امام مهدی {{ع}} ==
[[مادر حضرت مهدی]] {{ع}} دختر [[پادشاه روم]] بود. وی از سوی مادر یکی از [[فرزندان]] [[وصی]] [[حضرت عیسی]] {{ع}} بود او در قالب گروهی از اُسرا به [[سامرا]] آمد و [[همسر]] [[امام عسکری]] {{ع}} شد. مرحوم [[محدث نوری]] در کتاب [[شریف]] [[نجم الثاقب]] و مرحوم [[شیخ صدوق]] در کتاب [[کمال الدین]]، چگونگی شرفیابی [[حضرت نرجس خاتون]] به [[خدمت]] [[امام حسن عسکری]] {{ع}} را این‌گونه [[نقل]] نموده است:

"[[بشر بن سلیمان]]" برده فروشی بود که از [[فرزندان]] [[ابو ایوب انصاری]] و از [[پیروان]] حضرت [[امام هادی]] {{ع}} و [[امام حسن عسکری]] {{ع}} بود و در [[همسایگی]] ایشان در [[سامرا]] سکونت داشت. وی می‌‌گوید: شبی در منزل خود در [[سامرا]] بودم و پاسی از شب گذشته بود. ناگهان دیدم که درب منزل را می‌‌زنند. شتابان رفتم و دیدم "[[کافور]]" [[خادم امام هادی]] {{ع}} است و مرا به [[خدمت]] حضرت احضار نمود. من جامه خود را به تن کرده و نزد حضرت شرفیاب شدم و دیدم [[امام هادی]] {{ع}} با [[ابا محمد]] [[امام عسکری]] {{ع}} و جناب [[حکیمه خاتون]] [[خواهر]] خود در پشت پرده سخن می‌‌گوید. نشستم، حضرت به من فرمود: ای [[بشر]]! تو از [[فرزندان]] أنصار [[رسول خدا]] هستی و [[دوستی]] ما [[اهل بیت]] همیشه در میان شما بوده و از پدران‌تان به [[ارث]] رسیده است و شما جزو معتمدین ما [[اهل بیت]] هستید. هم اکنون می‌‌خواهم تو را به [[زیور]] فضیلتی آراسته کنم و تو را بدین ویژگی مشرف سازم که به واسطه انجام آن بر سایر [[شیعیان]] سبقت‌جویی. این رازی است که تو را از آن [[آگاه]] می‌‌کنم و تو را برای خریدن کنیزی می‌‌فرستم. سپس حضرت [[نامه]] لطیفی به خط و زبان رومی نوشت و آن را به مهر خود ممهور ساخت و کیسه‌ای زرد رنگ آورد که در آن دویست و بیست [[دینار]] بود و فرمود: این را بگیر و به [[بغداد]] برو و صبح فلان روز در کنار گذرگاه [[فرات]] برو. پس هنگامی که قایق [[اسیران]] نزدیک شد و [[اسیران]] را در معرض فروش قرار دادند، می‌‌بینی که گروهی از فرستادگان بنی‌العباس و برخی [[جوانان]] [[عرب]] برای خرید گرد آنان جمع می‌‌شوند. در آن هنگام تو باید تمام روز را از دور مراقب شخصی به نام [[عمر بن زید]] برده فروش باشی تا زمانی که یک کنیز را برای فروش بیاورد. آن کنیز چنین و چنان ویژگی‌هایی دارد و دو جامه حریر مرغوب بر تن کرده است و خود را از عرضه در بازار و دسترس خریداران بر کنار می‌‌دارد و در برابر تعرض و تفتیش و نگاه خریداران امتناع می‌‌ورزد و پارچه‌ای نازک به روی افکنده است. برده فروش او را کتک می‌‌زند و او با زبان رومی ناله سر می‌‌دهد، بدان که او از این هتک [[حرمت]] می‌‌نالد. برخی از خریداران می‌‌خواهند او را به سیصد [[دینار]] بخرد زیرا [[عفت]] و حیای او را دیده‌اند. آن کنیز بدان‌ها با زبان [[عربی]] می‌‌گوید: اگر تو [[ملک]] [[سلیمان]] و تاج و تخت او را داشته و به خریداری من بیایی، من هیچ رغبتی در تو نخواهم داشت، بیهوده [[مال]] خود را بر [[باد]] مده! برده فروش می‌‌گوید: چاره چیست؟ به هر حال باید تو را بفروشم. آن کنیز می‌‌گوید: چرا اینقدر [[عجله]] می‌‌کنی، من باید یک خریداری را [[انتخاب]] کنم که دلم نزد او آرام گیرد و بر [[ایمان]] و [[امانت]] او [[اعتماد]] کنم. در این لحظه تو برخیز و به نزد "عمر بن یزید" برده فروش برو و به او بگو: من نامه‌ای به همراه دارم که یکی از اشراف به [[لطافت]] و زبان و خط رومی نوشته است و در آن [[بخشش]] و وقار و [[بزرگواری]] و [[سخاوت]] خود را بیان داشته است، این [[نامه]] را به او بده تا در آن از [[اخلاق]] [[صاحب]] خود [[آگاه]] شود و اگر به سوی او مایل گشت و [[رضایت]] داد، من [[وکیل]] ایشان هستم که این کنیز را از تو خریداری کنم.

[[بشر بن سلیمان]] می‌‌گوید: من تمام آنچه را که سرورم، حضرت [[ابوالحسن]] [[امام هادی]] {{ع}} درباره آن کنیز فرموده بود انجام دادم. زمانی که او نیز به آن [[نامه]] نگاه کرد، سخت [[گریه]] کرد و به "عمر بن یزید" برده فروش گفت: مرا به دارنده این [[نامه]] بفروش و سوگندهایی شدید یاد کرد که اگر چنین نکند، خود را هلاک خواهد کرد. من پیوسته با فروشنده درباره قیمت چانه‌زنی می‌‌کردم تا اینکه به همان مقدار دیناری که [[امام هادی]] {{ع}} در کیسه زرد به من داده بود [[راضی]] شد.

"عمر بن یزید" آن دینارها را گرفت و کنیز را به ما تحویل داد و آن کنیز خوشحال و خندان گشت. من آن کنیز را به [[بغداد]] آوردم و در اتاقی که از پیش برای او مهیا کرده بودم بردم، به محض وارد شدن به اتاق [[نامه]] [[امام]] {{ع}} را از جامه خود بیرون آورد و می‌‌بوسید بر صورت خود می‌‌نهاد و بر دیدگان خود قرار می‌‌داد و آن را بر [[بدن]] خود می‌‌کشید. من شگفت زده شدم و گفتم: آیا نامه‌ای را می‌‌بوسی که نویسنده آن را نمی‌شناسی؟! آن کنیز پاسخ داد: ای درمانده‌ای که از [[جایگاه]] [[فرزندان پیامبر]] معرفتی اندک داری! گوش فرا دار و [[دل]] بسپار که چه می‌‌گویم: من "[[ملیکه]]" دختر "یشوعا" هستم که پدرم [[فرزند]] [[قیصر]] و [[پادشاه روم]] است و مادرم از [[فرزندان]] [[حواریون]] [[عیسی بن مریم]] است و [[نسب]] او به [[شمعون]]، [[وصی]] [[حضرت عیسی]] {{ع}} می‌‌رسد. من ماجرایی بسیار شگفت دارم. که تو بازگو خواهم کرد. من سیزده سال داشتم و پدر بزرگ من، [[پادشاه روم]] می‌‌خواست مرا به [[عقد]] پسر برادرش درآورد. برای همین منظور سیصد نفر از [[خاندان]] [[حواریون]] و قسیسین و [[راهبان]] و هفتصد نفر از بزرگان و اشراف و چهار هزار نفر از امرای لشکری و کشوری جمع کرد و از قصر خود تختی را که به انواع جواهرات آراسته بود در حیاط کاخ حاضر ساخته و بر [[چهل]] پایه [[نصب]] نمود و پسر [[برادر]] [[پادشاه]] بر آن تخت فراز آمد. در آن هنگام صلیب‌ها در گرد او [[نصب]] شد و أسقف‌های [[مسیحی]] حلقه زدند و انجیل‌ها را گشودند، اما ناگهان صلیب‌ها از بلندی بر [[زمین]] سقوط کرد و پایه‌های تخت شکسته و واژگون شد و پسر [[برادر]] [[پادشاه]] بی‌هوش روی [[زمین]] افتاد. رنگ از چهره اسقف‌ها پرید و بدن‌شان به لرزه درآمد. بزرگ آن أسقف‌ها به پدر بزرگ من گفت: ای [[پادشاه]]، ما را از این پیشامد نامبارک و نحس معاف دار زیرا در این امر پایان [[کیش]] [[مسیحیت]] و زوال این [[پادشاهی]] خواهد بود. پدر بزرگ من که از دهشت این واقعه به [[سختی]] حیران شده بود، به أسقف‌ها گفت: پایه‌های تخت را دوباره بر پا دارید و صلیب‌ها را دوباره برافرازید و [[برادر]] دیگر این بدبخت منحوس را بیاورید تا این دختر را بدو تزویج کنم و نحوستِ [[برادر]] اول را به مبارکیِ [[برادر]] دوم دفع کنم. پس زمانی که [[دستور]] وی [[اجرا]] کردند، برای [[برادر]] دوم نیز حادثه‌ای مانند [[برادر]] دوم نیز حادثه‌ای مانند [[برادر]] اول روی داد و [[مردم]] متفرق شدند و پدربزرگ من اندوهناک به کاخ خود رفت و پرده‌ها را کشید. در آن شب من در [[خواب]] مشاهده کردم که [[حضرت مسیح]] {{ع}} با جناب [[شمعون]] و گروهی از [[حواریون]] در قصر پدربزرگ جمع شده‌اند و در مکانی که جدم آن تخت را نهاده بود، منبری قرار دادند که سر بر [[آسمان]] می‌‌سایید. آنگاه [[حضرت محمد]] {{صل}} با گروهی [[جوانان]] و [[فرزندان]] خود وارد شدند و [[حضرت مسیح]] {{ع}} به استقبال [[رسول خدا]] رفت و او را در آغوش گرفت. [[رسول خدا]] {{صل}} فرمود: ای [[روح الله]]! من آمده‌ام تا از [[وصی]] تو، [[شمعون]]، دخترش [[ملیکه]] را برای پسرم خواستگاری کنم و با دست مبارکش به حضرت [[ابا محمد]] [[امام عسکری]] {{ع}} اشاره نمود، همان شخص که این [[نامه]] را نوشته است. سپس [[حضرت عیسی]] {{ع}} به [[شمعون]] نظر کرد و به ایشان فرمود: [[شرافت]] به سویت روی آورده است پس با [[رسول خدا]] پیوند [[خویشاوندی]] برقرار کن. [[شمعون]] گفت: من این وصلت را برقرار کردم و آنگاه [[حضرت محمد]] {{صل}} بر [[منبر]] بالا رفت. و مرا به [[ازدواج حضرت]] [[ابا محمد]] [[امام عسکری]] {{ع}} که در آورد و [[حضرت مسیح]] و [[فرزندان]] [[رسول خدا]] و [[حواریون حضرت عیسی]] {{ع}} نیز [[شاهد]] این [[عقد]] بودند.

من از [[خواب]] بیدار شدم و رؤیای خود را برای [[پدر]] و پدربزرگم [[نقل]] نکردم زیرا می‌‌ترسیدم مرا بکشند. من پیوسته این راز را در سینه‌ام نگاه می‌‌داشتم و به آنان نمی‌گفتم. [[اشتیاق]] حضرت [[امام عسکری]] {{ع}} در سینه من افتاده بود و مرا از [[آب]] و [[غذا]] انداخته بود و مرا ضعیف و لاغر ساخته بود و مریضی شدیدی به جانم افتاده بود. پدربزرگ من تمام صلیبیان [[روم]] را حاضر کرد و مداوای مرا از آنان خواستار شد، اما هیچ کدام موفق نشدند. زمانی که پدربزرگم [[ناامید]] شد، به من گفت: ای [[نور]] دیده! آیا خواسته‌ای داری که در این [[دنیا]] برای تو برآورده سازم؟ گفتم: ای پدربزرگ، من همه درهای [[گشایش]] را به روی خود بسته می‌‌بینم، اگر تو بند از پای [[زندانیان]] [[مسلمان]] برداری، به [[شکنجه]] آنان پایان دهی و آنان را آزاد سازی، امیدوارم که [[حضرت مسیح]] و [[مریم]] [[مقدس]] به من شفا [[عنایت]] کند و مرا بهبود بخشد. هنگامی که پدربزرگم این خواسته مرا [[اجابت]] نمود، من هم مقداری اظهار بهبودی نمودم و کمی [[غذا]] خوردم و پدربزرگم از این بسیار خوشحال شد و اسرای [[مسلمان]] را اکرام نمود.

پس از چهار شب دوباره [[خواب]] دیدم که سیدة النساء به [[دیدار]] من آمده است و [[حضرت مریم]] {{س}} و هزار حوریه بهشتی نیز همراه او بودند. [[حضرت مریم]] {{س}}به من گفت: این سرور [[زنان]] عالم است و مادر شوهر توست. من نیز دست به دامان او شدم و شکوه به درگاهش بردم که [[ابو محمد]] [[امام عسکری]] {{ع}} به [[دیدار]] من نمی‌آید. سرور [[زنان]] فرمود: بدان که فرزندم [[ابا محمد]] [[امام عسکری]] {{ع}} به [[زیارت]] تو نخواهد آمد زیرا تو به [[خداوند]] [[مشرک]] هستی و بر [[کیش]] [[نصرانیان]] هستی، در حالی که این [[خواهر]] من جناب [[مریم]] {{س}} است که از [[مذهب]] تو بیزاری می‌‌جوید. اگر خوشنودی خدای را می‌‌طلبی و در پی [[رضایت]] [[حضرت مسیح]] و [[حضرت مریم]] {{ع}} هستی و [[دیدار]] حضرت [[ابا محمد]] را خواستاری، پس باید شهادتین را بر زبان جاری کنی و بگویی {{متن حدیث| أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللَّهِ}}. وقتی من شهادتین را گفتم: سرور [[زنان]] مرا در آغوش گرفت و حالم [[نیکو]] گشت و به من فرمود: اکنون [[منتظر]] [[دیدار]] حضرت [[ابا محمد]] باش، من او را نزد تو خواهم فرستاد.

من از [[خواب]] بیدار شدم مشتاقانه در [[انتظار]] [[دیدار]] حضرت [[ابا محمد]] {{ع}} بودم. فردا شب حضرت [[ابا محمد]] {{ع}} را در [[خواب]] دیدم و از [[فراق]] حضرت شکوه نمودم و گفتم: ای حبیب من، دلم را از [[محبت]] خود مالامال نمودی و سپس بر من جفا نمودی؟! حضرت پاسخ داد. بدان که این تأخیر من در آمدن فقط به خاطر این بود که [[مشرک]] بودی و از زمانی که تو [[اسلام]] [[اختیار]] نمودی، من هر شب به [[دیدار]] تو خواهم آمد، تا زمانی که [[خداوند]] این هجران را به وصال مبدل سازد و پس از آن شب، هیچ شبی نیست که ایشان به زیارتم نیامده باشد.

[[بشر]] می‌‌گوید از جناب [[نرجس خاتون]] پرسیدم: چگونه در میان [[اسیران]] قرار گرفتی؟ گفت: در یکی از شب‌ها حضرت [[ابو محمد]] {{ع}} به من خبر داد که پدربزرگ تو در فلان روز لشکری را برای [[جنگ]] [[مسلمانان]] خواهد فرستاد، تو نیز در [[لباس]] خدمه با برخی از کنیزان به طور ناشناس با آنان همراه شو. من نیز [[دستور]] حضرت را [[اجرا]] کردم و پیش قراولان [[لشکر]] [[مسلمانان]] آمدند و ما را [[اسیر]] کردند.

اما هیچ کس متوجه نشد که من [[فرزند]] [[پادشاه]] هستم مگر اکنون که تو از این [[راز]] [[آگاه]] شدی، چون من خود به تو این سر را فاش کردم. آن مردی که من در سهم [[غنیمت]] او قرار داشتم نام مرا پرسید، اما من نام واقعی خود را نگفتم و گفتم نام من [[نرجس]]" است. [[بشر]] می‌‌گوید من تعجب کردم که او رومی است، اما [[عربی]] را به خوبی صحبت می‌‌کند، جناب [[نرجس خاتون]] گفت: چون جد من بسیار مشتاق بود که من [[آداب و رسوم]] را فرا گیرم، از این روی زنی مترجم را پیوسته نزد من می‌‌فرستاد و او هر صبح و [[شام]] می‌‌آمد و زبان [[عربی]] را به من می‌‌آموخت، تا اینکه زبانم به این سخن عادت کرد. [[بشر]] می‌‌گوید: زمانی که [[حضرت نرجس خاتون]] را به [[سامرا]] بردم، او را نزد [[امام هادی]] {{ع}} بردم و حضرت به او فرمود: آیا دیدی که [[خداوند]] چگونه [[اسلام]] را [[عزت]] بخشید و نصرانیت را [[خوار]] نمود، و [[اهل بیت]] [[رسول خدا]] {{صل}} را [[شرافت]] بخشید؟ [[حضرت نرجس خاتون]] عرضه داشت: من چگونه چیزی را که شما از آن آگاه‌ترید بیان کنم؟! حضرت فرمود: اکنون می‌‌خواهم تو را اکرام نمایم، می‌‌خواهم ده هزار درهم یا بشارتی که [[شرافت]] ابدی در آن است به تو بدهم، کدام یک را [[انتخاب]] می‌‌نمایی؟ [[نرجس خاتون]] گفت: البته که آن نوید پرشرف را به من بدهید! حضرت فرمود: پس [[بشارت]] ده به فرزندی که بر [[شرق]] و [[غرب]] [[دنیا]] [[سلطنت]] خواهد کرد و [[زمین]] را از [[عدل و داد]] پر می‌‌کند آن گونه که از [[ظلم و ستم]] پر شده است. [[حضرت نرجس]] عرض کرد: این [[فرزند]] از آنِ کیست؟ حضرت فرمود: از آن شخصی که [[رسول خدا]] {{صل}} در فلان شب تو را به [[عقد]] او در آورد و [[حضرت مسیح]] و [[وصی]] او تو را به [[ازدواج]] او در آوردند. [[نرجس خاتون]] گفت: آیا از [[فرزند]] شما [[ابو محمد]] است؟ حضرت فرمود: آیا او را می‌‌شناسی؟ [[حضرت نرجس]] عرضه داشت: از آن شبی که به دست سرور [[زنان]] و مادر [[ابا محمد]] [[مسلمان]] شدم هیچ شبی نشده که او به [[زیارت]] من نیامده باشد.

آنگاه [[امام هادی]] {{ع}} به "[[کافور]]" فرمود: خواهرم [[حکیمه]] را نزد من بخوان. زمانی که جناب [[حکیمه خاتون]] وارد شد، حضرت به او فرمود: این همان [[نرجس خاتون]] است و [[حکیمه خاتون]] هم او را در آغوش کشید و بسیار از [[دیدار]] او [[خشنود]] شد. [[امام هادی]] {{ع}} به [[خواهر]] خود فرمود: ای دختر [[رسول خدا]]! او را به نزد خود ببر و [[واجبات]] [[دینی]] و [[احکام اسلام]] را به او بیاموز زیرا او [[همسر]] [[امام حسن عسکری]] {{ع}} خواهد بود و مادر [[حضرت قائم]] {{ع}}است<ref>کمال الدین، ص ۴۱۸.</ref>.<ref>[[عباس حیدرزاده|حیدرزاده، عباس]]، [[فرهنگنامه آخرالزمان (کتاب)|فرهنگنامه آخرالزمان]]، ص ۵۲۹-۵۳۰-۵۳۱-۵۳۲-۵۳۳.</ref>

== نام‌های مادر امام زمان {{ع}} ==
برای جناب [[نرجس خاتون]]، غیر از [[ملیکه]] و [[نرجس]] نام‌های دیگر نیز ذکر کرده‌اند، از جمله "[[سوسن]]، [[ریحانه]]، [[صیقل]]" یا [[صقیل]]، [[حدیثه]]، [[حکیمه]]، [[ملیکه]] و [[خمط]].<ref>نجم الثاقب: باب اول:</ref>.<ref>[[عباس حیدرزاده|حیدرزاده، عباس]]، [[فرهنگنامه آخرالزمان (کتاب)|فرهنگنامه آخرالزمان]]، ص ۵۲۹-۵۳۰-۵۳۱-۵۳۲-۵۳۳؛ [[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|فرهنگ‌نامه مهدویت]]، ص ۳۷۱ - ۳۷۵.</ref>

از دیدگاه برخی از پژوهشگران، سبب تعدد نام‏‌های آن بانو، علاقه و [[محبت]] فراوان مالک او به وی بوده است که باعث شده بود با [[بهترین]] اسم‏ها و زیباترین نام‌‏ها، او را صدا بزنند؛ از این‌‏رو تمام نام‌‏های آن بانو، از اسامی گل‏ها و شکوفه‌‏ها است؛ چون [[مردم]]، این نام‌‏های مختلف را شنیده بودند، می‌‏پنداشتند همه این‏ها نام‏‌های آن بانوی بزرگوار است.

دیگر آنکه این بانوی گرامی، پس از اینکه وارد کانون [[خانواده]] [[امام]] {{ع}} شد، خط مشی و مسیر دیگری ـ بر خلاف سایر کنیزان ـ داشت؛ زیرا او مادر [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}}‏ بود. او، فشار و [[ظلم]] [[ستمگران]] و حکومت‌‏ها را می‌‏دید و می‌‏دانست مدتی باید در زندان به سر برد. او می‌‏دانست باید برای حفظ خود و [[فرزند]] گرامی‏اش، نقشه‌‏هایی بیندیشد، تا [[حاکمان]] وقت، ندانند [[صاحب]] کدام نام را باید زندانی کنند و حامل [[نور]] [[امام مهدی|مهدی]] {{ع}} کدام است. بر این اساس، هر روز نامی تازه‏ برای خود می‏‌نهاد و در [[خانواده]] [[امام]] {{ع}} او را به این نام‏‌ها می‏‌خواندند، تا [[دشمنان]] خیال کنند این نام‌‏های مختلف، مربوط به چند نفر است و نفهمند همه مربوط به یک نفر است<ref>سید محمد صدر، پژوهشی در زندگی امام مهدی عجّل اللّه تعالی فرجه الشریف و نگرشی به غیبت صغرا، ص ۲۰۴ و ۲۰۵</ref>.<ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|فرهنگ‌نامه مهدویت]]، ص ۳۷۱ - ۳۷۵.</ref>

مشهورترین نام مادر امام زمان {{ع}} "[[نرجس]]" و معروف‌ترین کنیه‌اش "[[ام محمد]]" است. هرکدام از نام‌های آن بانوی بزرگوار، بُعدی از شخصیت والای او را بیان می‌کند. [[نرجس]] نام گلی عطرآگین است. "خمط‍‌" نوعی درخت میوه است که [[قرآن]] نیز آن را به کار برده است<ref>سوره سبا، ۱۶.</ref>. "[[سوسن]]" نوعی گل خوشبو و معطر و پرفایده است که در کتاب‌های طب نیز آمده است. "[[صیقل]]" به مفهوم پدیده نورانی و پرجلوه و نرم است. به‌هرحال هیچ مانعی ندارد که یک [[زن]] باشخصیت، دارای نام‌های متعددی باشد و هرکدام از آن‌ها در مورد او به تناسب به کار رود. در مورد نرجس‌خاتون، چه بسا که این نام‌های متعدد، براساس [[مصالح]] [[سیاسی]] و اجتماعی بوده که برای ما ناشناخته مانده است<ref>[[سید محمد کاظم قزوینی|قزوینی، سید محمد کاظم]]، [[امام مهدی از تولد تا بعد از ظهور (کتاب)|امام مهدی از تولد تا بعد از ظهور]]، ص۱۷۲.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[موعودنامه (کتاب)|موعودنامه]]، ص۶۰۷.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[موعودنامه (کتاب)|موعودنامه]]، ص۶۹۶.</ref>

== اختلاف اقول درباره مادر امام زمان {{ع}} ==
[[روایات]] مربوط به مادر [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}}‏ به چهار دسته تقسیم می‌شود:

# روایاتی که آن بانوی بزرگوار را شاهزاده‌‏ای رومی معرفی کرده است؛
# روایاتی که آن بانوی بزرگ را [[تربیت]] ‏شده خانه [[حکیمه خاتون]] دانسته است؛
# روایتی که علاوه‏ بر [[تربیت]] وی، ولادت آن بانوی بزرگ را نیز در خانه [[حکیمه]] ذکر کرده است<ref> مسعودی، اثبات الوصیة، ص ۲۷۲</ref>؛
# روایاتی که مادر [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}}‏ را بانویی سیاه‌‏پوست دانسته است.

یکی از روایت‏‌های مشهور، حکایت از آن دارد که مادر [[امام مهدی]] {{ع}}، شاهزاده‏‌ای رومی است که [[اعجازگونه]] به بیت شریف [[امام عسکری]] {{ع}} راه یافته است.

[[شیخ صدوق]] در داستان مفصلی، حکایت مادر [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}} را [[نقل]] کرده است<ref> [[شیخ صدوق]]، [[کمال الدین و تمام النعمة (کتاب)|کمال الدین و تمام النعمة]]، ج۲، باب ۴۱، ح ۱</ref>.

'''[[روایات]] دسته اول:‏''' این [[روایت]]، نخست از طریق [[شیخ صدوق]]، در کتاب "[[کمال الدین و تمام النعمة]]" [[نقل]] شده است. آن‏گاه [[محمد بن جریر طبری]] آن را با سندی متفاوت، در کتاب "دلائل الامامة"<ref> محمد بن جریر طبری، دلائل الامامة، ص ۲۶۲</ref> آورده و [[شیخ طوسی]]" در کتاب "[[الغیبة]]" به [[نقل]] آن پرداخته است<ref>[[شیخ طوسی]]، کتاب الغیبة، ص ۲۰۸، ح ۱۷۸</ref>. وی، [[روایت]] را درست مانند [[روایت]] "[[کمال الدین و تمام النعمة]]" آورده است؛ امّا [[سند]] وی با [[سند]] کتاب [[کمال الدین]] متفاوت است.

[[فتّال نیشابوری]]، [[ابن شهرآشوب]]<ref>ابن شهرآشوب، المناقب، ج ۴، ص۴۴۰.</ref>، [[عبد الکریم نیلی‏]]<ref>عبد الکریم نیلی، منتخب الانوار المضیئة، ص ۱۰۵.</ref> و از متأخران [[صاحب]] "إثبات الهداة فی النصوص و المعجزات" از کسانی هستند که این حکایت را [[نقل]] کرده‏‌اند. [[علامه مجلسی]] نیز حکایت را، یک‏جا از [[کتاب الغیبة]] و در جای دیگر، از [[کمال الدین و تمام النعمة]] [[نقل]] کرده است<ref> محمّد باقر مجلسی، بحار الانوار، ج ۵۱، ص ۶</ref>.

برخی گفته‏‌اند: این حکایت پس از سال ۲۴۲ ق اتّفاق افتاده است؛ در حالی که از سال ۲۴۲ ق به بعد، [[جنگ]] مهمّی میان [[مسلمانان]] و [[رومیان]]، رخ نداده است تا [[نرجس خاتون]] اسیر [[مسلمانان]] شوند<ref> جاسم حسین، تاریخ سیاسی امام دوازدهم، ص ۱۱۵</ref>. در پاسخ گفته شده: در این دوران و پس از آن، درگیری و جنگ‏هایی میان آنان رخ داده است که در بسیاری از کتاب‏‌های تاریخی، می‌‏توان نمونه‏‌هایی از این درگیری‌‏ها را یافت<ref>ر. ک: محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج ۹، ص ۲۰۱؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج ۷، ص ۸۰، ۸۱، ۸۵، ۹۳؛ ابن کثیر، البدایة و النهایة، ج ۱۰، ص ۳۲۳، ۳۴۳، ۳۴۵، ۳۴۷؛ همچنین در مقدمه کتاب مهدی موعود {{ع}}، ص ۱۵۲ مطلب مستندی در رد کسانی که جنگ در آن دوران را منتفی دانسته‌‏اند، آورده است</ref>.

'''[[روایات]] دسته دوم‏:''' در بعضی از احادیث ـ بدون اشاره به سرگذشت آن بانوی بزرگوار ـ فقط به [[تربیت]] وی در بیت شریف [[حکیمه]] دختر [[امام جواد]] {{ع}} اشاره شده است<ref> [[شیخ صدوق]]، [[کمال الدین و تمام النعمة (کتاب)|کمال الدین و تمام النعمة]]، ج۲، باب ۴۲، ح ۲</ref>. عموم [[روایات]] این دسته، با [[احادیث]] دسته نخست منافاتی ندارد؛ زیرا می‌‏توان [[روایات]] مربوط به [[نرجس خاتون]] را پس از ورود او به خانه آن بانوی بزرگ دانست.

'''[[روایت]] دسته سوم‏:''' [[مسعودی]] در "اثبات الوصیة" پس از [[نقل]] [[روایت]] پیشین، افزوده است: [[نرجس خاتون]]، علاوه بر اینکه در بیت شریف عمه [[امام عسکری]] {{ع}} [[تربیت]] یافته بود؛ در همان بیت شریف نیز به [[دنیا]] آمده بود<ref> مسعودی، اثبات الوصیة، ص ۲۷۲</ref>. [[شیخ طوسی]] این [[روایت]] را بدون‏ جمله {{عربی|" ولدت فی بیتها‏‏"}}، [[نقل]] کرده است<ref>[[شیخ طوسی]]، کتاب الغیبة، ص ۲۴۴</ref>.

در سه دسته [[روایت]] یاد شده، چند مطلب [[مورد اتفاق]] است:

# آن بانوی شریف، کنیز بوده است؛
# او در خانه [[حکیمه خاتون]]، دختر [[امام جواد]] {{ع}} بوده است؛
# [[حکیمه خاتون]] در موضوع [[ازدواج]] [[امام عسکری]] {{ع}}، از این کنیز سخن به میان آورده است.

'''[[روایات]] دسته چهارم‏:''' در این دسته ـ بر خلاف [[روایات]] پیشین ـ سخن از کنیزی سیاه‏پوست به میان آمده است و عده‏‌ای نیز با [[تمسک]] به این [[روایات]]، خواسته‏‌اند دیدگاه مشهور را خدشه‌‏دار سازند.

طرفداران این دیدگاه به [[روایت]] زیر از [[کناسی]]<ref>قابل‏ توجه این‏که این روایت در غیبت نعمانی از یزید کناسی و در کمال الدین و تمام النعمة از ضریس کناسی نقل شده است</ref> استناد کرده‏‌اند. او می‏‌گوید: از [[امام باقر]] {{ع}} شنیدم که فرمود: همانا در [[صاحب]] این امر، سنّتی از [[حضرت یوسف|یوسف]] {{ع}} است و آن اینکه او [[فرزند]] کنیزی سیاه است. [[خداوند]] سبحانه و تعالی امرش را در یک شب [[اصلاح]] می‌‏فرماید<ref>ر. ک: نعمانی، الغیبة، ص ۱۶۳؛ کمال الدین و تمام النعمة، ج ۱، ص ۳۲۹، باب ۳۲، ح ۱۲</ref>.

[[علامه مجلسی]] با بیان اینکه این [[روایت]]، با بسیاری از [[روایات]] درباره مادر [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}}‏ [[مخالفت]] دارد<ref>گفتنی است روایات فراوانی از سوی مدعیان مهدویّت و طرفداران آن‏ها در طول تاریخ، جعل شده و به امامان معصوم علیهم السّلام نسبت داده شده است</ref>؛ راه حل را این دانسته است که مقصود از [[روایت]]، می‏‌تواند مادر با واسطه یا مربی آن حضرت باشد<ref>محمد باقر مجلسی، بحار الانوار، ج ۵۱، ص ۲۱۹، باب ۱۳</ref>.

در منابع معتبر، به سرگذشت مادر [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}}‏ پس از ولادت آن حضرت هیچ اشاره‌‏ای نشده است. البته سخنی که در این باره [[نقل]] شده این است که: [[ابو علی خزیزرانی]]، کنیزی داشت که او را به [[امام حسن عسکری]] {{ع}} اهدا کرد و چون [[جعفر کذاب]]، خانه [[امام]] را [[غارت]] کرد؛ وی از دست [[جعفر کذاب]] گریخت و با [[ابو علی خزیزرانی]] [[ازدواج]] کرد. [[ابو علی خزیزرانی]] می‏‌گوید: او گفته است در ولادت [[سید]] حاضر بود و مادر او [[صقیل]] نام داشت. [[امام حسن‏ عسکری]] {{ع}} [[صقیل]] را از آنچه بر سر خاندانش می‌‏آید، [[آگاه]] کرد و او از [[امام]] خواست از [[خدای تعالی]] بخواهد [[مرگ]] وی را پیش از آن برساند. او در حیات [[امام حسن عسکری]] {{ع}} درگذشت و بر سر [[قبر]] وی لوحی است که بر آن نوشته‌‏اند: این، [[قبر]] مادر [[محمد]] است<ref>[[شیخ صدوق]]، [[کمال الدین و تمام النعمة (کتاب)|کمال الدین و تمام النعمة]]، ج۲، ص ۴۳۱، ح ۷.</ref>.<ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|فرهنگ‌نامه مهدویت]]، ص ۳۷۱ - ۳۷۵.</ref>

== پرسش مستقیم ==
{{پرسش وابسته}}
* [[نام مادر امام مهدی چیست؟ (پرسش)]]
{{پایان پرسش وابسته}}

== پرسش‌های وابسته ==
{{پرسمان خاندان و نیاکان امام مهدی}}

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:13681098.jpg|22px]] [[سید محمد کاظم قزوینی|قزوینی، سید محمد کاظم]]، [[امام مهدی از تولد تا بعد از ظهور (کتاب)|'''امام مهدی از تولد تا بعد از ظهور''']]
# [[پرونده:134491.jpg|22px]] [[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|'''فرهنگ‌نامه مهدویت''']]
# [[پرونده:29873800.jpg|22px]] [[مجتبی تونه‌ای|مجتبی تونه‌ای]]، [[موعودنامه (کتاب)|'''موعودنامه''']]
# [[پرونده:13681151.jpg|22px]] [[عباس حیدرزاده|حیدرزاده، عباس]]، [[فرهنگنامه آخرالزمان (کتاب)|'''فرهنگنامه آخرالزمان''']].
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:امام مهدی]]
[[رده:مدخل موعودنامه]]

مهدی شخصی و مهدی نوعی

2023-05-17T16:30:24Z

Heydari: جایگزینی متن - '{{پایان پرسش وابسته}}↵↵{{پرسمان' به '{{پایان پرسش وابسته}} == پرسش‌های وابسته == {{پرسمان'

{{مهدویت}}
{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط =
| عنوان مدخل =
| مداخل مرتبط = [[مهدی شخصی و مهدی نوعی در معارف مهدویت]]
| پرسش مرتبط = امام مهدی (پرسش)
}}

[[پرونده:13681427.jpeg|300px|بندانگشتی|شناخت امام مهدی]]

[[مهدی]] مفهوم عامی است و در مورد هر کسی که [[خداوند]] او را [[هدایت]] کرده باشد استعمال می‌شود؛ لذا همه [[پیامبران]] و [[اوصیا]] {{عم}} مهدی هستند. منتها مقصود از مهدی در لسان [[روایات]] لقب امام زمان {{ع}} است و جز بر [[امام مهدی|امام دوازدهم]] فرزند [[امام حسن عسکری]] {{ع}} قابل تطبیق نیست. اما مهدی به مفهوم نوعی، فردی نامعین است که در زمانی مناسب، زاده خواهد شد و [[جهان]] را پر از [[عدل]] ‏وداد خواهد کرد. این موضوع از هیچ‌‏یک از روایات نقل شده از [[پیامبر]] {{صل}} و [[امامان]] {{عم}} قابل استفاده نیست.

== مقدمه ==
لفظ [[مهدی]] مفهوم عامی دارد و به کار بردن آن به هر فردی که [[خدا]] او را [[هدایت]] کرده باشد، جایز است. با این مفهوم، همه [[پیامبران]] و [[اوصیا]] {{عم}} [[مهدی]] هستند. حتی به کار بردن این واژه درباره افراد دیگری که در [[مکتب]] آن بزرگواران [[تربیت]] و [[هدایت]] یافته‏‌اند، جایز است. با این حال، روشن است مقصود از [[مهدی]] که بر زبان مبارک [[پیامبر خاتم|حضرت رسول]] {{صل}} جاری شده، یک عنوان خاص و [[لقب]] شخصی معین و عزیز است. [[پیامبر]] {{صل}} به [[ظهور]] او [[بشارت]] داده و [[مسلمانان]] را فراخوانده است که در ردیف [[منتظران]] [[ظهور]] او باشند<ref>اگرچه اصطلاح "مهدی شخصی و مهدی نوعی" در بعضی از کتاب‌های متأخرین به کار رفته؛ ولی در هیچ‌یک از آنها به روشنی تعریف نشده است؛ به‌گونه‌ای که به نظر می‌رسد هریک، آن را در معنایی به کار برده‌اند.</ref>.

== مهدی نوعی و مهدی شخصی ==
بر اساس [[اخبار]] معتبر، [[مهدی]] [[لقب]] [[موعود]] [[آخر الزمان]] است که حتی تبار و اوصاف او در [[احادیث]] معتبر مورد اشاره قرار گرفته است. این ویژگی‌‏ها بر هیچ کس، جز [[امام مهدی|امام دوازدهم]] [[فرزند]] [[امام حسن عسکری]] {{ع}} قابل تطبیق نیست.

[[لقب مهدی]] به این معنا "مورد [[هدایت]] [[خدا]] و [[احیاگر]] [[اسلام]] و پرکننده [[جهان]] از عدل‏ وداد و ..." نخستین بار درباره آن حضرت به کار رفت و این در عصر [[پیامبر اکرم]] {{صل}} انجام گرفت و [[مهدی]] به عنوان رهایی‌‏بخش، معرفی شد.

[[مهدی]] به مفهوم نوعی، فردی نامعین است که در زمانی مناسب، زاده خواهد شد و [[جهان]] را پر از [[عدل]] ‏وداد خواهد کرد. این، از هیچ‏یک از [[روایات]] [[نقل]] شده از [[پیامبر]] {{صل}} و [[امامان]] {{عم}} قابل استفاده نیست.

از نظر منطق و [[برهان]]، "[[نوعی بودن مهدی]]" [[باطل]] و نادرست است؛ چرا که نقض غرض می‌‏شود. مقصود از [[قیام]] او، پرکردن [[جهان]] از عدل‏ و داد است؛ ولی [[نوعی بودن مهدی]]، [[جهان]] را از [[ظلم و ستم]] پر خواهد کرد. در این صورت، هر قدرتمند [[دروغگویی]]، می‏‌تواند ادعا کند [[مهدی]] است و به نام [[عدالت]] ‏گستری، به چپاول [[جهان]] بپردازد. در این صورت وعده‏‌های [[قرآن]] و [[پیامبران]]، [[باطل]] و [[دروغ]] بوده یا [[وجود مهدی]] [[پس از ظهور]]، قابل [[انکار]] و [[تردید]] خواهد بود؛ چون دلیلی برای آن‏که او [[مهدی موعود]] است، وجود ندارد. در [[تاریخ اسلام]]، دیده شده است [[مدعیان مهدویت]]، بسیار آمدند و رفتند؛ اما چه خون‏ها که نریختند؛ چه ظلم‏ها و ستم‏ها که نکردند؛ پس بایستی، [[مهدی]]، شخص معینی باشد که شناختش برای [[مردم]] آسان باشد و اشتباهی در تشخیص او رخ ندهد.

نیز [[مهدی نوعی]]، با آموزه‌‏های [[اسلام]] منافات دارد؛ چون [[روایات]] متواتری وارد شده که آن [[منجی موعود]]، شخصی معین و زنده است. از طرفی این امر، مستلزم آن است که سال‏ها [[زمین]]، خالی از [[حجّت]] باشد و این هم برخلاف اصول و مبانی [[اسلام]] است. با این حال، [[مدعیان مهدویت]]، همگی از میان [[مسلمانان]] برخاسته‌‏اند؛ کسانی که از اصول و مبانی [[اسلام]] خبر نداشته‏‌اند یا [[حقیقت]] را به [[مسلمانان]] نگفته بودند<ref>ر. ک: سید رضا صدر، راه مهدی عجّل اللّه تعالی فرجه الشریف، ص ۶۳ و ۶۴(با تصرف)</ref>.

یکی از [[دانشمندان]] [[شیعه]] در این باره نوشته است: "موضوع [[مهدی]]، نه [[اندیشه]] چشم به راه نشستن کسی است که باید زاده شود و نه یک [[پیشگویی]] است که باید در [[انتظار]] مصداقش ماند؛ بلکه واقعیتی استوار و فردی مشخص است که خود نیز، در [[انتظار]] رسیدن هنگام فعالیتش به سر می‏‌برد. در میان ما ـ با گوشت و [[خون]] خویش ـ زندگی می‏‌کند؛ ما را می‏بیند و ما نیز او را می‌‏بینیم "اما نمی‌‏شناسیم‏". در فضای دردها، رنج‏ها و آرزوهای ما است و در [[اندوه]] و شادی ما شریک است ... در [[احادیث]] نیز، پیوسته به [[انتظار فرج]] و درخواست [[ظهور مهدی]]، سفارش شده است، تا [[مؤمنان]] همواره چشم به راه او باشند.

این [[تشویق]]، تحقّق همان همبستگی روحی و وابستگی وجدانی [[منتظران]] [[ظهور]] و رهبرشان است. این همبستگی و پیوند پدید نمی‏‌آید، مگر این‏که [[مهدی]] را هم‏اکنون انسانی تجسم یافته بشماریم. تجسّم یافتن [[امام مهدی|مهدی]] {{ع}} تحرک تازه‏‌ای به "[[فکر]] [[انتظار]] [[منجی]]" می‌‏بخشد و آن را از [[توانایی]] و آفرینندگی بیشتری برخوردار می‏‌کند.

گذشته از آن، در انسانی که به طرد ستم‏ها پرداخته و [[رهبر]] [[منتظر]] خود را نیز هم درد، هم [[رنج]]، همسان و وابسته به خویش احساس می‏‌کند و نوعی [[مقاومت]] و [[شکیبایی]] برابر دردهایی که در اثر محرومیت به او رسیده است، ایجاد می‌‏شود<ref> سید محمد باقر صدر، جست‏وجو و گفت‏وگو پیرامون حضرت مهدی عجّل اللّه تعالی فرجه الشریف، ص ۶- ۸.</ref>.

صوفیه [[اعتقاد]] به [[ولایت عامه]] و [[مهدویت نوعیه]] دارند و [[اولیا]] را منحصر به [[دوازده]] [[امام]] نمی‌‏دانند. امروز هم بیشتر [[عقیده]] دارند که پیر آن‏ها در زمان خود، ولی است و هر قطبی، [[منصب ولایت]] دارد. کسانی امثال با [[یزید بسطامی]]، [[منصور حلاج]]، [[محی الدین عربی]]، [[احمد غزالی]] و [[جنید بغدادی]] را "ولی" می‌‏دانند. عجب است که صوفیان [[شیعه]] با این [[عقیده]] که مخالف اساس معتقدات [[شیعه]] است، باز دم از [[تشیع]] و لاف [[محبت]] [[امام مهدی|امام زمان]] {{ع}} می‏زنند و سایر [[شیعیان]] و [[علمای ربانی]] را اهل ظاهر و قشری و خود را با [[انکار]] ضمنی ولی اللّه المطلق و [[مهدی موعود]] [[جهان]] که بعد از [[امام عسکری]] {{ع}} جز او ولی و [[قطب]] و امامی نیست، اهل معنی و اهل لب و "[[اهل حق]]" می‌‏دانند.

بنابراین [[شیعه]] با ردّ این انگاره، فقط به [[مهدی]] شخصی [[معتقد]] است<ref>محمد باقر مجلسی، مهدی موعود (ترجمه جلد سیزدهم بحار الانوار)، ترجمه علی دوانی، ص ۳۴۰، پاورقی</ref>.<ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|فرهنگ‌نامه مهدویت]]، ص ۴۳۴ – ۴۳۷؛ [[درسنامه مهدویت (کتاب)|درسنامه مهدویت]]، ج۱، ص۱۲۳ ـ ۱۲۸.</ref>

== پرسش مستقیم ==
{{پرسش وابسته}}
* [[منظور از مهدویت نوعی و شخصی چیست؟ (پرسش)]]
{{پایان پرسش وابسته}}

== پرسش‌های وابسته ==
{{پرسمان کلیاتی از مهدویت}}

== جستارهای وابسته ==
{{مدخل وابسته}}
* [[آخر الزمان]]
* [[آدینه]] ([[جمعه]])
* [[آستانه عسکریین]]
* [[آستانه قیامت]]
* [[آفتاب پشت ابر]] ([[خورشید پشت ابر]])
* [[آینده پژوهی]]
* [[آیین جدید دین در عصر ظهور]]
* [[اَبدال]]
* [[ابوالادیان]]
* [[ابوصالح]]
* [[ابوالقاسم (امام مهدی)]]
* [[اثناعشریه]]
* [[احمد (امام مهدی)]]
* [[احمد بن اسحاق قمی]]
* [[احمد بن هلال کرخی]]
* [[احمدیه]] ([[قادیانیه]])
* [[اخیار]]
* [[ادله رجعت]]
* [[اسماعیلیه]]
* [[أشراط الساعه]]
* [[اصحاب قائم]] ([[یاران امام مهدی]]){{ع}}
* [[اصحاب کهف]]
* [[اقامت‌گاه امام مهدی در عصر ظهور]] ([[مسجد سهله]])
* [[القاب امام مهدی]] {{ع}}
* [[امامت امام مهدی]] {{ع}}
* [[امامت و مهدویت]]
* [[امام حسن عسکری]]
* [[امام زمان]] ([[صاحب الزمان]])
* [[امام شناسی]] ([[مرگ جاهلی]])
* [[امام مهدی از ولادت تا ظهور]]
* [[امامیه]]
* [[امدادهای غیبی]]
* [[امکان رجعت رجعت]]
* [[امنیت حکومت جهانی]]
* [[انتظار فرج]]
* [[انتقام]]
* [[انجمن حجتیه]]
* [[انطاکیه]]
* [[اوتاد]]
* [[اهل سنت و امام مهدی موعود]]
* [[اهل سنّت و ولادت امام مهدی {{ع}}]]
* [[اهل کتاب در عصر ظهور]]
* [[ایام الله]]
* [[ایستادن هنگام شنیدن لقب قائم]]
* [[باب]] ([[علی محمد شیرازی]])
* [[بابیه باب]]
* [[باران های پیاپی]]
* [[باقریه]]
* [[البرهان فی علامات امام مهدی آخر الزمان]]
* [[بعثت امام مهدی]]
* [[بلالی محمد بن علی بن بلال]]
* [[بلالیه]]
* [[بهائیت]]
* [[البیان فی اخبار صاحب الزمان]]
* [[بیت الحمد]]
* [[بیت المقدس]]
* [[بیدا خسف به بیدا]]
* [[بیعت امام مهدی]]
* [[بیعت نامه امام مهدی]]
* [[البیعه لله]]
* [[پایان تاریخ آخرالزمان]]
* [[پدر امام مهدی امام حسن عسکری]]
* [[پدر امام مهدی و اهل سنّت]]
* [[پرچم امام مهدی]]
* [[پرچم های سیاه]]
* [[پیراهن امام مهدی]]
* [[تاریخ سیاسی غیبت امام دوازدهم]]
* [[تاریخ عصر غیبت]]
* [[تاریخ غیبت کبرا]]
* [[تشرف ملاقات با امام مهدی]]
* [[تکذیب وقت گزاران وقت ظهور]]
* [[تَناثُرُ النُّجُوم]]
* [[توقیع]]
* [[جبرئیل]]
* [[جده]]
* [[جزیره خضرا]]
* [[جزیره خضرا در ترازوی نقد]]
* [[جعفر کذاب]]
* [[جمعه]]
* [[جنگ افزارهای امام مهدی سلاح امام مهدی]]
* [[حجت]]
* [[حجر الاسود]]
* [[حدیث غدیر]]
* [[حدیث لوح حضرت زهرا لوح حضرت زهرا]]
* [[حدیث معراج]]
* [[حِرْز امام مهدی]]
* [[حرمت نام بردن امام مهدی]]
* [[حسن شریعی]]
* [[حسین بن روح نوبختی]]
* [[حسین بن منصور حلاج]]
* [[حکومت جهانی]]
* [[حکومت صالحان]]
* [[حکومت مستضعفان]]
* [[حکیمه خاتون]]
* [[حیرت]]
* [[خاتم الاوصیاء]]
* [[خراسانی]] ([[خروج خراسانی]])
* [[خردسال ترین پیشوای معصوم]] ([[امامت امام مهدی]])
* [[خروج خراسانی]]
* [[خروج دابة الاَرض]]
* [[خروج دجال]]
* [[خروج سفیانی]]
* [[خروج سید حسنی]]
* [[خروج شعیب بن صالح]]
* [[خروج شیصبانی]]
* [[خروج عوف سلمی]]
* [[خروج امام مهدی]] ([[قیام امام مهدی]])
* [[خروج یأجوج]] ([[یأجوج و مأجوج]])
* [[خروج یمانی]]
* [[خسف به بیداء]]
* [[خسوف و کسوف غیرعادی]]
* [[خضر]]
* [[خلافت موعود]]
* [[خورشید پشت ابر]]
* [[خطبه قیام]]
* [[خورشید مغرب]]
* [[خیمه]]
* [[دابه الارض]] ([[خروج دابه الارض]])
* [[دادگستر جهان]]
* [[دانشمندان عامه و امام مهدی موعود]]
* [[دجال خروج دجال]]
* [[در انتظار ققنوس]]
* [[در فجر ساحل]]
* [[دست بر سر گذاشتن]]
* [[دعای افتتاح]]
* [[دعای عهد]]
* [[دعای ندبه]]
* [[دعای سمات]]
* [[دوازده امامی]] ([[اثناعشریه]])
* [[دولت کریمه]] ([[حکومت جهانی]])
* [[دین در آخرالزمان آخرالزمان]]
* [[دین عصر ظهور]]
* [[ذی طوی]]
* [[رایات سود]] ([[پرچم های سیاه]])
* [[رحلت امام مهدی]] ([[فرجام امام مهدی]])
* [[رجعت]]
* [[رجعت کنندگان]]
* [[رکن و مقام]]
* [[رؤیت امام مهدی]] ([[ملاقات امام مهدی]])
* [[زبور داود]]
* [[زمینه سازان ظهور]]
* [[زنان آخرالزمان]] ([[آخرالزمان]])
* [[زنان و قیام امام مهدی]] ([[یاران امام مهدی]])
* [[زندگی آخرالزمان]] ([[آخرالزمان]])
* [[زیارت آل یس]]
* [[زیارت ناحیه مقدسه]]
* [[زیارت رجبیه]]
* [[زیدیه]]
* [[سازمان وکالت]]
* [[سامرا]]
* [[سرداب سامرا]]
* [[سلاح امام مهدی]]
* [[سفیانی]] ([[خروج سفیانی]])
* [[سید حسنی]] ([[خروج سید حسنی]])
* [[سیره حکومتی امام مهدی]]
* [[سیصد و سیزده]]
* [[شاهدان ولادت امام مهدی]]
* [[شرایط ظهور]]
* [[شرید]]
* [[شریعیه]]
* [[شعبان]]
* [[شعیب بن صالح]] ([[خروج شعیب]])
* [[شلمغانیه]]
* [[شمائل امام مهدی]]
* [[شمشیر سلاح امام مهدی]]
* [[شهادت امام مهدی]] ([[فرجام امام مهدی]])
* [[شیخیه]]
* [[شیطان]] ([[کشته شدن شیطان]])
* [[شیصبانی]] ([[خروج شیصبانی]])
* [[شیعه]]
* [[صاحب الامر]]
* [[صاحب الدار]]
* [[صاحب الزمان]]
* [[صاحب السیف]]
* [[صاحب الغیبه]]
* [[صاید بن صید]] ([[خروج دجال]])
* [[صقیل]] ([[مادر امام مهدی]])
* [[صیحه آسمانی]] ([[ندای آسمانی]])
* [[طالقان]]
* [[طرید]]
* [[طلوع خورشید از مغرب]]
* [[طویل العمر]]
* [[طی الارض]]
* [[طیبه]]
* [[ظهور]]
* [[عاشورا]]
* [[عبرتایی]] ([[احمد بن هلال]])
* [[عثمان بن سعید عمری]]
* [[عدد یاران امام مهدی]] ([[سیصد و سیزده]])
* [[عدل و قسط حکومت جهانی]]
* [[العرف الوردی فی اخبار الامام مهدی]]
* [[عسکریه]]
* [[عصائب]]
* [[عصر زندگی]]
* [[عقد الدرر فی اخبار المنتظر]]
* [[علایم ظهور]] ([[نشانه های ظهور]])
* [[علائم قیامت اشراط الساعه]]
* [[علی بن محمد سمری]]
* [[غار انطاکیه]] ([[انطاکیه]])
* [[غایب]] ([[امام غایب]])
* [[غریم]]
* [[غلام]]
* [[غیبت]] ([[پنهان شدن]])
* [[الغیبه]]
* [[غیبت صغرا]]
* [[غیبت کبرا]]
* [[فترت]]
* [[فرید]]
* [[فرجام امام مهدی]]
* [[فرجام شناسی]] ([[آینده پژوهی]])
* [[فضیلت انتظار فرج]] ([[انتظار فرج]])
* [[فضیلت منتظران]] ([[منتظر]])
* [[فلسفه رجعت]] ([[رجعت]])
* [[فلسفه غیبت صغرا]] ([[غیبت صغرا]])
* [[فلسفه غیبت]] ([[غیبت امام مهدی]])
* [[فواید امام غایب]]
* [[فوتوریسم]]
* [[قائم]]
* [[قادیانیه]]
* [[قتل نفس زَکیّه]]
* [[قم]]
* [[قیامت صغرا]] ([[رجعت]])
* [[قیام های پیش از ظهور]]
* [[کتاب الغیبه للحجه]]
* [[کشته شدن شیطان]]
* [[کمال الدین و تمام النعمه]]
* [[کوفه]]
* [[کنیه امام مهدی]] ([[ابوالقاسم]])
* [[کوه رَضْوی]]
* [[کیسانیه]]
* [[لباس امام مهدی]] ([[پیراهن امام مهدی]])
* [[لوح حضرت زهرا]]
* [[مادر امام مهدی]]
* [[متامام مهدی]] ([[مدعیان مهدویت]])
* [[مثلث برمودا]] ([[جزیره خضرا]])
* [[محدَّث]]
* [[محل بیعت امام مهدی]] ([[رکن و مقام]])
* [[محل ظهور امام مهدی]] ([[مسجد الحرام]])
* [[محل قتل نفس زکیه رکن و مقام]]
* [[محمد]]
* [[محمد بن عثمان بن سعید عمری]]
* [[محمد بن علی بن هلال]]
* [[محمد بن علی شلمغانی]]
* [[محمد بن نصیر نمیری]]
* [[محمدیه]]
* [[مدعیان بابیت]]
* [[مدعیان مهدویت]]
* [[مرجع تقلید]]
* [[مردان آخرالزمان]] ([[آخرالزمان]])
* [[مرکز حکومت امام مهدی]] ([[مسجد کوفه]])
* [[مرگ جاهلی]]
* [[مرگ سرخ]]
* [[مرگ سفید]]
* [[مستضعف]]
* [[مسجد جمکران]]
* [[مسجد الحرام]]
* [[مسجد سهله]]
* [[مسجد صاحب الزمان]] ([[مسجد جمکران]])
* [[مسجد کوفه]]
* [[مصلای جمعه و جماعات در عصر ظهور]] ([[مسجد کوفه]])
* [[مضطر]]
* [[معجم احادیث الامام الامام مهدی]]
* [[معمرین]]
* [[مغیریه]]
* [[مقتدای مسیح]]
* [[مکیال المکارم فی فواید الدعاء للقائم]]
* [[ملاحم و فتن]]
* [[ملاقات با امام مهدی]]
* [[ملیکه مادر امام مهدی]]
* [[منتخب الاثر]]
* [[منتظِر]]
* [[منتَظَر]]
* [[منتقم]]
* [[منصور]]
* [[موتور]]
* [[موسویه]]
* [[موعود مسیحیت]]
* [[موعود یهود]]
* [[امام مهدی]]
* [[امام مهدی سودانی]]
* [[امام مهدی موعود]]
* [[مهدویت]]
* [[ممهدون]] ([[زمینه سازان ظهور]])
* [[مهدویت پژوهی]] ([[آینده پژوهی]])
* [[امام مهدی شخصی و امام مهدی نوعی]]
* [[امام مهدیه]]
* [[میراث دار پیامبران]]
* [[ناحیه مقدسه]]
* [[نام های حضرت محمد]] ([[احمد]])
* [[ناووسیه]]
* [[نجبا]]
* [[ندای آسمانی]]
* [[نرگس]] ([[مادر امام مهدی]])
* [[نزول عیسی]]
* [[نشانه های آخرالزمان]] ([[آخرالزمان]]
* [[نشانه های ظهور]]
* [[نفس زکیه]]
* [[نماز امام زمان]]
* [[نواب خاص]]
* [[نیابت خاص]]
* [[نیابت عام]]
* [[نیمه شعبان]]
* [[وقاتون]] ([[وقت ظهور]])
* [[وقت ظهور]]
* [[وقت معلوم]]
* [[وکلای امام مهدی]]
* [[ولادت امام مهدی]]
* [[ولایت فقیه]]
* [[ولی فقیه]]
* [[همسر و فرزند امام مهدی]]
* [[هیبت امام مهدی]]
* [[یأجوج و مأجوج]]
* [[یاران امام مهدی]]
* [[یالثارات الحسین]]
{{پایان مدخل‌ وابسته}}

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:134491.jpg|22px]] [[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|'''فرهنگ‌نامه مهدویت''']]
# [[پرونده:136861.jpg|22px]] [[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[درسنامه مهدویت ج۱ (کتاب)|'''درسنامه مهدویت ج۱''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:امام مهدی]]

ولایت فقیه

2023-05-17T16:30:23Z

Heydari: جایگزینی متن - '{{پایان پرسش وابسته}}↵↵{{پرسمان' به '{{پایان پرسش وابسته}} == پرسش‌های وابسته == {{پرسمان'

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = ولایت
| عنوان مدخل =
| مداخل مرتبط = [[ولایت فقیه در کلام اسلامی]] - [[ولایت فقیه در معارف مهدویت]] - [[ولایت فقیه در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]] - [[ولایت فقیه در تاریخ اسلامی]] - [[ولایت فقیه در فقه سیاسی]] - [[ولایت فقیه در فقه اسلامی]]
| پرسش مرتبط =
}}

'''ولایت فقیه''' به معنای [[حاکمیت]] فقیه جامع‌الشرایط بر [[جامعه اسلامی]] از مهم‌ترین و اساسی‌ترین موضوعات در عصر غیبت بوده است که پس از [[غیبت امام دوازدهم]] {{ع}} مطرح شده است. این موضوع پیشینه [[علمی]] و عملی دارد، از بُعد عملی به [[زمان]] حضرات [[معصومین]] {{ع}} می‌رسد که افرادی مانند [[مالک اشتر]] را برای [[ولایت]] در سرزمینی [[انتخاب]] می‌کردند و از بُعد علمی به زمان علمای [[سلف]] همچون [[شیخ مفید]] و محقق کرکی و [[ضرورت]] این مسأله بدین جهت است که حضور کامل [[دین]] در [[جامعۀ انسانی]] در گرو برپایی [[حکومت اسلامی]] است.

منشأ [[مشروعیت ولایت فقیه]] امری [[الهی]] بوده و به نصب عام است، هرچند [[مقبولیت مردمی]] شرط [[اعمال]] ولایت در [[جامعه]] است. برای [[اثبات ولایت فقیه]] [[ادله]] مختلف [[عقلی]] مانند: [[لزوم]] رهبری شایسته برای اداره [[حکومت اسلامی]]؛ [[استمرار]] جریان امامت و [[ادله نقلی]] مانند مفهوم برخی [[آیات]] مانند: [[آیه اولی الامر]] و روایاتی همچون: [[حدیث و اما الحوادث الواقعه]]؛ [[مقبوله عمر بن حنظله]]؛ [[روایت اللهم ارحم خلفائی]] ... و [[سیره معصومان]] {{ع}} مورد استناد قرار گرفته است. ولی فیه دارای شرایطی همچون [[بلوغ]]، [[عقل]]، [[ایمان]]، [[عدالت]]، مرد بودن، [[اجتهاد]] اعلمیّت، [[تدبیر]] و [[مدیریت]] است.

== مقدمه ==
یکی از مهم‌ترین و اساسی‌ترین موضوعات در [[عصر غیبت]]، موضوع [[ولایت]] و [[سرپرستی]] امور [[مسلمین]] است. از آغاز [[ظهور اسلام]]، مسئله [[ولایت]] و [[رهبری]]، [[امّت]]، مطرح بوده و [[پیامبر اکرم]] {{صل}} و پس از او [[امامان معصوم]] {{ع}} علاوه بر اینکه [[دین]] و [[شریعت اسلام]] و [[معارف]] آن را بیان کرده‌اند، [[امام]] و ولی و [[رهبر]] [[امت]] نیز بوده‌اند؛ یعنی همه [[مسلمین]]، مکلّف به [[اطاعت]] از آنها در همه [[امور اجتماعی]] نیز بوده‌اند و هیچ [[مسلمان]] شیعه‌ای در این [[حقیقت]]، تردیدی ندارد. سؤال اینجاست که پس از [[غیبت امام دوازدهم]]، [[رهبری]] و [[امامت]] بر [[امّت]] به عهده چه کسی است؟ آیا [[فرد]] یا افرادی بر [[امت اسلامی]] و [[شیعیان]] [[ولایت]] دارند؟ اگر [[ولایتی]] هست، محدوده آن چقدر است؟ در پاسخ این سؤال اساسی، از گذشته، بحث ولایت فقیه مطرح بوده است<ref>[[عبدالمجید زهادت|زهادت، عبدالمجید]]، [[معارف و عقاید ۵ (کتاب)|معارف و عقاید ۵]]، جلد ۲ ص ۲۱۱-۲۲۰.</ref>.

== معناشناسی [[ولایت]] و [[فقیه]] ==
=== معنای لغوی ===
اصطلاح «ولایت فقیه» مرکب از دو واژه «ولایت» و «فقیه» است که جداگانه بررسی می‌شوند:

==== معنای لغوی ولایت ====
{{اصلی|ولایت در لغت}}
«[[ولایت]]»، به معنای [[قدرت]] و [[تسلط]] بر کاری است، لذا یکی از معانی آن در دست گرفتن کاری و [[حاکمیت]] بر آن است<ref>تاج العروس، ج۱۰، ص۳۹۸؛ مقائیس اللغة، ج۶، ص۱۴۱؛ المصباح المنیر، ج۲، ص۳۹۶؛ مجمع البحرین، ج۱، ص۴۵۵ و ج۲، ص۳۵۵؛ صبح الاعشی، ج۱، ص۱۱۰؛ لسان العرب، ج۱۵، ص۴۰۹ و ج۱۳، ص۵۲۲.</ref>. همچنین به معنای قرار گرفتن چیزی کنار چیز دیگر بدون فاصله میان آن دو و همراه با وجود رابطه میان آنهاست؛ از این‌رو در معانی [[دوستی]]، [[یاری]]، [[پیروی]]، تصدّی امرِ غیر و [[سرپرستی]] استعمال شده که وجه مشترک همه این معانی، [[قرب]] [[معنوی]] است<ref>راغب اصفهانی، مفردات، مادّه ولی.</ref>. [[ولیّ]] کسی است که متولّی و عهده‌دار کارهای دیگران است و در واقع، آنها را [[سرپرستی]] می‌کند<ref>ر. ک: [[عبدالله ابراهیم‌زاده آملی|ابراهیم‌زاده آملی، عبدالله]]، [[امامت و رهبری - ابراهیم‌زاده آملی (کتاب)|امامت و رهبری]]، ص۱۴۷ و ۱۴۸؛ [[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|فرهنگ‌نامه مهدویت]]، ص۴۶۳- ۴۷۵؛ [[هادی اکبری ملک‌آبادی|اکبری ملک‌آبادی، هادی]] و [[رقیه یوسفی سوته|یوسفی سوته، رقیه]]، [[ولایت از دیدگاه علامه طباطبایی (کتاب)|ولایت از دیدگاه علامه طباطبایی]]، ص۱۱۶-۱۱۸؛ [[عبدالمجید زهادت|زهادت، عبدالمجید]]، [[معارف و عقاید ۵ (کتاب)|معارف و عقاید ۵]]، جلد ۲ ص ۲۱۱-۲۲۰؛ [[علی اصغر نصرتی|نصرتی، علی اصغر]]، [[نظام سیاسی اسلام (کتاب)|نظام سیاسی اسلام]]، ص ۲۲۳.</ref>.

==== معنای لغوی فقیه ====
{{اصلی|فقه در لغت}}
واژه «[[فقیه]]» نیز در لغت از «[[فقه]]» گرفته شده و به معنای [[غلبه]] [[علم]] و [[فهم]] و [[ادراک]] نسبت به چیزی<ref>خوری شرتوتی، سعید، اقرب الموارد، ج۶، ص۹۳۸.</ref> یا [[فهم]] و [[دانایی]] است که بیشتر در مورد علمِ به [[دین]] به کار می‌رود، لذا [[فقیه]] به معنای کسی است که فهمی عمیق و دقیق دارد، یعنی با توجه به [[دانش]] وسیعی که در حوزه‌های مختلف [[علوم]] به دست آورده می‌تواند [[حکم خدا]] را در مسائل فردی و [[اجتماعی]] از [[قرآن]] و [[روایات اسلامی]]، استخراج کند<ref>ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، ج۱۳، مادۀ فقه.</ref>.<ref>ر. ک: [[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|فرهنگ‌نامه مهدویت]]، ص۴۶۳- ۴۷۵؛ [[مصطفی جعفرپیشه فرد|جعفر پیشه‌ فرد، مصطفی]]، ولایت فقیه، ص۱۳و۱۴؛ [[عبدالمجید زهادت|زهادت، عبدالمجید]]، [[معارف و عقاید ۵ (کتاب)|معارف و عقاید ۵]]، جلد ۲ ص ۲۱۱-۲۲۰.</ref>

=== معنای اصطلاحی ===
==== معنای اصطلاحی ولی و ولایت ====
{{اصلی|ولایت}}
در اصطلاح، «ولی» به کسی گفته می‌شود که عهده‏‌دار کاری شده، بر آن [[ولایت]] یافته و مولا و ولی آن امر محسوب می‏‌شود؛ از این رو کلمه «[[ولایت]]» و هم‏‌ ریشه‌‏های آن مانند «ولی»، «تولیت»، «متولّی» و «[[والی]]» بر معنای [[سرپرستی]]، [[تدبیر]] و تصرّف، دلالت دارد<ref>ر. ک: [[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|فرهنگ‌نامه مهدویت]]، ص۴۶۳ ـ ۴۷۵؛ جوادی آملی، عبدالله، ولایت فقیه، ولایت فقاهت و عدالت، ص۱۲۲.</ref>.
==== معنای اصطلاحی فقیه و فقاهت ====
{{اصلی|فقه}}
در اصطلاح [[فقها]]، [[فقیه]] کسی است که قوّۀ استخراج [[احکام شرعی]] از کتاب، [[سنّت]]، [[اجماع]] و [[عقل]] را داشته باشد<ref>ر. ک: [[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|فرهنگ‌نامه مهدویت]]، ص۴۶۳- ۴۷۵؛ [[مصطفی جعفرپیشه فرد|جعفر پیشه‌ فرد، مصطفی]]، ولایت فقیه، ص۱۳و۱۴.</ref>.

در مجموع «ولایت فقیه» به معنای [[حاکمیت]] فقیه جامع‌الشرایط بر [[جامعه اسلامی]] و [[سرپرستی]] کلیه [[شؤون]] زندگی اجتماعی، توسط ایشان است<ref>[[مصطفی جعفرپیشه فرد|جعفر پیشه‌ فرد، مصطفی]]، ولایت فقیه، ص۱۳و۱۴؛ [[علی اصغر نصرتی|نصرتی، علی اصغر]]، [[نظام سیاسی اسلام (کتاب)|نظام سیاسی اسلام]]، ص ۲۲۳.</ref>.<ref>[[اباصلت فروتن|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی|مرادی، علی اصغر]]، [[واژه‌نامه فقه سیاسی (کتاب)|واژه‌نامه فقه سیاسی]]، ص ۱۸۴.</ref>

== پیشینه تاریخی ==
{{اصلی|ولایت فقیه در تاریخ اسلامی|ولایت فقیه در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی}}
ولایت فقیه، از بُعد علمی و عملی، پیشینه‌ای کهن دارد.
=== پیشینه عملی ===
از بُعد عملی، تاریخچه ولایت فقیه به زمان حضور [[ائمه]] {{عم}} باز می‌گردد؛ یعنی از آن زمان که برخی از [[شاگردان]] برجسته ائمه {{عم}} به [[وکالت]] و [[نمایندگی]] در مناطق دور دست حضور یافته و به [[تبلیغ]] [[احکام]]، صدور [[فتوا]]، حل و [[فصل منازعات]] و [[اجرای حدود]] می‌پرداختند؛ چنانچه [[مالک اشتر]] به [[نمایندگی از امام]] [[علی]] {{ع}} برای در [[اختیار]] گرفتن [[حکومت مصر]] به این منطقه اعزام شد. همچنین در [[زمان غیبت صغری]] این مسئله، یعنی [[نیابت]] برخی از [[عالمان]] بزرگ [[دین]] از طرف [[ائمه معصومین]] {{عم}} پر رنگ‌تر شد و [[سرپرستی]] امور [[شیعیان]] در طول نزدیک به هفتاد سال، به طور کلی برعهده چهار تن از [[نواب خاص امام زمان]] {{ع}} قرار گرفت<ref>[[علی اصغر نصرتی|نصرتی، علی اصغر]]، [[نظام سیاسی اسلام (کتاب)|نظام سیاسی اسلام]]، ص ۲۲۷.</ref>.

=== پیشینه علمی ===
امّا از بعد علمی نیز ایده ولایت فقیه به زمان علمای [[سلف]] باز می‌گردد و نخستین جوانه‌های [[اندیشه]] حاکمیت فقها در بوستان [[علم]] و [[دانش]] بزرگانی چون [[شیخ مفید]] و [[محقق کرکی]] روییده است.

شیخ مفید (م: ۴۱۳ ه‍.ق) که از اندیشمندان بزرگ قرن چهارم و پنجم هجری است، بالاترین مرحله [[امر به معروف و نهی از منکر]]؛ یعنی کشتن و صدمه زدن و نیز [[اجرای حدود]] که از [[شؤون]] [[ولایت سیاسی]] است، را از [[وظایف]] [[سلطان]] [[اسلامی]]، دانسته و می‌فرماید: “اجرای حدود [[اسلام]] [[وظیفه]] سلطان اسلام است که از جانب [[خداوند]] [[منصوب]] می‌شود. منظور از سلطان اسلام، [[ائمه هدی]] از [[آل محمد]] {{صل}} هستند یا کسانی که از جانب ایشان منصوب گردیده‌اند؛ [[امامان معصوم]] این امر را به [[فقهای شیعه]] [[تفویض]] کرده‌اند تا در صورت امکان [[مسؤولیت]] اجرایی آن را برعهده گیرند"<ref>شیخ مفید، المقنعه، ص۱۲۹.</ref>.

[[اندیشه]] ولایت فقیه در مباحث عالم فرزانه محقق کرکی (م: ۹۴۰ ه‍.ق) جلوه بارزتری دارد<ref>محقق کرکی، رسائل المحقق الثانی، رسالة فی صلاة الجمعة، ج۱، ص۱۴۲. </ref>. علاوه بر این در آثار علمای دیگری، چون [[مقدس اردبیلی]] ق (م: ۹۳۳ ه‍.ق)، [[جواد بن محمد حسینی عاملی]] (صاحب مفتاح الکرامه، متوفی ۱۲۲۶ ه‍.ق) و [[ملا احمد نراقی]] (م: ۱۲۴۵ ه‍.ق) نیز نکات قابل توجهی در مورد ولایت فقیه به چشم می‌خورد. مرحوم شیخ [[محمد حسن نجفی]]، صاحب جواهر (م: ۱۲۶۶ ه‍.ق) در این رابطه می‌نویسد: “از عمل و فتوای [[اصحاب]] در [[ابواب فقه]]، عمومیت ولایت فقیه استفاده می‌شود؛ بلکه شاید از نظر آنان این مطلب از مسلّمات یا ضروریات و بدیهیات باشد”<ref>نجفی، محمد حسن، جواهر الکلام، ج۱۶، ص۱۷۸.</ref>.<ref>[[علی اصغر نصرتی|نصرتی، علی اصغر]]، [[نظام سیاسی اسلام (کتاب)|نظام سیاسی اسلام]]، ص ۲۲۷؛ [[احمد مهدی‌زاده آری|مهدی‌زاده آری، احمد]]، [[ولایت فقیه - مهدی‌زاده آری (مقاله)| مقاله «ولایت فقیه»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱۰ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی ج۱۰]] ص ۳۱۲.</ref>

== ضرورت و فلسفه حاکمیت فقیه ==
{{اصلی|فلسفه ولایت فقیه|ضرورت حکومت اسلامی|ضرورت تشکیل حکومت}}
ولایت فقیه یکی از مهم‏ترین مسائل جامعۀ [[شیعی]] است؛ به گونه‌‏ای که اندیشۀ [[سیاسی]] [[پیروان مکتب اهل بیت]] {{ع}} در عصر [[غیبت کبری]] با آن گره خورده است. ولایت فقیه، در [[حقیقت]] [[نیابت عام]] از امام معصوم {{ع}} و به معنای [[سرپرستی]] امور [[شیعیان]] در عصر [[غیبت کبری]] است. [[ضرورت]] این مسأله بدین جهت است که حضور کامل [[دین]] در جامعۀ انسانی در گرو برپایی حکومت اسلامی است و [[ضرورت وجود حکومت]] [[اسلامی]] محدود به عصر پیامبر {{صل}} یا روزگار حضور امام معصوم {{ع}} نیست<ref>[[روح‌الله خمینی|خمینی، روح‌الله]]، ولایت فقیه‌، ص۱۹.</ref>.<ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|فرهنگ‌نامه مهدویت]]، ص۴۶۳ ـ ۴۷۵؛ [[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص۴۶۴.</ref>

== ولایت فقیه استمرار ولایت ائمه ==
{{اصلی|استمرار امامت}}
ولایت فقیه، در چارچوب [[ولایت خدا]] قرار دارد و در مقابل آن، [[ولایت طاغوت]] قرار گرفته است. اگر ولایت فقیه در کار نباشد، ولایت طاغوت برقرار خواهد بود؛ زیرا [[ولایت]] به طور کلی یا ولایت خداست، یا ولایت طاغوت. اگر [[حاکمیت]] با امر [[خدا]] نباشد، [[حاکمیت طاغوت]] خواهد بود<ref>امام خمینی، صحیفه امام، ج۱۰، ص۲۲۲.</ref>.

یکی از دانشمندان معاصر به استناد [[اخبار]] به [[اثبات ولایت فقیه]] پرداخته و [[فقهای عادل]] را [[جانشینان]] [[رسول اکرم]] {{صل}} به شمار آورده است<ref>امام خمینی، ولایت فقیه (حکومت اسلامی)، ص۵۹.</ref>. ایشان بر این باور است که به [[حکم عقل]] و بیان [[ضرورت]] [[ادیان]]، [[هدف بعثت]] [[انبیاء]] {{ع}} و خلافت جانشینانشان، تنها مسأله‌گویی و [[بیان احکام]] نبوده است، بلکه در [[حقیقت]]، مهم‌ترین [[وظیفه انبیاء]] {{ع}} برقرار کردن یک [[نظام]] عادلانه [[اجتماعی]] از طریق [[اجرای قوانین]] و [[احکام]] بوده است که البته با بیان احکام و [[نشر تعالیم]] و [[عقاید]] [[الهی]] ملازمه دارد. [[فقها]] در اجرای قوانین و [[فرماندهی سپاه]] و [[اداره جامعه]] و [[دفاع]] از [[کشور]] و [[دادرسی]] و [[قضاوت]]، مورد [[اعتماد]] پیامبرند و {{متن حدیث|الْفُقَهَاءُ أُمَنَاءُ الرُّسُلِ}} بیانگر این معنی است، کلیه اموری که به عهده [[پیغمبران]] است، برعهده [[فقهای عادل]] است<ref>امام خمینی، ولایت فقیه (حکومت اسلامی)، ص۷۱-۷۲.</ref>. فقط فقهای عادل هستند که باید [[احکام اسلام]] را [[اجرا]] کرده و [[نظامات]] آن را مستقر گردانند و حدود و [[قصاص]] را جاری نمایند و از تمامیت ارضی [[وطن]] [[مسلمانان]] [[پاسداری]] کنند و خلاصه، اجرای تمام [[قوانین]] مربوط به [[حکومت]] به عهده فقهاست<ref>امام خمینی، صحیفه نور، ص۷۵.</ref>.<ref>[[حسین روحانی‌نژاد|روحانی‌نژاد، حسین]]، [[ولایت‌شناسی (مقاله)| مقاله «ولایت‌شناسی»]]، [[منظومه فکری امام خمینی (کتاب)|منظومه فکری امام خمینی]]، ص ۱۷۷.</ref>

== مشروعیت ولایت فقیه ==
{{اصلی|مشروعیت ولایت فقیه}}
منشأ [[مشروعیت]] ولایت فقیه بر [[مردم]] و [[لزوم اطاعت]] [[مردم]] از وی مانند برخی دیگر از [[حکومت‌ها]] به خواست و [[اراده]] [[مردم]] نیست، بنابراین منشأ این نوع از [[حکومت]] و [[ولایت]]، اموری چون [[نظریه]] [[اهل حل و عقد]]، [[استخلاف]]، [[شورا]]، [[وراثت]] و [[رأی]] [[اکثریت]] نخواهد بود. از آنجا که در دیدگاه [[توحیدی]]، [[انسان]] اولاً و بالذات [[آزاد]] [[آفریده]] شده و [[حق]] [[حکومت]] و ولایتِ بر او تنها از آن خداست که آفریننده و پرودگار اوست، لذا پس از او تنها کسانی [[حق ولایت]] دارند که از جانب [[خدا]] چنین اجازه‌ای به آنها [[تفویض]] شده باشد که به ترتیب [[پیامبراکرم]] {{صل}} و [[ائمه معصومین]] {{ع}} هستند. در [[دوران غیبت]]، [[فقها]]، به عنوان [[نایبان]] و [[وارثان]] [[معصومین]] {{ع}} از چنین [[حق]] مشروعی برخوردارند. به این نظریه در اصطلاح، «[[نصب]]» یا «[[انتصاب]]» گفته می‌شود. با این تفاوت که [[معصومین]] {{ع}} به [[نصب خاص]] [[الهی]] [[برگزیده]] شده‌اند، اما [[فقها]] به [[نصب عام]]، واجد چنین مقامی می‌شوند و [[نصب عام]] بدین معناست که شرایط و ویژگی‌های [[ولی فقیه]]، بدون [[تعیین]] مصداق آن در سخن [[معصومین]] آمده است<ref>ر. ک: [[مسلم محمدی|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص۱۹۷؛ [[علی اصغر نصرتی|نصرتی، علی اصغر]]، [[نظام سیاسی اسلام (کتاب)|نظام سیاسی اسلام]]، ص ۲۶۳.</ref>.
== مقبولیت ولایت فقیه ==
{{اصلی|مقبولیت ولایت فقیه}}
هر [[نظام سیاسی]]، [[قدرت]] و [[اراده]] فعال خود را ناشی از منبعی می‌داند؛ مهم‌ترین سؤال در مبحث ولایت فقیه این است که خاستگاه قدرت، منبع و منشأ حقانیت و اعمال حاکمیت آن چیست؟ باید دانست خاستگاه [[نظام]] ولایت فقیه و شرط بقا و تداوم نظام ولایت فقیه در حیطه [[جامعه انسانی]] مبتنی بر دو مؤلفه است: [[مشروعیت]] و [[مقبولیت]]. مشروعیت ولایت فقیه به [[نصب الهی]] تعریف می‌شود و نصب [[فقها]] در [[شریعت]]، ناظر به فرد معینی نیست؛ بلکه در لسان [[شارع]]، [[شرایط رهبری]] معین شده است. عنصر [[مقبولیت]] نیز بدین معناست که تا [[رهبری]] [[فقیه]]، توسط [[جامعه اسلامی]] مورد قبول واقع نشود، در عمل، [[ولایت]] وی جاری نمی‌شود؛ در این صورت، مقبولیت شرط تحقق است و در [[مشروعیت]] تصرفات فقیه [[حاکم]]، دخلی ندارد<ref>[[علی اصغر نصرتی|نصرتی، علی اصغر]]، [[نظام سیاسی اسلام (کتاب)|نظام سیاسی اسلام]]، ص۲۶۱ و ۲۷۶.</ref>.

=== نقش مردم در انتصاب ولی فقیه ===
{{اصلی|نقش مردم در انتصاب ولی فقیه|نظریه انتخاب}}
در [[نظریه انتصاب]]، [[فقهای جامع‌الشرایط]] از جانب [[امامان معصوم]] {{عم}} به عنوان ولی [[منصوب]] می‌شوند. این [[نصب]] با بیان ویژگی‌ها و شرایط ولی است؛ به این معنا که [[امام معصوم]] {{عم}} ویژگی‌هایی را ذکر می‌کنند و بعد می‌فرمایند دارنده این ویژگی‌ها ولیّ [[شیعیان]] در [[عصر غیبت]] است. این شیوه انتصاب را [[نصب عام]] می‌گویند<ref>ر. ک: مصباح یزدی، نگاهی گذرا به نظریه ولایت فقیه، ص۷۲-۷۴.</ref>. نظریه انتصاب در مرحله [[مشروعیت]]، جایگاهی برای [[رأی مردم]] در نظر نمی‌گیرد. با این حال میان مشروعیت و امکان [[اعمال]] ولایت [[مشروع]] تفاوت قائل است. قائلان به این نظریه بر آن‌اند که اگر [[حمایت]] [[مردم]] نباشد، امکان تحقق ولایت مشروع ممکن نخواهد بود؛ زیرا [[حکومت اسلامی]] از ایجاد [[زور]] و [[هراس]] برای [[تأسیس حکومت]] اجتناب می‌کند<ref>مصباح یزدی، پرسش‌ها و پاسخ‌ها، ص۳۲.</ref>.

قائلان به [[نظریه انتصاب]] به روایاتی که در آن [[لزوم]] [[قیام امام]] [[معصوم]] برای [[تشکیل حکومت]] با شرط وجود [[یار]] ذکر شده است، استناد می‌کنند. از جمله این [[روایات]] سخن [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} درباره علت [[پذیرش خلافت]] است: {{متن حدیث|لَوْ لَا حُضُورُ الْحَاضِرِ وَ قِيَامُ‏ الْحُجَّةِ بِوُجُودِ النَّاصِرِ وَ مَا أَخَذَ اللَّهُ عَلَى الْعُلَمَاءِ أَلَّا يُقِرُّوا عَلَى كِظَّةِ ظَالِمٍ وَ لَا سَغَبِ مَظْلُومٍ لَأَلْقَيْتُ حَبْلَهَا عَلَى غَارِبِهَا وَ لَسَقَيْتُ آخِرَهَا بِكَأْسِ أَوَّلِهَا وَ لَأَلْفَيْتُمْ دُنْيَاكُمْ هَذِهِ عِنْدِي أَزْهَدَ مِنْ عَفْطَةِ عَنْزٍ}}<ref>سید رضی، نهج البلاغه، ص۴۸-۵۱.</ref>.<ref>[[اصغرآقا مهدوی|مهدوی، اصغرآقا]] و [[سید محمد صادق کاظمی|کاظمی، سید محمد صادق]]، [[کلیات فقه سیاسی (کتاب)|کلیات فقه سیاسی]]، ص ۱۹۶.</ref>

== ادله اثبات ولایت فقیه ==
{{اصلی|اثبات ولایت فقیه}}
=== ادله عقلی ===
{{اصلی|اثبات عقلی ولایت فقیه}}

[[اثبات]] [[حکومت دینی]] در [[عصر غیبت]]، بیش از آنکه به [[تبیین نقلی]] نیاز داشته باشد، با نگاه عقلیِ قابل تحلیل و ارائه است؛ با این وجود سه دلیل عقلی برای اثبات ولایت فقیه بیان می‌شود:
# '''[[لزوم]] [[رهبری]] [[شایسته]] برای اداره [[حکومت اسلامی]] (تشکیل حکومت):''' از آنجا که در [[عصر غیبت]]، دسترسی به پیشوای [[معصوم]] {{ع}} امکان‌پذیر نیست و [[تشکیل حکومت]] هم ضروری است، باید فردی [[ولایت]] و [[حکومت]] را بر عهده بگیرد. بدین منظور، سه راه پیش رو داریم: یا اینکه [[ولایت]] غیر [[فقیه]] را بپذیریم یا فقیه‏ غیر [[عادل]] یا ولایت فقیه [[عادل]] را. [[عقل]] [[حکم]] می‏‌کند غیر [[فقیه]] و [[فقیه]] غیر [[عادل]] [[شایسته]] [[ولایت]] و [[حکومت]] نیست و برای پیاده کردن [[حکومت]] [[اسلامی]] و [[اجرای احکام]] [[دین]]، باید فردی زمام این امر را به عهده گیرد که به [[احکام اسلامی]] به طور اساسی آشنا بوده و شیوه اداره [[حکومت]] را هم بداند.
# '''[[استمرار]] جریان [[امامت]]:''' [[جهانی]] و همیشگی بودن [[آیین]] [[اسلام]]، ایجاب می‌کرد پس از [[رحلت پیامبر]]، [[حکومت دینی]] آن حضرت تداوم یابد و [[رهبری]] [[امت اسلامی]] پس از او در قالب [[امامت]] و [[ولایت]] [[امام معصوم]]، برعهدۀ [[اولی الأمر]] باشد. به همان [[دلیل]] که با درگذشت [[پیامبر خاتم|پیامبر خدا]] {{ع}} [[اسلام]] پایان نیافت و [[رهبری]] به دوش [[امام علی|امیر مؤمنان]] و [[امامان]] دیگر قرار گرفت، در [[عصر غیبت]] [[امام مهدی|امام زمان]] {{ع}} نیز این [[رهبری]] بر دوش [[صالح‌ترین]] و دین‌شناس‌ترین و آگاه‌ترین [[رهبران]] [[اسلامی]] است که از آن به "ولایت فقیه" تعبیر می‌شود.
# '''[[لزوم]] [[قانون الهی]] و مجری [[قانون]]:''' از آنجا که صلاحیت [[دین اسلام]] جهت بقا تا [[قیامت]]، مطلبی روشن و قطعی است، لذا تعطیل نمودن [[احکام]] و [[حدود اسلامی]] در [[عصر غیبت]] و عدم اجرای آنها، [[مخالف]] با [[ابدیت]] [[اسلام]] بوده و از این جهت هرگز نمی‌توان در [[دوران غیبت]]، [[احکام]] را به دست زمام‌داران خودسر [[اجرا]] کرده و [[زعامت دینی]] [[زمان غیبت]] را [[نفی]] و [[حدود الهی]] را تعطیل نمود. از این رو تردیدی در [[ضرورت]] تأسیس [[نظام اسلامی]]، [[اجرای احکام]] و حدود آن و [[دفاع]] از کیان [[دین]] و حراست از آن در برابر مهاجمان، وجود ندارد، به همین جهت انجام این [[وظایف]] در عصر [[غیبت صغری]] برعهده [[نمایندگان خاص]] و در عصر [[غیبت کبری]] برعهده [[نمایندگان]] عامّ [[حضرت ولی عصر]] {{ع}} که همان [[فقهای جامع الشرایط]] هستند، گذاشته شده است<ref>[[علی اصغر نصرتی|نصرتی، علی اصغر]]، [[نظام سیاسی اسلام (کتاب)|نظام سیاسی اسلام]]، ص ۲۳۲؛ [[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|فرهنگ‌نامه مهدویت]]، ص ۴۶۳ – ۴۷۵؛ [[مسلم محمدی|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص۱۹۵؛ [[هادی اکبری ملک‌آبادی|اکبری ملک‌آبادی، هادی]] و [[رقیه یوسفی سوته|یوسفی سوته، رقیه]]، [[ولایت از دیدگاه علامه طباطبایی (کتاب)|ولایت از دیدگاه علامه طباطبایی]]، ص۱۲۹-۱۳۰.</ref>.

=== ادله نقلی ===
{{اصلی|اثبات نقلی ولایت فقیه}}
==== ادله قرآنی ولایت فقیه ====
{{اصلی|اثبات ولایت فقیه در قرآن}}
آیات متعددی از [[قرآن کریم]]، مورد استفاده [[دانشمندان]] در اثبات ولایت فقیه قرار گرفته است؛ هر چند در [[قرآن کریم]]، اصطلاح ولایت فقیه به [[صراحت]] طرح نشده؛ اما [[آیات]] متعددی وجود دارد که مفاد آنها بر این موضوع، [[تطبیق]] می‌کند: روشن‌ترین گروه از [[آیات قرآن کریم]] که مسأله ولایت فقیه را بازگو می‌کند، آیاتی است که در آنها از «اولی الامر» و [[ضرورت]] پیروی با مراجعه به وی، [[سخن]] به میان آمده است؛ برای مثال در [[سوره نساء]] می‌فرماید: {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ فَإِنْ تَنَازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَالرَّسُولِ إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ذَلِكَ خَيْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِيلًا}}<ref>«ای مؤمنان، از خداوند فرمان برید و از پیامبر و زمامدارانی که از شمایند فرمانبرداری کنید و اگر به خداوند و روز بازپسین ایمان دارید، چون در چیزی با هم به ستیز برخاستید آن را به خداوند و پیامبر بازبرید که این بهتر و بازگشت آن نیکوتر است» سوره نساء، آیه ۵۹.</ref>. «اولی الامر»، واژه‌ای است که از دو کلمه “اولی” (صاحبان) و “امر” ([[فرمان]] یا [[شؤون]] [[کشور]]) تشکیل شده و به معنای [[فرمانروایان]] و صاحبان امور [[اجتماع]] اطلاق می‌شود. بررسی این [[آیات]]، بیانگر آن است که [[حاکمیت]] [[اولی‌الامر]] از [[حاکمیت خدا]] و [[پیامبر]] نشأت گرفته و تداوم [[ولایت]] آنان است؛ همچنین این حاکمیت، منحصر به [[ائمه معصومین]] {{عم}} نبوده و در [[دوران غیبت]] در [[اختیار]] فقهای عالم و [[عادل]] قرار می‌گیرد<ref>[[علی اصغر نصرتی|نصرتی، علی اصغر]]، [[نظام سیاسی اسلام (کتاب)|نظام سیاسی اسلام]]، ص ۲۳۵-۲۴۲.</ref>.

==== ادله روایی ولایت فقیه ====
{{اصلی|اثبات ولایت فقیه در حدیث}}
[[اثبات ولایت فقیه]] مستند به روایاتی شده است که بررسی اجمالی آنها و تبیین [[وظایف]] [[فقها]] در متون [[فقهی]] درباره مسائل عمومی و مهمّ [[امت اسلامی]]، اعم از [[ولایت]] بر اِفتا، [[قضا]]، دریافت [[وجوه شرعی]] حاکی از آن است که هم مضمون آن [[نصوص]] و هم عصاره این [[احکام]] و فتاوی از [[اهل بیت]] {{ع}} صادر شده است، اما مدارِ اصلی ولایت فقیه در [[اداره امور مسلمین]] بر [[منهاج]] [[شریعت]] و بر مدار [[دیانت]]، اصلی‌ترین هدفی است که [[روایات]] [[مأثور]] و فتاوای مزبور، [[رسالت]] [[ابلاغ]] آن را به عهده دارند<ref>[[هادی اکبری ملک‌آبادی|اکبری ملک‌آبادی، هادی]] و [[رقیه یوسفی سوته|یوسفی سوته، رقیه]]، [[ولایت از دیدگاه علامه طباطبایی (کتاب)|ولایت از دیدگاه علامه طباطبایی]]، ص۱۳۰.</ref>.

برخی از روایات در زمینه اثبات [[ولایت داشتن فقیه]] عبارت است از: [[حدیث و اما الحوادث الواقعه]]؛ [[مقبوله عمر بن حنظله]]؛ [[روایت اللهم ارحم خلفائی]]؛ [[روایت علی بن حمزه]]؛ [[خطبه امام حسین در مکه]]؛ [[روایت سکونی]] و [[حدیث وراثت انبیا]] و ...<ref>[[اصغرآقا مهدوی|مهدوی، اصغرآقا]] و [[سید محمد صادق کاظمی|کاظمی، سید محمد صادق]]، [[کلیات فقه سیاسی (کتاب)|کلیات فقه سیاسی]]، ص ۱۸۸؛ [[علی اصغر نصرتی|نصرتی، علی اصغر]]، [[نظام سیاسی اسلام (کتاب)|نظام سیاسی اسلام]]، ص ۲۳۵-۲۴۲؛ [[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی]] و [[ابراهیم موسی‌زاده|موسی‌زاده]]، [[بایسته‌های فقه سیاسی (کتاب)|بایسته‌های فقه سیاسی]]، ص ۱۳۰.</ref>.

=== سیره معصومان (تجربه تاریخی) ===
هرگاه [[رسول خدا]] {{صل}} از [[مدینه]] برای مدتی طولانی، خارج می‌شدند، شخصی از [[صحابه]] را به [[جانشینی]] [[انتخاب]] می‌فرمود؛ همچنین برای [[مردم]] شهرهای دیگر و مناطق دورتر نیز نمایندگانی می‌فرستاد تا به جای او به امور مردم رسیدگی نمایند و نسبت به امر [[رهبری]] [[امت]]، پس از خود نیز اهتمام جدی داشت؛ چنانکه این مطلب را در اولین [[دعوت]] رسمی از [[نزدیکان]] خویش، بیان نمود. [[سیره امیرالمؤمنین علی]] {{ع}} و [[امام حسن]] و [[امام حسین]] و سایر [[ائمه معصومین]] {{عم}} نیز همین بود که امور [[شیعیان]] و امت را بدون [[سرپرست]] رها نمی‌کردند و در موقعیتی که خود حضور نداشتند، جانشینی را به مردم معرفی می‌نمودند. اصل جانشینی در [[غیبت کبری]]، با آن همه اهمیت نمی‌تواند، منتفی باشد؛ بلکه شکل آن [[تغییر]] یافته است؛ بنابراین یکی از علمای [[وارسته]] و [[شاگرد]] [[مکتب اهل‌بیت]] با دارا بودن عدالت و [[آگاهی]] کافی از چگونگی صیانت [[دین]] و [[احکام]] آن، [[پیشوایی]] و رهبری شیعیان را برعهده می‌گیرد<ref>[[علی اصغر نصرتی|نصرتی، علی اصغر]]، [[نظام سیاسی اسلام (کتاب)|نظام سیاسی اسلام]]، ص ۲۳۴.</ref>.

== شرایط ولی فقیه ([[ویژگی‌های ولی فقیه]]) ==
{{اصلی|شرایط ولی فقیه}}
ولی فقیه و حاکم اسلامی برای اداره حکومت باید دارای شرایطی باشد که مهمترین آنها عبارت‌اند از:"[[بلوغ]]، [[عقل]]، [[ایمان]]، [[عدالت]]، [[مرد بودن]]، [[اجتهاد]] و آگاهی از [[اسلام]]، زنده بودن، حلال‌زاده بودن، اعلمیّت، [[تدبیر]] و [[مدیریت]]، تکیه به [[دنیا]] و [[مال]] و [[ثروت]] نداشتن و داشتن [[ورع]]"<ref>مستمسک العروة‌الوثقی، ج۱، ص۴۰. توضیح: برخی از فقها "حریت" را نیز شرط دانسته‌اند و برخی نیز اعلم بودن را مستحب دانسته‌اند و نه واجب.</ref>.<ref>[[ابوالفضل شکوری|شکوری، ابوالفضل]]، [[فقه سیاسی اسلام (کتاب)|فقه سیاسی اسلام]]، ص ۲۲۵؛ [[عبدالمجید زهادت|زهادت، عبدالمجید]]، [[معارف و عقاید ۵ (کتاب)|معارف و عقاید ۵]]، جلد ۲ ص ۲۱۱-۲۲۰؛ [[احمد مهدی‌زاده آری|مهدی‌زاده آری، احمد]]، [[ولایت فقیه - مهدی‌زاده آری (مقاله)| مقاله «ولایت فقیه»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱۰ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی ج۱۰]] ص ۳۱۶؛ [[سید سجاد ایزدهی|ایزدهی، سید سجاد]]، [[فقه سیاسی امام خمینی (کتاب)|فقه سیاسی امام خمینی]]، ص ۲۴۲ ـ ۲۵۱.</ref>

== شئون ولایت فقیه ==
{{اصلی|شئون ولایت فقیه}}
یکی از مباحث [[نظریه ولایت فقیه]]، محدوده آن است و روشن شدن این موضوع از تقسیم‌بندی [[شئون ولایت]] [[رسول اکرم]] {{صل}} و امامان معصوم {{عم}} آغاز می‌شود. آن‌گاه برخی از این شئون برای فقیهان [[اثبات]] و برخی دیگر رد می‌شود.

[[ولایت تشریعی]] [[معصومان]] سه [[شأن]] دارد: [[ولایت]] در [[بیان احکام]] [[الهی]]، ولایت در [[قضاوت]] و ولایت در [[رهبری]] و [[مدیریت جامعه]]<ref>مطهری، امامت و رهبری، ص۲۵-۲۶.</ref>. اگر این سه شأن تنها برای تبیین [[ولایت پیامبر اکرم]] {{صل}} استفاده شود، از اولی به “تشریع احکام”، از دومی به “قضاوت” و از سومی به “حکومت” یاد می‌شود و اگر برای امامان معصوم به کار رود، از اولی به “تأویل و تبیین احکام” و از دومی و سومی به همان قضاوت و [[حکومت]] یاد می‌شود. اگر این سه برای فقیهان به کار رود، از اولی به “ولایت در افتا ([[فتوا]] دادن)” یاد می‌شود و از دومی و سومی به همان [[ولایت در قضا]] و ولایت در حکومت. به این موارد، [[شئون]] سه‌گانه ولایت فقها می‌گویند. شان اول و دوم [[مورد اتفاق]] همه [[فقهای شیعه]] قرار دارد و [[نصوص]] متعددی نیز در مورد آن وجود دارد؛ اما محل [[اختلاف]]، شأن سوم ولایت فقهاست. همچنین در شأن سوم دو نظر “ولایت مطلقه” و “ولایت مقیده” وجود دارد. بر مبنای نظریه اول، همه اختیارات [[معصومان]] {{عم}} در [[شأن حکومت]] برای [[ولی فقیه]] نیز وجود دارد، مگر آنکه دلیل خاصی برای خروج از حیطه [[اختیارات ولی فقیه]] آورده شود و بر مبنای نظریه دوم، تنها [[امور حسبه]] (اموری که [[شارع]] [[راضی]] به ترک آن نیست) تحت [[ولایت]] [[فقها]] قرار دارد. البته گاه امور حسبه به معنای انحصار ولایت در دو [[شأن ولایت]] در افتا و [[ولایت در قضا]] نیز به کار می‌رود<ref>[[اصغرآقا مهدوی|مهدوی، اصغرآقا]] و [[سید محمد صادق کاظمی|کاظمی، سید محمد صادق]]، [[کلیات فقه سیاسی (کتاب)|کلیات فقه سیاسی]]، ص ۱۶۳.</ref>.

== وظایف و اختیارات ولی فقیه ==
{{اصلی|اختیارات ولی فقیه}}
در [[زمان غیبت]]، [[مرجع]] [[مردم]] در مسائل گوناگون فردی و [[اجتماعی]]، فقیه جامع الشرائط است و [[امام]] [[معصوم]]، او را [[حاکم]] بر [[مردم]] قرار داده است. مطابق فرموده [[امام]] [[معصوم]] سمت‌های سه‌گانه [[افتاء]]، [[قضا]] و [[حکومت]]، [[حق]] فقیه جامع الشرائط و بلکه [[وظیفه]] اوست. پس در [[زمان غیبت]]، [[فقیه]] به [[نیابت از امام]] {{ع}} در همه مسائل [[شرعی]] [[فتوا]] داده و در [[نزاع‌ها]]، بین طرفین [[قضاوت]] و [[داوری]] می‌کند و همگان موظفند [[داوری]] او را بپذیرند. نیز [[حکم]] او در همه اموری که به [[اجتماع]] و [[جامعه اسلامی]] مربوط است، [[حکم امام]] بوده و باید پذیرفته شود<ref>حکومت اسلامی، ص۲۱۴ به بعد.</ref>.<ref>ر. ک: [[عبدالمجید زهادت|زهادت، عبدالمجید]]، [[معارف و عقاید ۵ (کتاب)|معارف و عقاید ۵]]، جلد ۲ ص ۲۱۱-۲۲۰؛ [[علی اصغر نصرتی|نصرتی، علی اصغر]]، [[نظام سیاسی اسلام (کتاب)|نظام سیاسی اسلام]]، ص۳۰۵ ـ ۳۱۳؛ [[احمد مهدی‌زاده آری|مهدی‌زاده آری، احمد]]، [[ولایت فقیه - مهدی‌زاده آری (مقاله)| مقاله «ولایت فقیه»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱۰ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی ج۱۰]] ص ۳۱۹.</ref>

== قلمرو ولایت فقیه ==
{{اصلی|قلمرو ولایت فقیه}}
=== ولایت مقید فقیه ===
{{اصلی|ولایت مقید فقیه}}
دو نظریه در باب [[قلمرو ولایت]] [[فقیه]] وجود دارد، عده‌ای اختیارات او را مطلق می‌دانند یعنی این [[ولایت]] [[مقید]] به قیدی نیست و عده‌ای دیگر آن را مقید دانسته‌اند به‌معنای آنکه ولایت [[فقها]] محدود به افعالی است که [[شارع]] [[راضی]] به ترک آن نیست که به این امور، [[حسبه]] گفته می‌شود. هرچند درباره [[امور حسبه]] هم [[اختلاف]] وجود دارد؛ زیرا عوامل بسیاری سبب می‌شود که یک امر از امور حسبه قرار گیرد<ref>[[اصغرآقا مهدوی|مهدوی، اصغرآقا]] و [[سید محمد صادق کاظمی|کاظمی، سید محمد صادق]]، [[کلیات فقه سیاسی (کتاب)|کلیات فقه سیاسی]]، ص۱۹۰ ـ ۱۹۱.</ref>.

=== ولایت مطلقه فقیه ===
{{اصلی|ولایت مطلقه فقیه}}
دو نظریه در باب [[قلمرو ولایت فقیه]] وجود دارد، عده‌ای اختیارات او را مطلق می‌دانند یعنی این [[ولایت]] [[مقید]] به قیدی نیست و تنها آن [[میزان]] از اختیارات که به [[امام]] [[معصوم]] اختصاص دارد، از دایره اختیارات ایشان خارج می‌شود و عده‌ای دیگر آن را مقید دانسته‌اند. در باب [[ولایت مطلقه فقیه]] باید دانست که این ولایت براساس ضابطه و ملاک است که برخی از آنها عبارت‌اند از: [[تعهد]] [[قلبی]]؛ تعهد [[ذهنی]]؛ تعهد عملی و [[مصلحت]] توسعه و [[رشد]]<ref>[[علی اصغر نصرتی|نصرتی، علی اصغر]]، [[نظام سیاسی اسلام (کتاب)|نظام سیاسی اسلام]]، ص۳۲۱.</ref>.

== نظریه‌های مدعی جایگزینی ولایت فقیه ==
علاوه بر ولایت فقیه که گفتمان غالب دوره اخیر در [[تبیین]] و اجرایی کردن [[حکومت اسلامی]] است، دیدگاه‌های دیگری نیز وجود دارد که شکل مطلوب [[حکومت دینی]] ـ یا [[حکومت]] در [[جامعه اسلامی]] را به نحو دیگری ارائه نموده‌اند: عمده‌ترین این نظریات عبارت‌اند از:

=== [[نظریه نظارت فقیه]] ===
در مقابل [[نظریه ولایت فقیه]]، ایده نظارت فقیه، پیشنهاد دهنده نوعی [[نظام سیاسی اسلامی]] است که حکومت و [[ولایت]] [[اجتماعی]] را از امور اجرایی دانسته و شأن فقیه را به اندازه‌ای می‌داند که بدون مباشرت در رتق و فتق امور، فقط نقش نظارت و [[پاسداری]] از ارزش‌های [[اسلامی]] داشته و در موقع مناسب با [[تذکر]] خیرخواهانه و [[انتقاد]] سازنده خود، از [[انحراف]] جلوگیری می‌کند و همچنین جلوی متعدیان به مرزهای [[عقیده]] و [[ایمان]] [[جامعه]] و [[منافع]] اجتماعی را بگیرد.

در نقد این نظریه پاسخ‌های داده شده است مانند اینکه گفته شود، فقیه در [[حکومت]] نقش ایجابی و اجرایی ندارد و هیچ مقامی را [[نصب]] نمی‌نماید و فقط [[وظیفه]] و نقش او ناظر، ناصح و هشدار دهنده است، تا چه اندازه می‌تواند، [[حکومت دینی]] را در دست‌یابی به اهداف و تحقق ارزش‌های متعالی [[اسلامی]] [[یاری]] رساند؟ نظارت به [[تنهایی]] نمی‌تواند [[حافظ]] اسلامیت نظام و حکومت باشد، چون ناظر و تماشاچی وقتی نتواند [[اعمال]] [[رأی]] نماید طبعاً عملکردهای مجموعه نظام را از حیث اسلامیت نمی‌توان به او [[نسب]] داد، بنابراین مطابق این نظریه، فقیه به صرف نظارت نمی‌تواند حافظ اسلامیت نظام باشد<ref>[[علی اصغر نصرتی|نصرتی، علی اصغر]]، [[نظام سیاسی اسلام (کتاب)|نظام سیاسی اسلام]]، ص ۲۴۳.</ref>.

=== [[نظریه جواز تصرف عام فقها]] ===
ولایت فقیه در تعبیر خاص [[فقهی]]، ناظر به محدوده‌ای است که فقها در آن حیطه مجاز به تصرف هستند؛ اما در غیر موارد تصریح شده همچون [[زعامت سیاسی]] و [[رهبری اجتماعی]]، تصدی فقها قابل [[اثبات]] نیست.

در پاسخ به این دیدگاه گفته شده است: این نظریه مبحث ولایت و [[رهبری]] را امری صرفاً [[فقهی]] فرض نموده است؛ در حالی که [[سرپرستی]] و [[زعامت سیاسی]] جامعه، به عنوان امتداد [[ربوبیت خداوند]]، [[نبوت]] و [[امامت]]، باید در [[علم کلام]] بررسی شود. مضافاً بر اینکه برهان‌های [[عقلی]] نیز در [[اثبات]] [[رهبری اجتماعی]] و حیطه [[وظایف]] [[حاکمیت سیاسی]]، نقش پایه‌ای و اساسی دارد<ref>[[علی اصغر نصرتی|نصرتی، علی اصغر]]، [[نظام سیاسی اسلام (کتاب)|نظام سیاسی اسلام]]، ص ۲۴۷.</ref>.

=== [[نظریه وکالت فقیه]] ===
وکالت فقیه، عنوان نوعی [[رهبری]] بر جامعه اسلامی است که [[مردم]] [[مسلمان]]، رهبری را برای خود [[برگزیده]]، [[حق تصرف]] و [[سرپرستی]] [[شؤون]] عمومی خود را به وی می‌سپارند، یعنی در [[عهد]] [[غیبت]] از طرف [[خداوند]]، [[نصب]] دولت و رهبری بر جامعه صورت نگرفته یا [[ادله]] چنین نصبی به ما نرسیده است.

در نقد این نظریه نیز گفته شده است:
# [[شارع مقدس]] [[تکلیف]] [[زعامت]] و [[رهبری جامعه اسلامی]] را با [[نصب]] غیرمستقیم و با بیان شرایط [[زمامداری]]، معین فرموده است؛ بنابراین نمی‌توان به‌طور کلی منکر نصب گردید.
# هر چند در [[امور فردی]] و خاص، [[انسان‌ها]] مسلط بر مایملک خویشند؛ اما جامعه به عنوان مجموعه مرکب از دایره [[سلطه]] و [[سیطره]] اشخاص خارج است؛ بنابراین در ابتدا حقی برای آنها [[ثابت]] نمی‌شود تا بتوانند آن را به دیگری منتقل نمایند و او را به عنوان [[وکیل]] خود و صاحب [[اختیار]] برای [[تصرف]] در [[امور اجتماعی]] قرار دهند<ref>[[علی اصغر نصرتی|نصرتی، علی اصغر]]، [[نظام سیاسی اسلام (کتاب)|نظام سیاسی اسلام]]، ص ۲۵۰.</ref>.

=== [[نظریه وکالت حکیم]] ===
وکالت حکیم از یک جهت با نظریه سوم مشابهت دارد، اما جهت نظریه به سویی سوق داده می‌شود که حکیم (به جای فقیه) در [[منصب]] زمامداری جامعه قرار می‌گیرد. این نظریه قائل است: بین [[فقاهت]] و [[اداره امور]] مملکت، رابطه منطقی وجود ندارد؛ بلکه برای اداره [[امور اجتماعی]]، عقل عملی جامعه، گروهی را که دلسوزتر و آشناتر به [[اداره جامعه]] هستند، [[انتخاب]] کرده و [[حاکمیت]] را به آنها واگذار می‌کند؛ طبیعتاً از آنجا که [[سیاست]] و اداره [[نظام اجتماعی]] از مقولات عقل عملی است و آن نیز در دایره [[علم]] [[فلسفه]] ([[حکمت عملی]]) قرار دارد، [[حکیم]] یا [[فیلسوف]]، [[شایسته‌ترین]] فرد برای اداره [[کشور]] است.

اما باید دانست این دیدگاه که [[الهام]] گرفته از [[حکمت]] یونانی است<ref>رجوع شود به: حکمت و حکومت، زیر ساخت‌های فلسفی بحث، ص۱-۵۰.</ref> و در نگاه به [[انسان]] و جامعه، به فرد محوری می‌رسد و جامعه را مفهومی انتزاعی و جعلی قلمداد می‌کند؛ از همین رو نمی‌تواند مفهوم حکومت را به معنای “حاکمیت بر متغیرهای [[اجتماعی]] برای رسیدن به [[هدف متعالی]] و مطلوب” گرفته و موضوع آن را از مصادیق [[تکلیف]] که متوجه [[اولیا]] [[الهی]] است، به شمار آورد؛ همچنین در این دیدگاه [[مدیریت]] بر توسعه و روند [[تکامل]] اصولاً مفهومی ندارد<ref>[[علی اصغر نصرتی|نصرتی، علی اصغر]]، [[نظام سیاسی اسلام (کتاب)|نظام سیاسی اسلام]]، ص ۲۵۱.</ref>.

== [[شبهه]] ولایت فقیه و خطر [[دیکتاتوری]] ==
{{اصلی|شبهه استبداد ولی فقیه}}
ولایت فقیه بهترین و [[صالح‌ترین]] مرکز [[تصمیم‌گیری]] برای [[جامعۀ اسلامی]] است منتها یکی از اشکالات عمده‌ای که از ناحیه منتقدین به “ولایت مطلقه فقیه”، وارد می‌شود، امکان تبدیل شدن [[نظام]] ولایت فقیه به [[حکومت استبدادی]] [[فقیه]] است. [[اعمال]] [[سلطه]] [[استبدادی]] از طرف [[حکومت]]، می‌تواند ناشی از عوامل متعددی باشد که عبارت‌اند از: [[بحران]] [[مشروعیت]]؛ جدایی از [[مردم]]؛ نارسایی [[قوانین]]؛ فشار عوامل [[بیگانه]] و عوامل درونی مانند: [[خودخواهی]]؛ [[دنیاطلبی]] و عدم [[خداترسی]] و [[تقوی]].

اما باید دانست [[ولی فقیه]] پس از اِحراز سه ویژگی مهم و اساسی بر مردم [[ولایت]] پیدا کرده است و آن سه عبارت است از: ۱. [[فقاهت]] تا بتواند جامعۀ اسلامی را براساس [[احکام الهی]] اداره کند و نه مطابق آراء شخصی یا گروهی. ۲. [[عدالت]] و [[پرهیزکاری]] که سبب می‌گردد [[تمایلات]] شخصی و حزبی را در [[ادارۀ جامعه]] دخالت ندهد و ۳. [[تدبیر]] درست [[سیاسی]] و مدیریّت بهترِ [[جامعه]] که به وسیلۀ [[مشورت]] با صاحب‌نظران [[علمی]] و سیاسی متعهّد به آن دست یافته است. علاوه بر اینها عوامل درونی مانند خداترسی و [[تقوا]] و عوامل بیرونی یعنی نظارت‌ها و قوانین مختلف مانع [[خودکامگی]] [[ولی‌فقیه]] می‌شود<ref>[[علی اصغر نصرتی|نصرتی، علی اصغر]]، [[نظام سیاسی اسلام (کتاب)|نظام سیاسی اسلام]]، ص۳۲۲ ـ ۳۲۶؛ [[عبدالمجید زهادت|زهادت، عبدالمجید]]، [[معارف و عقاید ۵ (کتاب)|معارف و عقاید ۵]]، ج۲، ص۲۱۱-۲۲۰.</ref>.

== پرسش مستقیم ==
{{پرسش وابسته}}
* [[پیشینه بحث ولایت فقیه چیست؟ (پرسش)]]
* [[ادله نقلی اثبات ولایت فقیه چیست؟ (پرسش)]]
* [[ادله عقلی اثبات ولایت فقیه چیست؟ (پرسش)]]
* [[ولایت فقیه به چه معناست؟ (پرسش)]]
* [[دلایل ولایت فقیه چیست؟ به بیان بهتر چه دلیلی برای اثبات ولایت فقیه وجود دارد؟ (پرسش)]]
{{پایان پرسش وابسته}}

== پرسش‌های وابسته ==
{{پرسمان ولایت فقیه در عصر غیبت}}

== جستارهای وابسته ==
{{مدخل وابسته}}
* [[اسباب بقای حکومت]]
* [[اسباب زوال حکومت]]
* [[اسقاط حکومت]]
* [[تشکیل حکومت الهی]]
* [[تغلب]]
* [[حفظ حکومت]]
* [[حق حکومت]]
* [[حکومت استبدادی]]
* [[حکومت اسلامی]]
* [[حکومت الهی]]
* [[حکومت باطل]]
* [[حکومت جمهوری]]
* [[حکومت حق]]
* [[حکومت در زمان غیبت]]
* [[حکومت دینی]]
* [[حکومت فقهی]]
* [[حکومت مردم بر مردم]]
* [[حکومت مطلقه]]
* [[حکومت پارلمانی]]
* [[دارالحکومة]]
* [[شورا در حکومت]]
* [[فقه حکومتی]]
* [[قضاوت]]
* [[قهر در حکومت]]
* [[قیام بر ضد حکومت]]
* [[کارگزاران حکومت]]
* [[مدارا در حکومت]]
* [[منصب حکومت]]
* [[هدف حکومت]]
* [[وظایف حکومت]]
* [[ولایت از نائب سلطان عادل]]
* [[مشروعیت حکومت]]
{{پایان مدخل وابسته}}

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:11146.jpg|22px]] [[سید روح الله موسوی خمینی|موسوی خمینی، سید روح الله]]، [[ولایت فقیه - امام خمینی (کتاب)| '''ولایت فقیه''']]
# [[پرونده:9030760879.jpg|22px]] [[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، ولایت فقیه، ولایت فقاهت و عدالت
# [[پرونده:1100439.jpg|22px]] [[عبدالله ابراهیم‌زاده آملی|ابراهیم‌زاده آملی، عبدالله]]، [[امامت و رهبری - ابراهیم‌زاده آملی (کتاب)| '''امامت و رهبری''']]
# [[پرونده:134491.jpg|22px]] [[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|'''فرهنگ‌نامه مهدویت''']]
# [[پرونده:1100676.jpg|22px]] [[ابوالفضل شکوری|شکوری، ابوالفضل]]، [[فقه سیاسی اسلام (کتاب)|'''فقه سیاسی اسلام''']]
# [[پرونده:9030760879.jpg|22px]] [[مصطفی جعفرپیشه فرد|جعفرپیشه فرد، مصطفی]]، ولایت فقیه
# [[پرونده:1414.jpg|22px]] [[فرهنگ شیعه (کتاب)|'''فرهنگ شیعه''']]
# [[پرونده:10119661.jpg|22px]] [[مسلم محمدی|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)|'''فرهنگ اصطلاحات علم کلام''']]
# [[پرونده: 1100453.jpg|22px]] [[هادی اکبری ملک‌آبادی|اکبری ملک‌آبادی، هادی]] و [[رقیه یوسفی سوته|یوسفی سوته، رقیه]]، [[ولایت از دیدگاه علامه طباطبایی (کتاب)|''' ولایت از دیدگاه علامه طباطبایی ''']]
# [[پرونده:1100672.jpg|22px]] [[علی اصغر نصرتی|نصرتی، علی اصغر]]، [[نظام سیاسی اسلام (کتاب)|'''نظام سیاسی اسلام''']]
# [[پرونده:11677.jpg|22px]] [[اباصلت فروتن|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی|مرادی، علی اصغر]]، [[واژه‌نامه فقه سیاسی (کتاب)|'''واژه‌نامه فقه سیاسی''']]
# [[پرونده:1368914.jpg|22px]] [[عبدالمجید زهادت|زهادت، عبدالمجید]]، [[معارف و عقاید ۵ (کتاب)|'''معارف و عقاید ۵''']]
# [[پرونده: 1100770.jpg|22px]] [[اصغرآقا مهدوی|مهدوی، اصغرآقا]] و [[سید محمد صادق کاظمی|کاظمی، سید محمد صادق]]، [[کلیات فقه سیاسی (کتاب)|'''کلیات فقه سیاسی''']]
# [[پرونده:1100759.jpg|22px]] [[عباس علی عمید زنجانی]] و [[ابراهیم موسی‌زاده]]، [[بایسته‌های فقه سیاسی (کتاب)|'''بایسته‌های فقه سیاسی''']]
# [[پرونده:1100618.jpg|22px]] [[حسین روحانی‌نژاد|روحانی‌نژاد، حسین]]، [[ولایت‌شناسی (مقاله)| مقاله «ولایت‌شناسی»]]، [[منظومه فکری امام خمینی (کتاب)|'''منظومه فکری امام خمینی''']]
# [[پرونده:1100677.jpg|22px]] [[سید سجاد ایزدهی|ایزدهی، سید سجاد]]، [[فقه سیاسی امام خمینی (کتاب)|'''فقه سیاسی امام خمینی''']]
# [[پرونده:IM009957.jpg|22px]] [[احمد مهدی‌زاده آری|مهدی‌زاده آری، احمد]]، [[ولایت فقیه - مهدی‌زاده آری (مقاله)| مقاله «ولایت فقیه»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱۰ (کتاب)|'''دانشنامه امام خمینی ج۱۰''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

{{حکومت}}

[[رده:ولایت فقیه]]
[[رده:اصطلاحات فقهی]]
[[رده:مناصب شرعی]]

برتری امام مهدی بر حضرت مسیح به چه معناست؟ (پرسش)

2023-05-17T16:30:21Z

Heydari: جایگزینی متن - '{{پرسمان پرسمان حضرت عیسی در کنار امام مهدی}}' به '{{پرسمان حضرت عیسی در کنار امام مهدی}}'

چرا حضرت عیسی باید به امام مهدی در نماز اقتدا کند؟ (پرسش)

2023-05-17T16:22:40Z

Heydari: جایگزینی متن - '{{پرسمان پرسمان حضرت عیسی در کنار امام مهدی}}' به '{{پرسمان حضرت عیسی در کنار امام مهدی}}'

{{جعبه اطلاعات پرسش
| موضوع اصلی = [[مهدویت (پرسش)|بانک جامع پرسش و پاسخ مهدویت]]
| تصویر = 7626626268.jpg
| مدخل بالاتر = [[مهدویت]] / [[عصر ظهور امام مهدی]] / [[قیام امام مهدی]] / [[حضرت عیسی در کنار امام مهدی]]
| مدخل اصلی =
| مدخل وابسته =
| تعداد پاسخ = ۱
}}
'''چرا [[حضرت عیسی]] باید به [[امام مهدی]] در [[نماز]] [[اقتدا]] کند؟''' یکی از پرسش‌های مرتبط به بحث '''[[مهدویت (پرسش)|مهدویت]]''' است که می‌توان با عبارت‌های متفاوتی مطرح کرد. در ذیل، پاسخ به این پرسش را بیابید. تلاش بر این است که پاسخ‌ها و دیدگاه‌های متفرقه این پرسش، در یک پاسخ جامع اجمالی تدوین گردد. پرسش‌های وابسته به این سؤال در انتهای صفحه قرار دارند..

== پاسخ نخست ==
[[پرونده:136863.JPG|بندانگشتی|راست|100px|[[خدامراد سلیمیان]]]]
[[حجت]] الاسلام و المسلمین '''[[خدامراد سلیمیان]]'''، در کتاب ''«[[پرسمان مهدویت (کتاب)|پرسمان مهدویت]]»'' در این‌باره گفته است:

«[[حضرت عیسی بن مریم]] {{ع}} انسانی والا و [[پیامبری]] از [[پیامبران]] بزرگ [[الهی]] است. وی افزون بر آنکه [[صاحب]] [[شریعت]] و [[کتاب آسمانی]] است. تولّدی [[خارق العاده]] داشته، بدون [[پدر]] به [[دنیا]] آمده است. [[مسلمانان]] برخلاف [[باور]] اغلب [[مسیحیان]] که به کشته شدن [[حضرت مسیح]] {{ع}} معتقدند، آن [[پیامبر]] [[الهی]] را زنده می‌دانند.
* از ویژگی‌های مهمّ این [[پیامبر]] [[اولو العزم]] آن است که از [[پیروان]] فراوانی برخوردار است. [[امت]] او اینک در سراسر [[جهان]] بیش از دو میلیارد نفر هستند که در میان آنان از همه قشرها و طبقات- از انسان‌های عادی گرفته تا شاهان، رؤسای جمهور و دیگر چهره‌های مشهور- وجود دارد و [[قدرت]] بزرگ و وزنه سنگینی می‌باشند. میلیونها تمثال از آن [[حضرت]] و به نام او، در معابد، کلیساها، مدارس، خانه‌ها و ... [[نصب]] شده و بر سینه پیروانش آویخته است.
* بنابراین به [[یقین]] می‌توان گفت امروزه [[عیسی بن مریم]] {{ع}} نزد [[مسیحیان]] مقدس‌ترین موجود است و طبیعی است که دیگر مکتب‌ها و [[ادیان]] نیز برای آن [[پیامبر]] [[الهی]] [[احترام]] ویژه‌ای قائل هستند. [[مسلمانان]] نیز به [[پیروی]] از [[قرآن کریم]] او را آنگونه که هست- [[بنده]] [[وارسته]] و [[شایسته]] [[خدا]] و [[پیامبر]] بزرگ او- می‌شمارند و همانگونه که [[قرآن]] بارها او را به [[پاکی]]، [[طهارت]] و [[قداست]] و [[احترام]] یاد می‌کند، وی را [[تجلیل]] می‌کنند. به نظر می‌رسد به جهت اهمیت این موضوع و [[شکوه]] و شخصیت والای آن [[حضرت]] است که او- به [[اراده]] [[خدا]] و برای تقویت حرکت جهانی و [[نجات‌بخش]] [[امام مهدی]] {{ع}}- در [[عصر ظهور]] و [[قیام]] آن [[حضرت]]، فرود می‌آید.
* [[روایات]] فراوانی از [[پیامبر]] {{صل}} و [[خاندان]] [[وحی]] و [[رسالت]] رسیده و در آن به فرود آمدن [[حضرت عیسی|عیسی]] {{ع}} و اقتدای او به [[امام مهدی]] {{ع}} و [[تصدیق]] و [[تأیید]] آن [[اصلاحگر بزرگ]] عصرها و نسل‌ها، تصریح شده است<ref> ر. ک: سید محمّد کاظم قزوینی، امام مهدی {{ع}} از ولادت تا ظهور، ص ۶۸۰- ۶۷۸؛ همچنین ر. ک: شیخ صدوق، امالی، ص ۲۷۱، ح ۸؛ طبرسی، احتجاج، ج ۱، ص ۴۷۰؛ شیخ صدوق، خصال، ج ۱، ص ۳۲۰، ح ۱؛ شیخ کلینی، کافی، ج ۸، ص ۴۹، ح ۱۰؛ [[شیخ صدوق]]، [[کمال الدین و تمام النعمة (کتاب)|کمال الدین و تمام النعمة]]، ج۱، ص ۲۸۰، ح ۲۷، ج ۲، ص ۳۴۵، ح ۳۱.</ref>. بنابراین فرود آمدن [[پیامبر]] بزرگ [[خدا]]، [[عیسی بن مریم]] {{ع}} به هنگام [[قیام]] [[امام مهدی]] {{ع}}، از دیدگاه همه مسلمانان- با وجود [[اختلاف]] در مذهب- یک واقعیت ثابت و از اموری است که [[تردید]] در آن راه ندارد. افزون بر آن، فرود آمدن [[حضرت عیسی]] {{ع}}، به عنوان شگفت‌انگیزترین حادثه [[تاریخ]] و مهمّترین رخداد، بزرگترین نشانه و پرشکوه‌ترین [[دلیل]] بر [[حقانیت]] [[امام مهدی]] {{ع}} است. آیا شگفت‌انگیز نیست که انسانی، مدتی در روی [[زمین]] [[زندگی]] کند، آن گاه رفعت یافته، هزاران سال [[زندگی]] کند، و هم گام با [[قیام]] جهانی [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}} به خواست [[خدا]] و [[دستور]] او، فرود آید و ضمن [[تصدیق]] و اقرار به [[امامت]] آن [[حضرت]]، با او [[نماز]] بگزارد و حرکت [[نجات‌بخش]] و آسمانی آن [[حضرت]] را [[یاری]] کند؟
* [[ابو بصیر]] گوید: به [[امام صادق]] {{ع}}] عرض کردم: ای پسر [[رسول خدا]]! [[قائم]] شما [[اهل بیت]] کیست؟ فرمود: "ای [[ابو بصیر]]! او پنجمین از [[فرزندان]] پسرم [[موسی]] است. او [[فرزند]] [[سیده]] کنیزان است و غیبتی کند که [[باطل]] جویان در آن [[شک]] کنند. پس [[خدای تعالی]] او را آشکار کند و به دست او شرق و غرب عالم را بگشاید و [[روح]] اللّه [[عیسی بن مریم]] {{ع}} فرود آید و پشت سر او [[نماز]] گزارد و [[زمین]] به [[نور]] پروردگارش روشن گردد ..."<ref>{{عربی|" يَا أَبَا بَصِيرٍ هُوَ الْخَامِسُ‏ مِنْ‏ وُلْدِ ابْنِي‏ مُوسَى‏ ذَلِكَ‏ ابْنُ‏ سَيِّدَةِ الْإِمَاءِ يَغِيبُ غَيْبَةً يَرْتَابُ فِيهَا الْمُبْطِلُونَ ثُمَّ يُظْهِرُهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فَيَفْتَحُ اللَّهُ عَلَى يَدِهِ مَشَارِقَ الْأَرْضِ وَ مَغَارِبَهَا وَ يَنْزِلُ رُوحُ اللَّهِ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ {{ع}} فَيُصَلِّي خَلْفَهُ وَ تُشْرِقُ الْأَرْضُ بِنُورِ رَبِّهَا‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏"}}»؛ [[شیخ صدوق]]، [[کمال الدین و تمام النعمة (کتاب)|کمال الدین و تمام النعمة]]، ج۲، باب ۳۳، ح ۳۱.</ref>. شاید بتوان گفت یکی از حکمت‌های فرود آمدن آن [[حضرت]] در [[قیام]] [[امام مهدی]] {{ع}}، تقویت حرکت جهانی آن [[حضرت]] و اعتراف و [[تصدیق]] به [[حقانیت]] آن وجود گرانمایه و [[امامت]] او است. به‌ویژه که [[حضرت عیسی]] {{ع}} به [[امام مهدی]] {{ع}} [[اقتدا]] نموده، به [[امامت]] او [[نماز]] می‌گزارد و [[امامت]] جهانی و آسمانی او را [[تصدیق]] و [[تأیید]] می‌کند.
* از [[حضرت عیسی|عیسی]] {{ع}} در [[روایات]] با واژه‌های گوناگون مانند [[وزیر]]، [[جانشین]]، مشاور، [[فرمانده]] [[سپاه]] و [[مسئول]] در [[حکومت]] [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}} یاد شده است.
* بر اساس روایاتی چند، آن [[حضرت]] [[وزارت]] [[حکومت جهانی]] [[امام مهدی]] {{ع}} را بر عهده خواهد داشت؛ چنانکه از افراد دیگری نیز به عنوان [[وزیر]] نام برده شده که احتمالا این [[وزیران]] در رده‌های بعدی [[حکومت]] و [[سیاست]] قرار دارند و [[حضرت عیسی|عیسی]] {{ع}} در رأس آنها و به عنوان [[وزیر]] و مشاور و نزدیکترین شخص به [[امام مهدی|امام زمان]] و [[فرمانده]] [[سپاه]] او و دارنده [[مقام]] [[قضاوت]] است.
* در روایتی از [[پیامبر اکرم]] {{صل}} [[نقل]] شده است: "[[مهدی]] متوجه می‌شود که [[حضرت عیسی|عیسی]] در "[[قدس]]" در نزدیکی "منارة البیضاء" فرود می‌آید؛ در حالی که دست‌های خود را بر بال‌های دو [[فرشته]] نهاده، [[آب]] از موهایش فرو می‌چکد. پس [[امام مهدی|مهدی]] می‌گوید: جلو بایست و با [[مردم]] [[نماز]] بخوان! [[حضرت عیسی|عیسی]] می‌گوید: [[نماز]] برای تو اقامه شده است. پس [[حضرت عیسی|عیسی]] پشت سر او [[نماز]] می‌خواند و با او [[بیعت]] می‌کند و می‌گوید: من به عنوان [[وزیر]] برانگیخته شده‌ام؛ نه به عنوان [[امیر]] و [[امام]]"<ref> کامل سلیمان، یوم الخلاص، ج ۱، ص ۵۵۳، ح ۷۲۴.</ref>.
* برخی روایات- به‌ویژه در [[روایات]] [[اهل سنت]]- احتمال [[جانشینی]] [[حضرت عیسی]] {{ع}} از [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}} را تقویت می‌نماید. [[شیخ طوسی]] با ذکر [[سند]] از [[پیامبر اکرم]] {{صل}} [[نقل]] کرده که فرمود: "من نخستین شخصیت و [[امام مهدی|مهدی]] فرد میانی و [[حضرت عیسی|عیسی]] آخرین فرد این [[امت]] است"<ref>{{عربی|" أَنَا أَوَّلُ‏ هَذِهِ‏ الْأُمَّةِ وَ الْمَهْدِيُ‏ أَوْسَطُهَا وَ عِيسَى‏ آخِرُهَا ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏"}}؛ شیخ طوسی، کتاب الغیبة، ص ۱۸۵.</ref>»<ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[پرسمان مهدویت (کتاب)|پرسمان مهدویت]]، ص ۲۶۸- ۲۷۱.</ref>.

== پاسخ‌ها و دیدگاه‌های متفرقه ==
{{پاسخ پرسش
| عنوان پاسخ‌دهنده = ۱. آقای [[حیدر کامل]]؛
| تصویر = 151931.jpg
| پاسخ‌دهنده = حیدر کامل
| پاسخ = آقای '''[[حیدر کامل]] '''، در کتاب ''«[[دجال آخرالزمان (کتاب)|دجال آخرالزمان]]»'' در این‌باره گفته است:

«[[پیامبر]] {{صل}} و [[امام]] {{ع}}، هر دو [[پیشوا]] هستند؛ اگر چه هنگامی که هر دو در یک مکان باشند، یکی بر دیگری [[پیشوایی]] دارد و آن فرد، [[امام]] است. هیچ یک از آنان از جمله کسانی نیستند که [[سرزنش]] نکوهشگری بر آنها اثر بگذارد و هر دو، [[معصوم]] از ارتکاب همه [[قبایح]] و هر نوع [[فریب]] و [[نیرنگ]] هستند. هیچ کس نمی‌تواند آنان را به انجام آنچه خارج از [[حکم]] [[شریعت]] و مخالف [[خدا]] و رسولش {{صل}} است، فرا بخواند و بر این اساس [[امام]] [[برتر]] از [[مأموم]] است و [[علت]] آن هم [[شرع]] محمدی در این باره، بنابر سخن [[پیامبر]] {{صل}} است که فرمودند: "[[امام]] [[قوم]]، [[زاهد‌ترین]] آنان است. اگر مساوی باشند، دانشمندترینشان و اگر باز برابر بودند، فقیه‌تریشان و اگر باز در این هم برابر بودند، مقتدم‌ترین آنان در [[هجرت]] و اگر باز هم برابر بودند، خوش‌سیماترین آنان است"
با نتیجه‌گیری از [[حدیث]] یاد شده، می‌گوییم اگر [[امام]] {{ع}} می‌دانست که [[حضرت عیسی]] {{ع}} بر او قضیلت دارد، به سبب [[دانش]] وی نسبت به [[شریعت]] و نیز تنزیه او از سوی [[خدای تعالی]] نسبت به ارتکاب هر مکروهی، جایز نبود بر او پیشی گیرد و نیز بر همین اساس اگر [[حضرت عیسی]] {{ع}} می‌دانست که از [[امام]] [[برتر]] است، به سبب پیراسته نمودن وی از [[ریا]] و [[نفاق]] و [[محبت]] ظاهری توسط [[خدای تعالی]]، جایز نبود به [[امام]] [[اقتدا]] نماید. پس از آنجا که برای [[امام]] محرز بود که او داناتر است، مجاز بود که بر او تقدم جوید و چون برای [[حضرت عیسی]] {{ع}} نیز محرز بود که [[امام]] {{ع}} از او داناتر است، به همین سبب او را مقدم دانست و پشت سر او [[نماز]] خواند و اگر این گونه نبود، برای [[اقتدا]] به [[امام]]، ترغیب و برانگیخته نمی‌شد. پس [[امام]] در [[نماز]]، [[فضیلت]] و [[برتری]] دارد. اما آنچه مؤید گفتار ماست، روایتی است که [[حافظ ابوعبدالله محمد بن یزید بن ماجه قزوینی]] در [[حدیثی]] طولانی درباره [[نزول]] [[حضرت عیسی]] {{ع}} [[نقل]] می‌کند که بخشی از آن به شرح زیر است: [[ام شریک]]، دختر ابی [[عسکر]]، نگران از [[پیامبر خاتم|رسول خدا]] {{صل}} پرسید: [[عرب]] در آن روز کجا هستند؟ ایشان فرمودند: "آنان در آن روز اندکند و از [[ترس]] [[دجال]] به [[بیت المقدس]] [[پناه]] برده‌اند و [[امام]] آنها پیش می‌آید تا با آنان [[نماز]] صبح را اقامه نماید. در این هنگام [[عیسی بن مریم]] فرو می‌آید. [[امام]] به عقب باز می‌گردد تا [[حضرت عیسی|عیسی]] پیش آید و با [[مردم]] [[نماز]] بگزارد. [[حضرت عیسی|عیسی]] {{ع}} دستش را بین دو کتف او می‌گذارد و می‌گوید: پیش برو"<ref>‌{{عربی|" قَالَتْ أُمُّ شَرِيكٍ بِنْتُ أَبِي الْعَكَرِ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَأَيْنَ الْعَرَبُ يَوْمَئِذٍ فَقَالَ هُمْ يَوْمَئِذٍ قَلِيلٌ وَ جُلُّهُمْ بِبَيْتِ الْمَقْدِسِ وَ إِمَامُهُمْ قَدْ تَقَدَّمَ يُصَلِّي بِهِمُ الصُّبْحَ إِذَا نَزَلَ بِهِمْ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ {{ع}} فَرَجَعَ ذَلِكَ الْإِمَامُ يَنْكُصُ يَمْشِي الْقَهْقَرَى لِيَتَقَدَّمَ عِيسَى {{ع}} يُصَلِّي بِالنَّاسِ فَيَضَعُ عِيسَى {{ع}} يَدَهُ بَيْنَ كَتِفَيْهِ ثُمَّ يَقُولُ لَهُ تَقَدَّمْ"}}؛ بحارالأنوار، ج ۵۱، ص ۹۰.</ref>»<ref>[[حیدر کامل]]، [[دجال آخرالزمان (کتاب)|دجال آخرالزمان]]، ص 215 -217.</ref>.
}}
{{پرسمان حضرت عیسی در کنار امام مهدی}}
== منبع‌شناسی جامع مهدویت ==
{{منبع‌ جامع}}
* [[:رده:کتاب‌شناسی کتاب‌های مهدویت|کتاب‌شناسی مهدویت]]؛
* [[:رده:مقاله‌شناسی مقاله‌های مهدویت|مقاله‌شناسی مهدویت]]؛
* [[:رده:پایان‌نامه‌شناسی پایان‌نامه‌های مهدویت|پایان‌نامه‌شناسی مهدویت]].
{{پایان منبع جامع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:پرسش]]
[[رده:پرسمان مهدویت]]

[[رده:(اا): پرسش‌های مهدویت با ۱ پاسخ]]

معنی حدیث «لن تهلک امة انا فی اولها و عیسی فی آخرها و المهدی فی وسطها»؟ (پرسش)

2023-05-17T16:21:44Z

Heydari: جایگزینی متن - '{{پرسمان پرسمان حضرت عیسی در کنار امام مهدی}}' به '{{پرسمان حضرت عیسی در کنار امام مهدی}}'

ویژگی‌های جسمانی امام مهدی

2023-05-17T16:21:25Z

Heydari: جایگزینی متن - '{{پایان پرسش وابسته}}↵↵{{پرسمان' به '{{پایان پرسش وابسته}} == پرسش‌های وابسته == {{پرسمان'

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = امام مهدی
| عنوان مدخل =
| مداخل مرتبط =
| پرسش مرتبط = امام مهدی (پرسش)
}}

== مقدمه ==
هنگام تولد [[امام زمان]] {{ع}}، [[حکیمه خاتون]] او را بغل کرد و به پیشگاه پدر بزرگوارش تقدیم کرد. حکیمه خاتون مشاهده نمود که با نور، روی بازوی مبارک حضرت نوشته شده: {{متن قرآن|جَاءَ الْحَقُّ وَزَهَقَ الْبَاطِلُ}}<ref>سوره اسراء، ۸۱.</ref>.<ref>کشف الغمه، ج ۳، ص ۳۱۰.</ref> و بسیار طبیعی بود که از نور، روی بازوی گرامی‌اش نوشته شود<ref>الزام الناصب، ص ۱۰.</ref>: {{متن قرآن|وَتَمَّتْ كَلِمَتُ رَبِّكَ صِدْقًا وَعَدْلاً}}<ref>سوره انعام، ۱۱۵.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[موعودنامه (کتاب)|موعودنامه]]، ص۱۵۷.</ref>

در وصف قد و قامت [[حضرت مهدی]] {{ع}} آمده است: راست‌قامت است، اما نه دراز قد<ref>الزام الناصب، ص ۱۳۸.</ref>. قد مبارکش مانند شاخه درخت بان (که سروقدان را به آن [[تشبیه]] می‌کنند) و یا چوب ریحان است<ref>روزگار رهایی، ج ۱، ص ۱۶۹.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[موعودنامه (کتاب)|موعودنامه]]، ص۵۵۵.</ref>

در روایات درباره دندان‌های حضرت چنین آمده است: دندان‌هایش چون شانه (ظریف، منظم و جدا از هم) است<ref>بحار الانوار، ج ۵۱، ص ۷۷؛ کشف الغمه، ج ۳، ص ۲۶۰ و ۲۷۷.</ref>. دندان‌هایی شفاف دارد<ref>غیبة نعمانی، ص ۱۱۴؛ [[منتخب الاثر (کتاب)|منتخب الاثر]]، ص ۱۵۰.</ref>. دندان‌های ثنایایش برّاق و از هم جدا است<ref>[[منتخب الاثر (کتاب)|منتخب الاثر]]، ص ۱۶۵.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[موعودنامه (کتاب)|موعودنامه]]، ص۳۳۳.</ref>

== پرسش مستقیم ==
{{پرسش وابسته}}
* [[ویژگی‌های جسمانی امام مهدی چیست؟ (پرسش)]]
* [[ویژگی‌های جسمانی امام مهدی هنگام ظهور چیست؟ (پرسش)]]
* [[ویژگی‌های جسمانی امام مهدی در دوران غیبت چگونه است؟ (پرسش)]]
{{پایان پرسش وابسته}}

== پرسش‌های وابسته ==
{{پرسمان صفات ظاهری و سیمای امام مهدی}}

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:29873800.jpg|22px]] [[مجتبی تونه‌ای|مجتبی تونه‌ای]]، [[موعودنامه (کتاب)|'''موعودنامه''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:امام مهدی]]
[[رده:مدخل موعودنامه]]

نیابت خاص امام مهدی

2023-05-17T16:21:22Z

Heydari: جایگزینی متن - '{{پایان پرسش وابسته}}↵↵{{پرسمان' به '{{پایان پرسش وابسته}} == پرسش‌های وابسته == {{پرسمان'

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = امام مهدی
| عنوان مدخل =
| مداخل مرتبط = [[نیابت خاص امام مهدی در تاریخ اسلامی]] - [[نیابت خاص امام مهدی در معارف مهدویت]]
| پرسش مرتبط = امام مهدی (پرسش)
}}

'''[[نیابت خاص]] [[امام مهدی]] {{ع}}''' یعنی اینکه [[امام]]، اشخاص معین و مشخصی [[نایب]] خود قرار دهد و به اسم و رسم او را معرفی کند. در دوره غیبت صغری، [[حضرت مهدی]] {{ع}}‏ به واسطه چهار نفر با [[شیعیان]] در ارتباط بود که عبارت‌اند از: [[عثمان بن سعید عمری‌]]؛ [[محمد بن عثمان بن سعید عمری]]؛ [[حسین بن روح نوبختی‌]] و [[علی بن محمد سمری‌]]. نایبان خاص دارای ویژگی‌هایی هستند مانند: [[ایمان]] [[استوار]]؛ [[تقواپیشگی]]؛ [[رازداری]] و... .

== مقدمه ==
[[نیابت خاص]] آن است که [[امام]]، اشخاص معین و مشخصی را [[نایب]] خود قرار دهد و به اسم و رسم او را معرفی کند. با توجه به ویژگی‏‌های [[دوران غیبت صغری]]، یکی از مباحث مهم در این دوران، بحث نیابت خاص است. در [[دوره غیبت صغری]]، [[حضرت مهدی]] {{ع}}‏ به واسطه چهار نفر [[نایبان خاص]] خود با [[شیعیان]] در رابطه بود و امور آنان را سروسامان می‌‏داد. این امور، افزون بر مسایل [[مالی]]، شامل مسایل [[عقیدتی]] و [[فقهی]] نیز می‌‏شد.

حضرت مهدی {{ع}} [[نایبان]] پس از [[نائب اول]] ([[عثمان بن سعید]]) را به وسیله نایب قبلش تعیین می‌کرد و به [[مردم]] معرفی می‌نمود. بنابراین، کسانی که در دوره غیبت صغری، [[نیابت]] داشتند و با اسم و مشخصات معرفی شده بودند، «[[نایب خاص]]» نامیده شده و نایبان خاص آن [[حضرت]] را «[[نواب خاص]]» و «[[نواب اربعه]]» می‌گویند. کتاب‌هایی که در قرون اولیه [[غیبت]] نگاشته شده است، به جای «[[نواب]]» بیشتر «[[سفراء]]» و «[[ابواب]]» تعبیر شده و گاهی «[[وکلا]]» نیز به‌کار رفته است.

رابطان میان آن حضرت و شیعیان، چهار نفر از [[اصحاب]] باسابقه و مورد [[اعتماد]] [[امامان]] پیشین بودند که یکی پس از دیگری این [[وظیفه]] مهم را بر عهده داشتند. آنان، به نواب خاص آن حضرت معروفند. این افراد، با [[وکیلان]] حضرت در دورترین نقاط شهرهای [[اسلامی]] در تماس بوده و نامه‌‏ها و خواسته‌‏های شیعیان را به محضر [[مقدس]] او می‌‏رساندند و در پاسخ، توقیعاتی از طرف آن حضرت صادر می‌‏شد.

نیابت خاص، به این علت بود که امام، شخص معین و مشخصی را نایب خود قرار دهد و به اسم و خصوصیات، او را معرفی کند؛ همان‏گونه که پیش از آن [[امام حسن عسکری]] {{ع}} این کار را انجام داده و فرمود: «عمری و پسرش عثمان بن سعید، [[نایب اول]] و [[محمد بن عثمان]]، [[نایب دوم]] مورد اعتماد هستند؛ هر چه آنان به تو برسانند، از من می‏‌رسانند و آنچه به تو بگویند، از جانب من می‌‏گویند»<ref> محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج ۱، ص۳۲۹، ح ۱؛ شیخ طوسی، کتاب الغیبة، ص۲۴۳ و ص۳۶۰.</ref> و در جای دیگر فرمود: «[[گواه]] و [[شاهد]] باشید که [[عثمان بن سعید عمری]] [[نایب اول]] [[وکیل]] من و فرزندش [[محمد بن عثمان]] ـ [[نایب دوم]] ‏ـ وکیل فرزند من، [[مهدی]] شما است»<ref>[[شیخ طوسی]]، کتاب الغیبة، ص۳۵۵</ref>.

[[حضرت مهدی]] {{ع}}‏، [[نایبان]] پس از [[عثمان بن سعید]] «[[نایب اوّل]]» را به وسیله نایب پیش از او معین و به [[مردم]] معرفی می‌‏کرد<ref>ر. ک: علی غفارزاده، پژوهشی پیرامون زندگانی نواب خاص امام زمان {{ع}}، ص۳۴</ref>.<ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|فرهنگ‌نامه مهدویت]]، ص۴۵۴ ـ ۴۵۶؛ [[درسنامه مهدویت ج۲ (کتاب)|درسنامه مهدویت ج۲]]، ص۷۴-۷۶؛ [[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[موعودنامه (کتاب)|موعودنامه]]، ص۷۴۸؛ [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)|فرهنگ‌نامه دینی]]، ص۲۳۷.</ref>

== راه‌های اثبات نیابت خاص ==
اثبات [[نیابت خاصه]] با یکی از این سه طریق ممکن است:
# [[نص‌ صریح]] و تصریح خود [[امام زمان]] {{ع}}؛
# نص‌ صریح و تصریح [[نایب خاص امام]] {{ع}}؛
# آشکار شدن و وقوع [[کرامات]] و امور [[خارق عادت]]، از طرف [[مدعی نیابت خاصه]]، که نشانه ربط‍‌ و ارتباط‍‌ خاص او با [[خداوند متعال]] و [[امام مهدی|آن حضرت]]، و [[تأیید]] اوست.

هریک از [[نواب خاص امام]] {{ع}} در عصر [[غیبت صغری]]، یا با نصّ‌ خود [[امام]] و یا تصریح [[نایب خاص]] پیشین او [[منصوب]] شده‌اند. در عصر [[غیبت کبری]]، حصول این سه طریق بعید است<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[موعودنامه (کتاب)|موعودنامه]]، ص۷۴۸.</ref>.

== [[نواب خاص]] ==
[[نواب خاص امام زمان]] {{ع}} چهار نفر بودند که شرح حال مختصر آنها عبارت است از:

=== عثمان بن سعید عمری سمان ===
{{اصلی|عثمان بن سعید عمری‌}}
عثمان بن سعید عمری، نخستین [[نایب خاص حضرت مهدی]] {{ع}}‏ بود. وی از [[یاران]] و [[شاگردان]] مورد [[اطمینان]] [[امام هادی]] و [[امام عسکری]] {{عم}} بود. موقعیت ممتاز او سبب شد که [[وکلا]] ادعای او درباره [[وکالت از طرف امام زمان]] {{ع}} را بپذیرند، بدون اینکه او را مورد سؤال قرار داده و [[معجزه]] یا حجتی از وی بخواهند. از مهم‏ترین ویژگی‌‏های عثمان بن سعید، مورد اطمینان بودن نزد سه امام [[معصوم]] {{عم}}؛ حضور در [[مراسم ولادت امام مهدی]] {{ع}}‏؛ [[منصوب]] شدن به [[نیابت حضرت مهدی]] {{ع}}‏ و... را می‌توان نام برد. او پیش از [[سال ۲۶۷ ق]] درگذشت و در طرف غربی [[بغداد]] در خیابان «میدان» مدفون گشت<ref>[[سید محمد کاظم قزوینی|قزوینی، سید محمد کاظم]]، [[امام مهدی از تولد تا بعد از ظهور (کتاب)|امام مهدی از تولد تا بعد از ظهور]]، ص۱۵۹-۱۶۴؛ [[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|فرهنگ‌نامه مهدویت]]، ص۳۰۴ ـ ۳۰۶؛ [[مهدی مقامی|مقامی، مهدی]]، [[درسنامه امام‌شناسی (کتاب)|درسنامه امام‌شناسی]]، ص۲۱۶؛ [[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[موعودنامه (کتاب)|موعودنامه]]، ص۴۸۱؛ [[رحیم لطیفی|لطیفی، رحیم]]، [[پرسمان نیابت (کتاب)|پرسمان نیابت]]، ص۲۳۰-۲۳۷؛ [[حبیب‌الله طاهری|طاهری، حبیب‌الله]]، [[سیمای آفتاب (کتاب)|سیمای آفتاب]]، ص۱۱۰ - ۱۱۱.</ref>.

=== ابوجعفر محمد بن عثمان بن سعید عمری ===
{{اصلی|محمد بن عثمان بن سعید عمری}}
دومین [[نایب]] از [[نواب چهارگانه امام مهدی]] {{ع}}، محمد بن عثمان است. [[کنیه]] او «ابو جعفر» و القابش: «عمری»، «اسدی» و «کوفی» است. وی از سوی [[امام عسکری]] {{ع}} به [[نیابت امام غایب]] معرفی شده بود. در [[زمان]] او [[مدعیان نیابت]] زیاد شدند، اما محمد بن عثمان با [[تکذیب]] و [[رسوا]] نمودن آنها و اثبات نیابت خود، جلوی آنها را گرفت. مدت نیابت نایب دوم حدود چهل سال به طول انجامید؛ از این‌‏رو توانست مسایل [[فقهی]]، [[کلامی]]، [[اجتماعی]] و... بیشتری از [[حضرت مهدی]] {{ع}}‏ پرسیده، پاسخ‏‌ها را در اختیار [[مردم]] قرار دهد. او در [[سال ۳۰۵ ق]]، در آخر [[ماه جمادی الاولی]] درگذشت و کنار [[قبر]] مادرش، بر سر راه [[کوفه]] در محلی که خانه‌‏اش آنجا بود [[دفن]] شد<ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|فرهنگ‌نامه مهدویت]]، ص۳۸۱ ـ ۳۸۳؛ [[مهدی مقامی|مقامی، مهدی]]، [[درسنامه امام‌شناسی (کتاب)|درسنامه امام‌شناسی]]، ص۲۱۷؛ [[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[موعودنامه (کتاب)|موعودنامه]]، ص۶۲۰.</ref>.

=== ابوالقاسم حسین بن روح ===
{{اصلی|حسین بن روح نوبختی‌}}
حسین بن روح نوبختی، سومین [[نایب خاص حضرت مهدی]] {{ع}}‏، [[محدث]]، [[فقیه]] و [[متکلم شیعی]] [[ایرانی]]، است. او در سال‏های ۳۰۵ ـ ۳۲۶ ق به مدت ۲۱ سال [[نایب امام زمان]] {{ع}} و واسطه بین حضرت مهدی {{ع}}‏ و [[شیعیان]] بود. وی در [[ماه شعبان]] [[سال ۳۲۶ق]] [[وفات]] و در [[بغداد]] دفن شد<ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|فرهنگ‌نامه مهدویت]]، ص۳۸۱ ـ ۳۸۳؛ [[مهدی مقامی|مقامی، مهدی]]، [[درسنامه امام‌شناسی (کتاب)|درسنامه امام‌شناسی]]، ص۲۱۷؛ [[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[موعودنامه (کتاب)|موعودنامه]]، ص۶۲۰.</ref>.

=== ابوالحسن علی بن محمد سمری ===
{{اصلی|علی بن محمد سمری‌}}
ابو الحسن علی بن محمد سمری، چهارمین و [[آخرین سفیر امام مهدی]] {{ع}} است. نیابت او از طرف [[امام زمان]] {{ع}} به سفارش «حسین بن روح» صورت گرفت. سمری، [[فرصت]] زیادی برای فعالیت نداشت؛ به همین دلیل، مانند نایب‌‏های پیش از خود، نتوانست فعالیت‌‏های گسترده‌‏ای انجام دهد. شش [[روز]] پیش از [[رحلت]] او، توقیعی از سوی امام مهدی {{ع}} به دستش رسید که [[مرگ]] وی را [[پیشگویی]] و [[زمان مرگ]] را نیز تعیین کرده بود. متن این [[توقیع شریف]]، نمایان‌گر [[پایان غیبت صغری]] و [[آغاز غیبت کبری]] و [[نیابت عام]] است. مدّت [[نیابت امام زمان|نیابت]] او سه سال به طول کشید و در [[نیمه شعبان]] [[سال 329ق]] درگذشت و [[قبر]] او در [[بغداد]] است<ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|فرهنگ‌نامه مهدویت]]، ص۳۱۱؛ [[مهدی مقامی|مقامی، مهدی]]، [[درسنامه امام‌شناسی (کتاب)|درسنامه امام‌شناسی]]، ص۲۱۷-۲۱۸؛ [[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[موعودنامه (کتاب)|موعودنامه]]، ص۵۰۴.</ref>.

== ویژگی‌های [[نایبان خاص]] ==
[[نیابت امام مهدی|نیابت]] و [[سفارت حضرت مهدی]] {{ع}}‏ در [[دوران غیبت صغری]]، از مسؤولیت‌‏های خطیری است که فقط برازنده کسانی است که ویژگی‌‏ها و ارزش‏های خاصی داشته باشند. برخی از این ویژگی‌‏ها چنین است:
# [[ایمانی]] [[استوار]] و خلل‏ ناپذیر؛
# [[امانت‏داری]] به مفهوم [[واقعی]] آن‏؛
# [[تقواپیشگی]] و [[پرهیزکاری‏]]؛
# [[رازداری]] و پوشیده داشتن اموری که باید [[نهان]] بماند؛
# دخالت ندادن [[رأی]] و نظر شخصی خویش در امور مخصوص به آن حضرت‏؛
# اجرای [[دستورهای امام]].

آنچه میان ویژگی‏‌های [[نواب]]، دارای اهمیت ویژه‏‌ای بود، رازداری آنان بود. عده‌‏ای از [[ابو سهل نوبختی]] پرسیدند: چطور شد امر نیابت به [[ابو القاسم حسین بن روح]] واگذار شد؛ ولی به تو واگذار نگردید؟ او پاسخ داد: آنان ـ [[امامان]] {{عم}} ـ بهتر از هرکس می‌‏دانند چه کسی را به این [[مقام]] برگزینند. من [[آدمی]] هستم که با [[دشمنان]] رفت ‏وآمد دارم و با ایشان [[مناظره]] می‏‌کنم. اگر آنچه [[ابو القاسم بن روح]] درباره [[امام مهدی|امام]] می‌‏داند، می‌‏دانستم، شاید در بحث‏‌هایم با دشمنان و [[جدال]] با آنان، می‌‏کوشیدم دلیل‏‌های بنیادی را بر [[وجود امام مهدی|وجود امام]] ارائه کنم و در نتیجه محل اقامت او را آشکار سازم؛ اما اگر ابو القاسم، امام را در زیر [[جامه]] خود پنهان کرده باشد و بدنش را با قیچی قطعه ‏قطعه کنند تا او را نشان دهد، هرگز چنین نخواهد کرد<ref>[[شیخ طوسی]]، کتاب الغیبة، ص۳۹۱، ح ۳۵۸</ref>.<ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|فرهنگ‌نامه مهدویت]]، ص۴۵۴ ـ ۴۵۶؛ [[درسنامه مهدویت ج۲ (کتاب)|درسنامه مهدویت ج۲]]، ص۷۴-۷۶.</ref>

== وظایف نایبان خاص ==
{{اصلی|وظایف نایبان خاص}}
[[وظایف]] و فعالیت‌های اساسی [[نواب اربعه]] را می‌توان چنین برشمرد:
# مخفی داشتن نام و [[جایگاه امام]]
# اخذ و توزیع [[اموال]] متعلق به [[امام]]
# پاسخ‌گویی به سؤالات فقهی و مشکلات عقیدتی [[مردم]]
# [[مبارزه]] با [[مدعیان دروغین نیابت]]<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[موعودنامه (کتاب)|موعودنامه]]، ص۷۴۱.</ref>.

== پرسش مستقیم ==
{{پرسش وابسته}}
* [[منظور از نیابت خاصه چیست؟ (پرسش)]]
{{پایان پرسش وابسته}}

== پرسش‌های وابسته ==
{{پرسمان نیابت خاصه (سفیران امام مهدی)}}

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:13681098.jpg|22px]] [[سید محمد کاظم قزوینی|قزوینی، سید محمد کاظم]]، [[امام مهدی از تولد تا بعد از ظهور (کتاب)|'''امام مهدی از تولد تا بعد از ظهور''']]
# [[پرونده:136864.jpg|22px]] [[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[درسنامه مهدویت ج۲ (کتاب)|'''درسنامه مهدویت ج۲''']]
# [[پرونده:134491.jpg|22px]] [[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|'''فرهنگ‌نامه مهدویت''']]
# [[پرونده:29873800.jpg|22px]] [[مجتبی تونه‌ای|مجتبی تونه‌ای]]، [[موعودنامه (کتاب)|'''موعودنامه''']]
# [[پرونده:13681040.jpg|22px]] [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)|'''فرهنگ‌نامه دینی''']]
# [[پرونده:1368142.jpg|22px]] [[مهدی مقامی|مقامی، مهدی]]، [[درسنامه امام‌شناسی (کتاب)|'''درسنامه امام‌شناسی''']]
# [[پرونده:000046.jpg|22px]] [[حبیب‌الله طاهری|طاهری، حبیب‌الله]]، [[سیمای آفتاب (کتاب)|'''سیمای آفتاب''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:نیابت خاصه]]
[[رده:ملاقات‌کنندگان با امام مهدی در غیبت صغری]]
[[رده:مقاله‌های اولویت سه]]

امام مهدی با حضرت مسیح چه نسبتی دارند؟ (پرسش)

2023-05-17T16:21:16Z

Heydari: جایگزینی متن - '{{پرسمان پرسمان حضرت عیسی در کنار امام مهدی}}' به '{{پرسمان حضرت عیسی در کنار امام مهدی}}'

سامرا در معارف مهدویت

2023-05-17T16:21:05Z

Heydari: جایگزینی متن - '{{پایان پرسش وابسته}}↵↵{{پرسمان' به '{{پایان پرسش وابسته}} == پرسش‌های وابسته == {{پرسمان'

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = سامرا
| عنوان مدخل = سامرا
| مداخل مرتبط = [[سامرا در معارف مهدویت]]
| پرسش مرتبط =
}}

'''[[سامرا]]''' یکی از شهرهای [[عراق]] و دومین شهری است که توسط [[عباسیان]] در شمال [[بغداد]] ساخته شد. [[منزل]] امامین عسکریین {{ع}} در این [[شهر]] بوده و به علت [[دفن]] این دو [[امام]] در این شهر، زیارتگاه [[شیعیان]] است. این شهر محل [[تولد امام مهدی]] {{ع}} بوده و آن حضرت برای برخی از شیعیان نمایان شده است.

== پیشینه [[شهر]] [[سامرا]] ==
«سُرّ مَن رَأی» و مخفف آن «[[سامرّا]]»، نام شهری است در [[عراق]]، میان [[بغداد]] و [[تکریت]] و دومین شهری است که [[عباسیان]] در ۱۲۰ کیلومتری شمال بغداد، بر کنار شرقی دجله ساختند<ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|فرهنگ‌نامه مهدویت]]، ص۲۵۸ ـ ۲۶۰؛ [[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[موعودنامه (کتاب)|موعودنامه]]، ص۳۹۴.</ref>.

== مکان‌های مهم شهر سامرا ==
سردابی که محل [[عبادت]] و استراحت [[امامان]] {{عم}} و زادگاه [[امام مهدی|حضرت قائم]] {{ع}} و محل [[تشرّف]] [[صالحان]] و [[دیدار]] ایشان بوده است، آنجا قرار دارد. [[امام هادی]] و [[امام عسکری]] {{عم}}، توسط‍‌ عباسیان در شهر سامرّا تحت [[مراقبت]] و کنترل شدید بودند تا توجه و علاقه [[مردم]] به آنان بیشتر نشود. [[منزل]] امام هادی و [[عسکری]] {{عم}} و نیز [[حکیمه خاتون]] و نرجس‌خاتون در این شهر بوده و پس از وفات‌شان، در همان‌جا [[دفن]] شدند و اینک [[مرقد]] این دو [[امام]] و آن دو بانوی بزرگوار در سامرّا است. سامرّا [[شاهد]] [[نماز خواندن]] [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}} بر [[پدر]] بزرگوارش و آغاز [[امامت]] حضرتش بوده است<ref>خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد، فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|فرهنگ‌نامه مهدویت، ص۲۵۸ ـ ۲۶۰؛ مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی، موعودنامه (کتاب)|موعودنامه، ص۳۹۴.</ref>.

== نام شهر ==
نام این شهر به زبان آرامی "سامرا" دانسته شده و [[معتصم]] [[خلیفه عباسی]] که شهر پایتخت خود قرار داد، آن را "سرّ من رای" "به معنای این کس هرکه آن را ببیند، مسرور می‌‏شود" نام گذاشت. روی سکه‌‏هایی که [[زمان]] عباسیان در آن شهر ضرب شده و اکنون در دست است، همین نام [[عربی]] وجود دارد<ref>خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد، فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|فرهنگ‌نامه مهدویت، ص۲۵۸ ـ ۲۶۰.</ref>.

== علت [[تقدس]] شهر سامرا ==
سامرّا به سبب مدفون بودن دو تن از امامان بزرگوار {{عم}}، از زیارت‌گاه‌‏های عمده [[شیعیان]] و از [[اماکن مقدس]] ایشان است. [[مشهد]] این دو امام در قسمتی از سامرّا واقع است که [[ارتش]] "[[عسکر]]" معتصم و اردوگاه وی آنجا بود؛ از این‌‏رو ایشان را عسکری گویند. علاوه بر دو امام دهم و یازدهم، [[نرجس خاتون]] و [[حکیمه خاتون]] آنجا [[دفن]] شده همچنین [[جده]]، [[مادر]] [[امام حسن عسکری]] و [[حسین بن علی الهادی]] در این محل به [[خاک]] سپرده شدند.

شکی نیست که [[امام مهدی|امام زمان]] {{ع}}، در [[شهر]] [[سامرا]] و در [[خانه]] [[پدر]] ارجمند خود، امام حسن عسکری {{ع}} دیده به [[جهان]] گشود و تا پایان [[عمر]] [[شریف]] پدر خود، کنار آن [[حضرت]] می‌‏زیست.

این دوره از هنگام ولادت حضرت "[[نیمه شعبان]] [[سال ۲۵۵ ق]]" آغاز و تا [[رحلت]] [[امام عسکری]] {{ع}} "هشتم ربیع الاول [[سال ۲۶۰ ق]]" پایان یافت<ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|فرهنگ‌نامه مهدویت]]، ص۲۵۸ - ۲۶۰.</ref>.

== زادگاه [[امام مهدی]] {{ع}} و عیان شدن برای برخی [[شیعیان]] ==
روایاتی حکایت از آن دارد که [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}}‏ با صلاحدید امام عسکری {{ع}} برای افرادی ویژه نمایان می‏‌شد و این اتفاق، در سامرا و در جوار پدر بزرگوارش صورت می‌‏گرفت<ref> محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ترجمه سیّد جواد مصطفوی، ج ۲، ص۱۱۹.</ref>.

نه فقط بستگان نزدیک و خدمتگزاران [[بیت]] [[امامت]]، آن حضرت را در سامرا و در خانه امام عسکری {{ع}} دیده‏‌اند که بسیاری از [[یاران]] و [[برگزیدگان]] [[اصحاب]] [[امام]]، به [[شرف]] [[دیدار]] آن [[جمال]] چون [[آفتاب]] نایل شده‌‏اند که همگی از [[زندگی]] امام مهدی {{ع}} در کنار پدر در سامرا حکایت دارد. "[[یعقوب بن منقوش]]" گوید: "بر امام عسکری {{ع}} وارد شدم و او بر سکویی در سرا نشسته بود و سمت راست او اتاقی بود که پرده‏‌های آن آویخته بود. گفتم: "ای آقای من! [[صاحب الامر]] کیست؟ فرمود: پرده را بردار. پرده را بالا زدم؛ پسر‌بچه‌‏ای به قامت پنج وجب بیرون آمد، با پیشانی درخشان و رویی سپید و چشمانی درافشان و دو کتف ستبر و دو زانوی برگشته. خالی بر گونه راستش و گیسوانی بر سرش بود. آمد و بر زانوی پدرش، [[ابو محمد]] نشست. آن‏گاه به من فرمود: این، صاحب شما است. سپس امام بدو فرمود: پسرم! تا هنگام معلوم داخل شو. داخل اتاق شد و من بدو می‏‌نگریستم. به من فرمود: [[یعقوب]]! به داخل اتاق برو و ببین آن‏جا کیست. من داخل شدم؛ اما کسی را ندیدم"<ref> [[شیخ صدوق]]، [[کمال الدین و تمام النعمة (کتاب)|کمال الدین و تمام النعمة]]، ج۲، ص۱۶۴.</ref>.

همچنین [[احمد بن اسحاق]] نقل کرده، [[حضرت]] را در در [[زمان]] [[امام عسکری]] {{ع}} در [[سامرا]] دیده است<ref>شیخ صدوق، کمال الدین و تمام النعمة (کتاب)|کمال الدین و تمام النعمة، ج۲، ص۸۰.</ref>.

بنابراین [[روایات]] و روایت‏‌های دیگر، تردیدی نخواهد ماند که [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}}‏ در طول [[زندگی]] امام عسکری {{ع}} همراه آن حضرت و در [[شهر]] سامرا [[مسکن]] و مأوا داشته است. اگر چه در این دوران نیز پنهانی زندگی می‌‏کرده است، عده فراوانی از [[نزدیکان]] و [[شیعیان]] آن حضرت را دیده‏‌اند<ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|فرهنگ‌نامه مهدویت]]، ص۲۵۸ ـ ۲۶۰.</ref>.

== پرسش مستقیم ==
{{پرسش وابسته}}
* [[امام مهدی در چه شهری به دنیا آمد؟ (پرسش)]]
{{پایان پرسش وابسته}}

== پرسش‌های وابسته ==
{{پرسمان ولادت امام مهدی}}

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:134491.jpg|22px]] [[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|'''فرهنگ‌نامه مهدویت''']]
# [[پرونده:29873800.jpg|22px]] [[مجتبی تونه‌ای|مجتبی تونه‌ای]]، [[موعودنامه (کتاب)|'''موعودنامه''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:امام مهدی]]
[[رده:مدخل فرهنگ زیارت]]
[[رده:مدخل موعودنامه]]
[[رده:مدخل‌های تلخیص شده]]
[[رده:شهرها]]

آیا اهل کتاب در پذیرش اسلام به حضرت مسیح ایمان می‌آورند؟ (پرسش)

2023-05-17T16:18:52Z

Heydari: جایگزینی متن - '{{پرسمان پرسمان حضرت عیسی در کنار امام مهدی}}' به '{{پرسمان حضرت عیسی در کنار امام مهدی}}'

{{جعبه اطلاعات پرسش
| موضوع اصلی = [[مهدویت (پرسش)|بانک جامع پرسش و پاسخ مهدویت]]
| تصویر = 7626626268.jpg
| مدخل بالاتر = [[مهدویت]] / [[عصر ظهور امام مهدی]] / [[قیام امام مهدی]] / [[حضرت عیسی در کنار امام مهدی]]
| مدخل اصلی =
| مدخل وابسته =
| تعداد پاسخ = ۱
}}
'''آیا [[اهل کتاب]] در پذیرش [[اسلام]] به [[حضرت مسیح]] [[ایمان]] می‌آورند؟ ''' یکی از پرسش‌های مرتبط به بحث '''[[مهدویت (پرسش)|مهدویت]]''' است که می‌توان با عبارت‌های متفاوتی مطرح کرد. در ذیل، پاسخ به این پرسش را بیابید. تلاش بر این است که پاسخ‌ها و دیدگاه‌های متفرقه این پرسش، در یک پاسخ جامع اجمالی تدوین گردد. پرسش‌های وابسته به این سؤال در انتهای صفحه قرار دارند..

== پاسخ نخست ==
[[پرونده:152035.jpg|100px|راست|بندانگشتی|[[میرتقی حسینی گرگانی]]]]
حجت الاسلام و المسلمین '''[[میرتقی حسینی گرگانی]]'''، در کتاب ''«[[نزول مسیح و ظهور موعود (کتاب)|نزول مسیح و ظهور موعود]]»'' در این‌باره گفته است:

«همه [[اهل کتاب]] به [[حضرت مسیح]] {{ع}} پیش از مرگش [[ایمان]] می‌آورند. [[یهودیان]] او را به [[نبوت]] و [[مسیحیان]] به این‌که وی [[فرزند مریم]] و [[پیامبر الهی]] است، می‌پذیرند، و دست از [[الوهیت]] ([[خدا]] یا [[فرزند خدا]] بودن) او برمی‌دارند؛ و این جریان هنگامی است که [[عیسی بن مریم]] {{ع}} پس از [[ظهور قائم]] آل‌محمد {{ع}} از [[آسمان]] به [[زمین]] فرود می‌آید. روشن است که [[مسیح]] به [[حکم]] این‌که آیینش مربوط به گذشته و پیش از [[اسلام]] بوده و [[نسخ]] گردیده، [[وظیفه]] دارد در این زمان از [[آیین]] رسمی موجود، یعنی [[اسلام]]، [[پیروی]] کند. چنان‌که در برخی [[روایت‌ها]] آمده که ایشان فرموده: من [[وزیر]] و یاور [[مهدی]] {{ع}} هستم و نه [[امیر]] بر [[امت اسلام]]<ref> سید بن طاووس ، الملاحم و الفتن، ص83 و محمد بن حسن حر عاملی، اثبات الهداة، ج3، ص613.</ref> ذیل [[آیه مبارکه]] {{متن قرآن|وَإِنْ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ إِلَّا لَيُؤْمِنَنَّ بِهِ قَبْلَ مَوْتِهِ}}<ref>"و کسی از اهل کتاب نیست مگر آنکه پیش از مرگش به وی ایمان می‌آورد و در روز رستخیز بر آنان گواه است" سوره نساء، ۱۵۹.</ref>، [[علی بن ابراهیم]] قمی به اِسنادش از [[ابی‌حمزه ثمالی]] از شهر بن حوشب چنین [[نقل]] نموده است که: روزی حجاج بن [[یوسف]] ثقفی به او گفت: آیه‌ای در [[قرآن]] است که مرا خسته کرده و به خود مشغول داشته و در معنای آن فرو مانده‌ام. [[ابن حوشب]] می‌گوید: کدام [[آیه]]؟ حجاج بن [[یوسف]] ثقفی گفت: [[آیه]] {{متن قرآن|وَإِنْ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ إِلَّا لَيُؤْمِنَنَّ بِهِ قَبْلَ مَوْتِهِ}}، زیرا من [[یهودیان]] و [[نصرانیان]] را می‌کشم و هیچ‌گونه نشانه‌ای از [[ایمان]] در آنها مشاهده نمی‌کنم. چون خودم مراقبت می‌کنم ولی نمی‌بینم که لب‌هایشان حرکت کند تا زمانی که پیکر او را برمی‌دارند. شهر بن حوشب می‌گوید: به ایشان گفتم: [[آیه]] را درست [[تفسیر]] نکردی. حجاج بن [[یوسف]] ثقفی پرسید: چطور؟ پس [[تفسیر]] آن چیست؟ در جوابش گفتم: منظور آن است که [[عیسی]] {{ع}} پیش از [[پایان جهان]] به [[زمین]] برمی‌گردد، در حالی‌که هیچ [[یهودی]] و غیر [[یهودی]] باقی نمی‌ماند مگر آنکه پیش از مرگ [[مسیح]] به او [[ایمان]] آورد و وی پشت سر [[مهدی]] {{ع}} [[نماز]] می‌خواند. هنگامی‌ که حجاج بن [[یوسف]] ثقفی این سخن را شنید، گفت: وای بر تو، این [[تفسیر]] را از کجا آوردی؟ گفتم: از [[محمد بن علی]] بن [[حسین بن علی]] {{ع}} شنیدم. حجاج بن [[یوسف]] ثقفی گفت: به [[خدا]] سوگند آن را از چشمه‌ای زلال و صاف آوردی<ref>فضل بن حسن طبرسی، مجمع البیان، ج۳، ص۱۳۷؛ سیدمحمدحسین طباطبایی، المیزان، ج۵، صص۱۵۰ - ۱۵۱؛ ناصر مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۴، ص۲۰۵؛ عبد علی بن جمعه عروسی، نورالثقلین، ج۱، ص۵۷۱.</ref>. [[فخر رازی]] در ذیل این [[حدیث]] می‌نویسد: حجاج بن [[یوسف]] ثقفی، به خاطر تعجب از حالت تکیه به حالت استوا در آمد و نشست. (به‌طور معمول، شخص تکیه داده هنگام تعجب خود را جمع و [[جور]] می‌کند و درست روی زانوهای خود می‌نشیند) و گفت: از چه کسی این سخن را [[نقل]] می‌کنی؟ گفتم: از [[محمد بن علی حنفیه]]. ملاحظه می‌کنید که با تبدیل [[محمد بن علی باقر]] به [[محمد بن حنفیه]]، واقعیت را تصحیف و [[تحریف]] نموده است. البته احتمال دارد که روایان در تشخیص [[محمد بن علی]] [[اختلاف]] کرده باشند. افزون بر آن‌چه گفته شد، وی باز [[کلام]] را ناقص ذکر نموده و گفته است: مراد آن است که [[یهود]] و [[نصاری]] و [[اهل کتاب]] در زمان [[نزول مسیح]] (که در [[زمان ظهور]] [[بقیة الله]] {{ع}} است) به او [[ایمان]] می‌آورند (در پذیرش [[حجت بن الحسن]] و [[دین]] مبین [[اسلام]])<ref>فخر رازی، تفسیر الکبیر، ج۱۱، ص۱۰۴.</ref>. [[شیخ طبرسی]] می‌نویسد: احدی از [[اهل کتاب]] از [[یهود]] و [[نصاری]] باقی نمی‌ماند مگر آنکه به [[مسیح]] {{ع}}، پس از فرودش در وقت خروج و [[ظهور]] [[مهدی موعود]] {{ع}}، [[ایمان]] می‌آورند. [[فرود آمدن عیسی]] برای [[کشتن دجال]] است؛ پس، همه ملت‌های [[جهان]] متحد می‌شوند و ملتی واحد را به‌وجود می‌آورند و آن ملیت [[اسلام]] و [[دین حنیف ابراهیمی]] خواهد بود<ref>فضل بن حسن طبرسی، مجمع البیان، ج۳، ص۱۳۷.</ref>. [[ابن عباس]] از [[پیامبر خدا]] {{صل}} [[روایت]] کرده است: [[جانشینان]] و [[حجت‌های خداوند]] بر بندگانش پس از من دوازده نفر هستند؛ اول آنان برادرم و آخر آنها فرزندم است. پرسیده شد:‌ای [[رسول خدا]]! برادرت کیست؟ فرمود: [[علی]] بن ابی‌طالب {{ع}} و سؤال شد که فرزندت کیست؟ فرمود: [[مهدی]]، همانی که [[زمین]] را از [[قسط]] و [[عدالت]] پر می‌کند همان‌طور که از [[ظلم]] و [[ستم]] پُر گردیده. سوگند به خدایی که مرا به [[حق]] [[بشارت دهنده]] و نذیر [[مبعوث]] فرمود، اگر باقی نمانده باشد از [[عمر]] [[دنیا]] جز یک روز، هر آینه خدای بزرگ آن روز را به‌اندازه‌ای طولانی می‌کند که در آن روز فرزندم [[مهدی]] {{ع}} خروج نماید. پس از آن، [[عیسی بن مریم]] از [[آسمان]] فرود می‌آید و پشت سر فرزندم به [[نماز]] می‌ایستد و [[زمین]] به [[نور]] پروردگارش نورانی می‌شود و [[قدرت]] و سیطره [[حکومت]] [[دولت کریمه]] [[قائم]] آل‌محمد {{صل}} [[مشرق]] و [[مغرب]] [[گیتی]] را فرا می‌گیرد"<ref>{{عربی|"إِنَّ خُلَفَائِي وَ أَوْصِيَائِي وَ حُجَجَ‏ اللَّهِ‏ عَلَى‏ الْخَلْقِ‏ بَعْدِي‏ اثْنَا عَشَرَ أَوَّلُهُمْ أَخِي وَ آخِرُهُمْ وَلَدِي قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَ مَنْ أَخُوكَ قَالَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ قِيلَ فَمَنْ وَلَدُكَ قَالَ الْمَهْدِيُّ الَّذِي يَمْلَؤُهَا قِسْطاً وَ عَدْلًا كَمَا مُلِئَتْ جَوْراً وَ ظُلْماً وَ الَّذِي بَعَثَنِي بِالْحَقِّ نَبِيّاً لَوْ لَمْ يَبْقَ مِنَ الدُّنْيَا إِلَّا يَوْمٌ وَاحِدٌ لَطَوَّلَ اللَّهُ ذَلِكَ الْيَوْمَ حَتَّى يَخْرُجَ فِيهِ وَلَدِيَ الْمَهْدِيُّ فَيَنْزِلَ رُوحُ اللَّهِ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ فَيُصَلِّيَ خَلْفَهُ وَ تُشْرِقَ الْأَرْضُ بِنُورِهِ وَ يَبْلُغَ سُلْطَانُهُ الْمَشْرِقَ وَ الْمَغْرِبَ‏"}}؛ شیخ صدوق، کمال الدین و تمام النعمة، ج1، ص 280و سلیمان حسینی بلخی، ینابیع المودة، ج۳، ص۱۶۲.</ref>.

از ابن بکیر [[روایت]] شده است که می‌گوید: از [[امام]] کاظم|امام [[موسی بن جعفر]] {{ع}} درباره [[آیه کریمه]]: {{متن قرآن|وَلَهُ أَسْلَمَ مَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ طَوْعًا وَكَرْهًا}}<ref>"آیا جز دین خداوند را باز می‌جویند با آنکه آنان که در آسمان‌ها و زمینند خواه‌ناخواه گردن نهاده فرمان اویند و به سوی او بازگردانده می‌شوند" آل عمران، ۸۳.</ref>، پرسیدم، فرمود: این [[آیه]] درباره [[قائم آل محمد]] {{صل}} نازل شده است، زمانی که آن بزرگوار خروج نماید، به [[یهود]]، [[نصاری]]، [[صابئین]] ([[ستاره پرستان]]) [[مجوسیان]]، [[مرتدان]] و [[کافران]] در شرق و غرب [[زمین]]، [[اسلام]] را عرضه می‌دارد، اگر کسی از روی میل و رغبت [[ایمان]] آورد، [[امام زمان]] {{ع}} او را امر می‌کند که [[نماز]] بخواند و [[زکات]] بپردازد و خلاصه این‌که به هرچه که [[مسلمان‌ها]] را [[مأمور]] می‌کند، به آنها هم [[فرمان]] می‌دهد و آنان را به هر چه که برای [[خداوند]] [[واجب]] شده - یعنی به کلیه عبادت‌ها - [[مکلف]] می‌سازد؛ و اگر [[اسلام]] را نپذیرفت، گردنش را می‌زند؛ به خاطر آنکه در روی [[زمین]] فردی باقی نماند مگر آنکه [[توحید]] را قبول کرده باشد<ref>{{عربی|"عَنِ ابْنِ بُكَيْرٍ قَالَ‏ سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ {{ع}}عَنْ قَوْلِهِ‏ وَ {{متن قرآن| لَهُ أَسْلَمَ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ طَوْعاً وَ كَرْهاً }} قَالَ أُنْزِلَتْ فِي الْقَائِمِ {{ع}}إِذَا خَرَجَ بِالْيَهُودِ وَ النَّصَارَى وَ الصَّابِئِينَ وَ الزَّنَادِقَةِ وَ أَهْلِ الرِّدَّةِ وَ الْكُفَّارِ فِي شَرْقِ الْأَرْضِ وَ غَرْبِهَا فَعَرَضَ عَلَيْهِمُ الْإِسْلَامَ فَمَنْ‏ أَسْلَمَ‏ طَوْعاً أَمَرَهُ‏ بِالصَّلَاةِ وَ الزَّكَاةِ وَ مَا يُؤْمَرُ بِهِ الْمُسْلِمُ وَ يَجِبُ لِلَّهِ عَلَيْهِ وَ مَنْ لَمْ يُسْلِمْ ضَرَبَ عُنُقَهُ حَتَّى لَا يَبْقَى فِي الْمَشَارِقِ وَ الْمَغَارِبِ أَحَدٌ إِلَّا وَحَّدَ اللَّهَ قُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاكَ إِنَّ الْخَلْقَ أَكْثَرُ مِنْ ذَلِكَ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ إِذَا أَرَادَ أَمْراً قَلَّلَ الْكَثِيرَ وَ كَثَّرَ الْقَلِيلَ‏"}}؛ علامه مجلسی، بحار‌الانوار، ج۵۲، ص۳۴۰.</ref>؛ خدای بزرگ در [[قرآن کریم]] درباره سخن گفتن [[مسیح]] در شیرخوارگی و بزرگسالی می‌گوید: {{متن قرآن|وَيُكَلِّمُ النَّاسَ فِي الْمَهْدِ وَكَهْلًا وَمِنَ الصَّالِحِينَ}}<ref>"و در گهواره و در میانسالی (از پیامبری خود) با مردم سخن می‌گوید و از شایستگان است" سوره آل عمران، ۴۶.</ref>؛ و در جای دیگر می‌فرماید: {{متن قرآن|تُكَلِّمُ النَّاسَ فِي الْمَهْدِ وَكَهْلًا}}<ref>"در گهواره و در میانسالی با مردم سخن می‌گفتی" سوره مائده، ۱۱۰.</ref>. درباره کهولت سن باید گفت: از [[آیه]] فهمیده می‌شود [[عیسی]] تا سن کهولت در [[دنیا]] به زندگی‌اش ادامه می‌دهد. این خود اعجازی است از [[قرآن کریم]]. برخی نیز بر این باورند که مراد [[کهولت سن عیسی]] پس از نزولش برای [[کشتن دجال]] و کمک به [[مهدی موعود]] {{ع}} است؛ چون هنگام صعودش به [[آسمان]] ۳۳ سال داشت و به سن کهولت نرسیده بود، چرا که کهولت پس از سن چهل سالگی است<ref>علامه مجلسی، بحار‌الانوار، ج۱۴، ص۲۲۲.</ref>. در [[مناظره]] [[امام حسن مجتبی]] {{ع}} با [[پادشاه]] [[روم]] آمده است: عمر [[عیسی بن مریم]] در [[دنیا]] ۳۳ بود، سپس او را به [[آسمان]] بالا بردند و پس از آن هبوط می‌کند؛ و قاتل [[دجال]] در [[دمشق]] او خواهد بود<ref>علامه مجلسی، بحار‌الانوار، ج۱۴، ص۲۴۷؛ عبد علی بن جمعه عروسی حویزی، نورالثقلین، ج۱، ص۵۷۱.</ref>. [[کشتن دجال]] در پشتیبانی از [[موعود منتظر]] {{ع}} صورت می‌گیرد، گرچه پیش‌تر ثابت کردیم کشنده [[دجال]] [[بقیة الله الاعظم]] {{ع}} است و [[مسیح]] یک ضربت می‌زند و ایشان را در [[کشتن دجال]] کمک می‌‌کند. به‌ هر حال، [[فرزند مریم]] همه این کارها را برای [[یاری]] [[حجت بن الحسن]] {{ع}} انجام می‌دهد و از [[یهود]] و [[نصاری]] می‌خواهد که به [[قائم آل‌ محمد]] {{صل}} [[ایمان]] بیاورند.

از مجموع روایت‌های یاد شده، به‌دست می‌آید [[قیام حضرت مهدی]] {{ع}} آخرین حلقه از مجموعه حلقه‌های [[مبارزه]] [[حق]] و [[باطل]] است که ازآغاز [[جهان]] برپا بوده است. این [[قیام]] مقدس برای پشتیبانی از مظلومانی است که در طول [[تاریخ]] زیر فشار و [[شکنجه]]، استخوان‌های پیکرشان [[خرد]] شده و شخصیت، بلکه [[انسانیت]]، آنان را مستکبران و [[ستمگران]] به بازیچه گرفته‌ و آنها را وسیله تفریح خویش قرار داده‌اند. اینان استحقاق پشتیبانی را دارند؛ از این‌رو، همراه [[حجت]] و [[قدرت]] قاهره الهی به [[مبارزه با ظلم]] و [[ستم]] برمی‌خیزند تا این‌که [[جهان]] پر از [[عدل]] و داد گردد چون {{عربی|"وَ بِهِ يَمْلَأُ اللَّهُ‏ الْأَرْضَ‏ قِسْطاً وَ عَدْلًا بَعْدَ مَا مُلِئَتْ‏ ظُلْماً وَ جَوْراً ‏"}}<ref>شیخ عباس قمی، مفاتیح الجنان، دعای عدیله، ص۱۷۶.</ref>. از [[کلام]] [[خداوند]] که می‌فرماید "هیچ‌یک از [[اهل کتاب]] نیست مگر آنکه به او ([[مسیح]]) [[ایمان]] می‌آورد" می‌توان استفاده نمود همه ملت‌های مسیحی و [[یهودی]] به او [[ایمان]] می‌آورند و [[فلسفه]] صعود وی به [[آسمان]] و طولانی شدن عمرش آن است که [[خداوند]] او را برای ایفای نقشی بزرگ و در مرحله حساس [[تاریخ]] - یعنی: [[ظهور بقیة الله الاعظم]] {{ع}} - [[ذخیره]] فرموده است؛ چرا که [[مسیحیان]]، بزرگ‌ترین [[قدرت]] جهانی را تشکیل می‌دهند و این امر می‌تواند بزرگ‌ترین مانع برای رسیدن پرتو [[اسلام]] به ملت‌های [[دنیا]] و برپایی [[حکومت جهانی]] و [[تمدن الهی مهدوی]] باشد»<ref>[[میرتقی حسینی گرگانی|حسینی گرگانی؛میرتقی]]، [[نزول مسیح و ظهور موعود (کتاب)|نزول مسیح و ظهور موعود]]، ص 292 - 298.</ref>.

== پرسش‌های وابسته ==
{{پرسمان حضرت عیسی در کنار امام مهدی}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:پرسش]]
[[رده:پرسمان مهدویت]]

[[رده:(اا): پرسش‌های مهدویت با ۱ پاسخ]]

اَبدال

2023-05-17T16:18:03Z

Heydari: جایگزینی متن - '{{پایان پرسش وابسته}}↵↵{{پرسمان' به '{{پایان پرسش وابسته}} == پرسش‌های وابسته == {{پرسمان'

{{مهدویت}}
{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = امام مهدی
| عنوان مدخل = اَبدال
| مداخل مرتبط = [[اَبدال در معارف مهدویت]] - [[اَبدال در معارف و سیره رضوی]]
| پرسش مرتبط = قلمرو علم معصوم (پرسش)
}}
'''اَبدال''' به معنای [[جانشینان]]، عده‌ای از [[بندگان]] [[خالص]] [[خداوند]] هستند که [[زمین]] از وجود آنها خالی نمی‌شود و در میان [[اولیاء]]، دارای مرتبتی مخصوص بوده و تعدادی از [[یاران حضرت مهدی]] {{ع}} در [[عصر ظهور]] را تشکیل می‌‌دهند. اینان دارای نیت‌های [[پاک]] و و سخاوتمند بوده و [[راهبان]] شب و شیران روز هستند.

== مقدمه ==
ابدال عبارت است از جماعتی خاص از [[بندگان]] [[صالح]] [[خداوند]] در همه اعصار. در [[روایات]] نقل شده از [[امام رضا]] {{ع}} عنوان [[ابدال]] و [[تفسیر]] آن ذکر شده است. این واژه و مفردات آن (بَدَل و بِدل و [[بدیل]]) در [[قرآن کریم]] نیامده است. این معنای خاص از واژه «اَبدال» ابتدا در برخی [[روایات نبوی]] ملاحظه می‌شود. [[پیامبر اکرم]] {{صل}} [[جماعت]] ابدال را در کنار [[علما]]، زهاد و [[مجاهدان]] (جنگاوران) از جماعات [[برتر]] و [[برگزیده]] در [[اسلام]] دانسته<ref>روضة الواعظین، ج۲، ص۴۰۵.</ref> و در [[وصیت]] خود به [[امام علی]] {{ع}} ذکری از آن به میان آورده است<ref>من لا یحضره الفقیه، ج۳، ص۵۵۴؛ الأمالی، صدوق، ص۵۶۹.</ref>. همچنین از ایشان نقل شده که در [[زمان ظهور حضرت مهدی]] {{ع}} گروهی از ابدال از [[شام]] به [[یاری]] [[قائم آل محمد]] {{صل}} می‌شتابند<ref>الاختصاص، ص۲۰۸.</ref>.

در روایات [[معصومان]] {{عم}}، به ویژه امام علی {{ع}} و [[امام صادق]] {{ع}} نیز از ابدال و برخی [[اعمال]] ایشان سخن رفته<ref>روضة الواعظین، ج۱، ص۹؛ ج۲، ص۲۸۷؛ مختصر البصائر، ص۴۷۱.</ref> است. حتی امام صادق {{ع}}، در دعایی بر ابدال [[درود]] فرستاده و ایشان را در شمار بندگان صالح خداوند یاد کرده است<ref>مصباح المتهجد، ج۲، ص۸۰۹؛ فضائل شهر رجب، ص۵۰۸.</ref>. امام رضا {{ع}} نیز ضمن روایتی تعریفی از ابدال ارائه می‌کند<ref>الاحتجاج، ج۲، ص۴۳۷؛ بحار الأنوار، ج۲۷، ص۴۸.</ref>. [[سیدرضی]] در مقدمه [[نهج البلاغة]] امام علی {{ع}} را با [[لقب]] «بدل الابدال» می‌خواند<ref>نهج البلاغة، صبحی صالح، ص۳۶.</ref>. شارحان این کتاب برای این تعبیر سیدرضی وجوه مختلفی را بیان کرده‌اند. از جمله اینکه [[امام]] را از آن رو بدین لقب خوانده که ایشان پیشوای [[صالحان]] است و نیز اینکه چون [[ائمه معصوم]] {{عم}} یا همان ابدال‌اند، امام علی {{ع}} را پیشوای آنان دانسته است<ref>منهاج البراعة، خویی، ج۱، ص۲۸۵؛ شرح نهج البلاغة ابن ابی الحدید، ج۱، ص۴۹-۵۱.</ref>. در کتب رجالی نیز برخی از [[اصحاب خاص]] [[ائمه]] {{عم}} را از شمار ابدال دانسته‌اند و از ایشان به بزرگی یاد کرده‌اند. از جمله افرادی که همه منابع رجالی ایشان را از [[ابدال]] دانسته‌اند، [[حجر بن عدی]] و [[زید بن صوحان]] از [[اصحاب خاص امام علی]] {{ع}} هستند<ref>اختیار معرفة الرجال، ج۱، ص۲۵۳؛ رجال الطوسی، ص۶۰، ۶۴؛ کتاب الرجال، ابن داوود، ص۱۶۳؛ خلاصة الأقوال، ص۱۴۸، ۳۰۹.</ref>. در [[منابع اسلامی]] بحث از ابدال، عمدتاً در متون [[عرفانی]] مطرح شده است که بدون تردید متأثر از فضای [[روایات]] [[معصومان]] {{عم}} بوده است، چنان که "ابوطالب مکی" صراحتاً به روایتی از [[امام علی]] {{ع}} توجه می‌دهد که در آن در باب ابدال و خصوصیات ایشان سخن رفته است<ref>قوت القلوب، ج۱، ص۲۰۰.</ref>. از این رو، شگفت نیست که ابن‌خلدون مطرح شدن بحث ابدال را در [[تاریخ اسلام]] متأثر از منابع [[شیعی]] می‌داند<ref>تاریخ ابن خلدون، ج۱، ص۶۲۱.</ref>. نخستین کسانی که به طور گسترده این بحث را در متون عرفانی مطرح کرده‌اند "حارث محاسبی" (۲۴۳ق)، "سهل تستری" (۲۸۳ق) و "ابوطالب مکی" بوده‌اند<ref>الرعایة لحقوق الله، ص۳۱۳؛ المسائل فی أعمال القلوب و الجوارح، ص۵۰؛ تفسیر التستری، ص۷۷؛ قوت القلوب، ج۱، ص۱۷۵-۱۷۷.</ref><ref>[[مهدی کمپانی زارع|کمپانی زارع، مهدی]]، [[اَبدال - کمپانی زارع (مقاله)|مقاله «اَبدال»]]، [[دانشنامه امام رضا ج۱ (کتاب)|دانشنامه امام رضا]]، ص ۲۹۱.</ref>

== معناشناسی ==
واژه ابدال جمع مکسر بَدَل، [[بدیل]] و بِدل است و علاوه بر این شکل، به صورت «بدلاء» نیز جمع بسته می‌شود<ref>مجمع البحرین، ج۵، ص۳۱۹؛ لسان العرب، ج۱۱، ص۴۹.</ref>. در معنای اصطلاحی این واژه [[اختلاف]] دیدگاه‌هایی وجود دارد. برخی معتقدند ابدال نزد [[اهل عرفان]] ـ که این اصطلاح بیش از همه در آن حوزه مطرح شده ـ مشترکی لفظی است که دو معنای نزدیک به یکدیگر را افاده می‌کند. گاه اصطلاح «ابدال» برای اشاره به مطلق کسانی به کار رفته که [[صفات نکوهیده]] و [[زشت]] خویش را به [[صفات نیکو]] و [[پسندیده]] مبدل کرده‌اند که عدد مشخصی برایشان [[تعیین]] نشده است. گاه نیز به افراد معدود و معینی از [[بندگان]] خاص [[خدا]] اطلاق می‌شود که اعداد مختلفی از جمله هفت، [[چهل]] و... برای شمارشان بیان شده است<ref>موسوعة کشاف اصطلاحات الفنون و العلوم، ج۱، ص۸۷.</ref>. به نظر می‌رسد که این دو معنا از ابدال، بیش از آنکه با هم متضاد و حتی مغایر باشند تا از اجتماعشان در کلمه‌ای واحد اشتراک لفظ لازم بیاید، واجد نسبت عموم و خصوص‌اند و معنای نخست آن اعم از معنای دوم است. البته آنچه موجب شده این تلقی درباره این لفظ به وجود بیاید، در هم آمیختگی بحثی لغوی و تبیین وجه تسمیه «[[ابدال]]» با تحدید و تعریف آن است. در برخی مواضع آنچه تعریف پنداشته شده، صرفاً بیان وجه تسمیه این کلمه بوده که در بیشتر موارد امری ذوقی و شخصی است.

با این مقدمه می‌توان تعدد مطالبی را که در تشریح معنای ابدال آمده، فهمید. آنچه از بررسی منابع به دست می‌آید این است که متصوفه بیش از آنکه در [[مقام]] تعریف و تحدید این لفظ باشند، به بیان وجه تسمیه آن پرداخته‌اند. [[میبدی]] دو وجه تسمیه برای این لفظ بیان کرده است. بر اساس وجه نخست، ابدال را بدین نام نامیده‌اند، چون قومی از ایشان از [[دنیا]] می‌روند و قومی دیگر جایگزین می‌شوند. مطابق وجه دوم، چون ایشان صفات بهیمی را به اوصاف ملکی تبدیل کرده‌اند، بدین نام خوانده شده‌اند<ref>کشف الأسرار، میبدی، ج۱، ص۲۰۴.</ref>. "احمد جام" گفته ابدال را بدین نام خوانده‌اند، زیرا بدل پیامبران‌اند<ref>کنوز الحکمة، ص۱۳۷.</ref>. مؤیدالدین جندی وجه تسمیه ابدال را این دانسته که [[جسم]] این [[جماعت]] به جهت [[مداومت]] در [[مجاهدت]] و [[ریاضت]]، مبدل به [[جان]] شده است<ref>نفحة الروح، ص۱۴۹.</ref>. "سهل تستری" [[معتقد]] است ابدال را بدین جهت چنین نامیده‌اند که دائماً از حالی به حالی و از [[علمی]] به علمی دیگر در زیادت و تغییرند<ref>تفسیر التستری، ص۷۷.</ref>. عبدالقادر [[گیلانی]] نیز وجه این نام را آن دانسته که این جماعت از بسیاری امور متعارف [[حیات]] مبدل شده‌اند و برای نمونه با وجود [[اختیار الهی]] چیزی را [[اختیار]] نمی‌کنند<ref>الفتح الربانی، ص۵۳.</ref>. [[سلطان]] ولد نیز وجه تسمیه دیگری برای این واژه آورده و گفته است این [[طایفه]] را بدین نام خوانده‌اند، زیرا به کیمیای [[مصاحبت]] [[حق متعال]] از [[صفات بشری]] به [[اوصاف الهی]] تبدل یافته‌اند<ref>انتهانامه، ص۹؛ معارف، ص۲۷۴.</ref>.

در همه نقل‌های مذکور کوشیده‌اند که ضمن بیان [[ارتباط]] واژه [[ابدال]] با جماعتی که بدین نام خوانده می‌شوند، تعریفی از آن بیان کنند که البته تعریفی است شرح الاسمی. رو آوردن به چنین تعاریفی به جهت پنهان بودن [[هویت]] و ماهیت این افراد است و در چنین مواردی ارائه تعریف [[حقیقی]] امکان‌پذیر نیست. از این رو، اگر تعریف و تحدیدی در آثار [[صوفیه]] ملاحظه گردد، صرفاً به تشریح برخی امور مخصوص بدیشان منحصر می‌شود. تنها روایتی که از [[امام رضا]] {{ع}} در منابع درباره ابدال موجود است، نیز چنین شیوه‌ای را در تعریف ابدال دنبال می‌کند<ref>[[مهدی کمپانی زارع|کمپانی زارع، مهدی]]، [[اَبدال - کمپانی زارع (مقاله)|مقاله «اَبدال»]]، [[دانشنامه امام رضا ج۱ (کتاب)|دانشنامه امام رضا]]، ص ۲۹۱.</ref>.

== ابدال در روایت [[امام رضا]] {{ع}} ==
ایشان در [[روایت]] مذکور در ابتدا وجود ابدال را [[تصدیق]] می‌کند و سپس می‌فرماید ابدال همان اوصیایی هستند که [[خداوند]] ایشان را بدل ([[جانشینان]]) [[پیامبران]] {{عم}} در [[زمین]] قرار داده است و این همواره در عصر همه پیامبران {{عم}} از ابتدا تا انتها بوده است<ref>الاحتجاج، ج۲، ص۴۳۷؛ بحار الأنوار، ج۲۷، ص۴۸.</ref>.

[[امام]] در این روایت به دقت رابطه میان معنای لغوی این لفظ و وجه استعمال آن را مشخص کرده و نشان داده است که معنای اصلی این واژه مرتبط با [[جانشینی]] پیامبران {{عم}} است و در اصل اصطلاح تبدیل چیزی به چیز دیگر مدنظر نیست، همچنان که در نقل‌های مذکور از [[عارفان]] نامبرده، تأکید بسیار بر این وجه وجود دارد. در واقع [[سخن امام]] هم مبین معنای لغوی ابدال و هم معنای اصطلاحی آن است. نکته دیگری که در روایت مذکور قابل توجه است این است که بنا بر سخن امام رضا {{ع}}، ابدال اوصیای پیامبران‌اند و بی‌شک [[وصی پیامبر]] باید هم از حیث [[کمالات معنوی]] و هم از حیث کارکرد در [[نظام هستی]]، با وی اشتراکاتی داشته باشد و گرنه مفهوم [[وصایت]] در اینجا بی‌وجه می‌گردد. این مطلب این مسأله را پیش می‌آورد که ابدال چه کسانی هستند که چنین مقامی را حائزند و بنا بر برخی گزارش‌ها مقامشان فوق [[بهشت]] دانسته شده است<ref>انتهانامه، ص۹.</ref> و می‌توانند [[جانشین]] [[پیامبران]] گردند. پاسخ‌های متعددی به این [[پرسش]] داده شده است. برخی برای [[ابدال]] مصادیق مشخص و خاصی را برشمرده‌اند و گاه عدد خاصی را برای ایشان مطرح کرده‌اند و برخی نیز بی آنکه چنین کنند، از [[عظمت]] [[روحی]] و [[معنوی]] ابدال سخن گفته‌اند. [[مجلسی]] وجوه مختلفی را جهت [[تعیین]] مصادیق ابدال بیان می‌کند. وی [[معتقد]] است از برخی [[روایات]] استفاده می‌شود که ابدال در عصر [[پیامبر اسلام]]، همان [[امامان معصوم]] {{عم}} هستند. وی پس از این، توضیح می‌دهد که البته با توجه به [[دعای امام]] صادق {{ع}} در [[حق]] ابدال، احتمال اینکه [[ائمه]] {{عم}} همان ابدال نباشند، وجود دارد و شاید ابدال همان [[اصحاب خاص]] [[ائمه معصوم]] {{عم}} باشند. البته خود وی این وجه را نیز مطرح می‌کند که می‌توان دعای امام صادق {{ع}} را حمل بر تأکید بر ابدال بودن خود ائمه {{عم}} کرد. او دیدگاه [[صوفیه]] را درباره ابدال دانستن [[مشایخ]] عرفا [[نادرست]] می‌داند<ref>بحار الأنوار، ج۲۷، ص۴۸.</ref><ref>[[مهدی کمپانی زارع|کمپانی زارع، مهدی]]، [[اَبدال - کمپانی زارع (مقاله)|مقاله «اَبدال»]]، [[دانشنامه امام رضا ج۱ (کتاب)|دانشنامه امام رضا]]، ص ۲۹۱.</ref>

== ابدال بودن [[ائمه]] {{ع}} ==
ابدال دانستن ائمه، ریشه در برخی روایات منقول در منابع [[شیعی]] دارد. یکی از مهم‌ترین آنها [[نقلی]] است که [[نعمانی]] ذکر کرده است. وی [[حدیثی]] را نقل می‌کند که بر اساس آن [[امام صادق]] {{ع}} از [[جابر بن عبدالله انصاری]] می‌خواهد محتوای [[لوح]] موجود نزد [[حضرت زهرا]] {{س}} را برای آن حضرت تشریح کند. در موضعی از این لوح از ائمه معصوم {{عم}} تعبیر به {{متن حدیث|أَبْدَالُ الْأَرْضِ}} شده است<ref>کتاب الغیبة، نعمانی، ص۶۵.</ref>. در میان عرفا نیز اقوال دیگری وجود دارد. [[روزبهان بقلی]] بر این [[باور]] است که ابدال همان [[اهل بیت]] {{عم}} و [[صحابه پیامبر اکرم]] {{صل}} هستند<ref>المصباح فی مکاشفة بعث الأرواح، ص۷۳.</ref>. سعدالدین حمویه، چنان که [[نسفی]] گزارش می‌کند، معتقد است ابدال مرتبه‌ای [[پایین‌تر]] از [[مقام]] ایشان است و [[دوازده امام]]، اولیای خاص خداوندند که مقامشان را هیچ فرد دیگری دارا نیست و اساساً جز این [[دوازده نفر]] کسی را نباید «ولی» خواند<ref>الإنسان الکامل، ص۳۱۹-۳۲۱.</ref>. سهروردی [[معتقد]] است [[ابدال]] همان [[مشایخ]] [[راستین]] صوفیه‌اند که سخنانشان همان [[کلام]] [[پیامبران الهی]] است<ref>عوارف المعارف، ج۱، ص۹۵.</ref>. ابونصر سراج به نقل از [[یحیی بن معاذ]] اظهار می‌کند هر کس به [[کرامات]] و [[آیات]] اشاره می‌کند، از ابدال است<ref>اللمع فی التصوف، ص۳۲۷.</ref><ref>[[مهدی کمپانی زارع|کمپانی زارع، مهدی]]، [[اَبدال - کمپانی زارع (مقاله)|مقاله «اَبدال»]]، [[دانشنامه امام رضا ج۱ (کتاب)|دانشنامه امام رضا]]، ص ۲۹۱.</ref>

== تعداد ابدال ==
در منابع، علاوه بر تنوع مصادیق ابدال، با تعدد عدد ایشان نیز مواجه می‌شویم. برخی منابع تعداد ابدال را هفت نفر دانسته‌اند<ref>نفحات الأنس، ص۱۵. </ref>. قائلان این نظر بر این باورند که ابدال هفت کس‌اند، نه زیاد می‌شوند، نه کم و [[خداوند]] اقالیم هفت‌گانه را به واسطه آنان [[حفظ]] می‌کند که برای هر اقلیمی بدلی است که [[ولایت]] او در آن اقلیم است. بدل اقلیم اول بر قدم [[خلیل]]، بدل اقلیم دوم بر قدم کلیم، بدل اقلیم سوم بر قدم [[هارون]]، بدل اقلیم چهارم بر قدم [[ادریس]]، بدل اقلیم پنجم بر قدم [[یوسف]]، بدل اقلیم ششم بر قدم [[عیسی]] و بدل اقلیم هفتم بر قدم [[آدم]] است. ایشان به رموز و اسراری که خداوند در حرکات سیارات و [[نزول]] آنها در منازل مقدر [[ودیعه]] نهاده، [[عارف]] و آگاه‌اند و به نام‌های عبدالحی، عبدالعلیم، عبدالودود، عبدالقادر، عبدالشکور، عبدالسمیع و عبدالبصیر نامیده شده‌اند<ref>الفتوحات المکیة، ج۲، ص۷.</ref>. برخی نیز ایشان را [[چهل]] نفر دانسته‌اند<ref>شرح نهج البلاغة، ابن ابی الحدید، ج۱۰، ص۹۶؛ الرد علی الإخنائی، ص۱۸۷؛ کشف المحجوب، ص۲۶۹؛ تذکرة الخواص، ص۱۴۲.</ref>. برخی نیز تعدادشان را شصت نفر دانسته‌اند. نقل است که شخصی با [[حضرت الیاس]] {{ع}} [[ملاقات]] کرد و از ایشان تعداد ابدال را پرسید. ایشان بدو فرمود: ابدال شصت نفرند که پنجاه نفر ایشان از [[شهر]] عریش [[مصر]] تا کنار [[فرات]] حضور دارند و دو نفرشان از شهر مصیصه‌اند و یک نفرشان از عسقلان است و مابقی از دیگر شهرهایند<ref>بحار الأنوار، ج۱۳، ص۴۰۲.</ref>. برخی منابع تعداد ابدال را هفتاد دانسته‌اند و تشریح کرده‌اند که چهل نفر از ایشان در [[شام]] و سی نفر در دیگر بلاد [[زندگی]] می‌کنند<ref>مجمع البحرین، ج۵، ص۳۱۹؛ منهاج البراعة، خویی، ج۱، ص۲۸۵.</ref>. مستملی [[بخاری]] تعداد [[ابدال]] را چهارصد نفر می‌داند و البته توضیح می‌دهد که [[اوتاد]] و برخی جماعات دیگر نیز جزو این چهارصد نفرند<ref>شرح التعرف لمذهب التصوف، ج۱، ص۹۴.</ref><ref>[[مهدی کمپانی زارع|کمپانی زارع، مهدی]]، [[اَبدال - کمپانی زارع (مقاله)|مقاله «اَبدال»]]، [[دانشنامه امام رضا ج۱ (کتاب)|دانشنامه امام رضا]]، ص ۲۹۱.</ref>

== مراتب ابدال ==
تعدد و تنوع مصادیق و عدد ابدال در منابع مختلف، رسیدن به دیدگاه واحدی را در این باب دشوار می‌سازد، اما واقع این است که با مراجعه به همین سنخ منابع می‌توان مطالبی را یافت که بر اساس آن وجه [[اختلافات]] مذکور دانسته شود. سعیدالدین [[فرغانی]] مراتب ابدال را متفاوت دانسته و گفته که در هر مرتبه تعداد خاصی از ابدال حضور دارند. او سه مرتبه را ذکر کرده که در هر یک تعدادی خاص از ابدال وجود دارند. «در مرتبه اول، ابدال سیصدگانه‌اند که غالب بر هر یکی خُلقی باشد از [[اخلاق]] سیصدگانه، با تخلق هر یک به جمله این اخلاق که در [[حدیث]] آمده است: {{متن حدیث|إن لله تعالى ثلاثمائة خلق، من لقي الله بواحد منها مع التوحيد، دخل الجنة}}. در مرتبه دوم، ابدال چهل‌گانه‌اند که متحقق‌اند به حقایق اطوار چهل‌گانه و حکمت‌های ایشان و [[غلبه]] بر هر یک، یکی از آن حکمت‌ها را باشد، چنان که در حدیث آمده است: {{متن حدیث|مَنْ‏ أَخْلَصَ‏ لِلَّهِ‏ أَرْبَعِينَ‏ صَبَاحاً ظَهَرَتْ يَنَابِيعُ الْحِكْمَةِ مِنْ قَلْبِهِ عَلَى لِسَانِهِ}}. اما مرتبه سوم، ابدال هفت‌گانه‌اند، چهار نفر از ایشان اوتاد و دو نفر [[امام]] [[یمین]] و [[یسار]] عالم و یک نفر قطبی است که [[غوث]] و کامل و ولی جمله اوست، و مدار این افراد خصوصاً و جمله عالم عموماً بر اوست»<ref>مشارق الدراری، ص۵۳۳-۵۴۴.</ref>. به نظر می‌آید [[قرابت]] بسیاری میان آنچه فرغانی درباره [[قطب]] ابدال گفته با عبارت {{عربی|بدل الأبدال}} که [[شریف رضی]] در مقدمه [[نهج البلاغه]] برای [[امام علی]] به کار برده<ref>نهج البلاغة، صبحی صالح، ص۳۶.</ref> وجود دارد. در [[عرف]] [[اهل عرفان]]، قطب، [[رئیس]] ابدال است<ref>شرح شطحیات، ص۳۶۸.</ref> و در [[عرفان]] [[شیعی]] قطب همان امام است، چنان که کفعمی و [[سید حیدر آملی]] تصریح کرده‌اند<ref>بحار الأنوار، ج۵۳، ص۳۰۱؛ المقدمات من کتاب نص النصوص، ص۲۱۷.</ref>. قریب به بیان [[فرغانی]] در سخنان مستملی [[بخاری]] نیز دیده می‌شود و او نیز [[ابدال]] را صاحب مراتب می‌شمارد و [[اوتاد]] و [[قطب]] و... را در دایره آن می‌داند<ref>شرح التعرف لمذهب التصوف، ج۱، ص۹۴.</ref>. تفاوت مراتب [[کمالات معنوی]] ابدال به حدی است که برخی عرفا آورده‌اند که گروهی از ایشان، از [[مقامات]] گروهی دیگر بی‌خبرند، چنان که [[موسی]] {{ع}} از [[خضر]] {{ع}} بی‌خبر بود. حتی اگر برخی ابدال بر احوال بعضی دیگر اطلاع یابند، ایشان را خواهند گشت<ref>شرح شطحیات، ص۴۲۵.</ref>. چنان که در آغاز سخن گذشت، مفهوم ابدال نزد [[اهل عرفان]] گاه معنایی اعم دارد و می‌تواند برخی از اعداد و مصادیق متعلق به همین وجه باشد. به این جهت است که عرفا حتی برای [[انبیا]] و [[مرسلین]] {{عم}} نیز قائل به وجود ابدال‌اند و معتقدند که ابدال مرسلین از ابدال نبییّن افضل‌اند<ref>قوت القلوب، ج۲، ص۱۱۲؛ الفتح الربانی، ص۲۶۹.</ref>. با این توضیحات می‌توان دانست که همه اعداد و مصادیق گفته شده می‌تواند با توجه به مراتب ابدال وجه [[درستی]] داشته باشد و نیازی نیست که برخی اقوال را بر بعضی دیگر ترجیح بدهیم، هر چند برخی [[شهرت]] افزون‌تری دارند<ref>[[مهدی کمپانی زارع|کمپانی زارع، مهدی]]، [[اَبدال - کمپانی زارع (مقاله)|مقاله «اَبدال»]]، [[دانشنامه امام رضا ج۱ (کتاب)|دانشنامه امام رضا]]، ص ۲۹۱.</ref>.

== چگونگی رسیدن به مقام ابدال ==
یکی از مباحث مهم در بحث از ابدال، چگونگی وصول ایشان به این [[مقام]] است. هم در [[روایات]] [[معصومان]] {{عم}} و هم در منابع اهل عرفان مطالبی در باب این دو موضوع وجود دارد. در باب کمالات معنوی ابدال این مسأله اهمیت بسیار دارد که چگونه ایشان به مقام [[وصایت]] انبیا که جایگاه بسیار شامخی است، نائل شده‌اند. چنان که از مطالعه متون مذکور به دست می‌آید، مجموعه‌ای از امور در وصول به مرتبه ابدال دخیل‌اند. در [[وصیت پیامبر]] {{صل}} به [[امام علی]] {{ع}} حتی [[زمان]] مجامعت مرد با [[زن]] و زمان شکل‌گیری نطفه نیز در این امر دخیل دانسته شده است. [[پیامبر]] {{صل}} به [[امام]] می‌فرماید: اگر مجامعت زن و مرد در [[شب جمعه]] پس از [[نماز]] عشا باشد، [[امید]] است که فرزند ایشان از [[ابدال]] باشد<ref>من لا یحضره الفقیه، ج۳، ص۵۵۴؛ الأمالی، صدوق، ص۵۶۹.</ref>. چنان که از این [[روایت]] استفاده می‌شود، چنین توجهی می‌تواند یکی از شروط لازم [[تولد]] شخصی از ابدال باشد و شرط کافی به حساب نمی‌آید. در [[روایات]] ذکر شده که ابدال [[اهل]] [[طهارت]] [[باطنی]] و [[توبه]] و [[خشوع]] و [[رکوع]] و [[سجود]] بسیارند<ref>مختصر البصائر، ص۴۷۹.</ref>. [[فضائل]] و اعمالی نیز بیان شده که فرد را به موضع ابدال نزدیک می‌سازد. از [[پیامبر]] {{صل}} نقل شده است: سه چیز است که در هر کس باشد از ابدال است: [[رضا]] به [[قضای الهی]]، صرف نظر کردن از [[محرمات الهی]] و [[خشم]] گرفتن برای [[خدا]]<ref>الفردوس بمأثور الخطاب، ج۲، ص۸۴.</ref>. همچنین از ایشان منقول است: هر کس روزی ۲۵ بار برای مردان و [[زنان]] [[مؤمن]] [[دعا]] کند، [[خداوند]] [[حقد]] و [[کینه]] را از سینه وی بر می‌دارد و او را از زمره ابدال قرار می‌دهد<ref>الأشعثیات، ص۲۲۳؛ مستدرک الوسائل، ج۵، ص۲۴۶.</ref>. [[اهل عرفان]] نیز برای وصول به [[مقام]] ابدال مطالبی را بیان کرده‌اند. [[سمعانی]] [[معتقد]] است اگر کسی خواهان وصول به مقام ابدال است، باید احوال خود را از حالت متعارف [[تغییر]] دهد و خلاف عادات معهود خود عمل کند<ref>روح الأرواح، ص۱۹۳. </ref>. همچنین گفته‌اند هر کس لقمه [[حلال]] خورد و به [[سنت پیامبر]] {{صل}} عمل کند از ابدال می‌گردد<ref>قوت القلوب، ج۲، ص۴۷۷؛ کیمیای سعادت، ج۱، ص۳۰۶.</ref>. [[صوفیه]] برای لقمه حلال در این باب جایگاه مهمی قائل‌اند. [[ابوحامد غزالی]] نقل می‌کند: یکی از [[صالحان]] طعامی به یکی از ابدال داد و او آن را نخورد. آن [[صالح]] از او علت را بپرسید و او پاسخ داد ما جز حلال نخوردیم، به سبب آن دل‌های ما مستقیم باشد و حال ما دائم بماند و [[ملکوت]] بر ما [[کشف]] شود و [[آخرت]] را [[مشاهده]] کنیم، و اگر سه [[روز]] از آنچه شما می‌خورید ما بخوریم، به چیزی از [[علم]] [[یقین]] باز نگردیم و [[خوف]] و [[مشاهده]] از دل‌های ما برود»<ref>إحیاء علوم الدین، ج۲، جزء۵، ص۲۶.</ref>.

برخی مراقبات و ریاضات نیز در یافتن [[مقام]] [[ابدال]] مهم دانسته شده است. در منابع [[اهل عرفان]] مکرر ذکر شده که ابدال، ابدال نمی‌شوند مگر به چهار عمل: خالی کردن شکم، [[سکوت]]، [[شب زنده‌داری]] و خلوت‌گزینی<ref>کیمیای سعادت، ج۲، ص۳۵، ۶۵؛ شرح أصول الکافی، ملاصدرا، ج۱، ص۴۴۸.</ref>. بر کم خوردن و کم [[خفتن]] و کم گفتن تأکید بسیار کرده‌اند<ref>إحیاء علوم الدین، ج۱، جزء ۱، ص۱۱۸.</ref>. [[صوفیه]] به [[پیروی از پیامبر]] اکرم {{صل}} یکی از مهم‌ترین راه‌های وصول به مقام ابدال را [[خیرخواهی]] [[خلق]] [[خدا]] و به ویژه [[مؤمنان]] دانسته‌اند<ref>کیمیای سعادت، ج۱، ص۴۲۲؛ مجموعه آثار سلمی، ج۲، ص۷۴.</ref>. در این باب منابع روایتی را از [[پیامبر اکرم]] {{صل}} ذکر کرده‌اند که قابل توجه است. بر اساس این منابع، [[پیامبر]] {{صل}} می‌فرماید: ابدال [[امت]] من به [[بهشت]] می‌رسند، نه به [[نماز]] و [[روزه]]، بلکه به [[سخاوت]] و [[پاکی]] و [[نصیحت]] و [[شفقت]] بر خلق<ref>ارشاد در معرفت و وعظ و اخلاق، ص۲۶۱؛ کیمیای سعادت، ج۲، ص۱۶۶- ۱۶۷.</ref>. با توجه به اینکه بر اساس منقولات مذکور، [[ایمان]] و [[عمل صالح]] در وصول به مرتبه ابدال نقش اساسی دارد، با توجه به [[آیه شریفه]] {{متن قرآن|أَنِّي لَا أُضِيعُ عَمَلَ عَامِلٍ مِنْكُمْ مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى}}<ref>«آنگاه پروردگارشان به آنان پاسخ داد که: من پاداش انجام دهنده هیچ کاری را از شما چه مرد و چه زن -که همانند یکدیگرید» سوره آل عمران، آیه ۱۹۵.</ref> می‌توان دانست که امکان رسیدن به این مرتبه منحصر در مردان نیست و ابدال [[زن]] نیز وجود دارند، چنان که متصوفه نیز در آثار خود بدان تصریح نموده‌اند<ref>تنبیه المغترین، ص۹۳؛ کشف المعنی، ص۲۷.</ref>. البته باید توجه داشت که ایمان و عمل صالح به همراه [[سلامت]] نفس، شروط لازم از ناحیه قابل برای رسیدن به مرتبه ابدال است و چنان که از منابع استفاده می‌شود، [[توفیق]] و [[رحمت الهی]] به عنوان فاعل، خاصیت تمام کنندگی و تکمیل دارد<ref>مجموعه آثار سلمی، ج۲، ص۲۳۸.</ref><ref>[[مهدی کمپانی زارع|کمپانی زارع، مهدی]]، [[اَبدال - کمپانی زارع (مقاله)|مقاله «اَبدال»]]، [[دانشنامه امام رضا ج۱ (کتاب)|دانشنامه امام رضا]]، ص ۲۹۱.</ref>

== مکان حضور ابدال ==
یکی دیگر از مباحثی که در بحث از [[ابدال]] هم در [[روایات]] و هم در متون [[عرفانی]] بررسی شده، بحث از مکان حضور ابدال است. از [[امام علی]] {{ع}} نقل شده ابدال از اهالی شام‌اند و در روزی که سخت‌ترین [[روز]] برای [[دشمنان]] ماست، [[خداوند]] آنان را گرد هم می‌آورد<ref>الأمالی، مفید، ص۳۱.</ref>. همچنین از ایشان منقول است که فرمودند: [[اهل شام]] را [[دشنام]] ندهید که ابدال از شمار ایشان‌اند<ref>دلائل النبوة، ج۶، ص۴۴۹.</ref>. در برخی روایات دیگر نیز این سخن از [[پیامبر]] {{صل}} نقل شده است<ref>بحار الأنوار، ج۳۳، ص۲۱۵؛ تذکرة الخواص، ص۱۴۲.</ref>. در میان عرفا نیز چنین دیدگاهی وجود دارد. برخی از دیگر منابع نیز جایگاه ابدال را در [[شام]] در [[جبل]] لکام می‌دانند<ref>روح الأرواح، ص۶۱۳، آثار البلاد، ص۲۰۶؛ بغیة الطلب فی تاریخ حلب، ج۲، ص۷۵۱.</ref>. جبل لکام کوهی است مشرف بر [[انطاکیه]] و مصیصه و طرسوس و ادامه یک رشته [[کوه]] است که از میان [[مکه]] و [[مدینه]] آغاز می‌شود و تا شام ادامه دارد و در هر نقطه‌ای به نامی خوانده می‌شود: در [[اردن]]، جبل جلیل و در [[حلب]] و حماة و [[حمص]]، جبل لبنان و آنجا که به انطاکیه و مصیصه می‌پیوندد، جبل لکام خوانده می‌شود<ref>معجم البلدان، ج۵، ص۱۱، ۲۲.</ref>. اینکه ابن تیمیه جایگاه [[چهل]] نفر از ابدال را در کوه‌های لبنان می‌داند<ref>الرد علی الإخنائی، ص۱۸۷.</ref> نیز با توضیحی که درباره این کوه گفته شد آشکار می‌شود. همچنین است آنچه پیش‌تر از قول [[حضرت الیاس]] {{ع}} گفته شد. البته گفته‌اند که ابدال می‌توانند در مکان‌های مختلف و به شکل‌های گوناگونی در آیند<ref>تفسیر المحیط الأعظم، ج۴، ص۹۹.</ref>. از جمله مکان‌هایی که گفته شده آنان دائم به آنجا می‌روند، مکه جهت [[زیارت]] [[خانه]] خداست. غزالی اظهار می‌کند که هیچ روزی [[خورشید]] غروب نمی‌کند، مگر اینکه یکی از ابدال، [[کعبه]] را [[طواف]] کرده باشد<ref>إحیاء علوم الدین، ج۱، ج۳، ص۴۴.</ref><ref>منابع: الاحتجاج علی أهل اللجاج، احمد بن علی طبرسی (قرن ۶ق)، تحقیق: سیدمحمدباقر خرسان، مشهد، نشر المرتضی، اول، ۱۴۰۳ق؛ إحیاء علوم الدین، محمد بن محمد غزالی (۵۰۵ق)، تصحیح: عبدالرحیم حافظ عراقی، بیروت، دار الکتاب العربی، اول، بی تا، الاختصاص، محمد بن محمد معروف به شیخ مفید (۴۱۳ق)، تحقیق: علی اکبر غفاری، بیروت، دار المفید، دوم، ۱۴۱۴ قی؛ اختیار معرفة الرجال، محمد بن حسن معروف به شیخ طوسی (۴۶۰ق)، تصحیح و تعلیق: میرداماد استرآبادی، تحقیق: سیدمهدی رجایی، قم، مؤسسة آل البیت علیها لإحیاء التراث، اول، ۱۳۶۳ش؛ ارشاد در معرفت و وعظ و اخلاق، عباد الله بن محمد قلانسی نسفی (قرن ۶ق)، تصحیح: عارف نوشاهی، تهران، میراث مکتوب، اول، ۱۳۸۵ش؛ الأشعثیات، محمد بن محمد معروف به ابن اشعث کوفی (قرن ۴ق)، تهران، مکتبة نینوی الحدیثة، اول، بی تا، الأمالی، محمد بن علی معروف به شیخ صدوق (۳۸۱ق)، تحقیق و نشر: مؤسسة البعثة، تهران، اول، ۱۴۱۷ق؛ الأمالی، محمد بن محمد معروف به شیخ مفید (۴۱۳ق)، تحقیق: حسین استاد ولی - علی اکبر غفاری، قم، کنگره جهانی هزاره شیخ مفید، اول، ۱۴۱۳ق؛ انتهانامه، بهاء الدین بن محمد معروف به سلطان ولد (۷۱۲ق)، تصحیح: محمدعلی خزانه دار لو، تهران، نشر روزنه، اول، ۱۳۷۶ش؛ الإنسان الکامل، عزیز بن محمد نسفی (۶۸۶ق)، تصحیح: ماریژان موله، تهران، نشر طهوری، هشتم، ۱۳۸۶ش؛ آثار البلاد و أخبار العباد، زکریا بن محمد قزوینی (۶۸۲ق)، بیروت، دار صادر، اول، ۱۴۰۴ق؛ بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار غلاا محمد باقر بن محمدتقی معروف به علامه مجلسی (۱۱۱۱ق)، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق؛ بغیة الطلب فی تاریخ حلب، عمر بن احمد معروف به ابن عدیم (۶۶۰ق)، تصحیح: سهیل زکار، بیروت، دار الفکر، اول، بی تا؛ تاریخ ابن خلدون، عبدالرحمن بن محمد معروف به ابن خلدون (۸۰۸ق)، تحقیق: خلیل شحاده، بیروت، دارالفکر، دوم، ۱۴۰۸ق؛ تذکرة الخواص، یوسف بن فرغلی معروف به سبط بن جوزی (۶۵۴ق)، قم، منشورات الرضی، اول، ۱۴۱۸ق؛ تفسیر التستری، سهل بن عبدالله تستری (۲۸۳ق)، تصحیح: محمد باسل عیون سود، بیروت، دار الکتب العلمیة، اول، ۱۴۲۳ق، تفسیر المحیط الأعظم و البحر الخضم، سید حیدر بن علی آملی (۷۸۲ق)، تصحیح: محسن موسوی تبریزی، تهران، وزارة الثقافة و الارشاد الإسلامی، سوم، ۱۴۲۲ق؛ تنبیه المغترین، عبدالوهاب بن علی شعرانی (۹۷۳ق)، تصحیح: احمد عبدالرحیم سایح، قاهره، مکتبة الثقافة الدینیة، اول، ۱۴۲۵ق؛ خلاصة الأقوال فی معرفة الرجال، حسن بن یوسف معروف به علامه حلی (۷۲۶ق)، تحقیق: جواد قیومی اصفهانی، قم، مؤسسة نشر الفقاهة، اول، ۱۴۱۷ق، دلائل النبوة و معرفة أحوال صاحب الشریعة، احمد بن حسین بیهقی (۴۵۸ق)، تحقیق: عبدالمعطلی قلعجی، بیروت، دار الکتب العلمیة، اول، ۱۴۰۵ق؛ رجال الطوسی، محمد بن حسن معروف به شیخ طوسی (۴۶۰ق.)، قم، مؤسسة النشر الإسلامی، اول، ۱۴۱۵ق؛ الرد علی الإخنائی، احمد بن عبدالحلیم معروف به ابن تیمیه (۷۷۸ق)، بیروت، المکتبة العصریة، اول، ۱۴۲۳ق؛ الرعایة الحقوق الله، حارث بن اسد محاسبی (۲۴۳ق)، تصحیح: عبدالرحمن عبدالحمید، قاهره، دار الیقین، اول، ۱۴۲۰ق؛ روح الأرواح فی شرح أسماء الملک الفتاح، احمد بن منصور سمعانی (۵۳۴ق)، تصحیح: نجیب مایل هروی، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، دوم، ۱۳۸۴ش؛ روضة الواعظین و بصیرة المتعظین، محمد بن احمد فتال نیشابوری (۵۰۸ق)، تحقیق: سید حسن موسوی خرسان، قم، منشورات الرضی، اول، ۱۳۷۵ش؛ شرح أصول الکافی، محمد بن ابراهیم شیرازی معروف به ملاصدرا (۱۰۵۰ق)، تصحیح: محمد خواجوی، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، اول، ۱۳۸۳ش؛ شرح التعرف لمذهب التصوف، اسماعیل بن محمد مستملی بخاری (۴۳۴ق)، تصحیح: محمد روشن، تهران، اساطیر، اول، ۱۳۶۳ ش؛ شرح شطحیات، روزبهان بن ابی نصر بقلی (۶۰۶ق)، تصحیح: هانری کربن، تهران، نشر طهوری، سوم، ۱۳۷۴ش؛ شرح نهج البلاغه، عبدالحمید بن هبة الله معروف به ابن ابی الحدید (۶۵۶ق)، تحقیق: محمد ابوالفضل ابراهیم، قم، کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی، اول، ۱۴۰۴ق؛ عوارف المعارف، عمر بن محمد سهروردی (۶۲۳ق)، تصحیح: احمد عبدالرحیم السایح - توفیق علی وهبة، قاهره، مکتبة الثقافة الدینیة، اول، ۱۴۲۷ق، الفتح الربانی و الفیض الرحمانی، عبدالقادر بن صالح گیلانی (۵۶۱ق)، قاهره، مکتبة الثقافة الدینیة، اول، ۱۴۲۶ق، الفتوحات المکیة، محمد بن علی معروف به ابن عربی (۶۳۸ق)، بیروت، دار صادر، اول، بی تا؛ الفردوس بمأثور الخطاب، شیرویه بن شهردار دیلمی (۵۰۹ق)، تحقیق: سعید بسیونی زغلول، بیروت، دار الکتب العلمیة، اول، ۱۴۰۶ق؛ فضائل شهر رجب، عبیدالله بن عبدالله معروف به حاکم حسکانی (۴۹۰ق)، تصحیح: محمدباقر محمودی، تهران، وزارة الثقافة و الارشاد الإسلامی، اول، ۱۴۱۱ق؛ قوت القلوب فی معاملة المحبوب، محمد بن علی معروف به ابوطالب مکی (۳۸۶ق)، تصحیح: باسل عیون سود، بیروت، دار الکتب العلمیه، اول، ۱۴۱۷ق، کتاب الرجال، حسن بن علی معروف به ابن داوود حلی (۷۴۰ق)، تهران، دانشگاه تهران، اول، ۱۳۴۲ش؛ کتاب الغیبة، محمد بن ابراهیم معروف به نعمانی (قرن ۴ق)، تحقیق: علی اکبر غفاری، تهران، نشر صدوق، ۱۳۹۷ق، کشف الأسرار و عدة الأبرار، احمد بن ابی سعید میبدی (قرن ۶ق)، به کوشش: علی اصغر حکمت، تهران، امیر کبیر، پنجم، ۱۳۷۱ق، کشف المحجوب، علی بن عثمان هجویری (۴۶۵ق)، تصحیح: ژوکوفسکی، تهران، نشر طهوری، چهارم، ۱۳۷۵ش؛ کشف المعنی عن سر أسماء الله الحسنی، محمد بن علی معروف به ابن عربی (۶۳۸ق)، ترجمه و شرح: علی زمانی قمشه‌ای، قم، مطبوعات دینی، اول، ۱۳۸۳ش؛ کنوز الحکمة، احمد بن ابی الحسن معروف به احمد جام (۵۳۶ق)، تصحیح: علی فاضل، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، اول، ۱۳۸۷ش؛ کیمیای سعادت، محمد بن محمد غزالی (۵۰۵ق)، تصحیح: حسین خدیوجم، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، یازدهم، ۱۳۸۳ش؛ لسان العرب، محمد بن مکرم معروف به ابن منظور (۷۱۱ق)، تحقیق: أحمد فارس، بیروت، دار صادر، سوم، ۱۴۱۴ق؛ اللمع فی التصوف، عبدالله بن علی طوسی معروف به ابونصر سراج (۳۷۸ق)، تصحیح: رینولد نیکلسون، لیدن، مطبعة بریل، ۱۹۱۴ق؛ مجمع البحرین، فخرالدین بن محمدعلی معروف به طریحی (۱۰۸۵ق)، تحقیق: سیداحمد حسینی، تهران، المکتبة المرتضویة، سوم، ۱۳۷۵ش؛ مجموعه آثار سلمی، محمد بن حسین سلمی (۴۱۲ق)، به کوشش: نصرالله پورجوادی، تهران، نشر دانشگاهی، اول، ۱۳۶۹ش؛ مختصر البصائر، حسن بن سلیمان حلی (۸۳۰ق)، تحقیق: مشتاق مظفر، قم، مؤسسة النشر الإسلامی، اول، ۱۴۲۱ق؛ المسائل فی أعمال القلوب و الجوارح، حارث بن اسد محاسبی (۲۴۳ق)، تصحیح: خلیل عمران منصور، بیروت، دار الکتب العلمیة، اول، ۱۴۲۱ق؛ مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، حسین بن محمدتقی معروف به محدث نوری (۱۳۲۰ق)، قم، مؤسسة آل البیت {{ع}} لإحیاء التراث، دوم، ۱۴۰۸ق؛ مشارق الدراری، سعید بن محمد فرغانی (قرن ۸ق)، تعلیق: جلال الدین آشتیانی، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، دوم، ۱۳۷۹ق؛ مصباح المتهجد و سلاح المتعبد، محمد بن حسن معروف به شیخ طوسی (۴۶۰ق)، بیروت، مؤسسة فقه الشیعة، اول، ۱۴۱۱ق، المصباح فی مکاشفة بعث الأرواح، روزبهان بن ابی نصر بقلی (۶۰۶ق)، تحقیق و تصحیح: عاصم ابراهیم کیالی حسینی، بیروت، دار الکتب العلمیة، اول، ۱۴۲۸ق؛ معارف، بهاء الدین بن محمد معروف به سلطان ولد (۷۱۲ق)، تصحیح: نجیب مایل هروی، تهران، مولی، اول، ۱۳۶۷ ش؛ معجم البلدان، یاقوت بن عبدالله رومی حموی (۶۲۶ق)، بیروت، دار صادر، ۱۹۹۵م؛ المقدمات من کتاب نص النصوص، حیدر بن علی آملی (قرن ۸ق)، تصحیح: هانری کربن، تهران، توس، دوم، ۱۳۶۷ ش؛ من لا یحضره الفقیه، محمد بن علی معروف به شیخ صدوق (۳۸۱ق)، تحقیق: علی اکبر غفاری، قم، مؤسسة النشر الإسلامی، دوم، ۱۴۰۴ق؛ منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغة، حبیب الله بن محمد هاشمی خویی (۱۳۲۴ق)، ترجمه: حسن حسن زاده آملی - محمد باقر کمره‌ای، تحقیق: ابراهیم میانجی، تهران، المکتبة الإسلامیة، چهارم، ۱۴۰۰ق؛ موسوعة کشاف اصطلاحات الفنون و العلوم، محمدعلی تھانوی (۱۱۵۸ق)، تحقیق: علی دحروج، بیروت، مکتبة لبنان ناشرون، اول، ۱۹۹۶م؛ نفحات الأنس من حضرات القدس، عبدالرحمن بن نظام الدین معروف به جامی (۸۹۸ق)، تصحیح: محمود عابدی، تهران، نشر اطلاعات، سوم، ۱۳۷۵ش؛ نفحة الروح و تحفة الفتوح، مؤید بن محمود جندی (۷۰۰ق)، تصحیح: نجیب مایل هروی، تهران، مولی، اول، ۱۳۶۲ش؛ نهج البلاغة، محمد بن حسین موسوی معروف به سیدرضی (۴۰۶ق)، تحقیق و تصحیح: صبحی صالح، قم، دار الهجرة، اول، ۱۴۱۴ق.</ref><ref>[[مهدی کمپانی زارع|کمپانی زارع، مهدی]]، [[اَبدال - کمپانی زارع (مقاله)|مقاله «اَبدال»]]، [[دانشنامه امام رضا ج۱ (کتاب)|دانشنامه امام رضا]]، ص ۲۹۱.</ref>

== پرسش مستقیم ==
{{پرسش وابسته}}
* [[ابدال چه کسانی هستند؟ (پرسش)]]
{{پایان پرسش وابسته}}

== پرسش‌های وابسته ==
{{پرسمان دسته‌بندی‌های یاران امام مهدی}}

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده: 1100514.jpg|22px]] [[مهدی کمپانی زارع|کمپانی زارع، مهدی]]، [[اَبدال (مقاله)|مقاله «اَبدال»]]، [[دانشنامه امام رضا ج۱ (کتاب)|'''دانشنامه امام رضا''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:امام مهدی]]

ولادت امام مهدی از دیدگاه اهل سنت

2023-05-17T16:17:02Z

Heydari: جایگزینی متن - '{{پایان پرسش وابسته}}↵↵{{پرسمان' به '{{پایان پرسش وابسته}} == پرسش‌های وابسته == {{پرسمان'

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = ولادت امام مهدی
| عنوان مدخل = ولادت امام مهدی
| مداخل مرتبط = [[ولادت امام مهدی در کلام اسلامی]] - [[ولادت امام مهدی در معارف مهدویت]] - [[ولادت امام مهدی از دیدگاه اهل سنت]]
| پرسش مرتبط = امام مهدی (پرسش)
}}

بیشتر [[اهل سنت]] به تولد [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}} [[اعتقادی]] ندارند و قائل‌اند هنوز متولد نشده است و در [[آخرالزمان]] به [[دنیا]] خواهد آمد؛ اما برخی از دانشمندان آنان علاوه بر اشاره به ولادت آن حضرت در سال ۲۵۵ ق، ایشان را همان [[موعود]] می‌دانند.

== [[اهل سنت]] و [[ولادت امام مهدی]] {{ع}} ==
بیشتر [[اهل سنت]] به [[تولد]] [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}} [[اعتقادی]] ندارند و بر این باورند که [[مهدی]] موعودی {{ع}} که در [[احادیث]] [[اسلامی]] به آن نوید داده شده، هنوز چشم به [[جهان]] نگشوده است و در [[آخرالزمان]] به [[دنیا]] خواهد آمد؛ اما برخی از دانشمندان آنان علاوه بر اشاره به ولادت آن حضرت در سال ۲۵۵ ق، ایشان را همان [[موعود]] مورد اشاره در [[کلام]] [[پیامبر خاتم|پیامبر اکرم]] {{صل}} دانسته‏‌اند<ref>ر. ک: در انتظار ققنوس، ص۱۸۸-۱۹۸. بررسی تطبیقی مهدویت، ص۲۰۵.</ref>.

کسانی که در نوشته‏‌های خود به ولادت [[امام مهدی|مهدی]] {{ع}} اشاره کرده‌‏اند را می‌‏توان به دو دسته تقسیم کرد<ref>این‏جا فقط به موارد اندکی اشاره شد. برای تفصیل بیشتر ر. ک: لطف اللّه صافی گلپایگانی، منتخب الاثر؛ سیّد ثامر هاشم العمیدی، مهدی منتظر در اندیشه اسلامی، ص ۱۸۵- ۲۰۰؛ همو، در انتظار ققنوس، ترجمه و تحقیق مهدی علی زاده، ص ۱۸۸ تا ۱۹۸</ref>:
# کسانی که ولادت [[امام مهدی]] {{ع}} را گزارش کرده‌‏اند، ولی بر [[موعود]] بودن آن حضرت، ساکت مانده‏‌اند<ref>یادآوری: برخی از اهل سنّت که ولادت حضرت مهدی علیه السّلام را گزارش کرده‏‌اند، آن را از دیدگاه شیعه بیان کرده‏اند؛ در حالی که عده‏ای گمان کرده‏اند تمام کسانی که ولادت آن حضرت را نقل کرده‌‏اند، بر این باور هستند که آن حضرت به دنیا آمده است</ref>.
## [[ابن اثیر جزری]]، در کتاب الکامل فی التاریخ درباره حوادث سال ۲۶۰ ق چنین نوشته است: در این سال، [[ابو محمد علوی عسکری]] [[وفات]] کرد. او یکی از [[دوازده]] [[امام]] [[مذهب امامیه]] و [[پدر]] [[محمّد]] است که معتقدند او [[منتظر]] است<ref>سیّد ثامر هاشم العمیدی، مهدی منتظر در اندیشه اسلامی، ص ۱۸۶، به نقل از: الکامل فی التاریخ، ج ۷، ص ۲۷۴ در پایان حوادث سال ۲۶۰ ق</ref>.
## [[گنجی شافعی]] فصل آخر [[کتاب]] [[البیان فی اخبار صاحب الزمان]] را با عنوان "فی الدلالة [[علی]] جواز بقاء المهدی حیاً"، تنظیم کرده و در این بخش، دلیل‌های متعددی برای امکان زنده بودن و ادامه [[حیات امام مهدی]] {{ع}} [[بیان]] کرده است. وی می‌گوید: همان‌گونه که [[عیسی]] و [[خضر]] و [[الیاس]] {{عم}} صدها سال است که زنده‌اند، امکان [[زنده بودن امام مهدی]] {{ع}} نیز هست<ref>البیان فی اخبار صاحب الزمان، ص۹۷.</ref>.
## [[سبط ابن‌جوزی]] آورده است: {{عربی|فصل فی ذکر الحجة المهدی هو محمد بن الحسن علی... و هو الخلف الحجة صاحب الزمان، القائم المنتظر و التالی، و هو آخر الأئمة...}}<ref>تذکرة الخواص، ص۳۲۵-۳۲۶.</ref>.
## [[ابن خلکان]] در کتاب وفیات الاعیان گوید: [[ابو القاسم محمد بن حسن عسکری]]، [[فرزند]] [[علی الهادی]]، [[فرزند]] [[محمد]] الجواد که پیشینیان او ذکر شد، بر اساس [[اعتقاد]] [[امامیه]] دوازدهمین از [[دوازده]] [[امام]]، و معروف به [[الحجة]] است ... ولادتش، [[روز جمعه]] [[نیمه شعبان]] سال ۲۵۵ بود<ref>به نقل از: وفیات الاعیان، ج ۴، ص ۱۷۶، ح ۵۶۲</ref>.
## [[ذهبی]] در کتاب العبر گوید: و در آن سال "یعنی ۲۵۶ ق" [[محمّد]]، [[فرزند]] [[حسن]] [[فرزند]] [[علی]] الهادی [[فرزند]] [[محمد]] الجواد، [[فرزند]] [[علی]] [[الرضا]]، [[فرزند]] [[موسی]] الکاظم، [[فرزند]] [[جعفر]] الصادق [[علوی]] [[حسینی]]، [[ابو القاسم]] به [[دنیا]] آمد که رافضی‌‏ها او را الخلف الحجه و [[مهدی منتظر]] و [[صاحب الزمان]] [[لقب]] داده‌‏اند و او، واپسین از [[دوازده]] [[امام]] است<ref>به نقل از: وفیات الاعیان، ج ۴، ص ۱۷۶، ح ۵۶۲</ref>.
## [[علی بن محمد بن صباغ مالکی]] باب دوازدهم کتاب الفصول المهمه را با این عنوان آغازیده است: {{عربی|فی ذکر ابی القاسم محمّد الحجة الخلف الصالح ابن ابی محمّد الحسن الخالص}}. نویسنده در این فصل، برای [[اثبات]] [[حیات]] و [[زنده بودن امام مهدی]] {{ع}} دلایلی آورده است<ref>الفصول المهمة فی معرفة احوال الائمه، ص۲۸۱.</ref>.
## [[خیرالدین زرکلی]] می‌نویسد: {{عربی|محمد بن الحسن العسکری (الخالص) بن علی الهادی، ابوالقاسم: آخر الأئمّة الاثنی عشر عند الامامیّة و هو المعروف عندهم بالمهدی، و صاحب الزمان، و المنتظر، والحجة و صاحب السرداب، ولد فی سامرّاء و مات ابوه و له من العمر نحو خمس سنین...}}<ref>الاعلام، ج۶، ص۸۰.</ref>.
## [[احمد بن ابوالحسن بن محمد بن جریر]]، ملقّب به "[[شیخ]] جام"، یکی از شخصیت‌های معروف و ادبای شاخص [[اهل سنت]] است که [[اقرار]] می‌کند: [[مهدی]] موعودی {{ع}} متولّد شده و روزی برای [[اصلاح]] [[جهان]] [[ظهور]] خواهد کرد.
# کسانی که علاوه بر گزارش ولادت آن [[حضرت]]، به [[موعود]] بودن او تصریح کرده‏‌اند:
## [[کمال الدین محمد بن طلحه شافعی]] در کتاب "مطالب السؤول" گوید: [[ابو القاسم]] [[محمد بن حسن]] [[خالص]]، پسر [[علی]] [[متوکل]]، پسر قانع، پسر [[علی]] [[الرضا]]، پسر [[موسی]] الکاظم، پسر [[جعفر]] الصادق، پسر [[محمد]] الباقر، پسر [[علی]] [[زین العابدین]]، پسر [[حسین]] الزکی، پسر [[علی]] المرتضی [[امیر المؤمنین]]، پسر [[ابو طالب]]، [[مهدی]]، [[حجّت]]، [[خلف]]، [[صالح]]، [[منتظر]] و [[رحمت]] و [[برکات]] [[خداوند]] سبحانه و تعالی بر او باد<ref> مطالب السؤول، ج ۲، ص ۷۹، باب ۱۲</ref>.
## [[نور الدین علی بن محمد بن صباغ مالکی]] فصل دوازدهم از کتابش الفصول المهمّه را با این عنوان آورده است: "در شرح حال [[ابو القاسم]] حجه، [[خلف صالح]]، پسر [[ابو محمد]] [[حسن خالص]]، او [[امام]] دوازدهم است" در این فصل، به گفته کنجی [[شافعی]] چنین [[احتجاج]] می‏‌کند: از چیزهایی که دلالت می‌‏کند [[امام مهدی|مهدی]] از هنگام غیبتش تاکنون زنده و باقی است، کتاب و [[سنّت]] می‌‏باشد و در بقای او هیچ مانعی نیست؛ همانند باقی ماندن [[عیسی بن مریم]] و [[حضرت خضر]] و [[حضرت الیاس]] از [[اولیای خدا]] و [[دجال]] کور و [[ابلیس]] [[ملعون]] از [[دشمنان]] [[خدا]]. سپس دلیل‌‏های خود را از کتاب و [[سنّت]] بیان می‌‏کند و [[تاریخ]] ولادت، دلیل‌‏های [[امامت]]، گوشه‏‌هایی از [[اخبار]] زندگانی، [[غیبت]]، مدت [[دولت کریمه]]، [[کنیه]]، [[خاندان]] و مطالب دیگری از [[حضرت مهدی]] [[محمد بن حسن]] [[عسکری]] را به تفصیل ذکر می‏‌کند<ref> ابن صباغ مالکی، الفصول المهمة، ص ۲۸۷</ref>.<ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|فرهنگ‌نامه مهدویت]]، ص۱۰۰ ـ ۱۰۲؛ [[مهدی مقامی|مقامی، مهدی]]، [[درسنامه امام‌شناسی (کتاب)|درسنامه امام‌شناسی]]، ص:۱۹۰-۱۹۳.</ref>

== پرسش مستقیم ==
{{پرسش وابسته}}
* [[نظر اهل سنت درباره ولادت امام مهدی چیست؟ (پرسش)]]
{{پایان پرسش وابسته}}

== پرسش‌های وابسته ==
{{پرسمان ولادت امام مهدی}}

== جستارهای وابسته ==
{{مدخل وابسته}}
* [[آخر الزمان]]
* [[آدینه]] ([[جمعه]])
* [[آستانه عسکریین]]
* [[آستانه قیامت]]
* [[آفتاب پشت ابر]] ([[خورشید پشت ابر]])
* [[آینده پژوهی]]
* [[آیین جدید دین در عصر ظهور]]
* [[اَبدال]]
* [[ابوالادیان]]
* [[ابوصالح]]
* [[ابوالقاسم (امام مهدی)]]
* [[اثناعشریه]]
* [[احمد (امام مهدی)]]
* [[احمد بن اسحاق قمی]]
* [[احمد بن هلال کرخی]]
* [[احمدیه]] ([[قادیانیه]])
* [[اخیار]]
* [[ادله رجعت]]
* [[اسماعیلیه]]
* [[أشراط الساعه]]
* [[اصحاب قائم]] ([[یاران امام مهدی]]){{ع}}
* [[اصحاب کهف]]
* [[اقامت‌گاه امام مهدی در عصر ظهور]] ([[مسجد سهله]])
* [[القاب امام مهدی]] {{ع}}
* [[امامت امام مهدی]] {{ع}}
* [[امامت و مهدویت]]
* [[امام حسن عسکری]]
* [[امام زمان]] ([[صاحب الزمان]])
* [[امام شناسی]] ([[مرگ جاهلی]])
* [[امام مهدی از ولادت تا ظهور]]
* [[امامیه]]
* [[امدادهای غیبی]]
* [[امکان رجعت رجعت]]
* [[امنیت حکومت جهانی]]
* [[انتظار فرج]]
* [[انتقام]]
* [[انجمن حجتیه]]
* [[انطاکیه]]
* [[اوتاد]]
* [[اهل سنت و امام مهدی موعود]]
* [[اهل سنّت و ولادت امام مهدی {{ع}}]]
* [[اهل کتاب در عصر ظهور]]
* [[ایام الله]]
* [[ایستادن هنگام شنیدن لقب قائم]]
* [[باب]] ([[علی محمد شیرازی]])
* [[بابیه باب]]
* [[باران های پیاپی]]
* [[باقریه]]
* [[البرهان فی علامات امام مهدی آخر الزمان]]
* [[بعثت امام مهدی]]
* [[بلالی محمد بن علی بن بلال]]
* [[بلالیه]]
* [[بهائیت]]
* [[البیان فی اخبار صاحب الزمان]]
* [[بیت الحمد]]
* [[بیت المقدس]]
* [[بیدا خسف به بیدا]]
* [[بیعت امام مهدی]]
* [[بیعت نامه امام مهدی]]
* [[البیعه لله]]
* [[پایان تاریخ آخرالزمان]]
* [[پدر امام مهدی امام حسن عسکری]]
* [[پدر امام مهدی و اهل سنّت]]
* [[پرچم امام مهدی]]
* [[پرچم های سیاه]]
* [[پیراهن امام مهدی]]
* [[تاریخ سیاسی غیبت امام دوازدهم]]
* [[تاریخ عصر غیبت]]
* [[تاریخ غیبت کبرا]]
* [[تشرف ملاقات با امام مهدی]]
* [[تکذیب وقت گزاران وقت ظهور]]
* [[تَناثُرُ النُّجُوم]]
* [[توقیع]]
* [[جبرئیل]]
* [[جده]]
* [[جزیره خضرا]]
* [[جزیره خضرا در ترازوی نقد]]
* [[جعفر کذاب]]
* [[جمعه]]
* [[جنگ افزارهای امام مهدی سلاح امام مهدی]]
* [[حجت]]
* [[حجر الاسود]]
* [[حدیث غدیر]]
* [[حدیث لوح حضرت زهرا لوح حضرت زهرا]]
* [[حدیث معراج]]
* [[حِرْز امام مهدی]]
* [[حرمت نام بردن امام مهدی]]
* [[حسن شریعی]]
* [[حسین بن روح نوبختی]]
* [[حسین بن منصور حلاج]]
* [[حکومت جهانی]]
* [[حکومت صالحان]]
* [[حکومت مستضعفان]]
* [[حکیمه خاتون]]
* [[حیرت]]
* [[خاتم الاوصیاء]]
* [[خراسانی]] ([[خروج خراسانی]])
* [[خردسال ترین پیشوای معصوم]] ([[امامت امام مهدی]])
* [[خروج خراسانی]]
* [[خروج دابة الاَرض]]
* [[خروج دجال]]
* [[خروج سفیانی]]
* [[خروج سید حسنی]]
* [[خروج شعیب بن صالح]]
* [[خروج شیصبانی]]
* [[خروج عوف سلمی]]
* [[خروج امام مهدی]] ([[قیام امام مهدی]])
* [[خروج یأجوج]] ([[یأجوج و مأجوج]])
* [[خروج یمانی]]
* [[خسف به بیداء]]
* [[خسوف و کسوف غیرعادی]]
* [[خضر]]
* [[خلافت موعود]]
* [[خورشید پشت ابر]]
* [[خطبه قیام]]
* [[خورشید مغرب]]
* [[خیمه]]
* [[دابه الارض]] ([[خروج دابه الارض]])
* [[دادگستر جهان]]
* [[دانشمندان عامه و امام مهدی موعود]]
* [[دجال خروج دجال]]
* [[در انتظار ققنوس]]
* [[در فجر ساحل]]
* [[دست بر سر گذاشتن]]
* [[دعای افتتاح]]
* [[دعای عهد]]
* [[دعای ندبه]]
* [[دعای سمات]]
* [[دوازده امامی]] ([[اثناعشریه]])
* [[دولت کریمه]] ([[حکومت جهانی]])
* [[دین در آخرالزمان آخرالزمان]]
* [[دین عصر ظهور]]
* [[ذی طوی]]
* [[رایات سود]] ([[پرچم های سیاه]])
* [[رحلت امام مهدی]] ([[فرجام امام مهدی]])
* [[رجعت]]
* [[رجعت کنندگان]]
* [[رکن و مقام]]
* [[رؤیت امام مهدی]] ([[ملاقات امام مهدی]])
* [[زبور داود]]
* [[زمینه سازان ظهور]]
* [[زنان آخرالزمان]] ([[آخرالزمان]])
* [[زنان و قیام امام مهدی]] ([[یاران امام مهدی]])
* [[زندگی آخرالزمان]] ([[آخرالزمان]])
* [[زیارت آل یس]]
* [[زیارت ناحیه مقدسه]]
* [[زیارت رجبیه]]
* [[زیدیه]]
* [[سازمان وکالت]]
* [[سامرا]]
* [[سرداب سامرا]]
* [[سلاح امام مهدی]]
* [[سفیانی]] ([[خروج سفیانی]])
* [[سید حسنی]] ([[خروج سید حسنی]])
* [[سیره حکومتی امام مهدی]]
* [[سیصد و سیزده]]
* [[شاهدان ولادت امام مهدی]]
* [[شرایط ظهور]]
* [[شرید]]
* [[شریعیه]]
* [[شعبان]]
* [[شعیب بن صالح]] ([[خروج شعیب]])
* [[شلمغانیه]]
* [[شمائل امام مهدی]]
* [[شمشیر سلاح امام مهدی]]
* [[شهادت امام مهدی]] ([[فرجام امام مهدی]])
* [[شیخیه]]
* [[شیطان]] ([[کشته شدن شیطان]])
* [[شیصبانی]] ([[خروج شیصبانی]])
* [[شیعه]]
* [[صاحب الامر]]
* [[صاحب الدار]]
* [[صاحب الزمان]]
* [[صاحب السیف]]
* [[صاحب الغیبه]]
* [[صاید بن صید]] ([[خروج دجال]])
* [[صقیل]] ([[مادر امام مهدی]])
* [[صیحه آسمانی]] ([[ندای آسمانی]])
* [[طالقان]]
* [[طرید]]
* [[طلوع خورشید از مغرب]]
* [[طویل العمر]]
* [[طی الارض]]
* [[طیبه]]
* [[ظهور]]
* [[عاشورا]]
* [[عبرتایی]] ([[احمد بن هلال]])
* [[عثمان بن سعید عمری]]
* [[عدد یاران امام مهدی]] ([[سیصد و سیزده]])
* [[عدل و قسط حکومت جهانی]]
* [[العرف الوردی فی اخبار الامام مهدی]]
* [[عسکریه]]
* [[عصائب]]
* [[عصر زندگی]]
* [[عقد الدرر فی اخبار المنتظر]]
* [[علایم ظهور]] ([[نشانه های ظهور]])
* [[علائم قیامت اشراط الساعه]]
* [[علی بن محمد سمری]]
* [[غار انطاکیه]] ([[انطاکیه]])
* [[غایب]] ([[امام غایب]])
* [[غریم]]
* [[غلام]]
* [[غیبت]] ([[پنهان شدن]])
* [[الغیبه]]
* [[غیبت صغرا]]
* [[غیبت کبرا]]
* [[فترت]]
* [[فرید]]
* [[فرجام امام مهدی]]
* [[فرجام شناسی]] ([[آینده پژوهی]])
* [[فضیلت انتظار فرج]] ([[انتظار فرج]])
* [[فضیلت منتظران]] ([[منتظر]])
* [[فلسفه رجعت]] ([[رجعت]])
* [[فلسفه غیبت صغرا]] ([[غیبت صغرا]])
* [[فلسفه غیبت]] ([[غیبت امام مهدی]])
* [[فواید امام غایب]]
* [[فوتوریسم]]
* [[قائم]]
* [[قادیانیه]]
* [[قتل نفس زَکیّه]]
* [[قم]]
* [[قیامت صغرا]] ([[رجعت]])
* [[قیام های پیش از ظهور]]
* [[کتاب الغیبه للحجه]]
* [[کشته شدن شیطان]]
* [[کمال الدین و تمام النعمه]]
* [[کوفه]]
* [[کنیه امام مهدی]] ([[ابوالقاسم]])
* [[کوه رَضْوی]]
* [[کیسانیه]]
* [[لباس امام مهدی]] ([[پیراهن امام مهدی]])
* [[لوح حضرت زهرا]]
* [[مادر امام مهدی]]
* [[متامام مهدی]] ([[مدعیان مهدویت]])
* [[مثلث برمودا]] ([[جزیره خضرا]])
* [[محدَّث]]
* [[محل بیعت امام مهدی]] ([[رکن و مقام]])
* [[محل ظهور امام مهدی]] ([[مسجد الحرام]])
* [[محل قتل نفس زکیه رکن و مقام]]
* [[محمد]]
* [[محمد بن عثمان بن سعید عمری]]
* [[محمد بن علی بن هلال]]
* [[محمد بن علی شلمغانی]]
* [[محمد بن نصیر نمیری]]
* [[محمدیه]]
* [[مدعیان بابیت]]
* [[مدعیان مهدویت]]
* [[مرجع تقلید]]
* [[مردان آخرالزمان]] ([[آخرالزمان]])
* [[مرکز حکومت امام مهدی]] ([[مسجد کوفه]])
* [[مرگ جاهلی]]
* [[مرگ سرخ]]
* [[مرگ سفید]]
* [[مستضعف]]
* [[مسجد جمکران]]
* [[مسجد الحرام]]
* [[مسجد سهله]]
* [[مسجد صاحب الزمان]] ([[مسجد جمکران]])
* [[مسجد کوفه]]
* [[مصلای جمعه و جماعات در عصر ظهور]] ([[مسجد کوفه]])
* [[مضطر]]
* [[معجم احادیث الامام الامام مهدی]]
* [[معمرین]]
* [[مغیریه]]
* [[مقتدای مسیح]]
* [[مکیال المکارم فی فواید الدعاء للقائم]]
* [[ملاحم و فتن]]
* [[ملاقات با امام مهدی]]
* [[ملیکه مادر امام مهدی]]
* [[منتخب الاثر]]
* [[منتظِر]]
* [[منتَظَر]]
* [[منتقم]]
* [[منصور]]
* [[موتور]]
* [[موسویه]]
* [[موعود مسیحیت]]
* [[موعود یهود]]
* [[امام مهدی]]
* [[امام مهدی سودانی]]
* [[امام مهدی موعود]]
* [[مهدویت]]
* [[ممهدون]] ([[زمینه سازان ظهور]])
* [[مهدویت پژوهی]] ([[آینده پژوهی]])
* [[امام مهدی شخصی و امام مهدی نوعی]]
* [[امام مهدیه]]
* [[میراث دار پیامبران]]
* [[ناحیه مقدسه]]
* [[نام های حضرت محمد]] ([[احمد]])
* [[ناووسیه]]
* [[نجبا]]
* [[ندای آسمانی]]
* [[نرگس]] ([[مادر امام مهدی]])
* [[نزول عیسی]]
* [[نشانه های آخرالزمان]] ([[آخرالزمان]]
* [[نشانه های ظهور]]
* [[نفس زکیه]]
* [[نماز امام زمان]]
* [[نواب خاص]]
* [[نیابت خاص]]
* [[نیابت عام]]
* [[نیمه شعبان]]
* [[وقاتون]] ([[وقت ظهور]])
* [[وقت ظهور]]
* [[وقت معلوم]]
* [[وکلای امام مهدی]]
* [[ولادت امام مهدی]]
* [[ولایت فقیه]]
* [[ولی فقیه]]
* [[همسر و فرزند امام مهدی]]
* [[هیبت امام مهدی]]
* [[یأجوج و مأجوج]]
* [[یاران امام مهدی]]
* [[یالثارات الحسین]]
{{پایان مدخل‌ وابسته}}

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:134491.jpg|22px]] [[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|'''فرهنگ‌نامه مهدویت''']].
# [[پرونده:1368142.jpg|22px]] [[مهدی مقامی|مقامی، مهدی]]، [[درسنامه امام‌شناسی (کتاب)|'''درسنامه امام‌شناسی''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:ولادت امام مهدی]]

اهل کتاب

2023-05-17T16:16:30Z

Heydari: جایگزینی متن - '{{پایان پرسش وابسته}}↵↵{{پرسمان' به '{{پایان پرسش وابسته}} == پرسش‌های وابسته == {{پرسمان'

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = اهل کتاب
| عنوان مدخل = اهل کتاب
| مداخل مرتبط = [[اهل کتاب در قرآن]] - [[اهل کتاب در فقه اسلامی]] - [[اهل کتاب در فقه سیاسی]] - [[اهل کتاب در کلام اسلامی]] - [[اهل کتاب در معارف و سیره نبوی]] - [[اهل کتاب در معارف و سیره علوی]] - [[اهل کتاب در معارف مهدوی]] - [[اهل کتاب در معارف و سیره رضوی]] - [[اهل کتاب در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]
| پرسش مرتبط =
}}

'''اهل کتاب''' به معنای صاحبان [[کتاب آسمانی]] و [[پیروان ادیان الهی]] است. این اصطلاح نخستین بار در [[قرآن کریم]] به کار رفته و به [[پیروان]] [[دین یهود]]، [[مسیحیّت]] و [[مجوس]] اطلاق می‌‌شود. از اهل کتاب دعوت شده است [[دین حضرت محمّد]] {{صل}} را بپذیرند و از آنانی که آگاهانه آن حضرت را [[تکذیب]] می‌کنند، [[نکوهش]] شده است. اهل کتاب برای خود، مدعی [[فضایل]] و درجاتی بودند مانند: [[انحصارطلبی]] در [[هدایت‌یابی]]؛ [[پیروی]] [[ابراهیم]] {{ع}} از آیین آنها؛ [[برگزیده خدا]] بودن و انحصاری دانستن [[بهشت]] برای خود. این گروه [[احکام]] خاصّی دارند از جمله اینکه آیا آنان پاک‌اند یا نجس؟ و مباحث دیگری مانند جزیه، جواز یا عدم ازدواج با آنها و غیره.

== معناشناسی ==
[[اهل]] به معنای سزاوار و [[شایسته]]، [[خاندان]]، [[خانواده]]، اُنس، اختصاص و تعلق داشتن به چیزی است<ref>بصائر ذوی التمییز، ج ۲، ص ۸۳ ـ ۸۵؛ التحقیق، ج ۱، ص ۱۶۹، "اهل".</ref>، ازاین‌رو با اضافه شدن به کتاب معنای "وابستگان به کتاب" می‌دهد. چون مقصود از کتاب، [[کتاب آسمانی]] است، اهل کتاب به معنای صاحبان کتاب آسمانی و [[پیروان ادیان الهی]] است. [[گزینش]] این اصطلاح که گویا نخستین بار در قرآن آمده است<ref>دایره‌المعارف تشیع، ج ۲، ص ۶۱۶.</ref>، بدین جهت است که وجود کتاب‌های آسمانی وجه مشترک همه [[ادیان الهی]] است و [[راه]] را برای مدعیان [[ادیان]] بر ساخته می‌بندد<ref>[[علی نصیری|نصیری، علی]]، [[اهل کتاب - نصیری (مقاله)|مقاله «اهل کتاب»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۵ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۵.</ref>.

اهل کتاب، اصطلاحی [[فقهی]] است که برای نخستین بار در [[قرآن کریم]] به کار رفته و به [[پیروان]] [[دین یهود]]، [[مسیحیّت]] و [[مجوس]] اطلاق می‌‌شود که [[صاحب]] کتاب آسمانی‌اند، امّا دینشان [[نسخ]] شده و کتابشان [[تحریف]] و تغییر یافته است. منشأ اطلاق عنوان اهل کتاب به سه گروه یاد شده، آیه {{متن قرآن|إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ وَالْمُشْرِكِينَ فِي نَارِ جَهَنَّمَ خَالِدِينَ فِيهَا أُولَئِكَ هُمْ شَرُّ الْبَرِيَّةِ}}<ref>«کافران از اهل کتاب و مشرکان در آتش دوزخ‌اند، جاودانه در آنند، آنانند که بدترین آفریدگانند» سوره بینه، آیه ۶.</ref> و [[سنّت]] است<ref>وسائل الشیعة، ج۱۵، ص۱۲۶.</ref>.

در [[قرآن کریم]] از اهل کتاب [[دعوت]] شده [[دین]] [[حضرت محمّد]] {{صل}} و [[قرآن]] را بپذیرند و از آنانی که آگاهانه [[دین الهی]] و [[نبوّت]] آن حضرت را [[تکذیب]] می‌کنند، [[نکوهش]] شده است، چون ویژگی‌های [[پیامبر آخرالزمان]] و توصیه به [[ایمان]] به او هنگام [[مبعوث]] شدنش در کتاب‌های آنان آمده بود<ref>ر. ک: [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)|فرهنگ‌نامه دینی]]، ص۲۵؛ [[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص ۱۴۵؛ [[سید محمود هاشمی شاهرودی|هاشمی شاهرودی، سید محمود]]، [[فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (کتاب)|فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت]] ج۱، ص۷۷۱-۷۷۳.</ref>.

== اهل کتاب در قرآن ==
اصطلاح اهل کتاب ۳۱ بار در ۳۱ [[آیه]] از ۹ [[سوره]] قرآن و بیش از همه در [[سوره آل عمران]] (۱۲ بار) به کار رفته است مانند: {{متن قرآن|مَا يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ وَلَا الْمُشْرِكِينَ أَنْ يُنَزَّلَ عَلَيْكُمْ مِنْ خَيْرٍ مِنْ رَبِّكُمْ وَاللَّهُ يَخْتَصُّ بِرَحْمَتِهِ مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ}}<ref>«کافران از اهل کتاب و مشرکان، خوش ندارند که از پروردگارتان، خیری بر شما فرو فرستاده شود، ولی خداوند هر کس را بخواهد به بخشایش خود، ویژگی می‌دهد و خداوند، دارای بخشش سترگ است» سوره بقره، آیه ۱۰۵.</ref>، {{متن قرآن|وَدَّ كَثِيرٌ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ لَوْ يَرُدُّونَكُمْ مِنْ بَعْدِ إِيمَانِكُمْ كُفَّارًا حَسَدًا مِنْ عِنْدِ أَنْفُسِهِمْ مِنْ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمُ الْحَقُّ فَاعْفُوا وَاصْفَحُوا حَتَّى يَأْتِيَ اللَّهُ بِأَمْرِهِ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ}}<ref>«بسیاری از اهل کتاب با آنکه حق برای آنان روشن است، از رشکی در درون جانشان، خوش دارند که شما را از پس ایمان به کفر بازگردانند؛ باری، (از آنان) درگذرید و چشم بپوشید تا (زمانی که) خداوند فرمان خویش را (پیش) آورد که خداوند بر هر کاری تواناست» سوره بقره، آیه ۱۰۹.</ref>.

در آیات مربوط به اهل کتاب، روی سخن با [[یهود]] و [[نصارا]] و گاه یکی از آن دو است. در برخی آیات بر اثر [[انکار رسالت]] [[پیامبر گرامی]] یا [[نفوذ]] [[شرک]] در [[عقاید]] اهل کتاب به آنان "[[کافر]]" نیز گفته شده است: {{متن قرآن|مَا يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ وَلَا الْمُشْرِكِينَ أَنْ يُنَزَّلَ عَلَيْكُمْ مِنْ خَيْرٍ مِنْ رَبِّكُمْ وَاللَّهُ يَخْتَصُّ بِرَحْمَتِهِ مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ}}<ref>«کافران از اهل کتاب و مشرکان، خوش ندارند که از پروردگارتان، خیری بر شما فرو فرستاده شود، ولی خداوند هر کس را بخواهد به بخشایش خود، ویژگی می‌دهد و خداوند، دارای بخشش سترگ است» سوره بقره، آیه ۱۰۵.</ref>، {{متن قرآن|لَمْ يَكُنِ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ وَالْمُشْرِكِينَ مُنْفَكِّينَ حَتَّى تَأْتِيَهُمُ الْبَيِّنَةُ}}<ref>«کافران از اهل کتاب و مشرکان، (از کیش خود) دست نمی‌کشیدند تا آنکه آن برهان به آنان رسد» سوره بینه، آیه ۱.</ref><ref>[[علی نصیری|نصیری، علی]]، [[اهل کتاب - نصیری (مقاله)|مقاله «اهل کتاب»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۵ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۵.</ref>

== مصادیق اهل کتاب ==
بررسی [[آیات]] مربوط و [[شأن نزول]] آنها نشان می‌دهد که [[یهود]] و [[نصارا]]، مصداق روشن اهل کتاب از منظر قرآن‌اند و [[تورات]] و [[انجیل]] کتاب آسمانی آنان است؛ اما اهل کتاب بودن [[صابئیان]] و [[مجوسیان]] هیچ مستند [[قرآنی]] ندارد و فقط یاد کرد آنان در کنار یهود و نصاراست که چنین پنداری را پدید آورده است: {{متن قرآن|إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هَادُوا وَالصَّابِئِينَ وَالنَّصَارَى وَالْمَجُوسَ وَالَّذِينَ أَشْرَكُوا إِنَّ اللَّهَ يَفْصِلُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ}}<ref>«خداوند میان کسانی که ایمان دارند و کسانی که یهودی‌اند و صابئان و مسیحیان و زرتشتیان و کسانی که شرک می‌ورزند در روز رستخیز داوری می‌کند، بی‌گمان خداوند بر هر چیزی گواه است» سوره حج، آیه ۱۷.</ref>.

تاریخ [[مجوس]] یا [[آیین زردشت]] با ابهامات فراوانی روبه‌روست و درباره وجود [[پیامبر]] آنان به نام [[زردشت]] یا [[زرتشت]]، [[هویت]]، [[شخصیت]]، [[زندگی]] و نیز کتاب وی به نام اَوِسْتا دیدگاه‌های متفاوتی در میان است<ref>تاریخ جامع ادیان، ص ۴۴۹، ۴۸۴؛ الملل و النحل، ج ۱، ص ۶۵ ـ ۷۲.</ref><ref>[[علی نصیری|نصیری، علی]]، [[اهل کتاب - نصیری (مقاله)|مقاله «اهل کتاب»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۵ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۵.</ref>

== [[ستایش]] و [[نکوهش]] اهل کتاب ==
از [[ویژگی‌های قرآن]] مراعات [[انصاف]] در توصیف‌ها و دسته‌بندی‌هاست. به رغم آنکه اهل کتاب بر اثر [[لجاجت]]، رخدادهایی تلخ از خود در [[تاریخ اسلام]] به یادگار گذاشتند [[قرآن]] همه آنان را یکسان و همسان نمی‌شمارد: {{متن قرآن|لَيْسُوا سَوَاءً مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ أُمَّةٌ قَائِمَةٌ يَتْلُونَ آيَاتِ اللَّهِ آنَاءَ اللَّيْلِ وَهُمْ يَسْجُدُونَ}}<ref>«آنان برابر نیستند؛ از اهل کتاب گروهی برخاستگانند که در طول شب آیات خداوند را تلاوت می‌کنند در حالی که سر به سجده دارند» سوره آل عمران، آیه ۱۱۳.</ref>، بلکه دسته‌ای از ایشان را [[مؤمن]] خوانده، می‌ستاید و بیشتر آنان را [[فاسق]] دانسته، نکوهش می‌کند. [[صالحان]] اهل کتاب به سبب برخورداری از پاره‌ای [[صفات نیک]] مورد ستایش قرار گرفته‌اند؛ مانند: [[رسوخ در علم]]؛ وجود [[دین]] باوران [[حقیقی]] در میان آنان؛ [[امانتداری]]؛ برخورداری از [[مکارم اخلاقی]] و [[انفاق]].

[[قرآن کریم]] در برابر [[ستایش]] [[اقلیت]]، [[اکثریت]] اهل کتاب را [[نکوهیده]] است. برخی از نکوهش‌های [[قرآن]] عام بوده، برخی دیگر ویژه [[یهود]] است. سبب [[نکوهش]] قرآن، وجود پاره‌ای از [[صفات]] [[زشت]] و نکوهیده در آنان است؛ از جمله: خود برتربینی؛ [[حسادت]]؛ بدخواهی؛ [[خیانت]] در [[امانت]] و [[پیمان شکنی]]؛ [[فسق]]؛ [[پیروی]] بی‌چون و چرا از [[راهبان]] و [[احبار]] و ناهمدل بودن<ref>[[علی نصیری|نصیری، علی]]، [[اهل کتاب - نصیری (مقاله)|مقاله «اهل کتاب»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۵ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۵.</ref>.

== ادعاهای اهل کتاب ==
اهل کتاب برای خود، مدعی [[فضایل]] و درجاتی بودند که ریشه در [[برتری‌جویی]] آنان داشت. [[قرآن]] چنین ادعاهایی را صرفا آرزوهایی بی‌پایه و اساس دانسته است: {{متن قرآن|وَقَالُوا لَنْ يَدْخُلَ الْجَنَّةَ إِلَّا مَنْ كَانَ هُودًا أَوْ نَصَارَى تِلْكَ أَمَانِيُّهُمْ قُلْ هَاتُوا بُرْهَانَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ}}<ref>«و گفتند هرگز کسی جز یهودی و مسیحی به بهشت در نمی‌آید، این آرزوی آنهاست، بگو: اگر راست می‌گویید هر برهانی دارید بیاورید» سوره بقره، آیه ۱۱۱.</ref> برخی از آن ادعاها عبارت است از:
# انحصارطلبی در [[هدایت]]‌یابی: آنان همه را [[گمراه]] و هدایت را تنها در گرو [[آیین]] خود می‌دانستند: {{متن قرآن|وَقَالُوا كُونُوا هُودًا أَوْ نَصَارَى تَهْتَدُوا قُلْ بَلْ مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا وَمَا كَانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ}}<ref>«و گفتند: یهودی یا مسیحی باشید تا راه یابید؛ بگو: (خیر) بلکه ما بر آیین ابراهیم درست‌آیین هستیم و او از مشرکان نبود» سوره بقره، آیه ۱۳۵.</ref> البته [[حقانیت]] یکدیگر را نیز قبول نداشته، هر یک، آیین دیگری را بی‌پایه و اساس و فقط آیین خود را بر [[حق]] می‌خواند.
# [[پیروی]] [[ابراهیم]] {{ع}} از آیین آنها: با توجه به جایگاه بلند [[حضرت ابراهیم]] {{ع}} به عنوان [[پدر]] [[ادیان توحیدی]] و آنکه خاستگاه اصلی دو [[دین یهود]] و [[نصارا]] از طریق [[موسی]] {{ع}} و [[پیامبران الهی]] بوده است، هر یک از دو گروه اهل کتاب می‌کوشیدند آن حضرت و نیز دیگر [[پیامبران]] برخاسته از [[نسل]] او را پیرو آیین خود معرفی کنند: {{متن قرآن|أَمْ تَقُولُونَ إِنَّ إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَالْأَسْبَاطَ كَانُوا هُودًا أَوْ نَصَارَى قُلْ أَأَنْتُمْ أَعْلَمُ أَمِ اللَّهُ وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ كَتَمَ شَهَادَةً عِنْدَهُ مِنَ اللَّهِ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ}}<ref>«یا می‌گویید که ابراهیم و اسماعیل و اسحاق و یعقوب و اسباط، یهودی یا مسیحی بودند؛ بگو: شما داناترید یا خداوند؟ و کیست ستمکارتر از کسی که گواهی‌یی را که از خداوند نزد اوست پنهان می‌دارد؟ و خداوند از آنچه انجام می‌دهید غافل نیست» سوره بقره، آیه ۱۴۰.</ref>.
# [[برگزیده خدا]] بودن: اهل کتاب خود را نسبت به دیگر ساکنان شبه [[جزیره عرب]] که اغلب [[بت‌پرست]] و فاقد [[آیین]] و [[کتاب آسمانی]] بودند، به ویژه [[مشرکان]] [[مکه]] [[برتر]] می‌دانستند: {{متن قرآن|وَقَالُوا كُونُوا هُودًا أَوْ نَصَارَى تَهْتَدُوا قُلْ بَلْ مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا وَمَا كَانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ}}<ref>«و گفتند: یهودی یا مسیحی باشید تا راه یابید؛ بگو: (خیر) بلکه ما بر آیین ابراهیم درست‌آیین هستیم و او از مشرکان نبود» سوره بقره، آیه ۱۳۵.</ref> و بدین جهت خود را در برابر آنان [[مسئول]] نیز نمی‌دانستند، آنان پا را فراتر گذاشته، مدعی بودند [[فرزندان]] و [[دوستان]] خدایند.
# انحصاری دانستن [[بهشت]] برای خود: اهل کتاب بر اساس امتیازات و [[فضایل]] پنداری، تنها خود را [[شایسته]] ورود به بهشت و [[پیروان]] سایر [[ادیان آسمانی]] را از آن [[محروم]] می‌دانستند: {{متن قرآن|وَقَالُوا لَنْ يَدْخُلَ الْجَنَّةَ إِلَّا مَنْ كَانَ هُودًا أَوْ نَصَارَى تِلْكَ أَمَانِيُّهُمْ قُلْ هَاتُوا بُرْهَانَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ}}<ref>«و گفتند هرگز کسی جز یهودی و مسیحی به بهشت در نمی‌آید، این آرزوی آنهاست، بگو: اگر راست می‌گویید هر برهانی دارید بیاورید» سوره بقره، آیه ۱۱۱.</ref><ref>[[علی نصیری|نصیری، علی]]، [[اهل کتاب - نصیری (مقاله)|مقاله «اهل کتاب"]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۵ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۵.</ref>

== حکم فقهی اهل کتاب ==
{{اصلی|اهل کتاب در فقه اسلامی}}
اهل کتاب، [[احکام]] خاصّی دارند از جمله اینکه آیا آنان پاک‌اند یا نجس؟ [[فقها]] در این باره دو دسته‌اند: دسته‌ای قائل‌اند اهل کتاب همانند [[کفار]] نجس‌اند اما دسته دوم به [[پاکی]] آنان [[حکم]] کرده‌اند. چون [[خدا]] و اصل [[دین]] را قبول دارند.

از طرف [[حکومت اسلامی]] با اهل کتاب قرارداد بسته می‌شود تا مبلغی به عنوان "جِزیه" بپردازند و [[مال]] و جانشان محفوظ باشد و از [[حقوق شهروندی]] در [[جامعۀ اسلامی]] برخوردار باشند. به آنان "اهل ذِمّه" هم می‌گویند، چون در ذّمه و [[پناه]] [[حکومت]] [[مسلمین]] به سر می‌برند<ref>ر. ک: [[سید محمود هاشمی شاهرودی|هاشمی شاهرودی، سید محمود]]، [[فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (کتاب)|فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت]] ج۱، ص۷۷۱-۷۷۳؛ [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)|فرهنگ‌نامه دینی]]، ص۲۵؛ [[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص ۸۵-۸۶ و ۱۴۵.</ref>.

== [[پیمان]] [[همزیستی]] با [[مسلمانان]] ==
بر اساس [[احکام اسلامی]]، از میان غیر مسلمانان تنها اهل کتاب می‌توانند در [[کشورهای اسلامی]] با قبول شرایط [[ذمه]] و برقراری پیمان [[همزیستی مسالمت‌آمیز]] ([[قرارداد ذمه]]) با مسلمانان و در قبال وظایفی که در برابر [[حکومت اسلامی]] [[متعهد]] می‌شوند، در انجام [[آیین]] مذهبی خود [[آزادی]] داشته باشند<ref>ابن حمزه، محمد بن علی، الوسیلة الی نیل الفضیله، ص۲۰۰؛ حلی، محقق، جعفربن حسن، شرائع الاسلام فی مسائل الحلال والحرام، ج۱، ص۲۹۸ - ۳۰۱</ref>. این دسته از اهل کتاب که قرارداد ذمه را پذیرفته‌اند، «[[کفّار]] [[ذمّی]]» نامیده می‌شوند. دسته دیگر از آنان که قرارداد ذمه ندارند و در [[کشور اسلامی]] [[زندگی]] می‌کنند، غیر ذمی‌اند. اینان با [[حکومت]] قراردادی برای سکونت موقت دارند که غالباً کمتر از یک سال است و اصطلاح «[[مستأمن]]» یا «[[معاهد]]» نامیده می‌شوند<ref>طوسی، المبسوط، ج۲، ص۴۲؛ نجفی، محمدحسن، جواهرالکلام فی شرح شرائع الاسلام، ج۲۱، ص۱۰۳ - ۱۰۴.</ref>. نیز با غیر مسلمانانی که خارج از [[کشور اسلامی]] [[زندگی]] می‌کنند یا با [[حکومت]] آنان، می‌توان [[معاهده]] بست؛ بر این اساس نیز آنان [[حق]] ورود به کشور اسلامی را دارند و به اینان نیز [[کفّار]] معاهد گفته می‌شود<ref>[[محمد علی خادمی کوشا|خادمی کوشا]] و [[روح‌الله شریعتی|شریعتی]]، [[اهل کتاب - خادمی کوشا و شریعتی (مقاله)| مقاله «اهل کتاب»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۲ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی ج۲]] ص ۴۹۰.</ref>.

== [[مهدویت]] و اهل کتاب ==
از [[روایات]] فهمیده می‌شود رویارویی [[حضرت مهدی]] {{ع}} با اهل کتاب، یکسان نخواهد بود، بلکه در مواردی با دریافت [[جزیه]] به آنان اجازه می‌دهد به [[دین]] خودشان برجای بمانند و با گروهی به بحث و [[مناظره]] می‌پردازد و آنان را با این روش، به [[اسلام]] [[دعوت]] می‌کند و ممکن است بگوییم در آغاز [[قیام]]، با آنان به بحث می‌پردازد و با کسانی که [[حق]] را پنهان سازند، می‌جنگد. چنانچه [[امام کاظم]] {{ع}} درباره [[تفسیر]] [[آیه]] {{متن قرآن|وَلَهُ أَسْلَمَ مَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ طَوْعًا وَكَرْهًا}}<ref>«آیا جز دین خداوند را باز می‌جویند با آنکه آنان که در آسمان‌ها و زمینند خواه‌ناخواه گردن نهاده فرمان اویند و به سوی او بازگردانده می‌شوند» سوره آل عمران، آیه ۸۳.</ref> فرمود: «هنگامی که [[قائم]] {{ع}} علیه [[یهود]]، [[نصارا]]، صائبیان، مادی‌گرایان و برگشتگان از [[اسلام]] و [[کافران]] در [[شرق]] و [[غرب]] کرۀ [[زمین]] [[قیام]] می‌کند و [[اسلام]] را به آنان پیشنهاد می‌نماید، هرکس پذیرفت، [[دستور]] می‌دهد [[نماز]] بخواند و [[زکات]] بدهد و برطبق آنچه فرد [[مسلمان]]، [[مأمور]] به انجام آن است، [[رفتار]] نماید و هرکس [[مسلمان]] نشود گردنش را می‌زند تا آنکه در [[شرق]] و [[غرب]] [[جهان]]، یک [[کافر]] بر جای نمی‌ماند»<ref>{{متن حدیث|إِذَا خَرَجَ بِالْیَهُودِ وَ النَّصَارَی وَ الصَّابِئِینَ وَ الزَّنَادِقَةِ وَ أَهْلِ الرِّدَّةِ وَ الْکُفَّارِ فِی شَرْقِ الْأَرْضِ وَ غَرْبِهَا فَعَرَضَ عَلَیْهِمُ الْإِسْلَامَ فَمَنْ أَسْلَمَ طَوْعاً أَمَرَهُ بِالصَّلَاةِ وَ الزَّکَاةِ وَ مَا یُؤْمَرُ بِهِ الْمُسْلِمُ وَ یَجِبُ لِلَّهِ عَلَیْهِ وَ مَنْ لَمْ یُسْلِمْ ضَرَبَ عُنُقَهُ حَتَّی لَا یَبْقَی فِی الْمَشَارِقِ وَ الْمَغَارِبِ أَحَدٌ إِلَّا وَحَّدَ اللَّه‏}}؛ بحار الانوار، ج ۵۲، ص ۳۴۰؛ اثبات الهداة، ج ۳، ص ۵۴۹.</ref><ref>ر. ک: [[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[موعودنامه (کتاب)|موعودنامه]]، ص۱۴۵.</ref>

== پرسش مستقیم ==
{{پرسش وابسته}}
* [[امام مهدی چگونه با اهل کتاب برخورد می‌کنند؟ (پرسش)]]
{{پایان پرسش وابسته}}

== پرسش‌های وابسته ==
{{پرسمان روش برخورد امام مهدی با دشمنان}}

== جستارهای وابسته ==
{{مدخل وابسته}}
* [[پیروان ادیان آسمانی]]
* [[مجوس]]
* [[مسیحیان]]
* [[یهودیان]]
* [[صابئه]]
* [[سیئات اهل کتاب]]
* [[وعید اهل کتاب]]
* [[برخورد با اهل کتاب]]
* [[جهاد با اهل کتاب]]
* [[اهل ذمه]]
* [[شروط ذمه]]
* [[صاغر]]
* [[صاغرون]]
* [[نقض ذمه]]
* [[اقلیتهای مذهبی]]
{{پایان مدخل وابسته}}

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:1368945.jpg|22px]] [[سید محمود هاشمی شاهرودی|هاشمی شاهرودی، سید محمود]]، [[فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (کتاب)|'''فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت''']]
# [[پرونده:000056.jpg|22px]] [[علی نصیری|نصیری، علی]]، [[اهل کتاب - نصیری (مقاله)|مقاله «اهل کتاب»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۵ (کتاب)|'''دائرة المعارف قرآن کریم ج۵''']]
# [[پرونده:IM009734.jpg|22px]] [[محمد علی خادمی کوشا|خادمی کوشا]] و [[روح‌الله شریعتی|شریعتی]]، [[اهل کتاب - خادمی کوشا و شریعتی (مقاله)| مقاله «اهل کتاب»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۲ (کتاب)|'''دانشنامه امام خمینی ج۲''']]
# [[پرونده:29873800.jpg|22px]] [[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[موعودنامه (کتاب)|'''موعودنامه''']]
# [[پرونده:13681040.jpg|22px]] [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)|'''فرهنگ‌نامه دینی''']]
# [[پرونده:1414.jpg|22px]] [[فرهنگ شیعه (کتاب)|پژوهشکده علوم اسلامی امام صادق (ع)، '''فرهنگ شیعه''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:مدخل موعودنامه]]
[[رده:اصطلاحات قرآنی]]

غیبت صغری

2023-05-17T16:16:04Z

Heydari: جایگزینی متن - '{{پایان پرسش وابسته}}↵↵{{پرسمان' به '{{پایان پرسش وابسته}} == پرسش‌های وابسته == {{پرسمان'

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = امام مهدی
| عنوان مدخل =
| مداخل مرتبط = [[غیبت صغری در تاریخ اسلامی]] - [[غیبت صغری در معارف و سیره رضوی]]
| پرسش مرتبط = امام مهدی (پرسش)
}}

براساس [[روایات]] [[غیبت]] [[امام مهدی]] {{ع}} دارای دو بخش کوتاه مدت "غیبت صغری" و درازمدت "[[غیبت کبری]]" دانسته شده است. نظر مشهور این است که غیبت صغری از [[زمان]] شهادت [[امام عسکری]] {{ع}} آغاز شد و ۶۹ سال طول کشید. [[فلسفه غیبت صغری]] آمادگی مردم برای غیبت کبری و [[ظهور امام زمان]] {{ع}} دانسته شده است. در این دوران ارتباط حضرت با [[مردم]] از طریق وکلای خاص بوده است. از ویژگی‌هایی که برای این دوران بیان شده، محدود بودن به زمان معین‏؛ پنهان نبودن امام مهدی {{ع}}‏ از همگان‏ و ارتباط امام مهدی {{ع}}‏ با مردم به وسیله افراد مشخص‏ است.

== مقدمه ==
در [[روایات]] فراوانی از [[پیامبر اکرم]] {{صل}} و [[ائمه]] {{عم}}، [[غیبت]] [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}} دارای دو بخش کوتاه مدت "غیبت صغری" و درازمدت "[[غیبت کبری]]" دانسته شده است. [[امام صادق]] {{ع}} در این باره فرمود: "همانا برای [[قائم]] دو [[غیبت]] است که در یکی از آن دو به خانواده‌اش برمی‌گردد و در دیگری معلوم نیست کجاست؛ هر سال در مناسک [[حج]] حاضر می‌گردد و [[مردم]] را می‌بیند در حالی که [[مردم]] او را نمی‌بینند"<ref>{{متن حدیث|إِنَ‏ لِلْقَائِمِ‏ غَيْبَتَيْنِ‏ يَرْجِعُ‏ فِي‏ إِحْدَاهُمَا وَ فِي‏ الْأُخْرَى‏ لَا يُدْرَى‏ أَيْنَ‏ هُوَ يَشْهَدُ الْمَوَاسِمَ‏ يَرَى‏ النَّاسَ‏ وَ لَا يَرَوْنَه‏‏}}؛ نعمانی رحمه اللّه، الغیبة، ص ۱۷۵، ح ۱۵.</ref>. علاوه بر دوگونه بودن، در برخی [[روایات]] به کوتاه بودن یکی و بلند بودن دیگری نیز اشاره شده است. همان حضرت در سخنی دیگر فرمود: "برای [[قائم]] دو [[غیبت]] است: یکی از آنها کوتاه مدت و دیگری درا زمدت..."<ref>{{متن حدیث|لِلْقَائِمِ‏ غَيْبَتَانِ‏ إِحْدَاهُمَا قَصِيرَةٌ وَ الْأُخْرَى‏ طَوِيلَة‏‏}}؛ شیخ کلینی رحمه اللّه، کافی، ج ۱، ص ۳۴۰.</ref>.

اما "غیبت صغری"؛ اگرچه این تعبیر در [[روایات معصومین]] {{عم}} به این صورت نیامده است، امّا رفته رفته به خاطر کوتاه بودن دوران نخست [[غیبت]]، به این عنوان مشهور شده است. البته بهتر بود به جای "غیبت صغری" از آن به "[[غیبت]] ناقصه" تعبیر می‌شد. چرا که با پایان یافتن این دوران [[غیبت تامّه]] آغاز شده است. مهمترین تفاوت این دوره در تام و ناقص بودن آن دو است، وگرنه با توجه به [[پیوستگی]] هردو [[غیبت]] به یکدیگر تفکیک آن دو به کوتاه و بلند، معنای قابل قبولی نخواهد داشت. امّا براساس دیدگاه مشهور، غیبت صغری در اصطلاح [[مهدویت]] عبارت است از [[پنهان‌زیستی]] کوتاه مدت [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}} با ویژگی‌های خاصّ، پس از [[شهادت]] [[امام عسکری]] {{ع}} تا آغاز "[[غیبت کبری]]"<ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[پرسمان مهدویت (کتاب)|پرسمان مهدویت]]، ص ۸۴ ـ ۸۷.</ref>.

== زمان آغاز غیبت صغری ==
درباره آغاز غیبت صغری، میان [[علما]] و [[دانشمندان]] سه نظریه وجود دارد:
# گروهی مانند [[شیخ مفید]] آغاز غیبت صغری را از هنگام ولادت [[حضرت مهدی]] {{ع}} به شمار آورده‌اند<ref>ارشاد مفید، ج ۲، ص ۳۴۰.</ref>. زیرا از همان سال‌های آغازین ولادت، آن حضرت [[غیبت]] نسبی داشت و شماری اندک از [[یاران]]، وی را مشاهده کردند. بنابراین نظر، دوره غیبت صغری تقریبا ۷۴ سال می‌شود؛ یعنی از آغاز ولادت، تا پایان [[سفارت]] آخرین [[نائب]] حضرت.
# برخی برآنند که غیبت صغری، از سال ۲۶۰ ه‍‌.ق یعنی سال درگذشت [[امام حسن]] {{ع}} آغاز شد و این مدت تا شروع [[غیبت کبری]]، دوران [[آمادگی]] [[شیعیان]] و اُنس آنان به جدایی از [[امام زمان]] {{ع}} نام گرفت. در این دوران ۶۹ ساله، سفیرانی رابط‍‌ بین [[امام]] و [[مردم]] بودند.
# گروهی آغاز [[غیبت امام]] {{ع}} را از زمانی می‌دانند که مأموران [[خلیفه]] به منزل حضرت در [[سامرا]] هجوم آوردند، تا وی را دستگیر کنند و حضرت در آن هنگام، در [[سرداب]] رفت و همان‌جا از دیده‌ها پنهان شد<ref>چشم‌به‌راه مهدی، ص ۳۳۹.</ref>. در منابع [[شیعی]] و کتاب‌های [[امامیه]]، هیچ نامی از [[سرداب]] نیست و متأسفانه این مسأله دستاویز حمله ناآگاهانه برخی از نویسندگان [[اهل سنت]]، به [[تشیع]] شده است<ref>[[منتخب الاثر (کتاب)|منتخب الاثر]]، ص ۳۷۲.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[موعودنامه (کتاب)|موعودنامه]]، ص۵۲۶-۵۲۲.</ref>

== وکلای خاص در دوران غیبت صغری ==
زمانی که در سال ۲۶۰ ق [[امام حسن عسکری]] {{ع}} [[وفات]] یافت، فقط‍‌ عده اندکی از [[شیعیان]] خاص و برخی از وکلای حضرت از وجود [[فرزند]] ایشان، [[امام مهدی]] {{ع}} مطلع بودند. [[خلیفه عباسی]] "احمد المعتمد" (۲۵۶-۲۷۹ ق) در پی آن بود تا [[فرزند]] و [[وارث]] [[امام]] {{ع}} را بیابد، از این‌رو مدتی منزل و [[خانواده]] [[امام]] را تحت مراقبت قرار داد. از طرفی [[جعفر بن علی]] برادر [[امام حسن عسکری]] {{ع}} به دنبال آن بود که [[منزلت]] و [[مقام]] برادر را به دست آورد و حتی در این کار از [[خلیفه عباسی]] کمک خواست و لکن توفیقی نیافت<ref>اعلام الوری، ج ۲، ص ۱۵۰.</ref>. [[امام عسکری]] {{ع}}، پیش از [[رحلت]] خود [[عثمان بن سعید عمری]] را که از وکلا و [[اصحاب خاص]] بود، در چند مجلس به [[اصحاب]] خود معرفی و او را به‌عنوان [[نائب]] [[امام دوازدهم]] پس از خود تعیین کرد. [[عثمان بن سعید]] مدت ده سال [[وکیل]] [[امام هادی]] {{ع}} بود و پس از آن [[وکالت]] [[امام حسن عسکری]] {{ع}} را به عهده داشت و پس از [[رحلت]] [[امام]] به ظاهر مراسم تغسیل و تکفین وی را انجام داد. او پس از چندی به [[بغداد]] [[نقل]] مکان کرد که از شهرهای شیعه‌نشین [[عراق]] بود. در طی این مدت کوتاه که او [[نیابت خاص]] [[امام دوازدهم]] را به عهده داشت، [[شیعیان]] به وی [[رجوع]] می‌کردند و [[توقیعات]] صادره از [[ناحیه]] [[امام]] به دست وی به دست [[شیعیان]] می‌رسید<ref>غیبة طوسی، ص ۲۱۵.</ref>.

[[عثمان بن سعید]] پیش از وفاتش [[مأمور]] شد تا پسرش [[محمد]] را به‌عنوان [[نائب]] [[امام]] به [[شیعیان]] معرفی کند. دوران [[نیابت]] [[محمد بن عثمان]] دورانی طولانی و سخت بود. فشار و اختناق اعمال شده از جانب عباسیان، [[انحرافات]] دینی و فرقه‌ای، القاء [[شبهات]] گوناگون و حرکت‌های رو به گسترش [[اسماعیلیان]]، از مهم‌ترین مشکلاتی بود که وی با آنان درگیر بود. [[محمد بن عثمان]] در سال ۳۰۵ ق. درگذشت و [[حسین بن روح]] [[نوبختی]] به [[نیابت]] [[امام]] منسوب شد. او از [[مردم]] [[قم]] و مدت‌ها از دستیاران [[محمد بن عثمان]] بود. او [[با تدبیر]] و کیاست خود توانست در اوج بحران، اوضاع مساعدی را برای [[جامعه]] [[شیعی]] فراهم سازد و تا حد ممکن از فشارهایی که از طرف [[حکومت]] بر آن‌ها اعمال می‌شد، بکاهد. [[سیاست]] دینی وی به‌گونه‌ای بود که هیچ تنش و عکس‌العملی را علیه [[شیعیان]] پدید نمی‌آورد. او توانسته بود با اعمال [[تقیه]] شدید چنین جوی را به وجود آورد. یک بار در مجلسی در حضور علمای [[اهل سنت]] به‌گونه‌ای درباره [[عمر]] و [[ابوبکر]] سخن گفت که همگان را به تعجب واداشت و هرگونه بدبینی و سوء ظن سنیان را نسبت به او برطرف ساخت. او در همین راستا یکی از خدمتکارانش را که عادت به ناسزاگویی به [[معاویه]] داشت، اخراج کرد<ref>غیبة طوسی، ص ۲۳۷.</ref>.

بدین ترتیب دوران طولانی [[نیابت]] وی، [[بهترین]] ایام غیبت صغری برای [[شیعیان]] بوده است. روابط‍‌ او با دربار عباسیان و نفوذ او در میان وزرا و امرا موجب گردید سخت‌گیری‌ها و اعمال فشارها بر [[شیعیان]] به حداقل برسد. با درگذشت [[حسین بن روح نوبختی]] در سال ۳۲۶ ق [[علی بن محمد سمری]] به [[نیابت]] [[منصوب]] شد. وی آخرین [[نائب]] [[امام]] {{ع}} بود و در سال ۳۲۹ ق درگذشت. آخرین توقیعی که یک هفته پیش از وفاتش به دست او رسید، وی را [[مأمور]] ساخته بود که شخصی را به‌عنوان [[نائب]] [[امام]] بعد از خود معرفی نکند. این [[توقیع]] در واقع اعلامی برای آغاز [[غیبت کبری]] [[امام]] {{ع}} بود. از مشکلات اساسی که نایبان [[امام]] و [[شیعیان]] با آن درگیر بودند، [[ظهور]] [[مدعیان نیابت]] بود. کسانی که به علل مختلف ادعا می‌کردند [[نائب]] [[امام]] {{ع}} هستند. [[ظهور]] این افراد غالبا با [[انحرافات]] و القاء شبهاتی همراه بود و این بزرگ‌ترین خطری بود که در این عصر [[شیعیان]] را تهدید می‌کرد. مشهورترین این افراد [[محمد بن علی شلمغانی]] بود که معاصر با [[حسین بن روح]] بود و توقیعی از [[ناحیه]] [[امام]] {{ع}} مبنی بر [[برائت]] از او، [[لعن]] بر او و چند تن دیگر صادر شد<ref>غیبة طوسی، ص ۲۳۷.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[موعودنامه (کتاب)|موعودنامه]]، ص۵۲۶-۵۲۲.</ref>

== ویژگی‌های دوران غیبت صغری ==
[[دوران غیبت صغری]] که برخی آغاز آن را از همان ابتدای ولادت [[امام مهدی|امام زمان]] {{ع}}‏ و برخی از [[شهادت]] [[امام حسن عسکری]] {{ع}} دانسته‏‌اند؛ در واقع نوعی آماده‌‏سازی برای [[غیبت طولانی]] بود و [[غیبت طولانی]] هم مقدمه [[ظهور]] و حضور ظاهری آن حضرت در [[جامعه انسانی]] است.

غیبت صغری با ویژگی‌‏های خاص خود، دورانی لازم و ضروری بود که به [[حکمت خداوند]] سبحانه و تعالی، در [[تاریخ]] [[شیعه]]‏ رقم خورد، تا [[جامعه]] [[شیعی]] را به کامل‏‌ترین صورت ممکن آماده فصلی تازه از زندگی خود کند.

برخی از ویژگی‌‏های غیبت صغری بدین قرار است:

# '''محدود بودن به زمان معین‏:''' زمان غیبت صغری محدود بود. از نگاه زمانی ۶۹ سال و چند ماه طول کشید و به [[دلیل]] کوتاه بودن مدت آن، "غیبت صغری" نامیده شد؛ برخلاف [[غیبت کبری]] که کسی از مدت آن [[آگاهی]] ندارد.
# '''پنهان نبودن [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}}‏ از همگان‏:''' در [[دوران غیبت صغری]]، [[امام]] از نگاه‏‌ها پنهان بود؛ ولی این [[غیبت]]، همگانی نبود؛ بلکه کسانی مانند [[نواب خاص]] و برخی از وکلای آن حضرت، می‏‌توانستند با آن حضرت در تماس باشند و پرسش‏‌ها و نامه‏‌های [[مردم]] را خدمت [[امام]] ببرند و پاسخ او را به مردم برسانند. در صورتی که در [[غیبت کبری]]، [[امام]] به طور کلّی از نگاه‏‌ها پنهان است و راه نامه‏‌نگاری بسته است؛ یعنی بنای [[غیبت کبری]] و اقتضای آن، این است که حضرت دیده نشود. البته این بدان معنا نیست که امکان ندارد دیده شود؛ بلکه ممکن است برخی افراد، حضرت را ببینند.
# '''ارتباط [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}}‏ با [[مردم]] به وسیله افراد مشخص‏:''' در غیبت صغری، حضرت چهار [[نماینده]] داشت که آنها را به صورت معین و مشخص تعیین کرده و [[برگزیده]] بود. آنان موظف بودند بین [[امام]] و مردم ارتباط برقرار کنند. اقامت‌گاه و مکان حضرت را نیز می‌‏دانستند؛ ولی در [[غیبت کبری]] چنین نیست<ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|فرهنگ‌نامه مهدویت]]، ص۳۲۵.</ref>.

== وضعیت سیاسی [[جامعه اسلامی]] در غیبت صغری ==
[[جامعه اسلامی]] در [[دوران غیبت صغری]] از وضعیت [[سیاسی]] آشفته‌ای برخوردار بود. دستگاه [[خلافت]] عباسیان در نهایت ضعف و سستی خود بود. امرای ترک‌نژاد که از دوران [[خلافت]] [[معتصم]] به دربار راه پیدا کرده و دارای مناصبی شده بودند، همچنان نفوذ شدیدی بر [[خلیفه]] و درباریان داشتند؛ به‌طوری که در بسیاری امور، [[خلیفه]] را تحت فشار قرار می‌دادند و گاه [[عزل]] و [[نصب]] [[خلیفه]] نیز به وسیله آنها انجام می‌شد. ضعف [[خلیفه]] و عدم [[اراده]] وی در رسیدگی به امور، گاه موجب دخالت زنان دربار در این امور می‌شد. به‌طوری که مادر [[خلیفه]] همراه با [[قضات]] و اعیان در مجلس [[مظالم]] می‌نشست و [[حکم]] صادر می‌کرد. درگیری‌های داخلی میان [[خلیفه]] و وابستگانش بر سر تصاحب [[قدرت]]، امری عادی بود! این امر حتی در میان [[وزیران]] نیز شایع بود. عدم [[کفایت]] و صلاحیت [[وزیران]] موجب شده بود که پیوسته [[عزل]] و [[نصب]] شوند و هرکس قادر بود با پرداخت [[اموال]] بیشتری به دار الخلافه خود را به [[مقام خلافت]] برساند. در طی این دوران شش تن از عباسیان به [[حکومت]] رسیدند که برخی از آن‌ها توسط‍‌ درباریان خلع و برخی به قتل رسیدند.

ضعف و سستی دستگاه [[خلافت]] که از نیمه اول قرن سوم هجری آغاز شده بود، فرصت خوبی برای [[مخالفان]] و [[امیران]] محلی بود تا دولت‌های مستقلی در نواحی مختلف و وسیع اسلامی پدید آورند؛ به‌طوری که در عصر غیبت صغری نواحی مختلف [[سرزمین‌های اسلامی]] هریک تحت [[اختیار]] دولتی مستقل بود که [[خلیفه]] اساسا هیچ نفوذ و سلطه‌ای بر آن نداشت. سرزمین اندلس که از سال‌ها پیش، تقریبا همزمان با روی کار آمدن عباسیان، از پیکره [[خلافت]] جدا شد. پس از آن ادریسیان [[حسنی]] در [[مغرب]] اقصی ـ مراکش کنونی ـ نخستین [[دولت]] [[شیعی]] را تأسیس کرد. اغلبیان بر شمال آفریقا [[حکومت]] داشتند و [[مصر]] تحت [[اختیار]] [[طولونیان]] و سپس [[اخشیدیان]] بود. [[طاهریان]]، [[صفاریان]]، [[علویان]]، [[سامانیان]] و... دولت‌های خودمختاری بودند که در طی این دوران، در نواحی [[ایران]]، [[امارت]] داشتند و به همین ترتیب در هرناحیه [[دولت]] و امارتی مستقل برپا بود. با این حال [[شیعیان]] در [[عصر غیبت]]، از موقعیت [[سیاسی]] نسبتا خوبی برخوردار بودند. نفوذ [[شیعیان]] در دربار عباسیان ثمرات خوبی، به خصوص در دوران حساس [[غیبت]] به همراه داشت. در دوره ده ساله [[خلافت]] [[معتضد عباسی]] (۲۷۹-۲۸۹ق) جو اختناق شدیدی علیه [[شیعه]] ایجاد شده بود که به تعبیر [[شیخ طوسی]] در زمان او از شمشیرها [[خون]] می‌چکید. اما این وضعیت در زمان [[خلافت]] مقتدر (۲۹۵-۳۲۰ق) تا حدودی دگرگون شد و در برخی موارد چرخش گردونه [[سیاست]] به نفع [[مسلمین]] بود و آن‌ها می‌توانستند با [[آزادی]] بیشتری به فعالیت بپردازند. این دگرگونی با نفوذ [[خاندان]] "بنی فرات" که از خاندان‌های شیعه مذهب و برجسته [[بغداد]] بودند، در دستگاه [[خلافت]] آغاز شد. افراد این [[خانواده]] توانستند پس از نفوذ در دربار، در [[مناصب]] بالا و در امور اداری مشغول به کار شوند. حتی چند تن از این افراد به [[مقام وزارت]] رسیدند که مشهورترین آن‌ها "ابوالحسن علی بن محمد بن فرات" بود. او معروف به ابن فرات اول (۲۴۱-۳۱۲ ق.) و در فاصله سال‌های ۲۹۶ تا ۳۱۲، سه بار به [[وزارت]] رسید. در دوران او [[آزادی]] نسبی برای [[شیعیان]] فراهم شد و آن‌ها از این فرصت، جهت احیای [[مذهب]] [[تشیع]] سود می‌بردند. این امر کمابیش همزمان با [[نیابت]] [[حسین بن روح نوبختی]] ـ نائب سوم [[امام]] {{ع}} ـ بود. او که خود از [[خاندان نوبختی]] و از موقعیت [[سیاسی]] خوبی برخوردار بود و توانسته بود در دربار عباسیان راه یابد و بنا به قولی که [[مسئول]] املاک خاص‌ّ [[خلیفه]] بود.

فرد دیگری از [[خاندان نوبختی]] که به [[وزارت]] دست یافت، [[ابوالفتح فضل بن جعفر]] (۲۷۹-۳۲۷ق) معروف به ابن فرات دوم بود. او در سال‌های ۳۲۰ تا ۳۲۴ [[وزارت]] دو تن از [[خلفا]] را به عهده داشت. دوران [[وزارت]] او همزمان با آخرین سال‌های زندگی [[حسین بن روح]] بود. اگر چه نفوذ و [[قدرت]] وی همانند ابن فرات اول نبود، با این حال نبایستی تأثیر و موقعیت آن را نادیده گرفت.

در همین راستا باید به دولت‌های شیعه‌مذهبی که در این عصر تشکیل شده و یا [[امارت]] داشتند، اشاره کنیم. ادریسیان، اولین [[دولت]] [[شیعی]] بود که در سال ۱۷۲ ق. تأسیس شد. ادریسیانِ زیدی [[مذهب]] تا اوایل قرن چهارم هجری امارت داشتند و سپس به دست فاطمیان برچیده شدند. آثار فرهنگی و تمدنی بازمانده از آن‌ها در [[مغرب]] قابل توجه است. فاطمیان که از سال ۲۹۶ ق. در تونس به [[قدرت]] رسیدند، پس از اندک زمانی بر تمام [[مغرب]] استیلا یافتند و پس از استیلا بر [[مصر]] پس از نیمه قرن چهارم، تنها [[قدرت]] مطرح در سراسر شمال افریقا بودند. فاطمیان، [[مذهب]] اسماعیلی داشتند و مدتی نزدیک به سه قرن حکمفرمایی کردند. نفوذ آنها در سراسر [[جهان اسلام]] سبب تأسیس دولت‌های اسماعیلی متعددی در نواحی مختلف از جمله در [[یمن]] و [[سند]] شد. فاطمیان [[خلافت]] را [[حق]] خود می‌دانستند و از این‌رو خود را [[خلیفه]] می‌خواندند.

[[حسن بن زید]] از نوادگان [[امام حسن]] {{ع}}، مؤسس [[دولت]] [[علویان]] در [[طبرستان]] (۲۵۰-۳۵۵ق) بود. وی که به [[دعوت]] [[مردم]] [[طبرستان]] برای مقابله با [[ظلم]] و [[جور]] [[امیران]] طاهری به این [[ناحیه]] آمده بود، پس از تحت [[فرمان]] درآوردن [[طبرستان]] به نواحی [[ری]] و [[قزوین]] دست یافت، اما بزودی آن‌ها را از کف داد. از معروف‌ترین امرای [[علوی]]، [[حسن بن علی]] معروف به "ناصر الحق" و ملقب به اطروش (۳۰۱-۳۰۴ق) بود که بار دیگر [[طبرستان]] را به‌طور یکپارچه تحت [[فرمان]] درآورد. آخرین [[امیر]] آن‌ها "الثائر بالله" بود که در سال ۳۵۵ ق. درگذشت<ref>ابن خلدون، ج ۴، ص ۳۶.</ref>.

[[دولت]] زیدیان [[یمن]] نیز از نخستین دولت‌های مستقل [[شیعی]] بود که در [[عصر غیبت]] شکل گرفت. شهرهای [[مکه]] و [[مدینه]] و نواحی یمامه و [[حجاز]] نیز مدت‌ها در [[اختیار]] زیدیان بود.

[[حمدانیان]]، [[شیعیان]] دوازده‌امامی از قبیله بنی تغلب بودند که از اوایل قرن چهارم هجری در نواحی شمال [[عراق]] و بخش‌هایی از [[شام]] [[حکومت]] می‌کردند و گرایش‌های [[شیعی]] از دیرباز در میان آن‌ها وجود داشت<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[موعودنامه (کتاب)|موعودنامه]]، ص۵۲۶-۵۲۲.</ref>.

== محل زندگی حضرت در دوران غیبت صغری ==
محل زندگی آن حضرت در این دوران، به روشنی مشخص نیست؛ ولی از برخی [[روایات]] و قرائن به دست می‌آید حضرت که این مدت را به طور عمده در دو منطقه سپری کرده است: یکی منطقه [[عراق]] و دیگری [[مدینه منوره]] که البته [[روایات]] متعددی بر این مطلب دلالت دارد. از [[امام صادق]] {{ع}} در این زمینه [[نقل]] شده است که فرمود: برای [[قائم]] {{ع}} دو [[غیبت]] است: یکی کوتاه و دیگری طولانی. در [[غیبت]] اول جز [[شیعیان]] مخصوص از جای او خبر ندارند و در [[غیبت]] دیگر جز، [[دوستان]] مخصوصش از جای او خبر ندارند<ref>شیخ کلینی، کافی، ج ۲، ص ۱۴۱.</ref>. در [[دوران غیبت صغری]]، از [[سفیران چهارگانه]] ([[نواب خاص]]) کسی نزدیک‌تر به آن حضرت ذکر نشده است و ایشان هم تماما در [[عراق]] بوده و همواره با حضرت در ارتباط بوده‌اند. [[توقیعات]] فراوانی نیز از طرف حضرت به دست آنها [[شرف]] صدور یافته است؛ بنابراین می‌توان گفت دست‌کم بخشی از [[عمر]] آن حضرت در این دوران در [[عراق]] سپری شده است.

دسته‌ای دیگر از [[روایات]] به صورت مطلق (بدون در نظر گرفتن صغری و کبری بودن [[غیبت]]) [[زندگی]] حضرت را در [[دوران غیبت]]، در [[مدینه منوره]] ذکر کرده‌اند که با توجه به‌ [[روایات]] دسته نخست، می‌توان گفت ممکن است بخشی از [[دوران غیبت صغرا]] نیز در [[مدینه]] سپری شده باشد. [[امام باقر]] {{ع}} در این‌باره فرمود: {{متن حدیث|وَ لاَ بُدَّ لَهُ فِي غَيْبَتِهِ مِنْ عُزْلَةٍ وَ نِعْمَ اَلْمَنْزِلُ طَيْبَةُ}}<ref>شیخ طوسی، کتاب الغیبة، ص ۱۶۲.</ref>؛ به ناگزیر برای [[صاحب]] این امر [[عزلت]] و گوشه‌گیری خواهد بود... و [[طیبه]] [مدینه‌] چه منزلگاه خوبی است!

بنابراین جمع بین دو دسته [[روایات]] به این صورت است که آن حضرت در [[مدینه]] حضور داشته است؛ ولی به [[دلیل]] ارتباط با [[نواب خاص]] داشته‌اند، بخشی از [[عمر]] خود را در [[عراق]] سپری کرده است<ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[درسنامه مهدویت ج۲ (کتاب)|درسنامه مهدویت]]، ص ۱۴۷.</ref>.

== [[فلسفه غیبت صغری]] ==
[[امام زمان]] {{ع}} دارای دو غیبت صغری و [[غیبت کبری]] هستند، غیبت صغری که از شهادت [[امام عسکری]] {{ع}} آغاز شد 69 سال به طول انجامید و زمینه‌سازی شد برای [[غیبت کبری]]. مهمترین فلسفه‌ای که برای غیبت صغری بیان شده آماده‌سازی [[جامعه اسلامی]] و [[جامعه بشری]] بود شروع غیبت کبری و نیز آماده شدن [[مردم]] برای [[ظهور]] و بر پا شدن دولت جهانی [[اسلام]]<ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[پرسمان مهدویت (کتاب)|پرسمان مهدویت]]، ص ۸۴ ـ ۸۷؛ [[ابراهیم امینی|امینی، ابراهیم]]، [[دادگستر جهان (کتاب)|دادگستر جهان]]، ص ۱۴۵؛ [[علی اصغر رضوانی|رضوانی، علی اصغر]]، [[موعودشناسی و پاسخ به شبهات (کتاب)|موعودشناسی و پاسخ به شبهات]]، ص ۳۲۷.</ref>.

== [[نیابت خاص امام مهدی]] ==
[[نیابت خاص]] [[امام مهدی]] {{ع}} یعنی اینکه [[امام]]، اشخاص معین و مشخصی [[نایب]] خود قرار دهد و به اسم و رسم او را معرفی کند. در دوره غیبت صغری، [[حضرت مهدی]] {{ع}}‏ به واسطه چهار نفر با [[شیعیان]] در ارتباط بود که عبارت‌اند از: [[عثمان بن سعید عمری‌]]؛ [[محمد بن عثمان بن سعید عمری]]؛ [[حسین بن روح نوبختی‌]] و [[علی بن محمد سمری‌]]. نایبان خاص دارای ویژگی‌هایی هستند مانند: [[ایمان]] [[استوار]]؛ [[تقواپیشگی]]؛ [[رازداری]] و...<ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|فرهنگ‌نامه مهدویت]]، ص۴۵۴ ـ ۴۵۶؛ [[درسنامه مهدویت ج۲ (کتاب)|درسنامه مهدویت ج۲]]، ص۷۴-۷۶؛ [[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[موعودنامه (کتاب)|موعودنامه]]، ص۷۴۸.</ref>.

== [[چگونگی ارتباط شیعیان با نواب چهارگانه]] ==
ارتباط شیعیان با نواب خاص ابتدا به طور عمده به واسطه [[وکیلان]] بود. به این صورت که [[مردم]]، خواسته‌های خود را با [[وکیلان]] در میان می‌گذاشتند یا [[وجوهات شرعی]] خود را به آنان می‌پرداختند. [[وکیلان]] نیز آنها را به سفیر و [[نایب امام]] {{ع}} منتقل می‌کردند و با واسطه سفیر، از [[ناحیه مقدسه]] پاسخ پرسش‌های خود را می‌گرفتند. با روشن شدن [[جایگاه]] [[نواب خاص]]، برخی [[شیعیان]] به صورت پنهانی توانستند به طور مستقیم با آنان تماس برقرار کنند. این کار به طور عمده از زمان سفارت دومین سفیر آغاز شد و ادامه یافت<ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[درسنامه مهدویت ج۲ (کتاب)|درسنامه مهدویت ج۲]]، ص۸۴.</ref>.

== [[وظایف نایبان خاص]] ==
در [[دوران غیبت صغری]] که نائبان خاص امام زمان {{ع}} رابط میان [[امام]] و [[مردم]] بودند وظایفی را برعهده داشتند که برخی مرتبط با امام بود مانند: از بین بردن [[شک و تردید]] درباره وجود مهدی {{ع}}؛ حفظ جان امام از راه پنهان کردن نام و مکان حضرت و برخی مرتبط با مردم مانند: [[سرپرستی]] و تقویت [[سازمان وکالت]]؛ دریافت وجوه شرعی متعلق به امام؛ آماده کردن [[شیعیان]] برای [[غیبت کبری]]؛ جلوگیری از فرقه‏‌گرایی شیعیان‏؛ [[مبارزه]] با [[مدعیان دروغین]] نیابت‏ و...<ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|فرهنگ‌نامه مهدویت]]، ص ۴۵۱ – ۴۵۴ و [[درسنامه مهدویت ج۲ (کتاب)|درسنامه مهدویت ج۲]]، ص۸۴-۸۹؛ [[عبدالمجید زهادت|زهادت، عبدالمجید]]، [[معارف و عقاید ۵ (کتاب)|معارف و عقاید ۵]]، جلد ۲ ص ۲۰۳.</ref>.

== پرسش مستقیم ==
{{پرسش وابسته}}
* [[غیبت صغری به چه معناست؟ (پرسش)]]
{{پایان پرسش وابسته}}

== پرسش‌های وابسته ==
{{پرسمان عصر غیبت صغری}}

== جستارهای وابسته ==
{{مدخل وابسته}}
* [[آغاز غیبت صغری]]
* [[ویژگی‌های عصر غیبت صغری]]
* [[فلسفه غیبت صغری]]
* [[وظایف امام مهدی در عصر غیبت صغری]]
* [[آخرین خلیفه عصر غیبت صغری]]
* [[اقدام‌های خلفای عباسی در عصر غیبت صغری]]
* [[پیگیری اخبار امام مهدی توسط حکومت عباسی]]
* [[تدابیر امام مهدی برای اثبات امامت]]
* [[تعداد خلفای عصر غیبت صغری]]
* [[پایان غیبت صغری]]
{{پایان مدخل‌ وابسته}}

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:Dadghostar.jpg|22px]] [[ابراهیم امینی|امینی، ابراهیم]]، [[دادگستر جهان (کتاب)|'''دادگستر جهان''']]
# [[پرونده:134491.jpg|22px]] [[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|'''فرهنگ‌نامه مهدویت''']]
# [[پرونده:136864.jpg|22px]] [[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[درسنامه مهدویت ج۲ (کتاب)|'''درسنامه مهدویت''']]
# [[پرونده:3694G001.jpg|22px]] [[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[پرسمان مهدویت (کتاب)|'''پرسمان مهدویت''']]
# [[پرونده:29873800.jpg|22px]] [[مجتبی تونه‌ای|مجتبی تونه‌ای]]، [[موعودنامه (کتاب)|'''موعودنامه''']]
# [[پرونده:1368914.jpg|22px]] [[عبدالمجید زهادت|زهادت، عبدالمجید]]، [[معارف و عقاید ۵ (کتاب)|'''معارف و عقاید ۵''']]
# [[پرونده:136857.jpg|22px]] [[علی اصغر رضوانی|رضوانی، علی اصغر]]، [[موعودشناسی و پاسخ به شبهات (کتاب)|'''موعودشناسی و پاسخ به شبهات''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}
[[رده:غیبت صغری]]
[[رده:مدخل موعودنامه]]
[[رده:باورهای اختصاصی شیعه]]
[[رده:مقاله‌های اولویت سه]]

اوقات و حالات دعا برای امام مهدی

2023-05-17T16:16:01Z

Heydari: جایگزینی متن - '{{پایان پرسش وابسته}}↵↵{{پرسمان' به '{{پایان پرسش وابسته}} == پرسش‌های وابسته == {{پرسمان'

{{مهدویت}}
{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = امام مهدی
| عنوان مدخل = امام مهدی
| مداخل مرتبط = [[امام مهدی در قرآن]] - [[امام مهدی در حدیث]] - [[امام مهدی در کلام اسلامی]]
| پرسش مرتبط = امام مهدی (پرسش)
}}

== مقدمه ==
در [[آیات]] و [[روایات]]، اوقات و حالات متعددی جهت [[دعا]] برای [[حضرت صاحب الزمان]] {{ع}} وارد شده است که از آن جمله است: بعد از هر [[نماز واجب]]، بعد از هر دو رکعت از [[نماز شب]]، در [[قنوت]] [[نمازها]]، در حال [[سجده]]، در [[سجده شکر]]، هر [[صبح و شام]]، آخرین [[ساعت]] از هر روز، [[روز]] [[پنجشنبه]]، [[شب]] و [[روز جمعه]]، روز [[نوروز]]، [[روز عرفه]]، [[عید فطر]]، [[عید قربان]]، روز [[دحو الارض]]، [[روز عاشورا]]، شب و روز [[نیمه شعبان]]، تمام [[ماه رمضان]]، بعد از [[ذکر مصیبت]] [[سید الشهدا]] {{ع}}، بعد از [[زیارت]] [[امام زمان]] {{ع}}، پس از [[گریستن]] از [[ترس]] [[خداوند]]، پس از تجدید هر [[نعمت]] و زوال هر [[محنت]]، هنگام وارد شدن [[غم]] و [[اندوه]]، در [[سختی‌ها]] و [[گرفتاری‌ها]]، پس از [[نماز تسبیح]] ([[نماز]] [[جعفر بن ابی طالب]])، پیش از دعا برای خود و [[خانواده]] خود، [[عید غدیر]]، چهل روز [[مداومت]] به [[دعا برای فرج]]، [[ماه محرم]] و... <ref>مکیال المکارم، ج ۲، ص۱۸، (ترجمه سید مهدی حائری قزوینی).</ref><ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[موعودنامه (کتاب)|موعودنامه]]، ص۱۴۰.</ref>

== پرسش مستقیم ==
{{پرسش وابسته}}
* [[اوقات مناسب دعا کردن برای امام مهدی چه زمان‌هایی است؟ (پرسش)]]
{{پایان پرسش وابسته}}

== پرسش‌های وابسته ==
{{پرسمان دعا برای امام مهدی}}

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:29873800.jpg|22px]] [[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[موعودنامه (کتاب)|'''موعودنامه''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:امام مهدی]]
[[رده:مدخل موعودنامه]]

شناخت امام مهدی

2023-05-17T16:13:57Z

Heydari: جایگزینی متن - '{{پایان پرسش وابسته}}↵↵{{پرسمان' به '{{پایان پرسش وابسته}} == پرسش‌های وابسته == {{پرسمان'

{{مهدویت}}
{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط =
| عنوان مدخل =
| مداخل مرتبط = [[شناخت امام مهدی در حدیث]] - [[شناخت امام مهدی در کلام اسلامی]] - [[شناخت امام مهدی در معارف مهدویت]]
| پرسش مرتبط = امام مهدی (پرسش)
}}

[[پرونده:13681427.jpeg|300px|بندانگشتی|شناخت امام مهدی]]

مهم‌ترین تکالیف مؤمنان پس از [[معرفت به خدا]] و [[رسول]] '''[[شناخت امام]] [[معصوم]] {{ع}}''' مخصوصا نسبت به [[امام غائب]] است. این [[معرفت]] شامل ویژگی‌ها و ابعاد وجودی، مثل [[امامت]]، [[عصمت]]، [[علم]]، [[حیات]]، طول عمر و [[اندیشیدن]] و... می‌‌شود. از آثاری که برای شناخت امام بیان شده [[محبت]] و [[دوستی]] [[امام]] و [[نجات]] از [[مرگ جاهلی]] بیان شده است.

== مقدمه ==
اوّلین و مهم‌ترین [[وظیفه امّت]] در قبال [[امام]]، [[معرفت]] نسبت به اوست؛ زیرا بهره‌گیری از وجود امام و هدایت‌های او فرع بر [[شناخت]] اوست و اگر کسی [[امام]] خود را نشناسد در [[گمراهی]] و [[جهل]] خواهد بود؛ به همین [[دلیل]] از [[پیامبر اسلام]] {{صل}} [[نقل]] شده که فرمود: "هرکس بمیرد در حالی که [[امام زمان]] خود را نشناخته باشد، با [[مرگ]] [[جاهلیّت]] مرده است"<ref>{{متن حدیث|مَنْ مَاتَ وَ لَمْ يَعْرِفْ إِمَامَ زَمَانِهِ مَاتَ مِيتَةً جَاهِلِيَّةً}}</ref>. در [[حدیثی]] از [[امام باقر]] {{ع}} می‌خوانیم: "هر کس که [[خداوند]] عزّوجل را [[عبادت]] کند (با عبادتی که خود را به زحمت می‌اندازد) در حالی که برای او [[امام]] و [[پیشوای الهی]] نباشد، در این صورت تلاشش پذیرفته نمی‌شود و در [[گمراهی]] و [[سرگردانی]] به سر می‌برد و [[خداوند]] اعمالش را [[دشمن]] می‌دارد و مثل او مثل گوسفندی است که چوپان خود را گم کرده است"<ref>اصول کافی، کتاب الحجة، باب معرفة الامام و الردالیه، ج۱، ص۲۵۹.</ref>.<ref>[[رضا محمدی|محمدی، رضا]]، [[امام‌شناسی ۵ (کتاب)|امام‌شناسی]]، ص۹۰.</ref>

== [[ضرورت شناخت امام]] ==
یکی از مهم‌ترین تکالیف مؤمنان پس از [[معرفت به خدا]] و [[رسول]] او با توجه به [[احادیث]]، [[معرفت]] و [[شناخت امام]] [[معصوم]] {{ع}} است. این [[شناخت]] نسبت به [[امام غائب]] در [[جایگاه]] ویژه‌‌ای قرار می‌‌گیرد؛ زیرا در [[زمان غیبت]] [[امام]]، [[شبهه‌ها]] و فتنه‌های فراوانی وجود دارد و برای [[رهایی]] از این [[فتنه‌ها]] شخص [[منتظر]] به چند نوع [[شناخت]] احتیاج دارد؛ از جمله [[شناخت]] [[حق و باطل]] و مهم‌‌تر از این دو [[شناخت]]، [[شناخت]] [[حجت]] خداست تا گرفتار فتنه‌های [[کور]] نشوند؛ به همین [[دلیل]] [[روایات]] فراوانی از ناحیۀ [[معصومان]] نسبت به خصوصیات جسمی، اطلاعات نسبی، حوادث پیش و [[بعد از ظهور]] ایشان [[امام عصر]] آمده است. بر این اساس [[شناخت امام]] به خصوص [[شناخت امام عصر]] جزء [[وظایف اصلی منتظران]] است.

== کمترین [[درجه]] [[معرفت به امام]] ==
برپایه [[حدیثی]] از [[امام صادق]] {{ع}} کمترین درجۀ [[معرفت]] به [[امامان معصوم]] از جمله [[امام عصر]]، چه در [[امور تشریعی]] و چه امور [[تکوینی]]، این است که بدانیم و [[باور]] داشته باشیم آنان همسنگ با [[پیامبر]] {{صل}} هستند و تنها تفاوت آنها در مسئلۀ [[نبوت]] است؛ یعنی [[امام]] نمی‌تواند [[نبی]] باشد<ref>{{متن حدیث|...وَ أَدْنَي‌ مَعْرِفَةِ الإمَامِ أَنَّهُ عِدْلُ النَّبِيِّ إلَّا دَرَجَةَ النُّبُوَّةِ}}؛ کفایة الأثر، ج1، ص260؛ بحارالانوار، ج46، ص406.</ref>. لازمه سخن این است که بدانیم [[ائمۀ معصومین]] به‌‌سبب این ادعا (همسنگ بود با [[پیامبر]]) و با کمک [[آیات قرآن]] همچنان که بر ما [[ولایت]] دارند، اطاعتشان هم [[واجب]] است؛ یعنی به عبارتی [[شناخت]] [[ائمۀ معصومین]] توسط [[شیعیان]] در این است که [[اوامر]] [[معصومین]] را [[واجب]] الإطاعه بدانیم؛ زیرا اگر ندانیم از چه کسی باید [[اطاعت]] کنیم، در بازی‌های [[سیاسی]] از بین می‌‌رویم و آنگاه [[جامعۀ اسلامی]] به [[تفرقه]] و از هم پاشیدگی [[تهدید]] خواهد شد.

[[مقام]] [[عظیم]] "[[ولایت]]" توسط [[آیه]] {{متن قرآن|أَطِيعُواْ اللَّهَ وَأَطِيعُواْ الرَّسُولَ وَأُولِي الأَمْرِ مِنكُمْ}}<ref>«ای مؤمنان، از خداوند فرمان برید و از پیامبر و زمامدارانی که از شمایند فرمانبرداری کنید» سوره نساء، آیه ۵۹.</ref> برای [[پیامبر]] [[اثبات]] شدنی است و از این رو اطاعتش بر همۀ [[مسلمان‌ها]] [[واجب]] است. به عقیدۀ ما [[شیعیان]]، این [[مقام]]، پس از [[رسول خدا]] {{صل}} با توجه به بخش دیگر [[آیه]] {{متن قرآن|وأُولِي الأَمْرِ مِنكُمْ}} به [[ائمه]] {{ع}} از جمله [[امام عصر]] {{ع}} منتقل شد و به همین [[دلیل]] است که [[شناخت]] و [[معرفت]] [[امامان معصوم]] از جمله [[امام عصر]] به قدری اهمیت دارد که [[امام سجاد]] {{ع}} [[شناخت امام زمان]] {{ع}} را مقدم بر [[انتظار]] می‌‌داند: «[[مردم]] [[دوران غیبت امام زمان]] {{ع}}، همان‌هایی هستند که به [[امامت]] و [[پیشوایی]] او [[معرفت]] دارند و در [[انتظار]] ظهورش به سر می‌‌برند و آنها [[برتر]] از همۀ [[مردم]] در تمام دوران‌ها هستند»<ref>{{متن حدیث|إِنَّ أَهْلَ زَمَانِ غَیْبَتِهِ الْقَائِلُونَ بِإِمَامَتِهِ الْمُنْتَظِرُونَ لِظُهُورِهِ أَفْضَلُ أَهْلِ کُلِّ زَمَانٍ}}؛ بحارالأنوار، ج ۵۲، ص ۱۲۲.</ref>. با این وجود می‌‌توان مدعی شد [[معرفت به امام]]، نخستین گام برای تحقق یک [[انتظار توانمند]] است‌‌ و حتی می‌‌توان گفت [[معرفت]] در بحث [[مهدویت]] نه تنها مقدمۀ یک انتظار توانمند است بلکه، مقدمۀ [[ایمان]] و [[اطاعت]] نیز هست. [[معرفت]]، یعنی [[شناخت]]؛ اگر ما چیزی را نشناسیم، چگونه به آن [[ایمان]] بیاوریم و یا از آن [[اطاعت]] ‌کنیم؛ یعنی اصل [[ایمان]] و [[اطاعت]]، به [[معرفت]] وابسته است.

== گستره [[معرفت به امام]] ==
[[معرفت]] پیدا کردن به [[امام]] شامل ویژگی‌ها و ابعاد وجودی حضرت، مثل [[امامت]]، [[عصمت]]، [[علم]]، [[حیات]]، [[طول عمر]] و [[اندیشیدن]] در کلمات و [[اوامر]] و [[تأمل]] در [[حکمت]] نام‌ها و [[نشانه‌ها]] و [[علائم ظهور]] و نیز دانستن سبب و [[حکمت غیبت]] پر رمز و [[راز]] ایشان می‌‌شود.

== [[دلایل]] [[لزوم]] [[شناخت امام زمان]] {{ع}} ==
# '''دلیل عقلی''': [[پیامبر اکرم]] {{صل}} خلیفۀ [[خداوند]] است و بر اساس [[وحی]] سخن می‌‌گوید و عمل می‌‌کند و چون [[امام]]، [[نائب پیامبر]] {{صل}} و سخن و عملش به منزلۀ سخن و [[عمل]] [[پیامبر]] {{صل}} است یعنی تمام حرکات و [[اعمال]] و سخنانش [[وحیانی]] و ملکوتی است، این [[الزام]] را برای ما به وجود می‌‌آورد که او را به خوبی بشناسیم تا گرفتار [[امام]] نماهای خبیث زمینی نشویم<ref>ر. ک: [[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[امام مهدی موجود موعود (کتاب)|امام مهدی موجود موعود]]، ص ۱۹۳ ـ ۱۸۹. </ref>. [[معرفت به امام]] یعنی [[معرفت]] به [[ولایت]] آن حضرت؛ یعنی به این [[باور]] رسیدن که [[امام]]، به‌ [[انسان‌ها]] نزدیک‌تر و سزاوارتر‌ از خودشان است، چرا که [[عشق]] هر کسی به خودش، غریزی است؛ اما [[عشق]] [[امام]] به [[انسان‌ها]] الهی‌ و آسمانی و زائل شدنی نیست، با این وجود آیا منطقی نیست امامی که از ما به ما نزدیکتر است را بشناسیم و در سایۀ [[ولایت]] آنان حرکت کنیم.
# '''[[دلیل نقلی]]''':
## [[امام صادق]] {{ع}} در ضمن دعایی می‌‌فرمایند: {{متن حدیث|اللَّهُمَّ عَرِّفْنِی نَفْسَکَ فَإِنَّکَ إِنْ لَمْ تُعَرِّفْنِی نَفْسَکَ لَمْ أَعْرِفْ نَبِیَّکَ اللَّهُمَّ عَرِّفْنِی رَسُولَکَ فَإِنَّکَ‏ إِنْ‏ لَمْ‏ تُعَرِّفْنِی‏ رَسُولَکَ‏ لَمْ‏ أَعْرِفْ‏ حُجَّتَکَ‏ اللَّهُمَّ عَرِّفْنِی حُجَّتَکَ فَإِنَّکَ إِنْ لَمْ تُعَرِّفْنِی حُجَّتَکَ ضَلَلْتُ عَنْ دِینِی}}<ref>«خداوندا، خودت را به من بشناسان. پس به درستی که تو اگر خودت را به من نشناسانی، پیغمبر تو را نشناسم. خداوندا، رسول خود را به من بشناسان، پس به درستی که تو اگر رسول خود را به من نشناسانی، حجّت تو را نشناسم. خداوندا، حجّت خود را به من بشناسان، پس به درستی که تو اگر حجّت خود را به من نشناسانی، از دین خویش گمراه می‏شوم‏»؛ کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۱، ص۳۳۷.</ref>.
## [[امام باقر]] {{ع}} می‌‌فرمایند: «[[بنده]] [[مؤمن]] نباشد تا [[خدا]] و رسولش و همه امامها را و [[امام]] زمانش را بشناسد»<ref>{{متن حدیث|لَا یَکُونُ الْعَبْدُ مُؤْمِناً حَتَّی یَعْرِفَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ الْأَئِمَّةَ کُلَّهُمْ وَ إِمَامَ زَمَانِهِ}}؛ کافی، ج ۱، ص ۱۸۰.</ref>.
## [[پیامبر اکرم]] {{صل}} فرمودند: {{متن حدیث|مَنْ مَاتَ وَ هُوَ لَا یَعْرِفُ إِمَامَهُ مَاتَ مِیتَةً جَاهِلِیَّةً}}<ref>خالد برقی، احمد بن محمد، محاسن برقی، ج۱، ص۲۵۱ و مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج۲۳، ص۷۶.</ref>. نکته ای که در این [[روایت]] وجود دارد این است که [[پیامبر]] {{صل}} با اضافه کردن کلمۀ [[امام]] به کلمۀ زمان؛ [[ضرورت وجود امام]] را در هر عصر و زمانی لازم می‌‌دانند و چنین [[کلامی]] جز بر [[امامان معصوم]] [[شیعه]] که آخرین آنها [[امام عصر]] است منطبق نمی‌گردد با توجه به این [[روایت]] مهدی‌باوری، شرط بهره‌مندی از [[ایمان]] و [[اسلام واقعی]] است و منظور از [[جاهلیت]]، ایام [[کفر]] و [[ضلالت]] قبل از [[اسلام]] است.
## [[امام صادق]] {{ع}} می‌فرمایند: «به [[درستی]] که [[بهترین]] و واجب‌ترین فریضه‌ها بر [[انسان]] [[شناخت پروردگار]] و [[اقرار]] به [[بندگی]] او و پس از آن [[شناخت]] [[فرستاده خدا]] می‌باشد و [[گواهی]] دادن به [[پیامبری]] او و در مرحله بعد شناختن امامی که به صفت و نامش در حال [[سختی]] و [[راحتی]] به او [[اقتدا]] می‌نمایی»<ref>مکیال المکارم، ج ۲، ص ۱۷۱.</ref>.

[[امامان معصوم]] نسبت به شناخت امام مهدی سفارش‌‌های بسیاری کرده‌‌اند؛ به [[دلیل]] اینکه [[امام عصر]] {{ع}} شرایط ویژه ای دارد، از جمله اینکه ایشان [[امام غایب]] است و [[ائمه]] {{ع}} نمی‌خواستند [[مؤمنان]] در [[دوران غیبت]] گرفتار فتنه‌ای شوند، [[امام کاظم]] {{ع}} فرمودند: «[[امام]]، [[حجت]] [[بندگان]] است، هرکس او را رها کند، [[گمراه]] می‌شود و هرکس با او باشد، [[نجات]] می‌یابد و [[رستگار]] می‌شود»<ref>{{متن حدیث|حُجَّةُ اللَّهِ عَلَی الْعِبَادِ، مَنْ‏ تَرَکَهُ‏ هَلَکَ وَ مَنْ لَزِمَهُ نَجَا، حَقّاً عَلَی اللَّهِ تَعَالَی}}؛ ‏ معجم احادیث الامام المهدی، ج ۴، ص ۱۴۸.</ref>.

== [[راه‌های شناخت امام مهدی]] ==
دو راه برای [[شناخت]] [[امامان معصوم]] {{ع}} از جمله [[امام عصر]] {{ع}} وجود دارد:
# '''[[معرفت علمی]]''': این [[معرفت]] از طریق تجربه، حال چه تجربه شخصی و یا از تجارب بزرگان و یا مطالعه‌ کتاب‌ و یا [[روایات]] مختلفی که درباره [[شناخت]] [[امامان معصوم]] {{ع}} وارده شده حاصل می‌‌شود.
# '''[[معرفت قلبی]] و [[روحی]]''': این [[معرفت]] از طریق [[الهام]] و [[دعا]] و [[توسل]] (مخصوصا [[توسل]] به خود [[امام عصر]]) حاصل می‌‌شود.

در تقسیمی دیگر دو راه برای شنلخت بیان شده است: ۱. [[نص]] که عبارت از تعیین و تصریح [[پیغمبر]] {{صل}} و [[ائمه]] {{ع}} بر شناخت امام زمان {{ع}} است؛ ۲. [[کرامت]]‌ و [[معجزه]]؛ ۳. [[سیره]] عملی‌<ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[درسنامه مهدویت (کتاب)|درسنامه مهدویت]]، ج۱، ص۱۱۹-۱۲۱.</ref>.

== [[آثار شناخت و اعتقاد به امام مهدی]] ==
[[شناخت]] و اعتقاد به امام زمان {{ع}} دارای آثاری است که [[ضرورت]] آن را نشان می‌دهد. از جمله این آثار عبارت است از: ۱. [[محبت]] و [[دوستی]] امام‌: شناخت به هر [[میزان]] بیشتر باشد، محبت فزون‌تر می‌شود. ۲. [[نجات]] از [[مرگ]] جاهلی‌: در [[روایت]] آمده است: "هرکس از [[دنیا]] برود و [[امام زمان]] خود را نشناسد، به [[مرگ جاهلی]] از دنیا رفته است"<ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[درسنامه مهدویت (کتاب)|درسنامه مهدویت]]، ج۱، ص۱۲۳، ۱۲۴.</ref>.

== [[مهدی شخصی و مهدی نوعی]] ==
[[مهدی]] مفهوم عامی است و در مورد هر کسی که [[خداوند]] او را [[هدایت]] کرده باشد استعمال می‌شود؛ لذا همه [[پیامبران]] و [[اوصیا]] {{عم}} مهدی هستند. منتها مقصود از مهدی در لسان [[روایات]] لقب امام زمان {{ع}} است و جز بر [[امام مهدی|امام دوازدهم]] فرزند [[امام حسن عسکری]] {{ع}} قابل تطبیق نیست. اما مهدی به مفهوم نوعی، فردی نامعین است که در زمانی مناسب، زاده خواهد شد و [[جهان]] را پر از [[عدل]] ‏وداد خواهد کرد. این موضوع از هیچ‌‏یک از روایات نقل شده از [[پیامبر]] {{صل}} و [[امامان]] {{عم}} قابل استفاده نیست<ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|فرهنگ‌نامه مهدویت]]، ص ۴۳۴ – ۴۳۷؛ [[درسنامه مهدویت (کتاب)|درسنامه مهدویت]]، ج۱، ص۱۲۳ ـ ۱۲۸.</ref>.

== نتیجه‌==
برپایه [[حدیث نبوی]] [[شناخت امام]] در هر عصر و زمانی ضروری است<ref>{{متن حدیث|مَنْ مَاتَ وَ هُوَ لَا یَعْرِفُ إِمَامَهُ مَاتَ مِیتَةً جَاهِلِیَّةً}}. خالد برقی، احمد بن محمد، محاسن برقی، ج۱، ص۲۵۱ و مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج۲۳، ص۷۶. </ref>؛ اهمیت [[شناخت امام]] به‌‌گونه‌‌ای است که اگر شخصی به‌‌دنبال [[شناخت]] امامش نباشد و بمیرد، مرگش، [[مرگ جاهلی]] عنوان شده است. نکته مهم‌‌تر این است که شناخت امام مهدی در [[دوران غیبت]] [[امام]]، اهمیتش دوچندان می‌‌شود؛ زیرا در [[زمان غیبت]]، به‌‌دلیل عدم دسترسی [[مردم]] به [[امام]]، دشواری‌‌ها، فتنه‌‌ها و [[شبهات]] فراوانی وجود دارد؛ ازاین‌‌رو برای گُم نشدن از مسیر درست و [[راستین]]، [[شناخت]] [[حقیقی]] [[امام مهدی]] بسیار حائز اهمیت است و از [[وظایف اصلی منتظران]] [[امام مهدی]] به‌‌شمار می‌‌آید این [[شناخت]] ابعاد وسیعی چون [[شناخت]] [[نسب]] و ویژگی‌‌های شخصیتی و [[رفتاری]] [[امام]]، [[عصمت]]، [[شناخت]] نشانه‌‌های [[ظهور]] و [[آخرالزمان]] و... را شامل می‌‌شود<ref>ر. ک: [[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص ۴۵۸ ـ ۴۵۹؛ [[محمد علی رضایی اصفهانی|رضایی اصفهانی، محمد علی]]، [[مهدویت ۱ (کتاب)|مهدویت]]، ص ۱۱۷ ـ ۱۱۰؛ [[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[پرسمان مهدویت (کتاب)|پرسمان مهدویت]]، ص ۱۹۹‌‌ ۲۱۲؛ [[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[موعودنامه (کتاب)|موعودنامه]]، ص ۶۷۴؛ [[منصور هرنجی|هرنجی، منصور]]، [[انتظار و وظایف منتظران ۲ (کتاب)|انتظار و وظایف منتظران]]، ص ۷۷؛ [[سید جعفر موسوی‌نسب|موسوی‌نسب، سید جعفر]]، [[دویست پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان (کتاب)|دویست پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان]]، ص۴۵، ۴۶؛ [[محمد سبحانی‌نیا|سبحانی‌نیا، محمد]]، [[مهدویت و آرامش روان (کتاب)|مهدویت و آرامش روان]]، ص ۳۴ ـ ۳۵؛ [[محمد تقی مصباح یزدی|مصباح یزدی، محمد تقی]]، [[آفتاب ولایت (کتاب)|آفتاب ولایت]]، ص۵۶؛ [[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[امام مهدی موجود موعود (کتاب)|امام مهدی موجود موعود]]، ص 189-193؛ [[نصرت‌‏الله آیتی|آیتی، نصرت‌‏الله]]، [[آیینه انتظار یاوران مهدی (مقاله)|آیینه انتظار یاوران مهدی]]، ص۱۶۰ ـ ‌‌۱۶۱.</ref>.

== پرسش مستقیم ==
{{پرسش وابسته}}
* [[مسلمانان نسبت به شناخت امام مهدی چه وظیفه‌ای دارند؟ (پرسش)]]
{{پایان پرسش وابسته}}

== پرسش‌های وابسته ==
{{پرسمان ضرورت شناخت امام مهدی}}

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:1254862355.jpg|22px]] [[محمد تقی مصباح یزدی|مصباح یزدی، محمد تقی]]، [[آفتاب ولایت (کتاب)|'''آفتاب ولایت''']]
# [[پرونده:151897.jpg|22px]] [[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[امام مهدی موجود موعود (کتاب)|'''امام مهدی موجود موعود''']]
# [[پرونده:136861.jpg|22px]] [[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[درسنامه مهدویت ج۱ (کتاب)|'''درسنامه مهدویت ج۱''']]
# [[پرونده:3694G001.jpg|22px]] [[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[پرسمان مهدویت (کتاب)|'''پرسمان مهدویت''']]
# [[پرونده:134491.jpg|22px]] [[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|'''فرهنگ‌نامه مهدویت''']]
# [[پرونده:29873800.jpg|22px]] [[مجتبی تونه‌ای|مجتبی تونه‌ای]]، [[موعودنامه (کتاب)|'''موعودنامه''']]
# [[پرونده:10104244.jpg|22px]] [[منصور هرنجی|هرنجی، منصور]]، [[انتظار و وظایف منتظران ۲ (کتاب)|'''انتظار و وظایف منتظران''']]
# [[پرونده:13681057.jpg|22px]] [[سید جعفر موسوی‌نسب|موسوی‌نسب، سید جعفر]]، [[دویست پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان (کتاب)|'''دویست پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان''']]
# [[پرونده:1414.jpg|22px]] پژوهشگران مرکز تحقیقات اسلامی، [[فرهنگ شیعه (کتاب)|'''فرهنگ شیعه''']]
# [[پرونده:137963.jpg|22px]] [[محمد سبحانی‌نیا|سبحانی‌نیا، محمد]]، [[مهدویت و آرامش روان (کتاب)|'''مهدویت و آرامش روان''']]
# [[پرونده:1100210.jpg|22px]] [[نصرت‌‏الله آیتی|آیتی، نصرت‌‏الله]]، [[آیینه انتظار یاوران مهدی (مقاله)|'''آیینه انتظار یاوران مهدی''']]
# [[پرونده:000034.jpg|22px]] [[محمد علی رضایی اصفهانی|رضایی اصفهانی، محمد علی]]، [[مهدویت ۱ (کتاب)|'''مهدویت''']]
# [[پرونده:4670311.jpg|22px]] [[رضا محمدی|محمدی، رضا]]، [[امام‌شناسی ۵ (کتاب)|'''امام‌شناسی ۵''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:امام مهدی]]

اَبدال در معارف و سیره رضوی

2023-05-17T16:11:38Z

Heydari: جایگزینی متن - '{{پایان پرسش وابسته}}↵↵{{پرسمان' به '{{پایان پرسش وابسته}} == پرسش‌های وابسته == {{پرسمان'

{{مهدویت}}
{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = امام مهدی
| عنوان مدخل = [[اَبدال]]
| مداخل مرتبط = [[اَبدال در معارف مهدویت]] - [[اَبدال در معارف و سیره رضوی]]
| پرسش مرتبط = قلمرو علم معصوم (پرسش)
}}
'''[[اَبدال]]''' به معنای [[جانشینان]]، عده‌ای از [[بندگان]] [[خالص]] [[خداوند]] هستند که [[زمین]] از وجود آنها خالی نمی‌شود و در میان [[اولیاء]]، دارای مرتبتی مخصوص بوده و تعدادی از [[یاران حضرت مهدی]] {{ع}} در [[عصر ظهور]] را تشکیل می‌‌دهند. اینان دارای نیت‌های [[پاک]] و و سخاوتمند بوده و [[راهبان]] شب و شیران روز هستند.

== مقدمه ==
ابدال عبارت است از جماعتی خاص از [[بندگان]] [[صالح]] [[خداوند]] در همه اعصار. در [[روایات]] نقل شده از [[امام رضا]] {{ع}} عنوان [[ابدال]] و [[تفسیر]] آن ذکر شده است. این واژه و مفردات آن (بَدَل و بِدل و [[بدیل]]) در [[قرآن کریم]] نیامده است. این معنای خاص از واژه «اَبدال» ابتدا در برخی [[روایات نبوی]] ملاحظه می‌شود. [[پیامبر اکرم]] {{صل}} [[جماعت]] ابدال را در کنار [[علما]]، زهاد و [[مجاهدان]] (جنگاوران) از جماعات [[برتر]] و [[برگزیده]] در [[اسلام]] دانسته<ref>روضة الواعظین، ج۲، ص۴۰۵.</ref> و در [[وصیت]] خود به [[امام علی]] {{ع}} ذکری از آن به میان آورده است<ref>من لا یحضره الفقیه، ج۳، ص۵۵۴؛ الأمالی، صدوق، ص۵۶۹.</ref>. همچنین از ایشان نقل شده که در [[زمان ظهور حضرت مهدی]] {{ع}} گروهی از ابدال از [[شام]] به [[یاری]] [[قائم آل محمد]] {{صل}} می‌شتابند<ref>الاختصاص، ص۲۰۸.</ref>.

در روایات [[معصومان]] {{عم}}، به ویژه امام علی {{ع}} و [[امام صادق]] {{ع}} نیز از ابدال و برخی [[اعمال]] ایشان سخن رفته<ref>روضة الواعظین، ج۱، ص۹؛ ج۲، ص۲۸۷؛ مختصر البصائر، ص۴۷۱.</ref> است. حتی امام صادق {{ع}}، در دعایی بر ابدال [[درود]] فرستاده و ایشان را در شمار بندگان صالح خداوند یاد کرده است<ref>مصباح المتهجد، ج۲، ص۸۰۹؛ فضائل شهر رجب، ص۵۰۸.</ref>. امام رضا {{ع}} نیز ضمن روایتی تعریفی از ابدال ارائه می‌کند<ref>الاحتجاج، ج۲، ص۴۳۷؛ بحار الأنوار، ج۲۷، ص۴۸.</ref>. [[سیدرضی]] در مقدمه [[نهج البلاغة]] امام علی {{ع}} را با [[لقب]] «بدل الابدال» می‌خواند<ref>نهج البلاغة، صبحی صالح، ص۳۶.</ref>. شارحان این کتاب برای این تعبیر سیدرضی وجوه مختلفی را بیان کرده‌اند. از جمله اینکه [[امام]] را از آن رو بدین لقب خوانده که ایشان پیشوای [[صالحان]] است و نیز اینکه چون [[ائمه معصوم]] {{عم}} یا همان ابدال‌اند، امام علی {{ع}} را پیشوای آنان دانسته است<ref>منهاج البراعة، خویی، ج۱، ص۲۸۵؛ شرح نهج البلاغة ابن ابی الحدید، ج۱، ص۴۹-۵۱.</ref>. در کتب رجالی نیز برخی از [[اصحاب خاص]] [[ائمه]] {{عم}} را از شمار ابدال دانسته‌اند و از ایشان به بزرگی یاد کرده‌اند. از جمله افرادی که همه منابع رجالی ایشان را از [[ابدال]] دانسته‌اند، [[حجر بن عدی]] و [[زید بن صوحان]] از [[اصحاب خاص امام علی]] {{ع}} هستند<ref>اختیار معرفة الرجال، ج۱، ص۲۵۳؛ رجال الطوسی، ص۶۰، ۶۴؛ کتاب الرجال، ابن داوود، ص۱۶۳؛ خلاصة الأقوال، ص۱۴۸، ۳۰۹.</ref>. در [[منابع اسلامی]] بحث از ابدال، عمدتاً در متون [[عرفانی]] مطرح شده است که بدون تردید متأثر از فضای [[روایات]] [[معصومان]] {{عم}} بوده است، چنان که "ابوطالب مکی" صراحتاً به روایتی از [[امام علی]] {{ع}} توجه می‌دهد که در آن در باب ابدال و خصوصیات ایشان سخن رفته است<ref>قوت القلوب، ج۱، ص۲۰۰.</ref>. از این رو، شگفت نیست که ابن‌خلدون مطرح شدن بحث ابدال را در [[تاریخ اسلام]] متأثر از منابع [[شیعی]] می‌داند<ref>تاریخ ابن خلدون، ج۱، ص۶۲۱.</ref>. نخستین کسانی که به طور گسترده این بحث را در متون عرفانی مطرح کرده‌اند "حارث محاسبی" (۲۴۳ق)، "سهل تستری" (۲۸۳ق) و "ابوطالب مکی" بوده‌اند<ref>الرعایة لحقوق الله، ص۳۱۳؛ المسائل فی أعمال القلوب و الجوارح، ص۵۰؛ تفسیر التستری، ص۷۷؛ قوت القلوب، ج۱، ص۱۷۵-۱۷۷.</ref><ref>[[مهدی کمپانی زارع|کمپانی زارع، مهدی]]، [[اَبدال - کمپانی زارع (مقاله)|مقاله «اَبدال»]]، [[دانشنامه امام رضا ج۱ (کتاب)|دانشنامه امام رضا]]، ص ۲۹۱.</ref>

== معناشناسی ==
واژه ابدال جمع مکسر بَدَل، [[بدیل]] و بِدل است و علاوه بر این شکل، به صورت «بدلاء» نیز جمع بسته می‌شود<ref>مجمع البحرین، ج۵، ص۳۱۹؛ لسان العرب، ج۱۱، ص۴۹.</ref>. در معنای اصطلاحی این واژه [[اختلاف]] دیدگاه‌هایی وجود دارد. برخی معتقدند ابدال نزد [[اهل عرفان]] ـ که این اصطلاح بیش از همه در آن حوزه مطرح شده ـ مشترکی لفظی است که دو معنای نزدیک به یکدیگر را افاده می‌کند. گاه اصطلاح «ابدال» برای اشاره به مطلق کسانی به کار رفته که [[صفات نکوهیده]] و [[زشت]] خویش را به [[صفات نیکو]] و [[پسندیده]] مبدل کرده‌اند که عدد مشخصی برایشان [[تعیین]] نشده است. گاه نیز به افراد معدود و معینی از [[بندگان]] خاص [[خدا]] اطلاق می‌شود که اعداد مختلفی از جمله هفت، [[چهل]] و... برای شمارشان بیان شده است<ref>موسوعة کشاف اصطلاحات الفنون و العلوم، ج۱، ص۸۷.</ref>. به نظر می‌رسد که این دو معنا از ابدال، بیش از آنکه با هم متضاد و حتی مغایر باشند تا از اجتماعشان در کلمه‌ای واحد اشتراک لفظ لازم بیاید، واجد نسبت عموم و خصوص‌اند و معنای نخست آن اعم از معنای دوم است. البته آنچه موجب شده این تلقی درباره این لفظ به وجود بیاید، در هم آمیختگی بحثی لغوی و تبیین وجه تسمیه «[[ابدال]]» با تحدید و تعریف آن است. در برخی مواضع آنچه تعریف پنداشته شده، صرفاً بیان وجه تسمیه این کلمه بوده که در بیشتر موارد امری ذوقی و شخصی است.

با این مقدمه می‌توان تعدد مطالبی را که در تشریح معنای ابدال آمده، فهمید. آنچه از بررسی منابع به دست می‌آید این است که متصوفه بیش از آنکه در [[مقام]] تعریف و تحدید این لفظ باشند، به بیان وجه تسمیه آن پرداخته‌اند. [[میبدی]] دو وجه تسمیه برای این لفظ بیان کرده است. بر اساس وجه نخست، ابدال را بدین نام نامیده‌اند، چون قومی از ایشان از [[دنیا]] می‌روند و قومی دیگر جایگزین می‌شوند. مطابق وجه دوم، چون ایشان صفات بهیمی را به اوصاف ملکی تبدیل کرده‌اند، بدین نام خوانده شده‌اند<ref>کشف الأسرار، میبدی، ج۱، ص۲۰۴.</ref>. "احمد جام" گفته ابدال را بدین نام خوانده‌اند، زیرا بدل پیامبران‌اند<ref>کنوز الحکمة، ص۱۳۷.</ref>. مؤیدالدین جندی وجه تسمیه ابدال را این دانسته که [[جسم]] این [[جماعت]] به جهت [[مداومت]] در [[مجاهدت]] و [[ریاضت]]، مبدل به [[جان]] شده است<ref>نفحة الروح، ص۱۴۹.</ref>. "سهل تستری" [[معتقد]] است ابدال را بدین جهت چنین نامیده‌اند که دائماً از حالی به حالی و از [[علمی]] به علمی دیگر در زیادت و تغییرند<ref>تفسیر التستری، ص۷۷.</ref>. عبدالقادر [[گیلانی]] نیز وجه این نام را آن دانسته که این جماعت از بسیاری امور متعارف [[حیات]] مبدل شده‌اند و برای نمونه با وجود [[اختیار الهی]] چیزی را [[اختیار]] نمی‌کنند<ref>الفتح الربانی، ص۵۳.</ref>. [[سلطان]] ولد نیز وجه تسمیه دیگری برای این واژه آورده و گفته است این [[طایفه]] را بدین نام خوانده‌اند، زیرا به کیمیای [[مصاحبت]] [[حق متعال]] از [[صفات بشری]] به [[اوصاف الهی]] تبدل یافته‌اند<ref>انتهانامه، ص۹؛ معارف، ص۲۷۴.</ref>.

در همه نقل‌های مذکور کوشیده‌اند که ضمن بیان [[ارتباط]] واژه [[ابدال]] با جماعتی که بدین نام خوانده می‌شوند، تعریفی از آن بیان کنند که البته تعریفی است شرح الاسمی. رو آوردن به چنین تعاریفی به جهت پنهان بودن [[هویت]] و ماهیت این افراد است و در چنین مواردی ارائه تعریف [[حقیقی]] امکان‌پذیر نیست. از این رو، اگر تعریف و تحدیدی در آثار [[صوفیه]] ملاحظه گردد، صرفاً به تشریح برخی امور مخصوص بدیشان منحصر می‌شود. تنها روایتی که از [[امام رضا]] {{ع}} در منابع درباره ابدال موجود است، نیز چنین شیوه‌ای را در تعریف ابدال دنبال می‌کند<ref>[[مهدی کمپانی زارع|کمپانی زارع، مهدی]]، [[اَبدال - کمپانی زارع (مقاله)|مقاله «اَبدال»]]، [[دانشنامه امام رضا ج۱ (کتاب)|دانشنامه امام رضا]]، ص ۲۹۱.</ref>.

== ابدال در روایت [[امام رضا]] {{ع}} ==
ایشان در [[روایت]] مذکور در ابتدا وجود ابدال را [[تصدیق]] می‌کند و سپس می‌فرماید ابدال همان اوصیایی هستند که [[خداوند]] ایشان را بدل ([[جانشینان]]) [[پیامبران]] {{عم}} در [[زمین]] قرار داده است و این همواره در عصر همه پیامبران {{عم}} از ابتدا تا انتها بوده است<ref>الاحتجاج، ج۲، ص۴۳۷؛ بحار الأنوار، ج۲۷، ص۴۸.</ref>.

[[امام]] در این روایت به دقت رابطه میان معنای لغوی این لفظ و وجه استعمال آن را مشخص کرده و نشان داده است که معنای اصلی این واژه مرتبط با [[جانشینی]] پیامبران {{عم}} است و در اصل اصطلاح تبدیل چیزی به چیز دیگر مدنظر نیست، همچنان که در نقل‌های مذکور از [[عارفان]] نامبرده، تأکید بسیار بر این وجه وجود دارد. در واقع [[سخن امام]] هم مبین معنای لغوی ابدال و هم معنای اصطلاحی آن است. نکته دیگری که در روایت مذکور قابل توجه است این است که بنا بر سخن امام رضا {{ع}}، ابدال اوصیای پیامبران‌اند و بی‌شک [[وصی پیامبر]] باید هم از حیث [[کمالات معنوی]] و هم از حیث کارکرد در [[نظام هستی]]، با وی اشتراکاتی داشته باشد و گرنه مفهوم [[وصایت]] در اینجا بی‌وجه می‌گردد. این مطلب این مسأله را پیش می‌آورد که ابدال چه کسانی هستند که چنین مقامی را حائزند و بنا بر برخی گزارش‌ها مقامشان فوق [[بهشت]] دانسته شده است<ref>انتهانامه، ص۹.</ref> و می‌توانند [[جانشین]] [[پیامبران]] گردند. پاسخ‌های متعددی به این [[پرسش]] داده شده است. برخی برای [[ابدال]] مصادیق مشخص و خاصی را برشمرده‌اند و گاه عدد خاصی را برای ایشان مطرح کرده‌اند و برخی نیز بی آنکه چنین کنند، از [[عظمت]] [[روحی]] و [[معنوی]] ابدال سخن گفته‌اند. [[مجلسی]] وجوه مختلفی را جهت [[تعیین]] مصادیق ابدال بیان می‌کند. وی [[معتقد]] است از برخی [[روایات]] استفاده می‌شود که ابدال در عصر [[پیامبر اسلام]]، همان [[امامان معصوم]] {{عم}} هستند. وی پس از این، توضیح می‌دهد که البته با توجه به [[دعای امام]] صادق {{ع}} در [[حق]] ابدال، احتمال اینکه [[ائمه]] {{عم}} همان ابدال نباشند، وجود دارد و شاید ابدال همان [[اصحاب خاص]] [[ائمه معصوم]] {{عم}} باشند. البته خود وی این وجه را نیز مطرح می‌کند که می‌توان دعای امام صادق {{ع}} را حمل بر تأکید بر ابدال بودن خود ائمه {{عم}} کرد. او دیدگاه [[صوفیه]] را درباره ابدال دانستن [[مشایخ]] عرفا [[نادرست]] می‌داند<ref>بحار الأنوار، ج۲۷، ص۴۸.</ref><ref>[[مهدی کمپانی زارع|کمپانی زارع، مهدی]]، [[اَبدال - کمپانی زارع (مقاله)|مقاله «اَبدال»]]، [[دانشنامه امام رضا ج۱ (کتاب)|دانشنامه امام رضا]]، ص ۲۹۱.</ref>

== ابدال بودن [[ائمه]] {{ع}} ==
ابدال دانستن ائمه، ریشه در برخی روایات منقول در منابع [[شیعی]] دارد. یکی از مهم‌ترین آنها [[نقلی]] است که [[نعمانی]] ذکر کرده است. وی [[حدیثی]] را نقل می‌کند که بر اساس آن [[امام صادق]] {{ع}} از [[جابر بن عبدالله انصاری]] می‌خواهد محتوای [[لوح]] موجود نزد [[حضرت زهرا]] {{س}} را برای آن حضرت تشریح کند. در موضعی از این لوح از ائمه معصوم {{عم}} تعبیر به {{متن حدیث|أَبْدَالُ الْأَرْضِ}} شده است<ref>کتاب الغیبة، نعمانی، ص۶۵.</ref>. در میان عرفا نیز اقوال دیگری وجود دارد. روزبهان بقلی بر این [[باور]] است که ابدال همان [[اهل بیت]] {{عم}} و [[صحابه پیامبر اکرم]] {{صل}} هستند<ref>المصباح فی مکاشفة بعث الأرواح، ص۷۳.</ref>. سعدالدین حمویه، چنان که [[نسفی]] گزارش می‌کند، معتقد است ابدال مرتبه‌ای [[پایین‌تر]] از [[مقام]] ایشان است و [[دوازده امام]]، اولیای خاص خداوندند که مقامشان را هیچ فرد دیگری دارا نیست و اساساً جز این [[دوازده نفر]] کسی را نباید «ولی» خواند<ref>الإنسان الکامل، ص۳۱۹-۳۲۱.</ref>. سهروردی [[معتقد]] است [[ابدال]] همان [[مشایخ]] [[راستین]] صوفیه‌اند که سخنانشان همان [[کلام]] [[پیامبران الهی]] است<ref>عوارف المعارف، ج۱، ص۹۵.</ref>. ابونصر سراج به نقل از [[یحیی بن معاذ]] اظهار می‌کند هر کس به [[کرامات]] و [[آیات]] اشاره می‌کند، از ابدال است<ref>اللمع فی التصوف، ص۳۲۷.</ref><ref>[[مهدی کمپانی زارع|کمپانی زارع، مهدی]]، [[اَبدال - کمپانی زارع (مقاله)|مقاله «اَبدال»]]، [[دانشنامه امام رضا ج۱ (کتاب)|دانشنامه امام رضا]]، ص ۲۹۱.</ref>

== تعداد ابدال ==
در منابع، علاوه بر تنوع مصادیق ابدال، با تعدد عدد ایشان نیز مواجه می‌شویم. برخی منابع تعداد ابدال را هفت نفر دانسته‌اند<ref>نفحات الأنس، ص۱۵. </ref>. قائلان این نظر بر این باورند که ابدال هفت کس‌اند، نه زیاد می‌شوند، نه کم و [[خداوند]] اقالیم هفت‌گانه را به واسطه آنان [[حفظ]] می‌کند که برای هر اقلیمی بدلی است که [[ولایت]] او در آن اقلیم است. بدل اقلیم اول بر قدم [[خلیل]]، بدل اقلیم دوم بر قدم کلیم، بدل اقلیم سوم بر قدم [[هارون]]، بدل اقلیم چهارم بر قدم [[ادریس]]، بدل اقلیم پنجم بر قدم [[یوسف]]، بدل اقلیم ششم بر قدم [[عیسی]] و بدل اقلیم هفتم بر قدم [[آدم]] است. ایشان به رموز و اسراری که خداوند در حرکات سیارات و [[نزول]] آنها در منازل مقدر [[ودیعه]] نهاده، [[عارف]] و آگاه‌اند و به نام‌های عبدالحی، عبدالعلیم، عبدالودود، عبدالقادر، عبدالشکور، عبدالسمیع و عبدالبصیر نامیده شده‌اند<ref>الفتوحات المکیة، ج۲، ص۷.</ref>. برخی نیز ایشان را [[چهل]] نفر دانسته‌اند<ref>شرح نهج البلاغة، ابن ابی الحدید، ج۱۰، ص۹۶؛ الرد علی الإخنائی، ص۱۸۷؛ کشف المحجوب، ص۲۶۹؛ تذکرة الخواص، ص۱۴۲.</ref>. برخی نیز تعدادشان را شصت نفر دانسته‌اند. نقل است که شخصی با [[حضرت الیاس]] {{ع}} [[ملاقات]] کرد و از ایشان تعداد ابدال را پرسید. ایشان بدو فرمود: ابدال شصت نفرند که پنجاه نفر ایشان از [[شهر]] عریش [[مصر]] تا کنار [[فرات]] حضور دارند و دو نفرشان از شهر مصیصه‌اند و یک نفرشان از عسقلان است و مابقی از دیگر شهرهایند<ref>بحار الأنوار، ج۱۳، ص۴۰۲.</ref>. برخی منابع تعداد ابدال را هفتاد دانسته‌اند و تشریح کرده‌اند که چهل نفر از ایشان در [[شام]] و سی نفر در دیگر بلاد [[زندگی]] می‌کنند<ref>مجمع البحرین، ج۵، ص۳۱۹؛ منهاج البراعة، خویی، ج۱، ص۲۸۵.</ref>. مستملی [[بخاری]] تعداد [[ابدال]] را چهارصد نفر می‌داند و البته توضیح می‌دهد که [[اوتاد]] و برخی جماعات دیگر نیز جزو این چهارصد نفرند<ref>شرح التعرف لمذهب التصوف، ج۱، ص۹۴.</ref><ref>[[مهدی کمپانی زارع|کمپانی زارع، مهدی]]، [[اَبدال - کمپانی زارع (مقاله)|مقاله «اَبدال»]]، [[دانشنامه امام رضا ج۱ (کتاب)|دانشنامه امام رضا]]، ص ۲۹۱.</ref>

== مراتب ابدال ==
تعدد و تنوع مصادیق و عدد ابدال در منابع مختلف، رسیدن به دیدگاه واحدی را در این باب دشوار می‌سازد، اما واقع این است که با مراجعه به همین سنخ منابع می‌توان مطالبی را یافت که بر اساس آن وجه [[اختلافات]] مذکور دانسته شود. سعیدالدین [[فرغانی]] مراتب ابدال را متفاوت دانسته و گفته که در هر مرتبه تعداد خاصی از ابدال حضور دارند. او سه مرتبه را ذکر کرده که در هر یک تعدادی خاص از ابدال وجود دارند. «در مرتبه اول، ابدال سیصدگانه‌اند که غالب بر هر یکی خُلقی باشد از [[اخلاق]] سیصدگانه، با تخلق هر یک به جمله این اخلاق که در [[حدیث]] آمده است: {{متن حدیث|إن لله تعالى ثلاثمائة خلق، من لقي الله بواحد منها مع التوحيد، دخل الجنة}}. در مرتبه دوم، ابدال چهل‌گانه‌اند که متحقق‌اند به حقایق اطوار چهل‌گانه و حکمت‌های ایشان و [[غلبه]] بر هر یک، یکی از آن حکمت‌ها را باشد، چنان که در حدیث آمده است: {{متن حدیث|مَنْ‏ أَخْلَصَ‏ لِلَّهِ‏ أَرْبَعِينَ‏ صَبَاحاً ظَهَرَتْ يَنَابِيعُ الْحِكْمَةِ مِنْ قَلْبِهِ عَلَى لِسَانِهِ}}. اما مرتبه سوم، ابدال هفت‌گانه‌اند، چهار نفر از ایشان اوتاد و دو نفر [[امام]] [[یمین]] و [[یسار]] عالم و یک نفر قطبی است که [[غوث]] و کامل و ولی جمله اوست، و مدار این افراد خصوصاً و جمله عالم عموماً بر اوست»<ref>مشارق الدراری، ص۵۳۳-۵۴۴.</ref>. به نظر می‌آید [[قرابت]] بسیاری میان آنچه فرغانی درباره [[قطب]] ابدال گفته با عبارت {{عربی|بدل الأبدال}} که [[شریف رضی]] در مقدمه [[نهج البلاغه]] برای [[امام علی]] به کار برده<ref>نهج البلاغة، صبحی صالح، ص۳۶.</ref> وجود دارد. در [[عرف]] [[اهل عرفان]]، قطب، [[رئیس]] ابدال است<ref>شرح شطحیات، ص۳۶۸.</ref> و در [[عرفان]] [[شیعی]] قطب همان امام است، چنان که کفعمی و [[سید حیدر آملی]] تصریح کرده‌اند<ref>بحار الأنوار، ج۵۳، ص۳۰۱؛ المقدمات من کتاب نص النصوص، ص۲۱۷.</ref>. قریب به بیان [[فرغانی]] در سخنان مستملی [[بخاری]] نیز دیده می‌شود و او نیز [[ابدال]] را صاحب مراتب می‌شمارد و [[اوتاد]] و [[قطب]] و... را در دایره آن می‌داند<ref>شرح التعرف لمذهب التصوف، ج۱، ص۹۴.</ref>. تفاوت مراتب [[کمالات معنوی]] ابدال به حدی است که برخی عرفا آورده‌اند که گروهی از ایشان، از [[مقامات]] گروهی دیگر بی‌خبرند، چنان که [[موسی]] {{ع}} از [[خضر]] {{ع}} بی‌خبر بود. حتی اگر برخی ابدال بر احوال بعضی دیگر اطلاع یابند، ایشان را خواهند گشت<ref>شرح شطحیات، ص۴۲۵.</ref>. چنان که در آغاز سخن گذشت، مفهوم ابدال نزد [[اهل عرفان]] گاه معنایی اعم دارد و می‌تواند برخی از اعداد و مصادیق متعلق به همین وجه باشد. به این جهت است که عرفا حتی برای [[انبیا]] و [[مرسلین]] {{عم}} نیز قائل به وجود ابدال‌اند و معتقدند که ابدال مرسلین از ابدال نبییّن افضل‌اند<ref>قوت القلوب، ج۲، ص۱۱۲؛ الفتح الربانی، ص۲۶۹.</ref>. با این توضیحات می‌توان دانست که همه اعداد و مصادیق گفته شده می‌تواند با توجه به مراتب ابدال وجه [[درستی]] داشته باشد و نیازی نیست که برخی اقوال را بر بعضی دیگر ترجیح بدهیم، هر چند برخی [[شهرت]] افزون‌تری دارند<ref>[[مهدی کمپانی زارع|کمپانی زارع، مهدی]]، [[اَبدال - کمپانی زارع (مقاله)|مقاله «اَبدال»]]، [[دانشنامه امام رضا ج۱ (کتاب)|دانشنامه امام رضا]]، ص ۲۹۱.</ref>.

== چگونگی رسیدن به مقام ابدال ==
یکی از مباحث مهم در بحث از ابدال، چگونگی وصول ایشان به این [[مقام]] است. هم در [[روایات]] [[معصومان]] {{عم}} و هم در منابع اهل عرفان مطالبی در باب این دو موضوع وجود دارد. در باب کمالات معنوی ابدال این مسأله اهمیت بسیار دارد که چگونه ایشان به مقام [[وصایت]] انبیا که جایگاه بسیار شامخی است، نائل شده‌اند. چنان که از مطالعه متون مذکور به دست می‌آید، مجموعه‌ای از امور در وصول به مرتبه ابدال دخیل‌اند. در [[وصیت پیامبر]] {{صل}} به [[امام علی]] {{ع}} حتی [[زمان]] مجامعت مرد با [[زن]] و زمان شکل‌گیری نطفه نیز در این امر دخیل دانسته شده است. [[پیامبر]] {{صل}} به [[امام]] می‌فرماید: اگر مجامعت زن و مرد در [[شب جمعه]] پس از [[نماز]] عشا باشد، [[امید]] است که فرزند ایشان از [[ابدال]] باشد<ref>من لا یحضره الفقیه، ج۳، ص۵۵۴؛ الأمالی، صدوق، ص۵۶۹.</ref>. چنان که از این [[روایت]] استفاده می‌شود، چنین توجهی می‌تواند یکی از شروط لازم [[تولد]] شخصی از ابدال باشد و شرط کافی به حساب نمی‌آید. در [[روایات]] ذکر شده که ابدال [[اهل]] [[طهارت]] [[باطنی]] و [[توبه]] و [[خشوع]] و [[رکوع]] و [[سجود]] بسیارند<ref>مختصر البصائر، ص۴۷۹.</ref>. [[فضائل]] و اعمالی نیز بیان شده که فرد را به موضع ابدال نزدیک می‌سازد. از [[پیامبر]] {{صل}} نقل شده است: سه چیز است که در هر کس باشد از ابدال است: [[رضا]] به [[قضای الهی]]، صرف نظر کردن از [[محرمات الهی]] و [[خشم]] گرفتن برای [[خدا]]<ref>الفردوس بمأثور الخطاب، ج۲، ص۸۴.</ref>. همچنین از ایشان منقول است: هر کس روزی ۲۵ بار برای مردان و [[زنان]] [[مؤمن]] [[دعا]] کند، [[خداوند]] [[حقد]] و [[کینه]] را از سینه وی بر می‌دارد و او را از زمره ابدال قرار می‌دهد<ref>الأشعثیات، ص۲۲۳؛ مستدرک الوسائل، ج۵، ص۲۴۶.</ref>. [[اهل عرفان]] نیز برای وصول به [[مقام]] ابدال مطالبی را بیان کرده‌اند. [[سمعانی]] [[معتقد]] است اگر کسی خواهان وصول به مقام ابدال است، باید احوال خود را از حالت متعارف [[تغییر]] دهد و خلاف عادات معهود خود عمل کند<ref>روح الأرواح، ص۱۹۳. </ref>. همچنین گفته‌اند هر کس لقمه [[حلال]] خورد و به [[سنت پیامبر]] {{صل}} عمل کند از ابدال می‌گردد<ref>قوت القلوب، ج۲، ص۴۷۷؛ کیمیای سعادت، ج۱، ص۳۰۶.</ref>. [[صوفیه]] برای لقمه حلال در این باب جایگاه مهمی قائل‌اند. [[ابوحامد غزالی]] نقل می‌کند: یکی از [[صالحان]] طعامی به یکی از ابدال داد و او آن را نخورد. آن [[صالح]] از او علت را بپرسید و او پاسخ داد ما جز حلال نخوردیم، به سبب آن دل‌های ما مستقیم باشد و حال ما دائم بماند و [[ملکوت]] بر ما [[کشف]] شود و [[آخرت]] را [[مشاهده]] کنیم، و اگر سه [[روز]] از آنچه شما می‌خورید ما بخوریم، به چیزی از [[علم]] [[یقین]] باز نگردیم و [[خوف]] و [[مشاهده]] از دل‌های ما برود»<ref>إحیاء علوم الدین، ج۲، جزء۵، ص۲۶.</ref>.

برخی مراقبات و ریاضات نیز در یافتن [[مقام]] [[ابدال]] مهم دانسته شده است. در منابع [[اهل عرفان]] مکرر ذکر شده که ابدال، ابدال نمی‌شوند مگر به چهار عمل: خالی کردن شکم، [[سکوت]]، [[شب زنده‌داری]] و خلوت‌گزینی<ref>کیمیای سعادت، ج۲، ص۳۵، ۶۵؛ شرح أصول الکافی، ملاصدرا، ج۱، ص۴۴۸.</ref>. بر کم خوردن و کم [[خفتن]] و کم گفتن تأکید بسیار کرده‌اند<ref>إحیاء علوم الدین، ج۱، جزء ۱، ص۱۱۸.</ref>. [[صوفیه]] به [[پیروی از پیامبر]] اکرم {{صل}} یکی از مهم‌ترین راه‌های وصول به مقام ابدال را [[خیرخواهی]] [[خلق]] [[خدا]] و به ویژه [[مؤمنان]] دانسته‌اند<ref>کیمیای سعادت، ج۱، ص۴۲۲؛ مجموعه آثار سلمی، ج۲، ص۷۴.</ref>. در این باب منابع روایتی را از [[پیامبر اکرم]] {{صل}} ذکر کرده‌اند که قابل توجه است. بر اساس این منابع، [[پیامبر]] {{صل}} می‌فرماید: ابدال [[امت]] من به [[بهشت]] می‌رسند، نه به [[نماز]] و [[روزه]]، بلکه به [[سخاوت]] و [[پاکی]] و [[نصیحت]] و [[شفقت]] بر خلق<ref>ارشاد در معرفت و وعظ و اخلاق، ص۲۶۱؛ کیمیای سعادت، ج۲، ص۱۶۶- ۱۶۷.</ref>. با توجه به اینکه بر اساس منقولات مذکور، [[ایمان]] و [[عمل صالح]] در وصول به مرتبه ابدال نقش اساسی دارد، با توجه به [[آیه شریفه]] {{متن قرآن|أَنِّي لَا أُضِيعُ عَمَلَ عَامِلٍ مِنْكُمْ مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى}}<ref>«آنگاه پروردگارشان به آنان پاسخ داد که: من پاداش انجام دهنده هیچ کاری را از شما چه مرد و چه زن -که همانند یکدیگرید» سوره آل عمران، آیه ۱۹۵.</ref> می‌توان دانست که امکان رسیدن به این مرتبه منحصر در مردان نیست و ابدال [[زن]] نیز وجود دارند، چنان که متصوفه نیز در آثار خود بدان تصریح نموده‌اند<ref>تنبیه المغترین، ص۹۳؛ کشف المعنی، ص۲۷.</ref>. البته باید توجه داشت که ایمان و عمل صالح به همراه [[سلامت]] نفس، شروط لازم از ناحیه قابل برای رسیدن به مرتبه ابدال است و چنان که از منابع استفاده می‌شود، [[توفیق]] و [[رحمت الهی]] به عنوان فاعل، خاصیت تمام کنندگی و تکمیل دارد<ref>مجموعه آثار سلمی، ج۲، ص۲۳۸.</ref><ref>[[مهدی کمپانی زارع|کمپانی زارع، مهدی]]، [[اَبدال - کمپانی زارع (مقاله)|مقاله «اَبدال»]]، [[دانشنامه امام رضا ج۱ (کتاب)|دانشنامه امام رضا]]، ص ۲۹۱.</ref>

== مکان حضور ابدال ==
یکی دیگر از مباحثی که در بحث از [[ابدال]] هم در [[روایات]] و هم در متون [[عرفانی]] بررسی شده، بحث از مکان حضور ابدال است. از [[امام علی]] {{ع}} نقل شده ابدال از اهالی شام‌اند و در روزی که سخت‌ترین [[روز]] برای [[دشمنان]] ماست، [[خداوند]] آنان را گرد هم می‌آورد<ref>الأمالی، مفید، ص۳۱.</ref>. همچنین از ایشان منقول است که فرمودند: [[اهل شام]] را [[دشنام]] ندهید که ابدال از شمار ایشان‌اند<ref>دلائل النبوة، ج۶، ص۴۴۹.</ref>. در برخی روایات دیگر نیز این سخن از [[پیامبر]] {{صل}} نقل شده است<ref>بحار الأنوار، ج۳۳، ص۲۱۵؛ تذکرة الخواص، ص۱۴۲.</ref>. در میان عرفا نیز چنین دیدگاهی وجود دارد. برخی از دیگر منابع نیز جایگاه ابدال را در [[شام]] در [[جبل]] لکام می‌دانند<ref>روح الأرواح، ص۶۱۳، آثار البلاد، ص۲۰۶؛ بغیة الطلب فی تاریخ حلب، ج۲، ص۷۵۱.</ref>. جبل لکام کوهی است مشرف بر [[انطاکیه]] و مصیصه و طرسوس و ادامه یک رشته [[کوه]] است که از میان [[مکه]] و [[مدینه]] آغاز می‌شود و تا شام ادامه دارد و در هر نقطه‌ای به نامی خوانده می‌شود: در [[اردن]]، جبل جلیل و در [[حلب]] و حماة و [[حمص]]، جبل لبنان و آنجا که به انطاکیه و مصیصه می‌پیوندد، جبل لکام خوانده می‌شود<ref>معجم البلدان، ج۵، ص۱۱، ۲۲.</ref>. اینکه ابن تیمیه جایگاه [[چهل]] نفر از ابدال را در کوه‌های لبنان می‌داند<ref>الرد علی الإخنائی، ص۱۸۷.</ref> نیز با توضیحی که درباره این کوه گفته شد آشکار می‌شود. همچنین است آنچه پیش‌تر از قول [[حضرت الیاس]] {{ع}} گفته شد. البته گفته‌اند که ابدال می‌توانند در مکان‌های مختلف و به شکل‌های گوناگونی در آیند<ref>تفسیر المحیط الأعظم، ج۴، ص۹۹.</ref>. از جمله مکان‌هایی که گفته شده آنان دائم به آنجا می‌روند، مکه جهت [[زیارت]] [[خانه]] خداست. غزالی اظهار می‌کند که هیچ روزی [[خورشید]] غروب نمی‌کند، مگر اینکه یکی از ابدال، [[کعبه]] را [[طواف]] کرده باشد<ref>إحیاء علوم الدین، ج۱، ج۳، ص۴۴.</ref><ref>منابع: الاحتجاج علی أهل اللجاج، احمد بن علی طبرسی (قرن ۶ق)، تحقیق: سیدمحمدباقر خرسان، مشهد، نشر المرتضی، اول، ۱۴۰۳ق؛ إحیاء علوم الدین، محمد بن محمد غزالی (۵۰۵ق)، تصحیح: عبدالرحیم حافظ عراقی، بیروت، دار الکتاب العربی، اول، بی تا، الاختصاص، محمد بن محمد معروف به شیخ مفید (۴۱۳ق)، تحقیق: علی اکبر غفاری، بیروت، دار المفید، دوم، ۱۴۱۴ قی؛ اختیار معرفة الرجال، محمد بن حسن معروف به شیخ طوسی (۴۶۰ق)، تصحیح و تعلیق: میرداماد استرآبادی، تحقیق: سیدمهدی رجایی، قم، مؤسسة آل البیت علیها لإحیاء التراث، اول، ۱۳۶۳ش؛ ارشاد در معرفت و وعظ و اخلاق، عباد الله بن محمد قلانسی نسفی (قرن ۶ق)، تصحیح: عارف نوشاهی، تهران، میراث مکتوب، اول، ۱۳۸۵ش؛ الأشعثیات، محمد بن محمد معروف به ابن اشعث کوفی (قرن ۴ق)، تهران، مکتبة نینوی الحدیثة، اول، بی تا، الأمالی، محمد بن علی معروف به شیخ صدوق (۳۸۱ق)، تحقیق و نشر: مؤسسة البعثة، تهران، اول، ۱۴۱۷ق؛ الأمالی، محمد بن محمد معروف به شیخ مفید (۴۱۳ق)، تحقیق: حسین استاد ولی - علی اکبر غفاری، قم، کنگره جهانی هزاره شیخ مفید، اول، ۱۴۱۳ق؛ انتهانامه، بهاء الدین بن محمد معروف به سلطان ولد (۷۱۲ق)، تصحیح: محمدعلی خزانه دار لو، تهران، نشر روزنه، اول، ۱۳۷۶ش؛ الإنسان الکامل، عزیز بن محمد نسفی (۶۸۶ق)، تصحیح: ماریژان موله، تهران، نشر طهوری، هشتم، ۱۳۸۶ش؛ آثار البلاد و أخبار العباد، زکریا بن محمد قزوینی (۶۸۲ق)، بیروت، دار صادر، اول، ۱۴۰۴ق؛ بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار غلاا محمد باقر بن محمدتقی معروف به علامه مجلسی (۱۱۱۱ق)، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق؛ بغیة الطلب فی تاریخ حلب، عمر بن احمد معروف به ابن عدیم (۶۶۰ق)، تصحیح: سهیل زکار، بیروت، دار الفکر، اول، بی تا؛ تاریخ ابن خلدون، عبدالرحمن بن محمد معروف به ابن خلدون (۸۰۸ق)، تحقیق: خلیل شحاده، بیروت، دارالفکر، دوم، ۱۴۰۸ق؛ تذکرة الخواص، یوسف بن فرغلی معروف به سبط بن جوزی (۶۵۴ق)، قم، منشورات الرضی، اول، ۱۴۱۸ق؛ تفسیر التستری، سهل بن عبدالله تستری (۲۸۳ق)، تصحیح: محمد باسل عیون سود، بیروت، دار الکتب العلمیة، اول، ۱۴۲۳ق، تفسیر المحیط الأعظم و البحر الخضم، سید حیدر بن علی آملی (۷۸۲ق)، تصحیح: محسن موسوی تبریزی، تهران، وزارة الثقافة و الارشاد الإسلامی، سوم، ۱۴۲۲ق؛ تنبیه المغترین، عبدالوهاب بن علی شعرانی (۹۷۳ق)، تصحیح: احمد عبدالرحیم سایح، قاهره، مکتبة الثقافة الدینیة، اول، ۱۴۲۵ق؛ خلاصة الأقوال فی معرفة الرجال، حسن بن یوسف معروف به علامه حلی (۷۲۶ق)، تحقیق: جواد قیومی اصفهانی، قم، مؤسسة نشر الفقاهة، اول، ۱۴۱۷ق، دلائل النبوة و معرفة أحوال صاحب الشریعة، احمد بن حسین بیهقی (۴۵۸ق)، تحقیق: عبدالمعطلی قلعجی، بیروت، دار الکتب العلمیة، اول، ۱۴۰۵ق؛ رجال الطوسی، محمد بن حسن معروف به شیخ طوسی (۴۶۰ق.)، قم، مؤسسة النشر الإسلامی، اول، ۱۴۱۵ق؛ الرد علی الإخنائی، احمد بن عبدالحلیم معروف به ابن تیمیه (۷۷۸ق)، بیروت، المکتبة العصریة، اول، ۱۴۲۳ق؛ الرعایة الحقوق الله، حارث بن اسد محاسبی (۲۴۳ق)، تصحیح: عبدالرحمن عبدالحمید، قاهره، دار الیقین، اول، ۱۴۲۰ق؛ روح الأرواح فی شرح أسماء الملک الفتاح، احمد بن منصور سمعانی (۵۳۴ق)، تصحیح: نجیب مایل هروی، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، دوم، ۱۳۸۴ش؛ روضة الواعظین و بصیرة المتعظین، محمد بن احمد فتال نیشابوری (۵۰۸ق)، تحقیق: سید حسن موسوی خرسان، قم، منشورات الرضی، اول، ۱۳۷۵ش؛ شرح أصول الکافی، محمد بن ابراهیم شیرازی معروف به ملاصدرا (۱۰۵۰ق)، تصحیح: محمد خواجوی، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، اول، ۱۳۸۳ش؛ شرح التعرف لمذهب التصوف، اسماعیل بن محمد مستملی بخاری (۴۳۴ق)، تصحیح: محمد روشن، تهران، اساطیر، اول، ۱۳۶۳ ش؛ شرح شطحیات، روزبهان بن ابی نصر بقلی (۶۰۶ق)، تصحیح: هانری کربن، تهران، نشر طهوری، سوم، ۱۳۷۴ش؛ شرح نهج البلاغه، عبدالحمید بن هبة الله معروف به ابن ابی الحدید (۶۵۶ق)، تحقیق: محمد ابوالفضل ابراهیم، قم، کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی، اول، ۱۴۰۴ق؛ عوارف المعارف، عمر بن محمد سهروردی (۶۲۳ق)، تصحیح: احمد عبدالرحیم السایح - توفیق علی وهبة، قاهره، مکتبة الثقافة الدینیة، اول، ۱۴۲۷ق، الفتح الربانی و الفیض الرحمانی، عبدالقادر بن صالح گیلانی (۵۶۱ق)، قاهره، مکتبة الثقافة الدینیة، اول، ۱۴۲۶ق، الفتوحات المکیة، محمد بن علی معروف به ابن عربی (۶۳۸ق)، بیروت، دار صادر، اول، بی تا؛ الفردوس بمأثور الخطاب، شیرویه بن شهردار دیلمی (۵۰۹ق)، تحقیق: سعید بسیونی زغلول، بیروت، دار الکتب العلمیة، اول، ۱۴۰۶ق؛ فضائل شهر رجب، عبیدالله بن عبدالله معروف به حاکم حسکانی (۴۹۰ق)، تصحیح: محمدباقر محمودی، تهران، وزارة الثقافة و الارشاد الإسلامی، اول، ۱۴۱۱ق؛ قوت القلوب فی معاملة المحبوب، محمد بن علی معروف به ابوطالب مکی (۳۸۶ق)، تصحیح: باسل عیون سود، بیروت، دار الکتب العلمیه، اول، ۱۴۱۷ق، کتاب الرجال، حسن بن علی معروف به ابن داوود حلی (۷۴۰ق)، تهران، دانشگاه تهران، اول، ۱۳۴۲ش؛ کتاب الغیبة، محمد بن ابراهیم معروف به نعمانی (قرن ۴ق)، تحقیق: علی اکبر غفاری، تهران، نشر صدوق، ۱۳۹۷ق، کشف الأسرار و عدة الأبرار، احمد بن ابی سعید میبدی (قرن ۶ق)، به کوشش: علی اصغر حکمت، تهران، امیر کبیر، پنجم، ۱۳۷۱ق، کشف المحجوب، علی بن عثمان هجویری (۴۶۵ق)، تصحیح: ژوکوفسکی، تهران، نشر طهوری، چهارم، ۱۳۷۵ش؛ کشف المعنی عن سر أسماء الله الحسنی، محمد بن علی معروف به ابن عربی (۶۳۸ق)، ترجمه و شرح: علی زمانی قمشه‌ای، قم، مطبوعات دینی، اول، ۱۳۸۳ش؛ کنوز الحکمة، احمد بن ابی الحسن معروف به احمد جام (۵۳۶ق)، تصحیح: علی فاضل، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، اول، ۱۳۸۷ش؛ کیمیای سعادت، محمد بن محمد غزالی (۵۰۵ق)، تصحیح: حسین خدیوجم، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، یازدهم، ۱۳۸۳ش؛ لسان العرب، محمد بن مکرم معروف به ابن منظور (۷۱۱ق)، تحقیق: أحمد فارس، بیروت، دار صادر، سوم، ۱۴۱۴ق؛ اللمع فی التصوف، عبدالله بن علی طوسی معروف به ابونصر سراج (۳۷۸ق)، تصحیح: رینولد نیکلسون، لیدن، مطبعة بریل، ۱۹۱۴ق؛ مجمع البحرین، فخرالدین بن محمدعلی معروف به طریحی (۱۰۸۵ق)، تحقیق: سیداحمد حسینی، تهران، المکتبة المرتضویة، سوم، ۱۳۷۵ش؛ مجموعه آثار سلمی، محمد بن حسین سلمی (۴۱۲ق)، به کوشش: نصرالله پورجوادی، تهران، نشر دانشگاهی، اول، ۱۳۶۹ش؛ مختصر البصائر، حسن بن سلیمان حلی (۸۳۰ق)، تحقیق: مشتاق مظفر، قم، مؤسسة النشر الإسلامی، اول، ۱۴۲۱ق؛ المسائل فی أعمال القلوب و الجوارح، حارث بن اسد محاسبی (۲۴۳ق)، تصحیح: خلیل عمران منصور، بیروت، دار الکتب العلمیة، اول، ۱۴۲۱ق؛ مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، حسین بن محمدتقی معروف به محدث نوری (۱۳۲۰ق)، قم، مؤسسة آل البیت {{ع}} لإحیاء التراث، دوم، ۱۴۰۸ق؛ مشارق الدراری، سعید بن محمد فرغانی (قرن ۸ق)، تعلیق: جلال الدین آشتیانی، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، دوم، ۱۳۷۹ق؛ مصباح المتهجد و سلاح المتعبد، محمد بن حسن معروف به شیخ طوسی (۴۶۰ق)، بیروت، مؤسسة فقه الشیعة، اول، ۱۴۱۱ق، المصباح فی مکاشفة بعث الأرواح، روزبهان بن ابی نصر بقلی (۶۰۶ق)، تحقیق و تصحیح: عاصم ابراهیم کیالی حسینی، بیروت، دار الکتب العلمیة، اول، ۱۴۲۸ق؛ معارف، بهاء الدین بن محمد معروف به سلطان ولد (۷۱۲ق)، تصحیح: نجیب مایل هروی، تهران، مولی، اول، ۱۳۶۷ ش؛ معجم البلدان، یاقوت بن عبدالله رومی حموی (۶۲۶ق)، بیروت، دار صادر، ۱۹۹۵م؛ المقدمات من کتاب نص النصوص، حیدر بن علی آملی (قرن ۸ق)، تصحیح: هانری کربن، تهران، توس، دوم، ۱۳۶۷ ش؛ من لا یحضره الفقیه، محمد بن علی معروف به شیخ صدوق (۳۸۱ق)، تحقیق: علی اکبر غفاری، قم، مؤسسة النشر الإسلامی، دوم، ۱۴۰۴ق؛ منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغة، حبیب الله بن محمد هاشمی خویی (۱۳۲۴ق)، ترجمه: حسن حسن زاده آملی - محمد باقر کمره‌ای، تحقیق: ابراهیم میانجی، تهران، المکتبة الإسلامیة، چهارم، ۱۴۰۰ق؛ موسوعة کشاف اصطلاحات الفنون و العلوم، محمدعلی تھانوی (۱۱۵۸ق)، تحقیق: علی دحروج، بیروت، مکتبة لبنان ناشرون، اول، ۱۹۹۶م؛ نفحات الأنس من حضرات القدس، عبدالرحمن بن نظام الدین معروف به جامی (۸۹۸ق)، تصحیح: محمود عابدی، تهران، نشر اطلاعات، سوم، ۱۳۷۵ش؛ نفحة الروح و تحفة الفتوح، مؤید بن محمود جندی (۷۰۰ق)، تصحیح: نجیب مایل هروی، تهران، مولی، اول، ۱۳۶۲ش؛ نهج البلاغة، محمد بن حسین موسوی معروف به سیدرضی (۴۰۶ق)، تحقیق و تصحیح: صبحی صالح، قم، دار الهجرة، اول، ۱۴۱۴ق.</ref><ref>[[مهدی کمپانی زارع|کمپانی زارع، مهدی]]، [[اَبدال - کمپانی زارع (مقاله)|مقاله «اَبدال»]]، [[دانشنامه امام رضا ج۱ (کتاب)|دانشنامه امام رضا]]، ص ۲۹۱.</ref>

== پرسش مستقیم ==
{{پرسش وابسته}}
* [[ابدال چه کسانی هستند؟ (پرسش)]]
{{پایان پرسش وابسته}}

== پرسش‌های وابسته ==
{{پرسمان دسته‌بندی‌های یاران امام مهدی}}

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده: 1100514.jpg|22px]] [[مهدی کمپانی زارع|کمپانی زارع، مهدی]]، [[اَبدال (مقاله)|مقاله «اَبدال»]]، [[دانشنامه امام رضا ج۱ (کتاب)|'''دانشنامه امام رضا''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:امام مهدی]]

مکان‌های دعا برای امام مهدی

2023-05-17T16:10:47Z

Heydari: جایگزینی متن - '{{پایان پرسش وابسته}}↵↵{{پرسمان' به '{{پایان پرسش وابسته}} == پرسش‌های وابسته == {{پرسمان'

{{مهدویت}}
{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = امام مهدی
| عنوان مدخل = امام مهدی
| مداخل مرتبط = [[امام مهدی در قرآن]] - [[امام مهدی در حدیث]] - [[امام مهدی در کلام اسلامی]]
| پرسش مرتبط = امام مهدی (پرسش)
}}

'''مکان‌های خاصی''' مشخص شده‌اند برای دعاکردن برای [[امام زمان]] {{ع}} به دلیل شرافتی که دارند مانند: [[مسجد الحرام]]؛ [[سرداب مقدس]] در [[سامرا]]؛ [[مسجد کوفه]]، [[مسجد سهله]]، [[مسجد صعصعه]] و [[مسجد جمکران]] و... .

== مقدمه ==
همان‌گونه که [[دعا برای تعجیل فرج]] [[حضرت ولی عصر]] {{ع}} در زمان‌های مخصوصی تأکید شده، همچنین در مکان‌های معینی، تأکید شده است. اگرچه همۀ مکان‌ها متعلق به خداست، ولی [[انتخاب]] مکان مناسب برای [[دعا]] یکی از [[آداب]] [[دعا کردن]] است که در [[اجابت]] تأثیر دارد. البته تعیین مکان یا از جهت [[تأسی]] جستن و [[اقتدا]] کردن به آن حضرت است و یا به خاطر [[روایت]] شدن آن از [[امامان]] بزرگوار و یا از روی اعتبارات [[عقلی]] که نزد [[اهل]] [[فهم]] مقبول است<ref>ر. ک: مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی، موعودنامه (کتاب)|موعودنامه، ص۶۹۴؛ پژوهشگران مؤسسه آینده روشن، [[مهدویت پرسش‌ها و پاسخ‌ها (کتاب)|مهدویت پرسش‌ها و پاسخ‌ها]]، ص۳۰۶.</ref>.

مطابق [[روایات]] در برخی از مکان‌های [[مقدس]] سفارش خاص به [[دعا برای امام زمان]] {{ع}} شده است، از آن جمله:
# [[مسجد الحرام]]: از [[نایب دوم]] آن حضرت نقل شده: حضرت [[ولی عصر]] {{ع}} در کنار [[بیت الله الحرام]] می‌گفت: {{متن حدیث|اللهُمَّ أَنْجِزْ لِی مَا وَعَدْتَنِی}}<ref>شیخ صدوق، محمد، کمال الدین و تمام النعمة، ج۲، ص۱۷۶.</ref>.
# [[سرداب مقدس]]: دعاهایی برای [[ظهور]] در سرداب مقدس ذکر شده است.
# [[مقامات]] منسوب به حضرت از قبیل [[مسجد کوفه]]، [[مسجد سهله]]، [[مسجد صعصعه]] و [[مسجد جمکران]].
# [[حرم امام حسین]] {{ع}}: در بخشی از [[دعاها]] و [[زیارات]] این [[حرم]] [[شریف]]، [[دعا برای ظهور]] نیز منعکس شده است، مانند زیارتی که از [[امام صادق]] {{ع}} نقل شده و در آن آمده است: {{متن حدیث|اللهم رب الحسین اشف صدر الحسین...}}<ref>ابن قولویه، جعفر، کامل الزیارات، ص۴۱۴.</ref>.
# حرم [[امام رضا]] {{ع}}: در [[زیارت]] [[نامه]] امام رضا {{ع}} آمده است: {{متن حدیث|اللهّمَ صَلّ عَلی حُجّتکَ عَلی.... تُعَجِّلُ بِهَا فَرَجَهُ وَ تَنْصُرُهُ بِهَا}}<ref>ابن قولویه، جعفر، کامل الزیارات، ص۵۱۷.</ref>.
# [[حرم عسکریین]] {{ع}} در [[سامرا]]: در زیارت این مکان مقدس آمده: {{متن حدیث|اللَّهُمَّ عَجِّلْ فَرَجَ وَلِیِّکَ}}<ref>ابن قولویه، جعفر، کامل الزیارات، ص۵۲۱.</ref>.
# حرم هر یک از امامان به طور عموم<ref>ابن قولویه، جعفر، کامل الزیارات، ص۱۵.</ref>: به جهت اینکه این [[بیوت]] در نزد [[خداوند]] جایگاه و الایی دارند.
# [[عرفات]] در محل وقوف<ref>مجلسی، محمدباقر، زاد المعاد.</ref>: مکان مقدسی که خداوند به [[زائران]] و دعاهای آنان توجه ویژه دارد<ref>ر. ک: [[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[موعودنامه (کتاب)|موعودنامه]]، ص۶۹۴؛ پژوهشگران مؤسسه آینده روشن، [[مهدویت پرسش‌ها و پاسخ‌ها (کتاب)|مهدویت پرسش‌ها و پاسخ‌ها]]، ص۳۰۶؛ [[سید جعفر موسوی‌نسب|موسوی‌نسب، سید جعفر]]، [[دویست پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان (کتاب)|دویست پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان]]، ص۳۰۵.</ref>.

== پرسش مستقیم ==
{{پرسش وابسته}}
* [[در چه مکان‌هایی سفارش دعا برای امام مهدی شده است؟ (پرسش)]]
{{پایان پرسش وابسته}}

== پرسش‌های وابسته ==
{{پرسمان دعا برای امام مهدی}}

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:29873800.jpg|22px]] [[مجتبی تونه‌ای|مجتبی تونه‌ای]]، [[موعودنامه (کتاب)|'''موعودنامه''']]
# [[پرونده:13681057.jpg|22px]] [[سید جعفر موسوی‌نسب|موسوی‌نسب، سید جعفر]]، [[دویست پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان (کتاب)|'''دویست پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان''']]
# [[پرونده:151828.jpg|22px]] پژوهشگران مؤسسه آینده روشن، [[مهدویت پرسش‌ها و پاسخ‌ها (کتاب)|'''مهدویت پرسش‌ها و پاسخ‌ها''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:امام مهدی]]

احترام و تعظیم اماکن منسوب به امام مهدی

2023-05-17T16:10:21Z

Heydari: جایگزینی متن - '{{پایان پرسش وابسته}}↵↵{{پرسمان' به '{{پایان پرسش وابسته}} == پرسش‌های وابسته == {{پرسمان'

{{مهدویت}}
{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = امام مهدی
| عنوان مدخل = امام مهدی
| مداخل مرتبط = [[امام مهدی در قرآن]] - [[امام مهدی در حدیث]] - [[امام مهدی در کلام اسلامی]]
| پرسش مرتبط = امام مهدی (پرسش)
}}

یکی از [[وظایف منتظران]] '''[[احترام]] و [[تعظیم]] اماکن منسوب به [[امام زمان]] {{ع}}''' است مانند: [[مسجد سهله]]، [[مسجد اعظم کوفه]]، [[سرداب]]، [[مسجد جمکران]] و...

== مقدمه ==
در [[روایات]]، بزرگداشت و [[تکریم]] اماکنی که به قدوم آن حضرت زینت یافته‌اند، از [[تکالیف]] عصر [[غیبت]] یاد شده است. مانند: [[مسجد سهله]]، [[مسجد اعظم کوفه]]، [[سرداب]]، [[مسجد جمکران]] و نیز مواضعی که بعضی از صلحا، حضرت را در آن مکان‌ها دیده‌اند، یا در [[روایات]] آمده که آن جناب در آنجا توقف دارند مانند: [[مسجد الحرام]]<ref>مکیال المکارم، ج ۲، ص ۴۵۴ (ترجمه سید مهدی حائری قزوینی).</ref><ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[موعودنامه (کتاب)|موعودنامه]]، ص ۲۲۷.</ref>

== پرسش مستقیم ==
{{پرسش وابسته}}
* [[آیا تکریم اماکن منسوب به امام مهدی از تکالیف عصر غیبت است؟ (پرسش)]]
{{پایان پرسش وابسته}}

== پرسش‌های وابسته ==
{{پرسمان وظایف و تکالیف مسلمانان در عصر غیبت}}

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:29873800.jpg|22px]] [[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[موعودنامه (کتاب)|'''موعودنامه''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:امام مهدی]]
[[رده:تکریم اماکن منسوب به امام مهدی]]
[[رده:مدخل موعودنامه]]

ویژگی‌های عصر غیبت صغری

2023-05-17T16:08:52Z

Heydari: جایگزینی متن - '{{پایان پرسش وابسته}}↵↵{{پرسمان' به '{{پایان پرسش وابسته}} == پرسش‌های وابسته == {{پرسمان'

{{مهدویت}}
{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = امام مهدی
| عنوان مدخل = ویژگی‌های عصر غیبت صغری
| مداخل مرتبط = [[ویژگی‌های عصر غیبت صغری در حدیث]]
| پرسش مرتبط = امام مهدی (پرسش)
}}
== مقدمه ==
[[غیبت صغرا]]، با ویژگی‌های خاص خود، دورانی لازم و ضروری بود که به [[حکمت خداوند]]، در [[تاریخ شیعه]] رقم خورد، تا [[جامعه]] [[شیعی]] را به [[کامل‌ترین]] صورت ممکن مهیای فصلی تازه از زندگی خود کند. برخی از این ویژگی‌های [[غیبت صغرا]] بدین قرار است:

# '''محدود بودن به زمان معین‌''': [[زمان غیبت صغرا]] محدود بود و از نگاه زمانی ۶۹ سال و چند ماه طول کشید و به [[دلیل]] کوتاه بودن مدت آن "[[غیبت صغرا]]" نامیده شد؛ به خلاف [[غیبت کبرا]] که غیر از [[خدا]] کسی از مدت آن [[آگاهی]] ندارد.
# '''[[پنهان]] نبودن [[حضرت مهدی]] {{ع}} از همگان‌''': در [[دوران غیبت صغرا]]، [[امام]] از نگاه‌ها [[پنهان]] بود؛ لکن این [[غیبت]]، همگانی نبود؛ بلکه کسانی مانند [[نواب خاص]] و برخی از وکلای آن حضرت، می‌توانستند با ایشان در تماس باشند و پرسش‌ها و نامه‌های [[مردم]] را خدمت [[امام]] ببرند و پاسخ او را به [[مردم]] برسانند. اما در [[غیبت کبرا]]، [[امام]] به طور کلی از نگاه‌ها [[پنهان]] است و راه نامه‌نگاری بسته است؛ یعنی بنای [[غیبت کبرا]] و اقتضای آن، این است که حضرت دیده نشود. البته این بدان معنا نیست که امکان ندارد دیده شود؛ بلکه ممکن است برخی افراد، حضرت را ببینند.
# '''ارتباط [[حضرت مهدی]] {{ع}} با [[مردم]] به وسیله افراد مشخص‌''': در [[غیبت صغرا]]، حضرت چهار [[نماینده]] داشت که آنها را به صورت معین و مشخص تعیین کرده و [[برگزیده]] بود. آنان موظف بودند بین [[امام]] و [[مردم]] ارتباط برقرار کنند. اقامتگاه و مکان حضرت را نیز می‌دانستند؛ ولی در [[غیبت کبرا]] چنین نیست<ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[درسنامه مهدویت ج۱ (کتاب)|درسنامه مهدویت]]، ص ۷۳.</ref>.
# در این عصر [[امام مهدی]] {{ع}} متصدی [[امامت]] و [[خلافت]] شد<ref>[[علی اصغر رضوانی|رضوانی، علی اصغر]]، [[موعودشناسی و پاسخ به شبهات (کتاب)|موعودشناسی و پاسخ به شبهات]]، ص ۳۲۸.</ref>.

== پرسش مستقیم ==
{{پرسش وابسته}}
* [[ویژگی‌های دوران غیبت صغری چیست؟ (پرسش)]]
{{پایان پرسش وابسته}}

== پرسش‌های وابسته ==
{{پرسمان عصر غیبت صغری}}

== جستارهای وابسته ==
{{مدخل وابسته}}
* [[آغاز غیبت صغری]]
* [[ویژگی‌های عصر غیبت صغری]]
* [[فلسفه غیبت صغری]]
* [[وظایف امام مهدی در عصر غیبت صغری]]
* [[آخرین خلیفه عصر غیبت صغری]]
* [[اقدام‌های خلفای عباسی در عصر غیبت صغری]]
* [[پیگیری اخبار امام مهدی توسط حکومت عباسی]]
* [[تدابیر امام مهدی برای اثبات امامت]]
* [[تعداد خلفای عصر غیبت صغری]]
* [[پایان غیبت صغری]]
{{پایان مدخل‌ وابسته}}

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:136861.jpg|22px]] [[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[درسنامه مهدویت ج۱ (کتاب)|'''درسنامه مهدویت ج۱''']].
# [[پرونده:136857.jpg|22px]] [[علی اصغر رضوانی|رضوانی، علی اصغر]]، [[موعودشناسی و پاسخ به شبهات (کتاب)|'''موعودشناسی و پاسخ به شبهات''']].
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:امام مهدی]]

امام مهدی از دیدگاه اهل سنت

2023-05-17T16:01:43Z

Heydari: جایگزینی متن - '{{پایان پرسش وابسته}}↵↵{{پرسمان' به '{{پایان پرسش وابسته}} == پرسش‌های وابسته == {{پرسمان'

{{ جعبه اطلاعات امام معصوم
| عنوان = امام مهدی(عج)
| نام = محمد بن حسن
| تصویر = مسجد جمکران.jpg
| اندازه تصویر = 300px
| عنوان تصویر =
| نقش = امام دوازدهم [[شیعه|شیعیان]]
| کنیه =
| زادروز = [[۱۵ شعبان]]، سال ۲۵۵ ق یا ۲۵۶ ق
| زادگاه = [[سامرا]]
| مدت امامت = ۸ ربیع الاول ۲۶۰ ق- هنوز ادامه دارد
| شهادت =
| مدفن =
| محل زندگی =
| القاب = [[مهدی]] • [[بقیة الله]] • قائم • صاحب الزمان • خلف صالح • حجت • منتظَر
| پدر = [[امام عسکری علیه السلام]]
| مادر = [[نرجس خاتون]]
| همسران =
| فرزندان =
| طول عمر = در قید حیات هستند
}}
{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = امام مهدی
| عنوان مدخل = [[امام مهدی]]
| مداخل مرتبط = [[امام مهدی در قرآن]] - [[امام مهدی در حدیث]] - [[امام مهدی در نهج البلاغه]] - [[امام مهدی در کلام اسلامی]] - [[امام مهدی در تاریخ اسلامی]] - [[امام مهدی از دیدگاه اهل سنت]] - [[امام مهدی در معارف و سیره رضوی]] - [[امام مهدی در معارف و سیره حسینی]] - [[امام مهدی در معارف و سیره نبوی]]
| پرسش مرتبط = امام مهدی (پرسش)
}}

'''[[اعتقاد به مهدی]] {{ع}}''' موضوعی است که علاوه بر [[شیعه]]، [[اهل سنت]] نیز بدان [[اعتقاد]] داشته و در [[روایات]] و کتب خود به آن پرداخته‌اند، لکن اهل سنت برخلاف شیعه قائل‌اند که آن حضرت هنوز متولد نشده است.

== مقدمه ==
برخی تصور می‌کنند که [[اعتقاد به مهدی]] [[منتظر]] {{ع}} ویژه [[شیعیان]] است در حالی که اصل این [[عقیده]] از نظر [[اهل سنت]]، با [[شیعه]] همسان بوده و بین این دو [[فرقه]] از حیث بشارت‌های [[پیامبر]] {{صل}} راجع به [[ظهور]] آن حضرت و [[مأموریت]] جهانی وی و درباره شخصیت برجسته و [[نفوس]] آن بزرگوار و حتی [[نشانه‌های ظهور]] و ویژگی‌های [[انقلاب]] او، تفاوتی وجود ندارد. تنها تفاوتی که وجود دارد این است که اغلب [[دانشمندان]] [[اهل سنت]] می‌گویند: حضرت هنوز متولد نشده و غایب نیست، بلکه به زودی متولد خواهد شد و به آن‌چه [[پیامبر]] {{صل}} [[بشارت]] داده جامه عمل می‌پوشاند و عدّه کمی از آنان در مورد ولادت و [[غیبت]] او، با [[شیعه]] هم‌عقیده‌اند<ref>عصر ظهور، علی کورانی، ص ۳۹۱.</ref>. آنچه از مجموع منابع تاریخی و حدیثی [[اهل سنت]] استفاده می‌شود این است که مسأله [[ظهور]] [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}} [[مورد اتفاق]] و [[اجماع]] [[مسلمین]] است. مؤلف کتاب "الإمام المهدی" استاد [[علی محمد علی دخیل]]، اسامی ٢٠٥ نفر از بزرگان [[اهل سنت]] را در کتاب خود آورده، به این ترتیب که تعداد سی نفر از آنها مستقلا درباره [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}} کتاب نوشته‌اند و سی و یک نفر دیگر فصلی را در کتاب‌های خود به [[روایات]] [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}} اختصاص داده‌اند و ١٤٤ نفرشان به تناسب‌های مختلف، [[روایات]] [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}} را در کتاب‌های خود آورده‌اند<ref>آخرین امید، داوود الهامی، ص ۲۲۳.</ref>. حتی این [[اعتقاد]] در معروف‌ترین و معتبرترین کتب روایی [[اهل سنت]]، یعنی "[[صحاح]] ستّه"<ref>صحاح سته عبارتند از: صحیح بخاری، صحیح مسلم، سنن ابن داوود، سنن ترمذی، سنن نسایی و سنن ابن ماجه.</ref> آمده است.

این [[محدثان]] نامی [[اهل سنت]]، [[روایات]] مربوط‍‌ به [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}} را از: [[عمر بن خطاب]]، [[عبدالله بن مسعود]]، [[عبدالله بن عباس]]، ثوبان، [[جابر بن عبدالله انصاری]]، [[جابر بن سمره]]، [[عبدالله بن عمر]]، [[عبدالله بن عمرو بن عاص]]، [[انس بن مالک]]، [[ابو سعید خدری]]، [[ام سلمه]] و غیر این‌ها [[نقل]] کرده‌اند<ref>ظهور حضرت مهدی {{ع}} از دیدگاه اسلام، مذاهب و ملل جهان، هاشمی شهیدی، ص ۷۱.</ref><ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[موعودنامه (کتاب)|موعودنامه]]، ص۱۴۴.</ref>

== [[مهدویت]] در نگاه [[روایات]] و باورهای [[اهل سنت]] ==
[[اندیشه]] [[ظهور]] [[امام مهدی|مهدی موعود]] {{ع}} ـ بر خلاف پندار برخی ـ نه فقط ویژه [[شیعه]] نیست؛ بلکه بخش مهمّی از باورهای اسلامی به شمار می‌‏آید که بر پایه بشارت‌‏های [[پیامبر خاتم|پیامبر گرامی اسلام]] {{صل}}، میان همه گروه‏‌ها و [[مذاهب اسلامی]] شکل گرفته است. در حوزه [[اعتقادات]] اسلامی، کمتر موضوعی را می‌‏توان یافت که تا این اندازه به آن اهمیت داده شده باشد، از این‌‏رو در اصل [[اعتقاد]] به [[ظهور]] [[امام مهدی|مهدی موعود]] {{ع}}، نوعی [[اتفاق نظر]] و [[وحدت]] [[فکر]]، شکل گرفته است.

در مراجعه به منابع [[اهل سنت]] به روشنی به دست می‌‏آید در بسیاری از آن‏ها ـ با وجود برخی تحریفاتی که به‌ویژه در دهه‌‏های اخیر در [[روایات]] مربوط به [[اهل بیت]] [[پیامبر]] {{صل}} در این منابع صورت گرفته است ـ [[احادیث]] مربوط به [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}}، در کانون توجه قرار گرفته است؛ به گونه‌‏ای که در بیشتر این کتاب‏‌ها، از اوصاف و زندگی [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}}، [[نشانه‌‏های ظهور]]، محل [[ظهور]] و [[بیعت]]، شمار [[یاران]] و دیگر موضوعات [[سخن]] به میان آمده است. این بدان گونه است که برخی از کسانی که به نوعی در بحث‏‌های [[مهدویت]] [[تردید]] کرده‌‏اند، درباره اساس آن، چنین گفته‏اند: مشهور میان [[مسلمانان]] در طول [[تاریخ]]، این است که در [[آخر الزمان]]، مردی از [[اهل بیت]] {{عم}} [[ظهور]] کرده، [[عدالت]] را آشکار می‌‏کند. [[مسلمانان]] از او [[پیروی]] می‌‏کنند و او بر کشورهای اسلامی چیره می‏‌شود. نام او [[امام مهدی|مهدی]] است<ref>ر. ک: عبد الرحمن ابن خلدون، مقدمة العبر، ص ۲۴۵.</ref>. البته عده کم‌‏شماری، از پذیرفتن اصل "[[مهدویت]]" سر باز زده، با دلایلی سست و واهی، به [[انکار]] آن پرداخته و آن را فکری [[شیعی]] معرفی کرده‌‏اند.

== کتاب‌های اهل سنت درباره امام زمان {{ع}} ==
اگرچه [[عقیده]] به وجود [[مهدی موعود]] در بین شیعۀ [[امامیه]]، موج بیشتری دارد و شاید [[روایات]] وارده در این موضوع بالغ بر هزار [[حدیث]] باشد؛ امّا بعضی از پژوهندگان مسائل [[اسلامی]]، تعداد روایاتی را که از طرق [[اهل تسنن]] در این زمینه وارد شده، دویست [[حدیث]] تخمین زده‏‌اند، هرچند خفقان عمومی در دوران [[بنی امیه]] و [[بنی عباس]] و دست‌های [[مقتدر]] و مرموز [[سیاست]] وقت و تعصّبات شدید مذهبی اجازه نمی‏‌‏داد [[اخبار]] مربوط به [[ولایت]] و [[امامت]] مورد [[مذاکره]] و ثبت و ضبط قرار گیرد ولی باز هم کتاب‌‌های اصلی [[اهل سنت]] از [[احادیث]] مربوط به [[امام مهدی]] {{ع}} خالی نیست<ref>ر. ک: [[ابراهیم امینی|امینی، ابراهیم]]، [[دادگستر جهان (کتاب)|دادگستر جهان]]، ص۲۶؛ [[علی رضا رجالی تهرانی|رجالی تهرانی، علی رضا]]، [[یکصد پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان (کتاب)|یکصد پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان]]، ص۳۰.</ref> و [[عالمان اهل سنت]] به این مقدار که در کتاب‌های گوناگون خود، حدیث‌های مربوط به [[امام مهدی]] {{ع}} را بیاورند و سندهای آن حدیث‌ها را ضبط کنند و مسائل و سخنانی در این‌‌باره بنگارند بسنده نکرده‌‌اند، بلکه همانند [[عالمان شیعه]] چند عدد کتاب‌هایی ویژۀ [[حضرت مهدی]] {{ع}} و احوال او تألیف کرده‌اند<ref>ر. ک: [[محترم شکریان|شکریان، محترم]]، [[مهدویت از دیدگاه استاد شهید مرتضی مطهری (مقاله)|مهدویت از دیدگاه استاد شهید مرتضی مطهری]].</ref>.

از باب نمونه می‌‌توان به جملات زیر اشاره کرد:

# [[ابن حجر هیثمی]] [[شافعی]] می‌‌گوید: «[[عمر]] او پس از درگذشت پدرش، پنج سال بود، [[خدا]] در همین سنین به او [[حکمت ربانی]] را عطا کرد او را [[قائم]] [[منتظر]] گویند. خبرهای متوا‌تره رسیده است که [[مهدی]] از این [[امت]] است و [[عیسی]] {{ع}} از [[آسمان]] فرود خواهد آمد و پشت سر [[مهدی]] [[نماز]] خواهد خواند»<ref>الهیثمی الشافعی، ابن حجر، المهدی الموعود، ج ۱، ص ۲۰۰.</ref>.
# عماد الدین [[ابن کثیر دمشقی]] نیز می‌‌گوید: «مقصود از [[پرچم‌های سیاه]] که در روایت‌های [[مهدی]] ذکر شده پرچم‌های سیاهی نیست که [[ابو مسلم]] [[خراسانی]] برافراشت و [[دولت]] [[بنی امیه]] را ساقط کرد بلکه مقصود، پرچم‌های سیاهی است که [[یاران مهدی]] خواهند افراشت»<ref>الهیثمی الشافعی، ابن حجر، المهدی الموعود، ج ۲، ص ۷۲.</ref>.
# و یا [[ابن ابی الحدید]] مدائنی می‌‌گوید: «میان همه فرقه‌های [[مسلمین]] اتفاق قطعی است که [[عمر]] [[دنیا]] و [[احکام]] [[تکالیف]] پایان نمی‌پذیرد مگر [[پس از ظهور]] [[مهدی]] {{ع}}»<ref>ابن ابی الحدید المعتزلی، شرح نهج البلاغة، ج ۲، ص ۵۳۵.</ref>.

=== کتاب‏‌های عمومی ‏===
در این منابع [[روایات]] مربوط به [[مهدویت]] و [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}} در کنار دیگر [[روایات]] ذکر شده است. برخی از این کتاب‏ها عبارت‌اند از:
# '''المصنف'''، اثر [[ابو بکر عبد الرزاق بن همام صنعانی]]، وی در این کتاب فصلی را با عنوان "باب المهدی" سامان داده و در آن بیش از ده [[حدیث]] [[نقل]] کرده است. وی پس از این باب، با عنوان باب "[[اشراط الساعه]]" به برخی موضوعات دیگر اشاره کرده است. این اثر، از نخستین کتاب‌‏های [[اهل سنت]] است که [[احادیث]] مربوط به [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}} را به شکلی منظم، گرد آورده است.
# '''کتاب الفتن'''، اثر [[حافظ ابو عبد اللّه نعیم بن حماد المروزی]]؛ وی در این کتاب، [[احادیث]] فراوانی درباره [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}}، ویژگی‌‏ها و حوادث عصر او [[روایت]] کرده است.
# '''المصنف فی الاحادیث و الآثار'''، اثر [[حافظ عبد اللّه بن محمد بن ابی شیبه کوفی]]؛ وی در فصل ۳۷ این کتاب، بخشی را با عنوان "الفتن" قرار داده است. در این بخش، احادیثی را در رابطه با [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}} و مباحث مربوط به او ذکر کرده است. از موضوعاتی که در این [[روایات]] مورد اشاره قرار گرفته است، می‌‏توان به ویژگی‏‌های نسبی و [[اخلاقی]] [[امام مهدی]] {{ع}}، مدت [[حکومت]] و [[عمر]] آن حضرت، شرایط [[پیش از ظهور]]، نشانه‌‏های [[ظهور]] و ویژگی‏‌های [[دوران ظهور]] ایشان اشاره کرد.
# '''مسند'''، اثر [[احمد بن حنبل ابو عبد اللّه شیبانی]]؛ وی که از [[پیشوایان]] چهارگانه [[اهل سنت]] است، در کتاب خود [[احادیث]] پرشماری درباره [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}} یاد کرده است<ref> این کتاب که از گسترده‏ترین جوامع حدیثی کهن اهل سنّت است، در چاپ جدید، در پنجاه مجلد به چاپ رسیده است</ref>. میان کتاب‌‏های نخستین حدیثی، مسند [[احمد]] بیشترین [[حدیث]] را در این موضوع ذکر کرده است.
# '''[[سنن ابن ماجه]]'''، اثر [[محمّد بن یزید ابو عبد اللّه قزوینی]]؛ وی که از حدیث‌‏شناسان و [[محدثان]] معروف و زبردست [[اهل سنت]] بوده و سنن وی در زمره [[صحاح]] شش‌گانه قرار گرفته است، در کتاب الفتن این مجموعه، بخشی را به بیان [[احادیث]] [[مهدی]] با عنوان "باب خروج المهدی" اختصاص داده است. [[نسب]] [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}}، شرایط [[پیش از ظهور]]، زمینه‌‏سازان [[ظهور]]، [[یاران]] وی، مدت [[حکومت]] او و سرانجام ویژگی‌‏های اقتصادی‏ و اجتماعی [[حکومت]] [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}}، از جمله موضوعات این [[روایات]] است. نکته قابل ‏توجه این‏که در شش [[حدیث]] از مجموع هفت [[حدیث]]، به نام [[امام مهدی]] {{ع}} تصریح شده است.
# '''سنن ابو [[داوود]]'''، اثر [[سلیمان بن اشعث ابو داوود سجستانی]]؛ وی در این مجموعه بخشی را با عنوان "کتاب المهدی"<ref> سلیمان ابن الاشعث، سنن ابی داوود، ص ۷۱۲</ref> به صورت مستقل ذکر کرده است. برخی موضوعاتی که در [[روایات]] این مجموعه، مورد اشاره قرار گرفته است، عبارت‌اند از: [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}} از [[اهل بیت]] [[پیامبر خاتم|رسول خدا]] {{صل}} است، ویژگی‌‏های نسبی وی، ویژگی‏‌های جسمی او، شرایط [[پیش از ظهور]]، حتمی بودن [[ظهور]]، اوضاع اجتماعی ـ اقتصادی [[عصر ظهور]] و سرانجام [[جهان]] پس از [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}}. [[احادیث]] سنن ابو [[داوود]] یکی از منابع قابل ‏ملاحظه، درباره "[[مهدویت]]" نزد [[اهل سنت]] است.
# '''الجامع الصحیح'''، از [[صحاح]] ششگانه [[اهل سنت]]، اثر [[محمّد بن عیسی ابو عیسی ترمذی سلمی]]؛ وی در فصل "ما جاء فی المهدی"، سه [[حدیث]] به [[نقل]] از [[پیامبر خاتم|رسول خدا]] {{صل}} آورده است. در دو [[حدیث]] اول، به نام [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}} تصریحی نشده و صرفا مسأله [[منجی]] و حتمی بودن [[حاکمیت]] شخصی از [[اهل بیت]] {{عم}} و هم‏نام [[پیامبر خاتم|رسول خدا]] {{صل}} بیان شده است. [[ترمذی]] درباره [[حدیث]] اول گفته است: "هذا [[حدیث]] [[حسن]] صحیح" و درباره [[حدیث]] سوم گفته است: "هذا [[حدیث]] [[حسن]]". هرچند در این مجموعه حدیثی، شمار حدیث‌‏های مربوط به [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}}، بسیار اندک است، با توجه به اسناد خوب آن‏ها، این [[احادیث]] مهم و قابل‏ توجه دارای اطلاعات جامعی درباره [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}} هستند.
# '''المستدرک [[علی]] الصحیحین؛''' اثر [[محمد بن عبد اللّه، ابو عبد اللّه حاکم نیشابوری]]؛ وی [[احادیث]] مربوط به [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}} را در فصلی ویژه، در کتاب الفتن و الملاحم و در برخی قسمت‌‏های دیگر به صورت پراکنده ذکر کرده است. وی در این [[احادیث]]، به برخی موضوعات مربوط به [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}} ـ اعم از [[نسب]]، ویژگی‏‌های‏ جسمانی، شرایط [[پیش از ظهور]]، اصل [[ظهور]] و مسائل مختلف دیگر ـ پرداخته است.
# '''کنز العمال فی سنن الاقوال و الافعال'''، اثر [[علاء الدین علی المتقی بن حسام الدین هندی]]؛ این جامع حدیثی، از معروف‏‌ترین مجموعه‏‌های حدیثی موجود [[اهل سنت]] است. نگارنده این اثر ـ که تألیفی مستقل درباره [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}} به نام البرهان فی علامات [[مهدی]] الآخر الزمان دارد ـ در مجموعه حدیثی کنز العمال افزون بر [[روایات]] پراکنده<ref> وی در بخشی با عنوان«جامع الاشراط الکبری» ده‏ها روایت دیگر را در موضوعات مهدویّت ذکر کرده است</ref>، فصلی را با عنوان "خروج المهدی" گشوده و در آن ده‏‌ها [[حدیث]] را از منابع مختلف [[نقل]] کرده است. در این مجموعه، زوایای گوناگون [[مهدویت]]، از جمله شرایط [[پیش از ظهور]]، [[یاوران]] [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}} در دوران [[حکومت]]، [[رخدادهای عصر ظهور]]، شرایط اقتصادی در آن زمان و ویژگی‌‏های جسمی آن حضرت، بیان شده است<ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|فرهنگ‌نامه مهدویت]]، ص۹۴ ـ ۱۰۰.</ref>.

=== کتاب‏‌های ویژه [[حدیثی]] [[مهدویت]]‏ ===
[[دانشمندان]] [[اهل سنت]] ـ همانند [[عالمان]] [[شیعه]] - فقط به [[نقل]] [[روایات]] [[مهدویت]] در کتاب‏‌های مختلف بسنده نکرده، کتاب‌‏هایی چند، ویژه موضوعات مربوط به [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}} تألیف کرده‌‏اند. برخی از این آثار بدین قرار است:
# '''اربعون [[حدیث]]'''، اثر [[ابو نعیم اصفهانی]]؛ کتاب اربعون [[حدیث]] اکنون در دسترس نیست؛ ولی محقق [[اربلی]] در کتاب [[کشف]] الغمة فی المعرفة الائمة آن را آورده است<ref> علی بن عیسی اربلی، کشف الغمة فی معرفة الائمة، ج ۳، ص ۲۵۵</ref>.
# '''[[البیان فی اخبار صاحب الزمان]] {{ع}}'''؛ اثر [[ابو عبد اللّه محمّد کنجی شافعی]]؛ او مجموع هفتاد [[حدیث]] را در ۲۵ باب منظم کرده و حتی به بعضی از جزئیات مربوط به [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}} نیز اشاره کرده است.
# '''[[عقد الدرر فی اخبار المنتظر]]'''؛ نگارش [[یوسف بن یحیی بن علی بن عبد العزیز مقدسی شافعی]]؛ این کتاب، به لحاظ جامع بودن و گستردگی، در نوع خود کم‏نظیر و منبع مهمی برای کتاب‏های پس از آن بوده است.
# '''[[العرف الوردی فی الاخبار المهدی]]'''، اثر [[جلال الدین عبد الرحمان بن ابی بکر سیوطی]]؛ وی [[احادیث]] مربوط به [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}} را در این کتاب به شکلی گسترده جمع‏‌آوری کرده است. این کتاب ضمن مجموعه رساله‏‌هایی به نام الرسائل العشر در مجموعه‏‌ای بزرگ‏تر با عنوان الحاوی للفتاوی به چاپ رسیده است. وی در ابتدای این رساله می‏‌نویسد: این، بخشی است که [[احادیث]] و آثار وارد شده راجع به [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}} را در آن جمع کردم و چهل حدیثی که [[حافظ ابو نعیم]] آن‏ها را ذکر کرده است، به صورت خلاصه آوردم و آنچه او نیاورده است بر آن افزودم و به صورت "ک" آن را رمزگذاری کردم<ref>سیوطی، الحاوی للفتاوی، ص ۶۹.</ref>. مجموع احادیثی که در این کتاب جمع ‏آوری شده ـ چه آنچه از ابو نعیم آورده و چه آنچه خودش بر آن افزوده ـ بالغ بر دویست [[حدیث]] است.
# '''[[البرهان فی علامات مهدی آخر الزمان]]'''، اثر [[علاء الدین علی بن حسام]]، الدین مشهور به متقی هندی؛ این کتاب، از کتاب‏‌های حدیثی درباره [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}} است که بیش از ۲۷۰ [[حدیث]] را در برگرفته است.

نکته قابل‏ توجه درباره [[روایات]] مربوط به [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}} در منابع [[اهل سنت]]، این است که بزرگان فراوانی از ایشان، از جمله: [[ترمذی]]<ref>سنن ترمذی، ح ۲۲۳۲.</ref>، [[حاکم نیشابوری]]<ref>مستدرک حاکم، ج ۴، ص ۴۲۹ و ۴۶۵ و ۵۵۳ و ۵۵۸.</ref>، [[بیهقی]]<ref>الاعتقاد و الهدایة الی سبیل الرشاد، ص ۱۲۷.</ref>، [[قرطبی مالکی]]<ref>کتاب التذکرة، ص ۷۰۴.</ref>، به صحت آن‏ها تصریح کرده‏‌اند<ref>ر. ک: سید ثامر هاشم العمیدی، مهدی منتظر علیه السّلام در اندیشه اسلامی، ص۵۴- ۶۰.</ref><ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|فرهنگ‌نامه مهدویت]]، ص۹۴ - ۱۰۰.</ref>

افزون بر [[منابع روایی]]، امروزه ده‏ها کتاب به دست نویسندگان [[اهل سنت]] در موضوع [[مهدویت]] نوشته شده که در دسترس علاقه‌‏مندان است<ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|فرهنگ‌نامه مهدویت]]، ص۹۴ ـ ۱۰۰.</ref>.

== نمونه ای از [[احادیث]] [[اهل سنت]] پیرامون [[امام مهدی]] {{ع}} ==
برخی از احادیثی که پیرامون [[امام مهدی]] {{ع}} در کتب [[اهل سنت]] آمده عبارت‌اند از:

# [[عبد الله]] از [[پیغمبر]] {{صل}} [[روایت]] نموده که فرمودند: «[[دنیا]] سپری نخواهد شد تا اینکه‌ مردی از [[اهل بیت]] من که نامش نام من است بر [[عرب]] [[حکومت]] کند»<ref>{{عربی|عن عبد الله قال، قال رسول الله {{صل}}: «لا تذهب الدنیا حتی یملک العرب رجل من اهل بیتی یواطی اسمه اسمی}}؛ صحیح ترمذی، ج ۹، باب ما جاء فی المهدی، ص ۷۴؛ شیخ سلیمان، ینابیع المودة، ج ۲، ص۱۸۰، شافعی، محمد بن یوسف، البیان فی اخبار صاحب الزمان، ص ۵۷؛ نور الابصار، ص ۱۷۱؛ مشکوة المصابیح، ص ۳۷۰.</ref><ref>ر. ک: [[ابراهیم امینی|امینی، ابراهیم]]، [[دادگستر جهان (کتاب)|دادگستر جهان]]، ص۲۶؛ [[علی رضا رجالی تهرانی|رجالی تهرانی، علی رضا]]، [[یکصد پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان (کتاب)|یکصد پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان]]، ص۳۰.</ref>
# [[علی بن ابی طالب]] {{ع}} از [[پیغمبر]] [[روایت]] کرده که فرمودند: «اگر از عالم جز روزی باقی نمانده باشد، [[خدا]] مردی از [[اهل بیت]] مرا خواهد برانگیخت تا [[دنیا]] را پر از [[عدل و داد]] کند چنانکه از [[ستم]] پر شده است»<ref>{{متن حدیث|علی رضی الله عنه عن النبی {{صل}} قال: «لو لم یبق من الدهر الایوم واحد لبعث الله رجلا من اهل بیتی یملاءها عدلا کما ملئت جورا}}؛ صحیح ابی داوود، ج ۲ کتاب المهدی، ص ۲۰۷؛ البیان، ص ۵۹؛ شبلنجی، نور الابصار، ص ۱۵۶؛ ابن حجر، الصواعق المحرقة، ص ۱۶۱؛ ابن صباغ، فصول المهمة، ص ۲۷۵؛ محمد الصبان، اسعاف الراغبین.</ref>.
# [[ام سلمه]] می‌گوید از [[رسول خدا]] شنیدم که ‌فرمودند: «[[مهدی موعود]] از [[عترت]] من و [[اولاد فاطمه]] است»<ref>ام سلمة قالت سمعت رسول الله {{صل}} یقول: {{عربی|المهدی من عترتی من ولد فاطمة}}؛ صحیح ابی داوود، کتاب المهدی، ج ۲، ص ۲۰۷؛ ابو داوود در این باب ۱۱ حدیث نقل کرده است؛ صحیح ابن ماجه باب خروج المهدی، ج ۲، ص ۵۱۹؛ الصواعق، ص ۱۶۱؛ البیان، ص ۶۴؛ خطیب، محمد بن عبد الله، مشکوة المصابیح، ص ۳۷۰.</ref><ref>ر. ک: [[ابراهیم امینی|امینی، ابراهیم]]، [[دادگستر جهان (کتاب)|دادگستر جهان]]، ص۲۶.</ref>

== پرسش مستقیم ==
{{پرسش وابسته}}
* [[آیا اعتقاد به مهدویت اختصاص به شیعه دارد؟ (پرسش)]]
* [[آیا در کتب اهل سنت روایاتی پیرامون وجود ظهور و سیره امام مهدی نقل شده؟ (پرسش)]]
{{پایان پرسش وابسته}}

== پرسش‌های وابسته ==
{{پرسمان مهدویت از دیدگاه مذاهب اسلامی}}

== جستارهای وابسته ==
{{مدخل وابسته}}
* [[آخر الزمان]]
* [[آدینه]] ([[جمعه]])
* [[آستانه عسکریین]]
* [[آستانه قیامت]]
* [[آفتاب پشت ابر]] ([[خورشید پشت ابر]])
* [[آینده پژوهی]]
* [[آیین جدید دین در عصر ظهور]]
* [[اَبدال]]
* [[ابوالادیان]]
* [[ابوصالح]]
* [[ابوالقاسم (امام مهدی)]]
* [[اثناعشریه]]
* [[احمد (امام مهدی)]]
* [[احمد بن اسحاق قمی]]
* [[احمد بن هلال کرخی]]
* [[احمدیه]] ([[قادیانیه]])
* [[اخیار]]
* [[ادله رجعت]]
* [[اسماعیلیه]]
* [[أشراط الساعه]]
* [[اصحاب قائم]] ([[یاران امام مهدی]]){{ع}}
* [[اصحاب کهف]]
* [[اقامت‌گاه امام مهدی در عصر ظهور]] ([[مسجد سهله]])
* [[القاب امام مهدی]] {{ع}}
* [[امامت امام مهدی]] {{ع}}
* [[امامت و مهدویت]]
* [[امام حسن عسکری]]
* [[امام زمان]] ([[صاحب الزمان]])
* [[امام شناسی]] ([[مرگ جاهلی]])
* [[امام مهدی از ولادت تا ظهور]]
* [[امامیه]]
* [[امدادهای غیبی]]
* [[امکان رجعت رجعت]]
* [[امنیت حکومت جهانی]]
* [[انتظار فرج]]
* [[انتقام]]
* [[انجمن حجتیه]]
* [[انطاکیه]]
* [[اوتاد]]
* [[اهل سنت و امام مهدی موعود]]
* [[اهل سنّت و ولادت امام مهدی {{ع}}]]
* [[اهل کتاب در عصر ظهور]]
* [[ایام الله]]
* [[ایستادن هنگام شنیدن لقب قائم]]
* [[باب]] ([[علی محمد شیرازی]])
* [[بابیه باب]]
* [[باران های پیاپی]]
* [[باقریه]]
* [[البرهان فی علامات امام مهدی آخر الزمان]]
* [[بعثت امام مهدی]]
* [[بلالی محمد بن علی بن بلال]]
* [[بلالیه]]
* [[بهائیت]]
* [[البیان فی اخبار صاحب الزمان]]
* [[بیت الحمد]]
* [[بیت المقدس]]
* [[بیدا خسف به بیدا]]
* [[بیعت امام مهدی]]
* [[بیعت نامه امام مهدی]]
* [[البیعه لله]]
* [[پایان تاریخ آخرالزمان]]
* [[پدر امام مهدی امام حسن عسکری]]
* [[پدر امام مهدی و اهل سنّت]]
* [[پرچم امام مهدی]]
* [[پرچم های سیاه]]
* [[پیراهن امام مهدی]]
* [[تاریخ سیاسی غیبت امام دوازدهم]]
* [[تاریخ عصر غیبت]]
* [[تاریخ غیبت کبرا]]
* [[تشرف ملاقات با امام مهدی]]
* [[تکذیب وقت گزاران وقت ظهور]]
* [[تَناثُرُ النُّجُوم]]
* [[توقیع]]
* [[جبرئیل]]
* [[جده]]
* [[جزیره خضرا]]
* [[جزیره خضرا در ترازوی نقد]]
* [[جعفر کذاب]]
* [[جمعه]]
* [[جنگ افزارهای امام مهدی سلاح امام مهدی]]
* [[حجت]]
* [[حجر الاسود]]
* [[حدیث غدیر]]
* [[حدیث لوح حضرت زهرا لوح حضرت زهرا]]
* [[حدیث معراج]]
* [[حِرْز امام مهدی]]
* [[حرمت نام بردن امام مهدی]]
* [[حسن شریعی]]
* [[حسین بن روح نوبختی]]
* [[حسین بن منصور حلاج]]
* [[حکومت جهانی]]
* [[حکومت صالحان]]
* [[حکومت مستضعفان]]
* [[حکیمه خاتون]]
* [[حیرت]]
* [[خاتم الاوصیاء]]
* [[خراسانی]] ([[خروج خراسانی]])
* [[خردسال ترین پیشوای معصوم]] ([[امامت امام مهدی]])
* [[خروج خراسانی]]
* [[خروج دابة الاَرض]]
* [[خروج دجال]]
* [[خروج سفیانی]]
* [[خروج سید حسنی]]
* [[خروج شعیب بن صالح]]
* [[خروج شیصبانی]]
* [[خروج عوف سلمی]]
* [[خروج امام مهدی]] ([[قیام امام مهدی]])
* [[خروج یأجوج]] ([[یأجوج و مأجوج]])
* [[خروج یمانی]]
* [[خسف به بیداء]]
* [[خسوف و کسوف غیرعادی]]
* [[خضر]]
* [[خلافت موعود]]
* [[خورشید پشت ابر]]
* [[خطبه قیام]]
* [[خورشید مغرب]]
* [[خیمه]]
* [[دابه الارض]] ([[خروج دابه الارض]])
* [[دادگستر جهان]]
* [[دانشمندان عامه و امام مهدی موعود]]
* [[دجال خروج دجال]]
* [[در انتظار ققنوس]]
* [[در فجر ساحل]]
* [[دست بر سر گذاشتن]]
* [[دعای افتتاح]]
* [[دعای عهد]]
* [[دعای ندبه]]
* [[دعای سمات]]
* [[دوازده امامی]] ([[اثناعشریه]])
* [[دولت کریمه]] ([[حکومت جهانی]])
* [[دین در آخرالزمان آخرالزمان]]
* [[دین عصر ظهور]]
* [[ذی طوی]]
* [[رایات سود]] ([[پرچم های سیاه]])
* [[رحلت امام مهدی]] ([[فرجام امام مهدی]])
* [[رجعت]]
* [[رجعت کنندگان]]
* [[رکن و مقام]]
* [[رؤیت امام مهدی]] ([[ملاقات امام مهدی]])
* [[زبور داوود]]
* [[زمینه سازان ظهور]]
* [[زنان آخرالزمان]] ([[آخرالزمان]])
* [[زنان و قیام امام مهدی]] ([[یاران امام مهدی]])
* [[زندگی آخرالزمان]] ([[آخرالزمان]])
* [[زیارت آل یس]]
* [[زیارت ناحیه مقدسه]]
* [[زیارت رجبیه]]
* [[زیدیه]]
* [[سازمان وکالت]]
* [[سامرا]]
* [[سرداب سامرا]]
* [[سلاح امام مهدی]]
* [[سفیانی]] ([[خروج سفیانی]])
* [[سید حسنی]] ([[خروج سید حسنی]])
* [[سیره حکومتی امام مهدی]]
* [[سیصد و سیزده]]
* [[شاهدان ولادت امام مهدی]]
* [[شرایط ظهور]]
* [[شرید]]
* [[شریعیه]]
* [[شعبان]]
* [[شعیب بن صالح]] ([[خروج شعیب]])
* [[شلمغانیه]]
* [[شمائل امام مهدی]]
* [[شمشیر سلاح امام مهدی]]
* [[شهادت امام مهدی]] ([[فرجام امام مهدی]])
* [[شیخیه]]
* [[شیطان]] ([[کشته شدن شیطان]])
* [[شیصبانی]] ([[خروج شیصبانی]])
* [[شیعه]]
* [[صاحب الامر]]
* [[صاحب الدار]]
* [[صاحب الزمان]]
* [[صاحب السیف]]
* [[صاحب الغیبه]]
* [[صاید بن صید]] ([[خروج دجال]])
* [[صقیل]] ([[مادر امام مهدی]])
* [[صیحه آسمانی]] ([[ندای آسمانی]])
* [[طالقان]]
* [[طرید]]
* [[طلوع خورشید از مغرب]]
* [[طویل العمر]]
* [[طی الارض]]
* [[طیبه]]
* [[ظهور]]
* [[عاشورا]]
* [[عبرتایی]] ([[احمد بن هلال]])
* [[عثمان بن سعید عمری]]
* [[عدد یاران امام مهدی]] ([[سیصد و سیزده]])
* [[عدل و قسط حکومت جهانی]]
* [[العرف الوردی فی اخبار الامام مهدی]]
* [[عسکریه]]
* [[عصائب]]
* [[عصر زندگی]]
* [[عقد الدرر فی اخبار المنتظر]]
* [[علایم ظهور]] ([[نشانه های ظهور]])
* [[علائم قیامت اشراط الساعه]]
* [[علی بن محمد سمری]]
* [[غار انطاکیه]] ([[انطاکیه]])
* غایب ([[امام غایب]])
* [[غریم]]
* [[غلام]]
* [[غیبت]] ([[پنهان شدن]])
* [[الغیبه]]
* [[غیبت صغرا]]
* [[غیبت کبرا]]
* [[فترت]]
* [[فرید]]
* [[فرجام امام مهدی]]
* [[فرجام شناسی]] ([[آینده پژوهی]])
* [[فضیلت انتظار فرج]] ([[انتظار فرج]])
* [[فضیلت منتظران]] ([[منتظر]])
* [[فلسفه رجعت]] ([[رجعت]])
* [[فلسفه غیبت صغرا]] ([[غیبت صغرا]])
* [[فلسفه غیبت]] ([[غیبت امام مهدی]])
* [[فواید امام غایب]]
* [[فوتوریسم]]
* [[قائم]]
* [[قادیانیه]]
* [[قتل نفس زَکیّه]]
* [[قم]]
* [[قیامت صغرا]] ([[رجعت]])
* [[قیام های پیش از ظهور]]
* [[کتاب الغیبه للحجه]]
* [[کشته شدن شیطان]]
* [[کمال الدین و تمام النعمه]]
* [[کوفه]]
* [[کنیه امام مهدی]] ([[ابوالقاسم]])
* [[کوه رَضْوی]]
* [[کیسانیه]]
* [[لباس امام مهدی]] ([[پیراهن امام مهدی]])
* [[لوح حضرت زهرا]]
* [[مادر امام مهدی]]
* [[متامام مهدی]] ([[مدعیان مهدویت]])
* [[مثلث برمودا]] ([[جزیره خضرا]])
* [[محدَّث]]
* [[محل بیعت امام مهدی]] ([[رکن و مقام]])
* [[محل ظهور امام مهدی]] ([[مسجد الحرام]])
* [[محل قتل نفس زکیه رکن و مقام]]
* [[محمد]]
* [[محمد بن عثمان بن سعید عمری]]
* [[محمد بن علی بن هلال]]
* [[محمد بن علی شلمغانی]]
* [[محمد بن نصیر نمیری]]
* [[محمدیه]]
* [[مدعیان بابیت]]
* [[مدعیان مهدویت]]
* [[مرجع تقلید]]
* [[مردان آخرالزمان]] ([[آخرالزمان]])
* [[مرکز حکومت امام مهدی]] ([[مسجد کوفه]])
* [[مرگ جاهلی]]
* [[مرگ سرخ]]
* [[مرگ سفید]]
* [[مستضعف]]
* [[مسجد جمکران]]
* [[مسجد الحرام]]
* [[مسجد سهله]]
* [[مسجد صاحب الزمان]] ([[مسجد جمکران]])
* [[مسجد کوفه]]
* [[مصلای جمعه و جماعات در عصر ظهور]] ([[مسجد کوفه]])
* [[مضطر]]
* [[معجم احادیث الامام الامام مهدی]]
* [[معمرین]]
* [[مغیریه]]
* [[مقتدای مسیح]]
* [[مکیال المکارم فی فواید الدعاء للقائم]]
* [[ملاحم و فتن]]
* [[ملاقات با امام مهدی]]
* [[ملیکه مادر امام مهدی]]
* [[منتخب الاثر]]
* [[منتظِر]]
* [[منتَظَر]]
* [[منتقم]]
* [[منصور]]
* [[موتور]]
* [[موسویه]]
* [[موعود مسیحیت]]
* [[موعود یهود]]
* [[امام مهدی]]
* [[امام مهدی سودانی]]
* [[امام مهدی موعود]]
* [[مهدویت]]
* [[ممهدون]] ([[زمینه سازان ظهور]])
* [[مهدویت پژوهی]] ([[آینده پژوهی]])
* [[امام مهدی شخصی و امام مهدی نوعی]]
* [[امام مهدیه]]
* [[میراث دار پیامبران]]
* [[ناحیه مقدسه]]
* [[نام های حضرت محمد]] ([[احمد]])
* [[ناووسیه]]
* [[نجبا]]
* [[ندای آسمانی]]
* [[نرگس]] ([[مادر امام مهدی]])
* [[نزول عیسی]]
* [[نشانه های آخرالزمان]] ([[آخرالزمان]]
* [[نشانه های ظهور]]
* [[نفس زکیه]]
* [[نماز امام زمان]]
* [[نواب خاص]]
* [[نیابت خاص]]
* [[نیابت عام]]
* [[نیمه شعبان]]
* [[وقاتون]] ([[وقت ظهور]])
* [[وقت ظهور]]
* [[وقت معلوم]]
* [[وکلای امام مهدی]]
* [[ولادت امام مهدی]]
* [[ولایت فقیه]]
* [[ولی فقیه]]
* [[همسر و فرزند امام مهدی]]
* [[هیبت امام مهدی]]
* [[یأجوج و مأجوج]]
* [[یاران امام مهدی]]
* [[یالثارات الحسین]]
{{پایان مدخل وابسته}}

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:134491.jpg|22px]] [[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|'''فرهنگ‌نامه مهدویت''']]
# [[پرونده:Dadghostar.jpg|22px]] [[ابراهیم امینی|امینی، ابراهیم]]، [[دادگستر جهان (کتاب)|'''دادگستر جهان''']]
# [[پرونده:29873800.jpg|22px]] [[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[موعودنامه (کتاب)|'''موعودنامه''']]
# [[پرونده:1368298.jpg|22px]] [[علی رضا رجالی تهرانی|رجالی تهرانی، علی رضا]]، [[یکصد پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان (کتاب)|'''یکصد پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان''']]
# [[پرونده:152006.jpg|22px]] [[محترم شکریان|شکریان، محترم]]، [[مهدویت از دیدگاه استاد شهید مرتضی مطهری (مقاله)|'''مهدویت از دیدگاه استاد شهید مرتضی مطهری''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:امام مهدی]]
[[رده:امام مهدی از دیدگاه اهل سنت]]

مرگ جاهلی در فرهنگ مهدویت

2023-05-17T16:01:40Z

Heydari: جایگزینی متن - '{{پایان پرسش وابسته}}↵↵{{پرسمان' به '{{پایان پرسش وابسته}} == پرسش‌های وابسته == {{پرسمان'

{{مهدویت}}
{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = امام مهدی
| عنوان مدخل = امام مهدی
| مداخل مرتبط = [[مرگ جاهلی در حدیث]] - [[مرگ جاهلی در فرهنگ مهدویت]]
| پرسش مرتبط = امام مهدی (پرسش)
}}

'''مرگ جاهلی''' که هشدار به آن داده شده است، در اصطلاح روایی عبارت است از مردن بدون [[شناخت]] [[خدا]] و [[رسول]] {{صل}} و امام آن زمان و اگر [[معرفت خدا]] و [[رسول]]، به [[معرفت]] [[امام مهدی|امام زمان]] {{ع}}‏‏ نینجامد، برای [[انسان]] سودی نخواهد داشت.

== حدیث من مات و روایات مشابه آن ==
بر اساس [[روایات]]، [[معرفت]] یافتن به [[امام]] و [[حجت]] حیّ در هر عصر و زمانی، [[تکلیف]] عذر ناپذیری است که [[خداوند]] همگان را موظف به آن کرده است، به گونه‌ای که هیچ کس از این [[تکلیف]] معاف نیست. از نگاه [[شیعه]]، این [[معرفت]] چنان بااهمیت است که بود و نبود آن، معیار [[ایمان]] و [[کفر]] شناخته شده و کوتاهی نسبت به آن، مساوی با [[ضلالت]] و [[گمراهی]] و [[مرگ]] او [[مرگ جاهلی]] خواهد بود. این [[حدیث]]، با تعابیر مختلف به طور [[مستفیض]] در [[منابع حدیثی]] [[فریقین]] [[نقل]] شده است<ref>[[قنبر علی صمدی|صمدی، قنبرعلی]]، [[آخرین منجی (کتاب)|آخرین منجی]].</ref>.

=== در منابع شیعی ===
# [[معاویه بن وهب]] می‌گوید: از [[امام صادق]] {{ع}} شنیدم که فرمود [[رسول خدا]] {{صل}} فرمودند: "هرکس بمیرد، در حالی که [[امام]] خودش را نمی‌‏شناسد، به [[مرگ جاهلی]] مرده است"<ref>{{متن حدیث|مَنْ‏ مَاتَ‏ لَا يَعْرِفُ‏ إِمَامَهُ‏ مَاتَ‏ مِيتَةً جَاهِلِيَّةً}}، نعمانی، الغیبة، ص ۱۲۹؛ شیخ صدوق، محمد بن علی، کمال الدین و تمام النعمة، ج۲، ص ۴۰۹، ح ۹.</ref>.<ref>[[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[امام مهدی موجود موعود (کتاب)|امام مهدی موجود موعود]]، ص29-32؛ [[محمد م‍ح‍م‍دی‌ ری‌ش‍ه‍ری‌|م‍ح‍م‍دی‌ ری‌ش‍ه‍ری‌، محمد]]، [[دانشنامهٔ امام مهدی (کتاب)|دانشنامهٔ امام مهدی]]، ج2، ص37-41؛ [[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|فرهنگ‌نامه مهدویت]]، ص ۳۹۱ – ۳۹۳.</ref>
# [[امام باقر]] {{ع}} می‌فرماید: "کسی که بمیرد و امامی نداشته باشد، به [[مرگ جاهلیت]] مرده است و هیچ کس از [[شناخت]] [[امام]] و [[حجت]] عصر، معذور نیست"<ref>{{متن حدیث|مَنْ مَاتَ وَ لَيْسَ لَهُ إِمَامٌ مَاتَ مِيتَةً جَاهِلِيَّةً وَ لَا يُعْذَرُ النَّاسُ حَتَّى يَعْرِفُوا إِمَامَهُمْ}}؛ کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۱، ص۳۷۲.</ref>.
# همچنین حضرت به [[محمد بن مسلم]] فرمود: "هر کس از این [[امت]] صبح کند و تحت [[ولایت]] امامی از سوی [[خدا]] نباشد، در سرگردانی و تحیر و گمراهی به سر برده است و اگر در آن حالت بمیرد، به مرگ [[کفر]] و [[نفاق]] از [[دنیا]] رفته است"<ref>{{متن حدیث|يَا ابْنَ مُسْلِمٍ مَنْ أَصْبَحَ مِنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ لَا إِمَامَ لَهُ مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَصْبَحَ تَائِهاً مُتَحَيِّراً ضَالًّا إِنْ مَاتَ عَلَى هَذِهِ الْحَالِ مَاتَ مِيتَةَ كُفْرٍ وَ نِفَاقٍ}}؛ نعمانی، الغیبة، ص۱۲۸.</ref>
# همچنین [[محمد بن عثمان عمری]] می‌گوید: از پدرم شنیدم که می‌‏گفت: "من در حضور [[ابو محمد حسن بن علی]] {{عم}} بودم. از آن حضرت درباره این خبر که "[[زمین]] تا [[روز قیامت]] از [[حجّت]] [[خداوند]] سبحانه و تعالی بر خلقش خالی نیست و هر کس بمیرد و [[امام]] زمانش را نشناسد، به [[مرگ جاهلی]] مرده است. پرسیده شد؛ فرمود: به [[راستی]] این درست است؛ چنان‏که روز درست است<ref>{{متن حدیث|أَنَ‏ هَذَا حَقٌ‏ كَمَا أَنَ‏ النَّهَارَ حَقٌ‏‏}}</ref>. به او عرض شد: ای [[فرزند]] [[رسول خدا]]! [[حجّت]] و [[امام]] بعد از شما کیست؟ فرمود: پسرم، [[محمد]] او [[امام]] و [[حجّت]] بعد از من است. هرکس بمیرد و او را نشناسد، به [[مرگ جاهلی]] مرده است"<ref>{{متن حدیث|ابْنِي‏ مُحَمَّدٌ وَ هُوَ الْإِمَامُ‏ وَ الْحُجَّةُ بَعْدِي‏ مَنْ‏ مَاتَ‏ وَ لَمْ‏ يَعْرِفْهُ مَاتَ مِيتَةً جَاهِلِيَّةً‏‏‏}}، [[شیخ صدوق]]، [[کمال الدین و تمام النعمة (کتاب)|کمال الدین و تمام النعمة]]، ج۲، ص ۸۱، ح ۸.</ref>.<ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|فرهنگ‌نامه مهدویت]]، ص ۳۹۱ ـ ۳۹۳؛ [[قنبر علی صمدی|صمدی، قنبرعلی]]، [[آخرین منجی (کتاب)|آخرین منجی]].</ref>

=== در منابع اهل سنت ===
در روایت‏‌های [[اهل سنت]]، به جای [[معرفت]] [[امام]]، داشتن [[امام]] ذکر شده است. آنان از [[پیامبر خاتم|رسول گرامی اسلام]] {{صل}} [[نقل]] کرده‏‌اند که فرمود: "هرکس بمیرد و حال آنکه [[امام]] نداشته باشد به [[مرگ جاهلیت]] از [[دنیا]] رفته است"<ref>الطبقات الکبری، ج ۵، ص ۱۴۴.</ref>.<ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|فرهنگ‌نامه مهدویت]]، ص ۳۹۱ - ۳۹۳.</ref>

در [[مسند]] [[احمد ابن حنبل]] از پیامبر {{صل}} نقل شده: {{متن حدیث|مَنْ مَاتَ بِغَيْرِ إِمَامٍ مَاتَ مِيتَةً جَاهِلِيَّةً}}<ref>ر. ک: ص۳۲، ح۱۹۱.</ref>. هر کس بدون داشتن [[امام]] بمیرد، به مرگ جاهلی مرده است. بنابر این، [[سخن]] [[ابن‌تیمیه]] و [[آلبانی]] که می‌گویند: [[احادیث]] یاد شده، در کتاب‌های اهل سنت وجود ندارند<ref>سلسلة الأحادیث الضعیفة و الموضوعة، ج۱، ص۵۲۶.</ref>، [[نادرست]] و ناشی از نادیده گرفتن کتاب‌هایی مثل مسند ابن حنبل و دیگر کتاب‌های مهم اهل سنت است. البته [[حدیث]] یاد شده با تعابیر مختلفی نقل شده است و [[ابن تیمیه]]، در ادامه سخنش مجبور می‌شود یکی از این تعابیر را که در آن، لفظ «امام» وجود ندارد، قبول کند<ref>منهاج السنة النبویة، ج۱، ص۱۱.</ref> که در آن آمده است: {{متن حدیث|مَنْ مَاتَ وَ لَيْسَ فِي عُنُقِهِ بَيْعَةٌ مَاتَ مِيتَةً جَاهِلِيَّةً}}<ref>ر. ک: ص۳۴، ح۱۹۴.</ref>. کسی که بمیرد و در گردن او [[بیعت]] نباشد. به مرگ جاهلی مرده است. در واقع، این‌گونه افراد تلاش می‌کنند تا احادیث یاد شده را به جای حمل بر [[امامان اهل بیت]] ـ که [[برگزیده خدا]] و پیامبر {{صل}}اند ـ، بر هر [[زمامداری]] هر چند [[جائر]]، حمل کنند.

[[ابن ابی الحدید]]، نقل می‌کند که [[عبد الله بن عمر]] از [[بیعت با علی]] {{ع}} خودداری کرد؛ اما شبانه درِ خانۀ [[حجاج]] را کوبید تا با [[عبدالملک]]، بیعت کند تا آن شب را بدون امام، صبح نکند. او [[گمان]] می‌کرد که باید چنین کند؛ زیرا از پیامبر {{صل}} [[روایت]] شده بود که فرمود: "هر که بمیرد و امامی نداشته باشد، مرگی چونان مرگ جاهلی داشته است". حجاج نیز او را آنقدر [[تحقیر]] کرد و پستش شمرد که پایش را از بستر [[خواب]] بیرون آورد و گفت: با پای من [[بیعت]] کن!<ref>شرح نهج البلاغة، ابن ابی الحدید، ج۱۲ ص۲۴۲.</ref>.<ref>[[محمد م‍ح‍م‍دی‌ ری‌ش‍ه‍ری‌|م‍ح‍م‍دی‌ ری‌ش‍ه‍ری‌، محمد]]، [[دانشنامهٔ امام مهدی (کتاب)|دانشنامهٔ امام مهدی]]، ج2، ص37-41.</ref>

تمام رویات (شیعی و سنی) بیان‌گر اهمیت کلیدی [[معرفت]] [[امام]] و [[حجت الهی]] در هر زمان است، به گونه‌ای که عدم [[معرفت]] [[امام]] و [[حجت]] حی، مساوی با [[بی‌دینی]] و [[مرگ جاهلیت]] محسوب شده است. تا جایی که [[امام صادق]] {{ع}} می‌فرماید: "هرکس حتی یک شب بدون [[معرفت]] [[امام]] زمانش بخوابد، به [[مرگ جاهلیت]] مرده است"<ref>{{متن حدیث|يا يَحْيى مَنْ بَاتَ لَيْلَةَ لَا يَعْرِفُ فِيهَا إِمَامَ زَمَانِهِ مَاتَ مِيتَةً جَاهِلِيَّةً}}؛ بحار الانوار، ج۲۳، ص۷۸.</ref>؛ این [[کلام]] به طور مطلق است و اختصاص به مردن در آن شب ندارد. بر اساس این سخن، [[معرفت]] [[امام]] حی به قدری با اهمیت است که حتی لحظه‌ای اهمال و ترخیص در این مسأله، قابل اغماض و [[بخشش]] نبوده و عذر کسی در این مورد پذیرفته نیست<ref>[[قنبر علی صمدی|صمدی، قنبرعلی]]، [[آخرین منجی (کتاب)|آخرین منجی]].</ref>.

== عدم معرفت امام و مرگ جاهلی ==
مرگ جاهلی به چه معناست و چرا نشناختن امام زمان منجر به مرگ جاهلی خواهد شد؟

در [[فرهنگ اسلامی]]، عصر [[رسالت]] [[پیامبر خدا]] {{صل}}، عصر [[علم]] و دوران [[پیش از بعثت]] ایشان، [[دوران جاهلیت]] است. [[بعثت]] [[مبارک]] پیامبر {{صل}}، آغاز عصر علم بود. اساسی‌ترین [[مسئولیت]] ایشان، [[مبارزه با خرافات]] و [[تحریفات]] و روشن کردن حقایق برای مردم بود. پیامبر {{صل}}، خود را برای مردم، همچون پدری می‌دانست که آنان را می‌پرورانَد و [[آموزش]] می‌دهد. ایشان می‌فرمود: {{متن حدیث|إِنَّمَا أَنَا لَكُمْ مِثْلُ الْوَالِدِ أُعَلِّمُكُمْ}}<ref>مسند ابن حنبل، ج۳، ص۵۳، ح۷۴۱۳؛ سنن النسائی، ج۱، ص۳۸؛ سنن ابن ماجة، ج۱، ص۱۱۴، ح۳۱۳.</ref>. در واقع، من برای شما همچون پدری هستم که به شما می‌آموزم. [[پیامبر خدا]]، [[نبوت]] خود را پدیده‌ای منطبق با [[موازین]] [[عقلی]] و [[علمی]] معرفی می‌کرد که اگر اندیشمندان، درصدد [[شناخت]] آن برآیند، می‌توانند به [[سادگی]] راستگویی‌اش را دربارۀ [[ارتباط]] او با مبدأ هستی [[درک]] کنند: {{متن قرآن|وَيَرَى الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ الَّذِي أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ هُوَ الْحَقَّ}}<ref>«و کسانی که آنان را از دانش بهره داده‌اند می‌بینند که آنچه از پروردگارت به سوی تو فرو فرستاده شده، راستین است» سوره سبأ، آیه ۶.</ref>. [[پیامبر]] {{صل}} نیز [[مردم]] را از [[پیروی]] هر آنچه [[علم]]، آن را [[تأیید]] نمی‌کند، به شدت برحذر می‌داشت و این [[آیه]] را برای آنان [[تلاوت]] می‌فرمود: {{متن قرآن|وَلَا تَقْفُ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ}}<ref>«و آنچه تو را بدان دانشی نیست، پی مگیر» سوره اسراء، آیه ۳۶.</ref>. با [[عنایت]] به این مقدمه، آشکار می‌شود آنچه در حدیثِ "[[ضرورت شناخت امام]] هر عصر" مورد نظر است، فراتر از یک مسألۀ فردی است و تنها این نیست که اگر یک [[مسلمان]]، [[امام]] خود را نشناخت، مسلمان [[واقعی]] نبوده و در گمراهی است؛ بلکه مسألۀ مهم‌تری که این حدیث بِدان هشدار می‌دهد، این است که عصر علم ـ که با [[بعثت پیامبر]] {{صل}} آغاز شد ـ تنها در صورتی می‌تواند تداوم پیدا کند که شناخت یاد شده، وجود داشته باشد. در یک سخن، [[امامت]]، پشتوانه و ضامن تداوم عصر علم یا عصر [[اسلام راستین]] است و بدون این پشتوانه، [[جامعه اسلامی]] به [[جاهلیت]] پیش از [[اسلام]]، بازگشت خواهد کرد. در واقع، حدیث مورد بحث از [[آینده‌نگری]] این [[آیه قرآن]] [[الهام]] گرفته که می‌فرماید: {{متن قرآن|وَمَا مُحَمَّدٌ إِلَّا رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ أَفَإِنْ مَاتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلَى أَعْقَابِكُمْ}}<ref>«و محمد جز فرستاده‌ای نیست که پیش از او (نیز) فرستادگانی (بوده و) گذشته‌اند؛ آیا اگر بمیرد یا کشته گردد به (باورهای) گذشته خود باز می‌گردید؟» سوره آل عمران، آیه ۱۴۴.</ref>.<ref>[[محمد م‍ح‍م‍دی‌ ری‌ش‍ه‍ری‌|م‍ح‍م‍دی‌ ری‌ش‍ه‍ری‌، محمد]]، [[دانشنامهٔ امام مهدی (کتاب)|دانشنامهٔ امام مهدی]]، ج2، ص37-41.</ref>

[[مرگ جاهلی]]، یعنی مردن بدون [[شناخت]] [[خدا]] و [[رسول]] او {{صل}}، کسی که [[امام زمان]] خود را نشناسد، در واقع از [[گمراهی]] زمان [[جاهلیت]] که [[خدا]] و [[پیغمبر]] {{صل}} را نمی‌‏شناختند، خارج نشده است؛ بنابراین، اگر [[معرفت خدا]] و [[رسول]]، به [[معرفت]] [[امام مهدی|امام زمان]] {{ع}}‏‏ نینجامد، برای [[انسان]] سودی نخواهد داشت و او را دین‏دار نمی‌‏کند. شخصی از [[امام صادق]] {{ع}} پرسید: "منظور از [[جاهلیت]]، [[جهل]] مطلق و درباره همه چیز است یا فقط نشناختن [[امام]]؟ آن حضرت فرمود: [[جاهلیت]] [[کفر]] و [[نفاق]] و [[گمراهی]] است"<ref>{{متن حدیث|جَاهِلِيَّةَ كُفْرٍ و نِفَاقٍ‏ و ضَلَال‏‏‏}}، محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۳۷۷.</ref>. پس نتیجه عدم [[شناخت]] [[امام مهدی|امام زمان]] {{ع}}، [[کفر]] و [[نفاق]] و [[گمراهی]] است.

البته ممکن است نشناختن، در اثر عدم معرفی [[امام مهدی|امام زمان]] {{ع}} از سوی [[خداوند]] باشد "بدون کوتاهی خود شخص". این حالت ضلال نامیده می‏‌شود و مرادف با [[استضعاف]] است. در این حالت، شخص مقصر نیست؛ ولی به هرحال از [[هدایت الهی]] و دین‏داری محروم شده است.

حالت [[کفر]] و [[نفاق]]، مربوط به شخصی است که معرفی الهی برایش صورت گرفته؛ ولی او در پذیرفتن آن کوتاهی کرده است. این، دو حالت دارد: یا [[انکار]] و عدم [[تسلیم]] خود را به صراحت ابراز می‏دارد که [[کفر]] نامیده می‏‌شود یا آن را مخفی می‏‌دارد که [[نفاق]] است. در هر سه صورت، شخص از مسیر [[عبودیت]] [[خداوند]] دور افتاده و سرانجام نیک نخواهد داشت؛ پس [[شناخت]] و [[پیروی]] از [[امامان]] {{عم}}، نه از باب تعبّد که به [[حکم عقل]] است؛ چرا که [[انسان]] [[خداشناس]] راهی به سوی [[خدا]] ندارد، مگر از طریقی که خود [[خداوند]] قرار داده است. جز از این راه، نمی‏‌تواند از [[رضا]] و [[خشم]] الهی [[آگاه]] شود.

مراجعه [[مردم]] به [[ائمه اطهار]] {{عم}}، از باب مراجعه [[نادان]] به [[دانا]] است. این یک [[حکم عقلی]] است؛ همچنان‏که عاقل در [[امور مادی]] و دنیایی خود به [[دانا]] و متخصص آن مراجعه می‏‌کند، در امور معنوی و غیر مادی نیز [[عقل]] همین‏گونه [[حکم]] می‌کند<ref> سید محمد بنی هاشمی، معرفت امام عصر علیه السّلام، ص ۱۱۱(با تصرف).</ref>.<ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|فرهنگ‌نامه مهدویت]]، ص ۳۹۱ - ۳۹۳.</ref>

کسی که امامش را نشناسد، [[منتظر]] او نخواهد بود و منتظر نبودن [[مصلح]] [[واقعی]] نشان حیات جاهلانه است و به تبع، مرگش نیز جاهلی خواهد بود. هر که امامش را بشناسد، قهراً منتظر حضرت خواهد بود؛ بدان معنی که در عمل به خواسته‌های آن امام که همانا دستورهای [[شرع]] است، اهتمام خواهد ورزید و از این راه به امام خود [[تولی]] خواهد داشت و آن هنگام، زندگی و [[مرگ]] او عاقلانه خواهد بود<ref>[[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[امام مهدی موجود موعود (کتاب)|امام مهدی موجود موعود]]، ص29-32.</ref>.

از نگاهی دیگر باید توجه داشت که تأکید ویژه [[روایات]] بر [[معرفت]] [[امام]] بدین سبب است که [[شناخت]] [[امام]]، کلید باقی معرفت‌ها حتی [[توحید]] است؛ زیرا اگرچه [[معرفت]] [[الهی]] اساس دیگر [[معارف]] است، اما [[تبیین]] و بسط حقایق [[توحیدی]] نیز در گرو [[شناخت]] [[امام]] و پیوند با اوست. به همین [[دلیل]] [[امام صادق]] {{ع}} به جناب [[زراره]] توصیه فرمود که در صورت [[درک]] زمان [[غیبت]] [[قائم]]، این [[دعا]] را مدام بخواند: "خدایا خودت را به من بشناسان، زیرا اگر تو خودت را به من نشناسانی، من رسولت را نخواهم [[شناخت]] (برای آن که هر کس [[خدا]] را [[شناخت]]، بر [[خدا]] لازم است که از راه [[لطف]]، بندگانش را [[هدایت]] کند و کسی که [[خدا]] را نشناخت، فرستاده او را هم نخواهد [[شناخت]]). خدایا پیغمبرت را به من بشناسان، زیرا اگر تو پیغمبرت را به من نشناسانی، من [[حجت]] تو را نخواهم [[شناخت]] (برای آن که [[امام]] به [[دستور خداوند]]، [[جانشین]] [[پیغمبر]] و دست نشانده اوست و [[مقام]] و [[ارزش]] [[جانشین]] به [[مقام]] و [[ارزش]] [[جانشین]] گذار است. از این جهت، [[شیعه]] [[معتقد]] است [[امام]] باید از لحاظ [[علم]] و عمل و [[اخلاق]] و [[عصمت]] مانند [[پیغمبر]] باشد). خدایا حجت خود را به من بشناسان، زیرا اگر تو حجتت را به من نشناسانی، از دینم گمراه خواهم شد"<ref>{{متن حدیث|اللَّهُمَّ عَرِّفْنِي نَفْسَكَ فَإِنَّكَ إِنْ لَمْ تُعَرِّفْنِي نَفْسَكَ لَمْ أَعْرِفْ رَسُولِكَ اللَّهُمَّ عَرِّفْنِي رَسُولَكَ فَإِنَّكَ إِنْ لَمْ تُعَرِّفْنِي رَسُولَكَ لَمْ أَعْرِفْ حُجَّتَكَ اللَّهُمَّ عَرِّفْنِي حُجَّتَكَ فَإِنَّكَ إِنْ لَمْ تُعَرِّفْنِي حُجَّتَكَ ضَلَلْتُ عَنْ دِينِي}}؛ الکافی، ج۱، ص۳۳۷؛ کمال الدین و تمام النعمه، ج ۲، ص۳۴۳.</ref>. در این حدیث، معرفت‌های سه‌گانه، زمینه‌ساز رسیدن به شناخت پروردگار و عبودیت او معرفی شده؛ اما نکته مهم در بیان حضرت، تأکید ویژه بر نقش کلیدی معرفت [[امام]] است. زیرا از یک سو [[معرفت]] [[حجت]] به [[شناخت]] [[پیام]] آور [[دین]] و پیوند آن با [[تعالیم]] [[الهی]] مشروط شده، از سویی دیگر، [[هدایت]] و [[نجات]] [[انسان]] در گرو [[دینداری]] او و بیگانگی از [[آموزه‌های دینی]] سبب [[گمراهی]] او شمرده شده و از سوی آخر، رهایی از [[گمراهی]] تنها در پرتو رهنمودهای [[امام]] و [[حجت الهی]] میسر دانسته شده است. اگرچه این [[دعا]]، [[معرفت خدا]]، [[پیامبر]] و [[امام]] را در پیوندی ناگسستنی معرفی کرده، اما تمرکز اصلی [[انسان]] [[منتظر]] را بر خواسته سوم، یعنی [[کسب معرفت]] [[امام مهدی|امام عصر]] {{ع}} معطوف نموده است؛ زیرا رشته [[دیانت]] و [[هدایت]] [[انسان]]، در گرو [[معرفت]] [[حجت]] عصر است و آن دو [[معرفت]] نیز در سایه [[معرفت]] [[امام]] هستند، با این که از نظر رتبه، [[توحید]] و [[نبوت]]، مقدم بر [[امامت]] و ریشه آن به شمار می‌روند<ref>[[قنبر علی صمدی|صمدی، قنبرعلی]]، [[آخرین منجی (کتاب)|آخرین منجی]].</ref>.

== اهمیت شناخت امام ==
اهمیت [[شناخت امام زمان]] را می‏‌توان در موارد زیر خلاصه کرد:

# '''شرط [[اسلام]] واقعی‏:''' براساس [[روایات]] مختلف (از جمله [[حدیث]] {{متن حدیث|من مات و لم یعرف امام زمانه، مات میتة جاهلیة}})، [[معرفت امام عصر]]، شرط [[اسلام]] است و اگر کسی بدون [[شناخت امام]] از [[دنیا]] برود، گویا از [[اسلام]] واقعی و اصیل بی‌‏بهره بوده است. پس [[شناخت امام زمان]]، آن‏گاه می‌‏تواند [[انسان]] را از [[مرگ جاهلی]] دور کند که بتواند به [[دستورات]] او پاینده بوده و از ارشادات و هدایت‏‌های او بهره‏‌مند شود.
# '''رسیدن به [[هدایت]] واقعی‏:''' [[شناخت امام عصر]] {{ع}}، [[چراغ هدایت]] و رمز دین‏داری است و نتیجه آن، دستیابی به [[صراط مستقیم]]، [[خداشناسی]]، حق‌‏شناسی و [[راه کمال]] و [[سعادت]] است. یکی از دعاهای مهم در [[عصر غیبت]]، این [[دعا]] است که می‌‏گوییم: خداوندا! خود را به من بشناسان که اگر خودت را به من نشناسانی، پیامبرت را نخواهم [[شناخت]]. خداوندا! رسولت را به من بشناسان که اگر [[رسول]] خود را، به من نشناسانی، حجّتت را نخواهم [[شناخت]]. خداوندا! [[حجّت]] خودت را به من بشناسان که اگر حجّتت را به من نشناسانی، از [[دین]] خود [[گمراه]] خواهم شد.<ref>{{متن حدیث|اللّهم عرّفنی نفسک فانّک ان لم تعرّفنی نفسک لم اعرف رسولک، اللّهم عرّفنی رسولک فانّک ان لم تعرّفنی رسولک لم اعرف حجّتک؛ اللّهم عرّفنی حجّتک فانّک ان لم تعرّفنی حجّتک ضللت عن دینی}}؛ کمال الدین، ج ۲، ص ۳۴۳.</ref>؛
# '''رسیدن به [[ثواب]] [[یاری]] او:''' براساس بعضی از [[روایات]]، [[شناخت امام زمان]] و [[باور]] قلبی به او، باعث نزدیکی هرچه بیشتر [[انسان]] به او می‏‌شود. اگر با این [[معرفت]] از [[دنیا]] برود، از پاداش‌‏های بی‌شماری برخوردار خواهد شد که یکی از آنها [[درک]] [[ثواب]] [[یاری امام]] عصر {{ع}} در [[زمان ظهور]] است؛ یعنی، چنین شخصی، همچون کسی است که در [[لشکر]] آن [[حضرت]] بوده و یا زیر [[پرچم]] او نشسته است‏<ref>[[رحیم کارگر|کارگر، رحیم]]، [[مهدویت پیش از ظهور (کتاب)|مهدویت پیش از ظهور]]، ص۶۰، ۶۲.</ref>.

== عدم معرفت کدام امام موجب مرگ جاهلی است؟ ==
[[پیامبر خاتم]] {{صل}} در این حدیث شریف، با به کار بردن عبارت "امام زمانه"، هم به [[حقیقت]] و ماهیت [[مقام]] [[امام]] اشاره می‌فرماید و هم به [[وجود امام]] در هر زمان. "[[امام]]" کسی است که پس از [[پیامبر]] در [[جایگاه]] او قرار گرفته، [[وظایف]] [[پیامبر]] را در [[رهبری]] و [[هدایت مردم]] بر عهده دارد. او [[حافظ]] و نگه دارنده [[دین]] به صورت کامل و مفسّر و مبیّن [[آیات الهی]] متناسب با نیاز [[مردم]] است. او همانند [[پیامبر]]، شخصی [[معصوم]] و [[تربیت]] یافته [[پروردگار]] است که بر [[قلوب]] [[انسان‌ها]] احاطه داشته، عهده‌دار [[تزکیه]] و [[تهذیب]] [[نفوس]] آنان است. او کسی است که با آشنایی کامل از مقررات [[دین]]، باید در رأس [[حکومت]] [[جامعه انسانی]] قرار گیرد، تا [[اجتماع بشری]] را به درستی [[رهبری]] کند و محیطی اسلامی‌ و سالم برای رشد و تعالی افراد فراهم آورد. بلندی [[مقام]] [[امامت]] از آنجا روشن می‌شود که [[خداوند]] آن را "[[عهد]]" خود دانسته و از دسترسی انسان‌های [[ظالم]] به دور داشته است. [[قرآن]] می‌فرماید: {{متن قرآن|وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِن ذُرِّيَّتِي قَالَ لاَ يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}<ref>و (یاد کن) آنگاه را که پروردگار ابراهیم، او را با کلماتی آزمود و او آنها را به انجام رسانید؛ فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم. (ابراهیم) گفت: و از فرزندانم (چه کس را)؟ فرمود: پیمان من به ستمکاران نمی‌رسد؛ سوره بقره، آیه: ۱۲۴.</ref>. کلمه "[[ظالم]]" در [[آیه]] شریف، مطلق بوده و شامل هر نوع [[ظلم]] و [[گناه]]، حتی [[ظلم]] به [[نفس]] می‌شود و تمام [[عمر]] [[انسان]] را در بر می‌گیرد؛ از این رو [[امام]] باید فردی [[معصوم]] از هر نوع [[خطا]] در طول حیات خود باشد. [[پیامبر]] {{صل}} نشناختن چنین امامی‌ را مساوی با [[مرگ جاهلی]] قرار داده است؛ مرگی که [[کفر]] و [[جهالت]] و [[ضلالت]] از مشخصه‌های آن است<ref>[[آفتاب مهر ج۲ (کتاب)|آفتاب مهر]]، ج۲، ص ۱۱۳ - ۱۱۴.</ref>.

== پرسش مستقیم ==
{{پرسش وابسته}}
# [[مطابق حدیث پیامبر که فرمود من مات و لم یعرف امام زمانه مات میته جاهلیه چرا نشناختن امام مرگ جاهلی را به دنبال خواهد داشت؟ (پرسش)]]
# [[چرا اگر امام مهدی خود را نشناسیم به مرگ جاهلی از دنیا رفته‌ایم؟ (پرسش)]]
{{پایان پرسش وابسته}}

== پرسش‌های وابسته ==
{{پرسمان ضرورت شناخت امام مهدی}}

== جستارهای وابسته ==
{{مدخل وابسته}}
* [[جاهلیت]]
* [[اعتقادات جاهلی]]
* [[مناسک جاهلی]]
* [[شرک جاهلی]]
* [[بت پرستی]]
* [[پرستش فرشتگان]]
* [[فرهنگ جاهلی]]
* [[اخلاق جاهلی]]
* [[تعصب جاهلی]]
* [[سیاست جاهلی]]
* [[جنگ‌های اعراب جاهلی]]
* [[اقتصاد جاهلی]]
{{پایان مدخل‌ وابسته}}

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:151897.jpg|22px]] [[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[امام مهدی موجود موعود (کتاب)|'''امام مهدی موجود موعود''']]
# [[پرونده:10119015.jpg|22px]] [[محمد م‍ح‍م‍دی‌ ری‌ش‍ه‍ری‌|م‍ح‍م‍دی‌ ری‌ش‍ه‍ری‌، محمد]]، [[دانشنامهٔ امام مهدی (کتاب)|'''دانشنامهٔ امام مهدی''']]
# [[پرونده:134491.jpg|22px]] [[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|'''فرهنگ‌نامه مهدویت''']]
# [[پرونده:13681097.jpg|22px]] [[قنبر علی صمدی|صمدی، قنبر علی]]، [[آخرین منجی (کتاب)|'''آخرین منجی''']]
# [[پرونده:Mahdaviat.jpg|22px]] [[رحیم کارگر|کارگر، رحیم]]، [[مهدویت پیش از ظهور (کتاب)|'''مهدویت پیش از ظهور''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:امام مهدی]]
[[رده:مرگ جاهلی]]