امامت‌پدیا - مشارکت‌های کاربر [fa]

حدیث غدیر

2024-07-10T17:05:41Z

Hosein: /* حادثه غدیر */

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = احادیث امامت
| عنوان مدخل =
| مداخل مرتبط = [[حدیث غدیر در قرآن]] - [[حدیث غدیر در حدیث]] - [[حدیث غدیر در تاریخ اسلامی]] - [[حدیث غدیر در کلام اسلامی]] - [[حدیث غدیر در پژوهش‌های اسلامی]] - [[حدیث غدیر در سیره و معارف معصومان]] - [[حدیث غدیر در سیره و معارف و سیره فاطمی]] - [[حدیث غدیر در سیره و معارف صحابه]] - [[حدیث غدیر از دیدگاه اهل سنت]]
| پرسش مرتبط =
}}
{{جعبه اطلاعات احادیث نامدار
| نام حدیث = حدیث غدیر
| نام تصویر =
| توضیح تصویر =
| متن حدیث = مَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ فَعَلِيٌّ مَوْلَاه
| ترجمه حدیث = کسی که من مولای او هستم پس علی هم مولای اوست
| نام‌های دیگر =
| صادره از = [[پیامبر اکرم]] {{صل}}
| راویان = {{فهرست جعبه افقی | [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} | [[حضرت زهرا]] {{س}} | [[اسامة بن زید]] | [[جابر بن عبدالله انصاری]] | [[حسان بن ثابت]] | [[سلمان فارسی]] | [[عباس بن عبدالمطلب]]}}
| سبب صدور = معرفی جانشین بعد از [[پیامبر]]
| دلالت حدیث = {{فهرست جعبه عمودی | دلالت بر ضرورت ابلاغ مساله [[ولایت]] به مردم | دلالت بر کامل شدن دین و ناامیدی کافران با ولایت | دلالت بر تمام شدن نعمت با [[ولایت]]| دلالت بر رضایت الهی از [[اسلام]] با [[ولایت]]| دلالت بر [[نصب الهی امام]] | دلالت بر [[امامت امام علی]]| دلالت بر وجوب [[اطاعت از امام علی]]}}
| اعتبار سند = متواتر
| منابع شیعه = {{فهرست جعبه عمودی | [[الکافی (کتاب)| الکافی]] | منیة المرید | [[الوافی (کتاب)| وافی]]}}
| منابع اهل سنت = {{فهرست جعبه عمودی | [[مسند احمد بن حنبل (کتاب)| مسند احمد]] | [[المستدرک علی الصحیحین]] | }}
}}

[[پیامبر خدا]] {{صل}} [[روز]] هجدهم [[ذی حجه]] سال دهم [[هجرت]] بعد از [[اعمال]] [[حجة الوداع]] در محلی به نام [[غدیر خم]] دستور دادند همه [[حاجیان]] جمع شوند؛ حضرت بعد از ایراد خطبه‌ای فرمودند: {{متن حدیث| مَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ فَعَلِيٌّ مَوْلَاه‏}} و [[دوستداران]] و [[یاوران]] او را [[دعا]] کرد. '''حدیث غدیر''' که [[حدیثی]] متواتر هست، مهم‌ترین، مؤثرترین و ممتازترین حدیثی است که در [[جوامع]] [[شیعه]] و [[سنّی]] از [[رسول خدا]] {{صل}} بر [[امامت]] و [[ولایت]] [[حضرت علی]] {{ع}} نقل شده است.

== مقدمه ==
{{همچنین|اثبات امامت امام علی در حدیث}}
یکی از روایات نبوی که دلالت بر [[امامت حضرت علی]] {{ع}} دارد حدیث غدیر است. این [[حدیث]] در حد تواتر است و به قدری راویان و محدثان، آن را نقل کرده‌اند که جای [[شک و تردید]] در صدور آن از [[پیغمبر]] باقی نمی‌ماند، خصوصاً این که [[روایت]] از طریق [[اهل تسنن]] آمده است:

وقتی [[پیغمبر اکرم]] از «[[حجة الوداع]]» برمی‌گشت در [[غدیر خم]]، [[آیه]] {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ}} نازل شد. پیغمبر [[مردم]] را جمع کرد و نماز ظهر را خواند و سپس برخاست و فرمود: {{متن حدیث|ألست أولی بکم من أنفسکم<ref>این جمله اشاره است به آیه ۶ سوره احزاب: {{متن قرآن|النَّبِيُّ أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ}} پیغمبر چون از جانب خداست بر جان و مال و بر همه چیز مردم از خود آنان اولویت دارد، هر کس اختیار مال و جان خود را دارد اما پیغمبر در همین اختیارداری‌ها از خود صاحب آن، اختیاردارتر است، البته پیامبر به میل شخصی عمل نمی‌کند بلکه مصالح جامعه اسلامی را در نظر می‌گیرد چون او امام و رهبر جامعه اسلامی است.</ref>، قالوا: بلی}} آیا من از خود شما بر شما اولویت ندارم؟ گفتند: بلی، بعد فرمود: {{متن حدیث|مَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ فَهَذَا عَلِيٌّ مَوْلَاهُ‌}} معلوم است که حضرت می‌خواهد همان اولویت خودش بر [[نفوس]] را برای علی تصویب کند، و هنوز مردم متفرق نشده بودند که [[جبرئیل امین]] نازل شد و آیه {{متن قرآن|الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلَامَ دِينًا}}<ref>«امروز دینتان را کامل و نعمتم را بر شما تمام کردم و اسلام را (به عنوان) آیین شما پسندیدم» سوره مائده، آیه ۳.</ref> را آورد<ref>[[سید اصغر ناظم‌زاده|ناظم‌زاده، سید اصغر]]، [[تجلی امامت (کتاب)|تجلی امامت]]، ص ۵۲.</ref>.

== حادثه غدیر ==
{{اصلی|غدیر خم}}
بیش از یکصد [[صحابه پیامبر]] {{صل}} [[روایت]] کرده‌اند [[پیامبر خدا]] {{صل}} در سال دهم [[هجرت]]، آهنگ [[حج]] کرد و [[مردمان]] را از این قصد، آگاه کرد. لذا افراد بسیاری برای انجام اعمال حج راهی [[مکه]] شدند تا با [[پیامبر خدا]] [[حج]] بگزارند و [[مناسک]] [[حج]] را از آن بزرگوار بیاموزند، این [[مناسک]] در [[تاریخ]] با نام‌هایی مانند [[حجه‌الوداع]]، حجه‌الاسلام، حجه‌البلاغ، حجه‌الکمال و حجه‌التمام خوانده شده است. [[پیامبر]] {{صل}} با [[مسلمانان]]، [[حج]] گزارد و به سوی [[مدینه]] حرکت کرد.

روز هجدهم [[ذی حجه]]، [[پیامبر خاتم]] {{صل}}، در حالی که افراد بسیاری قبل از ایشان و قافله‌های بسیاری نیز پس از وی حرکت می‌کردند، به سرزمینی با نام "[[غدیر خم]]"، در وادی جُحفه (محل‌ جدا شدن راه [[اهل مدینه]] و مصری‌ها و...) رسید، در شرایطی که [[آفتاب]]، اوج گرفته بود و بی‌امان، بر زمین حرارت می‌ریخت. [[پیامبر]] {{صل}} به [[فرمان الهی]]، [[دستور]] داد سواران و پیادگان توقف کنند و رفتگان باز آیند و آیندگان برسند. حضرت بر انبوهی از جهاز شتران، رفت و [[خطبه]]‌ای را آغاز کرد. خدای را [[سپاس]] گفت و از اینکه به زودی از میان آنان خواهد رفت، سخن گفت و از آنان خواست درباره چگونگی انجام رسالت وی، [[گواهی]] دهند. [[مردم]]، همگی فریاد برآوردند: [[گواهی]] می‌دهیم که تو [[ابلاغ]] کردی و [[خیرخواهی]] و [[مجاهده]] نمودی. پس [[خدا]] به تو جزای خیر دهد! سپس، برای آماده‌سازی [[مردمان]] برای شنیدن [[پیام]] آخرین، بارها از [[صداقت]] خویش در [[ابلاغ]] و از "[[ثقلین]]"سخن گفت و جایگاه والای خود را در میان [[امت]]، برنمود و بر اولویت خود بر آنان، [[گواهی]] خواست که پاسخ‌های بلند و یک صدا شنید. آن گاه، [[دست]] [[علی]] {{ع}} را گرفت و بالا آورد و با شکوهی شگرف و فریادی بس رسا فرمود: {{متن حدیث| مَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ فَعَلِيٌّ مَوْلَاه‏}}<ref>هر که من مولای اویم، پس [[علی]] مولای اوست؛ الکافی، ج ۱، ص ۲۸۷، ح ۱؛ سنن الترمذی، ج ۵، ص ۶۳۳، ح ۳۷۱۳.</ref>. [[پیامبر]] {{صل}} سه بار، این جمله را تکرار کرد و برای پذیرندگان [[ولایت]] [[علی]] {{ع}} و [[دوستداران]] و [[یاوران]] او [[دعا]] کرد. تعداد شرکت‌کننده‌ها را، ۱۱۴ هزار، ۱۲۰ تا ۱۲۴ هزار و بیشتر، [[ثبت]] کرده‌اند<ref>[[محمد محمدی ری‌شهری|محمدی ری‌شهری، محمد]]، [[گزیده دانشنامه امیرالمؤمنین (کتاب)|گزیده دانشنامه امیرالمؤمنین]]، ص ۱۱۰-۱۱۲؛ [[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[امامت امام علی (مقاله)|امامت امام علی]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]]، ص ۴۵۴-۴۵۵؛ [[مهدی مقامی|مقامی، مهدی]]، [[درسنامه امام‌شناسی (کتاب)|درسنامه امام‌شناسی]]، ص۱۲۸؛ [[عبدالمجید زهادت|زهادت، عبدالمجید]]، [[معارف و عقاید ۵ ج۱ (کتاب)|معارف و عقاید ۵ ج۱]].</ref>.

== متواتر بودن حدیث غدیر==
درباره جمله پیامبر {{متن حدیث|مَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ فَهَذَا عَلِيٌّ مَوْلَاهُ‌}} نکاتی را یادآور می‌شویم:

۱. جمله بالا از حدیث غدیر، بهترین نمونه برای حدیث متواتر است. اگر به صدور این [[کلام]] [[اطمینان]] پیدا نشود، مطمئناً هیچ نقل متواتر دیگری نیز علم‌آور نخواهد بود. چون این [[کلام]] بیش‌ترین تعداد گزارش کننده را دارا است و جالب آن‌که ناقلان آن از نحله‌های [[فکری]] متفاوت بود‌اند. [[علامه امینی]] حدیث غدیر را از صد و ده [[صحابی]] گزارش کرده است و در پایان تصریح می‌کند که این، تمامی آن چیزی نیست که وجود دارد<ref>امینی، الغدیر، ج۱، ص۱۴- ۶۱.</ref>. [[سید عبدالعزیز طباطبایی]] اسامی [[صحابه]] دیگری را نیز به دست آورده‌اند<ref>ر.ک: امینی، الغدیر، ج۱، ص۱۴۴.</ref>. طبقه دوم سند ([[تابعین]]) نیز شامل فهرست بلندی از نام ۸۲ نفر است<ref>امینی، الغدیر، ج۱، ص۶۲ – ۷۲. نیز ر.ک: حسینی میلانی، نفحات الازهار، ج۶، ص۳۷۷ به بعد.</ref>. همچنین [[جلال الدین سیوطی]]<ref>سیوطی، الازهار المتناثرة فی الاخبار المتواترة، ص۷۶.</ref> و [[ابن کثیر]]<ref>ابن کثیر، البدایة و النهایه، ج۵، ص۲۱۴.</ref> و [[ناصر الدین البانی]]<ref>البانی، سلسلة الاحادیث الصحیحه، ج۴، ص۳۴۳.</ref> به تواتر حدیث [[گواهی]] داده‌اند.

گفتنی است، [[حدیث]] {{متن حدیث|مَنْ كَذَبَ عَلَيَّ مُتَعَمِّداً فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّارِ...}} که در کتب [[علوم]] حدیث نمونه روشن حدیث متواتر شمرده شده است، تنها کمی بیش از ۶۰ نفر راوی دارد<ref>ر.ک: شهید ثانی، الرعایة، ص۶۸.</ref>.

۲. بسیاری از بزرگان [[اهل سنت]]، به صحت حدیث {{متن حدیث|مَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ فَعَلِيٌّ مَوْلَاهُ‌}} تصریح کرده‌اند. [[حاکم نیشابوری]]<ref>حاکم نیشابوری، المستدرک علی الصحیحین، ج۳، ص۱۱۸ و ص۶۱۳.</ref>، [[ترمذی]]<ref>سنن الترمذی، ج۵، ص۶۳۳.</ref>، [[ابن حبان]]<ref>صحیح ابن حبان، ج۱۵، ص۳۷۵.</ref>، علامه [[ذهبی]]<ref>ذهبی، شمس الدین، محمد بن احمد، سیر اعلام النبلاء، ج۵، ص۴۱۵؛ همو، تاریخ الاسلام، ج۳، ص۶۲۹.</ref>، [[ابن جریر طبری]]<ref>به نقل از: ذهبی، شمس الدین، تذکرة الحفاظ، ج۲، ص۷۱۳.</ref>، [[ابن حجر عسقلانی]]<ref>ابن حجر، فتح الباری، ج۷، ص۷۴.</ref>، [[ابوجعفر طحاوی]]<ref>ازدی طحاوی، مشکل الآثار، ج۲، ص۳۰۸.</ref>، [[ابن عبدالبر]]<ref>ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۳، ص۲۰۳.</ref> و ناصرالدین الالبانی<ref>البانی، محمد ناصرالدین، سلسلة الاحادیث الصحیحه، ج۴، ص۳۴۴ – ۳۳۰.</ref> از این گروهند.

۳. مصادری که این کلام را نقل کرده‌اند، بسیار متعدد و متنوعند؛ مهم‌ترین آنها بدین قرار است: ترمذی، [[السنن (کتاب)|السنن]]، ج۵، ص۶۳۳؛ [[ابن ماجه]]، السنن، ج۱، ص۴۵؛ [[نسائی]]، [[خصائص امیرالمؤمنین (کتاب)|خصائص امیرالمؤمنین]]، ص۴۷ و ص۱۵۵؛ [[ابن حنبل]]، المسند، ج۹، ص۴۳ و ج۱، ص۳۲۱؛ [[ابن حنبل]]، [[فضائل الصحابه (کتاب)|فضائل الصحابه]]، ج۲، ص۵۹۳، [[حاکم نیشابوری]]، [[المستدرک علی الصحیحین (کتاب)|المستدرک علی الصحیحین]]، ج۳، ص۱۴۴؛ [[طبرانی]]، [[المعجم الکبیر (کتاب)|المعجم الکبیر]]، ج۳، ص۱۷۹ و ج۵، ص۱۹۵ و ج۱۹، ص۲۹۱؛ طبرانی، [[المعجم الصغیر (کتاب)|المعجم الصغیر]]، ج۱، ص۷۱؛ طبرانی، [[المعجم الأوسط (کتاب)|المعجم الأوسط]]، ج۱، ص۱۱۲ و ج۸، ص۲۱۳؛ [[ابن أبی شیبه]]، [[المصنف (کتاب)|المصنف]]، ج۷، ص۵۰۶ و ۴۹۶ و ۴۹۴؛ [[ابن حبان]]، [[الصحیح (کتاب)|الصحیح]]، ج۳، ص۱۴۴؛ [[بلاذری]]، [[أنساب الأشراف (کتاب)|أنساب الأشراف]]، ج۲، ص۳۵۵؛ [[ابونعیم]]، [[تاریخ أصبهان (کتاب)|تاریخ أصبهان]]، ج۱، ص۱۶۲ و ص۲۸۳؛ ابونعیم، [[حلیة الأولیاء (کتاب)|حلیة الأولیاء]]، ج۴، ص۲۳؛ [[ابن عساکر]]، [[تاریخ دمشق (کتاب)|تاریخ دمشق]]، ج۴۲، ص۱۸۸؛ [[ذهبی]]، [[تاریخ الاسلام (کتاب)|تاریخ الاسلام]]، ج۳، ص۶۲۹؛ [[ابن حجر]]، [[الاصابه (کتاب)|الاصابه]]، ج۳، ص۴۸۴؛ [[ابن کثیر]]، [[البدایة و النهایه (کتاب)|البدایة و النهایه]]، ج۷، ص۳۴۱؛ [[ابو العباس الطبری]]، [[ذخائر العقبی (کتاب)|ذخائر العقبی]]، ص۱۵۸؛ [[متقی هندی]]، [[کنزالعمال (کتاب)|کنزالعمال]]، ج۱۱، ص۶۰۲؛ [[البانی]]، [[سلسلة الأحادیث الصحیحه (کتاب)|سلسلة الأحادیث الصحیحه]]، ج۴، ص۳۳۰؛ [[اسلم بن سهل]]، [[تاریخ واسط (کتاب)|تاریخ واسط]]، ص۱۵۴؛ خوارزمی، [[المناقب (کتاب)|المناقب]]، ص۱۵۷؛ [[ابن مغازلی]]، المناقب، ص۲۴؛ [[ابن أبی عاصم]]، السنه، ص۵۹۲. همچنین [[ثقة الاسلام کلینی]]، [[الکافی]]، ج۱، ص۲۸۷؛ [[شیخ طوسی]]، [[تهذیب الاحکام]]، ج۳، ص۱۴۴؛‌ [[شیخ صدوق]]، [[الخصال]]، ص۲۱۱.

۴. [[ابن عقده]] و [[ابن جریر طبری]] و [[شمس الدین ذهبی]]، در خصوص این [[حدیث]] و طریق‌های نقل آن، کتاب‌هایی تألیف کرده‌اند. ابن حجر درباره کتاب ابن عقده گفته است: «بسیاری از سندهای ذکر شده در این کتاب، صحیح و حسن هستند»<ref>فتح الباری، ج۷، ص۷۴.</ref> و «از بیش از هفتاد [[صحابه]] نقل شده‌اند»<ref>ابن حجر، تهذیب التهذیب، ج۷، ص۲۹۷.</ref>. ذهبی نیز گفته است: «یک جلد از کتاب [[ابن جریر]] را دیدم و از بسیاری طرق آن مدهوش شدم»<ref>تذکرة الحفاظ، ج۲، ص۷۱۳.</ref>. ابن کثیر در توصیف این کتاب گفته است: «من این کتاب را در دو مجلد قطور، دیده‌ام»<ref>ابن کثیر، البدایة و النهایه، ج۱۱، ص۱۴۶. درباره کتاب الولایه نوشته طبری رجوع شود به الغدیر، ج۱، ص۱۵۳ – ۱۵۲.</ref>.

کتاب ذهبی با نام طرق حدیث {{متن حدیث|مَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ‌}} اخیراً با تصحیح کتاب‌شناس خبره و فقید [[علم]] و تحقیق، مرحوم [[سید عبدالعزیز طباطبایی]]، چاپ شده است. درباره کتاب‌هایی که در این حدیث و این واقعه نوشته شده است، رجوع شود به: [[الغدیر]]، ج۱، ص۱۵۸ - ۱۵۲؛ سید عبدالعزیز طباطبایی، [[الغدیر]] فی التراث الإسلامی.

۵. برخلاف تمامی محققان و محدثان شیعه و [[اهل سنت]]، [[ابن تیمیه]]، صحت انتساب [[حدیث]] بالا را به [[رسول الله]]{{صل}} [[انکار]] کرده است<ref>عاصمی نجدی، عبدالرحمان، مجموع فتاوی ابن تیمیه، ج۴، ص۴۱۸ – ۴۱۷.</ref>. شیخ [[ناصرالدین البانی]] – که یکی از محدثان پرکار اهل سنت در عصر حاضر و از سخت‌گیرترین محدثان در بررسی [[اسناد]] است و ضمناً از [[مبلغان]] [[مکتب]] ابن تیمیه نیز می‌باشد ـ به [[مخالفت]] با او پرداخته، صحت حدیث را [[اثبات]] می‌کند. او در [[کلام]] بسیار مفصلی به اثبات صحت کامل متن {{متن حدیث|مَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ فَعَلِيٌّ مَوْلَاهُ اللَّهُمَّ وَالِ مَنْ وَالاهُ وَ عَادِ مَنْ عَادَاهُ}} پرداخته<ref>سلسلة الاحادیث الصحیحة، ج۴، ص۳۴۳ - ۳۳۰.</ref>، در پایان می‌گوید: «هر دو قسمت این [[حدیث صحیح]] است و قسمت اول آن متواتر است...»<ref>سلسلة الاحادیث الصحیحة، ج۴، ص۳۴۳.</ref>. و «سبب آن‌که به تحریر صحت این حدیث پرداختم آن بود که [[شیخ الاسلام ابن تیمیه]]، قسمت اول حدیث را تضعیف کرده و قسمت دوم را [[دروغ]] دانسته است»<ref>مجموع فتاوی ابن تیمیه، ج۴، ص۴۱۸ – ۴۱۷.</ref> و «این کلام او ناشی از مبالغه او است که به واسطه تضعیف سریع [[احادیث]] - قبل از آن‌که تمامی طرق آن را جمع کرده، مورد دقت قرار دهد ـ برای او حاصل شده است»<ref>مجموع فتاوی ابن تیمیه، ج۴، ص۳۴۴.</ref>.<ref>[[سید محمد کاظم طباطبایی|طباطبایی، سید محمد کاظم]]، [[ادله و نصوص امامت علی (مقاله)| مقاله «ادله و نصوص امامت علی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۳ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۳]]، ص ۲۰۵.</ref>

== اهمیت حدیث غدیر ==
حدیث غدیر، مهم‌ترین، مؤثرترین و ممتازترین [[حدیثی]] است که در [[جوامع]] [[شیعه]] و [[سنّی]] از [[رسول خدا]] {{صل}} بر [[امامت]] و [[ولایت]] [[حضرت علی]] {{ع}} [[نقل]] شده است و هیچ [[حدیثی]] از [[رسول خدا]] {{صل}} مانند حدیث غدیر در [[اثبات]] [[ولایت]] و [[امامت]] [[امیرمؤمنان]] {{ع}} جلوه ندارد، به‌گونه‌ای که ۱۱۰ نفر از [[اصحاب رسول خدا]] {{صل}}، ۸۴ نفر از [[تابعین]] و ۳۶۰ نفر از عالمان [[اهل سنت]] نیز، این [[حدیث]] را [[نقل]] کرده‌اند<ref>ر. ک: الغدیر، ج۱، ص۱۴؛ عبقات الانوار فی امامة الأئمة الأطهار، ج۱، ص۷؛ نفحات الأزهار فی خلاصه عبقات الانوار، ج۱، ص۳۵؛ احقاق الحق و ازهاق الباطل، ج۲، ص۴۲۲؛ دلائل الصدق لنهج الحق، ج۱، ص۲۱.</ref>.<ref>[[مهدی مقامی|مقامی، مهدی]]، [[درسنامه امام‌شناسی (کتاب)|درسنامه امام‌شناسی]]، ص۱۲۸.</ref>

اهمیت سخنرانی [[رسول اکرم]] {{صل}} در [[غدیر خم]] با توجه به [[جهان]] شمولی [[اسلام]] و اختتام [[رسالت]] با [[وفات]] [[نبی اکرم]] {{صل}} آشکارتر می‌گردد؛ زیرا برای استمرار [[هدایت الهی]]، [[ختم رسالت]] باید همراه با شروع [[امامت]] باشد. بر همین اساس [[خداوند]] در سال آخر [[عمر]] [[پیامبر]] {{صل}} وی را مامور [[ابلاغ]] برنامه مهم برای استمرار [[رهبری الهی]] در [[اسلام]] می‌کند.

نازل شدن آیاتی از [[قرآن کریم]] درباره [[ماجرای غدیر]] [[خم]] و خطابه سرنوشت‌ساز [[نبی اکرم]] {{صل}} در [[حجه‌الوداع]] نشان‌گر اهتمام فراوان به مسأله [[امامت]] و [[جانشینی]] [[رسول الله]] {{صل}} است. [[خداوند تعالی]] با این کار مانع از فراموشی [[امامت]] می‌شود و تا [[قرآن]] باقی است و این [[آیات]] قرائت می‌شود [[غدیر]] و موضوع [[امامت]] و [[جانشینی رسول خدا]] هم یادآوری می‌شود<ref>ر.ک: الغدیر، ج۱، ص ۲۵ اهمیه الغدیر فی التاریخ. در درس ۱۰ آیات مربوط به غدیر را توضیح می‌دهیم.</ref>.<ref>[[عبدالمجید زهادت|زهادت، عبدالمجید]]، [[معارف و عقاید ۵ ج۱ (کتاب)|معارف و عقاید ۵ ج۱]].</ref>

== ویژگی‌های خطابه [[غدیر]] ==
برای حدیث غدیر نسبت به سایر [[نصوص امامت]] [[امیر المؤمنین]] {{ع}} ویژگی‌ها و امتیازاتی است:

اول: [[احادیث]] دیگر در حضور نمایندگان همه طوائف [[مسلمین]] نبود و این [[حدیث]] در جائی صادر گشت که از هر طائفه گروهی به [[حج]] آمده بودند و [[پیغمبر]] {{صل}} آن را به گوش همه رسانید و آن دلالت روشن دارد بر عنایت خدا و [[رسول]] {{صل}} به امری بسیار مهم و عظیم.

دوم: آن را هنگام جدا شدن قوافل از [[پیغمبر]] و [[حجاج]] [[مدینه]] فرمود و سخن آخرین بهتر در یاد شنونده می‌ماند و اگر در [[مکه]] و [[منی]] به این تأکید می‌فرمود مطلب [[ولایت]] با دیگر مطالب آمیخته می‌گشت و در ذهن‌ها مخلوط می‌شد.

سوم: [[مردم]] عادت دارند از هر کس آخرین [[وصیت]] او را فرا گیرند و آنکه در طول عمر خود برای بعضی [[دوستان]] گفته باشد اما هنگام [[مرگ]] چیزی نگفت چندان در نظر آنان مؤکد نیست و گاه در آن [[شک]] می‌کنند [[مردم]] گویند رأیش برگشته یا آرزوئی بوده است و قصد جدی نداشت اما اگر هنگام [[مرگ]] سفارش کند مسجدی بسازید، بی‌شبهه باید ساخت.

چهارم: مراد [[پیغمبر]] {{صل}} در حدیث غدیر روشن و صریح است چون فرمود آیا من به شما اولی نیستم از خودتان یعنی آنکه می‌خواهم بگویم شما باید بپذیرید هرچند رغبت شما چیز دیگر باشد آنها گفتند تو اولی هستی فرمود {{متن حدیث|مَنْ كُنْتُ مَوْلاهُ فَهذَا عَلِىٌّ مَوْلاهُ اللّهُمَّ والِ مَنْ والَاهُ وَ عَادِ مَنْ‏ عَادَاهُ‏ وَ انْصُرْ مَنْ‏ نَصَرَهُ‏ وَاخْذُلُ‏ مَنْ‏ خَذَلَهُ‏}} یعنی هرکس من اولی به او هستم [[علی]] هم به او اولی است و مولای [[بنده]] کسی است که به تصرف و [[تدبیر امور]] او اولی است.

پنجم: از این جهت نیز ترجیح داد که سایر [[روایات]] و [[احادیث]] از جهت سند چنان نیست که تواتر آن را همه [[مردم]] از عوام و [[خواص]] بدانند<ref>شرح فارسی تجرید الاعتقاد، ص ۵۱۷.</ref>.<ref>[[عبدالمجید زهادت|زهادت، عبدالمجید]]، [[معارف و عقاید ۵ ج۱ (کتاب)|معارف و عقاید ۵ ج۱]].</ref>

== واژه مولی و دلالت بر امامت امیرالمؤمنین {{ع}} ==
۱. واژه «[[مولی]]» معانی متعددی دارد؛ اگرچه تعداد هفتاد معنا که [[شهرت]] یافته، اغراق آمیز است. [[علامه امینی]] بیست و هفت معنا برای آن شمرده است که بعضی معانی مثل [[رب]]، عم، ابن عم و ابن، مطمئناً مقصود نیست و بعضی دیگر مثل صاحب و [[همسایه]] در اینجا بی‌معنا و سخیف است. تنها چند معنا مثل محب و ناصر و اولی بالشیء و [[سید]] و متصرف فی الامر و متولی الامر می‌توانند مقصود باشند<ref>امینی، الغدیر، ج۱، ص۳۷۰ – ۳۶۲.</ref>.

مسلماً [[رسول خدا]]{{صل}} در آن بیابان گرم، ده‌ها هزار نفر را جمع نکرد تا برای آنان سخن مبهم و مجمل بگوید؛ بلکه موقعیت به گونه‌ای بود که تمامی شنوندگان، مقصود [[پیامبر]] را دریافتند. آیا معنا دارد [[پیامبری]] که {{متن حدیث|أَفصَحُ مَن نَطَقَ بالضَّادِ}} است، برای این جمع عظیم به گونه‌ای سخن گوید که معنای آن روشن نباشد؟ بنابراین مسلماً [[کلام]] ایشان دارای معنای خاص و روشنی بوده است.

به [[اعتقاد]] ما «[[مولی]]» در [[واقعه غدیر]] به معنای «[[زعیم]]» و «شایسته‌تر برای تصرف» (اولی بالامر) بوده و [[رسول الله]]{{صل}} در آن هنگامه شگرف و عظیم و [[جاودانه]]، چیزی جز [[ولایت امام علی]]{{ع}} را بیان نکرده است. به گفته [[علامه امینی]]، معنای [[حقیقی]] مولی، همان اولی بالامر است و این معنا، جامع بین تمامی معانی است<ref>ر.ک: امینی، الغدیر، ج۱، ص۳۸۶ – ۳۷۰.</ref>. به حتم [[پیامبر گرامی]]{{صل}} نیز همین معنا را [[اراده]] فرموده‌اند؛ حتی اگر این معنا را معنای حقیقی «مولی» ندانیم.

۲. در متون کهن - اعم از ادبی و لغوی و [[تفسیری]] - یکی از معانی روشن «مولی»، [[سرپرست]] و شایسته‌تر برای تصرف در امور و [[زعامت]] و [[امامت]] آمده است. ابوعبیده، [[معمر بن مثنی]] در [[تفسیر آیه]] ۱۵ [[سوره حدید]] {{متن قرآن|...هِيَ مَوْلَاكُمْ...}}<ref>«پس، امروز از شما و از کافران سربهایی پذیرفته نیست، جایگاهتان آتش (دوزخ) است، همان (دوزخ) یار شماست و این پایانه، بد است» سوره حدید، آیه ۱۵.</ref> نوشته است: {{عربی|يَعْنِي: أَوْلى بِكُمْ}}<ref>ابو عبیده، معمر بن مثنی، مجاز القرآن، ج۲، ص۲۵۴.</ref>. فراء (ادیب و [[مفسر]] بزرگ [[کوفی]]) نیز [[آیه]] را این‌گونه معنا کرده است: {{عربی|هِيَ مَوْلَاكُمْ أَيْ أَوْلى بِكُمْ}}. اخفش و [[زجاج]] و ابن الانباری<ref>ر.ک: الغدیر، ج۱، ص۳۸۶ – ۳۴۵؛ نفحات الازهار، ج۶، ص۸۶-۱۶.</ref> نیز همین را گفته‌اند. همچنین مبرد در تفسیر آیه ۱۱ [[سوره محمد]] {{متن قرآن|ذَلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ مَوْلَى الَّذِينَ آمَنُوا}}<ref>«این از آن روست که خداوند یاور مؤمنان است» سوره محمد، آیه ۱۱.</ref> نوشته است: {{عربی|الولي و المولى معناهما سواء و هو الحقيق بخلقه المتولي لأمورهم}}<ref>شریف، مرتضی، الشافی فی الامامه، ج۲، ص۲۷۱ به نقل از مبرد.</ref>. [[راغب اصفهانی]] ـ [[مفسر]]، ادیب و [[قرآن]] پژوه بزرگ قرن چهارم ـ نیز نوشته است: «[[ولایت]] به معنای تولیت امر است و ولی و [[مولی]] دو واژه برای این معنا هستند»<ref>راغب اصفهانی، مفردات غریب القرآن، ص۸۵۵.</ref>. [[ابن اثیر]] در اثر بزرگ و ارجمند خود النهایه که به شرح واژه‌های غریب پرداخته، در [[تفسیر]] واژه مولی آورده است: لفظ مولی، مکرر در [[حدیث]] آمده است... و به معنای کسی است که تولیت امری را بر عهده گیرد یا بدان [[قیام]] نماید». او [[حدیث غدیر]] منطبق بر این معنا می‌داند و به سخن [[خلیفه دوم]] استناد می‌کند که به [[امام علی]]{{ع}} گفت: {{متن حدیث|أَصْبَحْتَ مَوْلَى كُلِّ مُؤْمِنٍ‌}}، و آن را به {{متن حدیث|وَلِيُّ كُلِّ مُؤْمِنٍ‌}} تفسیر می‌کند<ref>ابن أثیر النهایة فی غریب الحدیث، ج۵، ص۲۸۸.</ref>.

۳. قراین - حالی و مقالی - فراوانی دلالت دارند که [[اراده]] معنایی غیر از این، مخالف [[فصاحت]] و [[بلاغت]] بوده و جای [[اعتراض]] داشته است. این قراین عبارتند از:
#جمع کردن نزدیک به صد هزار نفر در هوای گرم و در بیابانی بی‌آب و علف.
#امر به بازگشتن آنان که گذشته‌اند و رسیدن آنان که عقب‌ترند.
# [[نزول آیات]] اکمال {{متن قرآن|الْيَوْمَ يَئِسَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ دِينِكُمْ فَلَا تَخْشَوْهُمْ وَاخْشَوْنِ الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلَامَ دِينًا}}<ref>«امروز کافران از دین شما نومید شدند پس، از ایشان مهراسید و از من بهراسید! امروز دینتان را کامل و نعمتم را بر شما تمام کردم و اسلام را (به عنوان) آیین شما پسندیدم» سوره مائده، آیه ۳.</ref> و [[تبلیغ]] {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ وَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ وَاللَّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكَافِرِينَ}}<ref>«ای پیامبر! آنچه را از پروردگارت به سوی تو فرو فرستاده شده است برسان و اگر نکنی پیام او را نرسانده‌ای؛ و خداوند تو را از (گزند) مردم در پناه می‌گیرد، خداوند گروه کافران را راهنمایی نمی‌کند» سوره مائده، آیه ۶۷.</ref> حول این واقعه.
# [[اعلان]] [[پیامبر]] به این که به زودی از میان [[مسلمانان]] خواهد رفت. طبیعی است که این سخن، اذهان را به [[اندیشیدن]] درباره مسئله [[جانشینی]] وا می‌دارد.
#اعتراف گرفتن از آنان بر این که پیامبر اولی به مسلمانان است، حتی از خود آنان.
#اضافه کردن {{متن حدیث|اللَّهُمَّ وَالِ مَنْ وَالاهُ وَ عَادِ مَنْ عَادَاهُ وَ انْصُرْ مَنْ نَصَرَهُ وَ اخْذُلْ مَنْ خَذَلَهُ‌}}.
# [[عمامه]] گذاردن بر سر [[امام علی]]{{ع}} بعد از [[خطبه]] العمائم تیجان العرب<ref>قضاعی، محمد بن سلامه، مسند الشهاب، ج۱، ص۷۵، ح۴۷؛ النهایة فی غریب الحدیث، ج۱، ص۱۹۹.</ref>. با توجه به اینکه در [[فرهنگ]] [[عرب]]، عمامه تاج شمرده می‌شده و نشان دهنده سیادت و سروری بوده است، عمامه نهادن پس از آن خطبه و در آن حال و هوا، تنها به معنای تثبیت [[ولایت]] و [[امامت علی]]{{ع}} می‌تواند باشد.
# دستور پیامبر به مسلمانان پس از خطبه که بر علی{{ع}} با عنوان «[[امیرالمؤمنین]]» [[سلام]] گویند<ref>شیخ مفید، الارشاد، ج۱، ص۱۷۶؛ اعلام الوری، ج۱، ص۲۶۲؛ تاریخ مدینة دمشق، ج۴۲، ص٣۵٣.</ref>.
#تهنیت بزرگان [[صحابه]] امثال [[عمر]] و [[ابوبکر]] به امام علی{{ع}} پس از این واقعه<ref>{{متن حدیث|كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ{{صل}} فِي سَفَرٍ فَنَزَلْنَا بِغَدِيرِ خُمٍّ فنودي فِينَا: الصَّلاَةُ جَامِعَةٌ وَ كُسِحَ لِرَسُولِ اللَّهِ{{صل}} تَحْتَ شَجَرَتَيْنِ فَصَلَّي الظُّهْرَ وَ أَخَذَ بِيَدِ عَلِيٍّ رَضِيَ اللهُ عَنْه فَقَالَ أَ لَسْتُمْ تَعْلَمُونَ أَنِّي أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِينَ من أَنْفُسِهِمْ؟ قَالُوا بَلَى قَالَ أَ لَسْتُمْ تَعْلَمُونَ أَنِّي أَوْلَى بِكُلِّ مُؤْمِنٍ من نَفْسِهِ قَالُوا بَلَى. قال: فَأَخَذَ بِيَدِ عَلِيٍّ فَقَالَ مَنْ كُنْتُ مَوْلاَهُ فَعَلِيٌّ مَوْلاَهُ اَللَّهُمَّ وَالِ مَنْ وَالَاه وَ عَادِ مَنْ عَادَاهُ قَالَ فَلَقِيَهُ عُمَرُ بَعْدَ ذَلِكَ فَقَالَ لَهُ هَنِياءً يَا بْنَ أَبِي طَالِبٍ أَصْبَحْتَ وَ أَمْسَيْتَ مَوْلى كُلِّ مُؤْمِنٍ وَ مُؤْمِنَةٍ}}؛ ([[مسند]] [[ابن حنبل]]، ج۶، ص۴۰۱: [[فضائل الصحابه]]، ج۲، ص۵۹۶ و ص۶۱۰؛ [[المصنف]] لابن أبی [[شیبه]]، ج۷، ص۵۰۳؛ [[البدایة و النهایه]]، ج۵، ص۲۰۹ و ج۷ ص۳۵۰؛ [[تاریخ مدینة دمشق]]، ج۴۲، ص۲۲۰ و ص۲۲۱).</ref>.
# [[شعر]] [[حسان بن ثابت]] که با [[الهام]] از سخنان پیامبر در همان مراسم سروده و در ضمن آن آورده است: {{متن حدیث|فَقَالَ لَهُ قُمْ يَا عَلِيُّ فَإِنَّنِي‌ رَضِيتُكَ مِنْ بَعْدِي إِمَاماً وَ هَادِياً}}<ref>خوارزمی، المناقب، ص۱۳۵.</ref>.
# نزول عذاب بر شخص تیره بختی که بر «[[نصب]]» [[امام علی]]{{ع}} خرده گرفت و خواست که اگر این امر از جانب [[خدا]] است، [[عذاب]] بر او نازل شود<ref>{{متن حدیث|قوله تعالى: {{متن قرآن|سَأَلَ سَائِلٌ بِعَذَابٍ وَاقِعٍ}}. قيل: إن السائل هنا هو الحارث بن النعمان الفهري. و ذلك أنه لما بلغه قول النبي{{صل}} في علي - رضي الله عنه – {{متن حدیث|مَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ فَعَلِيٌّ مَوْلَاهُ‌}} ركب ناقته فجاء حتى أناخ راحلته بالأبطح، ثم قال: يا محمد! أمرتنا عن الله أن نشهد أن لا إله إلا الله و أنك رسول الله، فقبلناه منك، و أن نصلي خمساً، فقبلناه منك، و نزكي أموالنا، فقبلناه منك، و أن نصوم شهر رمضان في كل عام، فقبلناه منك، و أن نحج، فقبلناه منك. ثم لم ترض بهذا حتى فضلت ابن عمك علينا! أفهذا شيء منك أم من الله؟! فقال النبي{{صل}}: و الله الذي لا إله إلا هو ما هو إلا من الله. فولى الحارث و هو يقول: {{متن قرآن|اللَّهُمَّ إِنْ كَانَ هَذَا هُوَ الْحَقَّ مِنْ عِنْدِكَ فَأَمْطِرْ عَلَيْنَا حِجَارَةً مِنَ السَّمَاءِ أَوِ ائْتِنَا بِعَذَابٍ أَلِيمٍ}} فو الله ما وصل إلى ناقته حتى رماه الله بحجر، فوقع على دماغه، فخرج من دبره فقتله! فنزلت: {{متن قرآن|سَأَلَ سَائِلٌ بِعَذَابٍ}} واقع الآية}}. (تفسیر القرطبی، ج۱۸، ص۲۷۸؛ حلبی، السیرة الحلبیه، ج۳، ص۲۷۴).</ref>.<ref>[[سید محمد کاظم طباطبایی|طباطبایی، سید محمد کاظم]]، [[ادله و نصوص امامت علی (مقاله)| مقاله «ادله و نصوص امامت علی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۳ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۳]]، ص ۲۰۵.</ref>

== تقطیع در حدیث غدیر ==
این [[خطبه]] به گونه‌های مختلف [[روایت]] شده است؛ از ده صفحه تا یک جمله. متن این [[حدیث]]، چنان تقطیع شده است که در هیچ روایت نبوی پیشینه ندارد. مفصل‌ترین [[نقل]] این [[خطبه]]، در جلد نخست کتاب [[احتجاج]] [[شیخ طبرسی]] آمده است که در آن، [[رسول خدا]] {{صل}} [[مردم]] را با خطاب "معاشر [[الناس]]" ۵۴ بار خطاب کرده است. کوتاه‌ترین متن نیز، در کتب [[عامه]] آمده است، که لفظ {{متن حدیث|مَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ فَهَذَا عَلِيٌ مَوْلَاهُ}} را در بر گرفته است. حتی دعای {{متن حدیث|اللَّهُمَّ وَالِ مَنْ وَالاهُ وَ عَادِ مَنْ عَادَاهُ‌}} را پس از جمله {{متن حدیث|مَنْ كُنْتُ}} نیاورده‌اند. این تقطیع در فن [[حدیث]]، بسیار شگفت‌انگیز است؛ زیرا بسیار روشن است که توقف در آن بیابان، فقط با بیان یک جمله پایان نیافته و دست‌کم، باید [[حمد]] و [[ثنای الهی]] و مقدمه‌ای کوتاه همراه با مؤخّره‌ای نیز، داشته باشد، ولی تعصب مذهبی سبب شده است که [[حدیث]]، این‌چنین پاره‌پاره گردد، در حالی که عامّه، بسیار مقیدند که همه گفته‌های [[رسول خدا]] {{صل}} را [[نقل]] نمایند.

آنچه در این بررسی به دست می‌آید آن است که، قطعاً متن حدیث غدیر، بسیار بیشتر از یک جمله، ولی گرفتار حذف شده است. البته احتمال بسیار می‌رود که این حذف، از سانسور [[فرهنگی]] در زمان [[حکومت]] [[بنی امیه]] ناشی باشد که توسط [[معاویه]] و سپس [[خلفا]] [[بنی‌مروان]]، به شدّت [[اعمال]] شده است، ولی محل استشهاد نیز همان جمله باقی مانده است و تقطیع، در استفاده [[نصب]]، خللی وارد نمی‌سازد، گرچه جملات حذف شده، خود قرائن روشنی بودند که منظور از "مولا"، [[امامت]] و [[ولایت]] است<ref>[[مهدی مقامی|مقامی، مهدی]]، [[درسنامه امام‌شناسی (کتاب)|درسنامه امام‌شناسی]]، ص۱۲۹.</ref>.

== دیدگاه دانشمندان اهل سنت ==
{{اصلی|حدیث غدیر از دیدگاه اهل سنت}}

== پرسش مستقیم ==
{{پرسش وابسته}}
* [[حدیث ولایت چیست و چه ارتباطی با امامت امام مهدی دارد؟ (پرسش)]]
{{پایان پرسش وابسته}}

== جستارهای وابسته ==
{{مدخل وابسته}}
* [[ابلاغ ولایت امام علی]]
* [[احتجاج به حدیث غدیر]]
* [[تواتر حدیث غدیر]]
* [[حدیث مناشده]]
* [[راویان تابعین حدیث غدیر]]
* [[راویان صحابی حدیث غدیر]]
* [[صحت حدیث غدیر]]
* [[علمای راوی حدیث غدیر]]
* [[غدیر خم]]
* [[قضیه غدیرخم]]
* [[مؤلفان حدیث غدیر]]
* [[یوم غدیر خم]]
{{پایان مدخل وابسته}}

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:440259451.jpg|22px]] [[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[امامت امام علی (مقاله)|'''امامت امام علی''']]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]]
# [[پرونده:1368101.jpg|22px]] [[سید کاظم طباطبایی‌نژاد|طباطبایی‌نژاد، سید کاظم]]، [[ادله و نصوص امامت علی (مقاله)|'''ادله و نصوص امامت علی''']]، [[دانشنامه امام علی ج۳ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۳]]
# [[پرونده:1368987.jpg|22px]] [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)|'''فرهنگ غدیر''']]
# [[پرونده:13681148.jpg|22px]] [[محمد محمدی ری‌شهری|محمدی ری‌شهری، محمد]]، [[گزیده دانشنامه امیرالمؤمنین (کتاب)|'''گزیده دانشنامه امیرالمؤمنین''']]
# [[پرونده:1368914.jpg|22px]] [[عبدالمجید زهادت|زهادت، عبدالمجید]]، [[معارف و عقاید ۵ ج۱ (کتاب)|'''معارف و عقاید ۵''']]
# [[پرونده:1368142.jpg|22px]] [[مهدی مقامی|مقامی، مهدی]]، [[درسنامه امام‌شناسی (کتاب)|'''درسنامه امام‌شناسی''']]
# [[پرونده:4432.jpg|22px]] [[سید اصغر ناظم‌زاده|ناظم‌زاده، سید اصغر]]، [[تجلی امامت (کتاب)|'''تجلی امامت''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

{{امام علی}}
{{فضائل اهل بیت}}

[[رده:غدیر]]
[[رده:امام علی]]
[[رده:احادیث امامت]]
[[رده:احادیث نامدار]]
[[رده:مدخل فرهنگ غدیر]]
[[رده:مدخل گزیده دانشنامه امیرالمؤمنین]]

محمد علی جاودان

2024-06-28T11:37:46Z

Hosein:

<onlyinclude>
[[پرونده:152529.jpg|بندانگشتی|right|100px|[[محمد علی جاودان]]]]
حجت الاسلام و المسلمین [[محمد علی جاودان]] (متولد ۱۳۲۸ ش، تهران)، تحصیلات حوزوی خود را نزد اساتیدی همچون حضرات آیات: [[میرزا باقر آشتیانی]]، [[محمد امامی کاشانی]]، [[عبدالله جوادی آملی]]، [[عبدالکریم حق‌شناس]]، [[مجتبی تهرانی]] و [[سید محمد تقی اراکی]] را پیگیری کرد. تربیت اخلاقی و ترویج اخلاق اسلامی از جمله فعالیت‌های وی است. او علاوه بر تدریس در حوزوی، مقالات و کتب فراوانی با موضوعات دینی و اعتقادی نگاشته است. ''«[[جانشین پیامبر (کتاب)|جانشین پیامبر]]»''، ''«ره‌نمای طریق»''، ''«معلم درس محبت»''، ''«[[عاشورا چگونه و چرا (کتاب)|عاشورا چگونه و چرا]]»''، ''«[[بررسی نهضت امام حسین (کتاب)|بررسی نهضت امام حسین]]»''، ''«[[دختر پیامبر (کتاب)|دختر پیامبر]]»''، ''«[[عایشه در دوران معاویه (کتاب)|عایشه در دوران معاویه]]»(مترجم)''، ''«[[مفصل ترین سیره پیامبر اکرم (مقاله)|مفصل ترین سیره پیامبر اکرم]]»''، ''«[[خاک‌سپاری فاطمه (مقاله)|خاک‌سپاری فاطمه]]»''، ''«[[ابن هشام و سیره او (مقاله)|ابن هشام و سیره او]]»'' و ''«[[سب (مقاله)|سب]]»'' برخی از این آثار است.<ref>[http://new.javedan.ir/biography/1390/08/08/index.html:id=12 پایگاه پدیدآورنده]</ref>
</onlyinclude>

== جستارهای وابسته ==
{{آثار پدیدآورنده}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:پدیدآورنده]]

ثار الله

2024-06-27T20:46:10Z

Hosein: /* مقدمه */

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = امام حسین علیه‌السلام
| عنوان مدخل = ثار الله
| مداخل مرتبط = [[ثار الله در لغت]] - [[ثار الله در معارف و سیره حسینی]]
| پرسش مرتبط =
}}

یکی از القاب [[امام حسین]] {{ع}}، '''ثارالله''' است به معنای [[خون خدا]]: {{متن حدیث|السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا ثَارَ اللَّهِ وَ ابْنَ ثَارِهِ}}، بدان معنا که [[خون]] آن حضرت به عنوان [[حق]]، قابل تقاص و [[خونخواهی]] است و [[حسین بن علی]] {{ع}} خونی [[الهی]] و خدایی است که همه [[پیروان]] حق و مظلومان [[تاریخ]]، خونخواه اویند.

== مقدمه ==
یکی از لقب‌های [[سیدالشهداء]] {{ع}} که در زیارتنامه‌های آن حضرت بدان اشاره شده عنوان "[[ثارالله]]" است. یعنی [[خون]] [[خدا]]، خونی که [[صاحب]] آن [[خون]] و خونخواه آن خداست.

"ابن سیده" می‌گوید: «ثأر»<ref>ابن منظور، جمال الدین محمد، لسان العرب، ج۲، ص۷۷.</ref> به معنای [[خون‌خواهی]] است و «[[ثائر]]» به معنای [[خون‌خواه]]. همچنین گفته‌اند که «ثأر» به معنای درخواست سزای جنایت است و «ثائر» کسی است که سزای جنایت و [[خون]] را طلب می‌کند<ref>[[محمد مهدی آصفی|آصفی، محمد مهدی]]، [[بر آستان عاشورا ج۱ (کتاب)|بر آستان عاشورا]]، ج۱، ص ۲۸۸.</ref>.

در [[زیارت عاشورا]] آمده است: {{متن حدیث|السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا ثَارَ اللَّهِ وَ ابْنَ ثَارِهِ}}؛ این تعبیر، در زیارت‌های دیگر نیز، از جمله [[زیارت]] مخصوص [[امام حسین]] {{ع}} در اوّل [[رجب]] و نیمه [[رجب]] و [[شعبان]] و [[زیارت]] [[امام حسین]] {{ع}} در روز [[عرفه]] آمده است<ref>مفاتیح الجنان.</ref>. در زیاراتی هم که [[امام صادق]] {{ع}} به عطیّه آموخت، آمده است: {{متن حدیث|وَ أَنَّكَ ثَارُ الله فِي الْأَرْضِ مِنَ الدَّمِ الَّذِي لاَ يُدْرَكُ ثَارُهُ مِنَ الْأَرْضِ إِلاَّ بِأَوْلِيَائِكَ}}<ref>بحار الأنوار، ج۹۸، ص۱۴۸، ۱۶۸، و ۱۸۰.</ref>. شدّت هم‌بستگی و پیوند [[سید الشهدا]] با [[خدا]] به نحوی است که شهادتش همچون ریخته شدن خونی از [[قبیله]] [[خدا]] می‌ماند که جز با [[انتقام‌گیری]] و [[خون‌خواهی]] [[اولیاء]] [[خدا]]، تقاصّ نخواهد شد. [[القاب]] دیگری نیز مانند "قتیل الله" و "وتر الله" در [[زیارتنامه]] است که گویای همین نکته است.

اینکه [[امام حسین]] {{ع}} به عنوان [[خون]] [[خدا]] به حساب آمده، اهمیّت جایگاه این [[شهید]] بزرگوار و [[احترام]] [[خون]] [[مقدس]] او را می‌رساند که به ناحق در [[عاشورا]] بر [[زمین]] ریخت و [[انتقام]] آن هنوز گرفته نشده، تا آنکه [[امام]] [[زمان ظهور]] کند و خونخواه آن [[شهید]] بزرگ شود. این [[خون]]، به معنای آن مایع سرخ رنگی که در رگ‌ها جریان دارد نیست، بلکه به معنای خونی است که به عنوان [[حق]]، قابل تقاص و [[خونخواهی]] است و [[حسین بن علی]] {{ع}} خونی [[الهی]] و خدایی است که همه [[پیروان]] [[حق]] و مظلومان [[تاریخ]]، خونخواه اویند.

عنوان [[مقدس]] "ثار الله"، در ادبیات شعری و مرثیه، همچنین در زمینه کارهای خطاطی، نقاشی، طراحی و پوستر هم جای خاصّی داشته و منبع [[الهام]] بخش برای هنرمندان مکتبی بوده است. حتّی هنرمندان قالی باف هم از آن بهره و [[فیض]] برده‌اند. قالی "ثار الله"، اثر برجسته استاد "سید جعفر رشتیان"، نمونه‌ای از آن است<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ عاشورا (کتاب)|فرهنگ عاشورا]]، ص ۱۳۴؛ [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)|فرهنگ‌نامه دینی]]، ص۶۵.</ref>.

== پرسش‌های وابسته ==
* [[القاب امام حسین چیستند؟ (پرسش)]]
{{پایان مدخل‌ وابسته}}

== جستارهای وابسته ==
{{مدخل وابسته}}
* [[انتقام]]
* [[ثار]]
* [[یا لثارات الحسین]]
* [[خون‌خواهی امام حسین]]
* [[خون‌خواهی شهدای کربلا]]
{{پایان مدخل وابسته}}

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:13681040.jpg|22px]] [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)|'''فرهنگ‌نامه دینی''']]
# [[پرونده:13681024.jpg|22px]] [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ عاشورا (کتاب)|'''فرهنگ عاشورا''']]
# [[پرونده:IM010327.jpg|22px]] [[محمد مهدی آصفی|آصفی، محمد مهدی]]، [[بر آستان عاشورا ج۱ (کتاب)|'''بر آستان عاشورا ج۱''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:کنیه‌ها و لقب‌های امام حسین]]

مکه

2024-06-27T17:55:44Z

Hosein:

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = جزیرة العرب
| عنوان مدخل = مکه
| مداخل مرتبط = [[مکه در قرآن]] - [[مکه در تاریخ اسلامی]] - [[مکه در معارف مهدویت]] - [[مکه در فقه سیاسی]]
| پرسش مرتبط =
}}
[[پرونده:تصویر قدیمی مکه.jpg|بندانگشتی|جایگزین=مکه|تصویر قدیمی مکه]]

'''مکه''' شهری است خشک در وسط انبوهی از کوه‌ها و سنگلاخ‌ها در کشور شبه جزیره عربستان. این شهر زادگاه [[پیامبر خدا]] {{صل}} و محل برانگیخته شدن ایشان به [[رسالت]] است. [[مردم]] مکه، همواره بر [[آیین]] [[ابراهیم]] {{ع}} بودند تا اینکه از زمان عمرو بن لحی، [[امیر]] [[خزاعی]] مکه، [[بت‌پرست]] شدند. بعد از [[اسلام]] این شهر در سال هشتم هجری توسط [[مسلمانان]] [[فتح]] شد. [[شهر مکه]] در [[آخرالزمان]] [[شاهد]] حوادث بسیاری خواهد بود که به فراوانی در [[احادیث]] [[ملاحم و فتن]] و [[احادیث]] [[آخرالزمان]] از آن یاد شده است.

== مقدمه ==
مکه زادگاه [[پیامبر خدا]] {{صل}} و محل برانگیخته شدن ایشان به [[رسالت]] است. مکه شهری است خشک که در وسط انبوهی از کوه‌ها و سنگلاخ‌ها قرار گرفته و هوای آن بسیار گرم است. از زمانی که [[حضرت ابراهیم]] {{ع}} فرزندش [[اسماعیل]] و همسرش هاجر را به این سرزمین آورد و به اعجاز الهی چشمه [[زمزم]] در آنجا جوشید، به تدریج اقوام و قبایلی به این منطقه آمدند و مکه که [[خانه خدا]] و [[مسجدالحرام]] در آنجاست، رونق و [[شهرت]] یافت. مکه امروز، شهری بزرگ و مدرن است و همه ساله در ایام [[حج]] و در طول سال، پذیرای میلیون‌ها [[زائر]]، از [[جهان اسلام]] است که برای ادای [[مناسک]] [[حج]] و [[عمره]] به این [[شهر]] می‌آیند. پرجمعیت‌ترین [[شهر]] [[حجاز]] است، با ارتفاعی حدود ۳۰۰ متر از سطح دریا<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)|فرهنگ‌نامه دینی]]، ص۲۲۰.</ref>.

مکه در عرض جغرافیایی ۳۳ [[درجه]] و ۲۸ دقیقه و طول ۴۹ [[درجه]] قرار دارد. این [[شهر]]، جزئی از هلالی منطقه تهامه و ارتفاع آن از سطح دریا، حدود ۳۳۰ متر است. [[شهر]] مکه در درّه‌ای تنگ و هلالی شکل پیرامون [[خانه کعبه]]<ref>مطهر بن طاهر مقدسی، احسن التقاسیم فی معرفة الأقالیم، ص۷۱.</ref>، در میان دو کوه ابوقبیس و قیقعان واقع شده است. هوای این دره به واسطه احاطه کوه‌ها، بسیار گرم و خشک است<ref>حسین قره چانلو، حرمین شریفین، ص۱۳.</ref>.

جامعه‌شناختی این [[شهر]] در سال‌های منتهی به ظهور پیامبر [[رحمت]] {{صل}}، می‌تواند به [[درک]] بیشتر و بهتر ما از [[اسلام]] کمک کند. مکه از [[آب]] سطحی برخوردار نیست و [[آب]] شرب آن فقط از چاه‌ها تأمین می‌شود که از باران‌های زمستان و بهار، مایه می‌گیرند. این باران‌ها گاه به صورت رگبارهای شدیدی در می‌آیند که به فاصله چند لحظه، سیلاب‌های عظیمی را تشکیل می‌دهند. این سیلاب‌ها از کوه‌های اطراف به سمت دره (مکه) سرازیر می‌شوند و [[شهر]] را به خرابی [[تهدید]] می‌کنند<ref>حسین قره چانلو، حرمین شریفین، ص۱۳.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[مکه در عصر بعثت (مقاله)|مکه در عصر بعثت]]، [[فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۲ (کتاب)|فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۲]]، ص۳۲۲؛ [[عاتق بن غيث بلادی|بلادی، عاتق بن غيث]]، [[معجم المعالم الجغرافیة فی السیرة النبویة (کتاب)|معجم المعالم الجغرافیة فی السیرة النبویة]] ص۵۱-۵۲.</ref>

== دلیل نامگذاری ==
در علت نام‌گذاری مکه به این نام (بین [[عالمان]] و مؤرخان) [[اختلاف]] است. گفته می‌شود این نام، برگرفته است از: تمکّ الجبارین (تمک اعناق الجباره)<ref>ابن فقیه، ابو عبدالله احمد بن محمد؛ البلدان، ص۷۴.</ref>؛ "[[ستمگران]] و [[فاجران]] را می‌بلعد و از بین می‌برد"<ref>محمد بن یوسف صالحی، سبل الهدی والرشاد فی سیرة خیر العباد، ج۱، ص۱۹۸؛ یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۱۸۱.</ref>. همچنین گفته‌اند: "برای اینکه [[مردم]] را به خود جذب می‌کند"<ref>{{عربی|لأنها تجذب الناس این الیها}}؛ ابن فقیه، ابوعبدالله احمد بن محمد، البلادان، ص۷۴.</ref> و نیز گفته شده است: این [[شهر]] را از این لحاظ، مکه نامیده‌اند که جای کم‌آبی است و گویا [[زمین]] آن، آبش را مکیده است<ref>یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۱، ص۱۸۲.</ref>.

عده‌ای مکه را مترادف کلمه [[بکه]] به معنای ازدحام دانسته‌اند و علت نام‌گذاری‌اش را در این بیان کرده‌اند که [[مردم]]، هنگام [[حج]] در آن ازدحام می‌کنند<ref>یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۱۸۲ ابن فقیه، ابو عبدالله احمد بن محمد، البلدان، ص۷۴.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[مکه در عصر بعثت (مقاله)|مکه در عصر بعثت]]، [[فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۲ (کتاب)|فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۲]]، ص۳۲۲-۳۲۳.</ref>

== نام‌های مکه ==
# '''ام الصفا''': از نام‌های مکه است، چون برای کسانی که با [[خلوص]] [[فریضه]] [[حج]] می‌کنند، [[گشایش]] خاطر و صفا حاصل می‌شود<ref>فصلنامه میقات حج، ش۲۱، ص۱۲۳.</ref>.
# '''اُمّ راحم''': از نام‌های مکه است<ref>راهنمای حرمین شرفین، ابراهیم غفاری، ج۱، ص۲۳۱.</ref>.
# '''اُمّ رُحم''': از نام‌های مکه است. مکه امّ رُحم نامیده شد. چون هرگاه افراد، مجاور مکه می‌شدند، مورد [[رحمت]] قرار می‌گرفتند. مکه امّ رحم است یعنی اصل و ریشه رحمت است. ابن منظور در لسان العرب آورده است: اُمّ رُحم همان مکه است و «المرحومه» از نام‌های [[مدینه]] [[پیامبر]]{{صل}} است<ref>فصلنامه میقات حج، ش۵۳، ص۱۱۷ و ۱۲۷.</ref>.
# '''اُمّ رحمان''': یکی از نام‌های مکه است<ref>شفاء الغرام، ج۱، ص۷۶.</ref>.
# '''أمّ رحمه''': از نام‌های مکه است<ref>فصلنامه میقات حج، ش۴، ص۱۴۱.</ref>.
# '''أمّ [[روح]]''': یکی از نام‌های مکه است<ref>شفاء الغرام، ج۱، ص۷۶.</ref>.
# '''أمّ زُحم''': یکی از نام‌های مکه است<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص۱۲۴ ـ ۱۳۲.</ref>.
# '''اُم صبح''': یکی از نام‌های مکه است<ref>شفاء الغرام، فاسی المکی، ص۷۶.</ref>.
# '''اُم صُحّ''': از نام‌های مکه است<ref>فصلنامه میقات حج، ش۴، ص۱۳۳ و ۱۴۵.</ref>.
# '''اُمّ کوثی''': یکی از نام‌های مکه است<ref>شفاء الغرام، ج۱، ص۷۶.</ref>.
# '''اَمینه''': از اسامی مکه است. چون مطلع وجود حضرت نبی امین است<ref>فصلنامه میقات حج، ش۲۱، ص۱۲۳.</ref>.
# '''باسته''': از نام‌های مکه است<ref>راهنمای حرمین شریفین، ابراهیم غفاری، ج۱، ص۲۳۱.</ref>.
# '''باسّه''': یکی از نام‌های مکه است<ref>شفاء الغرام، فاسی المکی، ص۷۶.</ref>، به معنای در هم شکننده. چون در [[عهد]] عَمالیق و جُرهُم، جبارانی در مکه فرود آمدند و هر کدام از آنان که قصد سویی نسبت به [[بیت]] الحرم کرد [[خداوند]] او را نابود ساخت.
# '''بسّاسه''': از نام‌های مکه است. مکه بساسه نامیده می‌شود زیرا هنگامی که در آن [[ستم]] می‌کردند، نابود و هلاک‌شان می‌کرد. [[معاویه بن عمار]] از [[امام صادق]]{{ع}} نقل می‌کند که: از نام‌های مکه بساسه [یعنی نابود کننده] است، چون [[مردم]] وقتی در مکه [[ظلم]] می‌کردند. آنان را بیرون می‌کرد و هلاک می‌ساخت<ref>فصلنامه میقات حج، ش، ۵۳، ص۱۱۷.</ref>. مانند [[اصحاب فیل]] و بعضی را [[آگاه]] می‌کرد مانند تبع اول.
# '''بکه:''' این نام در [[قرآن کریم]] یک بار آمده است. {{متن قرآن|إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبَارَكًا وَهُدًى لِلْعَالَمِينَ}}<ref>«بی‌گمان نخستین خانه‌ای که برای (عبادت) مردم (بنا) نهاده شد همان است که در مکّه است، خجسته و رهنمون برای جهانیان» سوره آل عمران، آیه ۹۶.</ref>. عده‌ای [[بکه]] را همان مکه دانسته‌اند که (م) آن تبدیل به (ب) شده و از لحاظ مفهوم به یک معنا هستند، ولی عده‌ای تفاوت اندکی بر آن دو قائل شده‌اند، به این صورت که [[مسجدالحرام]] یا [[کعبه]] را بکّه و نام [[شهر]] یعنی تمامی شهر را [[مکّه]] دانسته‌اند<ref>تاج العروس، زبیدی، ج۷، ص۱۱۱.</ref>.[[امام باقر]]{{ع}} فرمود: بکّه نامیده شده از این جهت که [[مردم]] در آن به [[بکاء]] و [[گریه]] مشغول می‌شوند<ref>راهنمایی حرمین شریفین، ابراهیم غفاری، ج۱، ص۲۳۳.</ref>. [[امام کاظم]]{{ع}} در پاسخ برادرش [[علی بن جعفر]] که پرسید چرا مکه را بکه می‌گویند؟ فرمود: چون مردم یکدیگر را در مسجدالحرام پیرامون کعبه با دستان‌شان هُل می‌دهند<ref>فصلنامه میقات حج، ش۵۳، ص۱۱۶.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۱۹۷.</ref>
#'''بَلَد''': از نام‌های [[مکه]] است. مراد از بلد در [[آیه شریفه]] {{متن قرآن|لَا أُقْسِمُ بِهَذَا الْبَلَدِ * وَأَنْتَ حِلٌّ بِهَذَا الْبَلَدِ}}<ref>«نه، سوگند می‌خورم به این شهر * که تو در این شهر ساکنی» سوره بلد، آیه ۱-۲.</ref>[[مکه مکرمه]] است که [[خداوند]] به آن [[سوگند]] یاد کرده است. چون دوبار این نام در این [[سوره]] تکرارشده، به «سورة [[البلد]]» نامیده شده است<ref>راهنمای حرمین شریفین، ابراهیم غفاری، ج۱، ص۲۳۳.</ref>. در دعای [[حضرت ابراهیم]]{{ع}} این نام نیز آمده است: {{متن قرآن|رَبِّ اجْعَلْ هَذَا الْبَلَدَ آمِنًا}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که ابراهیم گفت: پروردگارا! این شهر را امن گردان و مرا و فرزندانم را از پرستیدن بت‌ها دور بدار» سوره ابراهیم، آیه ۳۵.</ref>یکی از نام‌های [[مدینه منوره]] است، که در [[قرآن]] نیز آمده<ref>تاریخ المدینه، ابن شبه، ج۱، ص۱۶۲.</ref>.
#'''[[بلد الامین]]''': یکی از نام‌های مکه «[[بلدالامین]]» است که قرآن در سوره «[[تین]]» به آن اشاره دارد: {{متن قرآن|وَالتِّينِ وَالزَّيْتُونِ * وَطُورِ سِينِينَ * وَهَذَا الْبَلَدِ الْأَمِينِ}}<ref>«سوگند به انجیر و زیتون * و به کوه سینا * و به این شهر امن و آرام (مکّه)» سوره تین، آیه ۱-۳.</ref>. در [[حدیثی]] از [[پیامبر اکرم]]{{صل}} می‌خوانیم «تین» [[مدینه]] است، و {{متن قرآن|الزَّيْتُونِ}} [[بیت‌المقدس]] و {{متن قرآن|طُورِ سِينِينَ}}، [[کوفه]] و {{متن قرآن|وَهَذَا الْبَلَدِ الْأَمِينِ}}، مکه<ref>تفسیر نورالثقلین، ج۵، ص۶۰۶، حدیث چهارم، درست است که در آن زمان «کوفه» به صورت یک شهر بزرگ نبود، ولی با توجه به عبور شط فرات از آن سرزمین، مسلماً در آن زمان آبادی‌های فراوانی در آنجا وجود داشته است. از تواریخ نیز استفادهمی‌شود که قبل از اسلام نیز در آنجا شهری وجود داشته است». تفسیر نمونه، ج۲۷، به نقل از دائرةالمعارف مصاحب، ج۲، مادهکوفه.</ref>. مرحوم [[علامه طباطبائی]] حدیثی را از کتاب «[[در المنثور]]» نقل می‌کند که: {{متن حدیث|سئل النبي{{صل}} عن البلد الامين فقال: مكة}}؛ [[پیامبر]]{{صل}} در مورد این که مراد از بلدالامین چیست؟ فرمودند: منظور مکه است<ref>تفسیر المیزان، ج۲۰، ص۳۲۲.</ref>. این که چرا به این [[سرزمین]] «بلد الأمین» می‌گویند، احتمالاتی ذکر شده است: احتمال اول: [[شهر مکه]] [[حرم]] خداست و هر کس که در حرم بمیرد، [[خداوند]] او را در [[روز قیامت]] از [[وحشت]] و [[ترس]] در آن [[روز]]، در [[امان]] قرار می‌دهد. از [[پیامبر اکرم]]{{صل}} نقل شده است که به [[ابوذر]] فرمودند: {{متن حدیث|مَنْ مَاتَ فِي حَرَمِ اللَّهِ آمَنَهُ اللَّهُ مِنَ الْفَزَعِ الْأَكْبَرِ وَ أَدْخَلَهُ الْجَنَّةَ}}<ref>«کسی که در حرم خدابمیرد، خداوند او را از وحشت بزرگ در امان می‌دارد و او را داخل [[بهشت]] می‌کند». مستدرک الوسائل، ج۹، ص۳۶۳.</ref> و در [[روایت]] دیگری فرموده است:{{متن حدیث|مَنْ مَاتَ فِي أَحَدِ هَذَيْنِ الْحَرَمَيْنِ حَرَمِ اللَّهِ وَ حَرَمِ رَسُولِهِ{{صل}} بَعَثَهُ اللَّهُ تَعَالَى مِنَ الْآمِنِينَ‌}}<ref> «کسی که در یکی از این دو حرم خدا و حرم رسول خدا بمیرد، خداوند او را در قیامت جزءکسانی که امنیت دارند بر می‌انگیزد» من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۱۶۸.</ref>. احتمال دوم: [[مکه]] جزء حرمخداستو هر کس در حرم [[خدا]] وارد شود، [[امنیت]] دارد و لذامکه را ([[البلد الامین]]) نامیده‌اند، [[قرآن مجید]] در این زمینه می‌فرماید: {{متن قرآن|وَمَنْ دَخَلَهُ كَانَ آمِنًا}}<ref>«و هر که در آن در آید در امان است» سوره آل عمران، آیه ۹۷.</ref>. به هر {{متن قرآن|هَذَا الْبَلَدِ الْأَمِينِ}}<ref>«و به این شهر امن و آرام (مکّه)،» سوره تین، آیه ۳.</ref>مسلماً اشاره به [[سرزمین مکه]] دارد، سرزمینی که حتی در [[عصر جاهلیت]] به عنوان منطقه [[امن]] و حرم خدا شمرده می‌شد، و کسی در آنجا [[حق]] تعرض به دیگری را نداشت، حتی [[مجرمان]] و [[قاتلان]] وقتی به آن سرزمین می‌رسیدند در امنیت بودند. این سرزمین در [[اسلام]] اهمیت فوق‌العاده‌ای یافته، حتی حیوانات، درختان و پرندگان آن از امنیت برخوردارند تا چه رسد به [[انسان‌ها]]<ref>تفسیر نمونه، ج۲۷ ص۱۴۱.</ref>.
#'''[[بلد الحرام]]''': یکی از نام‌های مکه است<ref>شفاء الغرام، فاسی المکی، ص۷۶.</ref>
#'''[[بلد الله]]''': یکی از نام‌های مکه است<ref>شفاء الغرام، فاسی المکی، ص۷۶.</ref>.
#'''بَلَد المرزوقَه''': مکه را می‌گویند: چون [[حضرت ابراهیم]]{{ع}} [[اهل مکه]] را [[دعا]] کرد به {{متن قرآن|وَارْزُقْ أَهْلَهُ مِنَ الثَّمَرَاتِ}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که ابراهیم گفت: پروردگارا! اینجا را شهری امن کن و از اهل آن هر کس را که به خداوند و روز واپسین ایمان دارد، از میوه‌ها روزی رسان؛ (خداوند) فرمود: آن را که کفر ورزد، اندکیبرخورداری خواهم داد سپس او را به (چشیدن) عذاب دوزخ ناگزیر خواهم کرد و این پایانه، بد است» سوره بقره، آیه ۱۲۶.</ref><ref>فصلنامه میقات حج، ش۲۱، ص۱۲۳.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۲۰۰.</ref>
#'''بَلَدة''': یکی از نام‌های مکه است<ref>شفاء الغرام، فاسی المکی، ص۷۶.</ref>. این نام در [[آیه]] ۹۱ [[سوره مبارکه نمل]] هم آمده است.
#'''[[بیت]] الدعا''': [[مکه معظمه]] را می‌گویند.
#'''بیت العروس''': کنایه از مکه معظمه است<ref>فرهنگ اصطلاحات حج، حریری، ص۳۴.</ref>.
#'''بیت المحرم''': از نام‌های [[مکه]] است. برگرفته از سخنان [[ابراهیم خلیل]]{{ع}} است که [[خداوند]] حکایت فرموده است، {{متن قرآن|رَبَّنَا إِنِّي أَسْكَنْتُ مِنْ ذُرِّيَّتِي بِوَادٍ غَيْرِ ذِي زَرْعٍ عِنْدَ بَيْتِكَ الْمُحَرَّمِ}}<ref>«پروردگارا! من برخی از فرزندانم را در درّه‌ای کشت‌ناپذیر نزدیک خانه محترم تو جای دادم تا در آن نماز برپا دارند؛ پس دل‌هایی از مردم را خواهان آنان گردان و به آنها از میوه‌ها روزی فرما باشد که سپاس گزارند» سوره ابراهیم، آیه ۳۷.</ref>.
#'''بَیّنَه''': یکی از نام‌های مکه است<ref>شفاء الغرام، فاسی المکی، ص۷۶؛ فصلنامه میقات حج، ش۴، ص۱۴۷.</ref> همچنین از نام‌های [[کعبه]] است و [[اعراب]] بسیار «برب هذه البینه» قسم می‌خوردند.
#'''حاطِمه''': از نام‌های مکّه است<ref>راهنمای حرمین شریفین، ابراهیم غفاری، ج۱، ص۲۳۱.</ref>. از آن جهت که هر کس به آن [[اهانت]] کند را درهم می‌شکند؛ لذا [[اصحاب فیل]] را که قصد نابودی اصل [[کعبه]] را داشت با [[اعجاز]] [[غیبی]] به [[هلاکت]] نشاند.
#'''حرم الله''': یکی از نام‌های مکه است<ref>شفاء الغرام، فاسی المکی، ص۷۶.</ref>. به گرداگرد خانه کعبه نیز می‌گویند.
#'''حرم اَمن''': شهرت مکه است<ref>فصلنامه میقات حج، ش۴، ص۱۳۹.</ref>.
#'''حَرام''': از اسامی مکه است<ref>فصلنامه میقات حج، ش۲۱، ص۱۲۳.</ref>.
#'''حُرمة''': یکی از نام‌های مکّه است<ref>شفاء الغرام، فاسی المکی، ص۷۶.</ref>.
#'''خاتون خیاب''': مکه معظمه را گفته‌اند<ref>فرهنگ اصطلاحات حج، حریری، ص۷۶.</ref>.
#'''خاتون عرب''': کنایه از مکه معظمه است<ref>فرهنگ رشیدی، عبدالرشید حسین مدنی تقوی.</ref>.
#'''خاتون کائنات''': به مکه مکرمه و کعبه معظمه اطلاق می‌شود<ref>فرهنگ رشیدی، عبدالرشید حسین مدنی تقوی.</ref>.
#'''رأس''': از نام‌های مکه است<ref>راهنمای حرمین شریفین، ابراهیم غفاری، ج۱، ص۲۳۱.</ref>. چون از جهت [[شرافت]] مانند سر [[انسان]] است و در وسط [[دنیا]] واقع است. یا شریف‌ترین نقطه [[زمین]] است یا آنکه نسبت به [[آسمان]] از سایر بلاد پیش‌تر [[خلق]] شده است.
#'''رتّاج''': یکی از نام‌های مکه است<ref>شفاء الغرام، فاسی المکی، ص۷۶؛ فصلنامه میقات حج، ص۱۴۵.</ref>. به معنای باب عظیم.
#'''رحم''': از اسامی مکه است<ref>فصلنامه میقات حج، ش۲۱، ص۱۲۳.</ref>.
#'''ساقّ''': از نام‌های مکه است<ref>شفاء الغرام، ج۱، ص۷۶.</ref>.
#'''سَبُّوحه''': از نام‌های مکه است<ref>شفاء الغرام، فاسی المکی، ص۷۶.</ref>. و اسم دره‌ای است در نزدیک جبل الرحمة.
#'''سلام''': یکی از نام‌های مکه است<ref>شفاء الغرام، فاسی المکی، ص۷۶.</ref>. چون مرکز امنیت و آرامش است.
#'''سَیل''': یکی از نام‌های مکه است<ref>شفاء الغرام، فاسی الملکی، ص۷۶.</ref>.
#'''شباشعه''': از نام‌های مکه است<ref>تاریخ مکه، دکتر امینی، ص۱۵.</ref>.
#'''صلاح''': از نام‌های مکه است<ref>راهنمای حرمین شریفین، ابراهیم غفاری، ج۱، ص۲۳۱.</ref>.
#'''طیّبه''': یکی از نام‌های مکه و همچنین مدینه منوره است، که در تورات هم آمده<ref>اخبار المدینه، ابن نجار، ص۱۱.</ref>.
#'''عاقَر''': از اسامی مکه است<ref>فصلنامه میقات حج، ش۲۱، ص۱۲۳.</ref>.
#'''عذراء''': از نام‌های مکه است<ref>شفاء الغرام، فاسی المکی، ص۷۶.</ref>. همچنین یکی از نام‌های مدینه منوره است، که در تورات هم آمده<ref>اخبار المدینه، ابن نجار، ص۱۱.</ref>.
#'''عُرُش''': یکی از نام‌های مکه است<ref>شفاء الغرام، فاسی المکی، ص۷۶.</ref>.
#'''عَرش الله''': از نام‌های مکه است<ref>فصلنامه میقات حج، ش۲۱۲، ص۹۲.</ref>.
#'''عَروش''': یکی از نام‌های مکه است<ref>شفاء الغرام، فاسی المکی، ص۷۶.</ref>. به خانه‌های مکه هم می‌گویند.
#'''عَروض''':یکی از نام‌های مکه و مدینه است. همچنین یکی از نواحی شش‌گانه جزیرةالعرب است. بخش وسیعی از جزیرةالعرب را که در ناحیه شرقی آن قرار دارد اصطلاحاً عروض می‌نامند. مهم‌ترین شهرهای منطقه شرقی، شهرهای احساء و قطیف است که مرکز شیعیان عربستان می‌باشد. در حاشیه شرقی و جنوب شرقی جزیره، کشورهای قطر، بحرین و عمان قرار دارند<ref>آثار اسلامی مکه و مدینه، رسول جعفریان، مشعر، ص۲۷.</ref>.
#'''عَریش''': یکی از نام‌های مکه است<ref>شفاء الغرام، فاسی المکی، ص۷۶.</ref>. به خانه‌های مکه هم اطلاق می‌شود.
#'''غاشه''': از نام‌های مکه است.

== اوضاع [[سیاسی]] ـ [[اجتماعی]] ==
در مکه نیز چونان دیگر نقاط [[شبه جزیره عربستان]]، اساس اجتماع بر [[نظام]] قبیلگی [[استوار]] بود. [[قریش]] در مکه با تیره‌ها و طوایفش، عمده ساکنان این [[شهر]] را تشکیل می‌دادند. [[همسایگی]] [[خانه خدا]] باعث حرمتشان نزد عموم [[قبایل]] [[عرب]] می‌شد و به آنان چنان [[امنیتی]] بخشیده بود که دیگر [[قبایل]] را از آن بهره‌ای نبود<ref>حمیری کلاعی، ابوالربیع الاکتفاء بما تضمنه من مغازی رسول الله {{صل}} و الثلاثة الخلفاء ج۱، ص۶۲؛ احمد ابراهیم الشریف، مکه و المدینه فی الجاهلیه و عهد الرسول، ص۲۳۵.</ref>. [[مردم]] [[عرب]] [[قریش]] را، به دیده [[احترام]] و بزرگی می‌نگریستند و نزدشان به بسیاری از [[اختلافات]] خاتمه می‌دادند<ref>الشریف، مکه و المدینه فی الجاهلیه و عهد الرسول، ص۲۳۵.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[مکه در عصر بعثت (مقاله)|مکه در عصر بعثت]]، [[فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۲ (کتاب)|فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم]]، ج۲، ص۳۲۳.</ref>

=== [[دین]] [[مردم]] مکه ===
[[مردم]] مکه، همواره بر [[آیین]] [[ابراهیم]] {{ع}} بودند تا اینکه از زمان عمرو بن لحی، [[امیر]] [[خزاعی]] مکه، [[بت‌پرست]] شدند<ref>هشام بن محمد کلبی، الاصنام، ص۸.</ref>. از آن پس، [[دین ابراهیم]] {{ع}} از میان غالب [[مردم]] مکه رخت بربست و جز در امور [[حج]]، اثری از آن باقی نماند. [[عزی]]، [[هبل]]، أساف، [[نائله]] و مناة از بت‌های معروف [[قریش]] به شمار می‌آمدند<ref>هشام بن محمد کلبی، الاصنام، ص۱۱۴.</ref>.

تحمس<ref>بدعت‌گذاری و نوآوری در دین.</ref> و سخت‌گیری [[قریش]] در امر [[دین]] نیز از دیگر خصیصه‌های بارز [[دینی]] در مکه بر شمرده می‌شد؛ از این‌رو به [[قریش]] "حمس" ([[بدعت‌گذار]]) اطلاق می‌شد<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۵۹؛ احمد بن ابی یعقوب یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ج۱، ص۲۵۶.</ref>. آنان ساکنان خارج از [[حرم]] را وادار می‌کردند که غذای خود را وارد [[حرم]] نکنند، بلکه باید از غذای اهل آنجا استفاده می‌کردند و در موقع [[طواف]] باید از لباس‌های [[مردم]] مکه که [[لباس]] ملی و قومی بود، بهره بگیرند؛ اگر هم کسی [[توانایی]] خریدش را نداشت، می‌بایست برهنه [[طواف]] کند<ref>ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۱۲۹؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۵۹.</ref>. با این حال، مکه از خداپرستانی که از [[پرستش]] بتان، سر باز زده بودند و حنیفی یا [[نصرانی]] شده بودند، خالی نبود. در بین [[قریش]]، به ویژه در طایفه [[بنی‌هاشم]]، [[آیین حنیف]] [[ابراهیم]] {{ع}} پیروانی داشت<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[مکه در عصر بعثت (مقاله)|مکه در عصر بعثت]]، [[فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۲ (کتاب)|فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۲]]، ص۳۲۴-۳۲۶.</ref>.

===[[بت‌پرستی]] در مکه===
از [[زمان]] [[بنای کعبه]] به دست [[حضرت ابراهیم]]{{ع}}، در [[جزیرةالعرب]]، [[آیین توحیدی]] و [[دین حنیف]] رواج یافته و [[حضرت اسماعیل]]{{ع}} نیز آن را تداوم بخشیده‌اند. [[مردم]] آن عصر [[تقدس]] و [[احترام]] ویژه‌ای نسبت به [[کعبه]] قایل بوده و هنگامی که کسانی از آنان به [[سفر]] رفته و یا [[مهاجرت]] می‌کردند، قطعه‌ای از سنگ‌های کعبه یا [[حرم]] را همراه خود برده و به آن [[تبرک]] می‌جستند. آنان در هر مکانی که ساکن می‌شدند آن قطعه از سنگ را برای [[بزرگداشت]] کعبه نزد خود [[حفظ]] کرده و [[محترم]] می‌داشتند. دیری نپایید که این سنگ‌ها را تراشیده و به اشکال و [[صور]] مختلفی درآوردند. به این صورت بت‌پرستی در شبه جزیره رواج یافت. آغاز بت‌پرستی را باید از زمان [[تسلط]] [[قبیله]] «[[خزاعه]]» بر مکه و [[تبعید]] «جُرهمیان» دانست.
[[جرهمیان]] منسوب به «[[جرهم بن قحطان]]» بوده‌اند که از جنوب شبه جزیره به این مکان آمدند. حضرت اسماعیل{{ع}} با یکی از [[دختران]] آنان [[ازدواج]] کرده و فرزندانی از ایشان به جا گذاشت. با تسلط «[[عمرو بن لحی خزاعی]]» بر مکه، برای نخستین بار [[آیین]] بت‌پرستی رواج یافت. وی طی مسافرتی به [[سرزمین]] «بَلقاء» در [[شام]]، [[بت‌پرستان]] «[[عمالقه]]» را دیده و از آنان بتی تقاضا کرد. ایشان نیز «[[هُبل]]» را به وی تقدیم داشتند. وی آن را به مکه آورده و مردم را به [[پرستش]] [[هبل]] وادار کرد. بر اساس گفته [[پیامبر]]{{صل}}، [[عمرو بن لحی]] نخستین کسی بود که [[دین حضرت ابراهیم]]{{ع}} را [[تغییر]] داده و [[بت‌ها]] را به پای داشت<ref>سیرة النبویه، ابن هشام، ج۱، ص۷۷.</ref>. از این زمان هر قبیله و یا حتی هر خانواده‌ای برای خود بت‌هایی از سنگ می‌ساخت که به آن «[[وثن]]» و در مجموع «اوثان» گفته می‌شود و نیز بت‌هایی نیز از «چوب یا طلا و [[نقره]]» می‌ساختند که به آن «[[صنم]]» و جمع آن «[[اصنام]]» گویند. بعضی از بت‌ها میان چند [[خانواده]] و یا حتی چند قبیله مشترک بود.

[[بت]] «[[لات]]» از معروف‌ترین آنها تا [[هنگام ظهور اسلام]] بوده است. این [[بت]] به صورت سنگی چهارگوش سفید و [[مظهر]] [[انسان]] بود. [[مردم]] «ثقیف» گرد این بت، خانه‌ای ساخته بودند که همانند [[کعبه]] مکعب و مرتفع بود و همانند کعبه آن را پوشانیده و اطراف آن را [[حرم]] و محل [[طواف]] قرار بودند. پرده‌داری این بت‌کده با «[[آل ابی العاص بن ابی یسار]]» بوده و [[قریش]] نیز آن را [[محترم]] می‌داشتند<ref>الاصنام، کلبی، ص۱۶.</ref>. مکان [[خانه]] لات در زیر مأذنه کنونی [[مسجد]] «[[طائف]]» بود که [[مسلمانان]] پس از خراب کردن آن [[بتخانه]]، مسجدی بنا نهادند. آن مسجد هم اکنون نیز موجود است.
بت «[[مناة]]» از دیگر بت‌های مشهور [[عرب]] بود که [[قبیله]] «[[اوس و خزرج]]» در یثرب آن را می‌پرستیدند. معروف‌ترین بت‌های قریش و [[بنی‌کنانه]] «عُزی و [[هُبل]]» نام داشت. در [[قرآن کریم]] اسامی بت‌های «لات، مناة و [[عزّی]]»<ref>سوره نجم، آیه ۱۹ و ۲۰.</ref> و نیز بت‌هایی چون «[[یعوق]] یغوث، [[ود]]، [[سواع]] و [[نسر]]» که مورد [[پرستش]] [[قوم نوح]] بوده، ذکر شده‌اند<ref>سوره نوح، آیه ۲۳.</ref>.
بت «[[اساف]]» بر رکن آغازین طواف و بت «[[نائله]]»<ref>ابن اسحاق از عایشه نقل می‌کند که «اساف و نائله» زن و مردی از جرهم بودند که هنگام طواف خانه و یا در بیت، منکری انجام دادند لذا خداوند آنان را به صورت مجسمه‌ای بر جای خود خشکانید. والله اعلم.</ref> بر رکن پایانی آن و نیز «مجاور الریح» بر [[کوه صفا]] و «[[مطعم الطیر]]» بر [[کوه]] [[مروه]] قرار داشته است. بت‌های معروف دیگر عبارت بودند از: «[[عمیانس]]، سعد، صم [[دوس]]، [[نسب]] دوس، [[ذوالخلصه]]، [[فلس]]، [[رضاء]]، المستوغر<ref>اخبار مکه، فاکھی، ج۵، ص۱۶۲.</ref>.
هنگام ظهور اسلام نیز ۳۶۰ بت در داخل کعبه و ده‌ها بت نیز بین [[صفا و مروه]] [[نصب]] بود که [[رسول خدا]]{{صل}} با [[فتح مکه]] ([[سال هشتم هجری]]) وارد کعبه شده و پاهای [[مبارک]] خود را بر شانه علی{{ع}} گذاشتند و تمام [[بت‌ها]] را در هم شکستند. دیری نپایید با انجام سریه‌هایی به نقاط مختلف، شبه جزیره را از لوث وجود هر گونه [[بت‌پرستی]] و مظاهر [[شرک]] پیراستند. به رغم [[ترویج]] [[آیین]] بت‌پرستی در [[جزیرةالعرب]]، کماکان بعضی از [[آداب و رسوم]] [[دین حنیف]] یعنی [[بزرگداشت]] [[کعبه]]، [[طواف]] [[بیت]]، انجام [[حج]] در [[ماه‌های حرام]] و نیز انجام [[عمره]]، وقوف در [[عرفات]]، [[مزدلفه]]، [[قربانی]] و [[هدی]] شتران، تلبیه حج با آمیزه‌ای از شرک به [[اجرا]] در می‌آمد. برای نمونه به تلبیه [[قبایل]] [[کنانه]] و [[قریش]] در هنگام [[محرم]] شدن اشاره می‌گردد که می‌گفتند: {{متن حدیث|لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ‌، لَبَّيْكَ لَا شَرِيكَ لَكَ إِلَّا شَرِيكٌ هُوَ لَكَ تَمْلِكُهُ وَ مَا مَلَكَ}}.

باید افزود که هر یک از قبایل برای خود تلبیه مخصوص داشته‌اند<ref>تاریخ الیعقوبی، ج۱، ص۳۰۰.</ref>. هنگامی که [[اسلام]] ظهور یافت، حج را جلوه‌ای دیگر بخشید و آن را از هر گونه شرک و [[عادات]] [[جاهلی]] و امتیازات نابایسته که در دست [[اهل]] «حُمس»<ref>قبل از اسلام و در مورد انجام مراسم حج، قریش که خود را اهل حمس می‌دانستند امتیازاتی برای خویش قائل می‌شدند. از جمله کسانی که بخواهند طواف کنند باید از قریش جامه بگیرند و اگر کسی حتی یک زن جامه‌ای نمی‌توانست بگیرد باید برهنه طواف می‌کرد. قریش خود را ساکن و صاحب حرم می‌دانستند و در عرفات و مشعر وقوف نمی‌کردند. خداوند در قرآن کریم آنان را فرمان داد: {{متن قرآن|ثُمَّ أَفِيضُوا مِنْ حَيْثُ أَفَاضَ النَّاسُ}} «سپس از همان‌جا که مردم رهسپار می‌شوند رهسپار شوید» سوره بقره، آیه ۱۹۹.</ref> قرار داشته پیراست و آن را به عبادتی خاص برای [[خداوند یکتا]] تبدیل فرمود.<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۱۷۹.</ref>

== فتح مکه ==
{{اصلی|فتح مکه}}
فتح مکه در پی آن روی داد که بر اساس "[[پیمان]] [[حدیبیه]]"، [[مسلمانان]] و [[کفار]] نباید علیه یکدیگر تحرکات نظامی می‌کردند و یا هم‌پیمانان خود را ضد هم‌پیمانان طرف مقابل به [[نبرد]] وا می‌داشتند و یا آنان را در [[نبرد]]، [[یاری]] می‌رساندند؛ اما [[قریش]] با تجهیز "بنوبکر" ـ که با آنان هم‌پیمان بودند ـ علیه [[قبیله]] "[[خزاعه]]" که با [[مسلمانان]] هم‌پیمان بودند و حتی با شرکت شبانه در [[نبرد]] علیه آنان، عملاً [[قرارداد]] [[حدیبیه]] را نقض کردند<ref>[[رمضان محمدی|محمدی]]، [[منصور داداش‌نژاد|داداش‌نژاد]]، [[حسین حسینیان مقدم|حسینیان]]، [[تاریخ اسلام (کتاب)|تاریخ اسلام]] ص۱۹۵.</ref>.

== زیارت مکه ==
مکه، سرزمین [[برگزیده خداوند]] است و موردنظر و توجه [[پروردگار]]. سرزمین [[عرفان]] و [[معنویت]] و [[توحید]] است، خاستگاه [[اسلام]] است، [[تربت]] منتخب [[آفریدگار]] است و [[زیارت]] این دیار، قدم نهادن و رفتن و دیدن و [[فیض]] بردن از جاهایی است که مورد عنایت خاصّ خداست. [[امام صادق]] {{ع}} فرموده است: "محبوب‌ترین [[زمین]] نزد [[خدا]]، مکه است. نزد [[خداوند]] هیچ خاکی محبوب‌تر از خاکش و هیچ سنگی گرامی‌تر از سنگش و هیچ درختی محبوب‌تر از درخت مکه و هیچ کوهی محبوب‌تر از کوه‌هایش و هیچ آبی محبوب‌تر از [[آب]] مکه نیست"<ref>محجه البیضاء، ج۲، ص۱۵۲.</ref>. در [[ارزش]] [[زیارت]] مکه همین بس که ایام پربرکت و سراسر خیر [[حج]]، آنقدر سازنده و پربار و پربهاست که در [[حدیثی]] از [[امام باقر]] {{ع}} حتی [[خواب]] در مکه، همچون تلاش و فعالیت در شهرهای دیگر و [[سجود]] در مکه، همچون به [[خون]] غلطیدن و [[شهادت]] در [[راه خدا]] به حساب آمده است<ref>{{متن حدیث|وَ النَّائِمُ بِمَكَّةَ كَالْمُجْتَهِدِ فِي الْبُلْدَانِ وَ السَّاجِدُ بِمَكَّةَ كَالْمُتَشَحِّطِ بِدَمِهِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ}}؛ محجّه البیضاء، ج۲، ص۱۵۳.</ref>. [[ارزش]] و [[قداست]] این خاک، به خاطر انتساب به [[پروردگار]] است و [[برگزیدگی]] این [[تربت]]، به خاطر معنویات و خاطرات [[مقدس]] این مهد [[وحی]] و کانون [[رسالت]] و [[توحید]] است.

مرحوم [[علامه امینی]]، در ردّ نظریه کسانی که به این‌گونه امور و [[تبرک]] جستن‌ها و [[ارزش]] قائل شدن‌ها ایراد می‌‌گیرند، بحث و بیان مفصّلی دارد که در جایی چنین می‌گوید: "... همچنان که اراضی و میدان‌ها و [[خانه‌ها]] و ادارات رسمی و دولتی که به نحوی منتسب به حکومت‌هاست، [[احکام]] و مقررّات ویژه‌ای دارد که [[مردم]]، ملزم به رعایت آن و اجرای قوانین مربوط به آن هستند، همچنین زمین‌ها و بناها و سرزمین‌های منسوب به [[خداوند]] هم [[شئون]] خاص و [[احکام]] و مقررات ویژه و لوازم و روابطی دارد که حتمی است و آن کس که [[تسلیم]] [[پروردگار]] باشد و در لوای [[توحید]] و زیر سایه [[اسلام]] [[زندگی]] کند به ناچار باید آنها را مراعات کرده و به [[وظایف]] خود در قبال آنها [[قیام]] و [[اقدام]] کند. و از همینجاست که [[کعبه]] و [[حرم]] و [[مسجدالحرام]] و [[مسجدالنبی]] و کلًا [[مساجد]] و معابد و کلیساها و کنیسه‌ها [[احکام]] خاص و مقررات ویژه و [[احترام]] فوق‌العاده دارد و از نظر [[طهارت]] و [[نجاست]] و خرید و فروش و... مقرراتش ویژه و لازم الاجراء است. اگر [[مکه مکرمه]] حرم امن الهی است که [[مردم]] به آن روی می‌آورند و از هر فراز و نشیب، آهنگ [[خانه خدا]] می‌کنند و آن [[اعمال]] مخصوص را انجام می‌دهند و حتی گیاه‌های [[حرم]] هم [[حکم]] خاص دارد، اینها از آثار همان انتساب به [[خداوند]] است و به خاطر این است که [[خداوند]]، "مکه" را از بین سرزمین‌ها، [[برگزیده]] است..."<ref>سیرتنا و سنتنا، علامه امینی، ص۱۶۰.</ref>.

این مکه است و [[کعبه]]، این خاستگاه [[نور]] [[توحید]] است و "[[ام القری]]"، این [[حجرالأسود]] است و [[مقام ابراهیم]]، این سرزمین "[[مبارک]]" است، [[خانه]] [[برکت]] خیز است. اولین خانه پربرکتی است که برای [[مردم]] قرار داده شده است. به تعبیر [[قرآن]]: {{متن قرآن|إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبَارَكًا وَهُدًى لِّلْعَالَمِينَ}}<ref>بی‌گمان نخستین خانه‌ای که برای (عبادت) مردم (بنا) نهاده شد همان است که در مکّه است، خجسته و رهنمون برای جهانیان؛ سوره آل عمران، آیه۹۶.</ref>

در [[کعبه]]، "[[حجرالأسود]]"، سوگندنامه [[خدا]] با [[بندگان]] است و دست کشیدن به آن، تجدید عهد با [[خداوند]] است و [[بیعت]] نمودن با اوست. درباره [[حجرالاسود]] و رکن یمانی، [[حدیث]] است که:{{متن حدیث|يَمِينُ اللَّهِ فِي أَرْضِهِ يُصَافِحُ بِهَا خَلْقَه}}<ref>محجه البیضاء، ج۲، ص۱۵۴.</ref>.

نگاه کردن به [[کعبه]] هم، [[عبادت]] است. که [[پیامبر خاتم|پیامبر]] {{صل}} فرموده است: {{متن حدیث|النَّظَرُ إِلَى الْكَعْبَةِ عِبَادَة}}<ref>بحار الانوار، ج ۹۶، ص۶۰.</ref> و در [[حدیث]] دیگر است که: هرکس به [[کعبه]] نظر کند (در واژه "نظر" دقت شود) تا وقتی که نگاهش به [[کعبه]] است برایش [[حسنه]] نوشته می‌شود و از سیّئات او محو می‌گردد: {{متن حدیث|مَنْ نَظَرَ إِلَى الْكَعْبَةِ لَمْ يَزَلْ يُكْتَبُ لَهُ حَسَنَةٌ وَ يُمْحَى عَنْهُ سَيِّئَةٌ حَتَّى يَصْرِفَ بَصَرَهُ عَنْهَا}}<ref>محجه البیضاء، ج۲، ص۱۵۴.</ref>.

وقتی که [[کعبه]]، یادآور آن همه [[خلوص]] و عظمت و [[ایثار]] [[ابراهیم]] است و سمبل [[توحید]] و [[خداپرستی]] است، نگاه به آن هم [[عبادت]] به حساب می‌آید. چرا که این نگاه هم سازنده و [[تربیت]] کننده است. تا نگاه کننده چه کسی باشد و در ورای نگاه، چه [[احساس]] و [[درک]] و برداشتی نهفته باشد<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ زیارت (کتاب)|فرهنگ زیارت]]، ص۱۰۹-۱۱۱.</ref>.

== اقامت در مکه ==
از مسائلی که درباره مکه مطرح است، [[کراهت]] سکونت در این [[شهر]] می‌باشد. البته چنین نیست که [[زندگی]] در آن مکان [[مقدس]] خود بخود کراهت داشته باشد، بلکه به معنای آن است که چون مکه و حرم مقدس است، ممکن است نسبت به آنجا بی‌احترامی شود و در اثر آن گرفتار [[عذاب الهی]] گردد؛ {{متن قرآن|وَمَنْ يُرِدْ فِيهِ بِإِلْحَادٍ بِظُلْمٍ نُذِقْهُ مِنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ}}<ref>«به هر کس که در آن از سر ستم آهنگ کژروی کند، از عذابی دردناک می‌چشانیم» سوره حج، آیه ۲۵.</ref>.

به استناد [[تفسیری]] که از [[امام صادق]]{{ع}} رسیده، آن حضرت اقامت در مکه را کراهت داشتند<ref>صهبای صفا، آیة الله جوادی آملی، ص۲۲.</ref>. همچنین در صورت سکونت در مکه [[خوف]] آن هست که [[انسان]] در [[حرم]] و مکه [[مرتکب گناه]] شود و [[کیفر]] [[گناه]] در مکه مضاعف است<ref>کافی، ج۴، ص۱۹۶.</ref>.

طبق بیان برخی [[روایات]]، ماندن و اقامت گزیدن در مکه [[قساوت قلب]] می‌آورد. شاید علتش این باشد که اثر گناه در این مکان بیشتر است و لذا ساکن شدن در مکه، در روایات [[مکروه]] دانسته شده و در بعضی از روایات دستور داده‌اند که وقتی از [[مناسک]] و [[اعمال]] [[حج]] فارغ شدید در مکه نمانید و به [[وطن]] برگردید.

همان طور که گناه در مکه کیفر مضاعف دارد، [[ثواب]] عمل خیر و [[عبادت]] نیز چندین برابر است. از [[امام سجاد]]{{ع}} [[روایت]] شده است که: «اگر کسی در مکه [[قرآن]] را ختم کند نمی‌میرد مگر این که [[رسول خدا]]{{صل}} را می‌بیند و جایگاهش را در [[بهشت]] مشاهده می‌کند و [[تسبیح]] در مکه معادل با [[خراج]] [[کوفه]] و [[بصره]] است که در [[راه خدا]] [[انفاق]] کند و اگر کسی در مکه هفتاد رکعت [[نماز]] بخواند و در هر رکعت [[سوره توحید]] و قدر [[آیه سخره]] و [[آیه الکرسی]] را بخواند، نمی‌میرد مگر [[شهید]]. [[غذا خوردن]] در مکه مثل [[روزه]] گرفتن در غیر مکه است و یک [[روز]] روزه گرفتن در مکه معادل یک سال [[روزه]] گرفتن در غیر مکه است و راه رفتن در مکه [[عبادت]] است<ref>جواهر، ج۲۰، ص۷۲.</ref>. از این [[روایت]] و دیگر [[روایات]] استفاده می‌شود که صرف اقامت و ساکن شدن در مکه [[کراهت]] ندارد و این کراهت به خاطر آن خصوصیاتی است که گفته شد.

[[صاحب جواهر]] از [[شهید]] نقل می‌کند که او بین این دو دسته از روایات را این‌گونه جمع کرده است: «اگر کسی به خودش [[اطمینان]] داشته باشد که در مکه تخلف نمی‌کند، [[مستحب]] است در آنجا بماند»<ref>جواهر، ج۲۰، ص۷۲.</ref> و اما [[اراده]] و [[نیت]] [[گناه]] در مکه؛ آن گونه که از روایات استفاده می‌شود، برای نیت و اراده گناه، چیزی نوشته نمی‌شود؛ یعنی اگر کسی اراده و نیت گناه کند، لیکن آن را به مرحله عمل درنیاورد و مرتکب آن نشود، [[خداوند]] سیئه‌ای برایش نمی‌نویسد.

[[امام صادق]]{{ع}} می‌گوید: «خداوند خطاب به [[حضرت آدم]]{{ع}} فرمود: من برای تو مقرر کرده‌ام که اگر کسی از [[ذریه]] تو اراده گناه کرد چیزی برای او نوشته نمی‌شود و اگر آن را انجام داد برایش ثبت می‌شود و اگر اراده عمل صالحی را کرد، گرچه آن را انجام ندهد، خداوند یک [[حسنه]] برای او می‌نویسد و اگر آن را انجام داد، ده حسنه برای او می‌نویسد»<ref>جواهر، ج۲۰، ص۷۲.</ref>.

حتی در بعضی از روایات، در مورد کسی که معصیتی را مرتکب شود، آمده است: «خداوند به او مهلت می‌دهد که اگر پشیمان شد و [[استغفار]] کرد برایش چیزی ننویسند. (در بعضی از روایات مهلت هفت [[ساعت]] مشخص گردیده است) و اگر در آن مهلت مقرر استغفار نکرد، خداوند برای او یک [[سیئه]] ثبت می‌کند»<ref>کافی، ج۲، ص۴۴۰.</ref>.

با اینکه از روایات استفاده می‌شود که خداوند بسیار [[آمرزنده]] و [[بخشنده]] است و از [[گناهان]] [[بندگان]] می‌گذرد، اما نسبت به کسی که در مکه گناه کند، اولاً: [[کیفر]] آن را مضاعف قرار داده است. ثانیاً: برای کسی که اراده گناه کند، گر چه آن را انجام هم ندهد گناه برای او نوشته می‌شود.

در [[بحار الانوار]] از [[پیامبر]]{{صل}} روایتی نقل شده که آن حضرت فرمود: «اگر کسی تصمیم بگیرد که در مکه گناهی مرتکب شود گر چه آن را انجام ندهد، [[خداوند]] گناهی برای او می‌نویسد» حضرت آن گاه فرمود: زیرا خداوند فرموده است: {{متن قرآن|وَمَنْ يُرِدْ فِيهِ بِإِلْحَادٍ بِظُلْمٍ نُذِقْهُ مِنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ}}<ref>«به هر کس که در آن از سر ستم آهنگ کژروی کند، از عذابی دردناک می‌چشانیم» سوره حج، آیه ۲۵.</ref>. و این ویژگی و خصوصیت در [[شهر]] دیگری وجود ندارد. پیامبر{{صل}} آنگاه می‌افزاید: «[[اصحاب فیل]] فقط [[اراده]] کردند که [[کعبه]] را خراب کنند، ولی خداوند آنها را [[عذاب]] کرد، پیش از آنکه کاری را انجام دهند»<ref>کافی، ج۲، ص۴۳۷.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۱۱۸.</ref>

== حاکمان مکه ==
{{اصلی|حکومت مکه}}
# '''[[ابو قتاده انصاری]]:''' ابو قتاده انصاری در زمره [[اصحاب رسول خدا]] {{صل}} و از شجاعان و دلاوران و افاضل [[یاران]] آن حضرت و همچنین از [[یاران]] [[مخلص]] و با وفای [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} نیز محسوب می‌شود<ref>اسد الغابه، ج۵، ص۲۷۵؛ الاصابه، ج۷، ص۳۲۹ و رجال طوسی، ص۶۳.</ref>. [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} هنگامی که به [[خلافت]] رسید، خالد بن عاصی بن هاشم بن مغیره مخزومی را که از سوی [[عثمان]] والی مکه بود، عزل کرد و ابو قتاده انصاری را بر آن [[شهر]] گماشت ولی پس از مدتی [[ابو قتاده]] را نیز از [[ولایت]] مکه برکنار نموده<ref>ظاهرا علت برکناری ابوقتاده از ولایت مکه، جهت فراخوانی او به همراهی با حضرت در جنگ جمل، صفین و نهروان بوده است.</ref> و [[قثم فرزند عباس]] را به جای او [[منصوب]] کرد<ref>[[سید اصغر ناظم‌زاده|ناظم‌زاده، سید اصغر]]، [[اصحاب امام علی ج۱ (کتاب)|اصحاب امام علی]]، ج۱، ص۱۲۰؛ [[علی اکبر ذاکری|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین (کتاب)|سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین]]، ج۱، ص ۱۱۷ - ۱۲۳.</ref>.
# '''[[قثم بن عباس قرشی]]:''' پسر عمو و [[صحابی رسول خدا]] {{صل}} و نیز از اصحاب خاص [[حضرت علی]] {{ع}} بود<ref>رجال طوسی، ص۵۵، ش۷.</ref>. هنگامی که [[حضرت علی]] {{ع}} به [[خلافت]] رسید، روی اعتمادی که به قثم داشت او را به کارهای مهمی گماشت و از همان اوایل [[خلافت]] قثم را والی و استاندار مکه قرار داد و تا زمان [[شهادت]] آن حضرت، وی به این سمت باقی بود. [[طبری]] قثم را [[کارگزار مکه]] و طائف دانسته است<ref>تاریخ طبری (هشت جلدی)، ج۴، ص۶۹؛ ابن دمشقی، جواهر المطالب فی مناقب الامام علی{{ع}}، ج۲، ص۱۲۵.</ref>.<ref>[[سید اصغر ناظم‌زاده|ناظم‌زاده، سید اصغر]]، [[اصحاب امام علی ج۲ (کتاب)|اصحاب امام علی]]، ج۲، ص۱۱۱۰-۱۱۱۲؛ [[علی اکبر ذاکری|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین ج۱ (کتاب)|سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین ج۱]]، ص۱۲۳ - ۱۲۵.</ref>

== مکه و حوادث آخرالزمان ==
{{اصلی|مکه در معارف مهدویت}}
[[شهر مکه]] در [[آخرالزمان]] [[شاهد]] حوادث بسیاری خواهد بود که به فراوانی در [[احادیث]] [[ملاحم و فتن]] و [[احادیث]] [[آخرالزمان]] از آن یاد شده است. [[حضرت قائم]] {{ع}} ابتدای [[قیام]] خویش را از کنار خانه [[کعبه]] در این [[شهر]] آغاز می‌‌کند و از [[یاران]] خویش در کنار [[مقام ابراهیم]] [[بیعت]] می‌‌ستاند. مکه در [[آخرالزمان]] و پس از ظهور حضرت [[شاهد]] جنگ‌های فراوانی خواهد بود. در [[روایات]] از مردی یاد شده که از [[حبشه]] می‌‌آید و [[کعبه]] را سنگ به سنگ ویران می‌‌سازد<ref>[[عباس حیدرزاده|حیدرزاده، عباس]]، [[فرهنگنامه آخرالزمان (کتاب)|فرهنگنامه آخرالزمان]]، ص۵۵۷.</ref>.

پس از [[بیعت]] [[مردم]] با [[حضرت مهدی]] {{ع}} در مکه، و فروپاشی [[نظام]] [[حاکم]] بر آن، آن حضرت [[قدرت]] را به دست می‌گیرد و بر تشکیلات و مراکز اداره [[جامعه]] مسلط‍‌ می‌شود. برخی از کارهای آن حضرت در مکه چنین است: بازگرداندن [[مسجد الحرام]] به حدود اصلی خود، بازگرداندن [[مقام ابراهیم]] به جایگاه اصلی آن، جلوگیری از [[طواف]] مستحبی مانع از [[طواف]] [[واجب]]، [[کیفر]] دزدان [[خانه خدا]] ([[بنی شیبه]]) و...<ref>[[سید محمد کاظم قزوینی|قزوینی، سید محمد کاظم]]، [[امام مهدی از تولد تا بعد از ظهور (کتاب)|امام مهدی از تولد تا بعد از ظهور]]، ص۶۶۴.</ref>.

==[[حَرَم]]==
از نام‌های [[مدینه]] و [[مکه]] است که دو بار در [[قرآن کریم]] آمده: {{متن قرآن|أَوَلَمْ نُمَكِّنْ لَهُمْ حَرَمًا آمِنًا}}<ref>«و گفتند: اگر این رهنمود را با تو پی بگیریم ما را از سرزمینمان می‌ربایند؛ آیا ما به آنان در حرمی امن جایگاه ندادیم که فرآورده‌های هر چیز را که رزقی از نزد ماست به سوی آن می‌آورند؟ اما بیشتر آنان نمی‌دانند» سوره قصص، آیه ۵۷.</ref> و {{متن قرآن|أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّا جَعَلْنَا حَرَمًا آمِنًا}}<ref>«آیا ندیده‌اند که ما حرمی امن پدید آوردیم (که در آن هیچ چیز را در نمی‌برند) در حالی که (بیرون از شهر مکّه) مردم از پیرامونشان ربوده می‌شوند؟ پس آیا به باطل باور دارند و نعمت خداوند را انکار می‌کنند؟» سوره عنکبوت، آیه ۶۷.</ref>.
«[[المنجد]]» می‌آورد: [[حرم]] آن چیزی است که مرد از آن [[حمایت]] کند و [[هتک حرمت]] آن سزاوار نیست. هر گاه الحَرَمان گفته شود، مراد مکه و مدینه است.
[[امام ششم]]{{ع}} فرمود: [[مسجد]] اطراف [[خانه]] که [[محترم]] شده به خاطر [[کعبه]] است و این که حرم، حرم گفته شده و محترم گشته است به این جهت است که [[مسجد الحرام]] را در میان گرفته است و این [[واجب]] شده با [[احرام]] وارد آن شوند برای این است که این جا حرم است.
کسانی که برای نخستین بار وارد مکه می‌شوند، برای وارد شدن به محدوده حرم باید احرام ببندند، در هر جهت از حدود حرم، دوستون در دو طرف جاده برپاست و عبارت {{عربی|بداية حد الحرم}} بر آن نقش بسته است.
برای حرم، علامت‌هایی است که از شش جهت، حدود حرم را نشان می‌دهد:
#دوستون در راه [[جده]] که به مکه می‌رود، در [[حدیبیه]] است و تا مسجد الحرام ۲۰ کیلومتر فاصله دارد.
#دو ستون در راه مدینه که به مکه می‌رود، در [[تنعیم]] است و تا [[مسجدالحرام]] ۶ کیلومتر فاصله است.
#دو ستون در راه [[جعرانه]] که به مکه می‌رود در بطن نمره است و تا مسجد الحرام ۱۵ کیلومتر فاصله است.
#دو ستون در راه [[عراق]] که از ذات عراق به [[مکه]] می‌رود در [[وادی]] [[نخله]] است و تا [[مسجد الحرام]] ۱۹ کیلومتر است.
#دوستون در راه [[عرفات]] بر سر راه [[طائف]] که به مکه می‌رود در [[مزدلفه]] است و تا مسجد الحرام ۲۱ کیلومتر است.
#دو ستون در راه [[یمن]] که به مکه می‌رود در اضاءة است و تا [[مسجدالحرام]] ۱۲ کیلومتر است<ref>راهنمای حرمین شریفین، ابراهیم غفاری، اسوه، ج۱، ص۲۳۵.</ref>.
بعضی [[روایات]] فرموده‌اند: از هر طرف، چهار فرسنگ محدوده [[حرم]] است.
برخی روایات، [[تاریخ]] آن را از [[زمان]] [[حضرت آدم]]{{ع}} و [[فلسفه]] تفاوت حدود را چنین می‌گوید: [[امام هشتم]]{{ع}} فرمودند: چون [[آدم]]{{ع}} بر [[کوه]] [[ابوقبیس]] فرود آمد، از [[تنهایی]] به [[خداوند]] [[شکایت]] کرد. [[خدای تعالی]] یاقوتی سرخ برای او در جای [[کعبه]] گذاشت. آدم بر آن [[طواف]] می‌کرد که روشنی آن تا جای [[نشانه‌ها]] (اَعلام حرم) می‌رسید. سپس نشانه‌ها بر اثر [[روشنایی]] آن نشانه‌گذاری شده و [[خدا]] آن را بست و حرم قرار داد<ref>وسائل الشیعه، ج۹، ص۳۳۴.</ref>.
[[امام پنجم]]{{ع}} از [[رسول خدا]]{{صل}} می‌فرماید: از هر سو از آنجا که روشنی [[عمود]] تابیده برای [[احترام]] آن خدای تعالی آن را حرم قرار داد و چون آن عمود و [[خیمه]] از [[بهشت]] بوده از این رو خدا [[ثواب]] و [[گناه]] را در حرم چند برابر قرار داده است<ref>وسائل الشیعه، ج۹، ص۳۳۶.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۴۱۰.</ref>

==[[آداب]] [[تشرف به حرم]] [[مکّه]]==
۱. '''ورود به [[حرم]] با [[احرام]]'''؛ برای وارد شدن به حرم، تشریفات خاص و آداب ویژه‌ای است که بدون رعایت آنها، ورود به حرم ممنوع است. بنابراین هر کس که بخواهد وارد این [[سرزمین مقدس]] شود، باید با احرام باشد، و تلبیه بگوید و آدابی را که در [[مناسک]] بیان شده است رعایت کند. [[خداوند]] به خاطر [[حرمت]] حرم، احرام را [[واجب]] کرد.
[[امام صادق]]{{ع}} می‌فرماید: «حرمت [[مسجد]] به خاطر [[کعبه]] و حرمت حرم به خاطر [[مسجد الحرام]] است و احرام به خاطر حرمت حرم واجب شد»<ref>وسائل الشیعه، باب ۱، ابواب حرم، ح۵.</ref>.
گفتنی است [[پوشیدن لباس]] احرام برای ورود به حرم اختصاص به [[موسم حج]] ندارد، بلکه در هر زمانی اگر کسی بخواهد وارد حرم شود، باید با احرام باشد.

۲. '''ورود به حرم با [[طهارت]]'''؛ آداب و [[مستحبات]] داخل شدن به حرم آن است که [[زائر]] [[بیت الله]]؛ چه قبل از ورود به حرم و چه بعد از آن [[غسل]] کند و با [[بدن مطهر]] و [[پاک]] قدم در حرم بگذارد.
امام صادق{{ع}} فرمود: «وقتی خداوند به ابراهیم{{ع}} امر کرد که [[حج]] انجام دهد، ابراهیم در حالی که اسماعیل همراه او بود، حج گزارد. ابراهیم و اسماعیل روی شتر سرخی حج گزاردند و [[جبرئیل]] هم با آنها بود تا اینکه به حرم رسیدند، جبرئیل به ابراهیم گفت: ای ابراهیم، فرود آیید و غسل کنید پیش از آن‌که وارد حرم شوید. پس آنها هم فرود آمدند و غسل کردند»<ref>وسائل الشیعه، ابواب مقدمات طواف، ح۳.</ref>.
خداوند به ابراهیم و اسماعیل دستور داد که خانه‌اش را برای [[طواف]] کنندگان و معتکفان و رکوع‌کنندگان و سجودکنندگان پاک و [[مطهر]] کنند<ref>{{متن قرآن|وَإِذْ جَعَلْنَا الْبَيْتَ مَثَابَةً لِلنَّاسِ وَأَمْنًا وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى وَعَهِدْنَا إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ أَنْ طَهِّرَا بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ وَالْعَاكِفِينَ وَالرُّكَّعِ السُّجُودِ}} «و (یاد کن) آنگاه را که خانه (کعبه) را برای مردم جای بازگشت و امن کردیم و (گفتیم) از «مقام ابراهیم» نمازگاه گزینید و به ابراهیم و اسماعیل سفارش کردیم که خانه مرا برای طواف‌کنندگان (مسافر) و مجاوران (حرم) و رکوع‌کنندگان سجده‌گزار، پاکیزه بدارید» سوره بقره، آیه ۱۲۵.</ref>. پس زائری که قصد ورود به چنین خانه‌ای را دارد و می‌خواهد [[طواف]] انجام دهد با بدن [[پاک]] و [[مطهر]] باشد. حتی در بعضی از [[روایات]]، به خوش‌بویی دهان به هنگام ورود به [[حرم]] سفارش شده است.
[[امام صادق]]{{ع}} فرموده‌اند: وقتی می‌خواهید وارد حرم شوید، از [[گیاه]] اذخر (که گیاهی است [[خوشبو]]) بجوید و امّ [[فروه]] را نیز به این کار سفارش می‌کرد<ref>کافی، ج۴، ص۳۹۸.</ref>.

۳. '''ورود به حرم بدون [[کفش]]'''؛ منطقه حرم در نزد [[خداوند]] مورد [[احترام]] است، پس باید کسانی که می‌خواهند وارد این مکان [[مقدس]] شوند، [[رعایت ادب]] را بکنند در [[روایت]] آمده است که امام صادق{{ع}} هرگاه خواست وارد حرم شود نعلین‌هایش را از پای درمی آورد و با پای برهنه وارد می‌شد. [[ابان بن تغلب]] می‌گوید: میان راه [[مکه]] و [[مدینه]] همراه [[امام]] [[جعفر صادق]]{{ع}} بودیم، وقتی به حرم رسیدیم حضرت پایین آمدند و [[غسل]] کرد و نعلین هایش را درآورد و در دست گرفت و با پای برهنه وارد حرم شد. من هم همان را کردم که امام{{ع}} انجام داد. آن‌گاه فرمود: ای [[ابان]]، هر کس چنین کاری را که من انجام دادم به خاطر [[تواضع]] [[خدا]] انجام دهد، خداوند صدهزار [[گناه]] از او محو می‌کند و برای او صدهزار [[حسنه]] می‌نویسد و صد هزار درجه به او عطا می‌کند و صد هزار [[حاجت]] او را برمی آورد<ref>کافی، ج۴، ص۳۹۸.</ref>.
بعضی از مکان‌ها، مانند [[کعبه]] مشرفه، [[مسجد الحرام]]، [[مسجد النبی]]{{صل}}، از [[منزلت]] خاصی برخوردارند. مثل بعضی زمان‌ها و ایام که واقعه مهمی در آن رخ داده و بدان جهت [[شرافت]] پیدا می‌کند. این جاست که خداوند خطاب به [[موسی]] می‌فرماید:
{{متن قرآن|إِنِّي أَنَا رَبُّكَ فَاخْلَعْ نَعْلَيْكَ إِنَّكَ بِالْوَادِ الْمُقَدَّسِ طُوًى}}<ref>«بی‌گمان این منم پروردگار تو، پای‌پوش‌های خویش را درآور که تو در سرزمین مقدس «طوی» یی» سوره طه، آیه ۱۲.</ref>.

۴. '''دعای مخصوص ورود به [[حرم مکه]]''': [[مستحب]] است [[زائر]] هنگام ورود به [[حرم]] این [[دعا]] را بخواند: {{متن حدیث|اللَّهُمَّ إِنَّكَ قُلْتَ فِي كِتَابِكَ الْمُنْزَلِ وَ قَوْلُكَ الْحَقُّ {{متن قرآن|وَأَذِّنْ فِي النَّاسِ بِالْحَجِّ يَأْتُوكَ رِجَالًا وَعَلَى كُلِّ ضَامِرٍ يَأْتِينَ مِنْ كُلِّ فَجٍّ عَمِيقٍ}}<ref>«و در میان مردم به حجّ بانگ بردار تا پیاده و سوار بر هر شتر تکیده‌ای که از هر راه دوری می‌رسند، نزد تو آیند» سوره حج، آیه ۲۷.</ref> اللَّهُمَّ وَ إِنِّي أَرْجُو أَنْ أَكُونَ مِمَّنْ أَجَابَ دَعْوَتَكَ وَ قَدْ جِئْتُ مِنْ شُقَّةٍ بَعِيدَةٍ وَ مِنْ فَجٍّ عَمِيقٍ سَامِعاً لِنِدَائِكَ وَ مُسْتَجِيباً لَكَ مُطِيعاً لِأَمْرِكَ وَ كُلُّ ذَلِكَ بِفَضْلِكَ عَلَيَّ وَ إِحْسَانِكَ إِلَيَّ فَلَكَ الْحَمْدُ عَلَى مَا وَفَّقْتَنِي لَهُ أَبْتَغِي بِذَلِكَ الزُّلْفَةَ عِنْدَكَ وَ الْقُرْبَةَ إِلَيْكَ وَ الْمَنْزِلَةَ لَدَيْكَ وَ الْمَغْفِرَةَ لِذُنُوبِي وَ التَّوْبَةَ عَلَيَّ مِنْهَا بِمَنِّكَ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ حَرِّمْ بَدَنِي عَلَى النَّارِ وَ آمِنِّي مِنْ عَذَابِكَ وَ عِقَابِكَ بِرَحْمَتِكَ يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ}}<ref>من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۵۳۹.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۴۱۱.</ref>

==سرّ ورود به حرم مکه==
[[امام سجاد]]{{ع}} آن‌گاه که از [[حج]] برمی‌گردد و با شبلی مواجه می‌شود، از وی می‌پرسد: آیا حج گزاردی؟ شبلی پاسخ می‌دهد: آری، [[امام]] از اعمالی که انجام داده سؤال‌هایی مطرح می‌کنند و می‌پرسند: آیا اعمالت را همراه با [[آگاهی]] نسبت به [[اسرار]] آن انجام دادی یا نه؟ تا این که به این سؤال می‌رسد که آیا داخل حرم شدی و آیا [[کعبه]] را دیدی و [[نماز]] خواندی؟ شبلی در جواب می‌گوید: بله، امام{{ع}} سؤال می‌کند: موقعی که داخل حرم شدی آیا [[نیت]] کردی که بر خودت [[حرام]] کنی [[غیبت]] و [[بدگویی]] از [[مسلمانان]] را؟ شبلی پاسخ می‌دهد: خیر، امام{{ع}} می‌پرسد: آیا آن‌گاه که به [[مکه]] رسیدی، نیت کردی که [[خدا]] را قصد کنی؟ شبلی پاسخ می‌دهد: خیر.
[[امام زین العابدین]]{{ع}} فرمود: پس تو وارد حرم نشده، کعبه را ندیده‌ای و نماز هم نخوانده‌ای<ref>مستدرک الوسائل، ج۱۰، ص۱۶۷.</ref>.

از ویژگی‌های [[حرم]] آن است که [[خداوند]] آن را محل [[امن]] قرار داد و این هم در اثر دعای [[حضرت ابراهیم]]{{ع}} است که از خداوند خواست [[مکه]] را [[شهر]] امن قرار دهد در آنجا که فرمود: {{متن قرآن|وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ رَبِّ اجْعَلْ هَذَا الْبَلَدَ آمِنًا وَاجْنُبْنِي وَبَنِيَّ أَنْ نَعْبُدَ الْأَصْنَامَ}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که ابراهیم گفت: پروردگارا! این شهر را امن گردان و مرا و فرزندانم را از پرستیدن بت‌ها دور بدار» سوره ابراهیم، آیه ۳۵.</ref> خداوند هم دعای او را [[مستجاب]] کرد و فرمود: {{متن قرآن|وَالتِّينِ وَالزَّيْتُونِ * وَطُورِ سِينِينَ * وَهَذَا الْبَلَدِ الْأَمِينِ}}<ref>«سوگند به انجیر و زیتون * و به کوه سینا * و به این شهر امن و آرام (مکّه)» سوره تین، آیه ۱-۳.</ref> و به عنوان [[حکم]] [[تشریعی]] [[امنیت]] را برای مکه قرار داد.
این [[سرزمین]] برای کسانی که از خارج این حرم می‌آیند نیز محل امن است و کسانی که وارد این مکان می‌شوند نباید [[احساس ناامنی]] کنند و کسی هم [[حق]] ندارد کاری کند که باعث [[ناامنی]] در حرم شود. {{متن قرآن|وَمَنْ دَخَلَهُ كَانَ آمِنًا}}<ref>«در آن نشانه‌هایی روشن (چون) مقام ابراهیم وجود دارد و هر که در آن در آید در امان است و حجّ این خانه برای خداوند بر عهده مردمی است که بدان راهی توانند جست؛ و هر که انکار کند (بداند که) بی‌گمان خداوند از جهانیان بی‌نیاز است» سوره آل عمران، آیه ۹۷.</ref>.
حتی در [[روایت]] است: کسانی که در خارج حرم مرتکب جنایتی شوند و بعد به حرم [[پناهنده]] گردند، تا وقتی که در حرم هستند حد بر آنها جاری نمی‌شود، لیکن برای چنین افرادی محدودیت‌هایی [[اعمال]] می‌شود تا ناگزیر از حرم بیرون آید و بعد در خارج حرم بر او جاری شود<ref>کافی، ج۴، ص۲۲۶.</ref>.
[[امام رضا]]{{ع}} می‌فرماید اگر تو حقّی بر عهده کسی داشتی و او را در مکه یا درحرم یافتی، حق خود را از او مطالبه نکن و نیز بر وی [[سلام]] نکن تا او نترسد<ref>مستدرک الوسائل، ج۹، ص۳۳۳.</ref>.

[[حرم الهی]] نه تنها جای [[امن]] است برای [[بندگان خدا]] که حیوانات نیز در آنجا [[امنیت]] دارند و هیچ کس [[حق]] ندارد حیوانات [[وحشی]] و پرندگان را که در [[حرم]] مأوی گرفته‌اند شکار کند. گفتنی است این حرمتِ شکار، اختصاص به [[محرم]] ندارد بلکه شامل غیر محرم در حرم نیز می‌شود و این ممنوعیت شکار، [[امتحان الهی]] است.
[[زندگی]] [[اعراب قبل از اسلام]]، همواره با [[جنگ]] و [[خونریزی]] و [[غارت]] همراه بوده است، لیکن با این [[حال]] همین افراد برای حرم [[احترام]] قائل بودند و به ساکنان حرم [[حمله]] نمی‌کردند و اموالشان را به غارت نمی‌بردند.
حرم متعلق به همه است: در بهره‌مندی از حرم، هیچ‌کس بر دیگری [[اولویت]] ندارد و کسی حق ندارد دیگران را در استفاده کردن از این [[سرزمین]] منع کند و خود را صاحب این مکان بداند؛ {{متن قرآن|سَوَاءً الْعَاكِفُ فِيهِ وَالْبَادِ}}<ref>«بی‌گمان به کسانی که کفر ورزیده‌اند و (مردم را) از راه خداوند و از مسجد الحرام- که آن را برای بومی و غیر بومی یکسان قرار داده‌ایم- باز می‌دارند و (نیز) به هر کس که در آن از سر ستم آهنگ کژروی کند، از عذابی دردناک می‌چشانیم» سوره حج، آیه ۲۵.</ref>.
[[امیرمؤمنان]] به [[والی]] خود در [[مکه]] می‌نویسد: «[[مردم]] مکه را وادار کن از کسانی که در مکه سکونت می‌کنند [[اجاره]] بها دریافت نکنند». حضرت آن‌گاه [[استشهاد]] می‌کند به این [[آیه]] از [[قرآن]] که {{متن قرآن|سَوَاءً الْعَاكِفُ فِيهِ وَالْبَادِ...}} و آن‌گاه می‌فرماید: مراد از «عاکف» مقیمان مکه‌اند و مراد از «بادی» کسی است که [[اهل مکه]] نیست و برای انجام [[حج]] به آنجا می‌آید<ref>نهج البلاغه، نامه ۶۷.</ref>.

و از [[امام صادق]]{{ع}} در مورد آیه: {{متن قرآن|سَوَاءً الْعَاكِفُ فِيهِ وَالْبَادِ...}} پرسیدند. حضرت فرمود: «سزاوار نیست که خانه‌های مکه در داشته باشند تا [[حاجی]] بتواند وارد خانه‌های مکه شود و [[مناسک]] خود را انجام دهد و اولین کسی که برای خانه‌های مکه در گذاشت [[معاویه]] بود<ref>بحار الانوار، ج۹۶، ص۸۲.</ref>.
[[امام صادق]]{{ع}} همچنین می‌فرماید: علی{{ع}} [[اجاره]] دادن برای خانه‌های [[مکه]] را [[مکروه]] دانسته و [[استشهاد]] به [[آیه]]: {{متن قرآن|سَوَاءً الْعَاكِفُ فِيهِ وَالْبَادِ...}} نموده است<ref>بحار الانوار، ج۹۶، ص۸۱.</ref>.
[[مرحوم مجلسی]] به نقل از [[تفسیر علی بن ابراهیم]] در ذیل آیه: {{متن قرآن|سَوَاءً الْعَاكِفُ فِيهِ وَالْبَادِ...}} آورده است: که [[اهل مکه]] و کسانی که از جاهای مختلف به اینجا می‌آیند، مساوی هستند و کسی نباید مانع ورود افراد در [[حرم]] شود<ref>بحار الانوار، ج۹۶، ص۸۱.</ref>.

پس حرم و امکانات آن، از آن همه است و همه [[مردم]] می‌توانند از امکانات حرم برای انجام [[مناسک]] و [[اعمال]] [[حج]] خود استفاده کنند و کسی هم نباید برای آنها مزاحمت ایجاد کند، به بهانه این که ما نسبت به این [[سرزمین]] [[اولویت]] داریم!
بعضی از [[مفسران]] و [[فقیهان]]، از بعضی [[آیات]]، که در آن «[[مسجد الحرام]]» آمده است، استفاده کرده‌اند که مراد از مسجد الحرام حرم است و این نشان از [[عظمت]] حرم است که [[خداوند]] بر آن مسجد الحرام اطلاق نموده است؛ از جمله آیات، آیه‌های زیر است:
{{متن قرآن|إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَيَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَالْمَسْجِدِ الْحَرَامِ الَّذِي جَعَلْنَاهُ لِلنَّاسِ سَوَاءً الْعَاكِفُ فِيهِ وَالْبَادِ}}<ref>«بی‌گمان به کسانی که کفر ورزیده‌اند و (مردم را) از راه خداوند و از مسجد الحرام- که آن را برای بومی و غیر بومی یکسان قرار داده‌ایم- باز می‌دارند و (نیز) به هر کس که در آن از سر ستم آهنگ کژروی کند، از عذابی دردناک می‌چشانیم» سوره حج، آیه ۲۵.</ref>.
{{متن قرآن|سُبْحَانَ الَّذِي أَسْرَى بِعَبْدِهِ لَيْلًا مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الْأَقْصَى الَّذِي بَارَكْنَا حَوْلَهُ}}<ref>«پاکا آن (خداوند) که شبی بنده خویش را از مسجد الحرام تا مسجد الاقصی - که پیرامون آن را خجسته گردانده‌ایم- برد تا از نشانه‌هایمان بدو نشان دهیم، بی‌گمان اوست که شنوای بیناست» سوره اسراء، آیه ۱.</ref>.
صاحب [[مجمع البیان]]، در ذیل این آیه می‌نویسد: «مراد از مسجد الحرام در این آیه، مکه و حرم است؛ زیرا محلی که [[پیامبر]]{{صل}} از آنجا به [[معراج]] رفت، [[خانه]] امّ‌هانی بوده، پس همه [[حرم]] [[مسجد الحرام]] است»<ref>مجمع البیان، ج۳، ص۳۹۶.</ref>.

[[شیخ طوسی]] نیز در کتاب خلاف از این دو [[آیه]] استفاده کرده که مراد از [[مسجدالحرام]]، حرم است.
بنابراین در این دو آیه بر حرم، مسجد الحرام اطلاق شده که نشانگر [[شرافت]] و [[تقدس]] این [[سرزمین]] است.<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۴۱۳.</ref>

== جستارهای وابسته ==
{{مدخل وابسته}}
* [[مسجد الحرام]]
* [[حجر الاسود]]
* [[حج]]
{{پایان مدخل‌ وابسته}}

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:81.jpg|22px]] [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ زیارت (کتاب)|'''فرهنگ زیارت''']]
# [[پرونده:13681040.jpg|22px]] [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)|'''فرهنگ‌نامه دینی''']]
# [[پرونده:42439.jpg|22px]] [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[مکه در عصر بعثت (مقاله)|'''مکه در عصر بعثت''']]، [[فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۲ (کتاب)|فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۲]]
# [[پرونده:IM010527.jpg|22px]] [[عاتق بن غيث بلادی|بلادی، عاتق بن غيث]]، [[معجم المعالم الجغرافیة فی السیرة النبویة (کتاب)|'''معجم المعالم الجغرافیة فی السیرة النبویة''']]
# [[پرونده:13681151.jpg|22px]] [[عباس حیدرزاده|حیدرزاده، عباس]]، [[فرهنگنامه آخرالزمان (کتاب)|'''فرهنگنامه آخرالزمان''']]
# [[پرونده:13681098.jpg|22px]] [[سید محمد کاظم قزوینی|قزوینی، سید محمد کاظم]]، [[امام مهدی از تولد تا بعد از ظهور (کتاب)|'''امام مهدی از تولد تا بعد از ظهور''']]
# [[پرونده:IM010504.jpg|22px]] [[رمضان محمدی|محمدی]]، [[منصور داداش‌نژاد|داداش‌نژاد]]، [[حسین حسینیان مقدم|حسینیان]]، [[تاریخ اسلام ج۱ (کتاب)|'''تاریخ اسلام ج۱''']]
# [[پرونده:1379452.jpg|22px]] [[سید اصغر ناظم‌زاده|ناظم‌زاده، سید اصغر]]، [[اصحاب امام علی ج۱ (کتاب)|'''اصحاب امام علی''']]
# [[پرونده:1100829.jpg|22px]] [[علی اکبر ذاکری|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین ج۱ (کتاب)|'''سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین ج۱''']]
# [[پرونده:IM010703.jpg|22px]] [[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|'''محمدنامه''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

{{زیارت}}

[[رده:زیارت]]
[[رده:شهرهای عربستان]]

جابر بن عبدالله انصاری

2024-06-26T16:12:38Z

Hosein: /* جابر و ابلاغ پیام رسول خدا {{صل}} */

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = صحابه
| عنوان مدخل = جابر بن عبدالله انصاری
| مداخل مرتبط = [[جابر بن عبدالله انصاری در قرآن]] - [[جابر بن عبدالله انصاری در تاریخ اسلامی]] - [[جابر بن عبدالله انصاری در معارف و سیره حسینی]] - [[جابر بن عبدالله انصاری در علوم قرآنی]] - [[جابر بن عبدالله انصاری در تراجم و رجال]]
| پرسش مرتبط =
}}
{{جعبه اطلاعات اصحاب
| نام = جابر بن عبدالله انصاری
| مشهور به =
| نام تصویر = قبرستان بقیع.jpg
| عرض تصویر =
| توضیح تصویر = قبرستان بقیع
| نام کامل = جابر بن عبدالله بن عمرو بن حرام انصاری
| نام‌های دیگر =
| جنسیت = مرد
| کنیه = {{فهرست جعبه افقی| ابوعبدالله | ابوعبدالرحمان }}
| لقب =
| اهل =
| از قبیله = [[ازد]]
| از تیره = [[خزرج]]، [[بنی‌سلمه]]
| پدر = [[عبدالله بن عمرو خزرجی سلمی]]
| مادر = [[نسیبه بنت عقبة بن عدی]]
| همسر = سهیمه
| پسر = عبدالله، عبدالرحمان، محمد، محمود، حمید
| دختر = میمونه، ام حبیب
| خواهر =
| برادر =
| خویشاوندان = {{فهرست جعبه| [[براء بن معرور]] (دایی) | [[جد بن قیس]] (دایی) | [[عمرو بن جموح]] (شوهر عمه) }}
| وابستگان =
| تاریخ تولد = ۱۵ یا ۱۶ سال پیش از هجرت
| محل تولد =
| محل زندگی =
| تاریخ درگذشت = [[۷۸ هجری]]
| محل درگذشت = [[مدینه]]
| تاریخ شهادت =
| محل شهادت =
| طول عمر = ۹۴ سال
| محل دفن = [[قبرستان بقیع]]
| دین =
| مذهب =
| از اصحاب = {{فهرست جعبه افقی| [[پیامبر خاتم]]| [[امام علی]]| [[امام حسن]]| [[امام حسین]]| [[امام سجاد]]| [[امام باقر]] }}
| از طبقه = [[انصار]]
| در جنگ = [[حمراء الاسد]]، [[خیبر]]، [[تبوک]]، [[ذات الرقاع]]، [[بنی‌مصطلق]]، [[صفین]]
| نقش‌ها =
| فعالیت‌ها = شرکت در [[بیعت عقبه دوم]]
| علت شهرت = اولین زائر [[امام حسین]] در اولین [[اربعین حسینی]]
| علت درگذشت =
| علت شهادت =
| راوی از = [[پیامبر خاتم]]، [[امام علی]]
| روایات مشهور = [[حدیث لوح]]، [[حدیث ثقلین]]، [[حدیث مؤاخات]]، [[غدیر خم]]
| مشایخ او =
| راویان از او =
| آخرین راوی از او =
}}
'''جابر بن عبدالله انصاری''' یکی از بزرگان [[صحابه]] [[پیامبر اسلام]] {{صل}} است، وی در [[عقبه دوم]] به همراه پدر [[اسلام]] آورد. پدر او در [[جنگ احد]] به [[شهادت]] رسید و جابر با [[کرامت]] [[پیامبر]] {{صل}}، بدهی‌های او را پرداخت کرد. بعد از نزول [[آیه اطاعت]]، جابر [[مأمور]] رساندن [[سلام]] پیامبر اسلام {{صل}} به [[امام باقر]] {{ع}} شد. جابر راوی حدیث [[لوح]] [[حضرت فاطمه]] {{س}} است. او علاقه زیادی به [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} و [[فرزندان]] آن حضرت داشت و از ایشان به عنوان اولین [[زائر]] [[قبر]] [[حسینی]] یاد می‌شود. این [[صحابی]] بزرگوار سرانجام در سن ۹۴ سالگی در [[مدینه]] [[وفات]] کرد.

== مقدمه ==
[[جابر بن عبدالله بن عمرو بن حرام انصاری]] از [[طایفه خزرج]] و یکی از بزرگان صحابۀ [[پیامبر اسلام]] {{صل}} است. مادرش، نسیبه، دختر [[عقبة بن عدی]] و کنیه‌اش [[ابوعبدالله]] یا [[ابوعبدالرحمان]] است<ref>الاستیعاب، ابن عبد البر، ج۱، ص۲۱۹؛ اسد الغابه، ابن اثیر، ج۱، ص۳۰۷.</ref>. وی در سال دوم [[ظهور اسلام]] در [[عقبه]] همراه [[پدر]] بود<ref>[[حبیب عباسی|عباسی، حبیب]]، [[جابر بن عبدالله انصاری (مقاله)|مقاله «جابر بن عبدالله انصاری»]]، [[دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۲ (کتاب)|دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم]]، ج۲، ص۱۰۵؛ [[سید اصغر ناظم‌زاده|ناظم‌زاده، سید اصغر]]، [[اصحاب امام علی ج۱ (کتاب)|اصحاب امام علی]]، ج۱، ص۲۶۶-۲۶۷؛ [[سید حسین دین‌پرور|دین‌پرور، سید حسین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۱ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۱، ص 231- 232.</ref>.

== پدر جابر ==
پدر جابر، [[عبدالله بن عمرو خزرجی سلمی]]، [[رئیس]] [[قبیله بنی‌سلمه]] و از افرادی بود که در عقبه با پیامبر اسلام {{صل}} [[بیعت]] کرد و در جنگ‌های [[جنگ بدر|بدر]] و [[جنگ احد|اُحد]] در رکاب [[پیامبر]] {{صل}} جنگید و در اُحد [[شهید]] شد. عبدالله با [[عمرو بن جموح]]، [[همسر]] [[خواهر]] خود انس و الفتی داشت و هر دو در [[اُحد]] کشته شدند و به خاطر همین علاقه پیامبر {{صل}} [[دستور]] داد تا آن دو را در یک [[قبر]] [[دفن]] کنند.

جابر می‌گوید: در [[روز اُحد]] بر بالین [[پدر]] آمده و او را کشته دیدم، در حالی که اعضای او را بریده بودند، ناراحت شده، [[گریه]] کردم. [[اصحاب]] مرا از گریه باز می‌داشتند ولی [[رسول خدا]] مرا [[نهی]] نکرد. لکن وقتی که عمه‌ام گریه کرد، پیامبر {{صل}} به او فرمود: «چرا گریه می‌کنی، با آنکه [[ملائکه]] [[آسمان]] بر او سایه افکنده‌اند تا وقتی که او را برداشته، دفن کنید»<ref>مسند احمد، احمد بن حنبل، ج۳، ص۲۹۸؛ اسد الغابه، ابن اثیر، ج۳، ص۲۳۲؛ بحارالانوار، علامه مجلسی، ج۱۸، ص۳۱ و ج۲۰، ص۱۳۱.</ref>.<ref>[[حبیب عباسی|عباسی، حبیب]]، [[جابر بن عبدالله انصاری (مقاله)|مقاله «جابر بن عبدالله انصاری»]]، [[دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۲ (کتاب)|دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم]]، ج۲، ص:۱۰۵-۱۰۷.</ref>

== جابر و غزوه ذات الرقاع ==
{{اصلی|غزوه ذات الرقاع}}
در یکی از سفرهایی که [[پیامبر]] و [[مسلمانان]] برای [[جهاد]] در حرکت بودند (در [[غزوه ذات الرقاع]]<ref>از آن جهت به ذات الرقاع معروف است که در کنار کوهی که دارای قله‌های سرخ و سیاه و سفیدست، اتفاق افتاد. پیامبر شب شنبه دهم محرم سال ۴۷ هجری از مدینه بیرون آمدند و روز یکشنبه که پنج روز از محرم باقی مانده بود به صرار (چاهی قدیمی که در سه میلی مدینه است) بازگشتند (المغازی، واقدی، ج۱، ص۳۹۵).</ref>)، [[جابر]] چون شتر [[ضعیف]] و لاغری داشت از قافله جهادگران عقب ماند و سرانجام آن حیوان از فرط خستگی خوابید و [[قدرت]] حرکت از او سلب شد، [[جابر]] به ناچار بالای سر شتر ایستاد و ناله می‌کرد و می‌اندیشید چه کند تا از میدان [[جنگ]] و [[جهاد]] باز نماند.

[[جابر]] می‌گوید: در این بین [[پیامبر خدا]] {{صل}} که معمولاً بعد از همه و در دنبال قافله حرکت می‌کرد تا اگر احیاناً [[ناتوانی]] از قافله جا مانده به او مدد رساند ـ از دور صدای ناله‌ام را شنید، همین که نزدیک رسید در آن [[تاریکی]] [[شب]] پرسید: تو کیستی؟ گفتم: من جابرم، [[پدر]] و مادرم فدایت ای [[رسول خدا]] {{صل}}. [[پیامبر]] فرمود: «چرا معطل و [[سرگردانی]]؟» عرض کردم: شترم از [[راه رفتن]] مانده است. حضرت فرمود: «آیا عصایی همراه داری؟» گفتم: بلی و [[عصا]] را به حضرت دادم. [[پیامبر]]، [[عصا]] را گرفت و به کمک آن، شتر را به حرکت درآورد و بعد او را خوابانید و به من فرمود: «سوار شو؟» [[جابر]] می‌گوید: من سوار شدم و با [[رسول خدا]] {{صل}} به [[راه]] افتادیم و به [[عنایت]] و توجه [[پیامبر]] {{صل}} شترم از شتر حضرت تندتر حرکت می‌کرد و [[رسول خدا]] {{صل}} مکرراً مرا مورد [[لطف]] و [[محبت]] خود قرار می‌داد و شمردم بیست و پنج بار برای من [[طلب]] [[آمرزش]] کرد و در ضمن از وضع [[خانوادگی]] ما سؤال کرد و فرمود: «از پدرت چند [[فرزند]] باقی است؟»<ref>مردان بزرگ و پیامبران الهی در هر فرصتی از موقعیت‌ها استفاده می‌کنند و حتی از جزئیات زندگانی امت خود غافل نمی‌شوند، لذا در این سفر جنگی و در تاریکی شب، پیامبر {{صل}} از وضع خانوادگی جابر سؤال می‌کند و از حال او باخبر می‌شود.</ref> گفتم: هفت دختر و من یک پسر بر جای گذاشت. فرمود: آیا قرض هم داری؟ گفتم: آری. [[پیامبر]] فرمود: هر وقت به [[مدینه]] بازگشتی با طلب‌کاران قرار داد کن که در موقع محصول خرما قرض‌های پدرت را بپردازی، بعد فرمود: «آیا [[زن]] گرفته‌ای؟» گفتم: آری. فرمود: «با چه کسی [[ازدواج]] کرده‌ای؟» گفتم: با دختر فلانی که زنی بیوه بود و کسی هم به او رغبت نداشت، وصلت کرده‌ام. [[پیامبر]] {{صل}} فرمود: «چرا دوشیزه و دختری نگرفتی که هم [[فکر]] و هم [[بازی]] تو باشد؟» گفتم: یا [[رسول الله]]، چون چند [[خواهر]] [[جوان]] و بی‌تجربه داشتم، نخواستم [[زن]] [[جوان]] و بی‌تجربه‌ای بگیرم و باعث درگیری در خانه‌ام شوند، لذا [[مصلحت]] دیدم [[زن]] سال‌دار و بیوه‌ای را به همسری [[انتخاب]] کنم تا بتواند خواهرانم را جمع‌آوری کند.

[[پیامبر]] {{صل}} فرمود: «بسیار کار خوبی کردی». بعد سؤال کردند: «این شتر را چند خریدی؟» گفتم: به پنج وقیه طلا. [[پیامبر]] فرمود: «به همین قیمت [[مال]] من باشد، چون به [[مدینه]] [[آمدی]]، بیا پولش را بگیر».

[[جابر]] گوید: این مسائل در وسط راه در آن شب تاریک بین من و [[پیامبر خدا]] {{صل}} رد و بدل شد و سرانجام آن [[سفر]] به پایان رسید. [[رسول خدا]] {{صل}} و همراهان به [[مدینه]] مراجعت کردند. [[جابر]] می‌گوید: شتری را که [[پیامبر]] {{صل}} در آن [[شب]] از من خریداری کرده بودند، آوردم که تحویل [[رسول خدا]] {{صل}} بدهم، حضرت به [[بلال]] فرمود: «پنج وقیه طلا بابت [[پول]] شتر به [[جابر]] بده به علاوه سه وقیه دیگر، تا قرض‌های پدرش [[عبدالله]] را بدهد و شترش هم [[مال]] خودش باشد»<ref>مکارم الاخلاق، وصف النبی فی الرفق با منه، ص۱۹ و بحارالانوار، ج۱۶، ص۲۳۳.</ref>.<ref>[[سید اصغر ناظم‌زاده|ناظم‌زاده، سید اصغر]]، [[اصحاب امام علی ج۱ (کتاب)|اصحاب امام علی]]، ج۱، ص۲۶۹-۲۷۰؛ [[حبیب عباسی|عباسی، حبیب]]، [[جابر بن عبدالله انصاری (مقاله)|مقاله «جابر بن عبدالله انصاری»]]، [[دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۲ (کتاب)|دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم]]، ج۲، ص۱۰۷-۱۰۸.</ref>

== جابر و [[لطف]] پیامبر {{صل}} به او ==
پیامبر {{صل}} که همواره به حال [[ضعفا]] و [[مستمندان]] رسیدگی می‌فرمود و چون می‌دانست [[پدر]] [[جابر]] مقروض بوده، پس از خاتمه [[جنگ اُحد]] از جابر پرسید: جابر، [[قرض]] پدرت چه شد؟

جابر: به حال خود باقی است. [[پیامبر]] {{صل}}: طلبکار شما کیست؟ جابر: فلان [[مرد]] [[یهودی]]. پیامبر {{صل}}: وقت پرداخت آن چه موقع است؟ جابر: هنگام خشک شدن خرماها. پیامبر {{صل}}: هرگاه خرماها خشک شد قبل از آنکه به آنها دست بزنی و در آنها تصرفی کنی مرا خبر کن و آنها را مخلوط نکن.

وقتی که خرماها خشک شد، جابر، [[رسول خدا]] {{صل}} را خبر کرد. پیامبر {{صل}} به نخلستان جابر آمد و وقتی خرماها را دید، از هر نوع مشتی برداشت و دوباره روی آنها ریخت، آن‌گاه به جابر فرمود: «به طلبکار خود بگو بیاید».

وقتی مرد یهودی آمد، پیامبر {{صل}} به او فرمود: «[[طلب]] خود را از کدام نوع خرما می‌ستانی؟» یهودی: همه اینها برای طلب من کفایت نمی‌کند تا چه رسد به یک رقم آن. پیامبر {{صل}}: از هر نوع که می‌خواهی شروع کن و طلب خود را بستان. یهودی: از خرمای صیهانی شروع می‌کنم. پیامبر {{صل}}: با [[نام خدا]] شروع به پیمانه کردن خرماها کرد و تمام طلب یهودی را پرداخت بدون آنکه چیزی از آنها کم شود.

پس پیامبر {{صل}} از جابر پرسید: جابر! آیا به فرد دیگری هم بدهکار هستی؟ جابر گفت: نه یا [[رسول‌الله]]. پیامبر {{صل}} فرمود: «بنابراین این خرماها را به [[خانه]] ببر و [[خدا]] به تو [[برکت]] دهد».

جابر می‌گوید: یک سال از آن خرماها خوردیم و برای رفع سایر نیازهایمان از آن فروختیم و به [[فقرا]] نیز بخشیدیم تا آنکه خرمای جدید به دست آمد و این خرماها بدون اینکه کم یا زیاد بیاید، ما را کفایت کرد<ref>اعیان الشیعه، امین عاملی، ج۴، ص۴۸.</ref>.<ref>[[حبیب عباسی|عباسی، حبیب]]، [[جابر بن عبدالله انصاری (مقاله)|مقاله «جابر بن عبدالله انصاری»]]، [[دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۲ (کتاب)|دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم]]، ج۲، ص۱۰۸-۱۰۹؛ [[سید اصغر ناظم‌زاده|ناظم‌زاده، سید اصغر]]، [[اصحاب امام علی ج۱ (کتاب)|اصحاب امام علی]]، ج۱، ص۲۶۷-۲۶۸.</ref>

== جابر و [[ابلاغ پیام]] [[رسول خدا]] {{صل}} ==
[[جابر بن یزید جعفی]] که از [[یاران]] بزرگ [[امام سجاد]] و [[امام باقر]] {{عم}} است، از جابر بن عبدالله انصاری روایت کرده که چون [[خدای متعال]] [[آیه]] {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ}}<ref>«ای مؤمنان، از خداوند فرمان برید و از پیامبر و زمامدارانی که از شمایند فرمانبرداری کنید» سوره نساء، آیه ۵۹.</ref> را بر پیامبرش نازل فرمود. به رسول خدا {{صل}} گفتم: یا [[رسول‌الله]]، خدا و رسولش را شناخته‌ایم ولی [[فرمانداری]] که خدا اطاعت او را به اطاعت خود مقرون ساخته، کیست؟

پیامبر {{صل}} فرمود: «جابر، آنان [[جانشینان]] من هستند که پس از من پیشوای مسلمانانند. اول ایشان [[علی بن ابی‌طالب]] است، پس از او فرزندش [[حسن]] و بعد از او فرزند دیگرش [[حسین]]، سپس [[علی بن الحسین]]، بعد از او فرزندش [[محمد]] است که در [[تورات]] [[باقر]] خوانده شده و تو او را [[درک]] می‌کنی و وقتی او را [[ملاقات]] کردی، [[سلام]] مرا به او برسان؛ پس از او فرزندنش صادق، [[جعفر بن محمد]] است، بعد از او فرزندش [[موسی]] است؛ سپس [[علی]] فرزند موسی و از پس او فرزندش [[محمد]]، و پس از او فرزندش علی و پس از او فرزندش [[حسن]] و پس از او هم‌نام و هم [[کنیه]] من، [[حجت خدا]] در روی [[زمین]] و [[خلیفه]] او در میان [[بندگان]]، فرزند [[حسن عسکری]] {{ع}} است که [[خدای متعال]] [[مشرق]] و [[مغرب زمین]] را به دست او [[فتح]] می‌کند. او غیبتی می‌کند که جز کسانی که [[خدا]] [[قلب]] آنان را آزموده است، بر [[امامت]] او باقی نمی‌مانند».

گفتم: یا [[رسول‌الله]]، آیا در [[غیبت]] او بهره‌ای برای دوستانش هست؟ [[پیامبر]] {{صل}} فرمود: «آری، به خدایی که مرا به [[نبوت]] [[برگزیده]] است، آنان از [[نور]] وجودش استفاده می‌کنند و از [[ولایت]] و دوستی‌اش بهره‌مند می‌شوند چنانکه [[مردم]] از [[خورشید]] هنگامی که در پس [[ابر]] است، استفاده می‌کنند». سپس فرمود: »این مطلب از [[اسرار]] خدایی و از [[دانش]] و [[علوم]] اندوخته اوست و آن را جز به کسانی که [[لیاقت]] دارند، اظهار مکن».

در ادامه [[جابر بن یزید]] می‌گوید: روزی [[جابر بن عبدالله]] در [[خدمت]] [[امام سجاد]] {{ع}} بود و در حالی که با حضرت مشغول صحبت بود، ناگهان [[حضرت باقر]] {{ع}} در سن [[کودکی]] با زلفی که در جلو سر داشت، از اطاق زن‌ها بیرون آمد؛ همین که چشم [[جابر]] به او افتاد، بدنش لرزید و موی بر اندامش راست شد و با دقت تمام به سوی او نگریست. آن گاه گفت: «ای پسر، نزدیک بیا» [[امام]] جلو آمد، سپس جابر به او گفت: «برگرد» و او به عقب برگشت.

جابر گفت: به خدای [[کعبه]] قسم، این پسر دارای شمائل پیامبر {{صل}} است. پس برخاست و نزدیک او رفت و از او پرسید: ای پسر، نام تو چیست؟ او فرمود: «نامم محمد است». جابر: پسر کیستی؟ [[امام باقر]] {{ع}}: «فرزند علی بن الحسین». [[جابر]]: «جانم به قربانت، تو باقری؟» [[امام باقر]] {{ع}}: «آری من [[امام باقر|محمد]] باقرم. آنچه [[رسول خدا]] {{صل}} به وسیله تو به [[حق]] [[پیام]] داده، برسان».

جابر: [[سید]] من، [[پیامبر]] {{صل}} به من مژده داد که زنده می‌مانم تا شما را [[ملاقات]] کنم و فرمود هرگاه او را ملاقات کردی [[سلام]] مرا به او برسان. [[امام باقر]] {{ع}}: «سلام به رسول خدا تا وقتی که [[آسمان]] و [[زمین]] باقی است و سلام بر تو که سلام پیامبر را رساندی»<ref>اصول کافی، کلینی، ج۱، ص۴۶۹ (باب مولد ابی‌جعفر محمد بن علی) و ج۱، ص۳۰۴؛ قاموس الرجال، شوشتری، ج۲، ص۵۱۵؛ موسوعة طبقات الفقهاء، سبحانی، ج۱، ص۶۰.</ref>.<ref>[[حبیب عباسی|عباسی، حبیب]]، [[جابر بن عبدالله انصاری (مقاله)|مقاله «جابر بن عبدالله انصاری»]]، [[دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۲ (کتاب)|دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم]]، ج۲، ص۱۱۲-۱۱۴؛ [[سید اصغر ناظم‌زاده|ناظم‌زاده، سید اصغر]]، [[اصحاب امام علی ج۱ (کتاب)|اصحاب امام علی]]، ج۱، ص۲۷۲-۲۷۴.</ref>

== جابر و [[حدیث لوح]] ==
[[ابوبصیر]] از [[امام صادق]] {{ع}} نقل کرده که آن حضرت فرمود: »پدرم [[امام باقر]] {{ع}} به جابر بن عبدالله انصاری فرمود: « من با تو کاری دارم، چه وقت [[فرصت]] داری تا با هم بنشینم و آن را به تو بگویم؟»

[[جابر]]: «هر وقت که امر بفرمایید». [[امام]] {{ع}}: «می‌خواهم به من درباره لوحی که در دست مادرم [[زهرا]] دیده‌ای خبر بدهی که در آن چه نوشته شده بود».

جابر: «[[خدا]] را [[گواه]] می‌گیرم که در [[زمان]] [[رسول خدا]] {{صل}} برای تبریک به خاطر ولادت [[امام حسین]] {{ع}} به [[خانه]] زهرا {{س}} رفتم. در آنجا [[لوح]] سبزی در دست او دیدم که [[گمان]] کردم از زمرد است و در آن نوشته‌ای دیدم که مانند [[نور]] [[آفتاب]] روشن بود. گفتم: ای [[دختر پیامبر]] {{صل}} [[پدر]] و مادرم به قربانت، این لوح چیست؟ زهرا {{س}} فرمود: «این لوحی است که خدا برای پدرم [[هدیه]] فرستاده؛ در اوست نام پدرم و نام همسرم و اسم دو فرزندم و نام‌های [[پیشوایان]] و [[جانشینان]] بعد از فرزندانم؛ پدرم آن را به من داده تا مرا خوشحال سازد». من آن لوح را از آن حضرت گرفته و از آن نسخه‌ای برداشتم».

امام {{ع}}: «جابر، ممکن است آن را به من نشان دهی؟» جابر: «آری ممکن است». پس امام {{ع}} به همراه جابر به خانه وی رفتند و جابر قطعه‌ای از پوستی نازک را بیرون آورد و به امام باقر {{ع}} تقدیم کرد.

امام {{ع}}: «جابر، لوح را نگهدار تا من مطالب آن را از [[حفظ]] بگویم و ببین همانگونه است که می‌گویم».

جابر پس از شنیدن [[سخنان امام]] {{ع}} گفت: «به خدا قسم همین طور است که گفتید و در لوح [[فاطمه زهرا]] {{س}} بدون یک حرف کم و زیاد چنین بود»<ref>[[حبیب عباسی|عباسی، حبیب]]، [[جابر بن عبدالله انصاری (مقاله)|مقاله «جابر بن عبدالله انصاری»]]، [[دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۲ (کتاب)|دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم]]، ج۲، ص۱۱۶-۱۱۸.</ref>.

== جابر و علاقه او به [[اهل بیت پیامبر]] {{صل}} ==
[[حسین بن زید بن علی بن الحسین]] از [[امام صادق]] {{ع}} درباره [[عمر]] مبارک جدش، [[امام سجاد]] {{ع}} پرسید، امام صادق {{ع}} فرمود: «پدرم از پدرش [[امام زین العابدین]] {{ع}} [[نقل]] کرده است: در همان سالی که [[امام حسن مجتبی]] {{ع}} از [[دنیا]] رفت، من روزی پشت سر پدر و عمویم [[راه]] می‌رفتم و با هم از کوچه‌های [[مدینه]] می‌گذشتیم؛ آن وقت من تازه به حد [[بلوغ]] رسیده یا نزدیک به [[بلوغ]] بودم. در [[راه]] به جابر بن عبدالله انصاری، [[انس بن مالک]] و جماعتی از [[قریش]] و [[انصار]] برخوردیم. [[جابر]] با دیدن آن دو [[امام]]، خود را به قدم‌های [[امام حسن]] و [[امام حسین]] {{عم}} افکنده، آنها را می‌بوسید. مردی از قریش که از بستگان [[مروان]] بود بر او خرده گرفت که با این سن و سال و مقامی که از [[مصاحبت]] [[رسول خدا]] {{صل}} به دست آورده‌ای، چنین می‌کنی! جابر گفت: «ای مرد، از من دور شو! اگر [[فضل]] و [[مقام]] این دو بزرگوار را می‌دانستی بر من ایراد نمی‌گرفتی بلکه [[خاک]] زیر پای ایشان را می‌بوسیدی؟»

سپس جابر متوجه انس بن مالک شد و گفت: «رسول خدا {{صل}} درباره ایشان مطلبی را فرمود که [[گمان]] نمی‌کنم درباره کسی جز ایشان درست باشد». [[انس]] پرسید: [[پیامبر]] {{صل}} درباره ایشان چه فرمود؟ جابر گفت: »روزی در [[مسجد]] در حضور رسول خدا {{صل}} بودیم. پس از آنکه جمعیت پراکنده شد، ایشان به من امر کرد که [[حسن]] و [[حسین]] را نزد من بخوان و فوق‌العاده نسبت به ایشان علاقه‌مند بود. من رفتم و ایشان را به حضور رسول خدا {{صل}} آوردم. در راه گاهی حسن و گاهی حسین را بغل می‌کردم. پیامبر {{صل}} که علاقه مرا به ایشان دید، فرمود: «جابر! ایشان را [[دوست]] داری؟» گفتم: چگونه دوست نداشته باشم با آنکه علاقه شما را به آنان می‌بینم. پس فرمود: «آیا از مقام و فضل ایشان به تو خبر بدهم؟ گفتم: [[پدر]] و مادرم به قربانت، بفرمایید.

پیامبر {{صل}} فرمود: «خدا چون خواست مرا بیافریند، مرا به صورت نطفه سفید و پاکیزه‌ای در پشت [[حضرت آدم]] {{ع}} قرار داد و همواره آن را از پشتی [[پاک]] در رحمی [[طاهر]] قرار می‌داد تا اینکه به [[حضرت نوح]] و [[حضرت ابراهیم]] {{عم}} رسید و از ایشان به [[عبدالمطلب]] منتقل شد. در این دوران طولانی، [[خدا]] من و اجدادم را از [[آلودگی]] [[جاهلیت]] [[حفظ]] فرمود. سپس این نطفه را در پشت [[عبدالمطلب]] به دو قسمت کرد، نیمی را در پشت [[عبدالله]] نهاد و از آن مرا [[خلق]] کرد و نیمی را در پشت [[ابوطالب]] قرار داد و از آن [[علی]] را آفرید و [[پیامبری]] را به من و [[وصایت]] را به علی {{ع}} خاتمه داد. یک بار دیگر این دو نطفه جمع شده و از آن [[حسن]] و [[حسین]] {{عم}} را آفرید و به وسیله ایشان [[فرزندی]] [[پیامبر]] خاتمه یافت و [[نسل]] مرا در ایشان قرار داد. آنکه شهرهای [[کفر]] را [[فتح]] و [[زمین]] را پس از پر شدن از [[جور]] پر از [[عدل]] می‌کند، در پشت ایشان قرار داد؛ پس اینان دو [[پاک]] و پاک کننده‌اند و دو [[سید]] [[اهل]] بهشت‌اند. خوشا به حال آنکه ایشان و [[پدر]] و مادرشان را [[دوست]] بدارد، و وای بر کسی که ایشان را [[دشمن]] دارد»<ref>الامالی، شیخ طوسی، ص۵۰۰.</ref>.<ref>[[حبیب عباسی|عباسی، حبیب]]، [[جابر بن عبدالله انصاری (مقاله)|مقاله «جابر بن عبدالله انصاری»]]، [[دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۲ (کتاب)|دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم]]، ج۲، ص۱۲۳-۱۲۴؛ [[سید اصغر ناظم‌زاده|ناظم‌زاده، سید اصغر]]، [[اصحاب امام علی ج۱ (کتاب)|اصحاب امام علی]]، ج۱، ص۲۷۱-۲۷۲.</ref>

== [[جابر]] در مزار [[شهدای کربلا]] در [[اربعین]] [[حسینی]] ==
از مواردی که [[دلیل]] بر ارادت فوق العاده و [[اخلاص]] [[جابر بن عبدالله]] به [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} و [[خاندان عصمت]] و [[طهارت]] {{ع}} است، [[زیارت]] او در اولین [[اربعین]] [[امام حسین]] {{ع}} در کربلاست و شرح جریان این زیارت [[ارزشمند]]، بدین قرار است:

[[اعمش]] از [[عطیه کوفی]] (عوفی)<ref>عطیه کوفی (عوفی) فرزند سعد بن جناده است. پدرش سعد خدمت امیرالمؤمنین {{ع}} آمد و عرض کرد: خداوند پسری به من عنایت فرموده است. حضرت فرمود: نام او را عطیه بگذار، زیرا او عطیه الهی است. عطیه پس از آنکه بزرگ شد از راویان حدیث گردید و در سال ۱۱۱ هجری به رحمت ایزدی پیوست. (سفینة البحار).</ref> [[نقل]] می‌کند که گفت: »به [[اتفاق]] جابر بن عبدالله انصاری برای [[زیارت قبر امام حسین]] {{ع}} به [[کربلا]] مشرف شدیم چون بدان محل متبرک رسیدیم، [[جابر]] [[مراسم]] [[تشرف]] و [[زیارت]] را به جای آورد، ابتدا در آب [[فرات]] [[غسل]] کرد، [[لباس تمیز]] به تن نمود، با بوی [[خوشی]] که همراه داشت، [[بدن]] خود را معطر کرد و در حالی که گام‌های خود را کوتاه برمی‌داشت و [[ذکر خدا]] بر لب داشت قدم بر می‌داشت تا به [[قبر مطهر]] حضرت [[ابا عبد الله]] [[سید الشهدا]] {{ع}} رسید و چون [[جابر]] [[نابینا]] بود به من گفت: دست مرا بر [[تربت]] [[مقدس]] [[قبر]] بگذار؟ من دست او را روی [[قبر مطهر]] گذاشتم، اما همین که دست خود را روی [[قبر]] گذاشت، گویا غصه عالم در [[دل]] او [[راه]] یافت و به یاد خاطره جانگداز [[شهادت]] عزیزان [[پیامبر]] و [[علی]] و [[فاطمه]] {{ع}} افتاد، [[غش]] کرد و بیهوش روی [[قبر]] افتاد؛ فورا چند قطره آب بر چهره [[جابر]] پاشیدم او به هوش آمد، همین که به هوش آمد با ادای [[احترام]] فریادی از [[دل]] سر داد و گفت: «ای [[حسین]]، ای [[حسین]]، ای [[حسین]]، آیا [[دوست]] جواب دوستش را نمی‌دهد؟»<ref>{{عربی|«يَا حُسَيْنُ يَا حُسَيْنُ يَا حُسَيْنُ حَبِيبٌ لاَ يُجِيبُ حَبِيبَهُ»}}</ref>؛ بعد [[جابر]]، جوابی به خود داد که [[دل]] هر شنونده‌ای را می‌سوزاند و این‌گونه به آن حضرت خطاب کرد و گفت: «ای [[حسین]]، چه طور می‌توانی جواب بدهي در حالی که رگ‌های تن و گردن تو بریده شده و با [[خون]] گلویت آغشته گردیده است؟ چگونه می‌توانی پاسخ دهی در حالی که میان سر و بدنت جدایی افتاده است؟ (و سرت بر فراز نیزه به [[کوفه]] و [[شام]] برده شده است). ای [[حسین]]، من [[شهادت]] می‌دهم همانا تو [[فرزند پیامبر]] [[خدا]] و [[فرزند]] [[سید]] [[اوصیا]]، و [[فرزند]] همگام [[تقوا]] و [[برگزیده]] [[هدایت]] و پنجمین نفر [[اصحاب کساء]]، و [[فرزند]] بزرگ [[جانشینان]] و زاده [[فاطمه]] [[زهرا]] [[سیده زنان]] عالمیان هستی»<ref>{{عربی|«وَ أَنَّى لَكَ بِالْجَوَابِ وَ قَدْ شُحِّطَتْ أَوْدَاجُكَ عَلَى أَثْبَاجِكَ وَ فُرِّقَ بَيْنَ بَدَنِكَ وَ رَأْسِكَ فَأَشْهَدُ أَنَّكَ اِبْنُ اَلنَّبِيِّينَ وَ اِبْنُ سَيِّدِ اَلْمُؤْمِنِينَ وَ اِبْنُ حَلِيفِ اَلتَّقْوَى وَ سَلِيلُ اَلْهُدَى وَ خَامِسُ أَصْحَابِ اَلْكِسَاءِ وَ اِبْنُ سَيِّدِ اَلنُّقَبَاءِ وَ اِبْنُ فَاطِمَةَ سَيِّدَةِ اَلنِّسَاءِ»}}</ref>؛ سپس افزود: «چرا چنین نباشی در حالی که تو از دست [[رسول خدا]] {{صل}} [[غذا]] خوردی و در بستر و دامان [[پرهیزکاران]] پرورش یافتی و از سینه [[ایمان]] شیر نوشیدی و با [[اسلام]] از شیر گرفته شدی، پس تو [[پاک]] و [[پاکیزه]] زیستی و [[پاک]] و [[پاکیزه]] از [[دنیا]] رفتی، اما دل‌های [[مؤمن]] در [[غم]] [[فراق]] تو دردمند و ناراحت است و در [[پاکیزگی]] و نیکویی تو [[شک]] و تردیدی ندارند؛ پس [[سلام]] [[خدا]] و [[رضوان]] او بر تو باد. ای [[حسین]]، من [[شهادت]] می‌دهم تو در راهی [[شهید]] شدی که برادرت [[یحیی بن زکریا]] در آن [[راه]] به [[شهادت]] رسید»<ref>{{عربی|«وَ مَا لَكَ لاَ تَكُونُ هَكَذَا وَ قَدْ غَذَّتْكَ كَفُّ سَيِّدِ اَلْمُرْسَلِينَ وَ رُبِّيتَ فِي حَجْرِ اَلْمُتَّقِينَ وَ رَضَعْتَ مِنْ ثَدْيِ اَلْإِيمَانِ وَ فُطِمْتَ بِالْإِسْلاَمِ فَطِبْتَ حَيّاً وَ طِبْتَ مَيِّتاً»}}</ref>.

[[جابر]] سپس با [[قلبی]] اندوه‌بار، به دور [[قبر]] [[اباعبدالله الحسین]] {{ع}} گردید و سپس به نزد [[قبور]] سایر [[شهدا]] و سربازان [[فداکار]] صحنه خونین [[کربلا]] آمد و آنان را مورد توجه قرار داد و گفت: «[[درود]] بر شما ای [[ارواح]] [[پاکی]] که [[سالار شهیدان]] [[حسین]] {{ع}} را در میان خود گرفته و با [[جان]] خویش از او [[حمایت]] کردید و اكنون کنار [[قبر]] او آرمیده‌اید. من [[شهادت]] می‌دهم شما با [[خون]] خود [[نماز]] را به پاداشتید و به [[اسلام]] [[حیات]] تازه دادید و با عمل خود، [[امر به معروف و نهی از منکر]] نمودید. (و این دو اصل مهم [[اسلامی]] را زنده کردید) و با [[کافران]] و [[ملحدان]] [[جهاد]] کردید و [[عبودیت]] و [[بندگی]] خود را با [[جان‌فشانی]] به مرحله [[یقین]] رساندید. به خداوندی که [[محمد]] {{صل}} را به [[پیامبری]] [[مبعوث]] کرد و به [[حق]] رهنمون بود ما با شما در [[راه]] [[سعادت]] بخش و در آن‌چه انجام داده‌اید، شریکیم»<ref>{{عربی|«اَلسَّلاَمُ عَلَيْكُمْ أَيُّهَا اَلْأَرْوَاحُ اَلَّتِي حَلَّتْ بِفِنَاءِ قَبْرِ اَلْحُسَيْنِ وَ أَنَاخَتْ بِرَحْلِهِ أَشْهَدُ أَنَّكُمْ أَقَمْتُمُ اَلصَّلاَةَ وَ آتَيْتُمُ اَلزَّكَاةَ وَ أَمَرْتُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَ نَهَيْتُمْ عَنِ اَلْمُنْكَرِ»}}</ref>.<ref>[[سید اصغر ناظم‌زاده|ناظم‌زاده، سید اصغر]]، [[اصحاب امام علی ج۱ (کتاب)|اصحاب امام علی]]، ج۱، ص۲۷۴-۲۷۷؛ [[حبیب عباسی|عباسی، حبیب]]، [[جابر بن عبدالله انصاری (مقاله)|مقاله «جابر بن عبدالله انصاری»]]، [[دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۲ (کتاب)|دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم]]، ج۲، ص۱۲۶-۱۲۷؛ [[محمد محمدی ری‌شهری|محمدی ری‌شهری، محمد]]، [[گزیده دانشنامه امیرالمؤمنین (کتاب)|گزیده دانشنامه امیرالمؤمنین]]، ص ۸۳۲.</ref>

== جابر و [[حجاج بن یوسف]] ==
جابر در [[نقل]] [[فضائل امام علی]] {{ع}} بسیار جدی و کوشا بود و به همین [[دلیل]] وقتی [[حجاج بن یوسف ثقفی]] بر مدینه [[تسلط]] یافت، جابر و عده‌ای را به [[جرم]] طرفداری و [[دوستی]] [[علی بن ابی‌طالب]] {{ع}} [[شکنجه]] و آزارهای گوناگون داد.

نقل شده، هنگامی که [[عبدالله]] [[زبیر]] در مقابل عبدالمک [[مروان]] به دعوی [[خلافت]] [[قیام]] کرد، [[عبدالملک]]، حجاج بن [[یوسف]] را برای [[دستگیری]] وی به [[مکه]] فرستاد. عبدالله به [[خانه کعبه]] [[پناه]] برد و [[حجاج]] خانه کعبه را [[آتش]] زد و پس از دستگیری [[ابن زبیر]] [[حکومت]] مکه و [[مدینه]] بر او مسلم شد. پس از آنکه [[مسجد]] را از سنگ‌ها و [[خون‌ها]] [[پاک]] کرد، به مدینه رفت و یک ماه یا بیشتر در مدینه توقف کرد و [[مردم مدینه]] را به [[جرم]] کشتن [[عثمان]] به شکل‌های گوناگون [[آزار]] داد. از جمله با مُهری فلزی و گداخته دست جابر بن عبدالله انصاری، آن [[صحابی]] بزرگ و [[یار]] باوفای [[پیامبر اسلام]] {{صل}} و همین طور گردن [[انس بن مالک]] را مُهر کرد. او [[سهل بن سعد]] را ‌طلبیده و به او گفت: «چرا [[امیرمؤمنان]] عثمان را [[یاری]] نکردی؟» سهل گفت: «به وی کمک کردم». حجاج گفت: «دروغ می‌گویی» و سپس [[دستور]] داد گردن او را هم مُهر زدند <ref>الغدیر، علامه امینی، ج۹، ص۱۲۹.</ref>.<ref>[[حبیب عباسی|عباسی، حبیب]]، [[جابر بن عبدالله انصاری (مقاله)|مقاله «جابر بن عبدالله انصاری»]]، [[دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۲ (کتاب)|دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم]]، ج۲، ص۱۲۷؛ [[سید اصغر ناظم‌زاده|ناظم‌زاده، سید اصغر]]، [[اصحاب امام علی ج۱ (کتاب)|اصحاب امام علی]]، ج۱، ص۲۷۰-۲۷۱.</ref>

== سرانجام جابر ==
جابر در ۹۴ سالگی و در سال ۷۴ یا ۷۸ [[هجری]] در مدینه [[وفات]] کرد و [[ابان بن عثمان]]، [[حاکم]] مدینه، بر او [[نماز]] خواند<ref>المعارف، ابن قتیبه دینوری، ص۳۰۷؛ انساب الاشراف، بلاذری، ج۱، ص۲۴۸؛ الاستیعاب، ابن عبدالبر، ج۱، ص۲۲۰؛ رجال طوسی، شیخ طوسی، ص۲۳؛ تاریخ مدینة دمشق، ابن عساکر، ج۱۱، ص۲۱۰-۲۱۱؛ اسد الغابه، ابن اثیر، ج۱، ص۳۰۷ و معجم الرجال الحدیث، خوئی، ج۴، ص۱۱.</ref>.<ref>[[حبیب عباسی|عباسی، حبیب]]، [[جابر بن عبدالله انصاری (مقاله)|مقاله «جابر بن عبدالله انصاری»]]، [[دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۲ (کتاب)|دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم]]، ج۲، ص۱۲۸؛ [[سید اصغر ناظم‌زاده|ناظم‌زاده، سید اصغر]]، [[اصحاب امام علی ج۱ (کتاب)|اصحاب امام علی]]، ج۱، ص۲۶۶-۲۶۷؛ [[محمد محمدی ری‌شهری|محمدی ری‌شهری، محمد]]، [[گزیده دانشنامه امیرالمؤمنین (کتاب)|گزیده دانشنامه امیرالمؤمنین]]، ص ۸۳۲.</ref>

== جستارهای وابسته ==
{{مدخل وابسته}}
* [[عبدالله بن عمرو بن حرام]] (پدر)
* [[دانش تفسیر قرآن]]
* [[مفسران اهل سنت]]
{{پایان مدخل وابسته}}

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:1100352.jpg|22px]] [[حبیب عباسی|عباسی، حبیب]]، [[جابر بن عبدالله انصاری (مقاله)|مقاله «جابر بن عبدالله انصاری»]]، [[دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۲ (کتاب)|'''دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۲''']]
# [[پرونده:1379452.jpg|22px]] [[سید اصغر ناظم‌زاده|ناظم‌زاده، سید اصغر]]، [[اصحاب امام علی ج۱ (کتاب)|'''اصحاب امام علی ج۱''']]
# [[پرونده:13681048.jpg|22px]] [[سید جمال‌الدین دین‌پرور|دین‌پرور، سیدجمال‌الدین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۱ (کتاب)|'''دانشنامه نهج البلاغه ج۱''']]
# [[پرونده:13681148.jpg|22px]] [[محمد محمدی ری‌شهری|محمدی ری‌شهری، محمد]]، [[گزیده دانشنامه امیرالمؤمنین (کتاب)|'''گزیده دانشنامه امیرالمؤمنین''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

{{صحابه انصار}}
{{شرطة‌الخمیس}}

{{غدیر}}

[[رده:اعلام]]
[[رده:مفسران]]
[[رده:اصحاب پیامبر]]
[[رده:اصحاب امام علی]]
[[رده:اصحاب امام حسن]]
[[رده:اصحاب امام حسین]]
[[رده:اصحاب امام سجاد]]
[[رده:اصحاب امام باقر]]
[[رده:راویان از امام علی]]
[[رده:راویان حدیث غدیر]]
[[رده:راویان حدیث لوح]]
[[رده:راویان حدیث ثقلین]]
[[رده:راویان حدیث مؤاخات]]
[[رده:حاضران در غزوات]]
[[رده:حاضران در پیمان عقبه]]
[[رده:مدفونان در بقیع]]
[[رده:انصار]]
[[رده:شرطة الخمیس]]
[[رده:سپاهیان امام علی در جنگ صفین]]
[[رده:ازد]]
[[رده:خزرج]]
[[رده:بنی‌سلمه]]

ک‍ت‍اب‌ ع‍ل‍ی‌ و ال‍ت‍دوی‍ن ‌ال‍م‍ب‍ک‍ر ل‍ل‍س‍ن‍ة ‌ال‍ن‍ب‍وی‍ة ال‍ش‍ری‍ف‍ة (کتاب)

2024-06-18T15:31:16Z

Hosein:

{{جعبه اطلاعات کتاب
| عنوان پیشین =
| عنوان = کت‍اب‌ ع‍ل‍ی‌ و ال‍ت‍دوی‍ن‌ ال‍م‍ب‍ک‍ر ل‍ل‍س‍ن‍ة ال‍ن‍ب‍وی‍ة ال‍ش‍ری‍ف‍ة
| عنوان پسین = وی‍ل‍ی‍ه‌ ب‍ح‍ث‌ م‍وج‍ز ع‍ن ال‍ج‍ف‍ر و م‍ص‍ح‍ف‌ ف‍اطم‍ة
| شماره جلد =
| عنوان اصلی =
| تصویر = 76222026.jpg
| اندازه تصویر = 200px
| از مجموعه =
| زبان = ع‍رب‍ی‌
| زبان اصلی =
| نویسنده = [[مصطفی قصیر العاملی]]
| نویسندگان =
| تحقیق یا تدوین =
| زیر نظر =
| به کوشش =
| مترجم =
| مترجمان =
| ویراستار =
| ویراستاران =
| موضوع = [[ک‍ت‍اب‌ ع‍ل‍ی‌]]، [[ج‍ف‍ر]]، [[م‍ص‍ح‍ف‌ ف‍اطم‍ه‌]]
| مذهب = شیعه
| ناشر = مجمع جهانی اهل بیت
| به همت =
| وابسته به =
| محل نشر = قم
| سال نشر = ۱۳۷۳
| تعداد صفحات = ۱۳۲
| شابک = ‭964-6177-36-0
| شماره ملی = 600757
}}
'''‏‫کت‍اب‌ ع‍ل‍ی‌ و ال‍ت‍دوی‍ن‌ ال‍م‍ب‍ک‍ر ل‍ل‍س‍ن‍ة ال‍ن‍ب‍وی‍ة ال‍ش‍ری‍ف‍ة (وی‍ل‍ی‍ه‌ ب‍ح‍ث‌ م‍وج‍ز ع‍ن ال‍ج‍ف‍ر و م‍ص‍ح‍ف‌ ف‍اطم‍ة)''' کتابی است به زبان عربی که به بررسی و ماهیت مصحف امام علی(ع) و مصحف فاطمه(س) می‌پردازد. این کتاب به قلم [[مصطفی قصیر العاملی]] نوشته شده و توسط [[مجمع جهانی اهل بیت]] (ع) (به عربی: [[المجمع العالمی لأهل البیت]]) به چاپ رسیده‌است.<ref name=p1>[http://dorenajaf.valiasr-aj.com/include/VIEW.php?bankname=LIST&code=2098&RADIF=5063 وبگاه درنجف]</ref>

== دربارهٔ کتاب ==
کتاب حاضر؛ پژوهشی درباره وجود کتابی به نام کتاب علی(ع) است که مجموعه‌ای از احکام و معارف اسلامی را در بر دارد. نویسنده ضمن معرفی اجمالی چنین کتابی از امیرالمؤمنین(ع)، به دلایل و شواهد وجود این کتاب از جانب ائمه دیگر پرداخته و معتقد است که ائمه(ع) وجود این کتاب را تأیید کرده و آن را دیده‌اند.

وی در ادامه کتاب‌های دیگری از علی(ع) را معرفی می‌کند که عناوین آنها از این قرار است: صحیفه علی(ع)، صحیفه الناموس، صحیفه الفرائض، صحیفه العبیطه، صحیفه فی ذوابه السیف و کتاب الجفر.

تعارض بین روایات صحیفه علی(ع) و کتاب علی(ع)، مخفی بودن کتاب‌های علی(ع) و علت خفای آنها از دیگر مطالب مورد بحث توسط نویسنده است.

وی همچنین به بررسی حقیقت علم جفر و مفهوم آن نزد اهل بیت(ع) می‌پردازد و ادعاهای واهی در مورد این علم را رد می‌کند. تحقیق در مورد مصحف فاطمه(ع) از دیدگاه اهل بیت، مبحث پایانی کتاب حاضر می‌باشد.

== فهرست کتاب ==
{{فهرست اثر}}
* تمهید؛
* الصحیفة الجامعة أو کتاب علی(ع)؛
** کتاب علی(ع) فی النصوص؛
** شهادات حسیة؛
** الأئمة(ع) لا یحدثون إلا عن رسول الله(ص)؛
** الکتب و الصحائف الأخری؛
** صحیفة علی(ع)؛
** التعارض بین روایات صحیفة علی(ع) و کتابه؛
** صحیفة الناموس؛
** صحیفة تدعی العبیطة؛
** صحیفة أخری فی ذوابة السیف؛
** صحیفة الفرائض؛
** کتاب الجفر؛
** إخفاء الکتب عند الخوف؛
** أسباب إخفاء الکتب؛
* الجفر حقیقته، و ما قیل عنه؛
** الجفر فی اللغة؛
** هل من معنی اصطلاحی؟؛
** الجفر فی حدیث أئمة أهل‌البیت(ع)؛
** دعاوی لا أصل لها؛
** کتاب ابن طلحة؛
* مصحف فاطمة(ع) بین الحقیقة و الأوهام؛
** المصحف فی اللغة؛
** مصحف فاطمة(ع) فی أخبار أهل‌البیت(ع)؛
** فاطمة(ع) محدثة؛
** المحدثون عند أهل‌السنة؛
* مصادر البحث؛
* محتویات الکتاب.<ref>[http://www.ebookshia.com/books/pdf/567/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8+%D8%B9%D9%84%DB%8C+(%D8%B9)+%D9%88+%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%AF%D9%88%DB%8C%D9%86+%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A8%DA%A9%D8%B1+%D9%84%D9%84%D8%B3%D9%86%D9%87+%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%DB%8C%D9%87+%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D9%81%D9%87+%D9%88%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%87+%D8%A8%D8%AD%D8%AB+%D9%85%D9%88%D8%AC%D8%B2+%D8%B9%D9%86+%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%81%D8%B1+%D9%88+%D9%85%D8%B5%D8%AD%D9%81+%D9%81%D8%A7%D8%B7%D9%85%D9%87+(%D8%B3) وبگاه کتابخانه الکترونیک شیعه (ebookshia)]</ref>
{{پایان فهرست اثر}}

== دربارهٔ پدیدآورنده ==
{{پدیدآورنده ساده
| پدیدآورنده کتاب = مصطفی قصیر العاملی}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:کتاب]]
[[رده:کتاب‌های مصطفی قصیر العاملی]]
[[رده:آثار مصطفی قصیر العاملی]]
[[رده:آثار کتاب علی]]
[[رده:کتاب‌های دارای چکیده]]
[[رده:کتاب‌های دارای فهرست]]
[[رده:کتاب‌های دارای متن دیجیتال]]
[[رده:کتاب‌های دارای متن PDF]]

سید رضی

2024-06-09T15:06:05Z

Hosein:

{{جعبه اطلاعات پدیدآورنده
| تصویر = 9030760879.jpg
| اندازه تصویر = 200px
| نام = محمد بن حسین رضی
|زادروز = 359 ق،
| زادگاه = بغداد (عراق)
| تاریخ درگذشت = 406 ق
| آرامگاه =
| محل زندگی = بغداد (عراق)
| ملیت = اهل [[بغداد]]
| تابعیت = عراق
| زبان = عربی
| تحصیلات =
| حوزه علمیه = [[نجف]]
| دانشگاه =
| پیشه =
| سال‌های فعالیت =
| نهاد وابسته =
| نماینده =
| نقش‌های برجسته =
| شهر خانگی =
| لقب =
| حزب =
| جنبش =
| دین = [[اسلام]]
| مذهب = [[شیعه]] [[اثناعشری]]
| منصب =
| مکتب =
| استادان = [[شیخ مفید]] [[ابوبکر محمد بن موسی خوارزمی]] [[ابوالحسن علی بن عیسی ربعی]] [[ابوالفتح عثمان بن جنی موصلی]] [[ابو سعید حسن بن عبدالله سیرافی]]
|شاگردان =
| آثار = ''«تلخیص البیان عن مجازات القرآن»'' ''«حقائق التأویل فی متشابه التنزیل»'' ''«المجازات النبویة»'' ''«دیوان الشریف الرضی»'' ''«الزیادات فی شعر أبی تمام»'' ''«تعلیق خلاف الفقهاء»'' ''«الزیادات فی شعر ابن الحجاج»'' ''«الجید من شعر ابن الحجاج»'' ''«تعلیقة فی الإیضاح لأبی علی»'' ''«[[خصائص الأئمة (کتاب)|خصائص الأئمة]]»''
| جوایز =
| وبگاه =
}}

[[سید رضی|شریف‌رضی]] در سال ۳۵۹ قمری در [[بغداد]] دیده به [[جهان]] گشود. [[بغداد]] در سده چهارم هجری مرکز تلاقی [[تمدن اسلامی]] و محل تجمع و حضور [[دانشمندان]]، [[فقیهان]]، [[محدثان]]، [[متکلمان]]، ادبا و شعرای نامی بود.

[[پدر]] [[شریف رضی]]، [[حسین بن موسی موسوی]] ملقب به [[طاهر ذوالمناقب]] از [[سادات]] و [[رجال]] [[موثق]] و نامی زمان خویش و مورد [[احترام]] همگان بود. مادرش نیز [[فاطمه]] نواده [[ناصر کبیر]]، مرد [[علم]] و عمل و [[حماسه]] و [[مبارزه]] بوده است. وی زنی دانشمند و با [[تقوا]] بود. [[شیخ مفید]] کتابی به نام او، با عنوان "[[احکام]] النساء" تألیف کرده است و در دیباچه آن می‌نویسد: چون از آثار سیده جلیله فاضله، ادام [[الله]] اعزازها، [[آگاه]] شدم که خواستار احکامی است مخصوص به زنان که به‌طور خلاصه در یک کتاب جمع شده باشد، از [[خدای متعال]] استخاره کردم و به املای این مختصر دست یازیدم. [[ابن ابی الحدید]] در شرح خود [[نقل]] می‌کند که روزی [[شیخ مفید]] در [[خواب]] [[حضرت زهرا]] {{س}} را می‌بیند که دو فرزندش [[امام حسن]] {{ع}} و [[امام حسین]] {{ع}} را برای [[تعلیم]] [[فقه]] نزد او آورده است. بامداد همان روز، [[فاطمه]]، دختر [[ناصر کبیر]] دو پسرش، [[سید رضی]] و [[سید مرتضی]] را نزد او می‌آورد و به او می‌گوید این دو [[فرزند]] مرا [[فقه]] بیاموز. [[خدا]] نیز باب [[نعمت]] و درهای [[علوم]] و [[فضایل]] را بر آن‌ها گشود، چندان‌که شهرهخاص و عام شدند.

[[سید رضی]] و برادرش [[سید مرتضی|مرتضی]] که [[صاحب]] استعداد ذاتی بودند، در دوران [[کودکی]] (قبل از [[بلوغ]]) بسیاری از [[علوم]] متداول زمان خویش را آموختند و از محضر اساتید نامی زمان خود بهره جستند. رضی در سن هفده سالگی دست به تألیف و تصنیف اندوخته‌های علمی و خود و آثار ارزشمندش زد و با [[تدریس]] [[علم]] و [[دانش]] فراوانش، [[شاگردان]] بسیاری در حوزه [[علوم]] [[اسلامی]] [[تربیت]] کرد. وی افزون بر این که شاعری توانمند و کم‌نظیر بود، آثار علمی و قلمی فراوانی نیز برجای گذاشته است. از آثار اوست: تَلخیصُ البیان عَن مَجاز القرآن؛ اَلحسن مِن شعر الحسین، حَقایقُ التَّأویل فی مُتشابه التَّنزیل؛ خَصائِصُ الائِمَّة؛ دیوان شعر؛ رسائل؛ اَلزّیادات فی شعر اَبی تَمّام؛ اَلزّیاداتُ فی شعر ابن الحَجّاج؛ سیره طاهر؛ مادارَ بَینَهُ و بینَ أبی اِسحاق؛ مَجازاتُ الآثار النّبویّة؛ اَلمُختارُ من شعر أبی اِسحاق؛ مَعانِی القرآن و... مهم‌ترین اثری [[شریف رضی]] [[نهج البلاغه]] به‌حساب می‌آید که در طول [[تاریخ]] همواره مورد توجه خاص و عام بوده است.

ملاحظه می‌شود که این حجم آثار علمی و تألیفی در مدت زمان [[عمر]] [[شریف رضی]] که تنها ۴۷ سال بوده، کارنامه درخشانی است.

[[ویژگی‌های اخلاقی]] رضی در نوع خود کم‌نظیر است. او دانشمندی بلندنظر و با گذشت، پارسا و پیراسته و آراسته به [[سجایای اخلاقی]] بوده است. وی برخلاف شعرای هم‌عصر خویش، هرگز صله از کسی نپذیرفت و دامن [[شعر]] و [[ادب]] به [[مدح]] و [[تملق]] [[سلاطین]] آلوده نکرد. [[شریف رضی]] با داشتن [[مناصب]] مهم و بزرگ دولتی، مانند نقابت و [[امارت]] حاج و [[ریاست]] دیوان [[مظالم]]، سادگی، [[فروتنی]] و وارستگی خود را فراموش نکرد و این [[مناصب]] هرگز کوچک‌ترین تأثیری در [[روح]] بزرگ و [[فکر]] بلندپرواز او نداشت<ref>دوانی، نگاهی به زندگی پرافتخار شریف رضی</ref>. [[سیدرضی]] سرانجام در سال ۴۰۶ ق [[وفات]] یافت<ref>[[سید حسین دین‌پرور|دین‌پرور، سید حسین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۱ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۱، ص 430- 431.</ref>.

== استادان ==
او تحصیلات دینی خود را نزد اساتیدی همچون: [[شیخ مفید]]، [[ابوبکر محمد بن موسی خوارزمی]]، [[ابوالحسن علی بن عیسی ربعی]]، [[ابوالفتح عثمان بن جنی موصلی]]، [[ابو سعید حسن بن عبدالله سیرافی]] به اتمام رساند.

== کتاب‌های منتشر شده ==
#«تلخیص البیان عن مجازات القرآن»
#«حقائق التأویل فی متشابه التنزیل»
#«المجازات النبویة»
#«دیوان الشریف الرضی»
#«الزیادات فی شعر أبی تمام»
#«تعلیق خلاف الفقهاء»
#«الزیادات فی شعر ابن الحجاج»
#«الجید من شعر ابن الحجاج»
#«تعلیقة فی الإیضاح لأبی علی»
#«[[خصائص الأئمة (کتاب)|خصائص الأئمة]]»

== جستارهای وابسته ==
{{مدخل وابسته}}
* [[:رده:آثار سید رضی|همه آثار معرفی‌شده سید رضی]]
{{پایان مدخل‌ وابسته}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

{{مرثیه سرایان عاشورا}}

[[رده:پدیدآورنده]]

پدیدآورنده:سید رضی

2024-06-09T15:05:51Z

Hosein: /* پانویس */

<onlyinclude>
[[پرونده:9030760879.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[سید رضی]]]]
[[سید رضی|محمد بن حسین بن موسی]] معروف به سید رضی دانشمند و فقیه شیعه، گردآورنده [[نهج البلاغه]] (متولد ۳۵۹ ق - متوفای ۴۰۶ ق)، تحصیلات خود را نزد اساتید بزرگی همچون: [[شیخ مفید]]، [[ابوبکر محمد بن موسی خوارزمی]]، [[ابوالحسن علی بن عیسی ربعی]]، [[ابوالفتح عثمان بن جنی موصلی]] و [[ابو سعید حسن بن عبدالله سیرافی]] به اتمام رساند. وی در بسیاری از علوم عصر خویش چون کلام، فقه، اصول، تفسیر، فلسفه، فلک و انواع علوم ادبی به نگارش اثاری دست زد. ''«[[نهج البلاغه (کتاب)|نهج البلاغه]]»''، ''«تلخیص البیان عن مجازات القرآن»''، ''«حقائق التأویل فی متشابه التنزیل»''، ''«المجازات النبویة»''، ''«دیوان الشریف الرضی»''، ''«الزیادات فی شعر أبی تمام»''، ''«تعلیق خلاف الفقهاء»''، ''«الزیادات فی شعر ابن الحجاج»''، ''«الجید من شعر ابن الحجاج»''، ''«تعلیقة فی الإیضاح لأبی علی»'' و ''«[[خصائص الأئمة (کتاب)|خصائص الأئمة]]»'' برخی از این آثار است<ref>[http://arabic.bayynat.org.lb/ArticlePage.aspx?id=13065 وبگاه بینات]</ref>.
</onlyinclude>

== جستارهای وابسته ==
{{آثار پدیدآورنده}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:پدیدآورنده]]

پدیدآورنده:سید رضی

2024-06-09T15:02:20Z

Hosein:

پدیدآورنده:سید رضی

2024-06-09T15:02:04Z

Hosein:

<onlyinclude>
[[پرونده:9030760879.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[سید رضی]]]]
[[سید رضی|محمد بن حسین بن موسی]] معروف به '''سید رضی''' دانشمند و فقیه شیعه، گردآورنده [[نهج البلاغه]] (متولد ۳۵۹ ق - متوفای ۴۰۶ ق)، تحصیلات خود را نزد اساتید بزرگی همچون: [[شیخ مفید]]، [[ابوبکر محمد بن موسی خوارزمی]]، [[ابوالحسن علی بن عیسی ربعی]]، [[ابوالفتح عثمان بن جنی موصلی]] و [[ابو سعید حسن بن عبدالله سیرافی]] به اتمام رساند. وی در بسیاری از علوم عصر خویش چون کلام، فقه، اصول، تفسیر، فلسفه، فلک و انواع علوم ادبی به نگارش اثاری دست زد. ''«[[نهج البلاغه (کتاب)|نهج البلاغه]]»''، ''«تلخیص البیان عن مجازات القرآن»''، ''«حقائق التأویل فی متشابه التنزیل»''، ''«المجازات النبویة»''، ''«دیوان الشریف الرضی»''، ''«الزیادات فی شعر أبی تمام»''، ''«تعلیق خلاف الفقهاء»''، ''«الزیادات فی شعر ابن الحجاج»''، ''«الجید من شعر ابن الحجاج»''، ''«تعلیقة فی الإیضاح لأبی علی»'' و ''«[[خصائص الأئمة (کتاب)|خصائص الأئمة]]»'' برخی از این آثار است<ref>[http://arabic.bayynat.org.lb/ArticlePage.aspx?id=13065 وبگاه بینات]</ref>.
</onlyinclude>

== جستارهای وابسته ==
{{آثار پدیدآورنده}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

{{مرثیه سرایان عاشورا}}

[[رده:پدیدآورنده]]

سید رضی

2024-06-09T14:58:03Z

Hosein:

تلخیص البیان فی مجازات القرآن (کتاب)

2024-06-09T14:55:06Z

Hosein: /* دریافت متن */

{{جعبه اطلاعات کتاب
| عنوان پیشین =
| عنوان = تلخیص البیان فی مجازات القرآن
| عنوان پسین =
| شماره جلد =
| عنوان اصلی =
| تصویر = IM010139.jpg
| اندازه تصویر = 200px
| از مجموعه =
| زبان = عربی
| زبان اصلی =
| نویسنده = [[سید رضی]]
| نویسندگان =
| تحقیق یا تدوین =
| زیر نظر =
| به کوشش =
| مترجم =
| مترجمان =
| ویراستار =
| ویراستاران =
| موضوع =
| مذهب =
| ناشر = دار الأضواء
| به همت =
| وابسته به =
| محل نشر = لبان، بیروت
| سال نشر = ۱۴۰۶ ق‌، ۱۹۸۶ م‌، ۱۳۶۵ ش
| تعداد صفحات = ۶۰۰
| شابک =
| شماره ملی =
}}
'''تلخیص البیان فی مجازات القرآن''' کتابی است به زبان عربی که مشتمل بر تفسیر و تأویل [[آیات قرآن]] می‌‏باشد. این کتاب اثر [[ابوالحسن محمد بن حسین بن موسی]] مشهور به [[سید رضی]] است و [[انتشارات دار الأضواء]] انتشار آن را به عهده داشته‌ است.<ref name=p1>[https://www.neelwafurat.com/itempage.aspx?id=lbb26405-24823&search=books وبگاه نیل و فرات]</ref>.

== دربارهٔ کتاب ==
کتاب «[[تلخیص البیان]]» که نام اصلی آن عبارت است از «تلخیص البیان من مجازات القرآن» یا مجاز القرآن، توسط «[[سید رضی]]» [[ابوالحسن محمد بن حسین بن موسی]] تألیف شده است. این کتاب نخستین کتابی است که در زمینه تفسیر جنبه‌های [[فصاحت]] و [[بلاغت قرآن]] نوشته شده و مورد توجه [[دانشمندان]] [[اسلام]] قرار گرفته است.

البته یک کتاب با نام «مجازات القرآن» توسط [[ابو عبید معمر بن مثنی]] پیش از سید رضی تالیف شده بود ولی از لحاظ اسلوب و ساختار و حتی محتوا بسیار ابتدایی و متفاوت از شاهکار سید رضی بود؛ زیرا کتاب او درنظر [[اهل]] فن به [[تفسیر]] لغوی بیشتر شبیه است تا بررسی مجازات [[قرآن]]؛ از این رو کتاب سید رضی در نوع خود نخستین کتابی است که به گفته [[ذهبی]] بی‌نظیر است و هیچ کتابی در [[تاریخ اسلام]] مثل آن نوشته نشده است. از سویی کتاب‌های [[جاحظ]] و [[ابن قتیبه]] علی‌رغم توجه آنها به مسئله مجاز قرآن دارای چنین سبک نوینی نیستند.

'''روش [[علمی]] کتاب تلخیص البیان:'''

این کتاب در واقع یک کتاب [[تفسیری]] است که ابعاد فصاحت و بلاغت قرآن را بررسی و تبیین می‌‌کند و البته نه کتابی کاملا تفسیری چنانکه سایر [[مفسّران]] نوشته‌اند. روش سید رضی در این کتاب بدین گونه است که از ابتدای قرآن آغاز کرده و نکات بدیعی و بیانی هر [[سوره]] را متذکر شده و به بررسی نکاتش پرداخته و به شرح و تفسیرسایر [[آیات]] نپرداخته است. و در ترتیب [[سوره‌های قرآن]]، هر سورهای که فاقد وجوه مجاز و استعاره بوده است را آورده و گفته است که این سوره مطالب مناسب با غرض کتاب را ندارد و یا ما مطلبی در معنای مجازی در این سوره نیافتیم.

البته سید رضی علاوه بر پرداختن به جنبه‌های فصاحت و [[بلاغت]] آیات، در بسیاری از موارد به شرح لغات و کلمات قرآن نیز توجه و [[عنایت]] داشته و مطالب بسیار مهمی در معنای لغوی بیان کرده است که در هیچ منبع لغوی دیگر یافت نمی‌شود. به همین جهت او همه [[مهارت]] و [[تسلط]] بی‌نظیر خود در [[ادبیات]] و لغت [[عرب]] را در این کتاب به نمایش گذاشته است.

او در شرح [[آیات]] به ندرت به ذکر [[حدیث]] پرداخته و در کلّ کتاب فقط شش [[حدیث نبوی]] ذکر کرده که سند آنها را نیز نیاورده است، اما همه آن [[احادیث]] در [[منابع حدیثی]] معتبر با [[سند صحیح]] نقل شده است.

[[سید رضی]] در بسیاری از آیات علاوه بر مسائل بیانی به [[اختلاف قرائت‌ها]] نیز پرداخته است که تسلط او به وجوه [[قرائات]] را می‌‌رساند.

'''جایگاه کتاب [[تلخیص البیان]]:'''
این کتاب از جهاتی قابل توجه [[مفسران]] بعدی قرار گرفته است و به [[تفسیر]] بدیعی و بیانی آن استناد و [[اعتماد]] کرده‌اند به طوری که [[قطب]] راوندی، حویزی و دیگران نظرات سید رضی در این کتاب را در تفاسیرخود نقل کرده‌اند. البته او کتاب [[تفسیری]] دیگری نیز داشته که بسیار حجیم بوده و اکنون در دست نیست.

نکته حائز اهمیت درباره این کتاب این که در [[زمان]] سید رضی [[تفکرات]] [[ظاهریه]] و [[سلفیه]] به شدت در حال رواج بود که [[تأویل]] مجاز گویی [[آیات قرآن]] و [[سنت نبوی]] را [[انکار]] می‌‌کرد و کتاب‌های مختلف سید رضی پیرامون [[مجازات]] القرآن پاسخی [[قاطع]] و [[علمی]] به این [[جریان انحرافی]] بود. اما با این وجود سلفیون متاخر به‌ویژه [[وهابیون]] [[کور]] [[دل]] امروز همه مباحث علمی آن را نادیده انگاشته و با [[لجاجت]] تمام به انکار مجاز گویی [[شریعت اسلام]] پرداخته و به [[عقاید انحرافی]] و [[شرک]] آلودی مثل [[تجسیم]] و [[تشبیه]] دامن می‌‌زنند.<ref>[https://makarem.ir/main.aspx?lid=0&typeinfo=44&catid=27705&pageindex=0&mid=408861 پایگاه اطلاع رسانی دفتر آیت الله ناصر مکارم شیرازی]</ref>

== فهرست کتاب ==
در این مورد اطلاعاتی در دست نیست.

== دربارهٔ پدیدآورنده ==
{{پدیدآورنده ساده
| پدیدآورنده کتاب = سید رضی
| فضای نام = پدیدآورنده}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

== دریافت متن ==
{{دریافت کتاب
| نورلایب = 2085
| فقاهت =
| فقاهت اهل سنت =
| فقاهت عربی =
| فقاهت عربی اهل سنت =
| قائمیه =
| اهل البیت =
| تبیان =
| الفبا =
| سها =
| سایر =
| توضیح سایر =
}}

[[رده:کتاب]]
[[رده:کتاب‌های سید رضی]]
[[رده:آثار سید رضی]]
[[رده:کتاب‌های دارای چکیده]]
[[رده:کتاب‌های فاقد فهرست]]
[[رده:کتاب‌های دارای متن دیجیتال]]
[[رده:کتاب‌های دارای متن PDF]]

تلخیص البیان فی مجازات القرآن (کتاب)

2024-06-09T14:53:32Z

Hosein: /* دربارهٔ پدیدآورنده */

{{جعبه اطلاعات کتاب
| عنوان پیشین =
| عنوان = تلخیص البیان فی مجازات القرآن
| عنوان پسین =
| شماره جلد =
| عنوان اصلی =
| تصویر = IM010139.jpg
| اندازه تصویر = 200px
| از مجموعه =
| زبان = عربی
| زبان اصلی =
| نویسنده = [[سید رضی]]
| نویسندگان =
| تحقیق یا تدوین =
| زیر نظر =
| به کوشش =
| مترجم =
| مترجمان =
| ویراستار =
| ویراستاران =
| موضوع =
| مذهب =
| ناشر = دار الأضواء
| به همت =
| وابسته به =
| محل نشر = لبان، بیروت
| سال نشر = ۱۴۰۶ ق‌، ۱۹۸۶ م‌، ۱۳۶۵ ش
| تعداد صفحات = ۶۰۰
| شابک =
| شماره ملی =
}}
'''تلخیص البیان فی مجازات القرآن''' کتابی است به زبان عربی که مشتمل بر تفسیر و تأویل [[آیات قرآن]] می‌‏باشد. این کتاب اثر [[ابوالحسن محمد بن حسین بن موسی]] مشهور به [[سید رضی]] است و [[انتشارات دار الأضواء]] انتشار آن را به عهده داشته‌ است.<ref name=p1>[https://www.neelwafurat.com/itempage.aspx?id=lbb26405-24823&search=books وبگاه نیل و فرات]</ref>.

== دربارهٔ کتاب ==
کتاب «[[تلخیص البیان]]» که نام اصلی آن عبارت است از «تلخیص البیان من مجازات القرآن» یا مجاز القرآن، توسط «[[سید رضی]]» [[ابوالحسن محمد بن حسین بن موسی]] تألیف شده است. این کتاب نخستین کتابی است که در زمینه تفسیر جنبه‌های [[فصاحت]] و [[بلاغت قرآن]] نوشته شده و مورد توجه [[دانشمندان]] [[اسلام]] قرار گرفته است.

البته یک کتاب با نام «مجازات القرآن» توسط [[ابو عبید معمر بن مثنی]] پیش از سید رضی تالیف شده بود ولی از لحاظ اسلوب و ساختار و حتی محتوا بسیار ابتدایی و متفاوت از شاهکار سید رضی بود؛ زیرا کتاب او درنظر [[اهل]] فن به [[تفسیر]] لغوی بیشتر شبیه است تا بررسی مجازات [[قرآن]]؛ از این رو کتاب سید رضی در نوع خود نخستین کتابی است که به گفته [[ذهبی]] بی‌نظیر است و هیچ کتابی در [[تاریخ اسلام]] مثل آن نوشته نشده است. از سویی کتاب‌های [[جاحظ]] و [[ابن قتیبه]] علی‌رغم توجه آنها به مسئله مجاز قرآن دارای چنین سبک نوینی نیستند.

'''روش [[علمی]] کتاب تلخیص البیان:'''

این کتاب در واقع یک کتاب [[تفسیری]] است که ابعاد فصاحت و بلاغت قرآن را بررسی و تبیین می‌‌کند و البته نه کتابی کاملا تفسیری چنانکه سایر [[مفسّران]] نوشته‌اند. روش سید رضی در این کتاب بدین گونه است که از ابتدای قرآن آغاز کرده و نکات بدیعی و بیانی هر [[سوره]] را متذکر شده و به بررسی نکاتش پرداخته و به شرح و تفسیرسایر [[آیات]] نپرداخته است. و در ترتیب [[سوره‌های قرآن]]، هر سورهای که فاقد وجوه مجاز و استعاره بوده است را آورده و گفته است که این سوره مطالب مناسب با غرض کتاب را ندارد و یا ما مطلبی در معنای مجازی در این سوره نیافتیم.

البته سید رضی علاوه بر پرداختن به جنبه‌های فصاحت و [[بلاغت]] آیات، در بسیاری از موارد به شرح لغات و کلمات قرآن نیز توجه و [[عنایت]] داشته و مطالب بسیار مهمی در معنای لغوی بیان کرده است که در هیچ منبع لغوی دیگر یافت نمی‌شود. به همین جهت او همه [[مهارت]] و [[تسلط]] بی‌نظیر خود در [[ادبیات]] و لغت [[عرب]] را در این کتاب به نمایش گذاشته است.

او در شرح [[آیات]] به ندرت به ذکر [[حدیث]] پرداخته و در کلّ کتاب فقط شش [[حدیث نبوی]] ذکر کرده که سند آنها را نیز نیاورده است، اما همه آن [[احادیث]] در [[منابع حدیثی]] معتبر با [[سند صحیح]] نقل شده است.

[[سید رضی]] در بسیاری از آیات علاوه بر مسائل بیانی به [[اختلاف قرائت‌ها]] نیز پرداخته است که تسلط او به وجوه [[قرائات]] را می‌‌رساند.

'''جایگاه کتاب [[تلخیص البیان]]:'''
این کتاب از جهاتی قابل توجه [[مفسران]] بعدی قرار گرفته است و به [[تفسیر]] بدیعی و بیانی آن استناد و [[اعتماد]] کرده‌اند به طوری که [[قطب]] راوندی، حویزی و دیگران نظرات سید رضی در این کتاب را در تفاسیرخود نقل کرده‌اند. البته او کتاب [[تفسیری]] دیگری نیز داشته که بسیار حجیم بوده و اکنون در دست نیست.

نکته حائز اهمیت درباره این کتاب این که در [[زمان]] سید رضی [[تفکرات]] [[ظاهریه]] و [[سلفیه]] به شدت در حال رواج بود که [[تأویل]] مجاز گویی [[آیات قرآن]] و [[سنت نبوی]] را [[انکار]] می‌‌کرد و کتاب‌های مختلف سید رضی پیرامون [[مجازات]] القرآن پاسخی [[قاطع]] و [[علمی]] به این [[جریان انحرافی]] بود. اما با این وجود سلفیون متاخر به‌ویژه [[وهابیون]] [[کور]] [[دل]] امروز همه مباحث علمی آن را نادیده انگاشته و با [[لجاجت]] تمام به انکار مجاز گویی [[شریعت اسلام]] پرداخته و به [[عقاید انحرافی]] و [[شرک]] آلودی مثل [[تجسیم]] و [[تشبیه]] دامن می‌‌زنند.<ref>[https://makarem.ir/main.aspx?lid=0&typeinfo=44&catid=27705&pageindex=0&mid=408861 پایگاه اطلاع رسانی دفتر آیت الله ناصر مکارم شیرازی]</ref>

== فهرست کتاب ==
در این مورد اطلاعاتی در دست نیست.

== دربارهٔ پدیدآورنده ==
{{پدیدآورنده ساده
| پدیدآورنده کتاب = سید رضی
| فضای نام = پدیدآورنده}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

== دریافت متن ==
* [https://lib.ahlolbait.com/parvan/resource/39204/%D8%AA%D9%84%D8%AE%D9%8A%D8%B5-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%8A%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D9%86-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86 دریافت متن دیجیتال کتاب از کتابخانه دیجیتال نشر معارف اهل بیت]
* [https://noorlib.ir/book/view/2085?sectionNumber=2&pageNumber=44&viewType=pdf&query=%D9%81%D9%87%D9%85 دریافت متن PDF کتاب از کتابخانه دیجیتال نور]
* [https://noorlib.ir/book/view/2085?pageNumber=44&viewType=html دریافت متن دیجیتال کتاب از کتابخانه دیجیتال نور]
* [https://lib.eshia.ir/86705/1/2 دریافت متن دیجیتال کتاب از کتابخانه مدرسه فقاهت]
* [https://quranpedia.net/ar/book/750 دریافت متن دیجیتال کتاب از الموسوعة القرآنیة]

[[رده:کتاب]]
[[رده:کتاب‌های سید رضی]]
[[رده:آثار سید رضی]]
[[رده:کتاب‌های دارای چکیده]]
[[رده:کتاب‌های فاقد فهرست]]
[[رده:کتاب‌های دارای متن دیجیتال]]
[[رده:کتاب‌های دارای متن PDF]]

خصائص الائمة (کتاب)

2024-06-09T14:53:21Z

Hosein: /* دربارهٔ پدیدآورنده */

{{جعبه اطلاعات کتاب
| عنوان پیشین =
| عنوان = خصائص الائمة {{عم}}
| عنوان پسین =
| شماره جلد =
| عنوان اصلی =
| تصویر = 46768.gif
| اندازهٔ تصویر = 200px
| از مجموعه =
| زبان = عربی
| زبان اصلی =
| نویسنده = [[سید رضی]]
| نویسندگان =
| تحقیق یا تدوین =
| زیر نظر =
| به کوشش =
| مترجم =
| مترجمان =
| ویراستار =
| ویراستاران =
| موضوع = [[امامت]]، [[امام علی]] {{ع}}
| مذهب = شیعه
| ناشر = بنیاد پژوهش‌های اسلامی‏‫
| وابسته به = آستان قدس رضوی
| محل نشر = مشهد، ایران
| سال نشر = ۱۳۶۵
| چاپ = ۲
| تعداد صفحات = ۱۴۳
| شابک = 978-964-971-653-4‬‬
| شماره ملی = 3204942
}}
'''خصائص الائمة {{عم}}'''، کتابی است به زبان عربی که به بررسی فضایل و مناقب و شمه‏‌ای از زندگانی [[امام علی]] {{ع}} می‌پردازد. این اثر به قلم [[سید رضی]] نوشته شده و [[انتشارات بنیاد پژوهش‌های اسلامی‏‫]] ([[مجمع ‌البحوث ‌الإسلامیة]]) نشر آن را به عهده داشته‌‌ است.

== دربارهٔ کتاب ==
در معرفی این کتاب آمده است: «نویسنده محاسن و فضایل حضرت {{ع}} را با بهره‌‏گیری از مصادر دقیق و کهن استخراج و در سه بخش خطب و الاوامر، الکتب و الرسائل، الحکم و المواعظ، تقسیم نموده و با استناد به سه بخش فوق، خصایص و فضایلی را از آن حضرت {{ع}}، برشمرده است. سپس به ذکر خصایص، فضیلت زیارت، معجزات، قصیده حمیری، [[علم امام]] به قرآن، [[حدیث رد الشمس]]، [[حدیث سلونی]]... ، اخبار [[امام]] {{ع}} از شهادت [[امام حسین]] {{ع}}، [[حدیث لو لا علی]] ... ، و کلمات قصار پرداخته است.

== فهرست کتاب ==
{{فهرست اثر}}
* مقدمه؛
* مقدمه نویسنده کتاب جناب سید رضی؛
* گوشه‌ای از احتجاجات به واسطه جمله [[پیامبر|پیامبر اکرم]] {{صل}} در خصوص حضرت [[امام علی|امیر]] {{ع}}؛
* اشعاری که در رابطه با سخنان [[پیامبر|پیامبر اکرم]] {{صل}} در خصوص [[امام علی|امیر المؤمنین]] {{ع}} در [[یوم الغدیر]] بیان شده‌اند؛
* ماجرای صاحب چهار پایان با عمر، و کرامت حضرت [[امام علی|امیر المؤمنین]] {{ع}}؛
* [[روایت النوق]] که از سنگ خارج شد؛
* شعر و قصیده بائیه حمیری؛
* خبردهی ایشان نسبت به عدم فوت [[خالد بن عرفطة]]؛
* بیعت [[اویس قرنی]] در جنگ [[صفین]]؛
* خبر [[میثم تمار]]؛
* [[روایت برگشت خورشید]]؛
* [[روایت پیراهن هارون]]؛
* جنگ [[خوارج]] در [[نهروان]]؛
* قیام [[طلحة]] و [[زبیر]] بر [[امام علی|امیر المؤمنین]] {{ع}}؛
* روایت [[سلونی قبل أن تفقدونی]]؛
* روایت [[وفات فاطمه بنت اسد]]؛
* بررسی تلقین حضرت [[فاطمه بن اسد]] توسط [[پیامبر|پیامبر اکرم]] {{صل}}؛
* توصیف [[ضرار بن ضمره]]؛
* بررسی وصیت حضرت [[پیامبر|رسول اکرم]] {{صل}} در جهت جانشینی حضرت [[امام علی|امیر المؤمنین علی]] {{ع}}؛
* [[عایشه]] به [[عمر]] دستور می‌دهد تا در میان مردم نماز گذارد؛
* خارج شدن [[پیامبر|پیامبر اکرم]] {{صل}} برای ادای فریضه نماز؛
* خطبه ایشان {{صل}} پس از نماز که در آن وصیتی برای جانشینی حضرت [[امام علی|امیر المؤمنین علی]] {{ع}} می‌باشد؛
* [[پیامبر|پیامبر اکرم]] {{صل}} در زمان حیات خود زره پوش، شمشیر و استر خود را به حضرت [[امام علی|امیر المؤمنین علی]] {{ع}} هدیه فرمودند؛
* خطبه [[امام حسن]] {{ع}} در زمان به شهادت رسیدن پدر خود؛
* گلچینی از ماجراهای ایشان، و پاسخ‌های ایشان نسبت به مشکلات و مسائل مطرح شده؛
* ماجرای شارب خمر و [[ابوبکر]]؛
* ماجرای [[عمر بن خطاب]] و مرد انصاری؛
* ماجرای فرزندی که مادرش او را رها نمود؛
* بررسی روایت [[اگر علی نبود، عمر هلاک می‌شد]]؛
* روایت [[دو مردی که سه بار طلاق نموده‌اند]]؛
* روایت [[برده‌ها]]؛
* روایت [[کسی که سنگی پرتاب نمود و به دندان‌های ثنایای شخص دیگری برخورد نمود]]؛
* پرسش‌هایی که از حضرت [[امام علی|امیر المؤمنین علی]] {{ع}} پرسیده شد؛
* پرسش‌های [[ابن کواء]]؛
* پرسش‌های [[کعب الأحبار]]؛
* پرسش‌های [[اسقف نجران]] از عمر و پاسخ‌های حضرت [[امام علی|امیر]] {{ع}} نسبت به آنها؛
* سخنان گهربار ایشان {{ع}}؛
* سخنان ایشان {{ع}} با اهل قبور؛
* وصیت ایشان {{ع}} به [[کمیل بن زیاد اسدی]]؛
* جمله‌ای که در هنگام زخمی شدن از [[ابن ملجم مرادی]] بر زبان جاری فرمودند؛
* سخن ایشان {{ع}} در توصیف شهر کوفه؛
* وصیت حضرت [[امام علی|امیر المؤمنین]] {{ع}} به پسر خود حضرت [[امام حسن]] {{ع}}؛
* سخن ایشان در توصیف دنیا؛
* تتمه؛
* فهرست های کتاب.<ref>[http://lib.eshia.ir/27205/1/144 فهرست دیجیتال کتاب از وبگاه کتابخانه مدرسه فقاهت]</ref>
{{پایان فهرست اثر}}

== دربارهٔ پدیدآورنده ==
{{پدیدآورنده ساده
| پدیدآورنده کتاب = سید رضی
| فضای نام = پدیدآورنده}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

== دریافت متن ==
{{دریافت کتاب
| نورلایب = 1461
| فقاهت = 27205
| فقاهت اهل سنت =
| فقاهت عربی =
| فقاهت عربی اهل سنت =
| قائمیه = 2497
| اهل البیت =
| تبیان =
| الفبا =
| سها =
| سایر =
| توضیح سایر =
}}
[[رده:کتاب]]
[[رده:کتاب‌های سید رضی]]
[[رده:آثار سید رضی]]
[[رده:کتاب‌های دارای چکیده]]
[[رده:کتاب‌های دارای فهرست]]
[[رده:کتاب‌های دارای متن دیجیتال]]
[[رده:کتاب‌های دارای متن PDF]]
[[رده:کتاب‌های فاقد تصویر پدیدآورنده]]

سید رضی

2024-06-09T14:51:53Z

Hosein: Hosein صفحهٔ سید رضی (پدیدآورنده) را به سید رضی منتقل کرد

{{جعبه اطلاعات پدیدآورنده
| تصویر = 9030760879.jpg
| اندازه تصویر = 200px
| نام = محمد بن حسین رضی
|زادروز = 359 ق،
| زادگاه = بغداد (عراق)
| تاریخ درگذشت = 406 ق
| آرامگاه =
| محل زندگی = بغداد (عراق)
| ملیت = اهل [[بغداد]]
| تابعیت = عراق
| زبان = عربی
| تحصیلات =
| حوزه علمیه = [[نجف]]
| دانشگاه =
| پیشه =
| سال‌های فعالیت =
| نهاد وابسته =
| نماینده =
| نقش‌های برجسته =
| شهر خانگی =
| لقب =
| حزب =
| جنبش =
| دین = [[اسلام]]
| مذهب = [[شیعه]] [[اثناعشری]]
| منصب =
| مکتب =
| استادان = [[شیخ مفید]] [[ابوبکر محمد بن موسی خوارزمی]] [[ابوالحسن علی بن عیسی ربعی]] [[ابوالفتح عثمان بن جنی موصلی]] [[ابو سعید حسن بن عبدالله سیرافی]]
|شاگردان =
| آثار = ''«تلخیص البیان عن مجازات القرآن»'' ''«حقائق التأویل فی متشابه التنزیل»'' ''«المجازات النبویة»'' ''«دیوان الشریف الرضی»'' ''«الزیادات فی شعر أبی تمام»'' ''«تعلیق خلاف الفقهاء»'' ''«الزیادات فی شعر ابن الحجاج»'' ''«الجید من شعر ابن الحجاج»'' ''«تعلیقة فی الإیضاح لأبی علی»'' ''«[[خصائص الأئمة (کتاب)|خصائص الأئمة]]»''
| جوایز =
| وبگاه =
}}

* [[سید رضی|شریف‌رضی]] در سال ۳۵۹ قمری در [[بغداد]] دیده به [[جهان]] گشود. [[بغداد]] در سده چهارم هجری مرکز تلاقی [[تمدن اسلامی]] و محل تجمع و حضور [[دانشمندان]]، [[فقیهان]]، [[محدثان]]، [[متکلمان]]، ادبا و شعرای نامی بود.
* [[پدر]] [[شریف رضی]]، [[حسین بن موسی موسوی]] ملقب به [[طاهر ذوالمناقب]] از [[سادات]] و [[رجال]] [[موثق]] و نامی زمان خویش و مورد [[احترام]] همگان بود. مادرش نیز [[فاطمه]] نواده [[ناصر کبیر]]، مرد [[علم]] و عمل و [[حماسه]] و [[مبارزه]] بوده است. وی زنی دانشمند و با [[تقوا]] بود. [[شیخ مفید]] کتابی به نام او، با عنوان "[[احکام]] النساء" تألیف کرده است و در دیباچه آن می‌نویسد: چون از آثار سیده جلیله فاضله، ادام [[الله]] اعزازها، [[آگاه]] شدم که خواستار احکامی است مخصوص به زنان که به‌طور خلاصه در یک کتاب جمع شده باشد، از [[خدای متعال]] استخاره کردم و به املای این مختصر دست یازیدم. [[ابن ابی الحدید]] در شرح خود [[نقل]] می‌کند که روزی [[شیخ مفید]] در [[خواب]] [[حضرت زهرا]] {{س}} را می‌بیند که دو فرزندش [[امام حسن]] {{ع}} و [[امام حسین]] {{ع}} را برای [[تعلیم]] [[فقه]] نزد او آورده است. بامداد همان روز، [[فاطمه]]، دختر [[ناصر کبیر]] دو پسرش، [[سید رضی]] و [[سید مرتضی]] را نزد او می‌آورد و به او می‌گوید این دو [[فرزند]] مرا [[فقه]] بیاموز. [[خدا]] نیز باب [[نعمت]] و درهای [[علوم]] و [[فضایل]] را بر آن‌ها گشود، چندان‌که شهرهخاص و عام شدند.
* [[سید رضی]] و برادرش [[سید مرتضی|مرتضی]] که [[صاحب]] استعداد ذاتی بودند، در دوران [[کودکی]] (قبل از [[بلوغ]]) بسیاری از [[علوم]] متداول زمان خویش را آموختند و از محضر اساتید نامی زمان خود بهره جستند. رضی در سن هفده سالگی دست به تألیف و تصنیف اندوخته‌های علمی و خود و آثار ارزشمندش زد و با [[تدریس]] [[علم]] و [[دانش]] فراوانش، [[شاگردان]] بسیاری در حوزه [[علوم]] [[اسلامی]] [[تربیت]] کرد. وی افزون بر این که شاعری توانمند و کم‌نظیر بود، آثار علمی و قلمی فراوانی نیز برجای گذاشته است. از آثار اوست: تَلخیصُ البیان عَن مَجاز القرآن؛ اَلحسن مِن شعر الحسین، حَقایقُ التَّأویل فی مُتشابه التَّنزیل؛ خَصائِصُ الائِمَّة؛ دیوان شعر؛ رسائل؛ اَلزّیادات فی شعر اَبی تَمّام؛ اَلزّیاداتُ فی شعر ابن الحَجّاج؛ سیره طاهر؛ مادارَ بَینَهُ و بینَ أبی اِسحاق؛ مَجازاتُ الآثار النّبویّة؛ اَلمُختارُ من شعر أبی اِسحاق؛ مَعانِی القرآن و... مهم‌ترین اثری [[شریف رضی]] [[نهج البلاغه]] به‌حساب می‌آید که در طول [[تاریخ]] همواره مورد توجه خاص و عام بوده است.
* ملاحظه می‌شود که این حجم آثار علمی و تألیفی در مدت زمان [[عمر]] [[شریف رضی]] که تنها ۴۷ سال بوده، کارنامه درخشانی است.
* [[ویژگی‌های اخلاقی]] رضی در نوع خود کم‌نظیر است. او دانشمندی بلندنظر و با گذشت، پارسا و پیراسته و آراسته به [[سجایای اخلاقی]] بوده است. وی برخلاف شعرای هم‌عصر خویش، هرگز صله از کسی نپذیرفت و دامن [[شعر]] و [[ادب]] به [[مدح]] و [[تملق]] [[سلاطین]] آلوده نکرد. [[شریف رضی]] با داشتن [[مناصب]] مهم و بزرگ دولتی، مانند نقابت و [[امارت]] حاج و [[ریاست]] دیوان [[مظالم]]، سادگی، [[فروتنی]] و وارستگی خود را فراموش نکرد و این [[مناصب]] هرگز کوچک‌ترین تأثیری در [[روح]] بزرگ و [[فکر]] بلندپرواز او نداشت<ref>دوانی، نگاهی به زندگی پرافتخار شریف رضی</ref>. [[سیدرضی]] سرانجام در سال ۴۰۶ ق [[وفات]] یافت<ref>[[سید حسین دین‌پرور|دین‌پرور، سید حسین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۱ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۱، ص 430- 431.</ref>.

== استادان ==
او تحصیلات دینی خود را نزد اساتیدی همچون: [[شیخ مفید]]، [[ابوبکر محمد بن موسی خوارزمی]]، [[ابوالحسن علی بن عیسی ربعی]]، [[ابوالفتح عثمان بن جنی موصلی]]، [[ابو سعید حسن بن عبدالله سیرافی]] به اتمام رساند.

== کتاب‌های منتشر شده ==
#«تلخیص البیان عن مجازات القرآن»
#«حقائق التأویل فی متشابه التنزیل»
#«المجازات النبویة»
#«دیوان الشریف الرضی»
#«الزیادات فی شعر أبی تمام»
#«تعلیق خلاف الفقهاء»
#«الزیادات فی شعر ابن الحجاج»
#«الجید من شعر ابن الحجاج»
#«تعلیقة فی الإیضاح لأبی علی»
#«[[خصائص الأئمة (کتاب)|خصائص الأئمة]]»

== جستارهای وابسته ==
{{مدخل وابسته}}
* [[:رده:آثار سید رضی|همه آثار معرفی‌شده سید رضی]]
{{پایان مدخل‌ وابسته}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:پدیدآورندگان امامت و ولایت]]
[[رده:پدیدآورندگان کتاب در امامت و ولایت]]

پدیدآورنده:سید رضی

2024-06-09T14:47:36Z

Hosein: Hosein صفحهٔ سید رضی را به پدیدآورنده:سید رضی منتقل کرد

<onlyinclude>
[[پرونده:9030760879.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[سید رضی]]]]
'''محمد بن حسین بن موسی''' معروف به '''سید رضی''' دانشمند و فقیه شیعه، گردآورنده [[نهج البلاغه]] (متولد ۳۵۹ ق - متوفای ۴۰۶ ق)، تحصیلات خود را نزد اساتید بزرگی همچون: [[شیخ مفید]]، [[ابوبکر محمد بن موسی خوارزمی]]، [[ابوالحسن علی بن عیسی ربعی]]، [[ابوالفتح عثمان بن جنی موصلی]] و [[ابو سعید حسن بن عبدالله سیرافی]] به اتمام رساند. وی در بسیاری از علوم عصر خویش چون کلام، فقه، اصول، تفسیر، فلسفه، فلک و انواع علوم ادبی به نگارش اثاری دست زد. ''«[[نهج البلاغه (کتاب)|نهج البلاغه]]»''، ''«تلخیص البیان عن مجازات القرآن»''، ''«حقائق التأویل فی متشابه التنزیل»''، ''«المجازات النبویة»''، ''«دیوان الشریف الرضی»''، ''«الزیادات فی شعر أبی تمام»''، ''«تعلیق خلاف الفقهاء»''، ''«الزیادات فی شعر ابن الحجاج»''، ''«الجید من شعر ابن الحجاج»''، ''«تعلیقة فی الإیضاح لأبی علی»'' و ''«[[خصائص الأئمة (کتاب)|خصائص الأئمة]]»'' برخی از این آثار است<ref>[http://arabic.bayynat.org.lb/ArticlePage.aspx?id=13065 وبگاه بینات]</ref>.
</onlyinclude>

== جستارهای وابسته ==
{{آثار پدیدآورنده}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

{{مرثیه سرایان عاشورا}}

[[رده:پدیدآورنده]]

خصائص الائمة (کتاب)

2024-06-09T14:26:48Z

Hosein:

{{جعبه اطلاعات کتاب
| عنوان پیشین =
| عنوان = خصائص الائمة {{عم}}
| عنوان پسین =
| شماره جلد =
| عنوان اصلی =
| تصویر = 46768.gif
| اندازهٔ تصویر = 200px
| از مجموعه =
| زبان = عربی
| زبان اصلی =
| نویسنده = [[سید رضی]]
| نویسندگان =
| تحقیق یا تدوین =
| زیر نظر =
| به کوشش =
| مترجم =
| مترجمان =
| ویراستار =
| ویراستاران =
| موضوع = [[امامت]]، [[امام علی]] {{ع}}
| مذهب = شیعه
| ناشر = بنیاد پژوهش‌های اسلامی‏‫
| وابسته به = آستان قدس رضوی
| محل نشر = مشهد، ایران
| سال نشر = ۱۳۶۵
| چاپ = ۲
| تعداد صفحات = ۱۴۳
| شابک = 978-964-971-653-4‬‬
| شماره ملی = 3204942
}}
'''خصائص الائمة {{عم}}'''، کتابی است به زبان عربی که به بررسی فضایل و مناقب و شمه‏‌ای از زندگانی [[امام علی]] {{ع}} می‌پردازد. این اثر به قلم [[سید رضی]] نوشته شده و [[انتشارات بنیاد پژوهش‌های اسلامی‏‫]] ([[مجمع ‌البحوث ‌الإسلامیة]]) نشر آن را به عهده داشته‌‌ است.

== دربارهٔ کتاب ==
در معرفی این کتاب آمده است: «نویسنده محاسن و فضایل حضرت {{ع}} را با بهره‌‏گیری از مصادر دقیق و کهن استخراج و در سه بخش خطب و الاوامر، الکتب و الرسائل، الحکم و المواعظ، تقسیم نموده و با استناد به سه بخش فوق، خصایص و فضایلی را از آن حضرت {{ع}}، برشمرده است. سپس به ذکر خصایص، فضیلت زیارت، معجزات، قصیده حمیری، [[علم امام]] به قرآن، [[حدیث رد الشمس]]، [[حدیث سلونی]]... ، اخبار [[امام]] {{ع}} از شهادت [[امام حسین]] {{ع}}، [[حدیث لو لا علی]] ... ، و کلمات قصار پرداخته است.

== فهرست کتاب ==
{{فهرست اثر}}
* مقدمه؛
* مقدمه نویسنده کتاب جناب سید رضی؛
* گوشه‌ای از احتجاجات به واسطه جمله [[پیامبر|پیامبر اکرم]] {{صل}} در خصوص حضرت [[امام علی|امیر]] {{ع}}؛
* اشعاری که در رابطه با سخنان [[پیامبر|پیامبر اکرم]] {{صل}} در خصوص [[امام علی|امیر المؤمنین]] {{ع}} در [[یوم الغدیر]] بیان شده‌اند؛
* ماجرای صاحب چهار پایان با عمر، و کرامت حضرت [[امام علی|امیر المؤمنین]] {{ع}}؛
* [[روایت النوق]] که از سنگ خارج شد؛
* شعر و قصیده بائیه حمیری؛
* خبردهی ایشان نسبت به عدم فوت [[خالد بن عرفطة]]؛
* بیعت [[اویس قرنی]] در جنگ [[صفین]]؛
* خبر [[میثم تمار]]؛
* [[روایت برگشت خورشید]]؛
* [[روایت پیراهن هارون]]؛
* جنگ [[خوارج]] در [[نهروان]]؛
* قیام [[طلحة]] و [[زبیر]] بر [[امام علی|امیر المؤمنین]] {{ع}}؛
* روایت [[سلونی قبل أن تفقدونی]]؛
* روایت [[وفات فاطمه بنت اسد]]؛
* بررسی تلقین حضرت [[فاطمه بن اسد]] توسط [[پیامبر|پیامبر اکرم]] {{صل}}؛
* توصیف [[ضرار بن ضمره]]؛
* بررسی وصیت حضرت [[پیامبر|رسول اکرم]] {{صل}} در جهت جانشینی حضرت [[امام علی|امیر المؤمنین علی]] {{ع}}؛
* [[عایشه]] به [[عمر]] دستور می‌دهد تا در میان مردم نماز گذارد؛
* خارج شدن [[پیامبر|پیامبر اکرم]] {{صل}} برای ادای فریضه نماز؛
* خطبه ایشان {{صل}} پس از نماز که در آن وصیتی برای جانشینی حضرت [[امام علی|امیر المؤمنین علی]] {{ع}} می‌باشد؛
* [[پیامبر|پیامبر اکرم]] {{صل}} در زمان حیات خود زره پوش، شمشیر و استر خود را به حضرت [[امام علی|امیر المؤمنین علی]] {{ع}} هدیه فرمودند؛
* خطبه [[امام حسن]] {{ع}} در زمان به شهادت رسیدن پدر خود؛
* گلچینی از ماجراهای ایشان، و پاسخ‌های ایشان نسبت به مشکلات و مسائل مطرح شده؛
* ماجرای شارب خمر و [[ابوبکر]]؛
* ماجرای [[عمر بن خطاب]] و مرد انصاری؛
* ماجرای فرزندی که مادرش او را رها نمود؛
* بررسی روایت [[اگر علی نبود، عمر هلاک می‌شد]]؛
* روایت [[دو مردی که سه بار طلاق نموده‌اند]]؛
* روایت [[برده‌ها]]؛
* روایت [[کسی که سنگی پرتاب نمود و به دندان‌های ثنایای شخص دیگری برخورد نمود]]؛
* پرسش‌هایی که از حضرت [[امام علی|امیر المؤمنین علی]] {{ع}} پرسیده شد؛
* پرسش‌های [[ابن کواء]]؛
* پرسش‌های [[کعب الأحبار]]؛
* پرسش‌های [[اسقف نجران]] از عمر و پاسخ‌های حضرت [[امام علی|امیر]] {{ع}} نسبت به آنها؛
* سخنان گهربار ایشان {{ع}}؛
* سخنان ایشان {{ع}} با اهل قبور؛
* وصیت ایشان {{ع}} به [[کمیل بن زیاد اسدی]]؛
* جمله‌ای که در هنگام زخمی شدن از [[ابن ملجم مرادی]] بر زبان جاری فرمودند؛
* سخن ایشان {{ع}} در توصیف شهر کوفه؛
* وصیت حضرت [[امام علی|امیر المؤمنین]] {{ع}} به پسر خود حضرت [[امام حسن]] {{ع}}؛
* سخن ایشان در توصیف دنیا؛
* تتمه؛
* فهرست های کتاب.<ref>[http://lib.eshia.ir/27205/1/144 فهرست دیجیتال کتاب از وبگاه کتابخانه مدرسه فقاهت]</ref>
{{پایان فهرست اثر}}

== دربارهٔ پدیدآورنده ==
{{پدیدآورنده ساده
| پدیدآورنده کتاب = سید رضی}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

== دریافت متن ==
{{دریافت کتاب
| نورلایب = 1461
| فقاهت = 27205
| فقاهت اهل سنت =
| فقاهت عربی =
| فقاهت عربی اهل سنت =
| قائمیه = 2497
| اهل البیت =
| تبیان =
| الفبا =
| سها =
| سایر =
| توضیح سایر =
}}
[[رده:کتاب]]
[[رده:کتاب‌های سید رضی]]
[[رده:آثار سید رضی]]
[[رده:کتاب‌های دارای چکیده]]
[[رده:کتاب‌های دارای فهرست]]
[[رده:کتاب‌های دارای متن دیجیتال]]
[[رده:کتاب‌های دارای متن PDF]]
[[رده:کتاب‌های فاقد تصویر پدیدآورنده]]

خصائص الائمة (کتاب)

2024-06-09T14:24:59Z

Hosein:

{{جعبه اطلاعات کتاب
| عنوان پیشین =
| عنوان = خصائص الائمة {{عم}}
| عنوان پسین =
| شماره جلد =
| عنوان اصلی =
| تصویر = 46768.gif
| اندازهٔ تصویر = 200px
| از مجموعه =
| زبان = عربی
| زبان اصلی =
| نویسنده = [[سید رضی]]
| نویسندگان =
| تحقیق یا تدوین =
| زیر نظر =
| به کوشش =
| مترجم =
| مترجمان =
| ویراستار =
| ویراستاران =
| موضوع = [[امامت]]، [[امام علی]] {{ع}}
| مذهب = شیعه
| ناشر = بنیاد پژوهش‌های اسلامی‏‫
| وابسته به = آستان قدس رضوی
| محل نشر = مشهد، ایران
| سال نشر = ۱۳۶۵
| چاپ = ۲
| تعداد صفحات = ۱۴۳
| شابک = 978-964-971-653-4‬‬
| شماره ملی = ‎۳۲۰۴۹۴۲
}}
'''خصائص الائمة {{عم}}'''، کتابی است به زبان عربی که به بررسی فضایل و مناقب و شمه‏‌ای از زندگانی [[امام علی]] {{ع}} می‌پردازد. این اثر به قلم [[سید رضی]] نوشته شده و [[انتشارات بنیاد پژوهش‌های اسلامی‏‫]] ([[مجمع ‌البحوث ‌الإسلامیة]]) نشر آن را به عهده داشته‌‌ است.

== دربارهٔ کتاب ==
در معرفی این کتاب آمده است: «نویسنده محاسن و فضایل حضرت {{ع}} را با بهره‌‏گیری از مصادر دقیق و کهن استخراج و در سه بخش خطب و الاوامر، الکتب و الرسائل، الحکم و المواعظ، تقسیم نموده و با استناد به سه بخش فوق، خصایص و فضایلی را از آن حضرت {{ع}}، برشمرده است. سپس به ذکر خصایص، فضیلت زیارت، معجزات، قصیده حمیری، [[علم امام]] به قرآن، [[حدیث رد الشمس]]، [[حدیث سلونی]]... ، اخبار [[امام]] {{ع}} از شهادت [[امام حسین]] {{ع}}، [[حدیث لو لا علی]] ... ، و کلمات قصار پرداخته است.

== فهرست کتاب ==
{{فهرست اثر}}
* مقدمه؛
* مقدمه نویسنده کتاب جناب سید رضی؛
* گوشه‌ای از احتجاجات به واسطه جمله [[پیامبر|پیامبر اکرم]] {{صل}} در خصوص حضرت [[امام علی|امیر]] {{ع}}؛
* اشعاری که در رابطه با سخنان [[پیامبر|پیامبر اکرم]] {{صل}} در خصوص [[امام علی|امیر المؤمنین]] {{ع}} در [[یوم الغدیر]] بیان شده‌اند؛
* ماجرای صاحب چهار پایان با عمر، و کرامت حضرت [[امام علی|امیر المؤمنین]] {{ع}}؛
* [[روایت النوق]] که از سنگ خارج شد؛
* شعر و قصیده بائیه حمیری؛
* خبردهی ایشان نسبت به عدم فوت [[خالد بن عرفطة]]؛
* بیعت [[اویس قرنی]] در جنگ [[صفین]]؛
* خبر [[میثم تمار]]؛
* [[روایت برگشت خورشید]]؛
* [[روایت پیراهن هارون]]؛
* جنگ [[خوارج]] در [[نهروان]]؛
* قیام [[طلحة]] و [[زبیر]] بر [[امام علی|امیر المؤمنین]] {{ع}}؛
* روایت [[سلونی قبل أن تفقدونی]]؛
* روایت [[وفات فاطمه بنت اسد]]؛
* بررسی تلقین حضرت [[فاطمه بن اسد]] توسط [[پیامبر|پیامبر اکرم]] {{صل}}؛
* توصیف [[ضرار بن ضمره]]؛
* بررسی وصیت حضرت [[پیامبر|رسول اکرم]] {{صل}} در جهت جانشینی حضرت [[امام علی|امیر المؤمنین علی]] {{ع}}؛
* [[عایشه]] به [[عمر]] دستور می‌دهد تا در میان مردم نماز گذارد؛
* خارج شدن [[پیامبر|پیامبر اکرم]] {{صل}} برای ادای فریضه نماز؛
* خطبه ایشان {{صل}} پس از نماز که در آن وصیتی برای جانشینی حضرت [[امام علی|امیر المؤمنین علی]] {{ع}} می‌باشد؛
* [[پیامبر|پیامبر اکرم]] {{صل}} در زمان حیات خود زره پوش، شمشیر و استر خود را به حضرت [[امام علی|امیر المؤمنین علی]] {{ع}} هدیه فرمودند؛
* خطبه [[امام حسن]] {{ع}} در زمان به شهادت رسیدن پدر خود؛
* گلچینی از ماجراهای ایشان، و پاسخ‌های ایشان نسبت به مشکلات و مسائل مطرح شده؛
* ماجرای شارب خمر و [[ابوبکر]]؛
* ماجرای [[عمر بن خطاب]] و مرد انصاری؛
* ماجرای فرزندی که مادرش او را رها نمود؛
* بررسی روایت [[اگر علی نبود، عمر هلاک می‌شد]]؛
* روایت [[دو مردی که سه بار طلاق نموده‌اند]]؛
* روایت [[برده‌ها]]؛
* روایت [[کسی که سنگی پرتاب نمود و به دندان‌های ثنایای شخص دیگری برخورد نمود]]؛
* پرسش‌هایی که از حضرت [[امام علی|امیر المؤمنین علی]] {{ع}} پرسیده شد؛
* پرسش‌های [[ابن کواء]]؛
* پرسش‌های [[کعب الأحبار]]؛
* پرسش‌های [[اسقف نجران]] از عمر و پاسخ‌های حضرت [[امام علی|امیر]] {{ع}} نسبت به آنها؛
* سخنان گهربار ایشان {{ع}}؛
* سخنان ایشان {{ع}} با اهل قبور؛
* وصیت ایشان {{ع}} به [[کمیل بن زیاد اسدی]]؛
* جمله‌ای که در هنگام زخمی شدن از [[ابن ملجم مرادی]] بر زبان جاری فرمودند؛
* سخن ایشان {{ع}} در توصیف شهر کوفه؛
* وصیت حضرت [[امام علی|امیر المؤمنین]] {{ع}} به پسر خود حضرت [[امام حسن]] {{ع}}؛
* سخن ایشان در توصیف دنیا؛
* تتمه؛
* فهرست های کتاب.<ref>[http://lib.eshia.ir/27205/1/144 فهرست دیجیتال کتاب از وبگاه کتابخانه مدرسه فقاهت]</ref>
{{پایان فهرست اثر}}

== دربارهٔ پدیدآورنده ==
{{پدیدآورنده ساده
| پدیدآورنده کتاب = سید رضی}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

== دریافت متن ==
{{دریافت کتاب
| نورلایب = 1461
| فقاهت = 27205
| فقاهت اهل سنت =
| فقاهت عربی =
| فقاهت عربی اهل سنت =
| قائمیه = 2497
| اهل البیت =
| تبیان =
| الفبا =
| سها =
| سایر =
| توضیح سایر =
}}
[[رده:کتاب]]
[[رده:کتاب‌های سید رضی]]
[[رده:آثار سید رضی]]
[[رده:کتاب‌های دارای چکیده]]
[[رده:کتاب‌های دارای فهرست]]
[[رده:کتاب‌های دارای متن دیجیتال]]
[[رده:کتاب‌های دارای متن PDF]]
[[رده:کتاب‌های فاقد تصویر پدیدآورنده]]

رده:مجموعه کتاب فرهنگ قرآن

2024-06-04T15:40:54Z

Hosein: صفحه‌ای تازه حاوی «رده:مجموعه کتاب» ایجاد کرد

[[رده:مجموعه کتاب]]

دانشنامه نهج البلاغه (کتاب)

2024-05-30T16:17:44Z

Hosein: /* ناظر علمی */

{{جعبه اطلاعات مجموعه کتاب
| عنوان پیشین =
| عنوان = دانشنامه نهج البلاغه
| عنوان پسین =
| عنوان اصلی =
| تصویر = 13681048.jpg
| اندازه تصویر = 200px
| از مجموعه =
| زبان = فارسی
| زبان اصلی =
| نویسنده = (جمعی از نویسندگان بنیاد نهج البلاغه)
| نویسندگان =
| تحقیق یا تدوین =
| زیر نظر = [[سید جمال‌الدین دین‌پرور]]
| به کوشش =
| مترجم =
| مترجمان =
| ویراستار =
| ویراستاران = {{فهرست جعبه| [[پیام صدریه]] | [[فضل الله خالقیان]] }}
| موضوع = [[امامت]]
| مذهب = شیعه
| ناشر = مدرسه
| به همت =
| وابسته به =
| محل نشر =
| سال نشر = ۱۳۹۴
| تعداد جلد = ۲
| فهرست جلدها =
| شابک = 978-964-08-0875-7
| شماره ملی = 3791091
}}
'''دانشنامه نهج البلاغه'''، کتابی است دو جلدی که با زبان فارسی به بررسی مفاهیم و مضامین خطبه‌ها، نامه‌ها و کلمات قصار [[امام علی|حضرت علی]] {{ع}} می‌پردازد. این مجموعه اثر جمعی از نویسندگان بنیاد نهج البلاغه است و [[مدرسه (ناشر)|انتشارات مدرسه]] انتشار آن را به عهده داشته است.
== دربارهٔ کتاب ==
مطالب کتاب '''دانشنامه نهج البلاغه''' درباره مفاهیم و مضامین خطبه‌ها، نامه‌ها و کلمات قصار [[امام علی|حضرت علی]] {{ع}} است که [[سید رضی]] آن‌ها را در کتاب نهج‌البلاغه گردآورده است و در زمره دانشنامه‌های تخصصی به شمار می‌رود.

== ناظر علمی ==
{{پدیدآورنده ساده
| پدیدآورنده کتاب = سید حسین دین‌پرور
| فضای نام = پدیدآورنده}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:کتاب]]
[[رده:کتاب‌های دارای چکیده]]
[[رده:کتاب‌های فاقد فهرست]]
[[رده:کتاب‌های فاقد متن دیجیتال]]
[[رده:کتاب‌های فاقد متن PDF]]

سید حسین دین‌پرور

2024-05-30T16:15:46Z

Hosein:

{{جعبه اطلاعات پدیدآورنده
| تصویر = 151968.jpg
| اندازه تصویر = 200px
| نام = سید حسین دین‌پرور
|زادروز = ۱۳۱۷ ش
| زادگاه = تهران (ایران)
| تاریخ درگذشت =
| آرامگاه =
| محل زندگی = تهران (ایران)
| ملیت = اهل [[تهران]]
| تابعیت = ایران
| زبان = فارسی
| تحصیلات =
| حوزه علمیه = [[قم]]
| دانشگاه =
| پیشه =
| سال‌های فعالیت =
| نهاد وابسته =
| نماینده =
| نقش‌های برجسته =
| شهر خانگی =
| لقب =
| حزب =
| جنبش =
| دین = [[اسلام]]
| مذهب = [[شیعه]] [[اثناعشری]]
| منصب = [[آیت‌‌الله]]
| مکتب =
| استادان = [[سید حسین بروجردی]] [[امام خمینی]] [[سید محمد رضا گلپایگانی]] [[محمد علی اراکی]] [[علامه طباطبائی]]
|شاگردان =
| آثار = ''«[[حدیث تاریخ غدیر (کتاب)|حدیث تاریخ غدیر]]»'' ''«[[مهدویت در کلام امیرالمؤمنین (کتاب)|مهدویت در کلام امیرالمؤمنین]] {{ع}}»'' ''«[[نهج‏‌البلاغه پارسى (کتاب)|نهج‏‌البلاغه پارسى]]»'' ''«[[پندهای کوتاه از نهج‌البلاغه برای جوانان (کتاب)|پندهای کوتاه از نهج‌البلاغه برای جوانان]]»'' ''«[[پیشوای پنجم (کتاب)|پیشوای پنجم]]»'' ''«[[منشور جاودانه (کتاب)|منشور جاودانه]]»'' ''«[[مفهوم تجلی الهی در نهج‌البلاغه (مقاله)|مفهوم تجلی الهی در نهج‌البلاغه]]»'' ''«[[علی نمادی از انسان کامل (مقاله)|علی نمادی از انسان کامل]]»''
| جوایز =
| وبگاه =
}}

'''سید حسین دین‌پرور'''، مشهور به [[سید جمال‌الدین دین‌پرور]] در خانواده‌ای [[روحانی]] در [[تهران]] به [[دنیا]] آمد. تحصیلات ابتدایی را در مدارس [[تهران]] و [[قم]] گذراند و سپس برای تحصیل [[علوم دینی]] رهسپار [[حوزه‌های علمیه]] شد. او سال‌ها از محضر اساتید برجسته [[حوزه علمیه]] [[قم]] بهره‌مند شد؛ اساتیدی چون [[سید حسین بروجردی]]، [[امام خمینی]]، [[سید محمد رضا گلپایگانی]]، [[محمد علی اراکی]] و [[علامه طباطبائی]]، [[امام خمینی]]، [[آیت الله]] [[علی مشکینی]]. استاد دین‌پرور اجازات خود را از اساتیدی چون [[آیت الله]] العظمی [[سید شهاب الدین مرعشی نجفی]]، [[آیت الله]] العظمی [[سید محمد هادی میلانی]] و [[آیت الله]] حاج [[شیخ]] [[محمد تقی شوشتری]] دریافت کرده است.

استاد دین‌پرور در سال ۱۳۵۰ به زادگاه خود، یعنی [[تهران]] مراجعت کرد. ایشان در ایام [[جوانی]] ضمن [[ملاقات]] با علّامه [[عبدالحسین امینی]]، [[صاحب]] [[کتاب الغدیر]] و تحت‌تأثیر ایشان تصمیم به تأسیس [[بنیاد نهج البلاغه]] به‌عنوان مرکزی با [[هدف]] آموزش، [[پژوهش]] و نشر مکتوبات [[دینی]] در موضوع [[نهج البلاغه]]، گرفت. هم‌چنین با اشراف ایشان [[پژوهشکده نهج البلاغه]] تأسیس شد و هم‌اکنون در مقطع دکتری در سه رشته [[نهج البلاغه]]، [[علوم قرآن]] و [[حدیث]]، [[تفسیر]] تطبیقی دانشجو می‌پذیرد. نیز مرکز [[آموزش]] تخصصی [[نهج البلاغه]] در [[قم]] برای تحصیل در مقاطع سطح سه و چهار [[حوزه علمیه]] [[قم]] تأسیس شد. رشته [[نهج البلاغه]] به [[همت]] استاد به‌عنوان رشته تخصصی در مقطع کارشناسی ارشد در مؤسسات [[آموزش]] عالی و نیز در [[حوزه علمیه]] در سطح ۳ به تصویب رسید و راه‌اندازی شد.

ایشان همواره [[تلاش]] خود را در حوزه موضوعی [[نهج البلاغه]] به‌کار بست و به تحقیق و [[پژوهش]] پرداخت و آثار بسیاری در این زمینه به رشته تحریر درآورد. مجموعه کتاب‌ها و مقالات ایشان در این حوزه موضوعی به بیش از صد عنوان می‌رسد.

از جمله آثاری که ایشان به زیور طبع آراست، می‌توان به [[ترجمه نهج البلاغه]]، زیر عنوان [[نهج البلاغه پارسی]] اشاره کرد. او در مقدمه ترجمه خویش می‌نویسد: اعتراف می‌کنم که در کنار این قلزم، نه شناگری دانم و نه شناگر و غوّاصی را شناسم که بتوانم به اعماق آن سفر کند تا از گوهرهای [[ناب]] آن خبر آورَد، امّا این را می‌دانم که ژرفای آن [[ناپیدا]] و دست‌نایافتنی و جواهرات آن فراتر از وهم و [[اندیشه]] بشری است. به تماشای این اقیانوس نشسته‌ام و چشم به راه امواجی هستم که بزرگوارانه به رویم پاشد. گه‌گاهی دورخیزی کرده‌ام تا کام خود را به شبنم موج‌ها تر سازم و [[روح]] عطشناک و ملتهبم را بدان زنده کنم و از حلاوت آن جانی تازه گیرم و دوباره به [[انتظار]] موج‌کوب ساحل و تراوشی دیگر نشینم. انگشتانه‌ای را مانم، چگونه [[آب]] دریا را کشم. هرگز به خود اجازه نمی‌دادم به این دریا نزدیک شوم و در آن پا نهم و یک‌تنه و دست خالی به غوّاصی پردازم، امّا [[فیض]] [[روح]] القدسی آمد و شامل حالم شد.

از جمله طرح‌های پژوهشی که تحت اشراف استاد دین‌پرور صورت گرفته، می‌توان به نسخه تصحیح‌ شده [[نهج البلاغه]]، تصحیح و تحقیق متن اولین شرح موضوعی [[نهج البلاغه]] زیر عنوان بهج الصباغة فی شرح [[نهج البلاغة]] اثر [[محمد تقی شوشتری]] و موسوعة الاحادیث العلویة اشاره کرد<ref>[[سید حسین دین‌پرور|دین‌پرور، سید حسین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۱ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۱، ص 407- 408.</ref>.

== استادان ==
او تحصیلات دینی خود را نزد اساتیدی همچون: [[سید حسین بروجردی]]، [[امام خمینی]]، [[سید محمد رضا گلپایگانی]]، [[محمد علی اراکی]] و [[علامه طباطبائی]]، [[امام خمینی]] و [[علی مشکینی]] پیگیری کرد.

== کتاب‌های منتشر شده ==
# [[حدیث تاریخ غدیر (کتاب)|حدیث تاریخ غدیر]]
# [[مهدویت در کلام امیرالمؤمنین (کتاب)|مهدویت در کلام امیرالمؤمنین]] {{ع}}
# [[نهج‏‌البلاغه پارسى (کتاب)|نهج‏‌البلاغه پارسى]]
# [[پندهای کوتاه از نهج‌البلاغه برای جوانان (کتاب)|پندهای کوتاه از نهج‌البلاغه برای جوانان]]
# [[پیشوای پنجم (کتاب)|پیشوای پنجم]]
# [[منشور جاودانه (کتاب)|منشور جاودانه]]
# [[مفهوم تجلی الهی در نهج‌البلاغه (مقاله)|مفهوم تجلی الهی در نهج‌البلاغه]]
# [[علی نمادی از انسان کامل (مقاله)|علی نمادی از انسان کامل]].

== جستارهای وابسته ==
{{آثار پدیدآورنده}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:پدیدآورنده]]

رده:انتشارات بنیاد نهج البلاغه

2024-05-27T16:45:56Z

Hosein: صفحه‌ای تازه حاوی «رده:انتشارات» ایجاد کرد

[[رده:انتشارات]]

منشور جاودانه (کتاب)

2024-05-27T16:45:36Z

Hosein:

{{جعبه اطلاعات کتاب
| عنوان پیشین =
| عنوان = منشور جاودانه
| عنوان پسین =
| شماره جلد =
| عنوان اصلی =
| تصویر = 10107136.jpg
| اندازه تصویر = 200px
| از مجموعه =
| زبان = عربی
| زبان اصلی =
| نویسنده = [[سید حسین دین‌پرور]]
| نویسندگان =
| تحقیق یا تدوین =
| زیر نظر =
| به کوشش =
| مترجم =
| مترجمان =
| ویراستار =
| ویراستاران =
| موضوع = [[امامت]]، [[ولایت]]
| مذهب = شیعه
| ناشر = بنیاد نهج البلاغه
| به همت =
| وابسته به =
| محل نشر = [[تهران]]
| سال نشر = 1390
| تعداد صفحات = 754
| شابک = ‮‭‭978-600-5076-37-0
| شماره ملی = 2483524
}}
'''منشور جاودانه'''، کتابی است که با زبان فارسی به بررسی و شرح و تفسیر خطبه‌‌های اول تا چهلم [[نهج‌ البلاغه]] می‌پردازد. این کتاب اثر [[سید حسین دین‌پرور]] است و [[بنیاد نهج البلاغه (ناشر)|انتشارات بنیاد نهج البلاغه]] انتشار آن را به عهده داشته است.

== دربارهٔ کتاب ==
* در معرفی این کتاب آمده است: «[[نهج البلاغه]] سال‌هاست که مورد توجه و مداقه [[عالمان]] [[شیعی]] قرار گرفته است و هرکدام به تناسب حال، به بیان آن [[همت]] گماشته‌اند. کتاب [[منشور جاودانه]]، شرحی بر [[نهج البلاغه]] به قلم [[سیدجمال الدین دین‌پرور]] است. روش شارح در این کتاب [[تفسیر]] [[نهج البلاغه]] با [[نهج البلاغه]] است. شارح ضمن شرح، بیشتر از هر منبع دیگر از [[متن نهج البلاغه]] بهره جسته و در فرازهای بسیار، متن را با متن توضیح داده است. هم‌چنین در مواردی چند برحسب [[ضرورت]]، با استناد به [[آیات]] و [[روایات]] به توضیح و شرح مطلب پرداخته است. به این ترتیب روش شرح را می‌توان روایی به‌حساب آورد.
=== نحوه تنظیم مطالب ===
* شارح ابتدا با توجه به حجم [[خطبه]]، فرازی از آن را ذکر کرده و به ترجمه آن پرداخته است. سپس زیر عنوان "واژگان" بخشی از لغات و اصطلاحات را معنا کرده و در برخی موارد نکات ادبی آن را توضیح داده است.
* شارح زیر عنوان "زمان و زمینه ایراد [[خطبه]]" به بررسی فرازهایی تاریخی و نکات مورد توجه در ایراد [[خطبه]] پرداخته است، بدین‌سان امکان تخمین زمان ایراد [[خطبه]] به‌دست می‌آید.
* شارح مطالب اصلی و مبسوط را زیر عنوان "کلیدواژه‌ها" بیان کرده است. وی در این قسمت دست به کاری ابداعی زده و ذیل شرح خویش بر [[کلام امام]] به دسته‌بندی مفاهیم پرداخته است. برای مثال در شرح دومین فراز [[خطبه]] اول، آن‌جا که به توضیح مسئله [[شناخت]] می‌پردازد، در یک تقسیم‌بندی [[معرفت]] [[الهی]] را در چهار مرحله [[تصدیق]]، [[توحید]]، [[اخلاص]] و [[توحید]] مطلق تقسیم‌بندی می‌کند و به [[تبیین]] هر یک می‌پردازد. این موضوع [[درک]] مطلب را برای مخاطب آسان‌تر خواهد کرد.
* از دیگر نکات برجسته این شرح، توضیح کامل یک مفهوم ذیل شرح است. برای مثال آن‌جا که در [[خطبه]] اول مطلب "اول الدین معرفته" را می‌خواهد شرح کند، بابی زیر عنوان "[[دین]] چیست؟" باز کرده و منظور از [[معرفت]] [[دینی]] و شاخصه‌های آن را توضیح داده است. این روش در میان شروح [[نهج البلاغه]] تا حدود زیادی جدید و ابداعی و مطابق [[نیاز]] [[نسل]] امروز است.
* شارح در عین توضیح یک بحث [[علمی]]، به دیگر مطالب و حواشی آن نیز توجه کرده است. برای مثال در بحث [[ضرورت]] عدم تصور [[خداوند]]، به [[تبیین]] و توضیح برخی اندیشه‌های [[انحرافی]] از جمله "[[فرقه]] مجسمه" نیز پرداخته است»<ref>[[سید حسین دین‌پرور|دین‌پرور، سید حسین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 743-744.</ref>.

== فهرست کتاب ==
در این مورد اطلاعاتی در دست نیست.

== دربارهٔ پدیدآورنده ==
{{پدیدآورنده ساده
| پدیدآورنده کتاب = سید حسین دین‌پرور
| فضای نام = پدیدآورنده}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

== دریافت متن ==
{{دریافت کتاب
| نورلایب = 55202
| فقاهت =
| فقاهت اهل سنت =
| فقاهت عربی =
| فقاهت عربی اهل سنت =
| قائمیه =
| اهل البیت =
| تبیان =
| الفبا =
| سها =
| سایر =
| توضیح سایر =
}}

[[رده:کتاب]]
[[رده:کتاب‌های سید حسین دین‌پرور]]
[[رده:آثار سید حسین دین‌پرور]]
[[رده:کتاب‌های دارای چکیده]]
[[رده:کتاب‌های فاقد فهرست]]
[[رده:کتاب‌های دارای متن PDF]]
[[رده:کتاب‌های فاقد متن دیجیتال]]

جهان‌گشای عادل (کتاب)

2024-05-27T16:43:31Z

Hosein:

{{جعبه اطلاعات کتاب
| عنوان پیشین =
| عنوان = جهان‌گشای [[عادل]]
| عنوان پسین =
| شماره جلد =
| عنوان اصلی =
| تصویر = 77822.jpg
| اندازه تصویر = 200px
| از مجموعه =
| زبان = فارسی
| زبان اصلی =
| نویسنده = [[سید جمال الدین دین پرور]]
| نویسندگان =
| تحقیق یا تدوین =
| زیر نظر =
| به کوشش =
| مترجم =
| مترجمان =
| ویراستار =
| ویراستاران =
| موضوع = [[امامت]]، [[مهدویت]]
| مذهب = شیعه
| ناشر = ‫بنیاد نهج‌البلاغه
| به همت =
| وابسته به =
| محل نشر = تهران، ایران
| سال نشر = ١٣٥٧
| تعداد صفحات = ٨٧
| شابک = ‭978-600-143-115-9‬‬
| شماره ملی =۳۰۹۹۱۴۳‬
}}
'''جهان‌گشای [[عادل]]'''، کتابی است به زبان فارسی که به گوشه‏‌هایی از معارف مربوط به [[امام زمان]] می‌پردازد. پدیدآورندهٔ این اثر [[سید جمال الدین دین پرور]] است و [[بنیاد نهج‌البلاغه (ناشر)|انتشارات بنیاد نهج‌البلاغه]] انتشار آن را به عهده داشته است.

== دربارهٔ کتاب ==
در معرفی این کتاب آمده است: «نویسنده، پس از شرح [[زندگی]] [[مادر]] [[امام]] تا همسری [[امام عسکری]] {{ع}} و [[تولد حضرت مهدی]] از او، به وضعیت آن دوران و [[چگونگی غیبت]] آن [[حضرت]] و نام [[نایبان چهارگانه]] [[امام]] در [[دوران غیبت صغرا]] پرداخته است و آنگاه متن و شرح 20 [[حدیث]] از [[پیشوایان]] [[اسلام]] را درباره موضوعاتی چون: حتمی بودن [[دولت مهدی]]، [[برنامه حکومت]] [[امام]]، نامعلوم بودن [[هنگام ظهور]]، ارتباط [[شرق]] و [[غرب]] و زنده شدن [[زمین]] با [[اجرای عدالت]] بر روی آن، مطالبی ارائه داده است. در پایان، ترجمه چند [[حدیث]] درباره [[امام]] آورده که به آخرین [[فرزند امام علی]] {{ع}} بودن [[حضرت قائم]] {{ع}}، [[تشبیه]] او به [[کشتی نوح]]، نابودی [[ستمگران]] به دست وی، [[برقراری عدل]] و ادامه آن تا [[روز قیامت]] اشاره دارند. بررسی [[طول عمر]] [[امام]] و [[وظیفه]] [[شیعیان]] در [[دوران غیبت]] او، موضوعات پایانی این اثر است».

== فهرست کتاب ==
{{فهرست اثر}}
* تقدیم
* گفتاری از پیش
* تاریخچه [[امام عصر]] {{ع}}
* [[حضرت نرجس]]؛ [[مادر]] والامقام [[امام زمان]]
* تحقیق [[تاریخی]]
* بیست گفتار از [[پیشوایان]] [[اسلام]] درباره [[امام زمان]] {{ع}}
* [[ظهور]] [[دولت مهدی]] {{ع}} حتمی است
* آنچه خوبان همه دارند تو تنها داری
* برنامه [[حکومت امام زمان]] {{ع}}
* پیشوای [[انسانها]]
* [[بلوغ]] [[فکری]] در پر تو [[ظهور مهدی]] {{ع}}
* [[اسلام]] پیروز
* هنگامه [[قیام]]، معلوم نیست
* [[فضیلت منتظران]]
* فریاد [[توحید]]
* هشدار ثابت در [[دین]] در [[زمان غیبت]]
* تشکیلات [[دولت]] [[امام زمان]] {{ع}}
* آری [[امام زمان]] را دیده‌ام
* [[ندای آسمانی]]
* [[عمران]] وآبادی در [[دولت مهدی]] {{ع}}
* ارتباط [[شرق]] و غرب
* خدایا [[شاهد]] باش، که [[ایمان]] داریم
* [[منتظران]] همانند [[پیکار]] گرانند!
* [[ایمان راستین]]
* [[زمین]] به [[عدالت]] زنده می‌‌شود
* هر کس او را نشناسد...
* روزگاری می‌‌آید که...
* نشانه‌های او
* آوای [[قرآن]]
* [[کشتی نوح]]
* او کاخ [[ستمگران]] را در هم می‌‌کوبد
* [[جانشین]] کیست؟
* فرماندار کشته شد
* ما را به هدیه او نیازی نیست
* دروازه [[غرب]] به دست او گشوده می‌‌شود
* نشانه‌های پنجگانه
* و اوست که [[زمین]] را پر از داد خواهد کرد
* نابودی [[ستمکاران]] به دست [[قائم]] ما است
* آبی سردتر از برف وشیرین تر از عسل
* دو [[فرزند]] دانشمند
* جانشینت کیست؟
* شاید [[امام]] در جمع شما باشد
* [[حکومت]] او تا [[روز قیامت]] است
* وآخرینشان [[قائم]] است
* اینست [[دین راستین]]
* [[خانه علی]] {{ع}} [[پناهگاه]] شماست
* [[امام]] [[قائم]] و مسأله [[طول عمر]] طی قرون واعصار
* چگونه [[عمر]] دراز پدید می‌‌آید؟
* [[تورات]] و انجیل، و عمر طولانی
* [[وظیفه]] ما، در [[دوران غیبت]] [[امام]] [[قائم]] {{ع}}
* [[امر به معروف]] در دو مرحله
* مرحله ابتدایی
* مرحله [[عالی]]:
{{پایان فهرست اثر}}

== دربارهٔ پدیدآورنده ==
{{پدیدآورنده ساده
| پدیدآورنده کتاب = سید حسین دین‌پرور
| فضای نام = پدیدآورنده}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

== دریافت متن ==
* [https://www.noorlib.ir/view/fa/book/bookview/image/30577 دریافت متن PDF کتاب از کتابخانه دیجیتال نور]
* [http://www.m-mahdi.com/persian/?page=books&id=93 دریافت متن دیجیتال کتاب از مرکز پژوهش‌های امام مهدی]

[[رده:کتاب]]
[[رده:کتاب‌های سید حسین دین‌پرور]]
[[رده:آثار سید حسین دین‌پرور]]
[[رده:کتاب‌های دارای چکیده]]
[[رده:کتاب‌های دارای فهرست]]
[[رده:کتاب‌های دارای متن دیجیتال]]
[[رده:کتاب‌های دارای متن PDF]]

دانشنامه نهج البلاغه ج۱ (کتاب)

2024-05-27T16:42:52Z

Hosein:

{{جعبه اطلاعات کتاب
| عنوان پیشین =
| عنوان = دانشنامه نهج البلاغه، ج ۱
| عنوان پسین =
| شماره جلد =
| عنوان اصلی =
| تصویر = 13681048.jpg
| اندازه تصویر = 200px
| از مجموعه = دانشنامه نهج البلاغه
| زبان = فارسی
| زبان اصلی =
| نویسنده = جمعی از نویسندگان بنیاد نهج البلاغه
| نویسندگان =
| تحقیق یا تدوین =
| زیر نظر = [[سید حسین دین‌پرور]]
| به کوشش =
| مترجم =
| مترجمان =
| ویراستار =
| ویراستاران = {{فهرست جعبه| [[پیام صدریه]] | [[فضل الله خالقیان]] }}
| موضوع = [[امامت]]
| مذهب = شیعه
| ناشر = مدرسه
| به همت =
| وابسته به =
| محل نشر = تهران، ایران
| سال نشر = ۱۳۹۴
| تعداد جلد =
| تعداد صفحات = ۵۰۶
| شابک = 978-964-08-0875-7
| شماره ملی = 3791091
}}
این کتاب، جلد اول از مجموعهٔ دو جلدی '''[[دانشنامه نهج البلاغه (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]''' است و با زبان فارسی به بررسی مفاهیم و مضامین خطبه‌ها، نامه‌ها و کلمات قصار [[امام علی|حضرت علی]] {{ع}} می‌پردازد. این مجموعه اثر (جمعی از نویسندگان بنیاد نهج البلاغه) است و [[مدرسه (ناشر)|انتشارات مدرسه]] انتشار آن را به عهده داشته است.

== دربارهٔ کتاب ==
در معرفی این کتاب آمده است: «[[دانشنامه]] حاضر درباره مفاهیم و مضامین [[خطبه‌ها]]، [[نامه‌ها]] و [[کلمات قصار]] [[امام علی|حضرت علی]] {{ع}} است که [[سید رضی]] آن‌ها را در کتاب [[نهج‌البلاغه]] گردآورده است و در زمره دانشنامه‌های تخصصی به شمار می‌رود. [[هدف]] اصلی این [[دانشنامه]]، ارائه اطلاعات در قلمرو موضوعات و مفاهیم [[نهج‌البلاغه]] است. این [[دانشنامه]] از چند جهت دارای اهمیت است که از آن جمله می‌توان به ارتباط معنایی گسترده با مفاهیم [[قرآنی]]، صدور [[خطبه‌ها]] و [[نامه‌ها]] و پندها از یک [[انسان کامل]] و [[معصوم]] و تنها [[حاکم اسلامی]] در [[تاریخ]] [[اسلام]] که به [[خلافت]] ظاهری رسید، گستره وسیع موضوعی و اوج [[فصاحت]] و [[بلاغت]] [[کلام]] [[عرب]] پس از [[قرآن کریم]] و... اشاره کرد. کتاب حاضر جلد نخست از این مجموعه دو جلدی است».

== فهرست کتاب ==
{{فهرست اثر}}
* مقدمه
** دربارۀ دانشنامه و دانشنامه‌نگاری
** ویژگی‌های دانشنامه
** شیوه‌نامه و راهنمای استفاده از [[دانشنامۀ نهج البلاغه]]
** شیوۀ تنظیم مدخل‌ها
** ساختار مقالات
** شیوۀ ارجاعات
* نویسندگان و پدیدآورندگان
* [[آدم]] {{ع}} ([[نخستین انسان]] و [[نخستین پیامبر الهی]])
** [[سرگذشت آدم]] {{ع}}
* [[آرزو]] و [[اَمَل]]
* [[آز]] ([[حرص]])
** [[آز در قرآن]]
** بار منفی و مثبت واژۀ [[حرص]]
** منشأ درونی و بیرونی [[حرص]] و راه درمان آن
* [[آزادی]]
* [[آزمایش الهی]]
** زمینۀ [[آزمایش الهی]]
** فلسفۀ [[آزمایش الهی]]
* [[آفرینش]]
** [[آغاز آفرینش]]
** [[آفرینش آسمان‌ها]]
** [[آفرینش فرشتگان]]
** [[آفرینش زمین]]
** [[آفرینش انسان]]
** [[شگفتی‌های آفرینش]]
** [[آفرینش]] پرندگان
** [[آفرینش]] طاووس
** [[آفرینش]] مورچه
** [[آفرینش]] ملخ
** [[آفرینش]] خفّاش
* [[آموزش و پرورش]] ([[تعلیم و تربیت]])
** مبانی [[تربیت]]
** مفاهیم [[تربیت]]
** ضرورت [[تربیت]]
** [[تبیین]] موقعیت دانش‌آموز
** [[آموزش]] [[روش زندگی]] (روش‌ها)
** [[آزادی]] و [[آزادگی]]
* [[عبدالمحمد آیتی|آیتی، عبدالمحمد]] (۱۳۰۵ - / مترجم [[نهج البلاغه]])
* [[ابراهیم]] {{ع}} ([[پیامبر بزرگ الهی]])
* [[ابلیس]] ([[شیطان]] [[رانده شده]])
* [[ابن ابی الحدید]] (۵۸۶ – ۶۵۵ / [[نهج البلاغه]])
** [[جایگاه علمی]] و [[منصب‌های اداری]]
** [[وسعت علمی]]
* [[ابن ملجم مرادی]] ([[قاتل امام علی]] {{ع}})
* [[ابن میثم بحرانی]] (م: ۶۶۵ ق / [[شارح نهج البلاغه]])
* [[ابوالهیثم بن تیهان]] (م: ۳۸ ق / [[صحابی پیامبر]] {{صل}} و از [[یاران خاص امام علی]] {{ع}})
* [[ابوایوب انصاری]] ([[صحابی]] [[پیامبر]] {{صل}})
* [[ابوبکر بن ابی‌قحافه]] (م: ۲۲ [[جمادی]] الآخر ۱۳ ق / [[صحابی]] [[پیامبر]] {{صل}})
* [[ابوجحیفه|ابوجُحَیفه]] (از [[یاران امام علی]] {{ع}})
* [[ابوذر غفاری]] (م: ۳۱ یا ۳۲ ق / [[صحابی پیامبر|صحابی بزرگ پیامبر]])
* [[ابوسفیان]] ([[صخر بن حرب بن امیه]]، از سران [[مشرکین]] و منافقین در [[اسلام]])
* [[ابوطالب]] (م: [[سال دهم بعثت]] / فرزند عبدالمطلب)
* [[ابوموسی اشعری]] ([[عبدالله بن قیس]])
* [[احسان]]
** [[احسان در قرآن]]
** اهمیت [[احسان]]
** افزون‌ترین [[احسان]]
** کامل شدن [[احسان]]
** زیباترین [[احسان]]
** برترین [[احسان]]
** فواید [[احسان]]
** [[شناخت]] [[جایگاه]] [[احسان]]
* [[احنف بن قیس]] (م: ۶۷ / از رجال نامی [[صدر اسلام]])
* [[اختلاف]]
** [[اختلاف]] در مفهوم تفاوت
** [[اختلاف]] در معنای [[نابرابری]]
** [[اختلاف]] در مفهوم [[منازعه]] و [[نازسازگاری]]
* [[اخلاق]]
** شکل‌گیری مفاهیم اخلاقی
** مفاهیم و شرایط ارزشمند بودن فعل اخلاقی
** ترجیح اهمّ بر مهمّ در فعل اخلاقی
** [[استدلال]]
* [[ادب]]
* [[ارزش]]
* [[سید کاظم ارفع|ارفع، سید کاظم]] (۱۳۲۳ - / [[مترجم نهج البلاغه]])
* [[حسین استادولی|استادولی، حسین]] (۱۳۳۱ - / مترجم [[نهج البلاغه]])
* [[استناد نهج البلاغه]] (امتیاز علیخان عرشی)
* [[اسلام]]
* [[اشعث بن قیس]]
** [[اشعث]] در [[مقام]] [[والی]] [[آذربایجان]] در [[حکومت امام علی]] {{ع}}
** [[نیرنگ‌بازی]] [[اشعث]] برای [[جاه و مقام]]
** [[اشعث]] در [[نبرد]] [[صفین]]
** نقش [[اشعث]] در ماجرای [[حکمیت]]
** ارتباط [[اشعث]] با [[ابن ملجم]]
* [[اصبغ بن نباته]] (از [[خواص یاران امام علی]] {{ع}})
* [[اقتصاد]]
** [[تولید اقتصادی]]
** زیربنای اندیشۀ اقتصادی [[امام علی]] {{ع}}
** [[عدالت اجتماعی]]
** کنترل و نظارت بر بازار
** پیوند [[اخلاق]] و [[اقتصاد]]
** [[اقتصاد معیشتی]] در منظر [[امام]] علی|امام {{ع}}
** [[مال]] از دیدگاه [[اسلام]]
** [[مصرف]] از دیدگاه [[اسلام]]
* [[امامت خاصه]]
** [[پیشوایی]] [[اهل بیت]] {{صل}} و [[تداوم امامت]] در میان آنان
** [[کمالات]] [[امام علی]] {{ع}} و [[شایستگی]] ایشان برای [[امامت]]
* [[امامت عامه]]
** بازتاب [[امامت]] در [[نهج البلاغه]]
** نیاز ضروری به [[امام]]
** [[شئون امام|شئون]] و [[وظایف امام]]
** [[صفات امام]]
** [[امامت]] و [[وصایت]]
** [[وظیفه]] [[امت]] در قبال [[امام]]
* [[امانت‌داری]]
* [[امت اسلام]] ([[مسلمانان]])
** [[هدایت]] [[امت]]
** [[وحدت]] [[امت]]
** [[صبر]] و [[استقامت]] [[امت]]
** [[بصیرت]]
** رعایت [[اعتدال]]
** [[جهاد]] و [[تدبر]]
* [[امر به معروف و نهی از منکر]] (از [[فروع دین اسلام]])
** شرایط [[امر به معروف و نهی از منکر]]
** مراتب [[امر به معروف و نهی از منکر]]
* [[عبدالحسین امینی|امینی، عبدالحسین]] (۱۳۲۰ – ۱۳۹۰ ق)
** تألیفات [[علامه امینی]]
** کتابخانه [[امیرالمؤمنین]]، نمادی از [[فرهنگ]] و [[تمدن اسلامی]]
** [[محبت]] [[علامه امینی]] به [[اهل بیت پیامبر]]
* [[انتخاب]]
* [[انسان]]
** [[حقیقت]] [[انسان]]
** [[فطرت]] خداجوی [[انسان]]
** [[انسان]]، موجودی عقل‌گرا
** [[انسان]]، موجودی دارای [[اراده]] و [[اختیار]]
** [[انسان]]، موجودی [[مسئول]]
** [[وجدان]] [[انسان]]
** [[انسان]] و [[آزادی روحی]]
** [[انسان]] و [[آزمایش الهی]]
** تفاوت [[انسان‌ها]]
** [[انسان]] و [[سرنوشت]]
** فرجام [[انسان]]
** [[سعادت]] و [[شقاوت انسان]]
** محدودیت و [[ناتوانی]] [[انسان]]
** [[انسان کامل]]
* [[انس بن مالک]] (م: ۹۳ ق / [[صحابی]] [[پیامبر]]، از [[انصار]] و قبیلۀ خزرجی بنی‌نجّار)
* [[انصار]]
* [[حسین انصاریان|انصاریان، حسین]] (۱۳۲۳ - / مترجم [[نهج البلاغه]])
* [[انفاق]]
* [[اهل بیت]] ([[خاندان پیامبر]]، [[آل محمد]]، [[امامان شیعه]] {{عم}})
** اهمیت و نقش [[اهل بیت]] {{عم}} در [[تبیین دین]] و برپاداری استوانه‌های [[یقین]]
** [[برتری اهل بیت]] از همۀ [[امت]] و میزانی برای اعمال [[مردم]]
** [[اهل بیت پیامبر]]، راهنمای راه و روشن کنندۀ مرزهای [[حق]]
** [[لزوم]] [[تبعیت]] از [[اهل بیت]]
** [[اهل بیت]]، درهای [[دانش]] و کلیدداران [[علوم]] الهی
** [[اهل بیت پیامبر]]، چونان [[ستارگان]] [[آسمان]]، [[هدایت کنندگان]] به دنبال هم
** [[مهدی موعود]]
* [[ایمان]]
** مفهوم‌شناسی لغوی [[ایمان]]
** [[نشانه‌های ایمان]]
** اقسام و [[مراتب ایمان]]
** [[عوامل تأثیرگذار بر ایمان]]
** [[آثار ایمان]]
* [[باطن]]
** نحوۀ تأثیر [[باطن]] بر ظاهر
* [[بخل]] و [[بخیل]]
* [[بدعت]]
** ماهیت و رهاورد [[بدعت]]
** [[جایگاه]] و ویژگی [[بدعت‌گذار]]
** راهکار [[مبارزه]] و [[مقابله با بدعت]]
** پرهیز از [[بدعت]]
* [[برج بن مسهر الطائی]] (از قبیلۀ طیّ، از [[شاعران]] دوران [[جاهلیت]] و [[اسلام]])
* [[بسر بن ابی ارطأة]] (از [[قریش]]، [[قبیله بنی عامر]] و از [[سرداران]] [[معاویه بن ابی‌سفیان]])
* [[بصره]]
** برخی [[پیش‌گویی‌های امام علی]] {{ع}} در مورد [[بصره]]
* [[بصیرت]]
* [[بنی امیه]]
* [[بنی تمیم]]
** علت ماندگاری [[بنی تمیم]]
* [[بنی عبد شمس]]
* [[بنی‌هاشم]]
* [[بنیاد نهج البلاغه]] (مرکز پژوهشی و آموزشی)
* [[بهج الصباغة فی شرح نهج البلاغة]]
* [[بهشت]]
** عوامل [[راه‌یابی به بهشت]]
** وصف [[بهشت]]
* [[بیت المال]]
* [[بیعت]]
** [[ویژگی‌های بیعت]]
** [[بیعت مردم با امام علی]] {{ع}}
* [[پاک‌دامنی]]
** اهمیت [[عفت]] و [[پاک‌دامنی]]
** گسترۀ [[عفت]]
* [[پرتوی از نهج البلاغه (کتاب)|پرتوی از نهج البلاغه]] (۵ جلد / نوشتۀ [[محمد مهدی جعفری]])
* [[منصور پهلوان|پهلوان، منصور]] (۱۳۳۲ - / پژوهشگر [[نهج البلاغه]])
* [[پیام امام امیرالمؤمنین (کتاب)|پیام امام امیرالمؤمنین]] (نوشتۀ [[ناصر مکارم شیرازی]])
* [[پیراهن عثمان]]
** [[پیراهن عثمان]]، منشأ [[فتنه]] [[ناکثین]] و [[قاسطین]] و [[مارقین]]
* [[پیری]] و [[کهن‌سالی]]
** [[وظایف]] پیران
** [[وظایف]] [[جوانان]] در برابر پیران
* [[پیش‌گویی]]
* [[تابعین]]
* [[تاریخ]] و [[تاریخ‌نگاری]]
** [[تاریخ‌نگاری]]
** انواع [[تاریخ‌نگاری]]
* [[تدبر]] ([[آینده‌نگری]])
* [[تعاون]] (مشارکت و [[هم‌یاری]] اجتماعی)
** نقش [[تعاون]] در اجتماع
** معیار [[تعاون]]
* [[تعصّب]]
* [[تفسیر موضوعی نهج البلاغه ۳ (کتاب)|تفسیر موضوعی نهج البلاغه]] (نوشتۀ [[م‍ص‍طف‍ی‌ دل‍ش‍اد ت‍ه‍ران‍ی‌|دلشاد تهرانی، مصطفی]])
** [[کتاب‌شناسی نهج البلاغه]]
** معرفی بخشی از مباحث [[نهج البلاغه]]
** کتابنامه
* [[تفکر]] ([[اندیشه]])
** نتیجۀ [[تفکّر]]
* [[تقوا]] و [[تقواپیشگان]]
** مفهوم لغوی [[تقوا]]
** [[تقوا]] برای همگان
** [[تقوا]]، ضرورتی برای زندگی
** برخی ویژگی‌ها و نشانه‌های پرواپیشگان
* [[تکاثر]] ([[فزون‌خواهی]]
* [[تکبر]] ([[کبر]]، [[غرور]]، [[خودخواهی]]، [[خودستایی]]، [[خودپسندی]]، [[حمیّت]])
** [[تکبر]]، ریشۀ [[گناهان]]
** عوامل ایجاد [[تکبر]]
** درمان [[تکبر]]
* [[تنبیه الغافلین و تذکرة العارفین (کتاب)|تنبیه الغافلین و تذکرة العارفین]] (در سه جلد / ترجمۀ [[مولی]] [[فتح‌الله کاشانی]] مصصح: [[منصور پهلوان]])
* [[توبه]]
** ریشه‌یابی به تأخیر انداختن [[توبه]]
** [[پرهیزکاران]] و [[توبه]]
** تأثیر [[گناه]] و [[توبه]] در [[نعمت‌های الهی]]
** [[توبۀ کامل]]
** [[توبه‌های پذیرفته نشدنی]]
* [[توحید]]
** [[حقیقت توحید]]
** [[کمال توحید]]
** [[برهان توحید]]
** [[پیامد توحید]]
* [[توسّل]]
** حضور واسطه در [[نظام تکوین]] و [[تشریع]]
** نیاز [[انسان]] به [[توسّل به معصومین]]
** [[توسل به اولیای خدا]] پس از مرگ
* [[توصیف]]
** [[توصیف]] [[قلب]]
** [[توصیف]] [[دین]] و [[معرفت خداوند]]
** [[توصیف]] [[دنیا]]
** [[توصیف]] [[زهد]]
** [[توصیف]] [[حق]]
** [[توصیف]] [[قاضی]] و [[دادرس]]
** [[توصیف]] [[قرآن کریم]]
** [[توصیف]] [[نماز]]
* [[توکل]]
* [[جابر بن عبدالله انصاری]] (م: ۷۴ ق / از علمای [[صحابه]] و از [[راویان حدیث]])
* [[جامعه]] (اجتماع)
** اهمیت زندگی اجتماعی
** اصناف اجتماعی
** [[برابری]] در اجتماع
** [[برادری]] در اجتماع
** [[مواسات]] در اجتماع
** [[تعاون]]، مشارکت و [[هم‌یاری]] اجتماعی
* [[جاهلیت]]
** [[جاهلیت]] در [[خطبه‌های نهج البلاغه]]
* [[جبر و اختیار]]
* [[جریر بن عبدالله بجلی]] (فرماندار [[عثمانی]] همْدان)
* [[جَعْدة بن هُبیره مَخزومی]] ([[خواهرزادۀ امام علی]]، [[کارگزار خراسان]])
* [[جعفر بن ابی‌طالب]] (۲۳ [[قبل از هجرت]] – ۸ ق / [[صحابی]] بزرگ [[پیامبر اکرم]]، [[برادر امام علی]] {{ع}})
* [[سید محمد مهدی جعفری| جعفری، سید محمد مهدی]] (۱۳۱۸ – محقق و مترجم)
* [[جنگ جمل]] ([[نبرد]] [[ناکثین]] و [[بیعت‌شکنان]])
** [[مخالفت]] [[عایشه]]
** تجمع در [[مکه]] و تصمیم رفتن به [[بصره]]
** [[سخنان امام]] {{ع}} با [[مردم]] ترک [[مدینه]]
** [[سخنان امیرالمؤمنین]] {{ع}} دربارۀ جنایات [[ناکثین]]
** [[امام]] {{ع}} در [[ذی‌قار]]
** ارسال [[نامه]] و [[اعزام نماینده]] به [[کوفه]]
** [[اعزام نماینده]] برای [[گفت‌وگو]] با [[ناکثین]]
** [[صف‌آرایی]] در [[نبرد جمل]]
** پس از [[نبرد]] و تقسیم غنایم
** ارسال [[نامه‌ها]] و خبر [[پیروزی]]
** فرستادن [[عایشه]] به [[مدینه]]
* [[جنگ صفین]] ([[نبرد]] با [[معاویه]] و [[قاسطین]])
** [[برخورد امام]] {{ع}} با [[معاویه]] و شیوۀ [[عزل]] وی
** فراخوان [[کارگزاران]] برای [[جنگ]]
** اردوگاه [[نخیله]]
** حرکت به جانب [[صفین]]
** پیش‌قراولان [[سپاه امام]] {{ع}} در [[صفین]]
** در مسیر حرکت به [[صفین]]
** [[تصرف]] [[آب]] [[فرات]]
** [[سازمان‌دهی]] نیروهای دو طرف
** آغاز [[نبرد]]
** [[سخنرانی]] و [[نبرد امام]] {{ع}}
** لیلةالهریر
** [[قرآن‌ها بر سر نیزه]]
* [[جنگ نهروان]] ([[نبرد]] با [[خوارج]] یا [[مارقین]])
** برخورد روشنگرانۀ [[امام]] {{ع}} با [[خوارج]]
** مقدمات [[جنگ]] با [[خوارج نهروان]]
** [[جنایات خوارج نهروان]]
** رویارویی با [[خوارج]]
** [[سازمان‌دهی]] و برافراشتن [[پرچم]] [[امان]]
** [[نبرد]] دو نیرو
** باقی‌ماندۀ [[خوارج]]
* [[جنگ‌های امام علی]] {{ع}}
** یورش‌های [[معاویه]]
* [[جوان‌مردی]]
* [[جوانی]]
** [[مبانی تربیت]] جوان
* [[جهاد]]
** [[ارزش]] و [[جایگاه]] [[جهاد]]
** عواقب ترک [[جهاد]]
** مراتب [[جهاد]]
** اقسام [[جهاد]]
* [[چاپلوسی]] ([[تملق‌گویی]])
* [[حارث بن عبدالله اعور همدانی]]
* [[حج]] (از [[فروع دین اسلام]])
* [[حجاج بن یوسف ثقفی]] (از [[دشمنان امام علی]] {{ع}}
** [[قتل عام شیعیان]] به دست [[حجاج]]
** [[حجاج]] و [[ایرانیان]]
* [[حدیث]] و [[حدیث‌نگاری]]
* [[حرب بن شرحبیل شبامی]]
* [[حسد]]
** عوامل بیماری [[حسد]]
** راه درمان بیماری [[حسد]]
* [[حسرت]]
** عوامل [[حسرت]]
* [[حسن بن علی]] {{ع}} ([[دومین امام]] [[شیعیان]] و چهارمین تن از [[چهارده معصوم]] {{ع}})
* [[حسن خلق]]
** آثار [[حسن خلق]] در زندگی
* [[حسین بن علی]] {{ع}} ([[سومین امام]] [[شیعیان]] و پنجمین فرد از [[چهارده معصوم]] {{ع}})
* [[حق]]
** مفهوم‌شناسی [[حق]]
** توصیف [[حق]]
** [[ارزش حق]]
** [[شناخت حق]]
** آسیب‌شناسی [[حق]]
** [[هم‌بستگی]] [[حق]] و [[تکلیف]]
* [[حقوق عمومی]]
** مصادیقی از [[حقوق عمومی]]
* [[حکمت]]
** اقسام [[حکمت]]
* [[حکمیّت]]
* [[حکومت]]
** مفهوم‌شناسی واژۀ [[حکم]]
** خاستگاه [[حکومت]]
** [[مشروعیت حکومت]]
** [[هدف]] [[حکومت]]
** [[شایستگی]] [[حکومت]]
** رعایت [[حقوق]] متقابل
* [[محمد رضا حکیمی|حکیمی، محمد رضا]] (۱۴۱۳ - / محقق، دین‌شناس و پژوهشگر)
* [[حمزه بن عبدالمطلب]] (م: سوم [[بعثت]] / [[عموی پیامبر]] اکرم و از [[خواص]] [[یاران]] ایشان)
* [[حیا]]
** آثار [[حیا]]
** اقسام [[حیا]]
** موارد حیای منفی و آثار آن
* [[احمد خاتمی|خاتمی، احمد]] (محقق)
* [[محمد رضا خاتمی بروجردی|خاتمی بروجردی، محمدرضا]] مصحح شرح ابن میثم بر [[نهج البلاغه]]
* [[خانواده]]
** [[ازدواج]]، مایۀ [[حفظ دین]] و [[خانواده]]
** [[تشکیل خانواده]] و [[تأمین نیازهای طبیعی]]
** [[سلامت جسم]] و [[آرامش روح]]
** شرایط [[همسرگزینی]]
** [[محبت]] و [[دوستی]]
** [[تعاون]] و همکاری
** [[احترام]] متقابل
** [[تربیت]] فرزندان
** [[حقوق]] و [[مسئولیت‌های خانوادگی]]
** [[مسئولیت]] در برابر والدین
** [[مسئولیت]] والدین
* [[خباب بن ارت]]
* [[خداشناسی]]
** محدودۀ [[شناخت]] [[خداوند]]
** روش‌های [[شناخت]] [[خداوند]]
** تجلّی [[خداوند]] در [[جان]] آفریدگان
** محدود نبودن [[ذات خدا]]
** تصور نکردن اعضا و جوارح برای [[خداوند]]
** محدود نبودن در ظرف زمان و مکان
* [[خدیجه]] {{س}} ([[ام المؤمنین]]، نخستین و گرامی‌ترین [[همسر پیامبر اکرم]] {{صل}}
* [[خزیمة بن ثابت]]
* [[خشم]]
** درمان [[خشم]]
* [[خشوع]] ([[فروتنی]]، [[تواضع]]، [[خضوع]])
* [[خشیت]]
* [[خطبۀ ۳]] ([[خطبۀ شقشقیّه]])
* [[خطبۀ ۲۷]] ([[خطبۀ جهادیه]])
* [[خطبۀ ۳۲]]
* [[خطبۀ ۳۳]]
* [[خطبۀ ۶۹]]
* [[خطبۀ ۸۲]] ([[خطبۀ غرّاء]])
* [[خطبۀ ۸۶]]
* [[خطبۀ ۹۰]] ([[خطبۀ اشباح]])
* [[خطبۀ ۱۰۷]]
* [[خطبۀ ۱۱۳]]
* [[خطبۀ ۱۴۹]]
* [[خطبۀ ۱۵۲]]
* [[خطبۀ ۱۵۹]]
* [[خطبۀ ۱۷۵]]
* [[خطبۀ ۱۸۱]]
* [[خطبۀ ۱۸۲]]
* [[خطبۀ ۱۸۴]]
* [[خطبۀ ۱۸۹]]
* [[خطبۀ ۱۹۳]]
* [[خطبۀ ۲۰۱]]
* [[خطبۀ ۲۱۴]]
* [[خطبۀ ۲۱۵]]
* [[خطبۀ ۲۲۵]]
* [[خطبۀ ۲۲۶]]
* [[خطبۀ ۲۳۴]] ([[خطبۀ قاصعه]])
* [[خلافت]]
* [[خواب]]
* [[خوارج]] ([[مارقین]])
** حالت‌ها و [[صفات خوارج]]
** [[عقاید خوارج]]
** فرقه‌های [[خوارج]]
* [[خودشناسی]]
** [[انسان]]، زیباترین سرودۀ هستی
** [[شناخت]]، عامل [[پیشرفت]] و [[سعادت انسان]]
** [[شناخت]]، عامل [[کشف]] استعدادهای [[انسان]]
** رابطۀ [[خودشناسی]] و [[خداشناسی]]
** رابطۀ [[خودشناسی]] با [[شناخت]] دیگران
** پیوند [[خودشناسی]] با [[ایمان]] و عمل
* [[خویشان]] ([[خویشاوندان]]، [[اقوام]]، [[فامیل]]، [[پیوندهای خویشاوندی]]، [[صلۀ رحم]])
* [[میرزا حبیب الله خویی|خویی، میرزا حبیب الله]] ([[شارح نهج البلاغه]])
* [[دانشنامۀ امام علی]] {{ع}} (زیر نظر [[علی اکبر رشاد]])
* [[دانشنامۀ امیرالمؤمنین]] {{ع}} بر پایۀ [[قرآن]] ([[حدیث]] و [[تاریخ]] / [[محمد محمدی ری‌شهری]])
** گزارش مجلّدات کتاب
** ویژگی‌های دانشنامه
* [[داوود]] {{ع}} (از [[پیامبران بنی‌اسرائیل]])
* [[محمد دشتی|دشتی، محمد]] (مترجم و محقق)
* [[دشمن]]، [[دشمن‌شناسی]]
** [[شناخت]] [[دشمن]]
** [[دشمنان امام علی]] {{ع}} و انگیزه‌های آن‌ها
** [[دشمن]] پنهان [[آدمی]]
* [[م‍ص‍طف‍ی‌ دل‍ش‍اد ت‍ه‍ران‍ی‌|دلشاد تهرانی، مصطفی]] (پژوهشگر [[نهج البلاغه]])
* [[دنیا]]
** ماهیت [[دنیا]]
** [[شناخت]] [[دنیا]]
** [[دنیا]]، کوتاه و گذرا
** [[دنیا]]، وسیلۀ [[آزمایش الهی]]
** تجربه‌پذیری از [[دنیا]]
** [[دنیا]]، سرای تجربه‌های تلخ و شیرین
** [[سرنوشت انسان]] در [[دنیا]]
* [[دوست]] و دوست‌یابی
** شرایط و معیار [[دوست]] و [[دوستی]]
** شرایط [[دوستی]]
** حفظ رابطۀ [[دوستی]]
* [[سید حسین دین‌پرور|دین‌پرور، سید حسین]] (پژوهشگر و مترجم [[نهج البلاغه]])
* [[ذعلب یمانی]]
* [[رابطه نهج البلاغه با قرآن]]
** مفهوم شناسی
** پیشینۀ بحث
** مبانی رابطۀ [[نهج البلاغه]] و [[قرآن]]
** ساختار رابطۀ [[نهج البلاغه]] و [[قرآن]]
* [[رازداری|راز و رازداری]]
** منشأ [[رازداری]]
** اثر [[رازداری]]
* [[قطب‌الدین راوندی|راوندی، قطب‌الدین]] ([[شارح نهج البلاغه]])
* [[رحمت]]
* [[سید رضی]] (گردآورندۀ [[نهج البلاغه]])
* [[روزه]] (یکی از [[فروع دین]])
** [[تقوا]]، محصول [[روزه]]
** [[خضوع]] و [[خشوع]]، رهاورد [[روزه]]
** [[روزه]]، آزمونی برای [[اخلاص]] [[بندگان]]
** [[روزه]] و [[سلامتی بدن]]
** [[مصونیت]] از [[عذاب]] [[جهنم]]، ثمرۀ اخروی [[روزه]]
* [[ریا]]
* [[زبیر بن عوام]] (م: ۳۶ ق)
** [[زبیر]] بعد از [[وفات رسول خدا]] در زمان [[سه خلیفه]] ([[ابوبکر]]، [[عمر]] و [[عثمان]])
** [[زبیر]] در زمان [[خلافت امام علی]] {{ع}}
** بررسی زمینه‌های [[انحراف]] و [[فرجام بد]] [[زبیر]]
** [[فرجام بد]] [[زبیر]]
* [[زکات]] (یکی از [[فروع دین اسلام]])
** آثار [[زکات]]
** [[آداب]] زکات‌دهنده و [[کارگزاران]] [[زکات]]
* [[زمان]]
** [[مدیریت زمان]]
** اصول [[مدیریت زمان]]
* [[مصطفی زمانی|زمانی، مصطفی]] (مترجم [[نهج البلاغه]])
* [[زندگی]]
* [[زهد]]
* [[زیاد بن ابیه]]
* [[سخن]]
* [[سخن‌چینی]] ([[نمّامی]])
* [[سعید بن عاص]]
* [[سعید بن نمران همدانی ناعطی]] (فرماندار جَنَد)
* [[سفارش‌ها در نهج البلاغه]]
* [[سقیفۀ بنی ساعده]]
** [[واقعۀ سقیفه]]
* [[سلمان فارسی]] ([[روزبه بن خشبوزان]]/ م: ۳۵ یا ۳۶ ق / [[صحابی]] خاص [[پیامبر]])
* [[سلیمان]] (از [[پیامبران]] بزرگ الهی)
* [[سهل بن حُنَیف انصاری]]
* [[سیاست]]
** [[اصول سیاسی امام علی]] {{ع}}
** [[تبیین]] ویژگی‌های فرد در آستانۀ پذیرش [[مسئولیت]]
** [[تبیین]] [[ویژگی‌های فردی کارگزار]]
** [[تبیین]] ویژگی‌های سیاسی
* [[سیری در نهج البلاغه]] (نوشتۀ [[مرتضی مطهری]])
* [[شام]]
** بقای [[نامشروع]] [[معاویه]] بر [[حکومت]] [[شام]]
** [[فریفتگی]] [[اهل شام]]
** وصف حال [[اهل شام]]
* [[شبهه]]
* [[شجاعت]]
* [[شرح نهج البلاغه]] ([[ابن ابی الحدید]])
* [[شرح نهج البلاغه]] ([[ابن میثم بحرانی]])
* شرح و [[تفسیر]] [[نهج البلاغه]] (۲۷ جلد / [[محمدتقی جعفری]] / م: ۱۳۰۲ – ۱۳۷۷)
* [[شرح|شرح و شرح‌نویسی]]
** اهداف شرح
** انواع شرح
** روش‌های شرح
* [[شرطة الخمیس]]
* [[شریح بن الحارث]] (م: ۸۷ ق)
* [[شریح بن هانی]] (از [[خواص]] [[یاران امام علی]] {{ع}})
* [[شریعت الهی]]
** منابع [[شریعت]]
** [[شریعت اسلام]]، شریعتی سهل و آسان
** مردمان در مواجهه با [[شریعت]]
** طریق [[امام علی]] {{ع}} در برابر [[شریعت الهی]]
** [[احکام الهی]]
* [[محمد جواد شریعت طالخونچه|شریعت طالخونچه، محمد جواد]]
* [[شعر و امام علی]]
{{پایان فهرست اثر}}

== ناظر علمی ==
{{پدیدآورنده ساده
| پدیدآورنده کتاب = سید حسین دین‌پرور
| فضای نام = پدیدآورنده}}

== کتاب‌های وابسته ==
{{جلدهای مجموعه کتاب
| نام مجموعه = دانشنامه نهج البلاغه
| تعداد جلد = ۲}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:کتاب]]
[[رده:کتاب‌های سید حسین دین‌پرور]]
[[رده:آثار سید حسین دین‌پرور]]
[[رده:کتاب‌های دارای چکیده]]
[[رده:کتاب‌های دارای فهرست]]
[[رده:کتاب‌های دارای متن PDF]]
[[رده:کتاب‌های فاقد متن دیجیتال]]

دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)

2024-05-27T16:42:13Z

Hosein:

{{جعبه اطلاعات کتاب
| عنوان پیشین =
| عنوان = دانشنامه نهج البلاغه، ج ۲
| عنوان پسین =
| شماره جلد =
| عنوان اصلی =
| تصویر = 13681049.jpg
| اندازه تصویر = 200px
| از مجموعه = دانشنامه نهج البلاغه
| زبان = فارسی
| زبان اصلی =
| نویسنده = جمعی از نویسندگان بنیاد نهج البلاغه
| نویسندگان =
| تحقیق یا تدوین =
| زیر نظر = [[سید حسین دین‌پرور]]
| به کوشش =
| مترجم =
| مترجمان =
| ویراستار =
| ویراستاران = {{فهرست جعبه | [[پیام صدریه]] | [[فضل الله خالقیان]] }}
| موضوع = [[امامت]]
| مذهب = شیعه
| ناشر = مدرسه
| به همت =
| وابسته به =
| محل نشر = تهران، [[ایران]]
| سال نشر = ۱۳۹۴
| تعداد صفحات = ۹۱۶
| شابک = 978-964-08-0876-4‬
| شماره ملی = 3791091
}}
این کتاب، جلد دوم از مجموعهٔ دو جلدی '''[[دانشنامه نهج البلاغه (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]''' است و با زبان فارسی به بررسی مفاهیم و مضامین خطبه‌ها، نامه‌ها و [[کلمات قصار]] [[امام علی|حضرت علی]] {{ع}} می‌پردازد. این مجموعه اثر جمعی از نویسندگان [[بنیاد نهج البلاغه]] است و [[مدرسه (ناشر)|انتشارات مدرسه]] انتشار آن را به عهده داشته است.
== دربارهٔ کتاب ==
در معرفی این کتاب آمده است: «[[دانشنامه]] حاضر درباره مفاهیم و مضامین [[خطبه‌ها]]، [[نامه‌ها]] و [[کلمات قصار]] [[امام علی|حضرت علی]] {{ع}} است که [[سید رضی]] آنها را در کتاب [[نهج‌البلاغه]] گردآورده است و در زمره [[دانشنامه‌های تخصصی]] به شمار می‌رود. [[هدف]] اصلی این [[دانشنامه]]، ارائه اطلاعات در قلمرو موضوعات و [[مفاهیم نهج‌البلاغه]] است. این [[دانشنامه]] از چند جهت دارای اهمیت است که از آن جمله می‌توان به ارتباط معنایی گسترده با [[مفاهیم قرآنی]]، صدور [[خطبه‌ها]] و [[نامه‌ها]] و [[پندها]] از یک [[انسان کامل]] و [[معصوم]] و تنها [[حاکم اسلامی]] در [[تاریخ]] [[اسلام]] که به [[خلافت]] ظاهری رسید، گستره وسیع موضوعی و اوج [[فصاحت]] و [[بلاغت]] [[کلام عرب]] پس از [[قرآن کریم]] و... اشاره کرد. کتاب حاضر جلد دوم از این مجموعه دو جلدی است».

== فهرست کتاب ==
{{فهرست اثر}}
* [[شکر]] و [[شکرگزاری]]
** [[شکر]] و رابطۀ آن با [[زندگی]] افراد
* [[شناخت]]
** نقش [[عقل]] و [[تفکر]] در [[شناخت]]
** [[شناخت سودمند]]
** [[محدودیت انسان]] در [[شناخت]]
* [[شناخت دین]]
** روش [[شناخت دین]]
** [[عقل]]
** [[کارشناسان دین]]
** [[شناخت راویان احادیث]]
** خصوصیات [[کارشناسان دین]]
* [[شورای شش نفره]]
* [[محمد تقی شوشتری|شوشتری، محمد تقی]] (شارح [[نهج البلاغه]])
* [[شهروندی]]
** نمونه‌هایی از [[قوانین اجتماعی در نهج البلاغه]]
* [[سید جعفر شهیدی|شهیدی، سید جعفر]] (۱۲۹۷ – ۱۳۸۶ / [[مترجم نهج البلاغه]])
* [[علی شیروانی|شیروانی، علی]] (۱۳۴۳ - / [[مترجم نهج البلاغه]])
* [[صبر]]
** رابطۀ [[صبر]] و [[ایمان]]
** اقسام [[صبر]]
* [[صحابه]]
* [[صداقت]]
* [[صعصعة بن صوحان]] (از [[خواص یاران امام علی]] {{ع}})
* [[ضرار بن ضمره ضبابی]] (از [[خواص یاران امام علی]] {{ع}})
* [[طلحة بن عبدالله]] (از سران [[ناکثین]])
* [[ظلم]]
** اقسام [[ظلم]]
** پیش‌گیری و درمان پدیدۀ [[ظلم]]
** عوامل [[عملکرد ظالمانه]]
** سرانجام [[ظلم]]
* [[عالمان]] ([[دانشمندان]])
** توصیف [[عالمان راستین]]
** [[علمای راستین]]، [[عاملان به علم]] خود
** [[مبارزۀ خستگی‌ناپذیر]] با [[زورمندان]] و [[طاغوتیان]]
** [[شجاعت]] و [[اقدام]] در [[انجام وظیفه]]
** پرهیز از [[اختلاف]] و [[حفظ وحدت جامعه]]
** [[تلاش]] در راه [[نشر علم]]
** زنده نگاه داشتن [[روحیۀ امید]] در [[مردم]] و پرهیز دادن آنها از [[ناامیدی]]
* [[عایشه]] (از [[همسران پیامبر اکرم]] {{صل}} و از [[کینه‌توزان نسبت به امام]] {{ع}} و [[فاطمه زهرا]] {{س}})
* [[عباس بن عبدالمطلب]] ([[عموی گرامی پیامبر اکرم]] {{صل}} و [[امام علی]] {{ع}}
* [[عبدالله بن عباس بن عبدالمطلب]] (م: ۶۸ ق / [[مفسر]] و [[صحابی]] مشهور)
* [[عبدالمطلب]] ([[نیای پیامبر اکرم]] و [[امام علی]] {{ع}})
* [[محمد عبده|عبده، محمد]]، (۱۲۶۶ – ۱۳۲۳ ق / [[مصلح]]، [[اندیشمند]] و نخستین و [[مصحح نهج البلاغه]])
* [[عبرت]]
** راه‌های [[عبرت‌پذیری]]
* [[عبودیت]]
** [[نماز]]، [[برترین]] چهرۀ [[عبادت]]
* [[عبیدالله بن عباس]] ([[کارگزار یمن]])
* [[عثمان بن حُنَیف انصاری]] ([[صحابی پیامبر]] {{صل}} و از [[یاران خاص امام علی]] {{ع}})
* [[عثمان بن عفان]] (سومین فرد از [[خلفای راشدین]])
* [[عدالت]]
** مفهوم [[عدالت در نهج البلاغه]]
** آفاق گستردۀ [[عدالت]]
** [[استواری امام علی]] {{ع}} بر [[عدالت]]
** [[ملازمات عدالت]]
* [[عدل الهی]] (از [[اصول مذهب تشیع]])
** رابطۀ [[عدل]] با اصول دیگر
** [[عدل]] و [[نبوت]]
** [[عدل الهی]] و [[قضا و قدر]]
** [[عدل الهی]] و [[آزمایش‌های خداوند]]
* [[عراق]]
* [[عزیزالله عطاردی قوچانی|عطاردی قوچانی، عزیزالله]] (پژوهشگر و مصصح)
* [[عقل]] و [[تعقل]] ([[خرد]] و [[خردوزی]])
** [[عقل]]، [[رسول باطنی]]
** [[هم‌بستگی]] [[رسول باطنی]] و [[رسول]] ظاهری
** [[تعقل]] ([[به‌کارگیری عقل]])
** فواید [[خردورزی]] ([[تعقل]])
* [[عقیل بن ابی طالب]]
* [[علی بن ابی‌طالب]] ([[۲۳ سال قبل از هجرت]] – ۴۰ ق / [[امام اول]] [[شیعیان]])
** [[یوم الانذار]]
** [[تحریم]] در [[شعب ابی‌طالب]]
** [[لیلة المبیت]]
** [[پیمان برادری]]
** [[ازدواج علی]] {{ع}} و [[فاطمه]] {{س}}
** [[جنگ‌های امام علی]] {{ع}} در [[دوران پیامبر]] {{صل}}
** [[مباهله]]
** [[غدیر خم]]
** نکاتی دربارۀ [[واقعۀ غدیر]]
** [[وفات پیامبر]]
** [[امام علی]] {{ع}} در [[روزگار خلفا]]
** [[خلافت امام]]
** [[شهادت امام]] {{ع}}
* [[عمار یاسر]] (م: ۳۷ ق / [[صحابی]] بزرگ [[پیامبر اکرم]] {{صل}} و از [[یاران خاص امام علی]] {{ع}})
* [[عمر بن ابی سَلَمه]] ([[فرماندار بحرین]])
* [[عمر بن خطاب]] ([[خلیفۀ دوم]] از [[خلفای راشدین]])
* [[عمرو بن عاص]]
* عمل و [[عمل‌گرایی]]
** آثار و موانع [[عمل‌گرایی]]
** [[ضرورت]] [[عمل‌گرایی]]
** [[علم]] و [[یقین]] منشأ عمل
** منشور [[عمل مؤمن]]
* [[عیسی بن مریم]] {{ع}} (از [[پیامبران بزرگ الهی]])
* [[الغدیر فی الکتاب و السنة و الأدب]] (۱۱ مجلد / [[عبدالحسین امینی]])
** محتوای [[الغدیر]]
* [[غیبت]]
* [[فاضل]]، جواد (۱۲۹۵ – ۱۳۴۰ / مترجم نه البلاغه)
* [[فاطمه بنت اسد]]
** افتخاری بزرگ
* [[فاطمه زهرا]] {{س}}
** [[اندوه امام علی]] {{ع}} در [[شهادت]] [[فاطمه]] {{س}}
** [[فاطمه]] {{س}}، [[بهترین زن جهان]]
* [[فتنه]] ([[آزمایش]] و [[انحراف]])
* [[فرشتگان]] ([[ملائکه]])
* [[فرهنگ آفتاب]] ([[فرهنگ تفصیلی مفاهیم نهج البلاغه]] / [[عبدالمجید معادیخواه]])
* [[فرهنگ برابرهای فارسی نهج البلاغه]] (نوشتۀ [[احمد خاتمی]])
* [[فرهنگ‌نامه موضوعی نهج البلاغه]] (نوشتۀ [[احمد خاتمی]])
* [[فرهنگ واژگان نهج البلاغه]] (نوشتۀ [[منصور پهلوان]])
* [[فصاحت]] و [[بلاغت]] (شاخه‌ای مهم در [[ادبیات عرب]])
** معنا و مفهوم [[فصاحت]]
** معنا و مفهوم [[بلاغت]]
** بهره‌گیری [[امام علی]] {{ع}} از [[فنون]] [[فصاحت]] و [[بلاغت]]
* [[فصلنامه علمی پژوهشی نهج البلاغه]] (النهج)
* [[فطرت]]
** [[پرستش]]
** [[ستایش]]
** [[حقیقت‌جویی]]
** [[گرایش به خیر اخلاقی]]
** گرایش به [[زیبایی]]
* [[فقر]]
** انواع [[فقر در نهج البلاغه]]
** [[حقیقت]] [[فقر]]
** علل [[فقر اقتصادی]] از دیدگاه [[امام علی]] {{ع}}
** آثار [[فقر]]
** راهکارهای [[مبارزه با فقر]]
* [[علی اصغر فقیهی|فقیهی، علی اصغر]] ([[مترجم نهج البلاغه]])
* [[محمد مهدی فولادوند|فولادوند، محمد مهدی]] ([[مترجم نهج البلاغه]])
* [[سید علی نقی فیض الاسلام|فیض الاسلام، سید علی نقی]] (شارح و [[مترجم نهج البلاغه]])
* [[فی ظلال نهج البلاغة (کتاب)|فی ظلال نهج البلاغة]] ([[محمد جواد مغنیه]])
* [[قاسطین]] ([[معاویه]] و یارانش)
* [[قثم بن عباس]] ([[کارگزار مکه]])
* [[قرآن]] ([[قرآن مجید]] / [[قرآن کریم]] / وحی‌نامۀ [[اعجاز]] آمیز الهی و [[آخرین کتاب آسمانی]])
** [[مصحف امام علی]] {{ع}}
** [[امام علی]] {{ع}} و [[قرآن]]
** [[فضایل قرآن]]
** [[فضیلت]] و [[آداب تلاوت قرآن]]
** هشدار و [[بیداری]] بزرگ
* [[قضا و قدر]]
* [[قلب]]
* [[قناعت]]
* [[قیس بن سعد بن عباده]] (از [[یاران خاص امام علی]] {{ع}})
* [[کار]] (فعالیت)
** [[نظم در امور]]
* [[فتح‌الله کاشانی|کاشانی، فتح‌الله]] (از علمای قرن دهم هجری)
* [[کتابخانه بنیاد نهج البلاغه]] (تأسیس: ۱۳۵۹ ش)
* [[کمیل بن زیاد نخعی]] (از [[خواص یاران امام علی]] {{ع}}
** [[کمیل بن زیاد]]، [[فرماندار هیت]]
** [[شهادت]] [[کمیل]]
* [[کوفه]]
** [[کوفه]]، مقرّ [[خلافت امام علی]] {{ع}}
* [[گناه]] ([[معصیت]] / [[ذنب]])
** اقسام [[گناه]]
** [[علت]] [[گناه]]
** [[بازگشت به‌سوی خدا]] ([[توبه]])
* [[اسدالله مبشری|مبشری، اسدالله]] ([[مترجم نهج البلاغه]])
* [[محبّت]]
* [[محمد بن ابی‌بکر]] (از [[خواص یاران امام]] {{ع}})
* [[امام مهدی|محمد بن حسن العسکری]] {{ع}} ([[امام دوازدهم]] [[شیعیان]]، [[حجة بن الحسن العسکری]] {{ع}} [[امام مهدی]] {{ع}}
** [[امام مهدی]] {{ع}}، [[راهنمای مردم]] در مسیر [[هدایت]]
** [[امام مهدی]] {{ع}}، در هم کوبندۀ [[حاکمان ستمگر]] و [[مجری عدالت]]
** [[امام مهدی]] {{ع}}، [[منجی راستین بشریت]]
** [[امام مهدی]] {{ع}}، [[اصلاح]] کنندۀ کژی‌ها و نادرستی‌ها با [[سلاح دانش]] و [[حکمت]]
* [[محمد حنفیه|محمد بن حَنَفیه]] ([[فرزند امام علی]] {{ع}})
* [[محمد بن عبدالله]] ([[پیامبر اسلام]] / ۵۳ [[قبل از هجرت]] – ۱۱ ق)
** [[تبیین]] شرایط [[دوران جاهلیت]] ([[پیش از بعثت]])
** [[شخصیت پیامبر]] {{صل}}
** [[پیامبر]]، [[میزان حق]]
** [[رسالت پیامبر]]
** [[دعا برای پیامبر]]
* [[مدیریت]]
** [[مسئولیت]] در برابر [[پروردگار]]
** [[مسئولیت کارگزاران]] در برابر [[امام]] و [[رهبر]]
** [[مسئولیت کارگزاران]] در برابر خویش
** [[مسئولیت کارگزاران]] در برابر سازمان و انجام [[وظایف]]
** [[مسئولیت کارگزاران]] در برابر کارکنان
** [[مسئولیت کارگزاران]] در برابر [[دشمنان]] و [[خیانت‌کاران]] و [[فرصت‌طلبان]]
** [[مسئولیت کارگزاران]] در برابر عامۀ [[مردم]]
* [[مردم]]
** [[مردم‌شناسی]]
** [[مردم‌شناسی امام علی]] {{ع}}
** [[حقوق]] و [[رهبر]] بر [[مردم]]
** روش [[برخورد با مردم]]
** تحلیل سبک [[رهبری اسلامی]] در [[برخورد با مردم]]
* [[مرگ]] ([[پایان زندگی دنیوی]] و [[آغاز حیات جاوید انسان‌ها]])
* [[مروان بن حکم]] (از [[دشمنان امام علی]] {{ع}})
* [[مستدرک نهج البلاغه]]
* [[مسند امام علی]] {{ع}} ([[عزیزالله عطاردی قوچانی]] / ۲۷ مجلد)
* [[مسئولیت]]
** معیار [[مسئولیت]]
** گسترۀ [[مسئولیت‌های انسانی]]
** [[مسئولیت‌های انسان]] دربارۀ خویشتن
* [[مشاغل]]
** [[کشاورزی]]
** [[دام‌داری]]
** [[صنعت]]
** [[تجارت]]
** [[خدمات اجتماعی]]
* [[مشاغل دولتی]]
** [[نظامیان]]
** [[دبیری]]
** [[کارگزاران دولتی]]، شامل [[استانداران]] و [[فرمانداران]]
** [[کارگزاران اقتصادی]]، شامل گردآورندگان [[زکات]]، [[خراج]]، [[بیت المال]] و ناظران بازار
** [[قضات]]
* [[مشورت]] ([[صلاح‌اندیشی]] و [[رایزنی]])
** آثار و فواید [[مشورت]]
** صفات و ویژگی‌های [[مشاوران]]
** تصمیم‌گیری مشورتی، راهکاری [[اسلامی]] و [[علوی]]
* [[مصادر نهج البلاغة و أسانیده]] (در چهار مجلد و به زبان [[عربی]] / [[سید عبدالزهراء حسینی خطیب]])
* [[مصر]]
** نگاهی به سابقۀ [[تمدن]] [[مصر]]
* [[سید جواد مصطفوی| سید جواد مصطفوی]] (۱۳۰۱ – ۱۳۶۸)
** آثار استاد مصطفوی
** [[تصحیح متن نهج البلاغه]]
** [[الکاشف عن ألفاظ نهج البلاغة فی شروحه]]
** [[رابطۀ قرآن و نهج البلاغه]]
** [[پرتوی از نهج البلاغه]]
** مقالات
* [[مَصْقَلَة بن هُبَیره شیبانی]] (فرماندار اردشیر خُرّه)
* [[مرتضی مطهری|مطهری، مرتضی]] (۱۲۹۸ – ۱۳۵۸ / [[فیلسوف]]، [[متکلم]] و [[اسلام‌شناس]])
** [[مطهری]] و [[نهج البلاغه]]
** [[مهاجرت]] [[مطهری]] به [[تهران]]
** آثار علمی [[استاد مطهری]]
** روش [[سیاسی]] و [[اجتماعی]] [[استاد مطهری]]
* [[معاد]] ([[آخرت]] و [[قیامت]])
** [[آفرینش دنیا]] و [[آخرت]] ([[جهان هستی]] و [[معاد]])
** ارزیابی [[دنیا]] و [[آخرت]]
** [[سفر آخرت]] و [[قیامت]] و ره‌توشۀ آن
** توصیف [[معاد]] (و [[آخرت]] و [[قیامت]])
** [[مرگ‌آگاهی]]
** راه‌های [[آخرت‌گرایی]]
** [[معاد]] و [[حسابرسی]]
** [[احوال انسان‌ها در قیامت]]
* [[عبدالمجید معادیخواه|معادیخواه، عبدالمجید]] ([[مترجم نهج البلاغه]])
* [[معاویة بن ابی سفیان]]
** [[معاویه]] در بیان [[پیامبر]] {{صل}}
** [[معاویه]] در [[دوران خلفا]]
** [[معاویه]] در [[دوران امام علی]] {{ع}}
* [[معجم اعراب ألفاظ نهج البلاغة]] ([[ام‌البنین]] خالقیان)
* [[معجم‌های نهج البلاغه]]
** [[الکاشف عن ألفاظ نهج البلاغة فی شروحه]]، [[سید جواد مصطفوی]]
** [[المعجم المفهرس لألفاظ نهج البلاغة]]، [[محمد دشتی]]
* [[معقل بن قیس ریاحی|مَعقِل بن قَیس]] (از [[یاران]] و [[فرماندهان امام علی]] {{ع}}
* [[محمد جواد مغنیه|مغنیه، محمد جواد]]
** سفرهای علمی مغنیه
** آثار مغنیه
* [[مُغَیرَة بن اَخْنس ثَقَفِی]] (از [[دانشمندان]] [[امام علی]] {{ع}})
* [[مُغَیرَة بن شُعبَة]] (از [[دشمنان]] [[امام علی]] {{ع}})
* [[ناصر مکارم شیرازی|مکارم شیرازی، ناصر]] (از مراجع تقلید، مترجم و شارح نهج البلاغه)
* [[منبع‌شناسی نهج البلاغه]] ([[مصادر و اسناد نهج البلاغه]])
** [[دانش]] [[شریف رضی]]
** [[وثاقت]] [[شریف رضی]]
** عصر [[شریف رضی]]
** مدارک مربوط به [[شریف رضی]]
** انواع [[مصادر نهج البلاغه]]
** معرفی آثار
* [[منذر بن جارود عبدی]] ([[فرماندار استخر]])
* [[منشور جاودانه]] ([[سید حسین دین‌پرور]])
* [[منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغة ۱ (کتاب) |منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغة]] ([[شرح نهج البلاغه]]، شارح: [[قطب الدین راوندی]])
* [[منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغة ۲ (کتاب) |منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغة]] ([[شرح نهج البلاغه]]، شارح: [[میرزا حبیب الله خویی]])
* [[ابراهیم منهاج|منهاج، ابراهیم|]] ([[مترجم نهج البلاغه]])
* [[موسوعة الأحادیث العلویة]] (در ۳۰ مجلد / [[بنیاد نهج البلاغه]])
* [[موسی بن عمران]] (از [[پیامبران بزرگ الهی]])
* [[مهاجرین]]
* [[میانه‌روی]]
* [[نادان]] و [[نادانی]]
* [[ناکثین]]
* [[نامۀ ۱ نهج البلاغه]] (به [[مردم کوفه]])
* [[نامۀ ۲ نهج البلاغه]] (به [[مردم کوفه]])
* [[نامۀ ۳ نهج البلاغه]] (به [[شریح بن حارث]]، [[قاضی کوفه]])
* [[نامۀ ۴ نهج البلاغه]] (به [[امیران لشکر]])
* [[نامۀ ۵ نهج البلاغه]] (به [[اشعث بن قیس]])
* [[نامۀ ۸ نهج البلاغه]] (به [[جریر بن عبدالله بجلی]])
* [[نامۀ ۱۱ نهج البلاغه]] (به [[لشکریان]])
* [[نامۀ ۱۲ نهج البلاغه]] (به [[معقل بن قیس ریاحی]])
* [[نامۀ ۱۳ نهج البلاغه]] (به دو تن از [[سرداران سپاه]])
* [[نامۀ ۱۴ نهج البلاغه]] (به [[سپاهیان]] پیش از برخورد با [[دشمن]])
* [[نامۀ ۱۵ نهج البلاغه]] ([[نیایش قبل از جنگ]])
* [[نامۀ ۱۶ نهج البلاغه]] (به یارانش هنگام [[نبرد]])
* [[نامۀ ۱۸ نهج البلاغه]] (به [[عبدالله بن عباس]]، [[حاکم بصره]])
* [[نامۀ ۱۹ نهج البلاغه]] (به [[عمر بن سلمه ارحبی]])
* [[نامۀ ۲۰ نهج البلاغه]] (به [[زیاد بن ابیه]])
* [[نامۀ ۲۱ نهج البلاغه]] ([[زیاد بن ابیه]])
* [[نامۀ ۲۲ نهج البلاغه]] (به [[عبدالله بن عباس]])
* [[نامۀ ۲۳ نهج البلاغه]] (خطاب به فرزندانش)
* [[نامۀ ۲۴ نهج البلاغه]] (به [[فرزندان]])
* [[نامۀ ۲۵ نهج البلاغه]] (به [[کارگزاران زکات]])
* [[نامۀ ۲۶ نهج البلاغه]] (به [[کارگزاران زکات]])
* [[نامۀ ۲۷ نهج البلاغه]] (به [[محمد بن ابی‌بکر]])
* [[نامۀ ۲۹ نهج البلاغه]] (به [[مردم بصره]])
* [[نامۀ ۳۱ نهج البلاغه]] (به [[امام حسن مجتبی]])
* [[نامۀ ۳۳ نهج البلاغه]] (به [[قثم بن عباس]])
* [[نامۀ ۳۴ نهج البلاغه]] (به [[محمد بن ابی‌بکر]]، [[کارگزار مصر]])
* [[نامۀ ۳۵ نهج البلاغه]] (به [[عبدالله بن عباس]])
* [[نامۀ ۳۶ نهج البلاغه]] (به [[عقیل بن ابی طالب]])
* [[نامۀ ۳۸ نهج البلاغه]] (به [[مردم مصر]])
* [[نامۀ ۳۹ نهج البلاغه]] (به [[عمرو بن عاص]])
* [[نامۀ ۴۰ نهج البلاغه]] (به یکی از [[کارگزاران]])
* [[نامۀ ۴۱ نهج البلاغه]] (به یکی از [[کارگزاران]])
* [[نامۀ ۴۲ نهج البلاغه]] (به [[عمر بن ابی سَلَمه مَخزومی]]، [[کارگزار]] بحرین)
* [[نامۀ ۴۳ نهج البلاغه]] (به [[مصقَلة بن هُبیره شیبانی]]، [[کارگزار]] اردشیر خرّه)
* [[نامۀ ۴۴ نهج البلاغه]] (به [[زیاد بن ابیه]])
* [[نامۀ ۴۵ نهج البلاغه]] (به [[عثمان بن حُنَیف انصاری]])
* [[نامۀ ۴۶ نهج البلاغه]] (به یکی از [[کارگزاران]])
* [[نامۀ ۴۷ نهج البلاغه]] ([[فرماندهان لشکر]])
* [[نامۀ ۵۰ نهج البلاغه]] (به [[فرماندهان]] [[لشکر]])
* [[نامۀ ۵۱ نهج البلاغه]] (به [[کارگزاران اقتصاد]] و [[دارایی]])
* [[نامۀ ۵۲ نهج البلاغه]] (به [[امیران شهرها]] دربارۀ [[نماز]])
* [[نامۀ ۵۳ نهج البلاغه]] (به [[مالک اشتر]])
* [[نامۀ ۵۴ نهج البلاغه]] (به [[طلحه]] و [[زبیر]])
* [[نامۀ ۵۶ نهج البلاغه]] (به [[شریح بن هانی]])
* [[نامۀ ۵۷ نهج البلاغه]] (به [[اهل کوفه]])
* [[نامۀ ۵۸ نهج البلاغه]] (به [[مردم]] [[شهرها]])
* [[نامۀ ۵۹ نهج البلاغه]] (به [[اَسود بن قُطبه]]، [[فرمانده لشکر]] [[حُلوان]])
* [[نامۀ ۶۰ نهج البلاغه]] (به [[کارگزار]] شهرهای واقع در مسیر حرکت [[لشکریان]])
* [[نامۀ ۶۱ نهج البلاغه]] (به [[کمیل بن زیاد نخعی]]، [[کارگزار هیت]])
* [[نامۀ ۶۲ نهج البلاغه]] (به [[مصریان]])
* [[نامۀ ۶۳ نهج البلاغه]] (به [[ابوموسی اشعری]]، [[کارگزار کوفه]])
* [[نامۀ ۶۷ نهج البلاغه]] (به [[قثم بن عباس]]، [[کارگزار مکه]])
* [[نامۀ ۶۸ نهج البلاغه]] (به [[سلمان فارسی]])
* [[نامۀ ۶۹ نهج البلاغه]] (به [[حارث بن اعور هَمْدانی]])
* [[نامۀ ۷۰ نهج البلاغه]] (به [[سهل بن حُنَیف انصاری]])
* [[نامۀ ۷۱ نهج البلاغه]] (به [[مُنذر بن جارود عبدی]]، [[کارگزار استخر]] از نواحی [[فارس]])
* [[نامۀ ۷۲ نهج البلاغه]] (به [[عبدالله بن عباس]])
* [[نامۀ ۷۶ نهج البلاغه]] (به [[عبدالله بن عباس]]، [[حاکم بصره]])
* [[نامۀ ۷۷ نهج البلاغه]] (به [[عبدالله بن عباس]])
* [[نامۀ ۷۹ نهج البلاغه]] (به [[فرماندهان سپاه]])
* [[نامه‌های امام علی به معاویه|نامه‌های امام به معاویه]]
* [[نبوت]] ([[اصل دوم از اصول اعتقادی دین اسلام]])
** [[جایگاه]] آموزه‌های [[علوی]] در [[شناخت]] ابعاد بحث [[نبوت]]
** دلالیل [[نیاز انسان‌ها به رسولان الهی]]
** [[ویژگی‌های پیامبران]]
** ثمرات [[بعثت انبیا]]
* [[نسخه‌های نهج البلاغه]]
** نسخه‌های کهن و خطی [[نهج البلاغه]]
** نسخه‌های چاپی [[نهج البلاغه]]
* [[نصیحت]] ([[موعظه]])
** شرایط [[موعظه]]
* [[نُعمان بن عَجلان زُرَقی]] ([[فرماندار بحرین]])
* [[نفاق]] و [[منافق]]
** اوصاف [[منافقان]]
** [[رفتارهای منافقانه]]
* [[نکوهش‌ها در نهج البلاغه]]
* [[نهج البلاغه]]
** نگاهی به [[محتوای نهج البلاغه]]
** [[ویژگی‌های ممتاز نهج البلاغه]]
** تقسیم‌بندی موضوعی [[نهج البلاغه]]
** سیری در [[کتاب‌شناسی نهج البلاغه]]
** نظرات برخی ادبای مشهور دربارۀ [[کلام امام علی]] {{ع}}
* [[نهج البلاغه به صورت موضوعی (کتاب)|نهج البلاغه به صورت موضوعی]]، ترجمۀ [[ابراهیم منهاج]]
* [[نهج البلاغه مولا علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین (کتاب)|نهج البلاغه مولا علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین]]، ترجمه [[اسدالله مبشری]] (۱۲۸۸ – ۱۳۶۹)
* [[سخنان علی از نهج البلاغه (کتاب)|سخنان علی از نهج البلاغه]]، ترجمۀ [[جواد فاضل]]
* [[نهج البلاغه پارسی (کتاب)|نهج البلاغه پارسی]]، [[سید جمال الدین دین‌پرور]]
* [[خورشید بی‌غروب نهج البلاغه (کتاب)|خورشید بی‌غروب نهج البلاغه]]، ترجمۀ [[عبدالمجید معادیخواه]]
* [[تنبیه الغافلین و تذکرة العارفین (کتاب)|تنبیه الغافلین و تذکرة العارفین]]، ترجمۀ [[مولی]] [[فتح الله کاشانی]]، مصحّح: [[منصور پهلوان]]
* [[نهج البلاغه در سخنان علی (کتاب)|نهج البلاغه در سخنان علی]]، ترجمۀ [[محسن فارسی]]
* [[ترجمه نهج البلاغه ۱ (کتاب)|ترجمه نهج البلاغه]]، ترجمۀ [[حسین]] استادولی (۱۳۳۱ -)
* [[ترجمه نهج البلاغه ۲ (کتاب)|ترجمه نهج البلاغه]]، ترجمۀ [[حسین انصاریان]]
* [[ترجمه نهج البلاغه ۳ (کتاب)|ترجمه نهج البلاغه]]، ترجمه: زیر نظر [[ناصر مکارم شیرازی]]
* [[ترجمه نهج البلاغه ۴ (کتاب)|ترجمه نهج البلاغه]]، ترجمۀ [[سید کاظم ارفع]] (۱۳۲۳)
* [[ترجمه نهج البلاغه ۵ (کتاب)|ترجمه نهج البلاغه]]، ترجمۀ [[عبدالمحمد آیتی]]
* [[ترجمه نهج البلاغه ۶ (کتاب)|ترجمه نهج البلاغه]]، ترجمۀ [[علی اصغر فقیهی]]
* [[ترجمه نهج البلاغه ۷ (کتاب)|ترجمه نهج البلاغه]]، ترجمۀ [[علی شیروانی]] (۱۳۴۳ -)
* [[ترجمه نهج البلاغه ۸ (کتاب)|ترجمه نهج البلاغه]]، ترجمۀ [[محمدتقی جعفری]]
* [[ترجمه نهج البلاغه ۹ (کتاب)|ترجمه نهج البلاغه]]، ترجمۀ [[محمدجواد شریعت]] (۱۳۱۵ – ۱۳۹۱)
* [[ترجمه نهج البلاغه ۱۰ (کتاب)|ترجمه نهج البلاغه]]، ترجمۀ [[محمد دشتی]] (۱۳۳۰ – ۱۳۸۰)
* [[ترجمه نهج البلاغه ۱۱ (کتاب)|ترجمه نهج البلاغه]]، ترجمۀ [[محمدمهدی جعفری]] (۱۳۱۷ -)
* [[ترجمه نهج البلاغه ۱۲ (کتاب)|ترجمه نهج البلاغه]]، ترجمۀ [[محمد مهدی فولادوند]]
* [[ترجمه نهج البلاغه ۱۳ (کتاب)|ترجمه نهج البلاغه]]، ترجمۀ [[محمود رضا افتخارزاده]]
* [[ترجمه نهج البلاغه ۱۴ (کتاب)|ترجمه نهج البلاغه]]، ترجمۀ [[مصطفی زمانی]] (۱۳۱۳ – ۱۳۶۹)
* [[ترجمه نهج البلاغه ۱۵ (کتاب)|ترجمه نهج البلاغه]]، ترجمه و شرح: [[سید علی نقی فیض الاسلام]]
* [[ترجمه نهج البلاغه ۱۶ (کتاب)|ترجمه نهج البلاغه]]، ترجمه: ناشناس؛ مصحح: [[عزیز الله جوینی]]
* [[ترجمه نهج البلاغه ۱۷ (کتاب)|ترجمه نهج البلاغه]]، ترجمه [[سید جعفر شهیدی]]
* [[نیت]]
* [[نیکوکاری]]
* [[وفای به عهد]]
* [[ویژگی‌ها در نهج البلاغه]]
* [[هاشم بن عتبه]] (از [[خواص یاران امام علی]] {{ع}}
* [[همت]]
* [[همسایه]]
** [[حقوق]] [[همسایگی]]
** محدودۀ [[همسایگی]]
* کتابنامه
{{پایان فهرست اثر}}

== ناظر علمی ==
{{پدیدآورنده ساده
| پدیدآورنده کتاب = سید حسین دین‌پرور
| فضای نام = پدیدآورنده}}

== کتاب‌های وابسته ==
{{جلدهای مجموعه کتاب
| نام مجموعه = دانشنامه نهج البلاغه
| تعداد جلد = ۲}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:کتاب]]
[[رده:کتاب‌های سید حسین دین‌پرور]]
[[رده:آثار سید حسین دین‌پرور]]
[[رده:کتاب‌های دارای چکیده]]
[[رده:کتاب‌های دارای فهرست]]
[[رده:کتاب‌های دارای متن PDF]]
[[رده:کتاب‌های فاقد متن دیجیتال]]

منشور جاودانه (کتاب)

2024-05-27T16:41:26Z

Hosein:

{{جعبه اطلاعات کتاب
| عنوان پیشین =
| عنوان = منشور جاودانه
| عنوان پسین =
| شماره جلد =
| عنوان اصلی =
| تصویر = 10107136.jpg
| اندازه تصویر = 200px
| از مجموعه =
| زبان = عربی
| زبان اصلی =
| نویسنده = [[سید حسین دین‌پرور]]
| نویسندگان =
| تحقیق یا تدوین =
| زیر نظر =
| به کوشش =
| مترجم =
| مترجمان =
| ویراستار =
| ویراستاران =
| موضوع = [[امامت]]، [[ولایت]]
| مذهب = شیعه
| ناشر = بنیاد نهج البلاغه
| به همت =
| وابسته به =
| محل نشر = [[تهران]]
| سال نشر = 1390
| تعداد صفحات = 754
| شابک = ‮‭‭978-600-5076-37-0
| شماره ملی = ‎۲‎۴‎۸‎۳‎۵‎۲‎۴
}}
'''منشور جاودانه'''، کتابی است که با زبان فارسی به بررسی و شرح و تفسیر خطبه‌‌های اول تا چهلم [[نهج‌ البلاغه]] می‌پردازد. این کتاب اثر [[سید حسین دین‌پرور]] است و [[بنیاد نهج البلاغه (ناشر)|انتشارات بنیاد نهج البلاغه]] انتشار آن را به عهده داشته است.

== دربارهٔ کتاب ==
* در معرفی این کتاب آمده است: «[[نهج البلاغه]] سال‌هاست که مورد توجه و مداقه [[عالمان]] [[شیعی]] قرار گرفته است و هرکدام به تناسب حال، به بیان آن [[همت]] گماشته‌اند. کتاب [[منشور جاودانه]]، شرحی بر [[نهج البلاغه]] به قلم [[سیدجمال الدین دین‌پرور]] است. روش شارح در این کتاب [[تفسیر]] [[نهج البلاغه]] با [[نهج البلاغه]] است. شارح ضمن شرح، بیشتر از هر منبع دیگر از [[متن نهج البلاغه]] بهره جسته و در فرازهای بسیار، متن را با متن توضیح داده است. هم‌چنین در مواردی چند برحسب [[ضرورت]]، با استناد به [[آیات]] و [[روایات]] به توضیح و شرح مطلب پرداخته است. به این ترتیب روش شرح را می‌توان روایی به‌حساب آورد.
=== نحوه تنظیم مطالب ===
* شارح ابتدا با توجه به حجم [[خطبه]]، فرازی از آن را ذکر کرده و به ترجمه آن پرداخته است. سپس زیر عنوان "واژگان" بخشی از لغات و اصطلاحات را معنا کرده و در برخی موارد نکات ادبی آن را توضیح داده است.
* شارح زیر عنوان "زمان و زمینه ایراد [[خطبه]]" به بررسی فرازهایی تاریخی و نکات مورد توجه در ایراد [[خطبه]] پرداخته است، بدین‌سان امکان تخمین زمان ایراد [[خطبه]] به‌دست می‌آید.
* شارح مطالب اصلی و مبسوط را زیر عنوان "کلیدواژه‌ها" بیان کرده است. وی در این قسمت دست به کاری ابداعی زده و ذیل شرح خویش بر [[کلام امام]] به دسته‌بندی مفاهیم پرداخته است. برای مثال در شرح دومین فراز [[خطبه]] اول، آن‌جا که به توضیح مسئله [[شناخت]] می‌پردازد، در یک تقسیم‌بندی [[معرفت]] [[الهی]] را در چهار مرحله [[تصدیق]]، [[توحید]]، [[اخلاص]] و [[توحید]] مطلق تقسیم‌بندی می‌کند و به [[تبیین]] هر یک می‌پردازد. این موضوع [[درک]] مطلب را برای مخاطب آسان‌تر خواهد کرد.
* از دیگر نکات برجسته این شرح، توضیح کامل یک مفهوم ذیل شرح است. برای مثال آن‌جا که در [[خطبه]] اول مطلب "اول الدین معرفته" را می‌خواهد شرح کند، بابی زیر عنوان "[[دین]] چیست؟" باز کرده و منظور از [[معرفت]] [[دینی]] و شاخصه‌های آن را توضیح داده است. این روش در میان شروح [[نهج البلاغه]] تا حدود زیادی جدید و ابداعی و مطابق [[نیاز]] [[نسل]] امروز است.
* شارح در عین توضیح یک بحث [[علمی]]، به دیگر مطالب و حواشی آن نیز توجه کرده است. برای مثال در بحث [[ضرورت]] عدم تصور [[خداوند]]، به [[تبیین]] و توضیح برخی اندیشه‌های [[انحرافی]] از جمله "[[فرقه]] مجسمه" نیز پرداخته است»<ref>[[سید حسین دین‌پرور|دین‌پرور، سید حسین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 743-744.</ref>.

== فهرست کتاب ==
در این مورد اطلاعاتی در دست نیست.

== دربارهٔ پدیدآورنده ==
{{پدیدآورنده ساده
| پدیدآورنده کتاب = سید حسین دین‌پرور
| فضای نام = پدیدآورنده}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

== دریافت متن ==
* [https://www.noorlib.ir/view/fa/book/bookview/image/30587 دریافت متن PDF کتاب از کتابخانه دیجیتال نور]

[[رده:کتاب]]
[[رده:کتاب‌های سید حسین دین‌پرور]]
[[رده:آثار سید حسین دین‌پرور]]
[[رده:کتاب‌های دارای چکیده]]
[[رده:کتاب‌های فاقد فهرست]]
[[رده:کتاب‌های دارای متن PDF]]
[[رده:کتاب‌های فاقد متن دیجیتال]]

مهدویت در کلام امیرالمؤمنین (کتاب)

2024-05-27T16:40:59Z

Hosein:

{{جعبه اطلاعات کتاب
| عنوان پیشین =
| عنوان = [[مهدویت]] در [[کلام]] [[امیرالمؤمنین]] {{ع}}
| عنوان پسین =
| شماره جلد =
| عنوان اصلی =
| تصویر = 151967.jpg
| اندازه تصویر = 200px
| از مجموعه =
| زبان = فارسی
| زبان اصلی =
| نویسنده = [[سید حسین دین‌پرور]]
| نویسندگان =
| تحقیق یا تدوین =
| زیر نظر =
| به کوشش =
| مترجم =
| مترجمان =
| ویراستار =
| ویراستاران =
| موضوع = [[مهدویت]]، [[امام مهدی]]، [[امیرالمؤمنین]]
| مذهب = شیعه
| ناشر = دبیرخانه اجلاس حضرت مهدی
| به همت =
| وابسته به =
| محل نشر = قم، ایران
| سال نشر = ۱۳۸۵
| تعداد صفحات = ۲۶
| شابک = 964-2643-17-0
| شماره ملی =
}}
'''[[مهدویت]] در [[کلام]] [[امیرالمؤمنین]] {{ع}}''' کتابی است که با زبان فارسی به بررسی خلاصه‌وار نکات اصلی [[نهج‌البلاغه]] درباره [[حکومت عدل جهانی]] [[امام مهدی]] {{ع}} می‌پردازد. این کتاب اثر [[سید حسین دین‌پرور]] است و [[دبیرخانه اجلاس حضرت مهدی (ناشر)|دبیرخانه اجلاس حضرت مهدی]] انتشار آن را به عهده داشته است.<ref>[http://mahdilib.ir/index.html?pg=bookreview&id=10992 کتابخانه دیجیتال مهدویت]</ref>

== دربارهٔ کتاب ==
در معرفی این کتاب آمده است: «در خطبه‏‌ها و [[کلمات قصار]] نهج‌‏البلاغه در جاهای متعدد [[نظام سیاسی]] و [[حکومت جهانی حضرت مهدی]] و مشخصات آن ترسیم شده است. در این کتابچه نکات اصلی این خطبه‌‏ها و خلاصه‌‏وار تحلیل شده است. از کلمات و [[سخنان امام علی]] {{ع}} استفاده می‏‌شود که [[جهان]] همواره به سوی [[هدف]] [[الهی]] و [[عدالت جهانی]] پیش می‏‌رود و در [[عصر ظهور]] به [[تکامل]] نهایی خواهد رسید».

== فهرست کتاب ==
{{فهرست اثر}}
* [[نظام]] [[جهان]]، مهد کمال و رشد [[انسان]]
* [[جهان]] پس از [[رحلت پیامبر اکرم]] {{صل}}
* تحقّق [[حقّ]] و [[عدالت]] در [[جهان]]
* [[امام]] [[معصوم]] [[حاکم]] [[عادل]] جهانی
* سرانجام، [[حق]] و [[عدالت]] در [[دنیا]] پیروز می‌شود
* نتایج به دست آمده
{{پایان فهرست اثر}}

== دربارهٔ پدیدآورنده ==
{{پدیدآورنده ساده
| پدیدآورنده کتاب = سید حسین دین‌پرور
| فضای نام = پدیدآورنده}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:کتاب]]
[[رده:کتاب‌های سید حسین دین‌پرور]]
[[رده:آثار سید حسین دین‌پرور]]
[[رده:آثار امیرالمؤمنین]]
[[رده:کتاب‌های دارای چکیده]]
[[رده:کتاب‌های دارای فهرست]]
[[رده:کتاب‌های فاقد متن PDF]]
[[رده:کتاب‌های فاقد متن دیجیتال]]

نهج البلاغه پارسی (کتاب)

2024-05-27T16:38:22Z

Hosein:

{{جعبه اطلاعات کتاب
| عنوان پیشین =
| عنوان = نهج البلاغه پارسی
| عنوان پسین =
| شماره جلد =
| عنوان اصلی =
| تصویر = 10059950.jpg
| اندازه تصویر = 200px
| از مجموعه =
| زبان = فارسی
| زبان اصلی =
| نویسنده = [[سید جمال الدین دین‌پرور]]
| نویسندگان =
| تحقیق یا تدوین =
| زیر نظر =
| به کوشش =
| مترجم =
| مترجمان =
| ویراستار =
| ویراستاران =
| موضوع = [[امامت]]
| مذهب = شیعه
| ناشر = بنیاد نهج‌البلاغه
| به همت =
| وابسته به =
| محل نشر = تهران، ایران
| سال نشر = 1379
| تعداد صفحات = 657
| شابک = ‏‫‭978-964-02-1360-5
| شماره ملی = 1932153
}}
'''نهج البلاغه پارسی'''، کتابی است که با زبان فارسی به شرح و ترجمه [[نهج البلاغه]] می‌پردازد. پدیدآورندهٔ این اثر [[سید جمال الدین دین‌پرور]] است و [[بنیاد نهج‌البلاغه (ناشر)|انتشارات بنیاد نهج‌البلاغه]] انتشار آن را به عهده داشته است.

== دربارهٔ کتاب ==
* در معرفی این کتاب آمده است: «ترجمه‌ای سلیس و روان و آهنگین، مطابق با [[فرهنگ]] و [[ادبیات]] [[فارسی]] از [[نهج البلاغه]] است. در این ترجمه آنچه بیشتر اهمیت دارد، ضمن [[ادای امانت]] در لفظ، رساندن مفهوم [[کلام امام]] است. مترجم، [[وظیفه]] ترجمه را صرف ترجمه کلمه به کلمه ندانسته، بلکه از نظر او [[رسالت]] ترجمه آن است که بتواند محتوای [[کلام]] را به خواننده ارائه دهد. مترجم افزون بر ترجمه عنوان‌هایی که [[شریف رضی]] بر [[خطبه‌ها]] و [[نامه‌ها]] داده است، با اضافه کردن عناوین فرعی (تیتر) متن را به بخش‌های مختلف تقسیم کرده است.
مترجم گرچه بر استفاده از واژه‌های [[فارسی]] چندان سعی [[بلیغ]] نداشته و از واژه‌های [[عربی]] که در [[فرهنگ]] پارسی وارد شده و برای فارسی‌زبانان مأنوس‌اند نیز استفاده کرده است، اما در پاره‌ای موارد توانسته معادل‌های درست [[فارسی]] را برگزیند»<ref>[[سید حسین دین‌پرور|دین‌پرور، سید حسین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 884-885.</ref>.

== فهرست کتاب ==
در این مورد اطلاعات در دست نیست.

== دربارهٔ پدیدآورنده ==
{{پدیدآورنده ساده
| پدیدآورنده کتاب = سید حسین دین‌پرور
| فضای نام = پدیدآورنده}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

== دریافت متن ==
{{دریافت کتاب
| نورلایب = 5891
| فقاهت =
| فقاهت اهل سنت =
| فقاهت عربی =
| فقاهت عربی اهل سنت =
| قائمیه =
| اهل البیت =
| تبیان =
| الفبا =
| سها =
| سایر =
| توضیح سایر =
}}

[[رده:کتاب]]
[[رده:کتاب‌های سید حسین دین‌پرور]]
[[رده:آثار سید حسین دین‌پرور]]
[[رده:کتاب‌های دارای چکیده]]
[[رده:کتاب‌های فاقد فهرست]]
[[رده:کتاب‌های فاقد متن دیجیتال]]
[[رده:کتاب‌های فاقد متن PDF]]

سید حسین دین‌پرور

2024-05-27T16:37:04Z

Hosein:

{{جعبه اطلاعات پدیدآورنده
| تصویر = 151968.jpg
| اندازه تصویر = 200px
| نام = سید حسین دین‌پرور
|زادروز = ۱۳۱۷ ش
| زادگاه = تهران (ایران)
| تاریخ درگذشت =
| آرامگاه =
| محل زندگی = تهران (ایران)
| ملیت = اهل [[تهران]]
| تابعیت = ایران
| زبان = فارسی
| تحصیلات =
| حوزه علمیه = [[قم]]
| دانشگاه =
| پیشه =
| سال‌های فعالیت =
| نهاد وابسته =
| نماینده =
| نقش‌های برجسته =
| شهر خانگی =
| لقب =
| حزب =
| جنبش =
| دین = [[اسلام]]
| مذهب = [[شیعه]] [[اثناعشری]]
| منصب = [[آیت‌‌الله]]
| مکتب =
| استادان = [[سید حسین بروجردی]] [[امام خمینی]] [[سید محمد رضا گلپایگانی]] [[محمد علی اراکی]] [[علامه طباطبائی]]
|شاگردان =
| آثار = ''«[[حدیث تاریخ غدیر (کتاب)|حدیث تاریخ غدیر]]»'' ''«[[مهدویت در کلام امیرالمؤمنین (کتاب)|مهدویت در کلام امیرالمؤمنین]] {{ع}}»'' ''«[[نهج‏‌البلاغه پارسى (کتاب)|نهج‏‌البلاغه پارسى]]»'' ''«[[پندهای کوتاه از نهج‌البلاغه برای جوانان (کتاب)|پندهای کوتاه از نهج‌البلاغه برای جوانان]]»'' ''«[[پیشوای پنجم (کتاب)|پیشوای پنجم]]»'' ''«[[منشور جاودانه (کتاب)|منشور جاودانه]]»'' ''«[[مفهوم تجلی الهی در نهج‌البلاغه (مقاله)|مفهوم تجلی الهی در نهج‌البلاغه]]»'' ''«[[علی نمادی از انسان کامل (مقاله)|علی نمادی از انسان کامل]]»''
| جوایز =
| وبگاه =
}}

'''سید حسین دین‌پرور'''، مشهور به [[سید جمال‌الدین دین‌پرور]] در خانواده‌ای [[روحانی]] در [[تهران]] به [[دنیا]] آمد. تحصیلات ابتدایی را در مدارس [[تهران]] و [[قم]] گذراند و سپس برای تحصیل [[علوم دینی]] رهسپار [[حوزه‌های علمیه]] شد. او سال‌ها از محضر اساتید برجسته [[حوزه علمیه]] [[قم]] بهره‌مند شد؛ اساتیدی چون [[سید حسین بروجردی]]، [[امام خمینی]]، [[سید محمد رضا گلپایگانی]]، [[محمد علی اراکی]] و [[علامه طباطبائی]]، [[امام خمینی]]، [[آیت الله]] [[علی مشکینی]]. استاد دین‌پرور اجازات خود را از اساتیدی چون [[آیت الله]] العظمی [[سید شهاب الدین مرعشی نجفی]]، [[آیت الله]] العظمی [[سید محمد هادی میلانی]] و [[آیت الله]] حاج [[شیخ]] [[محمد تقی شوشتری]] دریافت کرده است.

استاد دین‌پرور در سال ۱۳۵۰ به زادگاه خود، یعنی [[تهران]] مراجعت کرد. ایشان در ایام [[جوانی]] ضمن [[ملاقات]] با علّامه [[عبدالحسین امینی]]، [[صاحب]] [[کتاب الغدیر]] و تحت‌تأثیر ایشان تصمیم به تأسیس [[بنیاد نهج البلاغه]] به‌عنوان مرکزی با [[هدف]] آموزش، [[پژوهش]] و نشر مکتوبات [[دینی]] در موضوع [[نهج البلاغه]]، گرفت. هم‌چنین با اشراف ایشان [[پژوهشکده نهج البلاغه]] تأسیس شد و هم‌اکنون در مقطع دکتری در سه رشته [[نهج البلاغه]]، [[علوم قرآن]] و [[حدیث]]، [[تفسیر]] تطبیقی دانشجو می‌پذیرد. نیز مرکز [[آموزش]] تخصصی [[نهج البلاغه]] در [[قم]] برای تحصیل در مقاطع سطح سه و چهار [[حوزه علمیه]] [[قم]] تأسیس شد. رشته [[نهج البلاغه]] به [[همت]] استاد به‌عنوان رشته تخصصی در مقطع کارشناسی ارشد در مؤسسات [[آموزش]] عالی و نیز در [[حوزه علمیه]] در سطح ۳ به تصویب رسید و راه‌اندازی شد.

ایشان همواره [[تلاش]] خود را در حوزه موضوعی [[نهج البلاغه]] به‌کار بست و به تحقیق و [[پژوهش]] پرداخت و آثار بسیاری در این زمینه به رشته تحریر درآورد. مجموعه کتاب‌ها و مقالات ایشان در این حوزه موضوعی به بیش از صد عنوان می‌رسد.

از جمله آثاری که ایشان به زیور طبع آراست، می‌توان به [[ترجمه نهج البلاغه]]، زیر عنوان [[نهج البلاغه پارسی]] اشاره کرد. او در مقدمه ترجمه خویش می‌نویسد: اعتراف می‌کنم که در کنار این قلزم، نه شناگری دانم و نه شناگر و غوّاصی را شناسم که بتوانم به اعماق آن سفر کند تا از گوهرهای [[ناب]] آن خبر آورَد، امّا این را می‌دانم که ژرفای آن [[ناپیدا]] و دست‌نایافتنی و جواهرات آن فراتر از وهم و [[اندیشه]] بشری است. به تماشای این اقیانوس نشسته‌ام و چشم به راه امواجی هستم که بزرگوارانه به رویم پاشد. گه‌گاهی دورخیزی کرده‌ام تا کام خود را به شبنم موج‌ها تر سازم و [[روح]] عطشناک و ملتهبم را بدان زنده کنم و از حلاوت آن جانی تازه گیرم و دوباره به [[انتظار]] موج‌کوب ساحل و تراوشی دیگر نشینم. انگشتانه‌ای را مانم، چگونه [[آب]] دریا را کشم. هرگز به خود اجازه نمی‌دادم به این دریا نزدیک شوم و در آن پا نهم و یک‌تنه و دست خالی به غوّاصی پردازم، امّا [[فیض]] [[روح]] القدسی آمد و شامل حالم شد.

از جمله طرح‌های پژوهشی که تحت اشراف استاد دین‌پرور صورت گرفته، می‌توان به نسخه تصحیح‌ شده [[نهج البلاغه]]، تصحیح و تحقیق متن اولین شرح موضوعی [[نهج البلاغه]] زیر عنوان بهج الصباغة فی شرح [[نهج البلاغة]] اثر [[محمد تقی شوشتری]] و موسوعة الاحادیث العلویة اشاره کرد<ref>[[سید حسین دین‌پرور|دین‌پرور، سید حسین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۱ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۱، ص 407- 408.</ref>. == استادان ==
او تحصیلات دینی خود را نزد اساتیدی همچون: [[سید حسین بروجردی]]، [[امام خمینی]]، [[سید محمد رضا گلپایگانی]]، [[محمد علی اراکی]] و [[علامه طباطبائی]]، [[امام خمینی]] و [[علی مشکینی]] پیگیری کرد.

== کتاب‌های منتشر شده ==
# [[حدیث تاریخ غدیر (کتاب)|حدیث تاریخ غدیر]]
# [[مهدویت در کلام امیرالمؤمنین (کتاب)|مهدویت در کلام امیرالمؤمنین]] {{ع}}
# [[نهج‏‌البلاغه پارسى (کتاب)|نهج‏‌البلاغه پارسى]]
# [[پندهای کوتاه از نهج‌البلاغه برای جوانان (کتاب)|پندهای کوتاه از نهج‌البلاغه برای جوانان]]
# [[پیشوای پنجم (کتاب)|پیشوای پنجم]]
# [[منشور جاودانه (کتاب)|منشور جاودانه]]
# [[مفهوم تجلی الهی در نهج‌البلاغه (مقاله)|مفهوم تجلی الهی در نهج‌البلاغه]]
# [[علی نمادی از انسان کامل (مقاله)|علی نمادی از انسان کامل]].

== جستارهای وابسته ==
{{آثار پدیدآورنده}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:پدیدآورنده]]

سید حسین دین‌پرور (پدیدآورنده)

2024-05-27T16:36:38Z

Hosein: جایگزینی صفحه با '{{حذف سریع}}'

سید حسین دین‌پرور

2024-05-27T16:36:04Z

Hosein: تغییرمسیر به پدیدآورنده:سید حسین دین‌پرور حذف شد

{{جعبه اطلاعات پدیدآورنده
| تصویر = 151968.jpg
| اندازه تصویر = 200px
| نام = سید حسین دین‌پرور
|زادروز = ۱۳۱۷ ش
| زادگاه = تهران (ایران)
| تاریخ درگذشت =
| آرامگاه =
| محل زندگی = تهران (ایران)
| ملیت = اهل [[تهران]]
| تابعیت = ایران
| زبان = فارسی
| تحصیلات =
| حوزه علمیه = [[قم]]
| دانشگاه =
| پیشه =
| سال‌های فعالیت =
| نهاد وابسته =
| نماینده =
| نقش‌های برجسته =
| شهر خانگی =
| لقب =
| حزب =
| جنبش =
| دین = [[اسلام]]
| مذهب = [[شیعه]] [[اثناعشری]]
| منصب = [[آیت‌‌الله]]
| مکتب =
| استادان = [[سید حسین بروجردی]] [[امام خمینی]] [[سید محمد رضا گلپایگانی]] [[محمد علی اراکی]] [[علامه طباطبائی]]
|شاگردان =
| آثار = ''«[[حدیث تاریخ غدیر (کتاب)|حدیث تاریخ غدیر]]»'' ''«[[مهدویت در کلام امیرالمؤمنین (کتاب)|مهدویت در کلام امیرالمؤمنین]] {{ع}}»'' ''«[[نهج‏‌البلاغه پارسى (کتاب)|نهج‏‌البلاغه پارسى]]»'' ''«[[پندهای کوتاه از نهج‌البلاغه برای جوانان (کتاب)|پندهای کوتاه از نهج‌البلاغه برای جوانان]]»'' ''«[[پیشوای پنجم (کتاب)|پیشوای پنجم]]»'' ''«[[منشور جاودانه (کتاب)|منشور جاودانه]]»'' ''«[[مفهوم تجلی الهی در نهج‌البلاغه (مقاله)|مفهوم تجلی الهی در نهج‌البلاغه]]»'' ''«[[علی نمادی از انسان کامل (مقاله)|علی نمادی از انسان کامل]]»''
| جوایز =
| وبگاه =
}}

* '''سید حسین دین‌پرور'''، مشهور به [[سید جمال‌الدین دین‌پرور]] در خانواده‌ای [[روحانی]] در [[تهران]] به [[دنیا]] آمد. تحصیلات ابتدایی را در مدارس [[تهران]] و [[قم]] گذراند و سپس برای تحصیل [[علوم دینی]] رهسپار [[حوزه‌های علمیه]] شد. او سال‌ها از محضر اساتید برجسته [[حوزه علمیه]] [[قم]] بهره‌مند شد؛ اساتیدی چون [[سید حسین بروجردی]]، [[امام خمینی]]، [[سید محمد رضا گلپایگانی]]، [[محمد علی اراکی]] و [[علامه طباطبائی]]، [[امام خمینی]]، [[آیت الله]] [[علی مشکینی]]. استاد دین‌پرور اجازات خود را از اساتیدی چون [[آیت الله]] العظمی [[سید شهاب الدین مرعشی نجفی]]، [[آیت الله]] العظمی [[سید محمد هادی میلانی]] و [[آیت الله]] حاج [[شیخ]] [[محمد تقی شوشتری]] دریافت کرده است.
* استاد دین‌پرور در سال ۱۳۵۰ به زادگاه خود، یعنی [[تهران]] مراجعت کرد. ایشان در ایام [[جوانی]] ضمن [[ملاقات]] با علّامه [[عبدالحسین امینی]]، [[صاحب]] [[کتاب الغدیر]] و تحت‌تأثیر ایشان تصمیم به تأسیس [[بنیاد نهج البلاغه]] به‌عنوان مرکزی با [[هدف]] آموزش، [[پژوهش]] و نشر مکتوبات [[دینی]] در موضوع [[نهج البلاغه]]، گرفت. هم‌چنین با اشراف ایشان [[پژوهشکده نهج البلاغه]] تأسیس شد و هم‌اکنون در مقطع دکتری در سه رشته [[نهج البلاغه]]، [[علوم قرآن]] و [[حدیث]]، [[تفسیر]] تطبیقی دانشجو می‌پذیرد. نیز مرکز [[آموزش]] تخصصی [[نهج البلاغه]] در [[قم]] برای تحصیل در مقاطع سطح سه و چهار [[حوزه علمیه]] [[قم]] تأسیس شد. رشته [[نهج البلاغه]] به [[همت]] استاد به‌عنوان رشته تخصصی در مقطع کارشناسی ارشد در مؤسسات [[آموزش]] عالی و نیز در [[حوزه علمیه]] در سطح ۳ به تصویب رسید و راه‌اندازی شد.
* ایشان همواره [[تلاش]] خود را در حوزه موضوعی [[نهج البلاغه]] به‌کار بست و به تحقیق و [[پژوهش]] پرداخت و آثار بسیاری در این زمینه به رشته تحریر درآورد. مجموعه کتاب‌ها و مقالات ایشان در این حوزه موضوعی به بیش از صد عنوان می‌رسد.
* از جمله آثاری که ایشان به زیور طبع آراست، می‌توان به [[ترجمه نهج البلاغه]]، زیر عنوان [[نهج البلاغه پارسی]] اشاره کرد. او در مقدمه ترجمه خویش می‌نویسد: اعتراف می‌کنم که در کنار این قلزم، نه شناگری دانم و نه شناگر و غوّاصی را شناسم که بتوانم به اعماق آن سفر کند تا از گوهرهای [[ناب]] آن خبر آورَد، امّا این را می‌دانم که ژرفای آن [[ناپیدا]] و دست‌نایافتنی و جواهرات آن فراتر از وهم و [[اندیشه]] بشری است. به تماشای این اقیانوس نشسته‌ام و چشم به راه امواجی هستم که بزرگوارانه به رویم پاشد. گه‌گاهی دورخیزی کرده‌ام تا کام خود را به شبنم موج‌ها تر سازم و [[روح]] عطشناک و ملتهبم را بدان زنده کنم و از حلاوت آن جانی تازه گیرم و دوباره به [[انتظار]] موج‌کوب ساحل و تراوشی دیگر نشینم. انگشتانه‌ای را مانم، چگونه [[آب]] دریا را کشم. هرگز به خود اجازه نمی‌دادم به این دریا نزدیک شوم و در آن پا نهم و یک‌تنه و دست خالی به غوّاصی پردازم، امّا [[فیض]] [[روح]] القدسی آمد و شامل حالم شد.
* از جمله طرح‌های پژوهشی که تحت اشراف استاد دین‌پرور صورت گرفته، می‌توان به نسخه تصحیح‌ شده [[نهج البلاغه]]، تصحیح و تحقیق متن اولین شرح موضوعی [[نهج البلاغه]] زیر عنوان بهج الصباغة فی شرح [[نهج البلاغة]] اثر [[محمد تقی شوشتری]] و موسوعة الاحادیث العلویة اشاره کرد<ref>[[سید حسین دین‌پرور|دین‌پرور، سید حسین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۱ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۱، ص 407- 408.</ref>. == استادان ==
او تحصیلات دینی خود را نزد اساتیدی همچون: [[سید حسین بروجردی]]، [[امام خمینی]]، [[سید محمد رضا گلپایگانی]]، [[محمد علی اراکی]] و [[علامه طباطبائی]]، [[امام خمینی]] و [[علی مشکینی]] پیگیری کرد.

== کتاب‌های منتشر شده ==
# [[حدیث تاریخ غدیر (کتاب)|حدیث تاریخ غدیر]]
# [[مهدویت در کلام امیرالمؤمنین (کتاب)|مهدویت در کلام امیرالمؤمنین]] {{ع}}
# [[نهج‏‌البلاغه پارسى (کتاب)|نهج‏‌البلاغه پارسى]]
# [[پندهای کوتاه از نهج‌البلاغه برای جوانان (کتاب)|پندهای کوتاه از نهج‌البلاغه برای جوانان]]
# [[پیشوای پنجم (کتاب)|پیشوای پنجم]]
# [[منشور جاودانه (کتاب)|منشور جاودانه]]
# [[مفهوم تجلی الهی در نهج‌البلاغه (مقاله)|مفهوم تجلی الهی در نهج‌البلاغه]]
# [[علی نمادی از انسان کامل (مقاله)|علی نمادی از انسان کامل]].

== جستارهای وابسته ==
{{آثار پدیدآورنده}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:پدیدآورنده]]

سید حسین دین‌پرور

2024-05-27T16:35:25Z

Hosein: Hosein صفحهٔ سید حسین دین‌پرور را به پدیدآورنده:سید حسین دین‌پرور منتقل کرد

#تغییر_مسیر [[پدیدآورنده:سید حسین دین‌پرور]]

پدیدآورنده:سید حسین دین‌پرور

2024-05-27T16:35:25Z

Hosein: Hosein صفحهٔ سید حسین دین‌پرور را به پدیدآورنده:سید حسین دین‌پرور منتقل کرد

<onlyinclude>
[[پرونده:151968.jpg||بندانگشتی|right|100px|[[سید حسین دین‌پرور]]]]
آیت‌‌الله '''سید حسین دین‌پرور''' معروف به '''سید جمال‌الدین دین‌پرور''' (متولد ۱۳۱۷ ش، تهران)، تحصیلات حوزوی خود را نزد اساتیدی همچون حضرات آیات: [[سید حسین بروجردی]]، [[امام خمینی]]، [[سید محمد رضا گلپایگانی]]، [[محمد علی اراکی]] و [[علامه طباطبائی]] به اتمام رساند. تأسیس [[بنیاد بین‌المللی نهج‌البلاغه]]، مبارزه علیه رژیم پهلوی و مسئول عقیدتی سیاسی و نظامی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی از جمله فعالیت‌های وی است. او علاوه بر تدریس علوم دینی، مقالات و کتب فراوانی با موضوعات دینی و اعتقادی نگاشته است. ''«[[حدیث تاریخ غدیر (کتاب)|حدیث تاریخ غدیر]]»''، ''«[[مهدویت در کلام امیرالمؤمنین (کتاب)|مهدویت در کلام امیرالمؤمنین]] {{ع}}»''، ''«[[نهج‏‌البلاغه پارسى (کتاب)|نهج‏‌البلاغه پارسى]]»''، ''«[[پندهای کوتاه از نهج‌البلاغه برای جوانان (کتاب)|پندهای کوتاه از نهج‌البلاغه برای جوانان]]»''، ''«[[جهان‌گشای عادل (کتاب)|جهان‌گشای عادل]]»''، ''«[[پیشوای پنجم (کتاب)|پیشوای پنجم]]»'' و ''«[[منشور جاودانه (کتاب)|منشور جاودانه]]»''، ''«[[مفهوم تجلی الهی در نهج‌البلاغه (مقاله)|مفهوم تجلی الهی در نهج‌البلاغه]]»'' و ''«[[علی نمادی از انسان کامل (مقاله)|علی نمادی از انسان کامل]]»'' برخی از این آثار است.<ref>[http://denparvar.andishvaran.ir/fa/ScholarMainpage.html پایگاه اندیشوران حوزه]</ref>
</onlyinclude>
== جستارهای وابسته ==
{{آثار پدیدآورنده}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:پدیدآورنده]]

اطمینان در قرآن

2024-05-22T17:38:31Z

Hosein:

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = اطمینان
| عنوان مدخل = [[اطمینان]]
| مداخل مرتبط = [[اطمینان در قرآن]] - [[اطمینان در حدیث]] - [[اطمینان در نهج البلاغه]] - [[اطمینان در معارف دعا و زیارات]] - [[اطمینان در عرفان اسلامی]]
| پرسش مرتبط = اطمینان (پرسش)
}}

== مقدمه ==
* این واژه از ریشه "طَمَنَ"<ref>لسان العرب، ج ۸، ص ۲۰۴. «طمن».</ref> به معنای [[آرامش]] و استقرار [[جان]] پس از [[نگرانی]] و [[ناراحتی]] است<ref>مفردات، ص ۵۲۴. «طمن».</ref>. [[زمین]] [[پست]] و هموار و فرو رفته‌ای که آب در آن بی حرکت گرد می‌آید، [[زمین]] مطمئن گفته می‌شود<ref>العین، ص ۴۹۴؛ المیزان، ج ۲، ص ۳۷۷.</ref>.
* این واژه در اصطلاح [[فقهی]] به حالت استقرار [[نمازگزار]] اطلاق می‌شود<ref>الکلیات، کفوی، ص ۵۶۵.</ref>.
* [[اطمینان]] در [[علم اخلاق]] به [[اعتدال]] صفات و حالات [[انسان]] و [[ثبات]] [[شخصیّت]] [[آدمی]] گفته می‌شود <ref>التوقیف علی مهمات التعاریف، ص ۲۲۸.</ref>.
* [[ابن قیّم]] به تبع [[خواجه]] [[عبدالله انصاری]]<ref>منازل السائرین، ج ۱، ص ۸۵ و ۸۶.</ref> برای [[اطمینان]]، درجات و مراتبی می‌شمرد: [[اطمینان]] [[قلب]] به [[یاد خدا]] که شامل [[آرامش]] [[امید به رحمت الهی]] برای [[انسان]] هراسان از [[خداوند]]، آرامشِ [[تسلیم]] در برابر [[قضا و قدر الهی]] و آرامشِ یاد [[پاداش]] خداوندی هنگام [[سختی]] و [[رنج]] زندگانی است. [[اطمینان]] [[جان]]، هنگام [[کشف]] [[حقیقت]] و [[یقین]] به حصول وعده‌ها و وصول از حال [[تفرقه]] به [[مقام]] جمع، و [[اطمینان]] ناشی از [[شهود]] ذات جامع اسما و [[صفات الهی]] که سالک را به [[مقام فنا]] می‌رساند<ref> مدارج السالکین، ج ۲، ص ۵۳۴ ـ ۵۴۰.</ref>.
* [[فیروزآبادی]]، [[اطمینان]] و سکینه را ملازم یک‌دیگر شمرده، در عین حال، [[اطمینان]] را مرتبه‌ای بالاتر از سکینه می‌داند که هیچ‌گاه از دارنده‌اش جدا نمی‌شود<ref>بصائر ذوی التمییز، ج ۳، ص ۵۱۷.</ref>. این در حالی است که در [[آیات]] [[اطمینان]]، به گونه‌های مختلفی از آرامش توجّه شده که دامنه گسترده‌تری از سکینه را دربرمی‌گیرد. [[ابراهیم]] هنگام درخواست [[مشاهده]] چگونگی [[رستاخیز]]، [[اطمینان]] [[قلب]] را [[دلیل]] این درخواست می‌داند: {{متن قرآن|وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ رَبِّ أَرِنِي كَيْفَ تُحْيِي الْمَوْتَى قَالَ أَوَلَمْ تُؤْمِنْ قَالَ بَلَى وَلَكِنْ لِيَطْمَئِنَّ قَلْبِي قَالَ فَخُذْ أَرْبَعَةً مِنَ الطَّيْرِ فَصُرْهُنَّ إِلَيْكَ ثُمَّ اجْعَلْ عَلَى كُلِّ جَبَلٍ مِنْهُنَّ جُزْءًا ثُمَّ ادْعُهُنَّ يَأْتِينَكَ سَعْيًا وَاعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که ابراهیم گفت: پروردگارا! به من بنمای چگونه مردگان را زنده می‌سازی؟ فرمود: آیا ایمان نداری؟ گفت: چرا امّا تا دلم آرام یابد؛ فرمود: چهار پرنده برگزین و نزد خود پاره پاره گردان سپس هر پاره‌ای از آنها را بر کوهی نه! آنگاه آنان را فرا خوان تا شتابان نزد تو آیند و بدان که خداوند پیروزمندی فرزانه است» سوره بقره، آیه ۲۶۰.</ref>.
* حواریّون [[عیسی]] نیز از او سفره‌ای آسمانی می‌طلبند تا دل‌هایشان با خوردن غذاهای آن به [[اطمینان]] نایل آید:{{متن قرآن|إِذْ قَالَ الْحَوَارِيُّونَ يَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ هَلْ يَسْتَطِيعُ رَبُّكَ أَن يُنَزِّلَ عَلَيْنَا مَائِدَةً مِّنَ السَّمَاء قَالَ اتَّقُواْ اللَّهَ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ قَالُواْ نُرِيدُ أَن نَّأْكُلَ مِنْهَا وَتَطْمَئِنَّ قُلُوبُنَا وَنَعْلَمَ أَن قَدْ صَدَقْتَنَا وَنَكُونَ عَلَيْهَا مِنَ الشَّاهِدِينَ}}<ref>«هنگامی که حواریان گفتند: ای عیسی پسر مریم! آیا پروردگار تو یارایی دارد که برای ما از آسمان خوانی فرو فرستد؟ (عیسی) گفت: اگر مؤمنید از خداوند پروا کنید گفتند: بر آنیم تا از آن بخوریم و دل‌هایمان اطمینان یابد و بدانیم که تو، به ما راست گفته‌ای و بر آن از گواهان باشیم» سوره مائده، آیه ۱۱۲-۱۱۳.</ref>.
* [[نزول فرشتگان]] در [[جنگ بدر]] برای [[یاری]] گروه اندک [[مؤمنان]] در برابر [[سپاه قریش]] به منظور [[آرامش]] بخشیدن به دل‌های [[مؤمنان]] بوده است: {{متن قرآن|وَلَقَدْ نَصَرَكُمُ اللَّهُ بِبَدْرٍ وَأَنتُمْ أَذِلَّةٌ فَاتَّقُواْ اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ إِذْ تَقُولُ لِلْمُؤْمِنِينَ أَلَن يَكْفِيَكُمْ أَن يُمِدَّكُمْ رَبُّكُم بِثَلاثَةِ آلافٍ مِّنَ الْمَلائِكَةِ مُنزَلِينَ بَلَى إِن تَصْبِرُواْ وَتَتَّقُواْ وَيَأْتُوكُم مِّن فَوْرِهِمْ هَذَا يُمْدِدْكُمْ رَبُّكُم بِخَمْسَةِ آلافٍ مِّنَ الْمَلائِكَةِ مُسَوِّمِينَ وَمَا جَعَلَهُ اللَّهُ إِلاَّ بُشْرَى لَكُمْ وَلِتَطْمَئِنَّ قُلُوبُكُم بِهِ وَمَا النَّصْرُ إِلاَّ مِنْ عِندِ اللَّهِ الْعَزِيزِ الْحَكِيمِ}} <ref>و بی‌گمان خداوند در «بدر» شما را با آنکه ناتوان بودید یاری کرد پس، از خداوند پروا کنید، باشد که سپاس گزارید. (یاد کن) آنگاه را که به مؤمنان می‌گفتی: آیا بسنده‌تان نیست که خداوند با سه هزار فرشته فرو فرستاده (از سوی خود) شما را یاری رساند؟ چرا؛ (بی‌گمان بسنده است و) اگر شکیبایی کنید و پرهیزگاری ورزید و آنان چنین شتابان به سوی شما آیند خداوند شما را با پنج هزار فرشته نشانگذار یاری خواهد رساند. و خداوند آن را جز مژده‌ای برای شما قرار نداد و (آنان را فرستاد) تا دل‌هاتان بدان آرام یابد و یاری جز از سوی خداوند پیروزمند فرزانه نیست؛ سوره آل عمران، آیه: ۱۲۳-۱۲۶.</ref><ref>جامع البیان، ج ۳، ص ۴۲۹ و مج ۳، ج ۴، ص ۱۱۲.</ref> سپس آنان در اثر [[نزول]] [[آرامش]] [[الهی]] بر دل‌هایشان به خوابی آرام‌بخش فرو رفته، با [[نزول]] [[باران]] و شست‌وشوی خویش به وسیله آن و سخت شدن [[زمین]] زیر پایشان، دل‌هایشان محکم و گام‌هایشان [[استوار]] می‌شود: {{متن قرآن|إِذْ يُغَشِّيكُمُ النُّعَاسَ أَمَنَةً مِنْهُ وَيُنَزِّلُ عَلَيْكُمْ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً لِيُطَهِّرَكُمْ بِهِ وَيُذْهِبَ عَنْكُمْ رِجْزَ الشَّيْطَانِ وَلِيَرْبِطَ عَلَى قُلُوبِكُمْ وَيُثَبِّتَ بِهِ الْأَقْدَامَ}}<ref>«(یاد کن) آنگاه را که (خداوند) خوابی سبک را بر شما فرا می‌پوشاند تا از سوی او آرامشی (برای شما) باشد و از آسمان آبی فرو می‌باراند تا شما را بدان پاکیزه گرداند و پلیدی شیطان را از شما بزداید و دل‌هایتان را نیرومند سازد و گام‌ها (یتان) را بدان استوار دارد» سوره انفال، آیه ۱۱.</ref><ref> مجمع البیان، ج ۲، ص ۸۶۳ و ج ۳، ص ۸۰۸ و ۸۰۹؛ فی ظلال، ج۳، ص ۱۴۸۴.</ref>.
* گروهی از [[مفسّران]] معاصر به تبع برخی از معتزلیان<ref>مجمع‌البیان، ج ۴، ص ۸۰۸.</ref> با استفاده از مفهوم انحصاری استثنا در این [[آیات]]: {{متن قرآن|وَمَا جَعَلَهُ اللَّهُ إِلَّا بُشْرَى وَلِتَطْمَئِنَّ بِهِ قُلُوبُكُمْ وَمَا النَّصْرُ إِلَّا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ}}<ref>«و خداوند آن را جز مژده‌ای (برایتان) قرار نداد و اینکه دلتان بدان آرام یابد و یاری جز از سوی خداوند نیست که خداوند پیروزمندی فرزانه است» سوره انفال، آیه ۱۰.</ref>. [[نزول فرشتگان]] را فقط عامل تقویت [[روحی]] و [[معنوی]] [[مسلمانان]] شمرده، دخالت مستقیمی در [[جنگ]] برای آنها قائل نیستند<ref>المیزان، ج ۹، ص ۲۱؛ نمونه، ج ۷، ص ۱۰۵.</ref>؛ در مقابل، برخی از [[مفسّران]] گذشته به [[مبارزه]] [[فرشتگان]] با [[کافران]] در [[جنگ بدر]] اشاره کرده‌اند<ref>مجمع البیان، ج ۴، ص ۸۰۹.</ref>.
* تکیه به زندگانی [[دنیا]] در اثر واگرایی از [[خداوند]]، نوعی [[آرامش]] کاذب برای [[انسان]] پدید می‌آورد که سرانجام آن ناخوشایند است: {{متن قرآن|إِنَّ الَّذِينَ لاَ يَرْجُونَ لِقَاءَنَا وَرَضُواْ بِالْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَاطْمَأَنُّواْ بِهَا وَالَّذِينَ هُمْ عَنْ آيَاتِنَا غَافِلُونَ أُوْلَئِكَ مَأْوَاهُمُ النَّارُ بِمَا كَانُواْ يَكْسِبُونَ}}<ref>«به یقین آنان که لقای ما را امید نمی‌برند و به زندگی این جهان خشنود و به آن دلگرمند و آنان که از نشانه‌های ما غافلند؛ به سزای آنچه می‌کردند، جایگاهشان آتش است» سوره یونس، آیه ۷-۸.</ref><ref>مجمع البیان، ج ۵، ص ۱۴۰؛ کشف الاسرار، ج ۴، ص ۲۵۲.</ref> این [[آرامش]] در [[دنیا]] نیز ماندگار نبوده، به محض پیدایش [[سختی]] و رنجی در [[زندگی]] از میان می‌رود و در نتیجه، این افراد از بهره‌های هر دو [[جهان]] بی‌نصیب مانده، زیان‌کارانی واقعی به شمار می‌روند:{{متن قرآن|وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَعْبُدُ اللَّهَ عَلَى حَرْفٍ فَإِنْ أَصَابَهُ خَيْرٌ اطْمَأَنَّ بِهِ وَإِنْ أَصَابَتْهُ فِتْنَةٌ انْقَلَبَ عَلَى وَجْهِهِ خَسِرَ الدُّنْيَا وَالْآخِرَةَ ذَلِكَ هُوَ الْخُسْرَانُ الْمُبِينُ}}<ref>«و از مردم کسی است که خداوند را با دو دلی می‌پرستد، اگر خیری به او رسد بدان دل استوار می‌دارد و اگر بلایی بدو رسد دگرگون می‌شود؛ در این جهان و در جهان واپسین زیان دیده است؛ این همان زیان آشکار است» سوره حج، آیه ۱۱.</ref><ref>فی‌ظلال، ج ۴، ص ۲۴۱۲ ـ ۲۴۱۳؛ موسوعة اخلاق القرآن، ص۸۵.</ref>.
* [[آرامش]] [[حقیقی]] فقط با [[یاد خدا]] در [[دل]] جای می‌گیرد: {{متن قرآن|الَّذِينَ آمَنُوا وَتَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُمْ بِذِكْرِ اللَّهِ أَلَا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ}}<ref>«همان کسانی که ایمان آورده‌اند و دل‌های ایشان با یاد خداوند آرام می‌گیرد؛ آگاه باشید! با یاد خداوند دل‌ها آرام می‌یابد» سوره رعد، آیه ۲۸.</ref><ref>جامع البیان، مج ۸، ج ۱۳، ص ۱۹۰؛ مجمع البیان، ج ۶، ص ۴۴۷.</ref> این جان‌های آرام، درگذر از [[جهان]] [[طبیعت]] به سرای باقی، طیّ مراحل گوناگون آن [[جهان]]، مورد این خطاب [[الهی]] قرار می‌گیرند که ‌به ‌سوی‌ خدای خویش، رضایت‌مندانه باز گردید و در میان بندگانم در بهشتم جای گیرید: <ref>{{متن قرآن| يَا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ ارْجِعِي إِلَى رَبِّكِ رَاضِيَةً مَّرْضِيَّةً فَادْخُلِي فِي عِبَادِي وَادْخُلِي جَنَّتِي}} ای روان آرمیده! به سوی پروردگارت خرسند و پسندیده بازگرد! آنگاه، در جرگه بندگان من درآی! و به بهشت من پا بگذار!؛ سوره فجر، آیه: ۲۷-۳۰.</ref><ref>جامع البیان، مج ۱۵، ج ۳۰، ص ۲۳۷ ـ ۲۴۰؛ کشف الاسرار، ج ۱۰، ص ۴۸۹ ـ ۴۹۰.</ref> [[نفس مطمئنّه]]، جانی است که در پرتو [[نور]] [[فطرت]] خویش، از صفات [[ناپاک]] رهیده و به [[رفتار نیکو]] آراسته گشته است<ref>التعریفات، ص ۳۱۲.</ref>.
* [[آرامش]] از نگاه [[قرآن]] در یک طبقه‌بندی کلّی به دو بخش [[دنیایی]] و [[آخرتی]] تقسیم می‌شود که دو روی یک [[حقیقت]] هستند: {{متن قرآن|أَلا إِنَّ أَوْلِيَاء اللَّهِ لاَ خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلاَ هُمْ يَحْزَنُونَ الَّذِينَ آمَنُواْ وَكَانُواْ يَتَّقُونَ لَهُمُ الْبُشْرَى فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَفِي الآخِرَةِ لاَ تَبْدِيلَ لِكَلِمَاتِ اللَّهِ ذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ}} <ref>آگاه باشید که دوستان خداوند نه بیمی خواهند داشت و نه اندوهگین می‌شوند. آنان که ایمان آوردند و پرهیزگاری می‌ورزیدند، در زندگی این جهان و در جهان واپسین نوید آنان راست. هیچ دگرگونی در کلمات خداوند نیست، این است که رستگاری سترگ است؛ سوره یونس، آیه: ۶۲ـ۶۴.</ref><ref>[[علی معموری|معموری، علی]]، [[آرامش (مقاله)| آرامش]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱.</ref>.

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:000052.jpg|22px]] [[علی معموری|معموری، علی]]، [[آرامش (مقاله)|آرامش]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)|'''دائرة المعارف قرآن کریم ج۱''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:اطمینان]]

زید بن علی بن الحسین در تاریخ اسلامی

2024-05-20T14:49:30Z

Hosein: /* مقدمه */

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = زید بن علی بن الحسین
| عنوان مدخل = زید بن علی بن الحسین
| مداخل مرتبط = [[زید بن علی بن الحسین در علوم قرآنی]] - [[زید بن علی بن الحسین در تاریخ اسلامی]] - [[زید بن علی بن الحسین در کلام اسلامی]]
| پرسش مرتبط =
}}

==مقدمه==
زید فرزند [[امام زین العابدین]]{{ع}}<ref>مادر زید، کنیز بافضیلتی بود که مختاربن ابی عبید ثقفی پس از قیام خود به خون‌خواهی امام حسین{{ع}} او را به حضرت سجاد{{ع}} بخشید.</ref> در سال ۱۲۱ به [[کوفه]] آمد و در اوایل سال ۱۲۲ بر ضدّ [[بنی‌امیه]] [[قیام]] کرد، ولی [[شکست]] خورد و به [[قتل]] رسید. درباره [[انگیزه]] قیام وی بین [[راویان]] و [[مورخان]] [[اختلاف]] است.
به قولی [[خالد بن عبدالله قسری]] [[حاکم]] سابق [[عراق]] که مورد [[غضب]] [[هشام بن عبدالملک]] [[خلفای بنی‌امیه|خلیفه جبّار اموی]] ([[خلافت]]: ۱۰۵ - ۱۲۵) واقع شده و در زندانِ [[جانشین]] خود، [[یوسف بن عمر ثقفی]] بود، ادعا کرد اموالی نزد زید بن علی{{ع}} و [[محمد بن عمر بن علی بن ابی‌طالب]]{{ع}} و چند تن دیگر از [[مردم مدینه]] دارد. یوسف موضوع را به هشام اطلاع داد و خلیفه هم آن افراد را به [[شام]] احضار نمود و [[اموال]] مورد ادعای خالد را مطالبه کرد. آنان ادعای خالی را [[تکذیب]] کردند. هشام به جز یک نفر که با وی نسبتی داشت، بقیه را نزد [[یوسف بن عمر]] به کوفه اعزام کرد تا یوسف ایشان را با خالد روبرو کند و در صورتی که خالد بر ادعای خود باقی بود، آنها را قسم دهد و سپس [[آزاد]] کند. هنگام رودرویی، خالد این ادعا را [[انکار]] کرد. با این حال یوسف در [[مسجد]] و در حضور [[مردم]] از زید و بقیه متهمان در مورد ادعای مزبور، [[سوگند]] گرفت و سپس آنها را آزاد کرد.
زید پس از این واقعه به رغم نظر یوسف بن عمر که خواهان خروج فوری او از کوفه بود، در این [[شهر]] باقی ماند و مردم و [[شیعیان]] به گرد او جمع گشته و خواستار آن شدند که وی بر ضدّ [[امویان]] قیام کند<ref>نک: تاریخ طبری، ج۵، ص۴۸۲-۴۸۳؛ مقاتل الطالبیین، ص۱۳۳-۱۳۵.</ref>. به روایتی آن کس که مدعی شده بود اموالی نزد زید و دیگران دارد، پسر [[خالد بن عبدالله]]، یعنی [[یزید]] بود<ref>تاریخ طبری، ج۵، ص۴۸۲.</ref>. بعضی از [[مورخان]] قول دیگری آورده‌اند مبنی بر اینکه رفتن زید نزد هشام به علت اختلافی بود که او با پسرعمویش [[عبدالله بن حسن بن حسن بن علی]]{{ع}} در مورد [[میراث]] [[حضرت علی]]{{ع}} داشت<ref>تاریخ طبری، ج۵، ص۴۸۴.</ref>.

این قول صحیح به نظر نمی‌رسد؛ زیرا زید به [[زهد]] و [[عبادت]] و [[تقوا]] مشهور بود و بعید است چنین فردی به دلیل [[مال]] [[دنیا]] با پسرعموی خود، که او نیز از [[خاندان]] [[پیغمبر]]{{صل}} بود تا بدان‌جا [[اختلاف]] پیدا کند که نزد [[خلیفه]] [[غاصب]] [[اموی]] [[شکایت]] برد. از این گذشته، راویانی که از اختلاف این دو، در جلسه‌ای که به منظور حل این اختلاف در مقابل [[حاکم]] و [[مردم مدینه]] تشکیل شد، شرحی داده‌اند، بدون اینکه صریحاً و یا تلویحاً به [[تصمیم]] زید مبنی بر ارجاع این اختلاف به خلیفه اشاره‌ای داشته باشند، در ادامه سخن، از آمدن زید نزد هشام خبر داده‌اند. این [[راویان]] که باز درباره برخورد هشام و زید مطالبی آورده‌اند، درباره نتیجه این [[ملاقات]] که رفع و حل [[منازعه]] وی با پسرعمویش باشد، مطلبی نقل نکرده‌اند. نظر به نامه‌ای که [[هشام بن عبدالملک]] پس از [[دیدار]] با زید در مورد او برای [[یوسف بن عمر]] [[والی کوفه]] نوشته است، علت و موجب این دیدار به خوبی مشخص می‌شود. در این [[نامه]] هشام می‌نویسد: «... [[زید بن علی]] درباره دعوی [[عمر بن ولید]] نزد [[امیرالمؤمنین]] آمده بود تا میان آنها [[حکم]] کند.»..<ref>تاریخ طبری، ج۵، ص۴۸۹.</ref>. در واقع رفتن زید به نزد هشام نه به دلیل شکایت از پسرعموی خود و درخواست [[حکمیت]] خلیفه [[جور]] در اختلاف بین خاندان پیغمبر{{صل}}، بلکه شکایت از [[عمر بن ولید]] (احتمالاً پسر [[ولید بن عبدالملک]] خلیفه اسبق) بوده است.
از سوی دیگر نظر به اینکه زید، فرزند و [[برادر]] [[امام]] بوده است و در [[سیره]] و [[تعالیم]] [[امامان شیعه]] از ارجاع اختلاف میان [[شیعیان]] به [[حاکمان جور]] و غاصب [[نهی]] شده است، اگر چنین اقدامی از جانب او که از [[خاندان]] [[پیغمبر]]{{صل}} بود صورت گرفته باشد، مسلماً می‌بایست مورد [[نهی]] و [[سرزنش]] [[امام عصر]] خود واقع می‌شد؛ در حالی که [[روایات]] بسیار در [[ستایش ایمان]] و عمل زید از قول [[امامان شیعه]]{{عم}} نقل شده است. همچنین روایاتی که این قول را ذکر کرده‌اند از علت حضور زید در [[کوفه]] سخنی به میان نیاورده‌اند. مطابق قول اول، حضور زید در کوفه، توجیه قابل قبولی دارد، ولی قول دوم در صورت [[صحت]]، چون نمی‌تواند حضور زید را در کوفه توجیه کند، ناقص و غیرقابل قبول است<ref>آقای حسین کریمان که همه روایات را درباره «سیره و قیام زید بن علی{{ع}}»، در کتاب خود با همین نام و از جمله همین قول مزبور آورده‌اند، متوجه اشکالات مذکور نشده‌اند (نک: سیره و قیام زید بن علی{{ع}}، ص۲۶۸ تا ۲۷۶).</ref>.

به [[اعتقاد شیعه]]، زید پس از [[امام باقر]]{{ع}} شریف‌ترین [[برادران]] آن [[حضرت]] و سرآمد [[علویان]] بود و علت قیامش تنها [[امر به معروف و نهی از منکر]] و [[خون‌خواهی]] جدش [[امام حسین]]{{ع}} بود<ref>ارشاد، ج۲، ص۱۶۸.</ref>.
مسلم است که زید از آغاز، قصد [[قیام]] و [[انقلاب]] داشته است. اگر هشام وی را احضار نمود و به کوفه اعزام کرد، نادانسته زید را به مطلوب او که حضور در میان [[شیعیان کوفه]] بود، رسانده است. [[شاهد]] بر این مدعا، سخنان هشام خطاب به زید و پاسخ زید به اوست. هشام گفت: «ای زید! شنیده‌ام از [[خلافت]] یاد می‌کنی و آرزوی آن را داری، ولی تو لایق خلافت نیستی؛ چراکه از کنیزی زاده شده‌ای». زید در پاسخ گفت: «اسماعیل از بهترین [[پیغمبران]] بود و محمد{{صل}} [[برترین]] [[پیامبران]] از [[فرزندان]] او بود. اسماعیل فرزند کنیزی بود و برادرش مانند تو، فرزند زنی [[آزاد]]؛ اما [[خدا]] او را بر برادرش [[برتری]] داد و بهترین [[انسان‌ها]] را از [[نسل]] او قرارداد.»<ref>تاریخ طبری، ج۵، ص۴۸۶؛ مروج الذهب، ج۳، ص۲۱۸؛ ارشاد، ج۲، ص۱۶۹.</ref>. برخی از [[راویان]] و [[محدثان شیعه]] نیز که به [[قیام زید]] برای [[اجرای احکام]] [[خدا]] و [[خون‌خواهی امام حسین]]{{ع}} [[معتقد]] هستند، [[زمینه‌ساز قیام]] وی را برخورد او و هشام دانسته‌اند که هشام در مجلس خود، قصد [[اهانت]] و [[تحقیر]] زید را داشت و ادعای [[خلافت]] او را به دلیل کنیززاده‌بودنش در میان جمع به [[تمسخر]] گرفت؛ ولی همین [[راویان]] به علت [[ملاقات]] زید با هشام که از قراین [[روایت]] پیداست به درخواست زید صورت گرفته است، اشاره‌ای نکرده‌اند و نوشته‌اند که او پس از این [[دیدار]] از [[شام]] به [[کوفه]] آمد<ref>نک: ارشاد، ج۲، ص۱۶۹.</ref>. با توجه به آنچه ذکر شد، علت و چگونگی حضور زید در کوفه هر چه باشد، در این تردید نیست که [[یوسف بن عمر]] از اقامت وی در کوفه بیمناک بود و از او می‌خواست که هرچه زودتر از آن [[شهر]] خارج شود. زید چهار یا پنج ماه در کوفه بود و در این مدت گروهی از بزرگان [[مردم کوفه]] با او [[بیعت]] کردند. سرانجام پس از [[اصرار]] [[زیاد]] [[حاکم کوفه]]، زید از شهر بیرون رفت تا به [[قادسیه]] رسید. در آنجا [[شیعیان]] و غیر آنها به دیدار او رفتند و از وی برای [[قیام]] [[دعوت]] کردند و [[آمادگی]] چهل هزار نفر از مردم کوفه را برای بیعت و پیوستن به او اعلام داشتند.

به روایت دیگری [[کوفیان]] به زید [[اطمینان]] دادند که صدهزار رزم‌آور از مردم کوفه و [[بصره]] و [[خراسان]] آماده‌اند تا در رکابش با [[بنی‌امیه]] بجنگد و [[شامیان]] با افراد کم خود، نخواهند توانست با این [[سپاه]] [[عظیم]] [[رویارویی]] نموده و در برابرش [[مقاومت]] کنند. زید پس از گرفتن تعهدات و پیمان‌های محکم از سرشناسان کوفه، مخفیانه به آن شهر بازگشت. در پی بازآمدن زید به کوفه، شیعیان و [[مردم]] دیگر، پنهانی به نزد او رفتند و بیعت کردند؛ به گونه‌ای که شمار [[بیعت‌کنندگان]] به جز آنها که در [[مدائن]] و بصره و واسط و [[موصل]] و خراسان و [[ری]] و [[گرگان]] بودند (یعنی تنها در [[کوفه]])، به پانزده هزار نفر رسید. زید، ده ماه و اندی در کوفه بود و داعیان خود را به [[شهرها]] و نواحی اطراف می‌فرستاد<ref>نک: مقاتل الطالبیین، ص۱۳۵-۱۳۶؛ قیاس کنید با: تاریخ طبری، ج۵، ص۴۸۷-۴۸۹.</ref>.

در میان [[بیعت‌کنندگان]] با زید، گذشته از [[شیعیان]]، مردان دیگری از جمله گروهی از [[خوارج]] نیز وجود داشتند<ref>سیره و قیام زید بن علی{{ع}}، ص۲۸۸، به نقل از عمدة الطالب، ص۲۴۶.</ref>. همچنین بسیاری از [[فقها]] و قاضیان و [[محدثان]] کوفه اعم از [[شیعه]] و [[سنی]] با [[زید بن علی]] [[بیعت]] کردند؛ از جمله:
#[[منصور بن معتمر]] از [[راویان]] [[عامه]] که از [[اصحاب امام باقر]]{{ع}} نیز بود.
#[[یزید بن ابی‌زیاد]] از [[موالی]] [[بنی‌هاشم]] که از بزرگان شیعه بود.
#[[ابوحنیفه]] از [[ائمه]] اربعه [[اهل تسنن]] که [[فتوی]] به جواز خروج بر هشام داد و به این صورت زید را [[یاری]] کرد.
#[[هلال بن خباب]] قاضی مدائن که از [[رجال]] عامه بود.
#[[سفیان بن سعید بن مسروق ثوری]] (سفیان ثوری مشهور).
از فقهای دیگری که با زید بیعت کردند، [[سلمة بن کهیل]]، [[هارون بن سعد]]، [[هاشم بن برید]]، [[ابوهاشم رمانی]] و [[حجاج بن دینار]] بودند<ref>مقاتل الطالبیین، ص۱۴۵. (برای اطلاع بیشتر از بزرگان و فقهایی که با زید بیعت کردند، نک: سیره و قیام زید بن علی{{ع}}، ص۲۹۰)</ref>.
شرایط بیعت با زید عبارت بود از: [[دعوت]] به [[کتاب خدا]] و [[سنت پیامبر]]{{صل}}، [[پیکار]] با [[ظالمان]] و [[دفاع از مستضعفان]]، [[بخشش]] به [[محرومان]]، تقسیم عادلانه [[غنیمت]] میان [[اهل]] آن، [[رد مظالم]]، بازگرداندن سپاهیانی که (در مرزها) مانده‌اند، [[یاری اهل بیت]] [[پیغمبر]]{{صل}} در برابر [[مخالفان]] آنها.
چون [[مردم]] با این شرایط بیعت می‌کردند، زید با آنها دست می‌داد و می‌گفت: «خدایا [[شاهد]] باش»<ref>تاریخ طبری، ج۵، ص۴۹۲.</ref>. بدین ترتیب زید بن علی خود را آماده [[قیام]] نمود و شب چهارشنبه اول ماه صفر سال ۱۲۲ را وقت قیام اعلام کرد. [[یوسف بن عمر]] [[والی کوفه]] که آن [[زمان]] در [[حیره]] به سر می‌برد، از قصد زید [[آگاه]] شد و به [[حَکَم]] بن صَلت [[جانشین]] خود در [[کوفه]] دستور داد همه [[مردم]] را به [[مسجد]] بزرگ فرا خواند و در آنجا محصور کند. حَکَم نیز دستور را در [[روز]] سه‌شنبه یعنی یک روز قبل از موعد [[قیام زید]] [[اجرا]] کرد<ref>ابوالفرج همانند طبری موعد قیام را شب اول صفر نقل کرده ولی شروع قیام را یک هفته جلوتر و در شب بیست و سوم محرم آورده است! (مقاتل الطالبیین، ص۱۳۶).</ref>.

زید در موعد مقرر دستور داد رمز [[قیام]] را اعلام کنند و تا صبح در [[شهر]] [[بیعت‌کنندگان]] را به [[یاری]] فراخوانند. وقتی صبح شد، مجموع کسانی که خود را به زید رسانده بودند، دویست‌وهجده نفر بودند. زید از [[غیبت]] بقیه افراد سؤال کرد؛ گفتند در مسجد محاصره شده‌اند. زید گفت: «نه، به [[خدا]] این عذر از کسانی که با ما [[بیعت]] کرده‌اند، پذیرفته نیست»<ref>تاریخ طبری، ج۵، ص۵۰۰؛ مقاتل الطالبیین، ص۱۳۸.</ref>. زید با همان تعداد حرکت کرد تا به جبانه صیادان رسید. آنجا پانصد نفر از [[شامیان]] [[نگهبانی]] می‌دادند. زید به آنها [[حمله]] کرد و همه را به فرار مجبور ساخت؛ سپس به کنّاسه رسید و در [[جنگ]] با گروهی از [[نظامیان]] [[شام]] مستقر در کنّاسه، آنها را هم [[شکست]] داد. بعد از چند درگیری محدود، [[لشکر]] اصلی [[امیر]] کوفه که از مردم شام بودند، در رسید. در این هنگام زید، [[یاران]] خود را به سوی [[مسجد کوفه]] برد و در کنار [[خانه]] [[عمر بن سعد]] با [[لشکریان]] [[یوسف بن عمر]] درگیر شدند و توانستند آنها را شکست دهند؛ به گونه‌ای که تا خانه [[عمرو بن حریث]] فرار کردند. زید آنها را تعقیب کرد و به [[باب الفیل]] (یکی از درهای مسجد بزرگ کوفه) رسید. در آنجا یاران او پرچم‌های خود را از بالای درها، وارد مسجد کردند و به مردمی که در مسجد بودند، بانگ می‌زدند: «ای [[اهل]] مسجد! بیرون بیایید». [[نصر بن خزیمه]] (یکی از یاران و [[سرداران]] زید) فریاد می‌زد: «ای [[مردم کوفه]]! از این [[خواری]] بیرون بیایید و به [[عزت]] و [[بزرگواری]] [[دین]] و [[دنیا]] روی آورید». از داخل [[مسجد]] حرکتی برای پیوستن به زید صورت نگرفت و از بالای دیوارهای آن، مأموران شامی [[حکومت]]، [[یاران]] زید را سنگ‌باران کردند. [[جنگ تن به تن]] در اطراف مسجد درگرفت و [[اصحاب]] زید توانستند [[شامیان]] را از [[شهر]] بیرون برانند.
[[روز]] بعد، [[جنگ]] از سر گرفته شد و طی آن نصر بن خزیمه کشته شد. [[پایداری]] یاران زید و [[شجاعت]] آنها باعث شد، [[یوسف بن عمر]] دستور دهد آنها را از دور، [[هدف]] تیر قرار دهند. با این حال، جنگ همچنان ادامه یافت تا اینکه هنگام شب، تیری به پیشانی زید اصابت کرد و تا مغز او فرو رفت. زید و یارانش پس از این حادثه از میدان جنگ بازگشتند. [[دشمن]] می‌پنداشت آنها به دلیل فرا رسیدن شب، بازگشته‌اند.

هنگامی که تیر را از پیشانی زید خارج می‌کردند، از دنیا رفت. یارانش برای اینکه [[جسد]] وی به دست دشمن نیفتد، شبانه آن را به [[عباسیه]]<ref>در مورد «عباسیه، نک: مبحث «نواحی مشهور اطراف کوفه» در سخن از جغرافیای تاریخی منطقه کوفه، در همین کتاب.</ref> بردند و گودالی کندند و پیکر او را [[دفن]] نمودند. آن‌گاه آب [[نهر]] را بر آن گرداندند و پراکنده شدند<ref>نک: مقاتل الطالبیین، ص۱۴۰-۱۴۴.</ref>. یوسف بن عمر، و [[لشکر]] شامی او با [[آگاهی]] از پراکنده شدن یاران زید، وارد شهر شدند. وی به شامیان دستور داد تا خانه‌های مردم کوفه را جستجو کنند و یاران مجروح زید را بیابند. آنها نیز زن‌های [[کوفیان]] را از [[خانه‌ها]] بیرون می‌آورند و اتاق‌هایشان را [[بازرسی]] می‌کردند. غلامی که [[شاهد]] دفن زید بود، [[محل دفن]] وی را به یوسف بن عمر خبر داد. به دستور یوسف جسد زید را از [[خاک]] بیرون آوردند و سرش را جدا کردند<ref>تاریخ طبری، ج۵، ص۵۰۴.</ref>. سپس جسد او را به همراه جسد چند تن از سران اصحابش در کنّاسه به دار آویختند و سر وی را برای هشام به [[دمشق]] فرستادند. [[جسد]] زید چهار سال بالای دار بود و چون [[یحیی]]، پسر وی در [[خراسان]] [[قیام]] کرد، [[ولید بن یزید]] (خلیفۀ وقت) به [[یوسف بن عمر]] ([[حاکم کوفه]]) دستور داد جسد زید را پایین آورد و بسوزاند. یوسف نیز چنین کرد و خاکستر آن را در [[فرات]] ریخت<ref>مقاتل الطالبیین، ص۱۴۵.</ref>.
پس از [[شهادت]] زید، یوسف بن عمر در [[کوفه]] [[منبر]] رفت و [[کوفیان]] را به شدت مورد [[سرزنش]] و [[تحقیر]] و [[تهدید]] قرار داد و از جمله گفت: «اگر [[امیرالمؤمنین]] ([[هشام بن عبدالملک]]) [[اجازه]] داده بود، افراد جنگجوی شما را می‌کشتم و فرزندانتان را به [[اسارت]] می‌گرفتم»<ref>تاریخ طبری، ج۵، ص۵۰۷.</ref>.
بدین ترتیب [[مردم کوفه]] بار دیگر نسبت به یکی از افراد [[خاندان]] [[پیغمبر]]{{صل}} [[خیانت]] کردند و در [[یاری]] زید که با [[اصرار]] زیاد، او را به قیام [[تشویق]] کرده بودند، کوتاهی نمودند و [[شاهد]] به دار آویخته شدن جسد وی در [[شهر]] خود شدند.<ref>[[محمد حسین رجبی دوانی|رجبی دوانی، محمد حسین]]، [[کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی (کتاب)|کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی]] ص ۴۰۸.</ref>

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:IM010499.jpg|22px]] [[محمد حسین رجبی دوانی|رجبی دوانی، محمد حسین]]، [[کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی (کتاب)|'''کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:زید بن علی]]

ابوصلت هروی

2024-05-19T12:54:32Z

Hosein:

{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = اصحاب امام رضا| عنوان مدخل = ابوصلت هروی | مداخل مرتبط = [[ابوصلت هروی در معارف و سیره رضوی]] - [[ابوصلت هروی در تاریخ اسلامی]]| پرسش مرتبط = }}

== آشنایی اجمالی ==
[[ابوصلت عبدالسلام بن صالح بن سلیمان هروی خراسانی قرستی]] از [[موالی]] [[عبدالرحمان بن سمره]] بود<ref>تاریخ بغداد، ج۱۱، ص۴۶.</ref> و به [[نقلی]]، در [[مدینه]] زاده شد و در [[نیشابور]] اقامت گزید و از [[خادمان امام رضا]]{{ع}} بود.<ref>خلاصة تهذیب تهذیب الکمال، ج۶، ص۳۱۹.</ref> او از آن [[حضرت]] و نیز از [[سفیان بن عیینه]]، مالک، [[حماد بن زید]] و دیگران [[روایت]] کرده و افرادی چون [[عباس دوری]]، [[ابوبکر بن ابی دنیا]]، [[عبدالله بن احمد حنبل]] و گروه زیادی از او روایت کرده‌اند. وی خود نقل می‌‌کند که از [[دوران کودکی]] تا سی سال نزد [[سفیان بن عیینه]] برای [[فراگیری علم]] رفت و آمد داشت و پنجاه مرتبه [[سفر حج]] انجام داد.<ref>سیر اعلام النبلاء، ج۱۱، ص۴۴۶ ـ ۴۴۸.</ref>

او برای کسب [[دانش]] به جاهای زیادی چون [[بصره]]، [[کوفه]]، [[حجاز]] و [[یمن]] [[مسافرت]] نمود، آن گاه وارد [[بغداد]] شد و در آنجا به نشر و [[نقل حدیث]] پرداخت و عده ای از اهالی آن [[شهر]]، از جمله [[حسن بن علویه قطان]] از وی روایت کرده‌اند. [[اباصلت]] در [[زمان]] [[مأمون]] برای رفتن به [[جبهه]] [[جنگ]] و [[جهاد]] وارد شهر [[مرو]] شد و با [[خلیفه]] دیداری کرد و چون سخن گفت، مأمون دریافت که وی از دانش فراوانی بهره دارد، از این رو وی را از [[خواص]] خویش قرار داد و نزد خود نگه داشت تا بعد از مدتی با یکدیگر به جبهه رفتند. او همواره مورد [[تکریم]] خلیفه قرار داشت.

اباصلت با [[منحرفان]] [[اعتقادی]] مانند [[مرجئه]]، [[جهمیه]]، [[قدریه]] و [[زنادقه]] سخت مخالف بود و با آنها بحث و [[مناظره]] می‌‌کرد و دیدگاه‌های آنان را مورد خدشه قرار می‌‌داد. در مجالس مناظره‌ای که مأمون تشکیل می‌‌داد، چند بار در حضور او میان اباصلت و [[بشر مریسی]]،<ref>اللباب فی تهذیب الانساب، ج۳، ص۲۰۰.</ref> از [[شاگردان]] قاضی ابویوسف و از [[رهبران]] مرجئه که [[فرقه مریسیّه]] به وی منسوب است، مناظره شد که در تمام موارد اباصلت [[پیروز]] شد.<ref>تاریخ بغداد، ج۱۱، ص۴۶ ـ ۴۸.</ref> وی مورد [[ستایش]] [[علمای امامیه]] و تعداد زیادی از علمای [[اهل سنت]] است.

[[مرحوم خوئی]] می‌‌نویسد: در [[موثق]] بودن [[اباصلت هروی]] تردیدی نیست اما درباره [[مذهب]] او از گفته [[نجاشی]] برمی‌آید که [[شیعه]] است، هر چند [[شیخ طوسی]] به [[سنی]] بودن او تصریح کرده است که گویا [[سهو]] قلم است،؛ چرا که [[اباصلت]] [[تشیع]] خود را علنی ابراز می‌‌کرد و به همین خاطر برخی علمای اهل سنت او را [[ضعیف]] و [[دروغگو]] خوانده‌اند. [[سخن]] [[کشی]] هم که به تشیع شدید او اشاره کرده، تأییدی بر این گفته است.<ref>معجم رجال الحدیث، ج۱۰، ص۱۷؛ اختیار معرفة الرجال، ج۲، ص۸۷۲.</ref> نجاشی وی را [[ثقه]]، صحیح الحدیث و صاحب «کتاب وفات الرضا {{ع}}» می‌داند.<ref>رجال النجاشی، ج۲، ص۶۱.</ref>

اباصلت در [[روز]] چهارشنبه ۲۴ [[شوال]] سال ۲۳۶ درگذشت.<ref>تاریخ بغداد، ج۱۱، ص۵۱.</ref> هم اکنون در سمت شرقی بیرون [[شهر مشهد]] آرامگاهی به نام [[خواجه اباصلت]] منسوب به وی وجود دارد. در [[قم]] و سمنان نیز مزارهایی منسوب به او وجود داشته است<ref>دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۵، ص۶۱۴.</ref><ref> [[فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی ج۱ (کتاب)|فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی]]، ج۱ ص۴۴۵-۴۴۶.</ref>.

== جستارهای وابسته ==
{{مدخل وابسته}}
* [[اصحاب امام رضا]]
* [[راویان امام رضا]]
{{پایان مدخل وابسته}}

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده: IM009687.jpg|22px]] جمعی از پژوهشگران، [[فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی ج۱ (کتاب)|'''فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی ج۱''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:اعلام]]
[[رده:راویان امام رضا]]
[[رده:اصحاب امام رضا]]

الگو:جعبه ابهام‌زدایی

2024-05-08T15:41:00Z

Hosein:

<table id="
{{#switch:{{{type|}}}
| setindex = setindexbox
| disambig 
| #default = disambigbox
}}" class="metadata plainlinks dmbox
{{#switch:{{{type|}}}
| setindex = dmbox-setindex
| disambig 
| #default = dmbox-disambig
}} {{{class|}}}" style="{{{style|}}}">
<tr>
{{#ifeq:{{{image|}}}|none
| <td class="mbox-empty-cell"></td>
| <td class="mbox-image" style="padding: 2px 0 2px 0.4em;">
{{#if:{{{image|}}}
| {{{image}}}
| [[File:{{#switch:{{{type|}}}
| setindex = DAB list gray.svg
| disambig 
| #default = Disambig gray RTL.svg
}}|30px|alt=نماد ابهام‌زدایی]]
}}</td>
}}
<td class="mbox-text" style="padding: 0.25em 0.4em; font-style: italic; {{{textstyle|}}}"> {{{text}}} </td>
{{#if:{{{imageright|}}}
| <td class="mbox-imageright" style="padding: 2px 0.4em 2px 0;"> {{{imageright}}} </td>
}}
</tr>
</table>{{#switch:{{{type|}}}
| 
| disambig
| setindex = 
| #default = <div style="text-align: center;">This message box is using an invalid "type={{{type|}}}" parameter and needs fixing.</div>[[Category:Wikipedia message box parameter needs fixing|{{main other|Main:}}{{FULLPAGENAME}}]]
}}{{#ifeq:{{{type|}}}|disambig|__DISAMBIG__|}}{{#switch:{{{type|}}}
| setindex =
{{category handler
| main = [[رده:همه مقاله‌های مجموعه‌نمایه]]
| nocat = {{{nocat|}}} 
| page = {{{page|}}} 
}}
| disambig 
| #default =
{{category handler
| main = [[رده:همه صفحه‌های ابهام‌زدایی]]
| template = 
| other = [[رده:همه صفحه‌های ابهام‌زدایی]]
| nocat = {{{nocat|}}} 
| page = {{{page|}}} 
}}
}}<noinclude>

{{documentation}}

[[رده:الگو:ابهام‌زدایی]]
</noinclude>

الأعلام اللامعة فی شرح الزیارة الجامعة (کتاب)

2024-04-29T16:58:09Z

Hosein: /* دربارهٔ پدیدآوردنده */

{{جعبه اطلاعات کتاب
| عنوان پیشین =
| عنوان = الأعلام اللامعة
| عنوان پسین = فی شرح الزیارة الجامعة
| شماره جلد =
| عنوان اصلی =
| تصویر = الاعلام.jpg
| اندازه تصویر =
| از مجموعه =
| زبان = عربی
| زبان اصلی =
| نویسنده = [[سید محمد طباطبایی]]
| نویسندگان =
| تحقیق یا تدوین = [[کاظم البهادلی]]
| زیر نظر =
| به کوشش =
| مترجم =
| مترجمان =
| ویراستار =
| ویراستاران =
| موضوع = [[زیارتنامه جامعه کبیره|زیارتنامهٔ جامعهٔ کبیره]]، [[امامت]] و [[ولایت]]
| مذهب = شیعه
| ناشر = الرافد‏‫
| به همت =
| وابسته به =
| محل نشر = قم، ایران
| سال نشر = ۱۳۸۹
| چاپ = اول
| تعداد صفحات =۳۳۴
| شابک = 978-600-5688-36-8
| شماره ملی = ۲‎۱‎۴‎۶‎۲‎۲‎۸
}}
'''الأعلام اللامعة فی شرح الزیارة الجامعة'''، کتابی است که با زبان عربی به مروری بر مهم‌ترین اوصاف [[اهل‌ بیت]] [[پیامبر اسلام]] {{صل}} بر اساس متن [[زیارتنامه جامعه کبیره|زیارت جامعهٔ کبیره]] می‌پردازد. این کتاب اثر [[سید محمد طباطبایی]] است و [[انتشارات الرافد‏‫]] نشر آن را به عهده داشته است.

== دربارهٔ کتاب ==
در معرفی این کتاب آمده است: «در این نوشتار از منظری قرآنی و روایی به شرح فقرات [[زیارتنامه جامعه کبیره|زیارت جامعهٔ کبیره]] پرداخته شده و فضایل معنوی و ویژگی‌های منحصر به فرد [[ائمهٔ]] {{عم}} با استناد به مفاهیم این زیارت شریفه تشریح شده است.

در همین زمینه نگارنده تفسیری از خصوصیات مهم [[اهل‌ بیت]] {{عم}} همچون: علم، حلم، [[ولایت]]، برگزیده بودن از جانب خداوند متعال برای هدایت بشر، امین خدا بودن، چراغ هدایت بودن، حجت الهی بر خلق بودن، اهل کرم و سخاوت بودن، مبیّن دین خدا بودن، حافظ اسرار الهی بودن، عالم بر امور غیبی بودن، اخلاص در دین الهی داشتن و همچنین لزوم پیروی کردن از [[اهل‌ بیت]] {{عم}} و ضرورت محبت و [[ولایت]] ایشان ارائه نموده و با استفاده از آیات و روایات به شرح مقام والای ایشان پرداخته است.

== فهرست کتاب ==
{{فهرست اثر}}
* مقدمه مؤسسه؛
* مقدمه محقق؛
* مقدمه تحقیق؛
* روش تحقیق؛
* متن [[زیارتنامه جامعه کبیره|زیارت جامعهٔ کبیره]]؛
* مقدمه مؤلف؛
* شرح [[زیارتنامه جامعه کبیره|زیارت جامعهٔ کبیره]]؛
* السّلام علیکم یا أهل بیت النّبوّة؛
* و موضع الرّسالة؛
* و مختلف الملائکة؛
* و مهبط الوحی؛
* و معدن الرّحمة؛
* و خزّان العلم؛
* و منتهی الحلم؛
* و أصول الکرم؛
* و قادة الأمم؛
* و أولیاء النّعم؛
* و عناصر الأبرار؛
* و دعائم الأخیار؛
* و ساسة العباد؛
* و أرکان البلاد؛
* و أبواب الإیمان؛
* و أمناء الرّحمن؛
* و سلالة النّبیّین؛
* و صفوة المرسلین؛
* و عترة خیرة ربّ العالمین؛
* و رحمة اللّه و برکاته؛
* السّلام علی أئمّة الهدی؛
* و مصابیح الدّجی؛
* و أعلام التّقی؛
* و ذوی النّهی؛
* و أولی الحجی؛
* و کهف الوری؛
* و ورثة الأنبیاء؛
* و المثل الأعلی؛
* و الدّعوة الحسنی؛
* و حجج اللّه علی أهل الدّنیا و الآخرة و الأولی؛
* و رحمة اللّه و برکاته؛
* السّلام علی محالّ معرفة اللّه؛
* و مساکن برکة اللّه؛
* و معادن حکمة اللّه؛
* و حفظة سرّ اللّه؛
* و حملة کتاب اللّه؛
* و أوصیاء نبیّ اللّه؛
* و ذرّیّة رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله؛
* السّلام علی الدّعاة إلی اللّه؛
* و الأدلّاء علی مرضاة اللّه؛
* و المستقرّین فی أمر اللّه؛
* و التّامّین فی محبّة اللّه؛
* و المخلصین فی توحید اللّه؛
* و المظهرین لأمر اللّه و نهیه؛
* السّلام علی الأئمّة الدّعاة؛
* و القادة الهداة؛
* و السّادة الولاة؛
* و الذّادة الحماة؛
* و أهل الذّکر؛
* و أولی الأمر؛
* و بقیّة اللّه؛
* و خیرته؛
* و حزبه؛
* و عیبة علمه؛
* و حجّته؛
* و صراطه؛
* و نوره؛
* أشهد أن لا إله إلّا اللّه وحده لا شریک له کما شهد اللّه لنفسه؛
* و شهدت له ملائکته و أولوا العلم من خلقه؛
* لا إله إلّا هو العزیز الحکیم؛
* و أشهد أنّ محمّدا عبده المنتجب و رسوله المرتضی؛
* أرسله بالهدی و دین الحقّ لیظهره علی الدّین کلّه و لو کره المشرکون؛
* و أشهد أنّکم الأئمّة الرّاشدون؛
* المهدیّون؛
* المعصومون؛
* المکرّمون؛
* المقرّبون؛
* المتّقون؛
* الصّادقون؛
* المصطفون؛
* المطیعون للّه؛
* القوّامون بأمره؛
* العاملون بإرادته؛
* الفائزون بکرامته؛
* اصطفاکم بعلمه؛
* و ارتضاکم لغیبه؛
* و اختارکم لسرّه؛
* و اجتباکم بقدرته؛
* و أعزّکم بهداه؛
* و خصّکم ببرهانه؛
* و انتجبکم لنوره؛
* و أیّدکم بروحه؛
* و رضیکم خلفاء فی أرضه؛
* و حججا علی بریّته؛
* و أمرتم بالمعروف و نهیتم عن المنکر؛
* و جاهدتم فی اللّه حقّ جهاده؛
* حتّی أعلنتم دعوته؛
* و بیّنتم فرائضه؛
* و أقمتم حدوده؛
* و نشرتم شرائع أحکامه؛
* و سننتم سنّته؛
* و صرتم فی ذلک منه إلی الرّضا و سلّمتم له القضاءو صدّقتم من رسله من مضی؛
* فالرّاغب عنکم مارق و اللّازم لکم لاحق و المقصّر فی حقّکم زاهق؛
* و الحقّ معکم و فیکم و منکم و إلیکم و أنتم أهله و معدنه؛
* و میراث النّبوّة عندکم؛
* و إیاب الخلق إلیکم و حسابهم علیکم؛
* و الرّحمة الموصولة؛
* و الآیة المخزونة؛
* و الأمانة المحفوظة؛
* و الباب المبتلی به النّاس؛
* من أتاکم نجا و من لم یأتکم هلک؛
* إلی اللّه تدعون و علیه تدلّون و به تؤمنون و له تسلّمون و بأمره تعملون و إلی سبیله ترشدون و بقوله تحکمون؛
* سعد من والاکم و هلک من عاداکم و خاب من جحدکم و ضلّ من فارقکم و فاز من تمسّک بکم و أمن من لجأ إلیکم و سلم من صدّقکم و هدی من اعتصم بکم؛
* من اتّبعکم فالجنّة مأواه و من خالفکم فالنّار مثواه؛
* و من جحدکم کافر و من حاربکم مشرک و من ردّ علیکم فی أسفل درک من الجحیم؛
* أشهد أنّ هذا سابق لکم فیما مضی و جار لکم فیما بقی؛
* و أنّ أرواحکم و نورکم و طینتکم واحدة طابت و طهرت بعضها من بعض؛
* خلقکم اللّه أنوارا فجعلکم بعرشه محدقین؛
* حتّی منّ علینا بکم فجعلکم فی بیوت أذن اللّه أن ترفع و یذکر فیها اسمه؛
* و جعل صلواتنا علیکم و ما خصّنا به من ولایتکم طیبا لخلقنا و طهارة لأنفسنا و تزکیة لنا و کفّارة لذنوبنا؛
* فکنّا عنده مسلّمین بفضلکم و معروفین بتصدیقنا إیّاکم؛
* فبلغ اللّه بکم أشرف محلّ المکرّمین و أعلی منازل المقرّبین و أرفع درجات المرسلی؛
* حتّی لا یبقی ملک مقرّب و لا نبیّ مرسل و لا صدّیق و لا شهید؛
* بأبی أنتم و أمّی و أهلی و مالی و أسرتی؛
* أشهد اللّه و أشهدکم أنّی مؤمن بکم و بما آمنتم به کافر بعدوّکم و بما کفرتم به؛
* مستبصر بشأنکم و بضلالة من خالفکم؛
* موال لکم و لأولیائکم مبغض لأعدائکم و معاد لهم؛
* سلم لمن سالمکم و حرب لمن حاربکم؛
* محقّق لما حقّقتم مبطل لما أبطلتم؛
* مطیع لکم عارف بحقّکم مقرّ بفضلکم؛
* محتمل لعلمکم محتجب بذمّتکم معترف بکم؛
* مؤمن بإیابکم مصدّق برجعتکم منتظر لأمرکم مرتقب لدولتکم؛
* آخذ بقولکم؛
* عامل بأمرکم؛
* مستجیر بکم؛
* زائر لکم؛
* لائذ عائذ بقبورکم؛
* مستشفع إلی اللّه عزّ و جلّ بکم؛
* و متقرّب بکم إلیه؛
* و مقدّمکم أمام طلبتی و حوائجی و إرادتی فی کلّ أحوالی و أموری؛
* مؤمن بسرّکم و علانیتکم و شاهدکم و غائبکم و أوّلکم و آخرکم؛
* و مفوّض فی ذلک کلّه إلیکم و مسلّم فیه معکم؛
* حتّی یحیی اللّه تعالی دینه بکم و یردّکم فی أیّامه و یظهرکم لعدله و یمکّنکم فی أرضه؛
* فثبّتنی اللّه أبدا ما حییت... ؛
* و رزقنی شفاعتکم؛
* و جعلنی من خیار موالیکم التّابعین لما دعوتم إلیه؛
* و جعلنی ممّن یقتصّ آثارکم و یسلک سبیلکم و یهتدی بهداکم؛
* و یحشر فی زمرتکم و یکرّ فی رجعتکم و یملّک فی دولتکم و یشرّف فی عافیتکم و یمکّن فی أیّامکم و تقرّ عینه غدا برؤیتکم؛
* بأبی أنتم و أمّی و نفسی و أهلی و مالی؛
* من أراد اللّه بدأ بکم و من وحّده قبل عنکم و من قصده توجّه بکم؛
* موالیّ لا أحصی ثناءکم و لا أبلغ من المدح کنهکم و من الوصف قدرکم و أنتم نور الأخیار و هداة الأبرار و حجج الجبّار؛
* بکم فتح اللّه و بکم یختم؛
* و بکم یمسک السّماء أن تقع علی الأرض إلّا بإذنه و بکم ینفّس الهمّ و یکشف الضر؛
* و بکم ینزّل الغیث؛
* إلّا بإذنه؛
* و بکم ینفّس الهمّ؛
* و عندکم ما نزلت به رسله و هبطت به ملائکته؛
* و إلی جدّکم بعث الرّوح الأمین؛
* آتاکم اللّه ما لم یؤت أحدا من العالمین؛
* طأطأ کلّ شریف لشرفکم و بخع کلّ متکبّر لطاعتکم و خضع کلّ جبّار لفضلکم و ذلّ کلّ شیء لکم؛
* و أشرقت الأرض بنورکم و فاز الفائزون بولایتکم بکم یسلک إلی الرّضوان و علی من جحد ولایتکم غضب الرّحمن؛
* بأبی أنتم و أمّی و نفسی و أهلی و مالی ذکرکم فی الذّاکرین؛
* و أسماؤکم فی الأسماء؛
* و أجسادکم فی الأجساد؛
* و أرواحکم فی الأرواح و أنفسکم فی النّفوس؛
* و آثارکم فی الآثار و قبورکم فی القبور؛
* فما أحلی أسماءکم و أکرم أنفسکم و أعظم شأنکم و أجلّ خطرکم و أوفی عهدکم و أصدق وعدکم؛
* کلامکم نور و أمرکم رشد و وصیّتکم التّقوی و فعلکم الخیر و عادتکم الإحسان و سجیّتکم الکرم و شأنکم الحقّ و الصّدق و الرّفق و قولکم حکم و حتم و رأیکم علم و حلم و حزم؛
* إن ذکر الخیر کنتم أوّله و أصله و فرعه و معدنه و مأواه و منتهاه؛
* بأبی أنتم و أمّی و نفسی کیف أصف حسن ثنائکم و أحصی جمیل بلائکم و بکم أخرجنا اللّه من الذّلّ و فرّج عنّا غمرات الکروب؛
* و أنقذنا من شفا جرف الهلکات و من النّار؛
* بأبی أنتم و أمّی و نفسی بموالاتکم علّمنا اللّه معالم دیننا و أصلح ما کان فسد من دنیانا؛
* و بموالاتکم تمّت الکلمة و عظمت النّعمة و ائتلفت الفرقة؛
* سبحان ربّنا إن کان وعد ربّنا لمفعولا؛
* یا ولیّ اللّه إنّ بینی و بین اللّه عزّ و جلّ ذنوبا لا یأتی علیها إلّا رضاکم؛
* فبحقّ من ائتمنکم علی سرّه و استرعاکم أمر خلقه و قرن طاعتکم بطاعته لمّا استوهبتم ذنوبی و کنتم شفعائی؛
* فإنّی لکم مطیع من أطاعکم فقد أطاع اللّه و من عصاکم فقد عصی اللّه و من أحبّکم فقد أحبّ اللّه و من أبغضکم فقد أبغض اللّه؛
* اللّهمّ إنّی لو وجدت شفعاء أقرب إلیک من محمّد و أهل بیته الأخیار الأئمّة الأبرار لجعلتهم شفعائی؛
* الوداع؛
* سلام ولی لکم؛
* لا جعله الله آخر العهد من؛
* وأرضاکم عنی و مکّنکم؛
* و فی أیّامکم؛
* و شرفنی بطاعتکم؛
* فائزا برضوان الله؛
* ثم العود أبدا ما؛
* والنّور و الإیمان و حسن الإجابة؛
* اللهم صلّ علی محمّد وآل محمّد؛
* فهرست منابع تحقیق؛
* فهرست مطالب کتاب.<ref>[http://www.bahrululoom.org/ar/content/27 فهرست کتاب در وبگاه مرکز التراث بحرالعلوم]</ref>
{{پایان فهرست اثر}}

== دربارهٔ پدیدآوردنده ==
{{پدیدآورنده ساده
| پدیدآورنده کتاب = سید محمد طباطبایی}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

== دریافت متن ==
* [http://www.bahrululoom.org/ar/download/27 دریافت متن PDF کتاب از وبگاه مرکز التراث بحرالعلوم]
* [http://alfeker.mediafire.com/?7j0d9dbmqcs410d دریافت متن PDF کتاب از وبگاه SHIABOOKS]

[[رده:کتاب]]
[[رده:کتاب‌های سید محمد طباطبایی]]
[[رده:آثار سید محمد طباطبایی]]
[[رده:آثار زیارت جامعه کبیره]]
[[رده:کتاب‌های دارای چکیده]]
[[رده:کتاب‌های دارای فهرست]]
[[رده:کتاب‌های دارای متن دیجیتال]]
[[رده:کتاب‌های دارای متن PDF]]
[[رده:کتاب‌های فاقد تصویر پدیدآورنده]]

نبوت

2024-04-28T14:57:35Z

Hosein:

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = نبوت
| عنوان مدخل = نبوت
| مداخل مرتبط = [[نبوت در لغت]] - [[نبوت در قرآن]] - [[نبوت در نهج البلاغه]] - [[نبوت در کلام اسلامی]] - [[نبوت در معارف دعا و زیارات]] - [[نبوت در معارف و سیره علوی]] - [[نبوت در معارف و سیره فاطمی]] - [[نبوت در معارف و سیره سجادی]] - [[نبوت در معارف و سیره امام جواد]] - [[نبوت در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]
| پرسش مرتبط = نبوت (پرسش)
}}
'''نبوت''' {{به عربی|النبوة}} یعنی گرفتن خبر از جانب [[خداوند]] برای [[هدایت مردم]] و به آن شخص [[نبی]] گفته می‌شود. به [[دلیل]] آنکه [[مردم]] دسترسی به معارف وحیانی ندارند لذا خداوند افرادی را [[برگزیده]] و به عنوان نبی برای مردم ارسال می‌کند. از [[دلایل]] [[بعثت]] [[انبیاء]] می‌توان بیدار نمودن [[فطرت انسان‌ها]]، [[شناساندن راه بندگی]]، [[اتمام حجت]]، [[برقراری عدل]] و [[حکومت]] و [[حاکمیت خدا]] را بیان کرد. [[اعجاز]] و [[تصدیق]] [[پیامبر]] سابق نسبت به پیامبر لاحق از راه‌های [[شناسایی]] [[پیامبران]] است

== معناشناسی ==
=== معنای لغوی ===
نبوت در لغت در چهار معنا استعمال شده است: خبر، ارتفاع، طریق و صوت خفی<ref>ابن منظور، لسان العرب، ج۱، ص۱۶۲؛ فراهیدی، کتاب العین، ج۸، ص۳۸۲؛ راغب اصفهانی، مفردات، ص۷۸۸.</ref>

=== معنای اصطلاحی ===
نبوت در اصطلاح یعنی گرفتن خبر از جانب [[خداوند]] به صورت [[وحی]] که برای [[هدایت مردم]] است<ref>ر. ک: [[محمد تقی مصباح یزدی|مصباح یزدی، محمد تقی]]، [[راه و راهنماشناسی (کتاب)|راه و راهنماشناسی]]، ص ۵۶؛ [[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[وحی و نبوت در قرآن (کتاب)|وحی و نبوت در قرآن]]، ص ۴۴؛ [[جعفر سبحانی|سبحانی، جعفر]]، [[منشور جاوید (کتاب)|منشور جاوید]]، ج ۳، ص ۸۷؛ [[عبدالحسین خسروپناه|خسروپناه، عبدالحسین]]، [[کلام نوین اسلامی ج۲ (کتاب)|کلام نوین اسلامی]]، ص ۲۷ ـ ۲۸.</ref> و [[نبی]] در اصطلاح [[علم کلام]] بر کسی اطلاق می‌شود که از [[راه وحی]] پیامی را از [[خدای متعال]] دریافت می‌کند و آن را به [[مردم]] می‌رساند<ref>ر. ک: [[محمد تقی مصباح یزدی|مصباح یزدی، محمد تقی]]، [[راه و راهنماشناسی (کتاب)|راه و راهنماشناسی]]، ص ۵۶.</ref>.

نبوت در اصطلاح [[قرآنی]] عبارت است از تلقی و گرفتن خبر از جانب [[خدا]] به منظور [[هدایت مردم]] و نبی [[انسان]] والا مقامی است که از جانب [[خداوند]] برای هدایت مردم برانگیخته می‌‌شود<ref>{{عربی|النَّبیّ هُوَ الإنْسانُ المَبْعُوثُ مِنَ الحَقِّ إِلی الخَلْقِ}}؛ شرح تجرید قوشچی، ص ۴۶۱.</ref> و نبی در اصطلاح [[علم کلام]] بر کسی اطلاق می‌شود که از [[راه وحی]] پیامی را از [[خدای متعال]] دریافت می‌کند و آن را به [[مردم]] می‌رساند<ref>علامه طباطبایی دراین‌باره می‌فرماید: {{عربی|فالنبوة حالة إلهیة (وإن شئت قل غیبیة) نسبتُها إلی هذه الحالة العمومیة من الإدراک والفعل نسبة الیقظة إلی النوم، بها یدرک الإنسان المعارف التی بها یرتفع الاختلاف والتناقض فی حیاة الإنسان، وهذا الإدراک والتلقی من الغیب هو المسمی فی لسان القرآن بالوحی، والحالة التی یتخذها الإنسان منه لنفسه بالنبوة}}؛ طباطبایی، سیدمحمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۲، ص۱۳۱.</ref>.<ref>ر. ک: [[محمد تقی مصباح یزدی|مصباح یزدی، محمد تقی]]، [[راه و راهنماشناسی (کتاب)|راه و راهنماشناسی]]، ص ۵۶؛ [[جعفر سبحانی|سبحانی، جعفر]]، [[منشور جاوید (کتاب)|منشور جاوید]]، ج ۳، ص ۸۷.</ref>

=== روابط معنایی نبوت با رسالت ===
"[[رسول]]" در لغت به ‌معنای فرستاده و [[پیامبر]] و پیام‌آور است<ref>راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات راغب، ص۳۵۳.</ref>، چنان‌که [[قرآن مجید]] می‌فرماید: {{متن قرآن|تَوَفَّتْهُ رُسُلُنَا وَهُمْ لَا يُفَرِّطُونَ}}<ref>«و او بر بندگان خویش چیره است و بر شما نگهبانانی می‌فرستد تا چون مرگ هر یک از شما در رسد فرشتگان ما جان او را بستانند و آنان کوتاهی نمی‌ورزند» سوره انعام، آیه ۶۱.</ref> و در اصطلاح عبارت است از پیام‌آور خداوند به سوی آفریده‌های دارای [[عقل]] و شعور<ref>نگری، جامع العلوم، ج۲، ص۱۳۵.</ref> و معنای [[رسالت]] این است که خداوند متعال مأموریتی بر عهده کسی بگذارند و او موظف به [[تبلیغ]] و ادای آن شود<ref>ر. ک: [[عبدالله حق‌جو|حق‌جو، عبدالله]]، [[ولایت در قرآن (کتاب)|ولایت در قرآن]]، ص۵۶-۵۸.</ref>.

باتوجه به اینکه واژه نبوت و [[رسالت]] در [[قرآن کریم]] و [[روایات]] درباره [[پیامبران]] استعمال شده است لازم است ارتباط میان این دو بیان شود. آیاتی مانند: {{متن قرآن|وَكَانَ رَسُولًا نَبِيًّا}}<ref>«و فرستاده‌ای پیامبر بود» سوره مریم، آیه ۵۱.</ref>؛ {{متن قرآن|وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ مِنْ رَسُولٍ وَلَا نَبِيٍّ}}<ref>«و ما پیش از تو هیچ فرستاده و هیچ پیامبری نفرستادیم» سوره حج، آیه ۵۲.</ref> و روایاتی که تعداد [[رسولان]] را ۳۱۳ نفر و [[تعداد پیامبران]] را ۱۲۴ هزار نفر دانسته اند<ref>{{متن حدیث|عَنْ أَبِی ذَرٍّ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ قُلْتُ یَا رَسُولَ اللَّهِ کَمِ النَّبِیُّونَ قَالَ مِائَهُ أَلْفٍ وَ أَرْبَعَهٌ وَ عِشْرُونَ أَلْفَ نَبِیٍّ قُلْتُ کَمِ الْمُرْسَلُونَ مِنْهُمْ قَالَ ثَلَاثُ مِائَهٍ وَ ثَلَاثَهَ عَشَرَ جَمّاً غَفِیراً قُلْتُ مَنْ کَانَ أَوَّلَ الْأَنْبِیَاءِ قَالَ آدَمُ قُلْتُ وَ کَانَ مِنَ الْأَنْبِیَاءِ مُرْسَلًا قَالَ نَعَمْ خَلَقَهُ اللَّهُ بِیَدِهِ وَ نَفَخَ فِیهِ مِنْ رُوحِهِ ثُمَّ قَالَ یَا أَبَا ذَرٍّ أَرْبَعَهٌ مِنَ الْأَنْبِیَاءِ سُرْیَانِیُّونَ آدَمُ وَ شَیْثٌ وَ أُخْنُوخُ وَ هُوَ إِدْرِیسُ وَ هُوَ أَوَّلُ مَنْ خَطَّ بِالْقَلَمِ وَ نُوحٌ وَ أَرْبَعَهٌ مِنَ الْعَرَبِ هُودٌ وَ صَالِحٌ وَ شُعَیْبٌ وَ نَبِیُّکَ مُحَمَّدٌ ص وَ أَوَّلُ نَبِیٍّ مِنْ بَنِی إِسْرَائِیلَ مُوسَی وَ آخِرُهُمْ عِیسَی وَ سِتُّمِائَهِ نَبِیٍّ قُلْتُ یَا رَسُولَ اللَّهِ کَمْ أَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَی مِنْ کِتَابٍ قَالَ مِائَهَ کِتَابٍ وَ أَرْبَعَهَ کُتُبٍ أَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَی عَلَی شَیْثٍ {{ع}}خَمْسِینَ صَحِیفَهً وَ عَلَی إِدْرِیسَ ثَلَاثِینَ صَحِیفَهً وَ عَلَی إِبْرَاهِیمَ عِشْرِینَ صَحِیفَهً وَ أَنْزَلَ التَّوْرَاهَ وَ الْإِنْجِیلَ وَ الزَّبُورَ وَ الْفُرْقَانَ الْخَبَرَ}}؛ بحارالانوار، ج ۱۱، باب ۱، ص ۳۲.</ref>، بیانگر این است که نبوت و [[رسالت]] دو [[مقام]] [[الهی]] هستند با این تفاوت که همۀ [[پیامبران]] دارای مقام نبوت‌اند؛ اما [[مقام رسالت]] تنها به گروهی از پیامبران اختصاص دارد به این معنی که هر دو در دریافت و [[ابلاغ وحی]] الهی و [[ابلاغ]] آن به [[مردم]] شریک‌اند ولی در نوع [[شهود]] [[فرشتگان]] و مأموریتشان با یکدیگر متفاوت‌اند<ref>ر. ک: [[عبدالحسین خسروپناه|خسروپناه، عبدالحسین]]، [[کلام نوین اسلامی ج۲ (کتاب)|کلام نوین اسلامی]]، ص ۳۱. </ref>.

== [[فلسفه بعثت انبیاء]] (اهداف الهی از [[بعثت]]) ==
{{اصلی|فلسفه بعثت}}
از آنجا که موضوع [[بعثت]] با تمام جوانب [[زندگی]] [[انسان]] در ارتباط است؛ لذا در چند بخش مورد بحث قرار گرفته است. در ذیل به برخی از آنها اشاره می‌شود.

=== [[فلسفه]] فردی ===
# '''بیدار نمودن [[فطرت انسان‌ها]]:''' [[معرفت خدا]] [[فطری]] همه انسان‌هاست و همه [[بندگان]] با این [[معرفت]] عجین شده‌اند؛ ولی زمانی که پا به این [[دنیا]] می‌گذارند دچار [[فراموشی]] می‌شوند و به خودی خود شکوفا نمی‌شود. [[خداوند]] پیامبرانش را [[مبعوث]] می‌کند تا بندگان را از [[خواب غفلت]] بیدار کرده و معرفت [[خدای سبحان]] را به یاد آنان بیاورند. [[امیر مؤمنان]] {{ع}} می‌فرماید: "در میان آنها رسولانش را مبعوث کرد و پیامبرانش را پی در پی فرستاد تا [[پیمان]] فطرتش را از آنها طلب کنند و [[نعمت]] فراموش شده‌اش را به آنان [[یادآوری]] کنند"<ref>{{متن حدیث|فَبَعَثَ‏ فِیهِمْ‏ رُسُلَهُ‏ وَ وَاتَرَ إِلَیْهِمْ‏ أَنْبِیَاءَهُ‏ لِیَسْتَأْدُوهُمْ‏ مِیثَاقَ‏ فِطْرَتِهِ‏ وَ یُذَکِّرُوهُمْ‏ مَنْسِیَ‏ نِعْمَتِهِ‏‏}}؛ نهج البلاغه، خطبۀ۱.</ref>.<ref>ر. ک: [[محمد بیابانی اسکوئی]]، [[نبوت (کتاب)|نبوت]]، ص۷۰ - ۷۲.</ref>
# '''[[شناساندن راه بندگی]]:''' یکی از اهداف اصلی [[خلقت]] [[عبادت]] [[خداوند متعال]] است. منتها [[انسان‌ها]] علاوه بر اینکه در [[شناخت خدا]] به تذکّرات و [[تعالیم]] [[پیامبران الهی]] نیازمندند؛ در کیفیّت عبادت نیز به آنان محتاج‌اند؛ زیرا نمی‌دانند چگونه نعمت‌های او را [[سپاس]] گفته و [[خضوع]] و [[فروتنی]] خود را به او ابراز نماید. به همین [[دلیل]] [[امیرمؤمنان]] {{ع}} می‌فرماید: "همانا خداوند متعال [[پیامبر|محمد]] {{صل}} را به [[حق]] مبعوث کرد تا بندگانش را از عبادت بندگانش به عبادت خودش و از [[عهد]] و پیمان با بندگانش به عهد و پیمان خودش واز [[پیروی]] بندگانش به پیروی خودش و از [[ولایت]] بندگانش به ولایت خویش بیرون آورد"<ref>{{متن حدیث|فَإِنَ‏ اللَّهَ‏ تَبَارَکَ‏ وَ تَعَالَی‏ بَعَثَ‏ مُحَمَّداً {{صل}} بِالْحَقِّ لِیُخْرِجَ عِبَادَهُ مِنْ عِبَادَةِ عِبَادِهِ إِلَی عِبَادَتِهِ وَ مِنْ عُهُودِ عِبَادِهِ إِلَی عُهُودِهِ وَ مِنْ طَاعَةِ عِبَادِهِ إِلَی طَاعَتِهِ وَ مِنْ وَلَایَةِ عِبَادِهِ إِلَی وَلَایَتِهِ‏}}؛ کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج۸، ص۳۸۶.</ref>.<ref>ر. ک: [[محمد بیابانی اسکوئی]]، [[نبوت (کتاب)|نبوت]]، ص۷۲ - ۷۷.</ref>
# '''زنده کرن عقل‌های [[مردم]]:''' [[قرآن کریم]] در [[آیات]] فراوانی [[مردم]] را به تعقّل و [[خردمندی]] [[دعوت]] می‌کند و آنان را که [[عقل]] و [[خرد]] خویش را به‌کار نمی‌گیرند با تعبیر: {{متن قرآن|أَفَلَا تَعْقِلُونَ}}<ref>«آیا خرد نمی‌ورزید؟» سوره بقره، آیه ۴۴.</ref> [[سرزنش]] می‌کند. یکی از اهداف مهم [[وحی]] و نبوت و [[رسالت]] این است که [[مردمان]] را به [[نور]] عقل و خردشان متوجّه و متذکّر کند؛ تا آنان با پرتو افشانی عقل، [[راه]] [[حق]] را از [[باطل]] بشناسند. پس در [[حقیقت]] [[کار]] [[پیامبران]] به طور معمول این است که [[احکام]] عقل و خرد [[انسان]] را که به واسطه [[جهل]] و [[نادانی]] و [[پیروی]] از [[هوای نفس]] و اموری دیگر، محجوب شده است، بیرون آورند. [[امیر مؤمنان]] {{ع}} می‌فرماید: "پس در میان آنها رسولانش را [[مبعوث]] کرد و پیامبرانش را پی در پی به سوی آنها گسیل داشت تا... و گنج‌های خردهایشان را برایشان بیرون آورن"<ref>{{متن حدیث|فَبَعَثَ‏ فِیهِمْ‏ رُسُلَهُ‏ وَ وَاتَرَ إِلَیْهِمْ‏ أَنْبِیَاءَهُ‏ ‏... وَ یُثِیرُوا لَهُمْ دَفَائِنَ الْعُقُولِ‏}}؛ نهج البلاغه، خطبه: ۱.</ref>.<ref>ر. ک: [[محمد بیابانی اسکوئی]]، [[نبوت (کتاب)|نبوت]]، ص۸۱ - ۸۴.</ref>
# '''[[بیان مصالح و مفاسد]]:''' [[انسان‌ها]] با مردن از بین نمی‌روند بلکه به [[دنیایی]] دیگر با شرایطی تازه می‌روند. بنابراین هیچ [[انسانی]] بدون [[ارتباط]] با [[خالق]] خویش، از کنه ساختمان وجودی خود اطلاع [[کافی]] ندارد. به همین [[جهت]] نمی‌تواند اموری را که به [[مصلحت]] یا ضرر اوست تشخیص دهد؛ پس چاره‌ای ندارد جز اینکه با خالق خود ارتباط برقرار کرده و [[مصالح]] و ضررهایی را که متوجّه اوست جویا شود و برای این امر راهی جز ارتباط با [[رسولان الهی]] ندارد. [[امام صادق]] {{ع}} فرمودند: "... او سفیرانی در میان [[خلق]] دارد که... آنها را به مصالح و [[منافع]] و اسباب بقا و فنایشان [[راهنمایی]] کنند"<ref>{{متن حدیث|أَنَّ لَهُ سُفَرَاءَ فِی خَلْقِهِ... یَدُلُّونَهُمْ عَلَی مَصَالِحِهِمْ وَ مَنَافِعِهِمْ وَ مَا بِهِ بَقَاؤُهُمْ وَ فِی تَرْکِهِ فَنَاؤُهُمْ‏‏}}؛ کلینی، محمد بن یعقوب، اصول کافی، ج۱، ص۱۶۸.</ref>.<ref>ر. ک: [[محمد بیابانی اسکوئی]]، [[نبوت (کتاب)|نبوت]]، ص۹۳ - ۹۵.</ref>

=== [[فلسفه]] [[اجتماعی]] ===
# '''[[اتمام حجت]]:''' [[عذاب]] و [[کیفر]] بدون [[اتمام حجّت]] و بیان ـ از نظر [[عقل]] ـ امری [[ناپسند]] و ناپذیرفتنی است و [[قبیح]] هرگز از [[خداوند]] صادر نمی‌شود. پس اگر [[آفریدگار]] بخواهد کسی را [[کیفر]] دهد نخست باید او را [[آگاه]] کند و فرمان‌ها و دستورهای خویش را به او برساند و بعد از آن اگر مخالفتی از او سرزد او را کیفر دهد یا [[عفو]] نماید. [[خداوند متعال]] در [[قرآن کریم]] فرموده است [[هدف]] از [[بعثت پیامبران]] و [[بشارت]] و [[انذار]] این است که [[حجّت]] بر [[خلق]] تمام گردد و جلوی عذرها و بهانه‌های آنان گرفته شود: {{متن قرآن|رُسُلًا مُبَشِّرِينَ وَمُنْذِرِينَ لِئَلَّا يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَى اللَّهِ حُجَّةٌ بَعْدَ الرُّسُلِ وَكَانَ اللَّهُ عَزِيزًا حَكِيمًا}}<ref>«پیامبرانی نویدبخش و هشدار دهنده تا پس از این پیامبران برای مردم بر خداوند حجتی نباشد و خداوند پیروزمندی فرزانه است» سوره نساء، آیه ۱۶۵.</ref>.<ref>ر. ک: [[محمد بیابانی اسکوئی]]، [[نبوت (کتاب)|نبوت]]، ص۹۵ - ۹۸.</ref>
# '''بشارت و انذار [[مردم]]:''' هدف از [[خلقت انسان]] این است که خدای خویش را [[عبادت]] کنند و بعثت پیامبران هم برای ایجاد شرایط لازم و زمینه‌های این هدف مهمّ صورت گرفته است و برای تکمیل این امر، [[بهشت]] و [[جهنّم]] را [[آفریده]] و در [[کتب آسمانی]] که بر پیامبرانش نازل فرموده آن دو را به خوبی توصیف و بیان کرده و آن دو را جزای [[اعمال]] بندگانش قرار داده و [[ثواب]] و عقابش را بر آن دو مترتّب کرده است. خداوند هیچ [[پیامبری]] را برای [[بشر]] [[مبعوث]] نکرده است جز اینکه آنها را به بهشت [[الهی]] [[بشارت]] داده و از جهنّم و عذاب‌های آن بر [[حذر]] داشته است: {{متن قرآن|وَمَا نُرْسِلُ الْمُرْسَلِينَ إِلَّا مُبَشِّرِينَ وَمُنْذِرِينَ}}<ref>«و ما پیامبران را جز نویدبخش و بیم‌دهنده نمی‌فرستیم» سوره انعام، آیه ۴۸.</ref>.<ref>ر. ک: [[محمد بیابانی اسکوئی]]، [[نبوت (کتاب)|نبوت]]، ص۹۸.</ref>
# '''[[برقراری عدل]]:''' بر قراری [[عدل و داد]] یکی از خواسته‌های الهی است: {{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْإِحْسَانِ}}<ref>«به راستی خداوند به دادگری و نیکی کردن فرمان می‌دهد» سوره نحل، آیه ۹۰.</ref>. یکی از [[وظایف]] و اهداف مهمّ [[بعثت پیامبران]] [[دعوت]] [[بندگان الهی]] به [[عدل و داد]] است. آنان از [[مردم]] می‌خواهند [[عدل]] را در میان خود به خوبی برقرار کنند: {{متن قرآن|لَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا بِالْبَيِّنَاتِ وَأَنْزَلْنَا مَعَهُمُ الْكِتَابَ وَالْمِيزَانَ لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ}}<ref>«ما پیامبرانمان را با برهان‌ها (ی روشن) فرستادیم و با آنان کتاب و ترازو فرو فرستادیم تا مردم به دادگری برخیزند» سوره حدید، آیه ۲۵.</ref>.<ref>ر. ک: [[محمد بیابانی اسکوئی]]، [[نبوت (کتاب)|نبوت]]، ص۹۹ - ۱۰۲.</ref>
# '''[[تعلیم و تربیت]]:''' تعلیم و تربیت پایه همه [[کمالات انسانی]] است و هیچ [[انسانی]] بدون [[آگاهی]] و [[معرفت]] و [[تربیت]] صحیح به هیچ کمالی نمی‌رسد. البتّه برای رسیدن به هر نوع کمالی لازم است [[انسان]] علاوه بر [[شناخت]] توانایی‌های خود آنها را در [[جهت]] [[هدف]] خاص خویش قرار دهد و از هدر رفتن آنها جلوگیری کند. [[خداوند متعال]] پیامبرانش را فرستاد تا شیوه‌های تربیت و [[تزکیه نفس]] را به مردم بیاموزند: {{متن قرآن|هُوَ الَّذِي بَعَثَ فِي الْأُمِّيِّينَ رَسُولًا مِنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَإِنْ كَانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِي ضَلَالٍ مُبِينٍ}}<ref>«اوست که در میان نانویسندگان (عرب)، پیامبری از خود آنان برانگیخت که بر ایشان آیاتش را می‌خواند و آنها را پاکیزه می‌گرداند و به آنان کتاب (قرآن) و فرزانگی می‌آموزد و به راستی پیش از آن در گمراهی آشکاری بودند» سوره جمعه، آیه ۲.</ref>.<ref>ر. ک: [[محمد بیابانی اسکوئی]]، [[نبوت (کتاب)|نبوت]]، ص۱۰۷.</ref>

=== [[فلسفه سیاسی]] ===
# '''[[حکومت]] و [[حاکمیت خدا]]:''' در [[قرآن کریم]] [[خداوند]]، [[حکم]] و [[حکمرانی]] را به خود اختصاص داده است: {{متن قرآن|إِنِ الْحُكْمُ إِلَّا لِلَّهِ}}<ref>«داوری جز با خداوند نیست» سوره انعام، آیه ۵۷.</ref>. از آنجا که حکومت از [[مقام قدسی]] خداوند دور است، لذا در مواردی، انجام آن را به انسان‌های [[شایسته]] واگذار می‌کند، مانند [[حضرت داوود]] {{ع}}<ref>ر. ک: [[محمد حسن قدردان قراملکی|قدردان قراملکی، محمد حسن]]، [[دین و نبوت (کتاب)|دین و نبوت]]، ص ۲۶۷-۲۷۰.</ref>.
# '''[[آزادی اجتماعی]]:''' در طول [[تاریخ]]، متفکران و فیلسوفانی وجود داشته‌اند که از [[سلطه]] و [[استثمار]] قشر [[اقلیت]] [[حاکم]] [[پشتیبانی]] کرده‌اند، اما [[پیامبران]] در برابر چنین حکومت‌هایی به مقابله برخاستند: {{متن قرآن|وَلَقَدْ بَعَثْنَا فِي كُلِّ أُمَّةٍ رَسُولًا أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَاجْتَنِبُوا الطَّاغُوتَ}}<ref>«و به راستی ما، در میان هر امّتی پیامبری برانگیختیم (تا بگوید) که خداوند را بپرستید و از طاغوت دوری گزینید» سوره نحل، آیه ۳۶.</ref>.
# '''[[رفع اختلاف مردم]]:''' یکی از [[شئون]] اصلی [[حکومت‌ها]]، رفع [[اختلاف‌ها]] است و برای الزام‌آور بودن [[حکم]] [[قاضی]] نیز باید راهکارهای عملی اتخاذ شود. نگاه [[قرآن کریم]] به نبوت این‌چنین است: {{متن قرآن|وَأَنْزَلَ مَعَهُمُ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ لِيَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ فِيمَا اخْتَلَفُوا فِيهِ}}<ref>«و با آنان کتاب (آسمانی) را به حق فرو فرستاد تا میان مردم در آنچه اختلاف داشتند داوری کند و در آن جز کسانی که به آنها کتاب داده بودند، اختلاف نورزیدند» سوره بقره، آیه ۲۱۳.</ref>. [[آیه]] دیگری [[مردم]] را برای [[رفع اختلاف]] به [[انبیا]] و [[دین]] [[رجوع]] داده: {{متن قرآن|فَإِنْ تَنَازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَالرَّسُولِ}}<ref>«چون در چیزی با هم به ستیز برخاستید آن را به خداوند و پیامبر بازبرید» سوره نساء، آیه ۵۹.</ref>.<ref>ر. ک: [[محمد حسن قدردان قراملکی|قدردان قراملکی، محمد حسن]]، [[دین و نبوت (کتاب)|دین و نبوت]]، ص ۲۷۵-۲۷۷.</ref>

== اقسام نبوت ==
# '''[[نبوت تشریعی]]:''' [[پیامبران]] [[تشریعی]] از جانب [[خداوند متعال]]، [[شریعت]] یعنی [[قوانین]]، برنامه‌ها و دستورالعمل‌هایی دریافت و آموزه‌های [[شرعی]] و [[دینی]] را تحقق می‌‌بخشند.
# '''[[نبوت تبلیغی]]:''' پیامبران [[تبلیغی]] از طریق [[وحی الهی]] و اظهار [[معجزه]]، مردم را به [[شریعت]] [[پیامبر]] قبلی [[دعوت]] می‌‌کنند و آموزه‌های شرعی را تحقق می‌‌بخشند<ref>ر. ک: [[عبدالحسین خسروپناه|خسروپناه، عبدالحسین]]، [[کلام نوین اسلامی ج۲ (کتاب)|کلام نوین اسلامی]]، ص ۳۳.</ref>.

== [[ضرورت نبوت]] و دلایل آن ==
{{اصلی|ضرورت نبوت|اثبات نبوت}}
به [[دلیل]] آنکه [[انسان‌ها]] به صورت معمولی به معارف فراطبیعی دسترسی ندارند، لذا کسانی باید باشند تا این معارف را از [[خداوند]] دریافت کرده و به مردم برسانند، یعنی براساس [[حکمت]] الهی، رسولانی [[مبعوث]] شوند تا راه صحیح و کامل [[سعادت]] را در [[اختیار انسان]] قرار دهند؛ لذا لازم است افرادی [[معصوم]] این مهم را برعهده بگیرند و در صورت [[لزوم]]، مجری [[احکام الهی]] باشند<ref>ر. ک: [[صفدر الهی راد|الهی راد، صفدر]]، [[انسان‌شناسی (کتاب)|انسان‌شناسی]]، ص۱۲۴ و ۱۴۰ ـ ۱۴۱.</ref>.

برخی از دلایلی که برای ضرورت یا وجوب نیاز به نبوت بیان شده عبارت‌اند از:
# '''رسیدن [[تکالیف الهی]] به [[انسان‌ها]]:''' [[عقل]] [[حکم]] می‌کند، [[خداوند]] [[انسان]] را [[بیهوده]] [[خلق]] نکرده و او را از میان جمیع موجودات [[برگزیده]] و تکالیفی را بر او [[واجب]] کرده ولی نمی‌داند چه تکالیفی بر او واجب است، بنابراین بر خداوند لازم است آن [[تکالیف]] را به مکلّفین اعلام کند؛ از طرفی محال است خداوند تکالیف را بی‌واسطه به هر یک از افراد مکلّفین اعلام کند، زیرا شکی نیست که [[مکلفین]] قابلیت [[دریافت وحی]] را ندارند، لذا لازم است خداوند متعال شخصی را که ممتاز بوده و این قابلیت را داراست بر [[تمام]] مکلّفین [[مبعوث]] کند تا تکالیف را به ایشان برساند، در غیر این صورت در [[حق]] [[بندگان]] کوتاهی می‌‌شود و این محال است.
# '''[[قاعدۀ لطف]]:''' بر خداوند واجب است به عنوان [[لطف]] و [[رحمت]] بر بندگانش پیامبرانی را [[مبعوث]] کند تا [[آیات الهی]] را بر آنان بخوانند<ref>{{عربی|فوجب أن یبعث الله تعالی فی الناس رحمة لهم ولطفاً بهم ْ {{متن قرآن|رَسُولاً مِنْهُمْ يَتْلُوا عَلَيْهِمْ آياتِكَ وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَةَ}} و ینذرهم عمّا فیه فسادهم و یبشّرهم بما فیه صلاحهم وسعادتهم}}؛ خرازی، محسن، بدایة المعارف الالهیة، ج۱، ص ۲۲۸.</ref>.
# '''نیاز به [[قانون]] و [[عجز]] [[بشر]] از [[قانون گذاری]]:''' تقریر این [[برهان]] با تبیین چند مطلب روشن می‌‌شود:
## [[انسان]] از دو عنصر ماده و [[روح]] پدید آمده است و به همین [[جهت]] هم از ویژگی‌های هر دو مانند خواسته‌های [[عقلانی]] و [[حسی]] برخوردار است، ولی غرض اصلی از [[خلقت]] او باید امری معقول و [[جاودانه]] باشد.
## انسان چاره‌ای جز [[زندگی اجتماعی]] ندارد؛ زیرا او به [[تنهایی]] [[قادر]] به رفع [[سختی‌ها]] و دشواری‌های [[زندگی]] نیست و در زندگی جمعی بی عدالتی‌ها، زورگویی‌ها، [[حق]] کشی‌ها و... آشکار می‌شود و لذا انسان به قانون جامع و کامل [[نیازمند]] است.
## انسان، [[دانش]] وضع قانون فراگیر و همه سویه را ندارد؛ زیرا او نمی‌تواند ویژگی‌های همۀ مناطق جغرافیایی را در جمیع ادوار [[تاریخ]] بر همۀ [[جوامع انسانی]] در نظر بگیرد و برای آن قانونی [[شایسته]] وضع کند و نشانۀ این عجز، [[اختلاف]] [[قوانین]] در هر [[عصر]] و [[تغییر]] و تبدیل و ترمیم و تعویض مستمر آن در [[نسل]] هاست. با در نظر گرفتن جوانب مختلف، [[عقل]] می‌‌پذیرد باید از ماورای [[طبیعت]]، قانون جامع و کاملی نازل شود تا نیازهای [[فکری]] و عقلانی[[بشر]] را سامان دهد و استعدادها را شکوفا کند و سود و زیان‌های بشر را به وی بشناساند<ref>ر. ک: [[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[وحی و نبوت در قرآن (کتاب)|وحی و نبوت در قرآن]]، ص ۲۰ ـ ۲۲.</ref>.

== راه‌های اثبات نبوت [[پیامبران]] ==
اندیشمندان [[اسلامی]] برای [[شناخت]] مصداق [[نبی]] از [[پیامبر دروغین]]، دو [[راه]] را معرفی کرده اند:
# '''راه [[اعجاز]]:''' [[معجزه]] عبارت است از کارهای عجیب و خارق عادتی که دیگران از انجام آن ناتوان باشند به شرطی که معجزه با ادعای نبی هماهنگ و همراه با [[تحدی]] بوده و معارضی هم نداشته باشد مانند: تبدیل عصای چوبین به اژدها.
# '''[[تصدیق]] [[پیامبر]] سابق نسبت به پیامبر لاحق:''' {{متن قرآن|وَإِذْ قَالَ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ يَا بَنِي إِسْرَائِيلَ إِنِّي رَسُولُ اللَّهِ إِلَيْكُمْ مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيَّ مِنَ التَّوْرَاةِ وَمُبَشِّرًا بِرَسُولٍ يَأْتِي مِنْ بَعْدِي اسْمُهُ أَحْمَدُ فَلَمَّا جَاءَهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ قَالُوا هَذَا سِحْرٌ مُبِينٌ}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که عیسی پسر مریم گفت: ای بنی اسرائیل! من فرستاده خداوند به سوی شمایم، توراتی را که پیش از من بوده است راست می‌شمارم و نویددهنده به پیامبری هستم که پس از من خواهد آمد، نام او احمد است؛ امّا چون برای آنان برهان‌ها (ی روشن) آورد، گفتند: این جادویی آشکار است» سوره صف، آیه ۶.</ref>. براساس این [[آیه]] [[حضرت عیسی]] {{ع}} به [[بنی اسرائیل]] [[بشارت]] می‌‌دهد رسولی بعد از من خواهد آمد که اسمش [[احمد]] است<ref>ر. ک: [[عبدالحسین خسروپناه|خسروپناه، عبدالحسین]]، [[کلام نوین اسلامی ج۲ (کتاب)|کلام نوین اسلامی]]، ص۱۰۳ ـ ۱۰۹.</ref>.

== تعداد [[انبیاء]] ==
{{اصلی|تعداد پیامبران}}

[[قرآن]] عدد و شمارۀ [[پیامبران]] را [[ذکر]] نکرده است؛ ولی به طور ضمنی [[کثرت]] و فزونی آنان را یادآور می‌‌شود، چنانکه می‌فرماید: {{متن قرآن|وَإِنْ مِنْ أُمَّةٍ إِلَّا خَلَا فِيهَا نَذِيرٌ}}<ref>«و هیچ امتی نیست مگر میان آنان بیم‌دهنده‌ای بوده است» سوره فاطر، آیه ۲۴.</ref>. مفاد صریح [[آیات]]، این است که در میان همۀ [[اقوام]] و [[امت‌ها]] از [[روز]] نخست تا [[زمان پیامبر]] {{صل}} پیوسته از جانب [[خداوند]] پیامبرانی [[برگزیده]] شده‌اند و با توجه به تعدد و کثرت اقوام و اجتماعات بشری، چه در یک [[عصر]] و [[زمان]] و چه در دوره‌های مختلف [[تاریخ]]، فهمیده می‌شود که از جانب خداوند، پیامبران زیادی [[مبعوث]] گردیده اند، هر چند شمارۀ دقیق آنان از نظر قرآن [[تعیین]] نگردیده است؛ اما در [[روایات]]، شماره و عدد پیامبران، یکصد و بیست و چهار هزار نفر بیان شده است. [[شیخ صدوق]] می‌گوید: "[[عقیده]] ما بر این است که ۱۲۴۰۰۰ پیامبر از جانب [[خدا]] مبعوث گردیده و هر [[پیامبری]] برای خود [[وصی]] و [[جانشینی]] داشته که [[مسئولیت]] [[هدایت]] را پس از خود به او واگذار می‌نمود... و در این میان پنج [[پیامبر]] درخشندگی خاصی دارند و آسیاب نبوت بر محور آنان می‌‌چرخد و همگی صاحبان [[شریعت]] بوده و شریعت هر یک از آنان با شریعت بعدی [[نسخ]] گردیده است و این پنج نفر عبارت‌اند از: «[[نوح]]، [[ابراهیم]]، [[موسی]]، [[عیسی]] و [[محمّد]] {{صل}}» و آنان [[پیامبران]] [[اولو العزم]] هستند و [[پیامبر خاتم]] [[سرور]] و [[برتر]] آنهاست، با [[آیین حق]] آمده و گذشتگان را [[تصدیق]] کرده است»<ref>اعتقادات صدوق، ص ۹۶ ـ ۹۷.</ref>.<ref>ر. ک: [[جعفر سبحانی|سبحانی، جعفر]]، [[منشور جاوید (کتاب)|منشور جاوید]]، ج۳، ص ۱۶۰ ـ ۱۶۲.</ref>

== [[مدعیان دروغین نبوت]] ==
در برابر پیامبران [[راستین]]، برخی از افراد به [[دروغ]]، [[ادعای پیامبری]] داشته‌اند، بدون اینکه مدعای آنها [[واقعیت]] داشته باشد و انگیزه‌ای جز [[برتری‌طلبی]] و امور [[نفسانی]] ندارند، این [[پیامبران دروغین]] توانسته‌اند با [[نیرنگ]] و [[فریب]] گروهی از [[عوام]] و افراد [[ناآگاه]] را با خود همراه سازند و به [[آیین]] ساختگی [[دعوت]] کنند و [[تاریخ]] از گروهی نام می‌‌برد که مدعیان دروغین نبوت بوده‌اند؛ مثل: [[مسیلمۀ کذاب]]، [[سجاح بنت حارث]]، [[طلیحه بن خویلد اسدی]]، [[حارث بن سعید کذاب]] و [[عبدالله بن مقفع]]<ref>ر. ک: [[جعفر سبحانی|سبحانی، جعفر]]، کلام اسلامی، ص ۴ ـ ۱۸.</ref>.

== علل [[ختم نبوت]] ==
{{اصلی|ختم نبوت}}
از مسلمات [[شریعت اسلام]]، ختم سلسلۀ نبوت و [[رسالت]] توسط [[رسول اکرم]] {{صل}} است. [[خداوند متعال]] در [[قرآن کریم]] به [[صراحت]] این [[حقیقت]] را اعلام نموده و در [[آیات]] متعدد با مضامین گوناگون مورد تاکید قرار داده است، از جمله: {{متن قرآن|مَا كَانَ مُحَمَّدٌ أَبَا أَحَدٍ مِنْ رِجَالِكُمْ وَلَكِنْ رَسُولَ اللَّهِ وَخَاتَمَ النَّبِيِّينَ وَكَانَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمًا}}<ref>«محمّد، پدر هیچ یک از مردان شما نیست اما فرستاده خداوند و واپسین پیامبران است و خداوند به هر چیزی داناست» سوره احزاب، آیه ۴۰.</ref>.<ref>ر. ک: [[محسن اراکی|اراکی، محسن]]، [[نگاهی به رسالت و امامت (کتاب)|نگاهی به رسالت و امامت]]، ص ۵۲ ـ ۵۶.</ref>

در [[آیات قرآن کریم]] ویژگی‌هایی برای [[اسلام]] شمرده شده که تا حدودی روشنگر علل خاتمیت‌اند<ref>محمد اقبال لاهوری، احیای فکر دینی در اسلام، ترجمة احمد آرام، ص۱۴۵ـ۱۴۷؛ نقد نظرات اقبال: [[محمد تقی مصباح یزدی|مصباح یزدی، محمد تقی]]، [[راه و راهنماشناسی (کتاب)|راه و راهنماشناسی]]، ص۳۸۱ـ۳۸۳؛ [[مرتضی مطهری|مطهری، مرتضی]]، مجموعه آثار، ج۲، وحی و نبوت، ص۱۸۶ـ۱۹۴.</ref>. گرچه این ویژگی‌ها حاکی از [[تمام]] حکمت‌ها و عوامل ختم [[ادیان]] به [[اسلام]] نیست؛ اما این نکته از آنها استفاده می‌شود که بعد از اسلام عوامل [[تجدید نبوت]] وجود ندارد و لذا نیازی به [[پیامبر جدید]] نیست. برخی از این ویژگی‌ها عبارت‌اند از:
# '''[[سلامت]] [[قرآن]] از [[تحریف]] و بقای آن:''' {{متن قرآن|إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ}}<ref>«بی‌گمان ما خود قرآن را فرو فرستاده‌ایم و به یقین ما نگهبان آن خواهیم بود» سوره حجر، آیه ۹.</ref>.
# '''تداوم [[ارتباط با خدا]] و [[تبیین شریعت]]:''' {{متن قرآن|وَأَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَيْهِمْ}}<ref>«و بر تو قرآن را فرو فرستادیم تا برای مردم آنچه را که به سوی آنان فرو فرستاده‌اند روشن گردانی و باشد که بیندیشند» سوره نحل، آیه ۴۴.</ref>. [[پیامبر اسلام]] {{صل}} در [[زمان]] [[حیات]] خویش، تفاصیل [[احکام]] و [[معارف]] را برای [[امت]] شرح داد و [[اصحاب]] خود را موظف کرد [[احادیث]] و سخنانش را برای آیندگان [[حفظ]] کنند. افزون بر این در اسلام برای استمرار [[دعوت]] و راهبری [[پیامبر]] {{صل}} و [[پاسخ‌گویی]] به نیازهای [[دینی]] [[امت اسلام]]، راهکار [[وصایت]] و [[امامت]] [[پیش‌بینی]] شده است تا پس از پیامبر {{صل}}، [[امامان]] معصومی در میان [[مردم]] باشند که هرچند دارای [[مقام نبوت]] نیستند و به آنها [[وحی]] (از نوع [[وحی پیامبران]]) نمی‌شود اما با [[عالم غیب]] مرتبط هستند و [[حقایق الهی]] را از [[راه]] [[الهام]] دریافت می‌کنند.
# '''[[جاودانگی اسلام]]:''' یکی از عواملِ [[ظهور]] [[پیامبران]] جدید در [[امت‌های پیشین]] این بود که پیامبران نیز، همانند انسان‌های دیگر، [[عمر]] محدودی داشتند لذا به [[پیامبری]] دیگر نیاز بود تا راه او را ادامه دهد. این مشکل در [[دین اسلام]] منتفی است؛ چون براساس آیۀ {{متن قرآن|تَبَارَكَ الَّذِي نَزَّلَ الْفُرْقَانَ عَلَى عَبْدِهِ لِيَكُونَ لِلْعَالَمِينَ نَذِيرًا}}<ref>«بزرگوار است آن (خداوند) که فرقان را بر بنده خویش فرو فرستاد تا جهانیان را بیم‌دهنده باشد» سوره فرقان، آیه ۱.</ref>، [[اسلام]] محدود به [[زمان]] خاصی نیست<ref>ر. ک: [[محمد تقی مصباح یزدی|مصباح یزدی، محمد تقی]]، [[راه و راهنماشناسی (کتاب)|راه و راهنماشناسی]].</ref>.

== الفاظ مترادف ==
* [[پیامبری]]
* [[پیامبری پیام آور]]
* [[پیامبری پیامبران]]
* [[نبوت انبیا]]
* [[نبوت پیامبران]]

== جستارهای وابسته ==
{{مدخل وابسته}}
* [[اتصال نبوت‌ها]]
* [[اثبات نبوت]]
* [[اجتبای نبوت]]
* [[احادیث نبوت]]
* [[احکام نبوت]]
* [[ادعای نبوت]]
* [[امامت]]
* [[انقطاع نبوت]]
* [[اهداف نبوت]]
* [[آیات نبوت]]
* [[بقای نبوت]]
* [[پیامبر]] ([[نبی]])
* [[تجدید نبوت]]
* [[تعلیم غیبی به غیر نبی]]
* [[تکثر نبوت]]
* [[حقیقت نبوت]]
* [[ختم نبوت]]
* [[خصایص نبوت]]
* [[درجه نبوت]]
* [[رسالت]]
* [[شأن پیامبر]]
* [[شؤون نبوت]]
* [[ضرورت نبوت]]
* [[ضروریات نبوت]]
* [[فعل پیامبر]]
* [[بعثت]]
* [[فلسفه بعثت]]
* [[وجوب بعثت]]
* [[قدم نبوت]]
* [[کارکردهای نبوت]]
* [[کثرت پیامبر]]
* [[کمال نبوت]]
* [[مدعی نبوت]]
* [[معجزه]]
* [[مقام نبوت]]
* [[مقام‌های پیامبر]]
* [[نبوت از دیدگاه برون‌دینی]]
* [[نبوت برادران یوسف پیامبر]]
* [[نبوت تبلیغی]]
* [[نبوت تشريعى]]
* [[نبوت خاصه]]
* [[نبوت زن]]
* [[نبوت عامه]]
* [[نبوت مشترکه]]
* [[نبوت مطلق]]
* [[نبوت مقید]]
* [[نبوغ عقلی]]
* [[وحی]]
* [[ولایت]]
* [[ويژگی پیامبر]]
{{پایان مدخل‌ وابسته}}

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:426310763.jpg|22px]] [[عبدالحسین خسروپناه|خسروپناه، عبدالحسین]]، [[کلام نوین اسلامی ج۲ (کتاب)|'''کلام نوین اسلامی''']]
# [[پرونده:33456.jpg|22px]] [[محمد تقی مصباح یزدی|مصباح یزدی، محمد تقی]]، [[راه و راهنماشناسی (کتاب)|'''راه و راهنماشناسی''']]
# [[پرونده:11144.jpg|22px]] [[محسن اراکی|اراکی، محسن]]، [[نگاهی به رسالت و امامت (کتاب)|'''نگاهی به رسالت و امامت''']]
# [[پرونده:136887.jpg|22px]] [[جعفر سبحانی|سبحانی، جعفر]]، [[منشور جاوید (کتاب)|'''منشور جاوید''']]
# [[پرونده:1100724.jpg|22px]] [[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[وحی و نبوت در قرآن (کتاب)|'''وحی و نبوت در قرآن''']]
# [[پرونده:9030760879.jpg|22px]] [[محسن خرازی|خرازی، محسن]]، [[بدایة المعارف الالهیة (کتاب)|'''بدایة المعارف الالهیة''']]
# [[پرونده:151722.jpg|22px]] [[محمد حسن قدردان قراملکی|قدردان قراملکی، محمد حسن]]، [[دین و نبوت (کتاب)|'''دین و نبوت''']]
# [[پرونده:1100498.jpg|22px]] [[عبدالله حق‌جو|حق‌جو، عبدالله]]، [[ولایت در قرآن (کتاب)|'''ولایت در قرآن''']]
# [[پرونده:1368921.jpg|22px]] [[صفدر الهی راد|الهی راد، صفدر]]، [[انسان‌شناسی (کتاب)|'''انسان‌شناسی''']]
# [[پرونده:151728.jpg|22px]] [[محمد بیابانی اسکوئی|بیابانی اسکوئی، محمد]]، [[نبوت (کتاب)|'''نبوت''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

{{کلام اسلامی}}
{{اصول دین}}

[[رده:نبوت عامه]]
[[رده:اصول دین اسلام]]
[[رده:باورهای مشترک ادیان آسمانی]]
[[رده:مقاله‌های اولویت یک]]

سوره ابراهیم

2024-04-19T08:37:57Z

Hosein:

{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = سوره | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = [[سوره ابراهیم در علوم قرآنی]] - [[سوره ابراهیم در معارف و سیره رضوی]]| پرسش مرتبط = }}

== مقدمه ==
این [[سوره]] به دلیل ذکر داستان قهرمان [[توحید]]، [[حضرت ابراهیم]] {{ع}} و فرزندش [[اسماعیل]] {{ع}} به نام آن [[پیامبر]] بزرگ نامیده شده است.

موضوع اساسی این سوره [[مقدس]] اصول [[عقائد]] می‌باشد و شامل: [[رسالت]]، [[توحید]]، [[برانگیخته شدن]] [[بشر]] بعد از [[موت]]، حساب و [[جزاء]] است. ولی با یک اسلوب مخصوصی که از این نظر با دیگر [[سوره‌های قرآن]] دارای امتیاز خاصی می‌باشد. این سوره [[مبارکه]] به نحوی سخن از [[وحدت]] جمیع [[پیامبران]] می‌گوید که گویا: همه آنان دارای یک [[فکر]] و یک [[هدف]] بودند. و گویا: جواب [[امت]] ایشان در کلیه اعصار و احوال یک جواب بوده است.

بخش دیگری از این سوره حاوی بیان [[حقیقت]] پیامبران می‌باشد و تصویری از معرکه بین امت [[انبیاء]] و [[فرقه]] [[تکذیب]] کنندگان در [[دنیا]] و [[آخرت]] را ارائه می‌نماید. و دیگر اینکه سخن از [[نعمت‌های پروردگار]] که بر [[بشر]] ارزانی داشته به میان می‌آورد. چه فرقه‌ای که نسبت به [[نعمت خدا]] [[کافر]] شدند و [[سرکشی]] نمودند، یا آن مردمی که [[ایمان]] آوردند و سپاسگزار شدند. و از جمله نمونه آن [[مؤمنان]]: حضرت ابراهیم {{ع}} است.

بخشی از [[آیات]] کریمه این سوره اوصاف [[قرآنی]] که بر [[پیغمبر اسلام]] {{صل}} نازل شده را معرفی می‌نماید: این کتاب، [[آیت]] و [[معجزه]] و نشانه [[رسالت]] آن جناب است و [[مردم]] را از ظلمت‌ها به سوی [[نور]] بیرون می‌کشد، و به [[راه مستقیم خدا]] راهنماییشان می‌کند، خدایی که [[عزیز]] و حمید است، یعنی غالب و قاهری است که هرگز مغلوب کسی نمی‌شود، و [[غنی]] و [[بی‌نیازی]] است که هرگز محتاج کسی نمی‌گردد، خدایی که در کارهای خدائیش [[جمیل]] است، یعنی برای مردم جز خوبی و [[نعمت]] منظوری ندارد.

وقتی [[خدا]] [[منعم]] و غالب و [[بی‌نیاز]] و [[پسندیده]] کار باشد، بر مردم که [[منعم علیه]] او هستند لازم است که [[دعوت]] او را لبیک گویند، تا در نتیجه از نعمت‌هایی که او به ایشان ارزانی داشته برخوردار شوند، و آن [[نعمت‌ها]] به سعادتشان تمام شود.

و نیز لازم است که از [[غضب]] او بر [[حذر]] باشند؛ زیرا پُر واضح است که [[عذاب]] خدایی که هم [[قوی]] است و هم [[بی‌نیاز]] مطلق، شدید خواهد بود،؛ چراکه او می‌تواند از وجود بندگانش چشم پوشیده، همه را دستخوش [[هلاکت]] نماید و به دیار عدم بفرستد، و از نو [[خلق]] و [[بندگان]] دیگری بیافریند هم چنان که همین عمل را در امم گذشته انجام داده است.

آری، تمامی موجودات ریز و درشت و زمینی و آسمانی این عالم، با زبان حال، گویای این حقیقتند که [[رب]] العزة و ولی حمید تنها او است، و رب دیگری غیر از او نیست.

== ویژگی‌های سوره ابراهیم ==
# این [[سوره]] ۵۲ [[آیه]] به عدد [[کوفی]]، ۵۱ آیه به عدد [[بصری]]، ۵۵ آیه به عدد شامی، ۵۴ آیه به عدد حجازی، ۸۳۱ کلمه و ۳۴۳۴ یا ۳۵۴۱ حرف دارد.
# در [[ترتیب نزول]]، هفتاد و دومین سوره [[قرآن]] است و پس از [[سوره نوح]] و پیش از سوره [[انبیا]] در [[مکه]] نازل شد؛ به جز [[آیات]] {{متن قرآن|أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ بَدَّلُوا نِعْمَتَ اللَّهِ كُفْرًا وَأَحَلُّوا قَوْمَهُمْ دَارَ الْبَوَارِ}}<ref>«آیا در (کار) کسانی که ناسپاسی را جایگزین نعمت خداوند کردند و قوم خود را به «سرای نابودی» درآوردند ننگریسته‌ای؟» سوره ابراهیم، آیه ۲۸.</ref> و {{متن قرآن|جَهَنَّمَ يَصْلَوْنَهَا وَبِئْسَ الْقَرَارُ}}<ref>«که دوزخ است؛ در آن درخواهند آمد و بد جایگاهی است» سوره ابراهیم، آیه ۲۹.</ref> که [[مدنی]] است و در ترتیب فعلی قرآن، [[سوره]] چهاردهم است.
# با [[حروف مقطعه]] «[[الر]]» آغاز شده است.

== محتوای سوره ابراهیم ==
# ذکر اصول و [[مبانی اسلام]] از قبیل: [[توحید]]، [[معاد]]، [[ثواب و عقاب]] و…؛
# بیان [[نزول قرآن]] و [[اهداف]] [[نورانی]] آن؛
# [[وحدت]] اهداف همه [[پیامبران الهی]]؛
# فرازهایی از داستان [[حضرت ابراهیم]] {{ع}}؛
# [[مبارزه]] با روش‌ها و عادت‌های [[جاهلی]].

این سوره به گفته [[عبدالرحمان]] بن [[زید بن اسلم]] یک آیه [[منسوخ]] دارد<ref>سخاوی، علی بن محمد، جمال القراء و کمال الاقراء، جلد۱، صفحه ۴۴۳؛ رامیار، محمود، تاریخ قرآن، صفحه ۵۸۴؛ حجتی، محمد باقر، پژوهشی درتاریخ قرآن کریم، صفحه ۱۴۲؛ فیروز آبادی، محمد بن یعقوب، بصائرذوی التمییزفی لطائف الکتاب العزیز، جلد۱، صفحه ۲۶۸؛ سیوطی، عبد الرحمان بن ابی بکر، الاتقان فی علوم القرآن، جلد۱، صفحه ۴۳؛ زرکشی، محمد بن بهادر، البرهان فی علوم القرآن(باحاشیه)، جلد۱، صفحه ۲۰۰؛ مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، جلد۱۰، صفحه ۲۵۹؛ جمعی از محققان، علوم القرآن عندالمفسرین، جلد۱، صفحه ۳۱۶؛ طباطبایی، محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، جلد۱۲، صفحه ۶.</ref>.<ref>[[فرهنگ‌نامه علوم قرآنی (کتاب)|فرهنگ نامه علوم قرآنی]]، ص:۲۷۴۲.</ref>

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده: 9030760879.jpg|22px]] [[فرهنگ‌نامه علوم قرآنی (کتاب)|'''فرهنگ‌نامه علوم قرآنی''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:سوره‌های قرآن]]

دائرةالمعارف قرآن کریم (کتاب)

2024-04-07T16:09:57Z

Hosein:

{{جعبه اطلاعات مجموعه کتاب
| عنوان پیشین =
| عنوان = [[دائرةالمعارف]] [[قرآن کریم]]
| عنوان پسین =
| عنوان اصلی =
| تصویر = 000052.jpg
| اندازه تصویر = 200px
| از مجموعه =
| زبان = فارسی
| زبان اصلی =
| نویسنده =
| نویسندگان =
| تحقیق یا تدوین = [[مرکز فرهنگ و معارف قرآن]]
| زیر نظر =
| به کوشش =
| مترجم =
| مترجمان =
| ویراستار =
| ویراستاران =
| موضوع =
| مذهب = شیعه
| ناشر = بوستان کتاب
| به همت =
| وابسته به =
| محل نشر = [[قم]]، [[ایران]]
| سال نشر = ۱۳۸۲
| تعداد جلد = ۱۸
| فهرست جلدها =
| شابک = 9643717135
| شماره ملی =
}}
'''[[دائرةالمعارف قرآن کریم]]'''، مجموعه‌ای است چهارده جلدی که شامل اطلاعات پایه، معتبر و اصیل در باب [[علوم]] و [[معارف]] و [[اعلام قرآنی]] است. این مجموعه اثر پژوهشگران [[مرکز فرهنگ و معارف قرآن]] است و [[بوستان کتاب (ناشر)|انتشارات بوستان کتاب]] انتشار آن را به عهده داشته است.<ref name=p1>[http://www.maarefquran.com/Files/dmaarefbooks/dmaarefbooks.php پایگاه پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن]</ref>

== دربارهٔ کتاب ==
در معرفی این کتاب آمده است: «[[دائرةالمعارف]] [[قرآن کریم]] شامل اطلاعات پایه، معتبر و اصیل در باب [[علوم]] و [[معارف]] و [[اعلام قرآنی]] است که به گونه‌ای آسان‌یاب و روان در دسترس قرآن‌پژوهان و اهل تحقیق و [[پژوهش]] می‌باشد. از ویژگی‌های این [[دائرةالمعارف]] [[استواری]] بر پایه [[نظام]] الفبایی در چینش [[مدخل‌ها]]، استفاده از منابع اصیل و متقن و دست اول، ارائه همه آرا و مبانی اصلی در هر موضوع، برخورداری از [[نظام]] ارجاع درون مقاله‌ای و برون مقاله‌ای و بهره‌وری از [[نثر]] معیار می‌باشد».<ref name=p1></ref>

== مباحث جلدهای کتاب ==
{{مباحث جلدها}}
* '''[[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱]]''': [[آب]]؛ [[آباء]]؛ [[آبادانی]]؛ [[آبرو]]؛ [[آبزیان]]؛ [[آبستنی]]؛ [[آب میوه]]؛ [[آبیاری]]؛ [[آتش]]؛ [[آتش‌بس]]؛ [[آتش‌زنه]]؛ [[آثار باستانی]]؛ [[آجُرپزی]]؛ [[آخِذ]]؛ [[آخِر]]؛ [[آخرت]]؛ [[آخر الزمان]]؛ [[آدم]]؛ [[آدم‌ربایی]]؛ [[آرامش]]؛ [[آرایش]]؛ [[آرزو]]؛ [[آرنج]]؛ [[آزادی]]؛ [[آزار]]؛ [[آزر]]؛ [[آزفه]]؛ [[آزمایش]]؛ [[آسانی]]؛ [[آسایش]]؛ [[آسمان]]؛ [[آسیه]]؛ [[آشامیدنی‌ها]]؛ [[آشتی]]؛ [[آشوب]]؛ [[آصف بن برخیا]]؛ [[آفاق]]؛ [[آفتاب]]؛ [[آفرینش]]؛ [[آگاهی]]؛ [[آل]]؛ [[آل ابراهیم]]؛ [[آل داوود]]؛ [[آل عمران]]؛ [[آل فرعون]]؛ [[آل لوط]]؛ [[آل محمد]]؛ [[آل موسی]]؛ [[آل موسی|آل هارون]]؛ [[آلهه]]؛ [[آل یعقوب]]؛ [[آمادگی نظامی]]؛ [[آمال]]؛ [[آمر (اسم الهی)]]؛ [[آمرزش]]؛ [[آمنه بنت وهب]]؛ [[آموزش]]؛ [[آمیزش]]؛ [[آوارگی]]؛ [[آهن]]؛ [[آیات آفاقی]]؛ [[آیات‌الاحكام]]؛ [[آیات خدا]]؛ [[آیات انفسی]]؛ [[آیات نام‌دار]]؛ [[آیه]]؛ [[آیه آمن الرسول]]؛ [[آیه امن یجیب]]؛ [[آیه تبلیغ]]؛ [[آیه تطهیر]]؛ [[آیه غار]]؛ [[آیةالكرسی]]؛ [[آیه و إن یكاد]]؛ [[آیه ولایت]]؛ [[آیین]]؛ [[ابابیل]]؛ [[اباحه]]؛ [[ابتر]]؛ [[ابتكار]]؛ [[ابتلا]]؛ [[ابر]]؛ [[ابراء]]؛ [[ابرار]]؛ [[ابراهیم]]؛ [[ابریشم]]؛ [[ابریق]]؛ [[اِبضاع]]؛ [[ابقی (اسم الهی)]]؛ [[ابلاغ]]؛ [[ابلیس]]؛ [[ابن اللّه]]؛ [[ابن ام مكتوم]]؛ [[ابن تابوت]]؛ [[ابن خطل]]؛ [[ابن ذی الخویصره]]؛ [[ابن زبعری]]؛ [[ابن سبیل]]؛ [[ابن صوریا]]؛ [[ابن عبدیالیل]]؛ [[ابن مسعود]]؛ [[ابوالأشدین]]؛ [[ابوالأعور سُلَمی]]؛ [[ابوایوب انصاری]]؛ [[ابوالبختری]]؛ [[ابوبکر]]؛ [[ابوثمامه]]؛ [[ابوجمعه]]؛ [[ابوجندل عامری]]؛ [[ابوالجواظ]]؛ [[ابوجهل]]؛ [[ابوجهینه]]؛ [[ابوحذیفة بن عتبه]]؛ [[ابوالحصین انصاری]]؛ [[ابوالحکم]]؛ [[ابوخیثمه انصاری]]؛ [[ابودجانه انصاری]]؛ [[ابودحداح انصاری]]؛ [[ابودرداء انصاری]]؛ [[ابوذر غفاری]]؛ [[ابورافع نضری]]؛ [[ابوزمعه اسدی]]؛ [[ابوسفیان]]؛ [[ابو سلمه مخزومی]]؛ [[ابوصرمه خزرجی]].
* '''[[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم ج۲]]:''' [[ابوطالب]]؛ [[ابوطلحه انصاری]]؛ [[ابوالعاص بن منبه]]؛ [[ابوعامر راهب]]؛ [[عبدالله بن مسعود|ابوعبدالرحمن]]؛ [[ابوعبیده جراح]]؛ [[ابوعقیل انصاری]]؛ [[ابوفکیهه ازدی]]؛ [[ابوقیس بن فاکه بن مغیره قریشی]]؛ [[ابولبابه انصاری]]؛ [[ابولهب بن عبدالمطلب]]؛ [[ابومرثد]]؛ [[عروة بن مسعود ثقفی]]؛ [[ابومعمر فهری]]؛ [[ابومیسره]]؛ [[ابوهند حجام]]؛ [[ابویاسر نضری]]؛ [[ابوالیسر سلمی]]؛ [[ابی بن خلف]]؛ [[ابی بن کعب]]؛ [[اتحاد]]؛ [[اتمام حجت]]؛ [[اتهام]]؛ [[اثاث]]؛ [[أثام]]؛ [[اجاره]]؛ [[اجازه]]؛ [[اجبار]]؛ [[اجتبا]]؛ [[اجتماع]]؛ [[اجتهاد]]؛ [[اجداد]]؛ [[اجر]]؛ [[اجرت]]؛ [[اِجزاء]]؛ [[اَجَل]]؛ [[اجماع]]؛ [[احباط و تكفیر]]؛ [[احتجاج]]؛ [[احترام]]؛ [[احتضار]]؛ [[اِحتلام]]؛ [[احتیاط]]؛ [[أَحَد]]؛ [[اُحُد]]؛ [[اِحرام]]؛ [[سوره احزاب]]؛ [[احزاب غزوه]]؛ [[احسان]]؛ [[احسن الحدیث]]؛ [[احسن‌الخالقین]]؛ [[احسن‌القصص]]؛ [[احصار و صد]]؛ [[احصان]]؛ [[احضار]]؛ [[احق]]؛ [[احقاف]]؛ [[احكام]]؛ [[احكم‌الحاكمین]]؛ [[احمد]]؛ [[اِحیاء]]؛ [[اخبات]]؛ [[اختصاصات محمد]]؛ [[اختلاف]]؛ [[اختیار]]؛ [[اخراج]]؛ [[اخلاص]]؛ [[سوره اخلاص]]؛ [[اخلاق]]؛ [[اخلال‌گری]]؛ [[اخنس بن شریق|اَخنَس بن شَریق]]؛ [[اخوان‌الشیاطین]]؛ [[اخوت]]؛ [[ادب]]؛ [[ادبیات قرآن]]؛ [[ادریس]]؛ [[اذان]]؛ [[اذن]]؛ [[اذن الهی]]؛ [[اذیت]]؛ [[اراده]]؛ [[اربد بن قیس|اَربَد بن قیس]]؛ [[اربعین]]؛ [[ارتجاع]]؛ [[ارتداد]]؛ [[ارتشا]]؛ [[ارث]]؛ [[اَرحام]]؛ [[ارحم‌الراحمین]]؛ [[اردوگاه نظامی]]؛ [[ارشاد]]؛ [[ارض مبارک]]؛ [[ارض مقدس]]؛ [[ارض موعود]]؛ [[ارم]]؛ [[ارمیا]]؛ [[اِرهاص]]؛ [[اریحا]]؛ [[ازدواج]]؛ [[ازدواج موقت]]؛ [[ازلام]]؛ [[ازواج‌النبی]]؛ [[اژدها]]؛ [[اسارت]]؛ [[اساطیر]]؛ [[اسامة بن حبیب قرظی]]؛ [[اسامة بن زید]]؛ [[اسب]]؛ [[اسباب نزول]].
* '''[[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۳ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم ج۳]]:''' [[اسباط]]؛ [[استبداد]]؛ [[استثمار]]؛ [[استثناء]]؛ [[استحباب]]؛ [[استحسان]]؛ [[استخاره]]؛ [[استخوان]]؛ [[استدراج]]؛ [[استر]]؛ [[استراق سمع]]؛ [[اِسترجاع]]؛ [[استشهاد]]؛ [[اِستسقا]]؛ [[استصحاب]]؛ [[استضعاف]]؛ [[استطاعت]]؛ [[استعاذه]]؛ [[استعاره]]؛ [[استعانت]]؛ [[استغاثه]]؛ [[استغفار]]؛ [[استفتاء]]؛ [[استقامت]]؛ [[استقبال]]؛ [[استقلال]]؛ [[استکبار]]؛ [[استمداد]]؛ [[استنباط]]؛ [[استهزاء]]؛ [[استیصال]]؛ [[استیمان]]؛ [[اسحاق]]؛ [[اسد بن عبید هدلی|اَسَد بن عُبَید هَدلی]]؛ [[اسد بن کعب قرظی|اَسَد‌ بن‌ کَعْب قُرَظی]]؛ [[اسراء]]؛ [[سوره اسراء]]؛ [[اسراف]]؛ [[اسرافیل]]؛ [[اسرائیل]]؛ [[اِسرائیلیّات]]؛ [[اسرع‌الحاسبین]]؛ [[اسرع‌الماکرین]]؛ [[اسعد بن زراره|اَسْعَد بن زُرارِه]]؛ [[اسفل‌السافلین]]؛ [['اسکندر]]؛ [[اسلام]]؛ [[اسلحه]]؛ [[اسلع‌ بن شریک تمیمی|اَسْلَع‌ بن‌شُرِیک‌ بن‌ عوف تمیمی]]؛ [[اسلوب بیانی قرآن]]؛ [[اسم]]؛ [[اسم اعظم]]؛ [[اسماء بنت ابی‌بکر|اَسماءْ بنت ابی‌بکر]]؛ [[اسماء بنت عمیس]]؛ [[اسماء بنت مرثد|اَسماءْ بنت مَرْثَد]]؛ [[اسماء بنت یزید]]؛ [[اسمای خدا]]؛ [[اسماء و صفات قرآن]]؛ [[اسماعیل]]؛ [[اسماعیل بن عبدالله غفاری|اسماعیل‌ بن‌ عَبداللّه غِفاری]]؛ [[اسماعیل صادق الوعد]]؛ [[اَسماء و صفات]]؛ [[اسمای حسنی]]؛ [[اسم جلاله]]؛ [[اسود بن خلف عبد یغوث|اَسْوَد‌ بن‌ خَلَف عبد یَغوث]]؛ [[اسود بن مطلب]]؛ [[اسود بن عبدالاسد بن هلال|اَسْوَد بن‌ عَبْدالاَسَ بن‌ هِلال]]؛ [[اسود عنسی|اَسوَد عَنْسی]]؛ [[اسوه]]؛ [[اسید بن حضیر|اُسِیْد بن حُضِیر]]؛ [[اسد بن کعب قرظی|اُسَیدِ بن کَعْب]]؛ [[اسیر بن عروه|اُسَیر اُسَید]]؛ [[اشتراک در قرآن]]؛ [[اَشراط الساعه]]؛ [[اَشراف]]؛ [[اَشرَبِه]]؛ [[اِشعار و تقلید]]؛ [[اشعث بن قیس]]؛ [[اشک]]؛ [[اشموئیل]]؛ [[اشهر حرم]]؛ [[اَشْهُر معلومات]]؛ [[اصحاب اخدود]]؛ [[اصحاب اعراف]]؛ [[اصحاب ایکه]]؛ [[اصحاب پیامبر]]؛ [[اصحاب جحیم]]؛ [[اصحاب الجنه|اَصحاب‌ الجَنَّه]]؛ [[اصحاب حجر]]؛ [[اصحاب رایات]]؛ [[اصحاب رس|اصحاب رَسّ]]؛ [[اصحاب رقیم|اصحاب رَقیم]]؛ [[اصحاب سبت]]؛ [[اصحاب سعیر]]؛ [[اصحاب سفینه]]؛ [[اصحاب شمال|اَصحاب شِمال]]؛ [[اصحاب صفه]]؛ [[اصحاب عقبه]]؛ [[اصحاب فیل]]؛ [[اصحاب قبور]]؛ [[اصحاب القریه]]؛ [[اصحاب قلیب]]؛ [[اصحاب کهف]]؛ [[اَصحاب لِواء]]؛ [[اصحاب محمد]]؛ [[اصحاب موسی]]؛ [[اصحاب مدین|اصحاب مَدیَن]]؛ [[اَصحاب مَشْئَمَه]]؛ [[اصحاب میمنه]]؛ [[اصحاب نار]]؛ [[اصحاب یمین]]؛ [[اَصدَق]]؛ [[اصرم]]؛ [[اصطفاء]]؛ [[اصل اباحه]]؛ [[اصلاح]]؛ [[اصلاح ذات‌البین]]؛ [[اصل احتیاط]]؛ [[اصل برائت]]؛ [[اصل حلّیت]]؛ [[اصل صحت]]؛ [[اصل عدم تذکیه]]؛ [[اصل لزوم]]؛ [[اضطراب]]؛ [[اضرار]]؛ [[اضطرار]]؛ [[اضلال]]؛ [[اطاعت]]؛ [[اطعام]]؛ [[اطعمه]]؛ [[اطمینان]]؛ [[عتدال]]؛ [[اعتراف]]؛ [[اعتکاف]]؛ [[اعجاز]]؛ [[اعجاز قرآن]]؛ [[اعجاز قرآن بیانی]]؛ [[اعجاز قرآن تشریعی]]؛ [[اعجاز قرآن عددی]]؛ [[اعجاز قرآن نظم‌آهنگ]]؛ [[اعجاز قرآن هدایتی و معارفی]]؛ [[اعجاز قرآن علمی]]؛ [[اعجاز قرآن غیبی]]؛ [[اعجاز قرآن عدم اختلاف در قرآن]].
* '''[[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴]]:''' [[اعجام قرآن]]؛ [[اعداد]]؛ [[اعدام]]؛ [[اعراب]]؛ [[اعراب قرآن]]؛ [[اعراف]]؛ [[سوره اعراف|اعراف (سوره)]]؛ [[اعسار]]؛ [[اعلام قرآن]]؛ [[اعلم]]؛ [[اعلی]]؛ [[سوره اعلی|اعلی (سوره)]]؛ [[اغوا]]؛ [[افتاء]]؛ [[افترا]]؛ [[افراط]] و [[تفریط]]؛ [[افزون‌طلبی]]؛ [[افساد]]؛ [[افسانه]]؛ [[افسانه غرانیق]]؛ [[افسون]]؛ [[افطار]]؛ [[افعال]]؛ [[افق اعلی]]؛ [[افق مبین]]؛ [[افک]]؛ [[افلاس]]؛ [[افلاک]]؛ [[اقانیم سه گانه]]؛ [[اقتداء]]؛ [[اقتدار]]؛ [[اقتصاد]]؛ [[اقرار]]؛ [[اقرب]]؛ [[اقرع بن حابس|اقرع بن حابِس]]؛ [[اقلیت و اکثریت]]؛ [[اکثریت]]؛ [[اکثم بن صیفی]]؛ [[اکراه]]؛ [[اکرم]]؛ [[اکمال دین]]؛ [[الاغ]]؛ [[التقاط]]؛ [[الحاد]]؛ [[الفت]]؛ [[الگو]]؛ [[اللّه]]؛ [[الواح موسی]]؛ [[الوان]]؛ [[إله]]؛ [[الهام]]؛ [[الیاس]]؛ [[الیاسین]]؛ [[الیسع]]؛ [[ام ایوب]]؛ [[امامت]]؛ [[امام حسن]]؛ [[امام حسین]]؛ [[امام علی]]؛ [[امام مبین]]؛ [[امام مهدی]]؛ [[امامیه]]؛ [[امان]]؛ [[امانت]]؛ [[امت]]؛ [[امتحان]]؛ [[امت قائمه]]؛ [[امت مسلمه]]؛ [[امت مقتصده]]؛ [[امت وسط]]؛ [[ام جمیل]]؛ [[ام حبیبه]]؛ [[ام حکم بنت ابی سفیان]]؛ [[امداد]]؛ [[امدادهای غیبی]]؛ [[امری القیس بن حابس|امرء القیس بن حابس]]؛ [[امر الهی]]؛ [[امر به معروف و نهی از منکر]]؛ [[ام‌رومان]]؛ [[ام سلمه]]؛ [[ام‌شریک انصاری]]؛ [[امضا و تأسیس]]؛ [[ام‌عماره انصاری]]؛ [[ام القری]]؛ [[ام الکتاب]]؛ [[ام‌کجه انصاری]]؛ [[ام‌کلثوم بنت عقبة بن ابی‌معیط]]؛ [[ام‌کلثوم بنت عمرو]]؛ [[ام المؤمنین]]؛ [[ام مهزول بنت مرثد]]؛ [[امنیت]]؛ [[امهال]]؛ [[امی]]؛ [[امیون]]؛ [[امید]]؛ [[امیرالمؤمنین]]؛ [[امیمه دختر بشر انصاری]]؛ [[امیة بن ابی صلت ثقفی]]؛ [[امیة بن خلف جمحی قریشی|امیة بن خلف]]؛ [[انابه]]؛ [[انار]]؛ [[انبیاء]]؛ [[سوره انبیاء|انبیاء (سوره)]]؛ [[انتحار]]؛ [[انتقام]]؛ [[انجیر]]؛ [[انجیل]]؛ [[انحصار‌طلبی]]؛ [[اندوه]]؛ [[اندرز]]؛ [[اندیشه]]؛ [[انذار]]؛ [[انساء]]؛ [[انسان]]؛ [[سوره انسان|انسان (سوره)]]؛ [[انسان کامل]]؛ [[انس بن نضر بن ضمضم|انس بن نضر]]؛ [[انشاء]]؛ [[ان‌شاءالله]]؛ [[سوره انشراح|انشراح (سوره)]]؛ [[سوره انشقاق|انشقاق (سوره)]]؛ [[انصاب]]؛ [[انصار]]؛ [[انصار عیسی]]؛ [[انصاف]]؛ [[انطاکه]]؛ [[انعام]]؛ [[سوره انعام|انعام (سوره)]]؛ [[انفاق]].
* '''[[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۵ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم ج۵]]:''' [[انفال]]؛ [[سوره انفال|انفال (سوره)]]؛ [[سوره انفطار|انفطار (سوره)]]؛ [[انکار]]؛ [[انگشت]]؛ [[انگور]]؛ [[اوس بن صامت]]؛ [[اوس بن قیظی]]؛ [[اوس و خزرج]]؛ [[اولاد]]؛ اول؛ [[اولواالابصار]]؛ [[اولواالارحام]]؛ [[اولواالالباب]]؛ [[اولواالامر]]؛ [[اولواالعزم]]؛ [[اولواالعلم]]؛ [[اولواالقربی]]؛ [[اولیاء الله]]؛ [[اولیای شیطان]]؛ [[اولی (اسم الهی)]]؛ [[اهداف و مقاصد سور]]؛ [[اهل انجیل]]؛ [[اهل بغی]]؛ [[اهل بیت]]؛ [[اهل بیت و قرآن]]؛ [[اهل التقوی]]؛ [[اهل حَضور]]؛ [[اهل الذکر]]؛ [[اهل ذمه|اهل ذمّه]]؛ [[اهل قبا]]؛ [[اهل کتاب]]؛ [[اهل لوط]]؛ [[اهل مدین]]؛ [[اهل مکه]]؛ [[اهل نوح]]؛ [[اهل یثرب]]؛ [[ایام‌اللّه]]؛ [[ایام تشریق]]؛ [[ایثار]]؛ [[ایرانیان]]؛ [[زکریا|ایشاع بنت فاقوذ]]؛ [[ایلاء]]؛ [[اَیْلَه]]؛ [[ایمان]]؛ [[ائمه]]؛ [[ائمه کفر]]؛ [[یوب]]؛ [[بِئر مَعونه]]؛ [[باب حطه]]؛ [[بابل]]؛ [[باد]]؛ [[بادئ]]؛ [[بادیه‌نشینی]]؛ [[باران]]؛ [[بارداری]]؛ [[باری]]؛ [[بازار]]؛ [[بازو]]؛ [[بازی]]؛ [[باسط]]؛ [[باطش]]؛ [[باطل]]؛ [[باطن]]؛ [[باعث]]؛ [[باغ]]؛ [[باغدار متکبر]]؛ [[باغ سوخته]]؛ باقی؛ [[باقیات‌الصالحات]]؛ [[بال]]؛ [[بالش]]؛ [[بالغ]]؛ [[بانی‌السماء]]؛ [[بت‌پرستی]]؛ [[بحری بن عمرو|بَحْرِی بن عمرو]]؛ [[بحیرای راهب]]؛ [[بحیره]]؛ [[بخت نصر|بُخْتُ نُصَر]]؛ [[بخل]]؛ [[بداء]]؛ [[بدر (سرزمین)]]؛ [[غزوه بدر|بدر (غزوه)]]؛ [[بدر صغرا]]؛ [[بدعت]]؛ [[بدن]]؛ [[بدوی]]؛ بدهی؛ [[بدیع]]؛ [[بدیل بن ابی‌ماریه|بُدَیْل بن ابی ماریه]]؛ [[بدیل بن ورقاء خزاعی|بُدَیل بن وَرقاء]]؛ [[بَرّ]]؛ [[بَرّ]]؛ [[بِرَ]]؛ [[براء بن معرور انصاری|بَراء بن مَعْرور انصاری]]؛ [[برادر]]؛ [[برادران یوسف]]؛ [[برادری]]؛ [[برائت]]؛ [[سوره برائت|برائت (سوره)]]؛ [[برج]]؛ [[بردباری]]؛ [[بردگی]]؛ [[برزخ]]؛ [[برصیصا]]؛ [[برف]]؛ [[برق]]؛ [[برکت]]؛ [[برگ]]؛ [[برگزیدگی]]؛ [[بروج]]؛ [[سوره بروج|بروج (سوره)]]؛ [[بَروَع بنت عقبه]]؛ [[برهان]]؛ [[برهان امکان]]؛ [[برهان تمانع]]؛ [[برهان حدوث و قدم]]؛ [[برهان حرکت]]؛ [[برهان صدیقین]]؛ [[برهان فطرت]]؛ [[برهان محبت]]؛ [[برهان نظم]]؛ [[بز]]؛ [[بستر]]؛ [[بُسر]]؛ [[بسمله]]؛ [[بشارت]]؛ [[بشر]]؛ [[بصیر]]؛ [[بصیرت]]؛ [[بعل]]؛ [[بغض]]؛ [[بغی]]؛ [[سوره بقره|بقره (سوره)]]؛ [[بقعه مبارک]].
* '''[[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۶ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم ج۶]]:''' [[بقیه‌الله]]؛ [[بکارت]]؛ [[بکائین]]؛ [[بکه]]؛ [[بلا]]؛ [[بلاغت قرآن]]؛ [[بلال بن رباح حبشی]]؛ [[بلد]]؛ [[سوره بلد|بلد (سوره)]]؛ [[بلد امین]]؛ [[بلعام]]؛ [[بلعم باعورا|بَلعم باعورا]]؛ [[بلوغ]]؛ [[بنّایی]]؛ [[بندگی]]؛ [[بنی آدم]]؛ [[بنی‌ابیرق|بَنی اُبَیْرِق]]؛ [[بنی اسد بن خزیمه]]؛ [[بنی اسرائیل]]؛ [[بنی اَسلم]]؛ [[بنی اشجع]]؛ [[بنیامین]]؛ [[بنی امیه]]؛ [[بنی‌ثعلبه]]؛ [[بنی ثقیف]]؛ [[بنی‌جذیمه|بنی جَذیمَه]]؛ [[بنی‌حارث|بنی حارث]]؛ [[بنی حارثه|بنی‌حارثه]]؛ [[بنی‌خزاعه|بنی خزاعه]]؛ [[بنی‌خزیمه]]؛ [[بنی‌سلمه|بنی سَلِمَه]]؛ [[بنی‌سلیم|بنی سُلَیم]]؛ [[بنی‌سهم]]؛ [[بنی ضمرة بن کنانه|بنی ضَمْرة]]؛ [[بنی عامر بن صعصعه]]؛ [[بنی عبدالدار]]؛ [[بنی عبد شمس]]؛ [[بنی عبدالمطلب]]؛ [[بنی عبد مناف]]؛ [[بنی عمرو بن عمیر]]؛ [[بنی غطفان]]؛ [[بنی‌غفار|بنی غِفار]]؛ [[بنی‌قریظه|بنی قُرَیْظَه]]؛ [[بنی‌قینقاع|بنی قَیْنُقاع]]؛ [[بنی‌کنانه]]؛ [[بنی لیث بن بکر]]؛ [[بنی محارب]]؛ [[بنی‌مدلج|بنی مُدْلِج]]؛ [[بنی‌مصطلق|بنی مُصطَلِق]]؛ [[بنی‌مغیره]]؛ [[بنی مقرن مزنی|بنی مُقَرن]]؛ [[بنی‌نضیر]]؛ [[بنی هاشم]]؛ [[بو]]؛ [[بوزینه]]؛ [[بول غایط]]؛ [[بهتان]]؛ [[بهداشت]]؛ [[بهشت]]؛ [[بهشت آدم]]؛ [[بهشت شداد]]؛ [[بیابان]]؛ [[بیت‌الله]]؛ [[بیت‌الحرام]]؛ [[بیت‌العتیق]]؛ [[بیت‌المعمور]]؛ [[بیت‌المقدس]]؛ [[بیعت]]؛ [[بیعت حدیبیه]]؛ [[بیعت رضوان]]؛ [[بیعت شجره]]؛ [[بیعت عشیره]]؛ [[بیعت عقبه]]؛ [[بیعت نساء]]؛ [[بیع و شراء]]؛ [[بیماری]]؛ [[بینایی]]؛ [[سوره بینه|بیّنه (سوره)]]؛ [[بینی]]؛ [[بیوه]]؛ [[پا]]؛ [[پاداش]]؛ [[پادشاهی]]؛ [[پاکدامنی]]؛ [[پاکیزگی]]؛ [[پدر]]؛ [[پدر ابراهیم]]؛ [[پدر شوهر]]؛ [[پدر مریم]]؛ [[پرستش]]؛ [[پرسش و پاسخ]]؛ [[پرنده]]؛ [[پروانه]]؛ [[پروردگار]]؛ [[پرهیزگاری]]؛ [[پستان]]؛ [[پسر]]؛ [[پسران آدم]]؛ [[پسر برادر]]؛ [[پسر خواندگی]]؛ [[پسر شوهر]]؛ [[پسر لقمان]]؛ [[پسر خواهر]]؛ [[پسر نوح]]؛ [[پشت]]؛ [[پشم]]؛ [[پشه]]؛ [[پشیمانی]]؛ [[پلیدی]]؛ [[پناهندگی]]؛ [[پنجاه هزار سال]]؛ [[پند]]؛ [[پوست]]؛ [[پوشاک]]؛ [[پول]]؛ [[پولس]]؛ [[پهلو]]؛ [[پیاز]]؛ [[پیامبر اکرم]]؛ [[پیراهن]]؛ [[پیروزی]]؛ [[پیروی]]؛ [[پیری]]؛ [[پیسی]]؛ [[پیشانی]]؛ [[پیشواز]]؛ [[پیشوایی]]؛ [[پی کردن]]؛ [[پیمان]]؛ [[پیمانه]]؛ [[پیه]].
* '''[[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۷ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم ج۷]]:''' [[تابستان]]؛ [[تابعین]]؛ [[تابوت عهد]]؛ [[تارح]]؛ [[تاریخ]]؛ [[تاریخ قرآن]]؛ [[تاریخ‌گذاری قرآن]]؛ [[تاریکی]]؛ [[تازیانه]]؛ [[تأسف]]؛ [[تأسیس و امضا]]؛ [[تالی‌الانباء]]؛ [[تأویل]]؛ [[سوره ملک|تبارک (سوره)]]؛ [[تبتل]]؛ [[تبذیر]]؛ [[تبرئه]]؛ [[تبرج]]؛ [[تبرک]]؛ [[تبری]]؛ [[تبسم]]؛ [[تبع (قوم)]]؛ [[تبعید]]؛ [[تبعیض]]؛ [[تبعیض نژادی]]؛ [[تبلیغ]]؛ [[تبوک]]؛ [[تپه]]؛ [[تثلیث]]؛ [[تجارت]]؛ [[تجسم]]؛ [[تجسم اعمال]]؛ [[تجوید]]؛ [[تحجر]]؛ [[تحدی]]؛ [[تحریف]]؛ [[تحریف‌ناپذیری قرآن]]؛ [[سوره تحریم|تحریم (سوره)]]؛ [[تحول انواع]]؛ [[تحیت]]؛ [[تحیر]]؛ [[تخت]]؛ [[تخطئه و تصویب]]؛ [[تخلی]]؛ [[تدبر]]؛ [[تذکیه]]؛ [[تذهیب قرآن]]؛ [[ترادف]]؛ [[ترازو]]؛ [[تربیت]]؛ [[ترتیل]]؛ [[ترجمه قرآن]]؛ [[ترجمه قرآن به فارسی]]؛ [[ترجمه قرآن به زبان‌های دیگر]]؛ [[ترس]]؛ [[ترک اولی]]؛ [[ترکه]]؛ [[ترور]]؛ [[تزکیه]]؛ [[تزیین]]؛ [[تساهل و تسامح]]؛ [[تسبیح]]؛ [[تسخیر]]؛ [[تسلیم]]؛ [[تسنیم]]؛ [[تشبیه]]؛ [[تشبیه در قرآن]]؛ [[تشنگی]]؛ [[تشیع]]؛ [[تصلیب]]؛ [[تصویب]]؛ [[تضاد]]؛ [[تضرع]]؛ [[تطهیر]]؛ [[تطیر]]؛ [[تظلم]]؛ [[تعاون]]؛ [[تعبیر خواب]]؛ [[تعجب]]؛ [[تعدد زوجات]]؛ [[تعدی]]؛ [[تعریض]]؛ [[تعزیر]]؛ [[تعصب]]؛ [[تعظیم]]؛ [[تعقل]]؛ [[تعلیم و تربیت]]؛ [[تغابن]]؛ [[تغنی به قرآن]]؛ [[تفاخر]].
* '''[[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۸ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم ج۸]]:''' [[مبانی تفسیر]]؛ [[قواعد تفسیر]]؛ [[گرایش‌ها و روش‌های تفسیر]]؛ [[آداب و شرایط تفسیر]]؛ [[منابع و ابزارهای تفسیر]]؛ [[تاریخ تفسیر]]؛ [[پیامبر]]؛ [[تفسیر اهل بیت]]؛ [[تفسیر صحابه]]؛ [[تابعین]]؛ [[تفسیر اجتماعی]]؛ [[تفسیر اجتهادی]]؛ [[تفسیر ادبی]]؛ [[تفسیر باطنی]]؛ [[تفسیر بلاغی]]؛ [[تفسیر به رأی]]؛ [[تفسیر مأثور]]؛ [[تفسیر بیانی]]؛ [[تفسیر بیانی]]؛ [[تفسیر تطبیقی]]؛ [[تفسیر عرفانی]]؛ [[تفسیر عصری]]؛ [[تفسیر علمی]]؛ [[تفسیر فقهی]]؛ [[تفسیر فلسفی]]؛ [[تفسیر قرآن به قرآن]]؛ [[تفسیر کلامی]]؛ [[تفسیر موضوعی]]؛ [[تفسیر واعظانه]]؛ [[تفسیر هدایتی تربیتی]]؛ [[تفکر]]؛ [[تفویض]]؛ [[تقدیر]]؛ [[تقدیس]]؛ [[تقرب]]؛ [[تقسیمات سور]]؛ [[تقسیمات قرآن]]؛ [[تقصیر]]؛ [[تقلید]]؛ [[تقلید در حج]]؛ [[تقوا]]؛ [[تقویم]]؛ [[تقیه]]؛ [[تکاثر]]؛ [[سوره تکاثر|تکاثر (سوره)]]؛ [[تکامل انواع]]؛ [[تکبر]]؛ [[تکبیر]]؛ [[تکبیرةالاحرام]]؛ [[تکثرگرایی دینی]]؛ [[تکدی]]؛ [[تکذیب]]؛ [[تکرار در قرآن]]؛ [[تکلیف]]؛ [[تکلم]]؛ [[تکلیف]]؛ [[سوره تکویر|تکویر (سوره)]]؛ [[تگرگ]]؛ [[تلاوت]]؛ [[تلخی]]؛ [[تمایلات جنسی]]؛ [[تمثال]]؛ [[تمثل]]؛ [[تمدن]]؛ [[تمسخر]]؛ [[تمیم‏داری لَخمی]]؛ [[تناسب آیات]].
* '''[[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم ج۹]]:''' [[تناسخ]]؛ [[تنبلی]]؛ [[تنبیه]]؛ [[تنجیم قرآن]]؛ [[تندیس]]؛ [[تنزیه]] و [[تشبیه]]؛ [[تنور]]؛ [[تواب]]؛ [[تواضع]]؛ [[توبه]]؛ [[سوره توبه|توبه (سوره)]]؛ [[توحید]]؛ [[تورات]]؛ [[توریه]]؛ [[توسعه]]؛ [[توسل]]؛ [[توفیق]]؛ [[توکل]]؛ [[تولد]]؛ [[تولی و تبری]]؛ [[تولید مثل]]؛ [[تهجد]]؛ [[تهدید]]؛ [[تهلیل]]؛ [[تهمت]]؛ [[تیراندازی]]؛ [[تیمّم]]؛ [[سوره تین|تین (سوره)]]؛ [[تِیْه]]؛ [[ثابت بن رفاعه]]؛ [[ثابت بن قیس]]؛ [[ثابت بن یسار]]؛ [[ثروت]]؛ [[ثعلبة بن حاطب انصاری|ثعلبة بن حاطب]]؛ [[ثعلبة بن غنمه انصاری|ثعلبة بن غَنَمَه]]؛ [[ثعلبة بن ودیعه انصاری|ثعلبة بن ودیعه]]؛ [[ثقیف]]؛ [[ثمود]]؛ [[ثنویت]]؛ [[ثواب]]؛ [[ثوبان بن بجدد|ثوبان بن بُجدُد]]؛ [[جابر بن عبدالله]]؛ [[سوره جاثیه|جاثیه (سوره)]]؛ [[جادو]]؛ [[جاذبه زمین]]؛ [[جارود عبدی]]؛ [[جاسوسی]]؛ [[جاعل]]؛ [[جالوت]]؛ [[جام]]؛ [[جامع]]؛ [[جامعه]]؛ [[جامعیت قرآن]]؛ [[جاودانگی]]؛ [[جاهلیت]]؛ [[جبار]]؛ [[جبار بن صخر انصاری|جَبار بن صَخر]]؛ [[جبت]]؛ [[جبر و اختیار]]؛ [[جبرئیل]]؛ [[جبل بن ابی قشیر|جَبَل بن ابی]]؛ [[جحیم]]؛ [[جدال]]؛ [[جد بن قیس|جَد بن قیس]]؛ [[جَدَل]]؛ [[جراحت]]؛ [[جرم]]؛ [[جرهم|جُرْهُم]]؛ [[جری و تطبیق]]؛ [[جزا]]؛ [[جزع]]؛ [[جزیه]]؛ [[جُعاله]]؛ [[جعفر بن ابی طالب]]؛ [[جغرافیا]]؛ [[جلاس بن سوید انصاری|جُلاس بن سُوَید]]؛ [[جلای وطن]]؛ [[جلد]]؛ [[جماع]]؛ [[جمال]]؛ [[جمع قرآن]].
* '''[[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۰ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۰]]:''' [[جمعه]]؛ [[سوره جمعه|جمعه (سوره)]]؛ [[جملاء]]؛ [[ابومعمر فهری|جمیل بن معمر فهری]]؛ [[جمیلة بنت عبدالله بن ابی بن سلول|جمیله بنت عبدالله بن ابی]]؛ [[جن]]؛ [[سوره جن|جن (سوره)]]؛ [[جنایت]]؛ [[جنات عدن]]؛ [[جنازه]]؛ [[جنه الفردوس]]؛ [[جنبنده]]؛ [[جنت]]؛ [[جنه الخلد]]؛ [[جنه الماوی]]؛ [[جنة النعیم]]؛ [[جندب بن جناده]]؛ [[جندب بن زهیر ازدی]]؛ [[جنگ]]؛ [[جنود ابلیس]]؛ [[جنود الهی]]؛ [[جنون]]؛ [[جنین]]؛ [[جو]]؛ [[جوانه]]؛ [[جوانی]]؛ [[جودی]]؛ [[جویبار]]؛ جویریه؛ [[جهاد]]؛ [[جهان]]؛ [[جهان‌بینی]]؛ [[جهان‌گردی]]؛ [[جهر و اخفات]]؛ [[جهل]]؛ [[جهنم]]؛ [[جهنیه]]؛ [[چادر]]؛ [[چاقو]]؛ [[چاقی و لاغری]]؛ [[چاه]]؛ [[چراغ]]؛ [[چراغدان]]؛ [[چراگاه]]؛ [[چرت]]؛ [[چرکاب]]؛ [[چشم]]؛ [[چشم‌بندی]]؛ [[چشم‌چرانی]]؛ [[چشم زخم]]؛ [[چشمه]]؛ [[چوب]]؛ [[چوپانی]]؛ [[چهره]]؛ [[چهل]]؛ [[حارث بن زمعه]]؛ [[حارث بن سوید]]؛ [[حارث بن عثمان]]؛ [[حارث بن عوف]]؛ [[حارث بن عامر قرشی|حارث بن قیس]]؛ [[حارث بن هشام مخزومی]]؛ [[حارث بن یزید]]؛ [[حارث محاربی]]؛ [[حاسب (اسم الهی)]]؛ [[حاطب بن ابی بلتعه]]؛ [[حافظ (اسم الهی)]]؛ [[حاقه]]؛ [[سوره حاقه|حاقه (سوره)]]؛ [[حاکم (اسم الهی)]]؛ [[حام]]؛ [[حاملگی]]؛ [[حبس]]؛ [[حبط]]؛ [[حبل‌الله]]؛ [[حبیب بن عمرو بن عمیر]]؛ [[حبیبه بنت زید]]؛ [[حج]]؛ [[سوره حج|حج (سوره)]]؛ [[حجاب]]؛ [[حجاب قلب]]؛ [[حجاج بن عمرو نضری|حجاج بن عمرو]]؛ [[حجت]]؛ [[حجة‌الاسلام]]؛ [[حجة‌الوداع]]؛ [[حجر]]؛ [[حجر (سرزمین)]]؛ [[سوره حجر|حجر (سوره)]]؛ [[سوره حجرات|حجرات (سوره)]]؛ [[حجر اسماعیل]]؛ [[حجرالاسود]]؛ [[حجره]]؛ [[حجیت ظواهر کتاب]]؛ [[حدود خدا]]؛ [[حدیبیه]]؛ [[سوره حدید|حدید (سوره)]]؛ [[حذیفة بن یمان]]؛ [[حرا]]؛ [[حرج]]؛ [[حوص]]؛ [[حرقوص بن زهیر]]؛ [[حرم]]؛ [[حرمت]]؛ [[حروف مقطعه]]؛ [[حریر]]؛ [[حزب]]؛ [[حزب‌الله]]؛ [[حزب شیطان]]؛ [[حزبیل]]؛ [[حزن]]؛ [[حسابرسی]]؛ [[حسان بن ثابت]]؛ [[حسبه]]؛ [[حسد]]؛ [[حسرت]]؛ [[حس‌گرایی]].
* '''[[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۱]]:''' [[حسن بن علی]]؛ [[حسن خلق]]؛ [[حسن ظن]]؛ [[حسن و قبح عقلی]]؛ [[حسنه]]؛ [[حسیب (اسم الهی)]]؛ [[حسین بن علی]]؛ [[سوره حشر|حشر (سوره)]]؛ [[حشر و نشر]]؛ [[حصین بن ابی قیس|حصین بن ابی القیس]]؛ [[حصین بن حارث بن عبدالمطلب|حصین بن حارث]]؛ [[حضانت]]؛ [[حُضور]]؛ [[حطم]]؛ [[حطمه]]؛ [[حفصه بنت عمر]]؛ [[حفظ قرآن]]؛ [[حفی (اسم الهی)]]؛ [[حفیظ (اسم الهی)]]؛ [[حق (اسم الهی)]]؛ [[حق]]؛ [[حقوق]]؛ [[حقوق بشر]]؛ [[حق الیقین]]؛ [[حَکَم (اسم الهی)]]؛ [[حُکم]]؛ [[حکم بن ابی‌ العاص|حَکَم بن ابی العاص]]؛ [[حکم بن هشام]]؛ [[حکمت]]؛ [[حکمیت]]؛ [[حکومت]]؛ [[حکیم (اسم الهی)]]؛ [[حکیم بن حارث]]؛ [[حلق و تقصیر]]؛ [[حلقوم]]؛ [[حِلم]]؛ [[حلیت]]؛ [[حلیم (اسم الهی)]]؛ [[حمد]]؛ [[سوره حمد|حمد (سوره)]]؛ [[حمراءالاسد|حمراءالاسد (غزوه)]]؛ [[حمزه بن عبدالمطلب]]؛ [[خمس]]؛ [[سوره سجده|حم سجده (سوره)]]؛ [[حمل و نقل]]؛ [[حمنه بنت جحش]]؛ [[حمیت]]؛ [[حمید]]؛ [[حمیم]]؛ [[حنان (اسم الهی)]]؛ [[حنجره]]؛ [[حنظله بن ابی عامر]]؛ [[حنه]]؛ [[حنیف]]؛ [[حنین|حنین (غزوه)]]؛ [[حوا]]؛ [[حواریون]]؛ [[حورالعین]]؛ [[حویطب بن عبدالعزی]]؛ [[حی (اسم الهی)]]؛ [[حیا]]؛ [[حیات]]؛ [[حیات طیبه]]؛ [[حیرت]]؛ [[حیض]]؛ [[حیله]]؛ [[حیوان]]؛ [[حیی بن اخطب|حُیَی بن اخطب]]؛ [[خاتم الانبیاء]]؛ [[خاتمیت]]؛ [[خادع]]؛ [[خارجة بن زید انصاری|خارجه بن زید]]؛ [[خاشاک]]؛ [[خاک]]؛ [[خاکستر]]؛ [[خالد بن زید]]؛ [[خالد بن ولید]]؛ [[خالق]]؛ [[خاله]]؛ [[خاندان]]؛ [[خانواده]]؛ [[خانه]]؛ [[خانه خدا]].
* '''[[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۲ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۲]]:''' [[خاورشناسان و قرآن]]؛ [[خباب بن الارت|خُباب بن اَرَت زُهری]]؛ [[خباثت]]؛ [[خبر واحد]]؛ [[خبیب بن عدی انصاری|خُبیب انصاری]]؛ [[خبیر (اسم الهی)]]؛ [[خدا (تبارک و تعالی)]]؛ [[خدعه]]؛ [[خدیجه بنت خویلد]]؛ [[خرد]]؛ [[خردل]]؛ [[خرما]]؛ [[خرید و فروش]]؛ [[خزائن خدا]]؛ [[خزاعه]]؛ [[خزرج]]؛ [[خزنده]]؛ [[خسارت]]؛ [[خسران]]؛ [[خشکسالی]]؛ [[خشکی]]؛ [[خشم]]؛ [[خشوع]]؛ [[خشونت]]؛ [[خصائص النبی {{صل}}]]؛ [[خصومت]]؛ [[خضر]]؛ [[خطابات قرآن]]؛ [[خلاد بن نعمان]]؛ [[خلافت الهی]]؛ [[خلاق]]؛ [[خلقت]]؛ [[خلود]]؛ [[خلیل الله]]؛ [[خمر]]؛ [[خمس]]؛ [[احزاب|خندق (غزوه)]]؛ [[خنده]]؛ [[خوک]]؛ [[خنساء]]؛ [[خواب]]؛ [[خواب]]؛ [[خوابگاه]]؛ [[خواتم سور]]؛ [[خواری]]؛ [[خواستگاری]]؛ [[خواص قرآن]]؛ [[خواهر]]؛ [[خواهر رضاعی]]؛ [[خواهر زن]]؛ [[خواهر موسی]]؛ [[خودبینی]]؛ [[خودسازی]]؛ [[خودستائی]]؛ [[خودشناسی]]؛ [[خودکامگی]]؛ [[خودکشی]]؛ [[خودنمایی]]؛ [[خوردنی‌ها]]؛ [[خورشید]]؛ [[خورشیدپرستی]]؛ [[خوش اخلاقی]]؛ [[خوش‌بختی]]؛ [[خوشه]]؛ [[خوف]]؛ [[خوک]]؛ [[خوله بنت ثعلبه|خَولَه بنت ثعلبه]]؛ [[خَولَه بنت حکیم]]؛ [[خوله بنت عاصم]]؛ [[خون]]؛ [[خون‌بها]]؛ [[خویشاوندی]]؛ [[خیار]]؛ [[خیانت]]؛ [[خیبر|خیبر (غزوه)]]؛ [[خیر (اسم الهی)]]؛ [[خیرالحافظین]]؛ [[خیرالحاکمین]]؛ [[خیرالراحمین]]؛ [[خیرالرازقین]]؛ [[خیرالغافرین]]؛ [[خیرالفاتحین]]؛ [[خیرالفاصلین]]؛ [[خیرالماکرین (اسم الهی)]]؛ [[خیرالمنزلین]]؛ [[خیرالناصرین]]؛ [[خیرالوارثین]]؛ [[خیر و شر]]؛ [[خیمه]]؛ [[دابه الارض]]؛ [[دادخواهی]]؛ [[دارالاخره]]؛ [[دارالبوار]]؛ [[دارالخلد]]؛ [[دارالسلام]]؛ [[دارالفاسقین]]؛ [[دارالقرار]]؛ [[دارالمتقین]]؛ [[دارالمقامه]]؛ [[دارالندوه]]؛ [[داریوش]]؛ [[داستان]]؛ [[داعی (اسم الهی)]]؛ [[دافع (اسم الهی)]]؛ [[داماد]]؛ [[دام‌داری]]؛ [[دانه]]؛ [[داود]]؛ [[داوری]]؛ [[دایه]]؛ [[دایی]]؛ [[دحوالارض]]؛ [[دِحیَه کلبی]]؛ [[سوره دخان|دخان (سوره)]]؛ [[دختر]]؛ [[دختران شعیب]]؛ [[دختران لوط]]؛ [[دختران محمد {{صل}}]]؛ [[دختر برادر]]؛ [[دختر خاله]]؛ [[دختر خواهر]]؛ [[دختر دایی]]؛ [[دختر زن]]؛ [[دختر عمو]]؛ [[دختر عمه]]؛ [[در]]؛ [[درخت]]؛ [[درخت انار]]؛ [[درخت انگور]]؛ [[درخت خرما]]؛ [[درخت زقوم]]؛ [[درخت زیتون]]؛ [[درخت سدر]]؛ [[درخت گز]]؛ [[درخت ممنوع]]؛ [[درد]]؛ [[درک]]؛ [[درک اسفل]]؛ [[درمان]]؛ [[درنده]].
* '''[[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۳ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۳]]:''' [[درو]]؛ [[تحیت]]؛ [[دروغ]]؛ [[دره]]؛ [[پول]]؛ [[دریا]]؛ [[سرقت]]؛ [[قلعه]]؛ [[دست]]؛ [[دستبند]]؛ [[دشمنی]]؛ [[دشنام]]؛ [[دعا]]؛ [[دفاع]]؛ [[میت]]؛ [[دل‌داری]]؛ [[دلو]]؛ [[دلیل (اسم الهی)]]؛ [[دندان]]؛ [[دنیا]]؛ [[دود]]؛ [[جهنم]]؛ [[دوستی]]؛ [[حکومت]]؛ [[دهان]]؛ [[سوره انسان|انسان (سوره)]]؛ [[دهری]]؛ [[دیان (اسم الهی)]]؛ [[دیگ]]؛ [[دین]]؛ [[دَین]]؛ [[پول]]؛ [[دیوار]]؛ [[جنون]]؛ [[دیه]]؛ [[ذات ‌الرقاع|ذات‌الرقاع (غزوه)]]؛ [[ذات‌السلاسل]]؛ [[ذاری (اسم الهی)]]؛ [[سوره ذاریات|ذاریات (سوره)]]؛ [[ذاکر (اسم الهی)]]؛ [[تذکیه]]؛ [[اسماعیل]]؛ [[زنجیر]]؛ [[ذَره]]؛ [[فرزند]]؛ [[ذکر]]؛ [[ذکر (قرآن)]]؛ [[ذلت]]؛ [[منتقم (اسم الهی)]]؛ [[ذوالجلال و الاکرام (اسم الهی)]]؛ [[ذوالخمار]] ([[اسود عنسی]])؛ [[ذوالخویصره تمیمى|ذوالخویصره]]؛ [[رحمت]]؛ [[ذوالطول (اسم الهی)]]؛ [[عرش]]؛ [[عذاب]]؛ [[ذوالفضل (اسم الهی)]]؛ [[ذوالقرنین]]؛ [[قوی (اسم الهی)]]؛ [[ذوالکفل]]؛ [[ذوالمعارج (اسم الهی)]]؛ [[مغفرت]]؛ [[یونس]]؛ [[اهل بیت]]؛ [[رابط القلوب (اسم الهی)]]؛ [[رحمت]]؛ [[یوسف]]؛ [[راد (اسم الهی)]]؛ [[سِرّ]]؛ [[رزق]]؛ [[صدق]]؛ [[راسخان در علم]]؛ [[راضی (اسم الهی)]]؛ [[همسر عزیز مصر]]؛ [[مهربانی]]؛ [[رفیع الدرجات (اسم الهی)]]؛ [[رافع بن ابی رافع]]؛ [[رافع بن حارثه]]؛ [[رافع بن حریمله قینقاعی|رافع بن حُرَیمله]]؛ [[رافع بن خارجه]]؛ [[رافع بن خدیج اوسی انصاری|رافع بن خَدیج]]؛ [[رافع بن زید اوسی]]؛ [[رافع بن معلی انصاری|رافع بن مُعلی]]؛ [[راه]]؛ [[راه یافتن]]؛ [[رب (اسم الهی)]]؛ [[ربا]]؛ [[ربانیون]]؛ [[ربیبه]]؛ [[ربیع بن ابی الحقیق]]؛ [[ربیعه]]؛ [[رجعت]]؛ [[رجم]]؛ [[رجیع (سریه)]]؛ [[رَحِم]]؛ [[مهربانی]]؛ [[رحمت]]؛ [[رحمت]]؛ [[سوره الرحمن|الرحمن (سوره)]]؛ [[رحمت]]؛ [[رزق]]؛ [[رزق]]؛ [[رسالت]]؛ [[رستاخیز]] ([[قیامت]])؛ [[رستگاری]]؛ [[آبرو]]؛ [[محمد]]؛ [[جبرئیل]]؛ [[رشد]]؛ [[رشوه]]؛ [[رضا]].
* '''[[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۴]]:''' [[رضاع]]؛ [[راضی (اسم الهی)]]؛ [[رطب]]؛ [[رعب]]؛ [[سوره رعد|رعد (سوره)]]؛ [[رعد و برق]]؛ [[رفاعة بن زید]]؛ [[رفاعة بن سموال]]؛ [[رفاعه بن عبدالمنذر]]؛ [[رفاعة بن قیس]]؛ [[رفاعة بن وهب]]؛ [[رفاه]]؛ [[رفیع الدرجات (اسم الهی)]]؛ [[رقیب (اسم الهی)]]؛ [[رکوع]]؛ [[رگ]]؛ [[رمضان]]؛ [[رنگ]]؛ [[روح]]؛ [[روح‌الله]]؛ [[روح‌الامین]]؛ [[روح‌القدس]]؛ [[نهر]]؛ [[رود فلسطین]]؛ [[رود نیل]]؛ [[روده]]؛ [[روز]]؛ [[روز پنجاه هزار سال]]؛ [[روزه]]؛ [[روزی]]؛ [[روغن]]؛ [[روم]]؛ [[سوره روم|روم (سوره)]]؛ [[رؤیا]]؛ [[رهبانیت]]؛ [[رهبری]]؛ [[رهن]]؛ [[ریا]]؛ [[ریثا]]؛ [[ریحان]]؛ [[ریسمان]]؛ [[ریش]]؛ [[ریشه]]؛ [[ریطه بنت عمرو]]؛ [[رئوف (اسم الهی)]]؛ [[زارع (اسم الهی)]]؛ [[زایمان]]؛ [[زبان]]؛ [[زبان عربی]]؛ [[زبان قرآن]]؛ [[زبان قوم]]؛ [[زبور]]؛ [[زبیر بن عوام]]؛ [[زُحل (سیاره)]]؛ [[سوره زخرف|زخرف (سوره)]]؛ [[زخم]]؛ [[زردشتیان]]؛ [[زردی]]؛ [[زره]]؛ [[زعرتا]]؛ [[زَقوم]]؛ [[زکات]]؛ [[زکریا]]؛ [[زلزله]]؛ [[سوره زلزله|زلزله (سوره)]]؛ [[زلیخا]]؛ [[سوره زمر|زمر (سوره)]]؛ [[زمزم]]؛ [[زمستان]]؛ [[زمعة بن اسود قرشی اسدی|زمعه بن اسود]]؛ [[زمین (سیاره)]]؛ [[زمین (فقهی)]]؛ [[زمین لرزه]]؛ [[زن]]؛ [[زنا]]؛ [[زناشویی]]؛ [[زنبور عسل]]؛ [[زن پدر]]؛ [[زنجبیل]]؛ [[زنجیر]]؛ [[زندان]]؛ [[زندگی]]؛ [[زوجیت]]؛ [[زهد]]؛ [[زهره (سیاره)]]؛ [[زیارت]]؛ [[زیان]]؛ [[زیبایی]]؛ [[زیتون]]؛ [[زید بن اسلم عجلانی]]؛ [[زید بن حارث]]؛ [[زید بن حارثه]]؛ [[زید به سهل]]؛ [[زید بن عمرو]]؛ [[زیدالخیل]]؛ [[زینب بنت جحش]]؛ [[زینب بنت خزیمه]]؛ [[زینت]]؛ [[زیور]].
* '''[[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۵ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۵]]:''' [[ساحل]]؛ [[ساختمان‌سازی]]؛ [[ساخط (اسم الهی)]]؛ [[ساره]]؛ [[الساعه]]؛ [[ساق]]؛ [[ساقی (اسم الهی)]]؛ [[سال]]؛ [[سالخ النهار (اسم الهی)]]؛ [[سالم مولی ابی حذیفه]]؛ [[سامری]]؛ [[سامع (اسم الهی)]]؛ [[سامعه]]؛ [[سائبه]]؛ [[سایه]]؛ [[سب]]؛ [[سبأ (سرزمین)]]؛ [[سوره سبأ|سبأ (سوره)]]؛ [[سبأ (قوم)]]؛ [[سبحان (اسم الهی)]]؛ [[سبزی]]؛ [[سبع مثانی]]؛ [[سبقت]]؛ [[سبک‌شناسی قرآن]]؛ [[سبیعه بنت حارث]]؛ [[سبیل الله]]؛ [[سپاس]]؛ [[سِپَر]]؛ [[ستاره]]؛ [[ستاره‌پرستی]]؛ [[ستاره شِعرا]]؛ [[ستایش]]؛ [[ستم]]؛ [[ستون]]؛ [[سجده]]؛ [[سوره سجده|سجده (سوره)]]؛ [[سجین]]؛ [[سحَر]]؛ [[سِحر]]؛ [[سخاوت]]؛ [[سختی]]؛ [[سخن]]؛ [[سخن‌چینی]]؛ [[سد ذوالقرنین]]؛ [[سِدر]]؛ [[سِدرةالمنتهی]]؛ [[سد مأرِب]]؛ [[سدوم (سرزمین)]]؛ [[سَر]]؛ [[سِر]]؛ [[سَراب]]؛ [[سُراقه بن مالک]]؛ [[انگشت (مقاله)]]؛ [[سُرب]]؛ [[سرخی]]؛ [[سرزنش]]؛ [[سرشت]]؛ [[سرقت]]؛ [[سرگردانی]]؛ [[سرگین]]؛ [[سرما]]؛ [[سرنوشت]]؛ [[سُرور]]؛ [[سریع‌الحساب]]؛ [[سریع‌العقاب (اسم الهی)]]؛ [[سریه ابوقتاده]]؛ [[بئر معونه|سریه بئرمعونه]]؛ [[سریه رجیع]]؛ [[سریه غالب بن فضاله]]؛ [[سریه نخله]]؛ [[سعادت]]؛ [[سعد بن ابی وقاص]]؛ [[سعد بن خوله|سعد بن خَولَه]]؛ [[سعد بن خیثمه انصاری|سعد بن خیثمه]]؛ [[سعد بن ربیع انصاری|سعد بن ربیع]]؛ [[سعد بن عباده]]؛ [[سعد بن عثمان انصاری]]؛ [[سعد بن معاذ انصاری|سعد بن معاذ]]؛ [[سعد مولی عتبة بن غزوان|سعد مولی عتبه]]؛ [[سعه صدر]]؛ [[سعی]]؛ [[سعی]]؛ [[سعید بن زید عدوی|سعید بن زید]]؛ [[سعیر]]؛ [[سفارت]]؛ [[سفال]]؛ [[سفاهت]]؛ [[سفر]]؛ [[سفیدی]]؛ [[سقایت]]؛ [[سقر]]؛ [[سقط جنین]]؛ [[سقف]]؛ [[سکوت]]؛ [[سکونت]]؛ [[سکینه]]؛ [[سگ]]؛ [[سگ اصحاب کهف]]؛ [[سگ شکاری]]؛ [[سلاح]]؛ [[سلام]]؛ [[سلام (اسم الهی)]]؛ [[سلام بن ابی الحقیق]]؛ [[سلام بن مشکم نضیری|سَلام بن مِشکم]]؛ [[سلسبیل]]؛ [[سلطنت]]؛ [[سلطه]]؛ [[سلمان فارسی]]؛ [[سلمة بن سلام|سلمه بن سلام]]؛ [[سلمة بن هشام|سلمه بن هشام]]؛ [[سَلوی]]؛ [[بنی‌سلیم|سلیم]]؛ [[سلیمان]]؛ [[سُم‌داران]]؛ [[سمرة بن جندب فزاری|سَمُره بن جندب]]؛ [[سموئیل|سَموئیل]]؛ [[سمیع (اسم الهی)]]؛ [[سمیه دختر خباط|سُمیه]]؛ [[سنت]]؛ [[سنت‌های خدا]]؛ [[سنگ]]؛ [[سنگ‌دلی]]؛ [[سنگریزه]]؛ [[سنگسار]]؛ [[سواع (بت)]]؛ [[سؤال و جواب]]؛ [[سوءظن]]؛ [[سوت]]؛ [[سوده بنت زمعه|سَوده بنت زَمَعه]].
* '''[[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۶ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۶]]:''' [[سوره]]؛ [[سوره(اهداف و مقاصد)]]؛ [[سوزن]]؛ [[سوگند]] ([[قسم]])؛ [[سوید بن حارث انصاری]]؛ [[سوید بن حارث قینقاعی]]؛ [[سهل بن حنیف]]؛ [[سهیل بن عمرو]]؛ [[سیاحت]]؛ [[سیاره]]؛ [[سیاهی]]؛ [[سیر]]؛ [[سیل]]؛ [[سیما]]؛ [[سینا]]؛ [[سینه]]؛ [[شاخه]]؛ [[شادی]]؛ [[شارع (اسم الهی)]]؛ [[شاس بن عدی]]؛ [[شاس بن قیس]]؛ [[شافی (اسم الهی)]]؛ [[شاکر (اسم الهی)]]؛ [[شأن نزول]]؛ [[هدهد]]؛ [[شاهد (اسم الهی)]]؛ [[شاهرگ]]؛ [[شایعه]]؛ [[شب]]؛ [[شبانی]]؛ [[شب زنده‌داری]]؛ [[شب قدر]]؛ [[شکر]]؛ [[شتر صالح]]؛ [[شجاعت]]؛ [[شجره زقوم]]؛ [[شجره ملعونه]]؛ [[شجره ممنوعه]]؛ [[شخم]]؛ [[شدید العذاب (اسم الهی)]]؛ [[شدید العقاب (اسم الهی)]]؛ [[شدید المحال (اسم الهی)]]؛ [[خیر]]؛ [[شر]]؛ [[شراب]]؛ [[الشریح (سوره)]]؛ [[شرح صدر]]؛ [[شریعت]]؛ [[شرک]]؛ شرکت؛ [[شریعت]]؛ [[شعائر]]؛ [[شعبة بن عمرو]]؛ [[شعر]]؛ [[شِعری]]؛ [[سوره شعراء|شُعراء (سوره)]]؛ [[شعله]]؛ [[شعور]]؛ [[شعیب]]؛ [[شافی (اسم الهی)]]؛ [[شفاعت]]؛ [[شفق]]؛ [[شفیع (اسم الهی)]]؛ [[شقاوت]]؛ [[شق‌القمر]]؛ [[شک]]؛ [[شکار]]؛ [[شکایت]]؛ [[شُکر]]؛ [[شکست]]؛ [[شکل و نقط]]؛ [[شکم]]؛ [[شکنجه]]؛ [[شکور (اسم الهی)]]؛ [[شکوفه]]؛ [[شکیبایی]]؛ [[شلاق]]؛ [[شماتت]]؛ [[شمخا بنت اَنوش]]؛ [[سوره شمس|شمس (سوره)]]؛ [[شمعون بن یعقوب]]؛ [[شمعون الصفا]]؛ [[شموال بن زید]]؛ [[شناخت]]؛ [[شنبه]]؛ [[شنوایی]]؛ [[شورا]]؛ [[شوری]]؛ [[سوره شوری|شوری (سوره)]]؛ [[شوهر]]؛ [[شهاب]]؛ [[شهادت (شهید)]]؛ [[شهادت (عالم شهادت)]]؛ [[شهادت]]؛ [[شهادتین]]؛ [[شهر]]؛ [[شهوات]]؛ [[شهود]]؛ [[شهود (اسم الهی)]]؛ [[شهید (اسم الهی)]]؛ [[شیبة بن ربیعه|شیبه بن ربیعه]]؛ [[شیبه بن عثمان]]؛ [[شیر]]؛ [[شیر (حیوان)]]؛ [[شیرینی]]؛ [[شیشه]]؛ [[شیطان]]؛ [[شیعه]].
* '''[[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۷ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۷]]:''' [[صابئیان]]؛ [[صاحب یاسین]]؛ [[صاخه]]؛ [[صادق]]؛ [[صارف]]؛ [[صاعقه]]؛ [[سوره صافات]]؛ [[صالح]]؛ [[صالحان]]؛ [[صالح المؤمنین]]؛ [[صانع]]؛ [[صبح]]؛ [[صبر]]؛ [[صبغة الله]]؛ [[صحابه]]؛ [[صحرا]]؛ [[صحرانشینی]]؛ [[صحف]]؛ [[صحف ابراهیم]]؛ [[صحف موسی]]؛ [[صخر بن حرب]]؛ [[صدا]]؛ [[صداق]]؛ [[صدق]]؛ [[صدقه]]؛ [[صدیق]]؛ [[صدیقین]]؛ [[صراط]]؛ [[صراط مستقیم]]؛ [[صرفه]]؛ [[سوره ص]]؛ [[صفات خدا]]؛ [[صفا و مروه]]؛ [[سوره صف]]؛ [[صفوان بن امیه]]؛ [[صفورا]]؛ [[صفیه بنت حی بن اخطب]]؛ [[صلح]]؛ [[صلح حدییبه]]؛ [[صلح]]؛ [[صلوات]]؛ [[صله رحم]]؛ [[صمد (مقاله)|صمد]]؛ [[صناعات بدیع]]؛ [[صنعت]]؛ [[صور اسرافیل]]؛ [[صورت]]؛ [[صومعه]]؛ [[صهیب بن سنان]]؛ [[صید]]؛ [[صیفی بن راهب]]؛ [[ضار]]؛ [[ضارب المثال]]؛ [[ضباعه بنت زبیر]]؛ [[سوره ضحی]]؛ [[ضرب المثل]]؛ [[ضرر]]؛ [[ضریع]]؛ [[ضعف]]؛ [[ضلالت]]؛ [[ضمان]]؛ [[ضمان جریره]]؛ [[ضمرة بن عیص]]؛ [[ضیافت]]؛ [[طاحی الارض]]؛ [[سوره طارق]]؛ [[طاغوت]]؛ [[طالوت]]؛ [[طامس]]؛ [[الطامه الکبری]]؛ [[طاوی السماء]]؛ [[طائف]]؛ [[طبیعت]]؛ [[طعام]]؛ [[طعیمه بن ابیرق]]؛ [[طعیمه بن عدی]]؛ [[طغیان]]؛ [[طفولیت]]؛ [[طلا]]؛ [[طلاق]]؛ [[سوره طلاق]]؛ [[طلحه بن شیبه]]؛ [[طلحه بن عبیدالله قرشی]]؛ [[طلحه بن عبیدالله مسافح]]؛ [[طلوع]]؛ [[طمع]]؛ [[طواف]].
{{پایان مباحث جلدها}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

== دریافت متن ==
* [https://quran.isca.ac.ir/fa/Cyclopedia/240/60569 متن دیجیتال کتاب در پایگاه پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن]

{{قرآن کریم}}

[[رده:کتاب]]
[[رده:کتاب‌های پژوهشگران مرکز فرهنگ و معارف قرآن]]
[[رده:آثار پژوهشگران مرکز فرهنگ و معارف قرآن]]
[[رده:کتاب‌های دارای چکیده]]
[[رده:کتاب‌های فاقد فهرست]]
[[رده:کتاب‌های فاقد متن PDF]]
[[رده:کتاب‌های دارای متن دیجیتال]]
[[رده:کتاب‌های فاقد معرفی پدیدآورنده]]
[[رده:کتاب‌های فاقد تصویر پدیدآورنده]]

رده:مجموعه کتاب سلسله مباحث امامت و مهدویت

2024-04-02T17:36:15Z

Hosein: صفحه‌ای تازه حاوی «رده:مجموعه کتاب» ایجاد کرد

[[رده:مجموعه کتاب]]

حدیث وصایت

2024-03-09T17:33:01Z

Hosein: /* روایت وصایت */

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = احادیث امامت
| عنوان مدخل =
| مداخل مرتبط = [[حدیث وصایت در حدیث]]
| پرسش مرتبط =
}}
{{جعبه اطلاعات احادیث نامدار
| نام حدیث = حدیث وصایت
| نام تصویر =
| توضیح تصویر =
| متن حدیث = لِكُلِّ نَبِيٍّ وَصِيٌ وَ وَارِثٌ وَ إِنَّ عَلِيّاً وَصِيِّي وَ وَارِثِي
| ترجمه حدیث = برای هر پیامبری وصی و وارثی است. وصی و وارث من هم علی بن ابیطالب است.
| نام‌های دیگر =
| صادره از = [[پیامبر خاتم]] {{صل}}
| راویان = {{فهرست جعبه عمودی | [[بریدة بن حصیب]] }}
| سبب صدور =
| دلالت حدیث = {{فهرست جعبه عمودی | دلالت بر [[وصایت]] و جانشینی [[امام علی]] {{ع}} | دلالت بر جانشینی [[ائمه]] {{ع}}}}
| اعتبار سند =
| منابع شیعه = {{فهرست جعبه افقی | [[مناقب آل ابی‌طالب (کتاب)| مناقب آل ابی‌طالب]]| [[من لا یحضره الفقیه (کتاب)| من لا یحضره الفقیه]] }}
| منابع اهل سنت = {{فهرست جعبه عمودی | فضائل الصحابه | مناقب ابن مغازلی}}
}}

== روایت وصایت ==
[[وصیت]] کردن به انگیزه دوام [[شریعت الهی]]، [[سیره]] همیشگی [[انبیا]] بوده است. [[پیامبر خدا]]{{صل}} نیز بارها و به مناسبت‌های گوناگون با عبارت‌های صریح، به [[فرمان خدا]] [[امام علی]]{{ع}} را [[وصی]] خود خواند که برخی از آنها گزارش می‌شود:
# «بی‌گمان، هر [[پیامبری]] وصی و وارثی دارد و علی، وصی و [[وارث]] من است»<ref>تاریخ مدینة دمشق و ذکر فضلها و تسمیة من حلها من الأماثل، ج۴۲، ص۳۹۲.</ref>.
# [[پیامبر]]{{صل}} در [[بیماری]] وفاتش به [[فاطمه]]{{س}} فرمود: «من [[خاتم پیامبران]] و گرامی‌ترین آنان نزد [[خدا]] و بهترین [[آفریدگان]] نزد خدایم و پدر توام. وصی من [نیز] بهترین [[اوصیا]] و محبوب‌ترین آنان نزد خدا و [[همسر]] توست»<ref>المعجم الکبیر، ج۳، ص۵۷؛ المعجم الأوسط، الطبرانی، ج۶، ص۳۲۷؛ تاریخ مدینة دمشق و ذکر فضلها و تسمیة من حلها من الأماثل، ج۴۲، ص۱۳۰.</ref>.
# پیامبر{{صل}} فرمود: «[[سوگند]] به آنکه مرا به [[حق]] برانگیخت! [[خداوند]]، پیامبری گرامی‌تر از من نزد خودش و وصی‌ای گرامی‌تر از وصی من، علی{{ع}} برنیانگیخت»<ref>الأمالی، ص۱۰۶.</ref>.
# پیامبر{{صل}} فرمود: «هر که [[دوست]] دارد [[روز]] و شب در [[رحمت خدا]] به سر بَرد، شکی به [[دل]] راه ندهد که [[دودمان]] من بهترین دودمان و وصی‌ام [[برترین]] اوصیاست»<ref>ینابیع المودة لذوی القربی حافظ سلیمان بن ابراهیم قندوزی، ج۲، ص۲۶۷.</ref>.
# پیامبر{{صل}}: «من [[سرور]] فرستادگانم و [[علی بن ابی‌طالب]]{{ع}}، سرور اوصیاست. اوصیای از من، دوازده نفرند. اولین آنان علی بن ابی‌طالب{{ع}} و آخرین آنان [[قائم]]{{ع}} است»<ref>فرائد السمطین، ج۲، ص۳۱۳؛ ینابیع المودة لذوی القربی، ج۳؛ کمال الدین و تمام النعمة، ص۲۸۰.</ref>.
# پیامبر{{صل}} فرمود: «علی{{ع}} وصی و [[جانشین]] من است. علی{{ع}}، [[برادر]] و [[خلیفه]] من است».
# پیامبر{{صل}} فرمود: «برای هر پیامبری وصی و میراث‌بری است و علی{{ع}} وصی و وارث من است»<ref>تاریخ الامم و الملوک (تاریخ الطبری)، ج۲، صص ۳۱۹ - ۳۲۱؛ الکامل فی التاریخ، ج۲، صص ۶۲ و ۶۳؛ السیرة الحلبیة فی سیرة الأمین المأمون، علی بن برهان الدین الحلبی، ج۱، ص۳۱۱؛ مسند أحمد، ج۵، صص ۴۱ و ۴۲؛ تاریخ مدینة دمشق و ذکر فضلها و تسمیة من حلها من الأماثل، ج۱، ص۸۵.</ref>.

این گفته‌های [[پیامبر خدا]]{{صل}} درباره علی{{ع}} به اندازه‌ای فراوان بوده که واژه «[[وصی]]» به وصفی شناخته شده و بدون ابهام برای علی{{ع}} بدل شده است. این واژه در گفتارها و سروده‌ها به کار می‌رفت و بسیاری از [[مسلمانان]] صدر اسلام، بدون هیچ تردیدی علی{{ع}} را مصداق آن می‌دانستند<ref>معالم المدرستین، مرتضی عسکری، ترجمه محمدجواد کرمی، ج۱، ص۲۸۹.</ref>.

[[روایات]] «[[وصایت]]»، پاسخ روشنی به آن [[پرسش]] اساسی است. [[پیامبر خدا]]{{صل}} [[آیین]] «وصی‌گزینی» را شیوه همه [[پیامبران]] می‌دانسته و از این‌رو، خودش که خاتم جریان [[رسالت]] به شمار می‌رفته، به تعیین، [[وارث]] ملزم بوده است. از سوی دیگری با صراحت، ویژگی‌های «[[وصایت]]» خود را در [[امامت]] و [[دانش]]، شناسانده است.

[[صحابه پیامبر]]{{صل}} نیز از همان روزگاران بر این جایگاه، تأکید می‌کردند و سخنان پیامبر [[خدا]]{{صل}} را در تصریح به این [[حقیقت]]، در مناسبت‌های مختلف، طرح می‌کردند. گاهی نیز در ضمن سخن، مولا{{ع}} را برازنده این جایگاه معرفی می‌کردند؛ برای نمونه، [[عبدالرحمان بن خالد]]، از [[قُثَم بن عباس]] پرسید: «به چه دلیلی علی{{ع}} از [[پیامبر]]{{صل}} [[ارث]] می‌برده است»؟ گفت از این روی که نخستین فرد در میان ما بود که به پیامبر{{صل}} ملحق شد و بیشتر از همه ما، همراهی‌اش کرد»<ref>[[سلیمان امیری|امیری، سلیمان]]، [[امامت و دلایل انتصابی بودن آن (کتاب)|امامت و دلایل انتصابی بودن آن]] ص ۲۶۰ ـ ۲۶۵.</ref>.

==احادیث وصایت==
«وصایت» [[سیره]] [[رسولان الهی]] برای تداوم راه و [[حراست]] از [[مکتب الهی]] خود بوده است. از [[زمان]] [[حضرت آدم]]{{ع}} تا زمان [[حضرت عیسی]]{{ع}}، هر [[پیامبر]] شخصی را [[وصی]] خود معرفی کرده است تا ادامه دهنده راه او و [[راهنما]] و [[پیشوای امت]] پس از او باشد. [[رسول الله]]{{صل}} نیز با تصریح بر این [[حقیقت]]، در موارد متعدد و مناسبت‌های مختلف، وصی بودن [[امام علی]]{{ع}} را [[اعلان]] کرده و با اشاره به اوصیای [[پیامبران پیشین]] فرموده است: {{متن حدیث|إِنَّ لِكُلِّ نَبِيٍّ وَصِيّاً وَ وَارِثاً وَ إِنَّ عَلِيّاً وَصِيِّي وَ وَارِثِي‌}}<ref>{{متن حدیث|أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ: قَالَ: قُلْنَا لِسَلْمَانَ: سَلِ النَّبِيَّ مَنْ وَصِيُّهُ فَقَالَ لَهُ سَلْمَانُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ مَنْ وَصِيُّكَ‌، قَالَ: يَا سَلْمَانُ مَنْ كَانَ وَصِيُّ مُوسَى، فَقَالَ: يُوشَعُ بْنُ نُونٍ. قَالَ: فَإِنَّ وَصِيِّي وَ وَارِثِي يَقْضِي دَيْنِي وَ يُنْجِزُ مَوْعُودِي عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ}}؛ (ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۴۲، ص۳۹۲)</ref>؛ «هر رسولی، وصی و [[وارث]] دارد و علی وصی و وارث من است». این تعبیر برای مولا چندان شایع بود که از همان ابتدا، [[لقب]] وصی بدو منحصر شد. آن‌گاه که به تقاضای بعضی از [[مسلمانان]]، [[سلمان]] از [[وصی پیامبر]] سؤال کرد، رسول الله با اشاره به وصی [[حضرت موسی]]{{ع}}، امام علی{{ع}} را وصی خود معرفی فرمود<ref>ابن حنبل، فضائل الصحابه، ج۲، ص۶۱۵؛ طبرانی، المعجم الکبیر، ج۶، ص۲۲۱.</ref>. در شهره بودن این لقب همین بس که در [[جنگ جمل]]، یکی از [[سربازان]] [[عایشه]]، در معرفی خود و [[قبیله]] خود می‌گوید:
{{عربی|نحن بني ضبة أعداء على ذاك الذي يعرف قدما بالوصي}}<ref>ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۱، ص۱۴۵.</ref>.
«ما [[فرزندان]] [[ضبه]]، [[دشمنان علی]] هستیم؛ همو که از گذشته وصی شناخته می‌شد».

بهترین [[شاهد]] در [[صحت]] این ادعا و دلالت آن، [[اعتراض]] [[خوارج]] به امام علی{{ع}} است. آن‌گاه که مدتی از [[جنگ صفین]] گذشت و [[خستگی]] و [[احساسات]] خوارج فروکش کرد و آنان به [[اشتباه]] خود پی بردند، سعی بر آن داشتند تا [[شریک]] جرمی بیابند و به هر گونه، [[امام]] را نیز مقصر جلوه دهند. یکی از [[اعتراضات]] آنان به امام آن بود که او «[[وصی پیامبر]]» است با پیگیری نکردن [[حق]] خود، [[وصایت]] را ضایع کرد. امام در پاسخ به آنان فرمود: «شما بودید که دیگران را بر من مقدم داشتید و حق مرا ضایع کردید»<ref>یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۱۹۲؛ ابن مغازلی، مناقب، ص۴۱۳. همچنین بنگرید: طبری امامی، المسترشد، ص۳۹۴؛ طبرسی، الاحتجاج، ج۱، ص۴۴۵.</ref>.
در پایان این نکته را بیفزاییم که [[امام حسن]]{{ع}} در ابتدای [[خلافت]] خویش، [[امام علی]]{{ع}} را با [[لقب]] «خاتم الاوصیا» و «[[وصی]] [[خاتم الانبیا]]»<ref>طبرانی، المعجم الاوسط، ج۲، ص۳۳۶ و نیز بنگرید: کلینی، الکافی، ج۱، ص۴۵۷.</ref> معرفی کرد و [[امام حسین]]{{ع}} نیز در [[روز عاشورا]] خود را «پسر [[دختر پیامبر]] و فرزند [[وصی رسول الله]]» شناساند<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۲۴؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۲، ص۵۶۱؛ مفید، الارشاد، ج۲، ص۹۷.</ref>.<ref>[[سید محمد کاظم طباطبایی|طباطبایی، سید محمد کاظم]]، [[ادله و نصوص امامت علی (مقاله)| مقاله «ادله و نصوص امامت علی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۳ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۳]] ص ۲۱۵.</ref>

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:IM010218.jpg|22px]] [[سلیمان امیری|امیری، سلیمان]]، [[امامت و دلایل انتصابی بودن آن (کتاب)|'''امامت و دلایل انتصابی بودن آن''']]
# [[پرونده:1368101.jpg|22px]] [[سید محمد کاظم طباطبایی|طباطبایی، سید محمد کاظم]]، [[ادله و نصوص امامت علی (مقاله)| مقاله «ادله و نصوص امامت علی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۳ (کتاب)|'''دانشنامه امام علی ج۳''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:احادیث امامت]]
[[رده:احادیث نامدار]]
[[رده:فضائل امام علی]]

کتاب در قرآن

2024-02-01T14:52:08Z

Hosein: /* مقدمه */

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = کتاب
| عنوان مدخل = کتاب
| مداخل مرتبط = [[کتاب در قرآن]]
| پرسش مرتبط =
}}

== مقدمه ==
واژه “کتاب” چه به صورت معرفه و چه غیرمعرفه، مضاف و غیرمضاف، بیش از دویست و پنجاه بار در [[قرآن]] بکار رفته که در معانی گوناگون ظاهر می‌گردد؛ گاهی مراد [[قرآن‌کریم]] و گاه سایر موارد از قبیل [[تورات]]، [[انجیل]]، [[نامه]] و نوشته به طور مطلق، [[لوح محفوظ]]، [[نامه اعمال]] و مانند اینها مدّ نظر می‌باشد. بدین جهت کتاب همچون نشانه‌ای از یک مفهوم و تصوّر [[دینی]] خاص با هاله‌ای از قدّسیّت و اهمّیّت خاص در [[قرآن]] بیان شده، که پس از آن‌که وارد [[نظام]] خاص [[ادبیات]] [[دینی]] شد و وضع ویژه‌ای در آن [[نظام]] پیدا کرد، [[ارتباط]] خاصّی با بعضی کلمات مهمّ [[قرآنی]] همچون “الله”، “وحی”، “تنزیل”، “نبی” و “اهل” به معنای “مردم” پیدا کرد. در این میان آن‌چه قابل توجه در این مدخل است، در [[ارتباط]] با شخص [[پیامبر]] و نقش رسالتی او و معنای [[القای وحی]] [[عینی]] است که بارها مورد توجه قرار گرفته است.
#{{متن قرآن|كَانَ النَّاسُ أُمَّةً وَاحِدَةً فَبَعَثَ اللَّهُ النَّبِيِّينَ مُبَشِّرِينَ وَمُنْذِرِينَ وَأَنْزَلَ مَعَهُمُ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ لِيَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ فِيمَا اخْتَلَفُوا فِيهِ}}<ref>«مردم (در آغاز) امّتی یگانه بودند، (آنگاه به اختلاف پرداختند) پس خداوند پیامبران را مژده‌آور و بیم‌دهنده برانگیخت و با آنان کتاب (آسمانی) را به حق فرو فرستاد تا میان مردم در آنچه اختلاف داشتند داوری کند» سوره بقره، آیه ۲۱۳.</ref>
#{{متن قرآن|وَأَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ الْكِتَابِ وَمُهَيْمِنًا عَلَيْهِ فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ وَلَا تَتَّبِعْ أَهْوَاءَهُمْ عَمَّا جَاءَكَ مِنَ الْحَقِّ}}<ref>«و ما این کتاب را به سوی تو به درستی فرو فرستاده‌ایم که کتاب پیش از خود را راست می‌شمارد و نگاهبان بر آن است؛ پس میان آنان بنابر آنچه خداوند فرو فرستاده است داوری کن و به جای آنچه از حق به تو رسیده است از خواسته‌های آنان پیروی مکن» سوره مائده، آیه ۴۸.</ref>. '''نکته''': کلمه [[مهیمن]] صفت [[کتاب آسمانی]] [[قرآن مجید]] بیان شده، و در نتیجه اشاره است به اینکه [[قرآن مجید]] به [[کتب آسمانی]] گذشته ناظر و محیط و مشرف بوده، و حقایق و [[معارف]] و اخلاقیّات و [[احکام]] و آدابی که در آن ذکر شده و به شکل کامل و تمام است، بر محتویات همه کتب گذشته، و چون ناظر و مشرف و محیط بوده، پس هم مصدّق آنها است و هم [[برتر]] از آنها می‌باشد، و از این لحاظ اختلافی در میان آنها نیست، مگر از جهت مراتب موضوعات که در [[قرآن مجید]] همه آن حقایق در مرتبه تمام و کمال بیان شده است. و با ذکر کلمه - [[حقّ]]، اشاره می‌شود که آن‌چه در [[قرآن مجید]] نازل شده، همه واقعیّت‌دار و [[حقّ]] است، و از این جهت هم نباید محتویات آن با [[کتب آسمانی]] اختلافی داشته باشد و در اینجا برای [[قرآن مجید]] پنج خصوصیّت بیان شده است: اوّل - از جانب [[خدا]] فرود آمده است، دوم - کتاب بودن آن مسلم است، سوم - [[حقّ]] و واقعیّت داشتن محتویات آن است، چهارم - مصدّق بودن آن نسبت به کتاب‌های گذشته، پنجم -اشراف و احاطه [[احکام]] آن به همه [[اهل شرایع]] و [[ادیان]] گذشته خواهد بود، زیرا آن [[حاکم]] و ناظر و مشرف بر [[کتاب‌های آسمانی]] گذشته باشد، و به شکل جامع و کامل همه محتویات آنها از [[معارف]] و اخلاقیّات و [[احکام]] و [[آداب]]، در این کتاب آورده شده است. و روی همین لحاظ است که می‌فرماید: در میان آنها طبق آن‌چه نازل شده است، [[حکم]] کن، و آن‌چه در [[قرآن مجید]] به [[اختلاف]] موارد و مقتضیّات و شرایط بیان شده است، اظهارنظر کن. و هرگز در [[مقام]] اظهارنظر: از [[خواسته‌ها]] و [[تمایلات نفسانی]] آنها [[پیروی]] نکرده، و آن‌چه [[حقّ]] است، بیان کن. و مراد از “کتاب” در مرتبه اوّل [[قرآن مجید]] و الف و لام آن برای تعریف و [[عهد]] است، و در مرتبه دوم برای جنس است، و شامل همه کتب گذشته خواهد شد<ref>تفسیر روشن، ج۷، ص۱۰۲-۱۰۳.</ref>.
#{{متن قرآن|هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آيَاتٌ مُحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ ابْتِغَاءَ الْفِتْنَةِ وَابْتِغَاءَ تَأْوِيلِهِ وَمَا يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّهُ وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ رَبِّنَا وَمَا يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُو الْأَلْبَابِ}}<ref>«اوست که این کتاب را بر تو فرو فرستاد؛ برخی از آن، آیات «محکم» (/ استوار/ یک رویه)‌اند، که بنیاد این کتاب‌اند و برخی دیگر (آیات) «متشابه» (/ چند رویه)‌اند؛ اما آنهایی که در دل کژی دارند، از سر آشوب و تأویل جویی، از آیات متشابه آن، پیروی می‌کنند در حالی که تأویل آن را جز خداوند نمی‌داند و استواران در دانش، می‌گویند: ما بدان ایمان داریم، تمام آن از نزد پروردگار ماست و جز خردمندان، کسی در یاد نمی‌گیرد» سوره آل عمران، آیه ۷.</ref>.
#{{متن قرآن|إِنَّا جَعَلْنَاهُ قُرْآنًا عَرَبِيًّا لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ * وَإِنَّهُ فِي أُمِّ الْكِتَابِ لَدَيْنَا لَعَلِيٌّ حَكِيمٌ}}<ref>«به راستی ما آن را قرآنی عربی قرار دادیم باشد که خرد ورزید * و بی‌گمان آن نزد ما در اصل کتاب، فرازمندی فرزانه است» سوره زخرف، آیه ۳.</ref>. '''نکته''': [[قرآن کریم]] نازل شده بر [[پیامبر]] از مبدئی به نام “ام الکتاب” آمده است و واژه “ام کتاب” منظور [[لوح محفوظ]] است؛ زیرا تمامی [[علوم]] از آنجا ناشی شده است. از طرفی [[لوح محفوظ در قرآن]] [[کریم]] به دفتر [[ثبت]] حوادث و جزئیات [[نظام]] [[عالم هستی]] و مرتبه‌ای از [[علم الهی]]، معنا شده است و ترکیباتی مانند [[کتاب مبین]]، [[کتاب حفیظ]]، [[کتاب مکنون]]، [[کتاب مسطور]] و [[امام مبین]] نیز به همین معنای خاص اشاره دارد.
#{{متن قرآن|رَبَّنَا وَابْعَثْ فِيهِمْ رَسُولًا مِنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِكَ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَيُزَكِّيهِمْ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ}}<ref>«پروردگارا! و در میان آنان از خودشان پیامبری را که آیه‌هایت را برای آنها می‌خواند و به آنان کتاب (آسمانی) و فرزانگی می‌آموزد و به آنها پاکیزگی می‌بخشد، برانگیز! بی‌گمان تویی که پیروزمند فرزانه‌ای» سوره بقره، آیه ۱۲۹.</ref>.
#{{متن قرآن|كَمَا أَرْسَلْنَا فِيكُمْ رَسُولًا مِنْكُمْ يَتْلُو عَلَيْكُمْ آيَاتِنَا وَيُزَكِّيكُمْ وَيُعَلِّمُكُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَيُعَلِّمُكُمْ مَا لَمْ تَكُونُوا تَعْلَمُونَ}}<ref>«چنان که از خودتان پیامبری در میان شما فرستادیم که آیه‌های ما را بر شما می‌خواند و (جان) شما را پاکیزه می‌گرداند و به شما کتاب آسمانی و فرزانگی می‌آموزد و آنچه را نمی‌دانستید به شما یاد می‌دهد» سوره بقره، آیه ۱۵۱.</ref>.
#{{متن قرآن|لَقَدْ مَنَّ اللَّهُ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ إِذْ بَعَثَ فِيهِمْ رَسُولًا مِنْ أَنْفُسِهِمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَإِنْ كَانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِي ضَلَالٍ مُبِينٍ}}<ref>«بی‌گمان خداوند بر مؤمنان منّت نهاد که از خودشان فرستاده‌ای در میان آنان برانگیخت که آیات وی را بر آنان می‌خواند و آنها را پاکیزه می‌گرداند و به آنها کتاب و فرزانگی می‌آموزد و به راستی پیش از آن در گمراهی آشکاری بودند» سوره آل عمران، آیه ۱۶۴.</ref>.
#{{متن قرآن|هُوَ الَّذِي بَعَثَ فِي الْأُمِّيِّينَ رَسُولًا مِنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَإِنْ كَانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِي ضَلَالٍ مُبِينٍ}}<ref>«اوست که در میان نانویسندگان (عرب)، پیامبری از خود آنان برانگیخت که بر ایشان آیاتش را می‌خواند و آنها را پاکیزه می‌گرداند و به آنان کتاب (قرآن) و فرزانگی می‌آموزد و به راستی پیش از آن در گمراهی آشکاری بودند» سوره جمعه، آیه ۲.</ref>.
#{{متن قرآن|وَمَا كُنْتَ تَتْلُو مِنْ قَبْلِهِ مِنْ كِتَابٍ وَلَا تَخُطُّهُ بِيَمِينِكَ إِذًا لَارْتَابَ الْمُبْطِلُونَ}}<ref>«و تو پیش از آن (قرآن) نه کتابی می‌خواندی و نه به دست خویش آن را می‌نوشتی که آنگاه، تباه‌اندیشان، بدگمان می‌شدند» سوره عنکبوت، آیه ۴۸.</ref>.
#{{متن قرآن|آمَنَ الرَّسُولُ بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْهِ مِنْ رَبِّهِ وَالْمُؤْمِنُونَ كُلٌّ آمَنَ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْ رُسُلِهِ وَقَالُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ}}<ref>«این پیامبر به آنچه از (سوی) پروردگارش به سوی او فرو فرستاده‌اند، ایمان دارد و همه مؤمنان به خداوند و فرشتگانش و کتاب‌هایش و پیامبرانش، ایمان دارند (و می‌گویند) میان هیچ یک از پیامبران وی، فرق نمی‌نهیم و می‌گویند: شنیدیم و فرمان بردیم؛ پروردگارا! آمرزش تو را (می‌جوییم) و بازگشت (هر چیز) به سوی توست» سوره بقره، آیه ۲۸۵.</ref>.
#{{متن قرآن|الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الْأُمِّيَّ الَّذِي يَجِدُونَهُ مَكْتُوبًا عِنْدَهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَالْإِنْجِيلِ يَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَاهُمْ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّبَاتِ وَيُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبَائِثَ وَيَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَالْأَغْلَالَ الَّتِي كَانَتْ عَلَيْهِمْ فَالَّذِينَ آمَنُوا بِهِ وَعَزَّرُوهُ وَنَصَرُوهُ وَاتَّبَعُوا النُّورَ الَّذِي أُنْزِلَ مَعَهُ أُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ}}<ref>«همان کسان که از فرستاده پیام‌آور درس ناخوانده پیروی می‌کنند، همان که (نام) او را نزد خویش در تورات و انجیل نوشته می‌یابند؛ آنان را به نیکی فرمان می‌دهد و از بدی باز می‌دارد و چیزهای پاکیزه را بر آنان حلال و چیزهای ناپاک را بر آنان حرام می‌گرداند و بار (تکلیف)‌های گران و بندهایی را که بر آنها (بسته) بود از آنان برمی‌دارد، پس کسانی که به او ایمان آورده و او را بزرگ داشته و بدو یاری رسانده‌اند و از نوری که همراه وی فرو فرستاده شده است پیروی کرده‌اند رستگارند» سوره اعراف، آیه ۱۵۷.</ref>.
#{{متن قرآن|إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً وَمَا كَانَ أَكْثَرُهُمْ مُؤْمِنِينَ * وَإِنَّ رَبَّكَ لَهُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ * وَإِنَّهُ لَتَنْزِيلُ رَبِّ الْعَالَمِينَ * نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِينُ * عَلَى قَلْبِكَ لِتَكُونَ مِنَ الْمُنْذِرِينَ * بِلِسَانٍ عَرَبِيٍّ مُبِينٍ * وَإِنَّهُ لَفِي زُبُرِ الْأَوَّلِينَ}}<ref>«بی‌گمان در آن نشانه‌ای است و بیشتر آنان مؤمن نبودند * و بی‌گمان پروردگار توست که پیروز بخشاینده است * و این (قرآن) فرو فرستاده پروردگار جهانیان است * که روح الامین آن را فرود آورده است * بر دلت، تا از بیم‌دهندگان باشی * به زبان عربی روشن * و بی‌گمان (خبر) آن در کتاب‌های (آسمانی) پیشینیان (آمده) است» سوره شعراء، آیه ۱۹۰-۱۹۶.</ref>.
#{{متن قرآن|وَإِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثَاقَ النَّبِيِّينَ لَمَا آتَيْتُكُمْ مِنْ كِتَابٍ وَحِكْمَةٍ ثُمَّ جَاءَكُمْ رَسُولٌ مُصَدِّقٌ لِمَا مَعَكُمْ لَتُؤْمِنُنَّ بِهِ وَلَتَنْصُرُنَّهُ قَالَ أَأَقْرَرْتُمْ وَأَخَذْتُمْ عَلَى ذَلِكُمْ إِصْرِي قَالُوا أَقْرَرْنَا قَالَ فَاشْهَدُوا وَأَنَا مَعَكُمْ مِنَ الشَّاهِدِينَ}}<ref>«و آنگاه خداوند از پیامبران پیمان گرفت که چون به شما کتاب و حکمتی دادم سپس پیامبری نزدتان آمد که آن (کتاب) را که با شماست راست می‌شمارد، باید بدو ایمان آورید و باید او را یاوری کنید و (آنگاه) فرمود: آیا اقرار کردید و بر (پایه) آن پیمان مرا پذیرفتید؟ گفتند: اقرار کردیم؛ فرمود: پس گواه باشید و من نیز همراه شما از گواهانم» سوره آل عمران، آیه ۸۱.</ref>. '''نکته''': {{متن قرآن|وَإِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثَاقَ النَّبِيِّينَ}} عامل از (اذکر) محذوف است یعنی به یاد آور وقتی را که... و گفته شده که {{متن قرآن|إِذْ}} عطف بر گذشته یعنی {{متن قرآن|إِذْ قَالَتِ الْمَلَائِكَةُ}} است. و از [[امیر مؤمنان]] [[روایت]] است که [[خداوند]] [[میثاق]] و پیمانی از انبیای قبل از [[پیغمبر]] ما گرفت که به [[امت]] خود از [[بعثت]] و صفات و خصوصیات وی خبر و [[بشارت]] دهند و آنها را به [[تصدیق]] [[پیغمبری]] وی امر نمایند. طاووس گوید: [[خداوند]] [[میثاق]] بر نبیین گرفت یعنی همه [[انبیاء]] اعم از [[انبیاء]] پیشین و از [[نبی]] آخرین. از اول‌ها [[پیمان]] گرفت که به آخری و [[دین]] او [[ایمان]] آورند. [[حضرت صادق]] {{ع}} فرمودند: تقدیر [[آیه]] چنین است که: [[خداوند]] [[عهد]] و [[میثاق]] از امم نبیین بر [[تصدیق]] [[پیغمبران]] خود و عمل به [[شریعت]] آ‌نها گرفت ولی آنها پس از [[پیغمبر]] خود [[مخالفت]] با آنها کردند و به [[شرع]] خود [[وفا]] ننمودند و بسیاری از آن را [[تحریف]] کردند و بسیاری را پشت سر نهادند. و کلمه {{متن قرآن|لَمَا آتَيْتُكُمْ}} به [[فتح]] لام و ما موصوله: یعنی چیزی که آن را برای شما فرستادم و اعطا کردم. {{متن قرآن|مِنْ كِتَابٍ وَحِكْمَةٍ ثُمَّ جَاءَكُمْ رَسُولٌ}} [[رسول]] یعنی [[پیغمبری]] و گفته‌اند یعنی [[محمد]] {{صل}} آمد. {{متن قرآن|مُصَدِّقٌ لِمَا مَعَكُمْ}} یعنی کتابی که برای شما آمده همان را [[تصدیق]] می‌کند<ref>مجمع البیان ج۴ ص۱۴۵.</ref>.
#{{متن قرآن|يَا أَهْلَ الْكِتَابِ قَدْ جَاءَكُمْ رَسُولُنَا يُبَيِّنُ لَكُمْ كَثِيرًا مِمَّا كُنْتُمْ تُخْفُونَ مِنَ الْكِتَابِ وَيَعْفُو عَنْ كَثِيرٍ قَدْ جَاءَكُمْ مِنَ اللَّهِ نُورٌ وَكِتَابٌ مُبِينٌ}}<ref>«ای اهل کتاب! فرستاده ما نزد شما آمده است که بسیاری از آنچه را که از کتاب (آسمانی خود) پنهان می‌داشتید برای شما بیان می‌کند و بسیاری (از لغزش‌های شما) را می‌بخشاید؛ به راستی، روشنایی و کتابی روشن از سوی خداوند نزد شما آمده است» سوره مائده، آیه ۱۵.</ref>.
#{{متن قرآن|بَلْ جَاءَ بِالْحَقِّ وَصَدَّقَ الْمُرْسَلِينَ}}<ref>«(او دیوانه نیست) بلکه حقیقت را (با خود) آورده و پیامبران (پیشین) را راست دانسته است» سوره صافات، آیه ۳۷.</ref>. '''نکته''': این فراز: {{متن قرآن|بَلْ جَاءَ بِالْحَقِّ وَصَدَّقَ الْمُرْسَلِينَ}} رد [[کلام]] [[مخالفان]] است که می‌گفتند: {{متن قرآن|لِشَاعِرٍ مَجْنُونٍ}}<ref>«و می‌گفتند: آیا ما برای یک شاعر دیوانه دست» سوره صافات، آیه ۳۶.</ref> و [[مجنون]]، و کتاب او [[شعر]] است و از سخنان در حال [[جنون]]. [[خداوند]] این گفتار [[مشرکین]] را رد کرده و می‌فرماید: بلکه آن‌چه او آورده [[حق]] است، و در آن [[رسالت]] [[رسولان]] سابق [[تصدیق]] شده، پس مانند [[شعر]] و سخنان مجانین [[باطل]] نیست، و چیز تازه‌ای هم نیست، بلکه قبل از او هزاران نفر مانند او به این [[رسالت]] [[مأمور]] شده بودند<ref>المیزان، ج۱۷، ص۲۰۳.</ref>.
#{{متن قرآن|الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ يَعْرِفُونَهُ كَمَا يَعْرِفُونَ أَبْنَاءَهُمُ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ}}<ref>«کسانی که به آنان کتاب داده‌ایم او را می‌شناسند همان‌گونه که فرزندانشان را می‌شناسند؛ کسانی که به خود زیان زده‌اند ایمان نمی‌آورند» سوره انعام، آیه ۲۰.</ref>.
#{{متن قرآن|فَإِنْ كُنْتَ فِي شَكٍّ مِمَّا أَنْزَلْنَا إِلَيْكَ فَاسْأَلِ الَّذِينَ يَقْرَءُونَ الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكَ لَقَدْ جَاءَكَ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ فَلَا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُمْتَرِينَ}}<ref>«پس اگر در برخی از آنچه به سوی تو فرو فرستاده‌ایم شک داری از آنان که پیش از تو کتاب آسمانی را می‌خواندند بپرس، به راستی حق از سوی پروردگارت نزد تو آمده است پس هرگز از دودلان مباش!» سوره یونس، آیه ۹۴.</ref>.
#{{متن قرآن|أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ يُدْعَوْنَ إِلَى كِتَابِ اللَّهِ لِيَحْكُمَ بَيْنَهُمْ ثُمَّ يَتَوَلَّى فَرِيقٌ مِنْهُمْ وَهُمْ مُعْرِضُونَ}}<ref>«آیا به کسانی ننگریسته‌ای که بهره‌ای از کتاب‌های (آسمانی) دارند، به کتاب خداوند فرا خوانده می‌شوند تا میان آنها داوری کند؛ آنگاه گروهی از آنها بر می‌گردند در حالی که روی گردانند» سوره آل عمران، آیه ۲۳.</ref>.
#{{متن قرآن|أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ يَشْتَرُونَ الضَّلَالَةَ وَيُرِيدُونَ أَنْ تَضِلُّوا السَّبِيلَ * أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ يُؤْمِنُونَ بِالْجِبْتِ وَالطَّاغُوتِ وَيَقُولُونَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا هَؤُلَاءِ أَهْدَى مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا سَبِيلًا}}<ref>«آیا به آنان ننگریسته‌اید که از کتاب (آسمانی) بهره‌ای (اندک) دارند، خریدار گمراهی‌اند و می‌خواهند شما نیز گمراه باشید؟ * آیا به کسانی که بهره‌ای (اندک) از کتاب آسمانی داده شده است ننگریسته‌ای (که چگونه) به “جبت” و “طاغوت” ایمان دارند و درباره کافران می‌گویند که اینان رهیافته‌تر از مؤمنانند؟!» سوره نساء، آیه ۴۴ و ۵۱.</ref>
#{{متن قرآن|إِنَّ عِدَّةَ الشُّهُورِ عِنْدَ اللَّهِ اثْنَا عَشَرَ شَهْرًا فِي كِتَابِ اللَّهِ يَوْمَ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ مِنْهَا أَرْبَعَةٌ حُرُمٌ ذَلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ فَلَا تَظْلِمُوا فِيهِنَّ أَنْفُسَكُمْ وَقَاتِلُوا الْمُشْرِكِينَ كَافَّةً كَمَا يُقَاتِلُونَكُمْ كَافَّةً وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقِينَ}}<ref>«بی‌گمان شمار ماه‌ها نزد خداوند در کتاب وی روزی که آسمان‌ها و زمین را آفرید دوازده ماه است؛ از آنها چهار ماه، حرام است، این است آیین استوار، در آنها به خود ستم روا ندارید و همگی با مشرکان جنگ کنید چنان که آنان همگی با شما جنگ می‌کنند و بدانید که خداوند با پرهیزگاران است» سوره توبه، آیه ۳۶.</ref>. '''نکته''': در [[حقیقت]] شماره ماه‌ها نزد [[خدا]] از روزی که [[آسمان‌ها]] و [[زمین]] را [[آفریده]] در [[کتاب]][یعنی [[علم]]] [[خدا]] [[دوازده]] ماه است. از این [[[دوازده]] ماه] چهار ماه [ماه] [[حرام]] است که نشان می‌دهد، ارتباطی در مفهوم کتاب بین [[خداوند]]، [[نامه اعمال]]، [[علم]] و [[حکم]] و یا کتاب مخصوص وجود دارد: چون این حساب و کتاب [[حکم]] و [[داوری]] و [[پاداش]] را در ([[قیامت]]) در پی دارد، بنابراین، پیوند بسیار نزدیک میان “کتاب”، “علم” و “حکم” وجود دارد. نتیجه آن‌که معنای واژه “کتاب” در ترکیب‌های مختلف بنا به نوع حضورش در [[آیه]] می‌تواند معانی متفاوتی پیدا کند و یکی از آنها [[علم الهی]]، [[لوح محفوظ]] و یا [[نامه اعمال]]، یا [[کتاب آسمانی]] باشد.

== نکات ==
در [[آیات]] فوق این موضوعات مطرح گردیده است:
# [[تعلیم کتاب]] و [[قرآن]]، [[حکمت]] به [[مردم]] از [[وظائف]] [[پیامبر]] است که از سوی [[خداوند]] [[تعیین]] گردیده است: {{متن قرآن|رَبَّنَا وَابْعَثْ فِيهِمْ رَسُولًا مِنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِكَ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ...}}، {{متن قرآن|كَمَا أَرْسَلْنَا فِيكُمْ رَسُولًا مِنْكُمْ يَتْلُو عَلَيْكُمْ آيَاتِنَا وَيُزَكِّيكُمْ وَيُعَلِّمُكُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ...}}، {{متن قرآن|لَقَدْ مَنَّ اللَّهُ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ إِذْ بَعَثَ فِيهِمْ رَسُولًا مِنْ أَنْفُسِهِمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ...}}، {{متن قرآن|هُوَ الَّذِي بَعَثَ فِي الْأُمِّيِّينَ رَسُولًا مِنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ...}}؛
# [[پیامبر]] شخصیتی کتاب ناخوانده: {{متن قرآن|وَمَا كُنْتَ تَتْلُو مِنْ قَبْلِهِ مِنْ كِتَابٍ...}}
# [[پیامبر اکرم]] [[مؤمن]] به [[قرآن]] و تمام [[کتاب‌های آسمانی]]: {{متن قرآن|آمَنَ الرَّسُولُ بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْهِ مِنْ رَبِّهِ وَالْمُؤْمِنُونَ كُلٌّ آمَنَ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ...}}؛
# [[کتاب‌های آسمانی]] پیشین مشتمل بر [[بشارت]] و [[پیشگویی]] از [[نبوت]] [[پیامبر اسلام]] و [[نزول قرآن]] بر وی: {{متن قرآن|الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الْأُمِّيَّ الَّذِي يَجِدُونَهُ مَكْتُوبًا عِنْدَهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَالْإِنْجِيلِ...}}، {{متن قرآن|وَإِنَّهُ لَتَنْزِيلُ رَبِّ الْعَالَمِينَ * نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِينُ * عَلَى قَلْبِكَ لِتَكُونَ مِنَ الْمُنْذِرِينَ * بِلِسَانٍ عَرَبِيٍّ مُبِينٍ * وَإِنَّهُ لَفِي زُبُرِ الْأَوَّلِينَ}}؛
# [[پیامبر اکرم]] تصدیق‌کننده [[انبیا]] و [[کتاب‌های آسمانی]] گذشته: {{متن قرآن|وَإِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثَاقَ النَّبِيِّينَ لَمَا آتَيْتُكُمْ مِنْ كِتَابٍ وَحِكْمَةٍ ثُمَّ جَاءَكُمْ رَسُولٌ مُصَدِّقٌ لِمَا مَعَكُمْ...}}؛
# [[پیامبر اسلام]] بیان‌کننده بسیاری از [[تعالیم]] [[کتمان]] شده و حقایق ناگفته [[کتاب‌های آسمانی]]: {{متن قرآن|يَا أَهْلَ الْكِتَابِ قَدْ جَاءَكُمْ رَسُولُنَا يُبَيِّنُ لَكُمْ كَثِيرًا مِمَّا كُنْتُمْ تُخْفُونَ مِنَ الْكِتَابِ...}}؛
# [[بشارت]] [[کتاب‌های آسمانی]] به آمدن [[اسلام]] از سوی [[پیامبر]] و [[بعثت پیامبر]] [[تصدیق]] این [[بشارت]]: {{متن قرآن|بَلْ جَاءَ بِالْحَقِّ وَصَدَّقَ الْمُرْسَلِينَ}}؛
# [[کتاب‌های آسمانی]] گذشته، تبین‌کننده صفات و نشانه‌های [[پیامبر اسلام]]: {{متن قرآن|الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ يَعْرِفُونَهُ كَمَا يَعْرِفُونَ أَبْنَاءَهُمُ...}}، {{متن قرآن|فَإِنْ كُنْتَ فِي شَكٍّ مِمَّا أَنْزَلْنَا إِلَيْكَ فَاسْأَلِ الَّذِينَ يَقْرَءُونَ الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكَ...}}؛
# توجه دادن [[خداوند]] [[پیامبر]] را به این که [[اعراض]] [[اهل کتاب]] از [[کتاب‌های آسمانی]]، مایه [[محرومیت]] آنان از [[درک]] حقایق [[الهی]] گردیده است: {{متن قرآن|أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ يُدْعَوْنَ إِلَى كِتَابِ اللَّهِ لِيَحْكُمَ بَيْنَهُمْ ثُمَّ يَتَوَلَّى فَرِيقٌ مِنْهُمْ وَهُمْ مُعْرِضُونَ}}، {{متن قرآن|أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ يَشْتَرُونَ الضَّلَالَةَ وَيُرِيدُونَ أَنْ تَضِلُّوا السَّبِيلَ * أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ يُؤْمِنُونَ بِالْجِبْتِ وَالطَّاغُوتِ وَيَقُولُونَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا هَؤُلَاءِ أَهْدَى مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا سَبِيلًا}}<ref>[[محمد جعفر سعیدیان‌فر|سعیدیان‌فر، محمد جعفر]] و [[سید محمد علی ایازی|ایازی، سید محمد علی]]، [[فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۱ (کتاب)|فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم]]، ج۲، ص ۵۰۸-۵۱۴.</ref>.

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:55210091.jpg|22px]] [[محمد جعفر سعیدیان‌فر|سعیدیان‌فر، محمد جعفر]] و [[سید محمد علی ایازی|ایازی، سید محمد علی]]، [[فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۲ (کتاب)|'''فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:اصطلاحات قرآنی]]

صلوات بر امام مهدی چگونه است؟ (پرسش)

2024-01-27T17:15:52Z

Hosein: /* پاسخ‌های دیگر */

{{جعبه اطلاعات پرسش
| موضوع اصلی = [[مهدویت (پرسش)|بانک جامع پرسش و پاسخ مهدویت]]
| تصویر = 7626626268.jpg
| مدخل بالاتر = [[مهدویت]] / [[غیبت امام مهدی]] / [[وظایف و تکالیف مسلمانان در عصر غیبت]] / [[دعا برای امام مهدی]]
| مدخل اصلی = [[صلوات بر امام مهدی]]
| مدخل وابسته =
| تعداد پاسخ = ۱
}}
'''[[صلوات]] بر [[امام مهدی]] چگونه است؟''' یکی از پرسش‌های مرتبط به بحث '''[[مهدویت (پرسش)|مهدویت]]''' است که می‌توان با عبارت‌های متفاوتی مطرح کرد. برای بررسی جامع این سؤال و دیگر سؤال‌های مرتبط، یا هر مطلب وابسته دیگری، به مدخل اصلی '''[[مهدویت]]''' مراجعه شود.

== پاسخ نخست ==
[[پرونده:304464.jpg|100px|راست|بندانگشتی|[[سید محمد تقی موسوی اصفهانی]]]]
آیت الله '''[[سید محمد تقی موسوی اصفهانی]]'''، در کتاب ''«[[تکالیف بندگان نسبت به امام زمان‌ (کتاب)|تکالیف بندگان نسبت به امام زمان‌]]»'' در این‌باره گفته است:

«و آنچه بر [[فضیلت]] و تأکید آن دلالت دارد چند امر است، از جمله:
# این که [[درود]] و [[صلوات]] از اقسام [[دعا کردن]] است، پس تمام آنچه در [[فضیلت]] [[دعا]] برای آن [[حضرت]] رسیده شامل آن نیز می‌شود، چون [[صلوات]] از [[ناحیه]] ما درخواست [[رحمت]] از [[خداوند]] - عزوجل - است، و با [[رحمت]] او [[امور دنیا]] و [[آخرت]] سامان می‌گیرد. بنابراین هرگاه ما بر [[امام زمان]] مان {{ع}} [[درود]] فرستیم به این که بگوییم: {{عربی| اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مَوْلَانَا وَ سَيدِنا صَاحِبِ الزَّمَانِ}} یا با امثال این عبارت [[صلوات]] بفرستیم، این کار طلب [[رحمت]] برای آن [[حضرت]] است در تمام اموری که در [[دنیا]] و [[آخرت]] متعلق به او است. پس در این خواسته ما از [[خداوند]] - عز اسمه - طلب کردن حفظ آن جناب و حفظ [[یاران]] و دوستانش از هرگونه گزند، و درخواست هرگونه [[هم و غم]] از [[قلب]] مقدسش و [[دل]] دوستانش و تقاضای تعجیل فَرَج و ظهورش، و موجبات خشنودی‌اش از جهت [[پیروزی]] بر [[دشمنان دین]] و برپا سازی [[کارهای نیک]] و گسترش [[عدل]] در سراسر [[زمین]]، و [[رستگاری]] [[پیروان]] و [[مؤمنان]] به واسطه آن [[حضرت]] به [[بهشت]]، و... از اقسام مختلف [[رحمت]] واسعه [[الهی]] که به اولیای خود اختصاص داده و شماره آنها را کسی جز خودش نمی‌داند، در این [[صلوات]] ما نهفته است. از درگاه [[خدای تعالی]] خواهانیم که ما را از [[یاران]] مولایمان [[صاحب الزمان]] {{ع}} قرار دهد و از دوستانش که در [[دنیا]] و [[آخرت]] عنایتش را به آنان اختصاص می‌دهد محسوب فرماید، که او نزدیک و [[اجابت]] کننده [[دعا]] است.
# تمام آنچه در [[فضیلت]] [[صلوات]] فرستادن بر [[خاندان]] [[پیغمبر]] {{عم}} [[روایت]] شده، و روایاتی که دلالت دارند بر این که [[درود فرستادن]] بر [[پیغمبر اکرم]] {{صل}} جز با [[درود فرستادن]] بر ایشان {{عم}} تمام نیست، که این [[روایات]] بسیار و در کتب [[اخبار]] ذکر گردیده است.
# وارد شدن [[صلوات]] بر خصوص آن [[حضرت]] {{ع}} در بسیاری از دعاهایی که از [[امامان]] {{عم}} رسیده، و این بر کسی که پیرامون این مطلب جستجو نماید پوشیده نمی‌ماند.
# وارد شدن طلب [[توفیق]] برای [[درود فرستادن]] بر آن [[حضرت]] {{ع}} به طور خاص در دعایی که از [[ناحیه]] [[شریف]] آن جناب به واسطه [[شیخ]] [[اجل]] ابوعمرو عَمری [[روایت]] گردیده، ما دعای مزبور را در بخش هفتم کتاب آوردیم و محل [[شاهد]] از آن [[دعا]] این عبارت است: "و ذکر آن [[حضرت]] و انتظارش و [[ایمان]] و [[یقین]] [[قوی]] به او در ظهورش و [[دعا]] برای آن جناب و [[درود فرستادن]] بر او را از یاد ما مبر..."»<ref>[[سید محمد تقی موسوی اصفهانی|موسوی اصفهانی، سید محمد تقی]]، [[تکالیف بندگان نسبت به امام زمان‌ (کتاب)|تکالیف بندگان نسبت به امام زمان‌]]، ص۲۸۹-۲۹۱.</ref>.

== پاسخ‌های دیگر ==
{{پاسخ پرسش
| عنوان پاسخ‌دهنده = ۱. پژوهشگران مؤسسه آینده روشن؛
| تصویر = 151828.jpg
| پاسخ‌دهنده = پژوهشگران مؤسسه آینده روشن
| پاسخ = '''[[پژوهشگران مؤسسه آینده روشن]]'''، در کتاب ''«[[مهدویت پرسش‌ها و پاسخ‌ها (کتاب)|مهدویت پرسش‌ها و پاسخ‌ها]]»'' در این‌باره گفته‌اند:

«[[درود فرستادن]] بر [[امام مهدی]] {{ع}} با گفتن: {{عربی|الّلهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ و عَجّل فَرَجَهم}} حاصل می‌شود. برخی جمله {{عربی|وَ أَهْلِكْ عَدُوَّهُمْ مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ مِنَ الْأَوَّلِينَ وَ الْآخِرِينَ}} را نیز اضافه فرموده‌اند<ref>مصباح المتهجد، ص۲۶۵ (به نقل از: صحیفه مهدیه، ص۲۰۳ - ۲۰۴)</ref>.

در حکایت [[صلوات]] ضراب اصفهانی که [[امام مهدی]] {{ع}}، نحوه [[صلوات]] فرستادن بر [[پیامبر]] و [[اهل بیت]] {{عم}} را [[تعلیم]] فرمودند، نحوه [[صلوات]] بر خودشان را این گونه بیان فرموده‌اند: {{عربی|الّلهُمَّ... وَ صَلِّ عَلَى الْخَلَفِ الْهَادِي الْمَهْدِيِّ إِمَامِ الْمُؤْمِنِينَ، وَ وَارِثِ الْمُرْسَلِينَ، وَ حُجَّةِ رَبِّ الْعَالَمِينَ... اللَّهُمَّ وَ صَلِّ عَلَى وَلِيِّكَ الْمُحْيِي سُنَّتَكَ، الْقَائِمِ بِأَمْرِكَ، الدَّاعِي إِلَيْكَ، الدَّلِيلِ عَلَيْكَ}}<ref>مصباح المتهجد، ص۴۰۶؛ جمال الاسبوع، ص۳۰۱</ref>. در برخی از [[زیارت‌ها]] نیز ذکر [[صلوات]] بر [[امام زمان]] {{ع}} آمده است،<ref>مصباح الزائر، ص۴۴۲، زیارت: {{عربی|السلام علی الحق الجدید والعامل الذی لایبید..}}</ref> اما [[صلوات]] خاص بعد از [[زیارت]] عبارت است:{{عربی|اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ أَهْلِ بَيْتِهِ وَ صَلِّ عَلَى وَلِيِّ الْحَسَنِ وَ وَصِيِّهِ وَ وَارِثِهِ الْقَائِمِ بِأَمْرِكَ وَ الْغَائِبِ فِي خَلْقِكَ وَ الْمُنْتَظِرِ لِإِذْنِكَ...}}
در [[ادعیه]] نیز [[صلوات]] بر [[حضرت]] زیاد به چشم می‌آید، اما [[صلوات]] خاص نیز وجود دارد؛ مانند: {{عربی|اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى وَلِيِّكَ وَ ابْنِ أَوْلِيَائِكَ الَّذِينَ فَرَضْتَ طَاعَتَهُمْ}}<ref>جمال الاسبوع، ص۴۹۳</ref>. مرحوم موسوی اصفهانی می‌نویسد: هرگاه خواستی بر [[امام زمان]] {{ع}} [[درود]] فرستی بگو: {{عربی|اَللَّهُمَّ صَلِّ علي مَوْلانا وَ سَيِّدِنا صاحِبِ الزَّمانِ}}<ref>مکیال المکارم، ج۲، ص۳۷۳</ref>»<ref>[[مهدویت پرسش‌ها و پاسخ‌ها (کتاب)|مهدویت پرسش‌ها و پاسخ‌ها]]، ص ۳۰۲.</ref>.
}}

== پرسش‌های وابسته ==
{{پرسمان دعا برای امام مهدی}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:پرسش]]
[[رده:پرسمان مهدویت]]

[[رده:(اا): پرسش‌های مهدویت با ۱ پاسخ]]
[[رده:پرسش‌های مربوط به دعا برای امام مهدی]]

خارجة بن زید انصاری

2024-01-17T19:05:19Z

Hosein:

{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = [[خارجة بن زید انصاری در قرآن]] - [[خارجة بن زید انصاری در تاریخ اسلامی]] | پرسش مرتبط = }}

== مقدمه ==
[[ابوزید]] <ref>الطبقات، ج ۳، ص ۵۲۴.</ref> [[خارجة بن زید بن ابی زهیر]] [[خزرجی]] از بزرگان <ref> المغازی، ج ۱، ص ۲۳۶.</ref> [[طایفه]] [[بنی حارث]]<ref>الاستیعاب، ج ۲، ص ۴۱۷؛ اسدالغابه، ج ۲، ص ۷۲؛ جمهرة انساب العرب، ص ۳۶۴.</ref> و مادرش [[سیده]] دختر [[عامر بن عبید]] و از اوسیان بود.<ref>الطبقات، ج ۳، ص ۵۲۴.</ref> همسرش [[انسیه]] دختر [[خبیب]] نیز از بنی حارث بود و سه فرزند به نام‌های [[عبدالله]]، [[محمد]] و [[ام‌کلثوم]] به [[دنیا]] آورد.<ref>الطبقات، ج ۸، ص ۳۶۴.</ref> [[خارجه]] در پی [[تبلیغات]] [[مصعب بن عمیر]] در یثرب، در [[مناسک]] [[حج]] سال ۱۳ [[بعثت]] و در رخداد [[پیمان]] هفتاد و اندی از ساکنان یثرب با [[پیامبر]] {{صل}} برای [[پناه دادن]] به وی و دیگر [[مسلمانان]] حضور یافت و با ایشان [[بیعت]] کرد و جزو ۱۲ نقیبی بود که آن [[حضرت]] از میان آن [[جماعت]] برگزید، تا در یثرب به [[نیابت]] از [[رسول خدا]] {{صل}} در میان طایفه خود فعالیت کنند.<ref>السیرة النبویه، ج ۲، ص ۳۱۴؛ المحبر، ص ۲۶۹.</ref> با توجه به کهن سالی خارجه به هنگام [[پیروی از پیامبر]] {{صل}} وی را از کبار [[صحابه]] شمرده‌اند.<ref>اسدالغابه، ج ۲، ص ۷۲.</ref> در داستان ورود [[رسول اکرم]] {{صل}} به یثرب، خارجه و دیگر بزرگان بنی حارث در مسیر حرکت پیامبر {{صل}} قرار گرفتند و ایشان را برای اقامت در میان بنی حارث [[دعوت]] کردند؛ ولی آن حضرت به جهت گذشتن شترش از مکان سکونت بنی حارث این پیشنهاد را نپذیرفت.<ref> السیرة النبویه، ج ۲، ص ۳۴۴. البدایة والنهایه، ج ۳، ص ۲۴۲ ـ ۲۴۴.</ref>

[[ابوبکر]] یکی از مکّیانی بود که پس از [[هجرت]] نزد خارجه آمد و در [[منزل]] او مقیم شد <ref>السیرة النبویه، ج ۲، ص ۳۴۲؛ تاریخ طبری، ج ۲، ص ۱۰۶.</ref> و پس از مدتی با دختر او حبیبه [[ازدواج]] <ref> الاستیعاب، ج ۲، ص ۴۱۷.</ref> و تا پایان دوره پیامبر {{صل}} در همان منطقه [[زندگی]] کرد، از این رو در رخداد [[عقد اخوت]] میان [[انصار]] و [[مهاجران]] [[پیامبر]] {{صل}} میان [[خارجه]] و [[ابوبکر]] [[عقد اخوت]] را [[اجرا]] کردند.<ref> ا لمحبر، ص ۷۳؛ الاستیعاب، ج ۲، ص ۴۱۷.</ref> از آنجا که در آن دوره دو طرف عقد اخوت از یکدیگر [[ارث]] می‌بردند، [[آیه]] {{متن قرآن|النَّبِيُّ أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَأَزْوَاجُهُ أُمَّهَاتُهُمْ وَأُوْلُوا الأَرْحَامِ بَعْضُهُمْ أَوْلَى بِبَعْضٍ فِي كِتَابِ اللَّهِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُهَاجِرِينَ إِلاَّ أَن تَفْعَلُوا إِلَى أَوْلِيَائِكُم مَّعْرُوفًا كَانَ ذَلِكَ فِي الْكِتَابِ مَسْطُورًا }}<ref>«پیامبر بر مؤمنان از خودشان سزاوارتر است و همسران او، مادران ایشانند و خویشاوندان نسبت به یکدیگر در کتاب خداوند از مؤمنان و مهاجران (به ارث) سزاوارترند مگر آنکه بخواهید به وابستگان خود، نیکی ورزید، این (حکم) در کتاب (خداوند) نگاشته است» سوره احزاب، آیه ۶.</ref> نازل شد تا [[ارث‌بری]] میان طرفین عقد اخوت را [[لغو]] کند. [[مفسران]] [[اخوت]] ابوبکر و خارجه را از اخوت‌های آن دوره بر شمرده‌اند.<ref> تفسیر قرطبی، ج ۱۴، ص ۱۲۴.</ref>

خارجه در [[مراسم]] [[ازدواج حضرت علی]] و [[فاطمه]] {{س}} یک شتر، یک گاو و ۴ گوسفند به پیامبر {{صل}} [[هدیه]] کرد که ایشان آن را پذیرفتند.<ref>روض‌الجنان، ج ۱۴، ص ۲۶۱.</ref> به گزارش [[ابن‌عباس]]، خارجه همراه تنی چند از [[انصار]] نزد [[یهودیان]] رفته و نظر [[تورات]] را درباره موضوعی (به روایتی [[رجم]])<ref>اسباب النزول، ص ۲۹.</ref> جویا شدند؛ ولی آنان دیدگاه تورات را پیرامون آن موضوع [[کتمان]] کردند و به همین مناسبت آیه {{متن قرآن|إِنَّ الَّذِينَ يَكْتُمُونَ مَا أَنْزَلْنَا مِنَ الْبَيِّنَاتِ وَالْهُدَى مِنْ بَعْدِ مَا بَيَّنَّاهُ لِلنَّاسِ فِي الْكِتَابِ أُولَئِكَ يَلْعَنُهُمُ اللَّهُ وَيَلْعَنُهُمُ اللَّاعِنُونَ}}<ref>«خداوند و لعنت‌کنندگان، کسانی را لعنت می‌کنند که برهان‌ها و رهنمودی را که فرو فرستادیم، پس از آنکه در کتاب (تورات) برای مردم روشن کردیم، پنهان می‌دارند» سوره بقره، آیه ۱۵۹.</ref> نازل شد و یهودیان را نکوهید<ref>جامع‌البیان، ج ۲، ص ۷۲ ـ ۷۳؛ تفسیر ابن‌ابی‌حاتم، ج ۱، ص ۲۶۸؛ لباب النقول، ص ۳۱ ـ ۳۲.</ref>

خارجه و گروهی از انصار و مهاجران در [[سال دوم هجرت]] با پیامبر {{صل}} همراه شدند که برای [[تصرف]] کاروان [[قریش]] از [[مکه]] خارج شده بود و پس از آنکه کاروان قریش مسیر خود را [[تغییر]] داد و از دسترس [[مسلمانان]] خارج شد و سپاهی از مکه برای مقابله با پیامبر {{صل}} به [[راه]] افتاد، ضمن [[پیروی]] از نظر [[سعد بن معاذ اوسی]] در کنار آن [[حضرت]] ماند، تا از او در این رویارویی [[حمایت]] کند. ([[بدر]]) وی یکی از ۴ بنی‌حارثیِ این [[نبرد]] بود <ref> السیرة النبویه، ج ۲، ص ۵۱۲.</ref> و توانست با کمک دو تن دیگر، [[امیة بن خلف جُمَحی]] از سران قریش را بکشد.<ref> السیرة النبویه، ج ۲، ص ۵۲۵.</ref> او در سال سوم پس از [[لشکرکشی]] [[قریش]] به [[مدینه]] در [[نبرد]] [[احد]] شرکت کرد و به رغم فرار بسیاری از [[مسلمانان]] به ویژه [[مهاجران]] [[ایستادگی]] کرد و از آنها می‌خواست از [[فرمان پیامبر]] {{صل}} [[سرپیچی]] نکنند، زیرا [[نافرمانی]] مسلمانان را سبب پیش آمدن چنین شرایطی در احد می‌دانست و چون شایعه [[شهادت پیامبر]] {{صل}} در این [[زمان]] [[سپاهیان]] آن [[حضرت]] را دلسرد و [[ناامید]] کرده بود، آنان را با این گفتار که "اگر [[محمد]] کشته شده، خدای محمد همواره زنده است" و اینکه "اگر محمد کشته شود و ما زنده بمانیم، هیچ عذری در درگاه [[خدا]] پذیرفته نخواهد شد" به ادامه [[جنگ]] [[ترغیب]] کرد و خود نیز به [[قلب]] [[دشمن]] زد؛ ولی در محاصره نیزه‌داران قریش بیش از ۱۰ زخم برداشت و بر [[زمین]] افتاد. [[صفوان بن امیه]] که پدرش یک سال پیش در نبرد [[بدر]] به دست [[خارجه]] کشته شده بود، به [[انتقام]] [[خون]] وی خارجه را به [[شهادت]] رساند و بدنش را برای [[آرامش]] خود مثله کرد. وی یکی از سه [[شهید]] [[طایفه]] [[بنی‌حارث]] در نبرد احد بود.<ref> السیرة النبویه، ج ۳، ص ۶۳۷؛ المغازی، ج ۱، ص ۳۰۲؛ الطبقات، ج ۳، ص ۵۲۵.</ref> کشتگان احد، دو تا دو تا در یک [[قبر]] [[دفن]] می‌شدند و [[بدن]] خارجه را نیز با بدن پسر عمویش [[سعد بن ربیع]] دفن کردند.<ref>الطبقات، ج ۲، ص ۴۴؛ الاستیعاب، ج ۲، ص ۴۱۷؛ اسدالغابه، ج ۲، ص ۷۲.</ref>

در برخی [[روایات تفسیری]] در [[شأن نزول]] [[آیه]] {{متن قرآن|إِنَّ الَّذِينَ تَوَلَّوْا مِنْكُمْ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ إِنَّمَا اسْتَزَلَّهُمُ الشَّيْطَانُ بِبَعْضِ مَا كَسَبُوا وَلَقَدْ عَفَا اللَّهُ عَنْهُمْ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ حَلِيمٌ}}<ref>«بی‌گمان شیطان آنان را که در روز برخورد آن دو گروه (به دشمن) پشت کردند با برخی کارها که کرده بودند از راه به در برد و البته خداوند از آنان در گذشت؛ به راستی خداوند آمرزنده‌ای بردبار است» سوره آل عمران، آیه ۱۵۵.</ref> که به فراریان نبرد احد می‌پردازد و آنان را [[نکوهش]] می‌کند، [[خارجه‌ بن زید]] یکی از ۴ فراری [[پیکار]] احد یاد شده است<ref>تفسیر مقاتل، ج ۱، ص ۱۹۸؛ الدرالمنثور، ج ۲، ص ۸۹؛ مفهمات الاقران، ص ۶۵.</ref>. لکن این شأن نزول پذیرفتنی نیست، زیرا فرد دیگری به نام [[خارجة بن زید]] در منابع [[صحابه]] شناسانه [[ثبت]] نشده است، تا شباهت اسمی سبب این [[خطا]] شده باشد؛ دیگر اینکه بیشتر [[سپاهیان]] [[مسلمان]] در [[جنگ احد]] فرار کرده و شماری کنار [[پیامبر]] {{صل}} مانده بودند که بیشترشان [[شهید]] شدند یا زخم‌های فراوانی برداشتند، بنا بر این محدود ساختن فراریان [[نبرد]] [[احد]] به ۴ نفر از ریشه [[نادرست]] است.

در حادثه سیلی که در دوره [[معاویه]] در وادی قنات به [[راه]] افتاد، برخی [[قبور]] شهدای احد باز شدند، از این رو از [[مردم]] خواسته شد محل [[قبر]] بستگانشان را [[تغییر]] دهند تا دیگر در [[معرض]] [[تهدید]] سیلاب قرار نگیرد؛ ولی قبر [[خارجه]] به جهت آنکه از تهدید سیلاب به دور بود، همانجا ماند.<ref> المغازی، ج ۱، ص ۲۶۸.</ref> از خارجه روایتی درباره اهمیت احیای شب‌های ۱۹ و ۲۳ [[رمضان]] گزارش شده است.<ref> تاریخ طبری، ج ۲، ص ۱۳۰.</ref><ref>[[محسن ثابتی|ثابتی، محسن]]، [[خارجه بن زید انصاری (مقاله)|مقاله «خارجه بن زید انصاری»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱۱.</ref>

==جستارهای وابسته==
* [[زید بن ثابت انصاری]] (پدر)
* [[یزید بن ثابت انصاری]] (عمو)
== منابع ==
{{منابع}}
* [[پرونده:000057.jpg|22px]] [[محسن ثابتی|ثابتی، محسن]]، [[خارجه بن زید انصاری (مقاله)|مقاله «خارجه بن زید انصاری»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)|''' دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:خارجة بن زید انصاری]]

ابوزید مخزومی

2024-01-12T11:07:32Z

Hosein:

{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = اصحاب امام علی | عنوان مدخل = ابوزید مخزومی | مداخل مرتبط = [[ابوزید مخزومی در تاریخ اسلامی]] - [[ابوزید مخزومی در تراجم و رجال]] - [[ابوزید مخزومی در حدیث]]| پرسش مرتبط = }}
{{جعبه اطلاعات اصحاب
| نام = ابوزید مخزومی
| مشهور به =
| نام تصویر = تصویر قدیمی از مسجد کوفه.jpg
| عرض تصویر =
| توضیح تصویر = تصویر قدیمی از مسجد کوفه
| نام کامل = ابوزید مخزومی
| نام‌های دیگر =
| جنسیت = مرد
| کنیه =
| لقب = [[ابو زید قرشی]]
| اهل =
| از قبیله = [[بنی‌مخزوم]]
| از تیره =
| پدر =
| مادر =
| همسر =
| پسر =
| دختر =
| خواهر =
| برادر =
| خویشاوندان =
| وابستگان =
| تاریخ تولد =
| محل تولد =
| محل زندگی = {{فهرست جعبه افقی| [[مدینه]] | [[کوفه]] }}
| تاریخ درگذشت =
| محل درگذشت =
| تاریخ شهادت =
| محل شهادت =
| طول عمر =
| محل دفن =
| دین =
| مذهب =
| از اصحاب = [[امام علی]]
| از طبقه =
| در جنگ = {{فهرست جعبه افقی| [[جنگ صفین]] | [[جنگ جمل]] | [[جنگ نهروان]] }}
| نقش‌ها =
| فعالیت‌ها =
| علت شهرت =
| علت درگذشت =
| علت شهادت =
| راوی از =
| روایات مشهور =
| مشایخ او = {{فهرست جعبه|[[عبد الله بن مسعود]] | [[عمرو بن حریث القرشی]] }}
| راویان از او = [[راشد بن کیسان العبسی]]
| آخرین راوی از او =
}}

== نسب ==
[[أبو زاید]]، [[أبو زید]] [[مدینی]]، [[مخزومی]]، [[کوفی]]، [[قرشی]] مشهور به [[ابو زید قرشی]] از مولی [[عمرو بن حریث المخزومی]] او از [[روات حدیث]] است. در بین [[اهل سنت]] برخی او را [[مجهول]] می‌دانند. در [[مدینه]] [[کوفه]] [[زندگی]] می‌کرد.<ref>[http://hadith.islam-db.com/narrators/186/%D8%A3%D8%A8%D9%88-%D8%B2%D9%8A%D8%AF موسوعة الحدیث]</ref>

== مقدمه ==
ابوزید مخزومی، از [[یاران با وفا]] و [[دوست‌داران]] [[امیر مؤمنان]] {{ع}} بود که در جنگ‌های [[جمل]] و [[صفین]] و [[نهروان]] شرکت کرد و [[حضرت علی]] {{ع}} را [[یاری]] نموده<ref>رجال طوسی، ص۶۶، ش۴۷.</ref> و از [[عبدالله بن مسعود]] [[حدیث]] [[نقل]] کرده است.<ref>تهذیب التهذیب، ج۱۰، ص۱۱۶.</ref><ref>[[سید اصغر ناظم‌زاده|ناظم‌زاده، سید اصغر]]، [[اصحاب امام علی ج۱ (کتاب)|اصحاب امام علی]]، ج۱، ص۱۰۷.</ref>

== مشایخ در روایت ==
* [[عبد الله بن مسعود بن حبیب بن شمخ]] مشهور به [[عبد الله بن مسعود]]
* [[عمرو بن حریث بن عمرو بن عثمان]] مشهور به [[عمرو بن حریث القرشی]]<ref>[http://hadith.islam-db.com/narrators/186/%D8%A3%D8%A8%D9%88-%D8%B2%D9%8A%D8%AF موسوعة الحدیث]</ref>

== روایت‌کنندگان از او ==
* [[راشد بن کیسان]] مشهور به [[راشد بن کیسان العبسی]]<ref>[http://hadith.islam-db.com/narrators/186/%D8%A3%D8%A8%D9%88-%D8%B2%D9%8A%D8%AF موسوعة الحدیث]</ref>

== جستارهای وابسته ==
{{مدخل وابسته}}
* [[بنی‌مخزوم]] (قبیله)
{{پایان مدخل وابسته}}

== منابع ==
{{منابع}}
* [[پرونده:1379452.jpg|22px]] [[سید اصغر ناظم‌زاده|ناظم‌زاده، سید اصغر]]، [[اصحاب امام علی ج۱ (کتاب)|'''اصحاب امام علی''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:اصحاب امام علی]]
[[رده:اعلام]]
[[رده:بنی‌مخزوم]]

بنی‌تمیم

2024-01-04T17:31:54Z

Hosein:

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = قبایل
| عنوان مدخل = بنی‌تمیم
| مداخل مرتبط = [[بنی‌تمیم در تاریخ اسلامی]] - [[بنی‌تمیم در نهج البلاغه]]
| پرسش مرتبط =
}}
'''بنی‌تمیم''' قبیله‌ای بزرگ و پُرجمعیت بوده و از بزرگ‌ترین بنیان‌های [[قوم عرب]] محسوب می‌شوند. این [[قبیله]] از گذشته‌های دور در مقایسه با دیگر قبایل عرب، دارای اهمیت بسیار در ابعاد گوناگون، از جمله فراوانی جمعیت و تیره‌های مختلف، [[جنگ‌ها]] و رخدادهای [[تاریخی]] فراوان و پهنه پهناور سرزمین‌های محل سکونت بوده است.

با ظهور [[اسلام]] عده‌ای از آنان به اسلام گرویدند ولی اکثر آنها در سال نهم [[مسلمان]] شدند. [[مردم]] این قبیله پس از پذیرش اسلام، نقش‌های مهمی در اسلام ایفا نمودند؛ برخی از آنان به کارگزاری [[پیامبر]] {{صل}} نائل آمدند و بسیاری از ایشان نیز، در فتوحات اسلامی حضوری گسترده و مؤثر یافتند.

== مقدمه ==
بنی‌تمیم قبیله‌ای بزرگ و پرجمعیت و از بزرگ‌ترین بنیان‌های [[قوم عرب]] محسوب می‌شوند که قبل از [[اسلام]]، تولیت [[مکه]] را به عهده داشته‌اند.

تمیمی‌ها در جد شانزدهم [[پیامبر]] {{صل}} با [[قریش]] هم‌نسب هستند و محل سکونت‌شان [[جزیرة العرب]]، صحرای نجد، [[عراق]]، [[ایران]] و [[بحرین]] و مناطق دیگر است و با توجه به متفاوت بودند سکونت، دارای [[مذاهب]] مختلفی، از جمله [[بت‌پرستی]]، [[مسیحیت]]، [[زرتشت]] بودند که با [[ظهور اسلام]] عده‌ای به اسلام گرویدند ولی اکثر آنها در سال نهم [[مسلمان]] شدند.

این [[قبیله]] نقش‌های مهمی در اسلام ایفا کردند از جمله اینکه برخی از آنان از [[کارگزاران]] پیامبر {{صل}} بوده و برخی نیز از [[راویان احادیث]] [[ائمه]] {{ع}} بودند؛ همچنین در [[فتوحات اسلامی]] نقش موثری داشته و در جنگ‌های مختلف حضور پر رنگی داشتند؛ ولی بیشترین نقش آنها در تولیت و [[سرپرستی]] مکه و [[مناصب]] [[حج]] است که پیش از اسلام تا ظهور اسلام را به عهده داشتند که به صورت موروثی در اختیارشان قرار گرفته بود و بعدها از [[مفاخر]] بنی‌تمیم به شمار می‌آمد.

در عصر حاضر بنی‌تمیم در مناطق گوناگون [[جهان]] از ایران تا شمال افریقا پراکنده‌اند اما به صورت طوایف شناخته شده بیشتر در استان نجد و جبل شَمَّر [[عربستان]] سعودی سکونت دارند و از میان بنی‌تمیم ساکن در نجد خاندان‌هایی برخاستند که بر تحولات جزیرة العرب اثر نهادند. خاندان [[محمد بن عبدالوهاب]]، بنیان‌گذار [[فرقه]] [[وهابیت]] و [[آل]] ثانی به عنوان [[حاکمان]] قطر، از آن جمله هستند.<ref>[[علی اصغر رجاء|رجاء، علی اصغر]]، [[بنی تمیم (مقاله)|مقاله «بنی تمیم»]]، [[دانشنامه حج و حرمین شریفین ج۴ (کتاب)|دانشنامه حج و حرمین شریفین]]، ج۴، ص:۳۰۹.</ref>

== اهمیت قبیله [[تمیم]] ==
قبیله تمیم از گذشته‌های دور در مقایسه با دیگر [[قبایل عرب]]، دارای اهمیت بسیار در ابعاد گوناگون، از جمله فراوانی جمعیت و تیره‌های مختلف، [[جنگ‌ها]] و رخدادهای [[تاریخی]] فراوان و پهنه پهناور سرزمین‌های محل سکونت بوده است. اکنون نیز در پهنه [[جهان اسلام]] پراکنده‌اند.

اهمیت ویژه آنها بر عهده داشتن تولیت [[کعبه]] از سوی خود تمیم و خاندانی از [[نسل]] اوست. بنی‌تمیم را از بزرگ‌ترین بنیان‌های [[قوم عرب]] محسوب کرده‌اند.<ref>جمهرة انساب العرب، ص۲۰۷؛ نشوة الطرب، ص۴۱۵.</ref><ref>[[علی اصغر رجاء|رجاء، علی اصغر]]، [[بنی تمیم (مقاله)|مقاله «بنی تمیم»]]، [[دانشنامه حج و حرمین شریفین ج۴ (کتاب)|دانشنامه حج و حرمین شریفین]]، ج۴، ص:۳۰۹.</ref>

== [[نسل]] بنی‌تمیم ==
[[تمیمیان]] در الیاس، جد شانزدهم [[رسول خدا]]، با [[قریش]] هم‌نسب هستند.<ref>الانساب، ج۱، ص۱۳-۱۴.</ref>

وی چهار پسر به نام [[زید]] مناة، [[عمرو]]، [[حارث]] و [[یربوع]] داشت.<ref>جمهرة النسب، ص۱۹۱؛ النسب، ص۲۳۲، انساب الاشراف، ج۱۲، ص۱۱؛ جمهرة انساب العرب، ص۲۰۷.</ref> یربوع در [[کودکی]] درگذشت و حارث کم‌نسل بود. بیشتر بطون و شاخه‌های قبیله تمیم، از نسل زید مناة و عمرو هستند.

نسل حارث از طریق فرزندش [[معاویه]] که به تیره او شَقِرات می‌گفتند، ادامه یافت.<ref>جمهرة النسب، ص۱۹۱-۱۹۲.</ref>

از [[فرزندان]] [[عمرو بن تمیم]]، خاندان‌های بسیار<ref>جمهرة النسب، ص۲۵۱-۲۵۲.</ref> از جمله حَبِطات ([[لقب]] [[حارث بن عمرو]] و فرزندانش)<ref>جمهرة انساب العرب، ص۲۱۱-۲۱۳؛ الاشتقاق، ص۲۰۲؛ الانساب، ج۴، ص۵۰.</ref> و از زید مناة<ref>انساب الاشراف، ج۱۲، ص۱۳؛ النسب، ص۲۳۱؛ جمهرة انساب العرب، ص۲۱۳.</ref> شاخه‌های فراوان مانند [[بنوکعب بن سعد]] و میان آنها تیره مشهور بنو مُقاعِس<ref>جمهرة النسب، ص۲۳۰ به بعد. ‍</ref> پدید آمدند. بنی‌حنظله و از میان آنها نیز بنی‌دارم<ref>النسب، ص۱۹۳-۲۲۶.</ref> و بنی‌یربوع از دیگر تیره‌های آن هستند.<ref>جمهرة النسب، ص۲۱۳؛ انساب الاشراف، ج۱۲، ص۱۱.</ref>

از تیره‌های بنی‌حنظله می‌توان به براجم،<ref>انساب الاشراف، ج۱۲، ص۱۵؛ الاشتقاق، ص۲۱۸؛ نشوة الطرب، ص۴۴۷.</ref> [[بنوعنبر بن یربوع]]<ref>نشوة الطرب، ص۴۴۸-۴۴۹.</ref> و [[بنودارم بن مالک بن حنظله]] اشاره کرد.<ref>انساب الاشراف، ج۱۲، ص۱۶، ۱۹؛ الاشتقاق، ص۲۳۴.</ref><ref>[[علی اصغر رجاء|رجاء، علی اصغر]]، [[بنی تمیم (مقاله)|مقاله «بنی تمیم»]]، [[دانشنامه حج و حرمین شریفین ج۴ (کتاب)|دانشنامه حج و حرمین شریفین]]، ج۴، ص:۳۱۰.</ref>

== خاستگاه و پراکندگی جغرافیایی [[تمیم]] ==
[[سرزمین]] اصلی و خاستگاه [[قبیله]] تمیم، [[جزیرة العرب]] بود.

'''۱. پیش از [[اسلام]]:''' چند مکان از مناطق جزیرة العرب به ویژه صحرای نجد در دوره پیش از اسلام، به عنوان زیستگاه بنی‌تمیم یاد شده است.<ref>بلادالعرب، ص۸۷، ۱۳۲، ۲۷۸، ۲۸۶، ۳۱۵-۳۱۶؛ قبیلة تمیم فی الجاهلیة و الاسلام، ج۱، ص۱۲۴-۱۲۵؛ قبیلة تمیم عبر العصور، ص۵۳.</ref>

[[حیره]] در [[عراق]] و [[بحرین]] کهن نیز از دیگر سکونت‌گاه‌های تیره‌هایی از تمیم بودند.<ref>البحرین فی صدر الاسلام، ص۱۵۶-۱۵۷.</ref>

سرسلسله این [[خاندان]] و برخی از نسلش که تولیت [[کعبه]] را بر عهده داشتند، در [[مکه]] ساکن بودند. اما [[زمان]] دقیق مهاجرتشان به نجد دانسته نیست.

به گزارش [[ابن‌زبیر]]، ۱۵۰ سال [[پیش از ظهور]] اسلام، عرب‌های ساکن مکه، تمیم را به سبب [[غارت]] و بی‌حرمتی به کعبه، از [[زمین]] تهامه راندند. [[فرزدق]] در ابیاتی به این موضوع اشاره کرده است.<ref>الاغانی، ج۹، ص۲۲۴-۲۲۵.</ref>

در سده‌های دوم و سوم قمری بسیاری از بنی‌تمیم به [[مصر]] [[مهاجرت]] کردند.<ref>قبیلة تمیم عبر العصور، ص۱۱۴.</ref> در همین دوران، یکی از [[تمیمیان]] به نام [[ابراهیم بن اغلب]]، با [[فتح]] صِقِلیه (سیسیل) و تأسیس سلسله مستقل اغلبیان، بر دامنه و گستره [[قدرت]] تمیمیان افزود. بعدها پس از [[سقوط]] سلسله اغلبیان، گروه‌هایی از بنی‌تمیم همچنان در سیسیل باقی ماندند و بسیاری از آنها نیز به‌ [[اندلس]] کوچیدند.<ref>قبیلة تمیم عبر العصور، ص۱۱۷-۱۱۸.</ref>

'''۲. در دوران معاصر:''' در دوران معاصر، از میان بنی‌تمیم ساکن در نجد خاندان‌هایی برخاستند که بر تحولات جزیرة العرب اثر نهادند. خاندان [[محمد بن عبدالوهاب]]، بنیان‌گذار [[فرقه]] [[وهابیت]] و [[آل]] ثانی به عنوان [[حاکمان]] قطر، از آن جمله هستند.<ref>قبیلة تمیم عبر العصور، ص۱۲۲به بعد‍، ۱۳۲-۱۳۴.</ref>

خاندان آل ثانی از اواخر سده یازدهم قمری/هفدهم میلادی. از نجد به ‌این منطقه آمدند.<ref>قبیلة تمیم عبر العصور، ص۱۳۲؛ موسوعة عشائر العراق، ج۳، ص۲۵۲.</ref>

'''۳. در عراق:''' در عراق نیز بنی‌تمیم که بیشتر از [[بنی‌سعد]]، جز [[بنی‌نهشل]] و [[بنی‌یربوع]] و [[بنی‌مازن]]، هستند، به خاندان‌ها و شاخه‌های فراوان تقسیم شده‌اند.<ref>موسوعة عشائر العراق، ج۳، ص۲۵۲.</ref>

از آغاز تأسیس [[کوفه]] و [[بصره]]، تمیمی‌ها از نخستین ساکنان این دو [[شهر]] بودند؛ اما در ساختار قبیله‌ای کوفه، در مقایسه با بصره، چندان [[قدرت]] و [[نفوذ]] نداشتند. بصره شامل پنج گروه از [[قبایل]] گوناگون بود که به آنها "اخماس" گفته می‌شد و [[تمیم]] یکی از آنها بود.<ref>التنظیمات الاجتماعیة و الاقتصادیة فی البصره، ص۵۴-۵۵.</ref>

با اقامت قبیله‌های رقیب در شهرهایی چون کوفه و بصره، ‌ اندک ‌اندک [[تعصبات]] شهری جای [[تعصبات قبیله‌ای]] را گرفت و از همین‌رو، گاه به جای تمیم، از تمیم بصره و تمیم کوفه سخن به میان می‌آمد؛ چنان‌که [[احنف بن قیس]]، بزرگ [[تمیمیان]] بصره، در رویداد [[نبرد]] میان اَزْد و تمیم در بصره به صراحت گفت که در نظر او اَزْد بصره از تمیم کوفه و اَزْد کوفه از تمیم [[شام]] والاتر است.<ref>البیان و التبیین، ج۲، ص۹۲؛ زهر الآداب، ج۳، ص۶۹۹.</ref>

در مجموع، ۳۴ شاخه از تمیمی‌های [[عراق]] را که برخی به دسته‌های کوچک‌تر تقسیم می‌شوند، برشمرده‌اند.<ref>قبیلة تمیم عبر العصور، ص۱۲۶-۱۲۸.</ref>

[[طایفه]] المصالحه و الظوالم که هر کدام به عشیره‌ها و دسته‌هایی تقسیم می‌شوند، از بزرگ‌ترین طوایف تمیم عراق هستند.<ref>قبیلة تمیم عبر العصور، ص۱۲۹.</ref>

تمیمی‌های عراق بیشتر ساکن استان‌های بصره، سماوه و دیالی هستند.<ref>الاعلام، ج۱، ص۳۳۱؛ معجم قبائل العرب، ج۵، ص۲۷.</ref>

'''۴. در عراق معاصر:''' در عراق معاصر، پراکندگی تمیمی‌ها بسیار گسترده گشته و با کم‌رنگ شدن پیوندهای قبیله‌ای، [[شناسایی]] آنها دشوار است. شاخه‌هایی از آنان هنوز به صورت عشایری به ویژه در استان بصره [[زندگی]] می‌کنند.<ref>قبیلة تمیم عبر العصور، ص۱۲۶؛ عشائر العراق، ج۳، ص۲۵۲.</ref>

عشایر تمیم به تدریج در عراق به [[تشیع]] گرویده‌اند.<ref>لله و للحقیقه، ص۶۴۶.</ref>

'''۵. در [[ایران]]:''' در ایران بر پایه نشانه‌هایی از سده‌های نخست قمری. برخی تیره‌های تمیم در [[خوزستان]] و [[خراسان]] اقامت داشته‌اند‌.<ref>الکامل، ج۹، ص۱۰۳-۱۰۴.</ref> اکنون نیز بنی‌تمیم یکی از قبایل بزرگ ساکن خوزستان است و از آن شاخه و عشیره‌های بسیار منشعب شده‌اند.<ref>قبایل و عشایر عرب خوزستان، ص۳۸-۳۹.</ref>

'''۶. پراکندگی در عصر حاضر:''' امروز افراد وابسته به بنی‌تمیم در مناطق گوناگون [[جهان]] از [[ایران]] تا شمال افریقا پراکنده‌اند؛ اما به صورت طوایف شناخته شده بیشتر در استان نجد و جبل شَمَّر [[عربستان]] سعودی سکونت دارند.<ref>قبیلة تمیم عبر العصور، ص۱۲۲، ۱۳۲، ۱۳۶.</ref> بیشتر خاندان‌ها و طوایف بنی‌تمیم در عربستان، خود را متعلق به سه بطنِ [[حنظلة]] بن [[مالک]] بن [[زید]] مناة بن [[تمیم]]، سعد بن زید مناة، و [[عمرو]] بن تمیم می‌دانند.<ref>قبیلة تمیم عبر العصور، ص۱۲۲؛ انساب الاشراف، ج۱۲، ص۳۶۳.</ref><ref>[[علی اصغر رجاء|رجاء، علی اصغر]]، [[بنی تمیم (مقاله)|مقاله «بنی تمیم»]]، [[دانشنامه حج و حرمین شریفین ج۴ (کتاب)|دانشنامه حج و حرمین شریفین]]، ج۴، ص:۳۱۰-۳۱۲.</ref>

== [[جایگاه]] [[سیاسی]] [[اجتماعی]] تمیم ==
بنی‌تمیم دارای جایگاه سیاسی اجتماعی مهمی بودند.

'''۱. منصب‌ها:''' [[ابن‌حبیب]]، بنی‌تمیم را از [[پیشوایان]] [[عرب]] در موسم [[حج]] و داوران عرب در همایش سالانه عرب در [[عکاظ]] دانسته است.<ref>المحبر، ص۱۸۲.</ref>

[[قضاوت]] میان برخی خاندان‌ها چون بنی‌حنظله، [[بنی‌عمرو بن تمیم]]، [[بنومازن]] و [[ثعلبة بن یربوع]] موروثی بود.<ref>النقایص، جریر و فرزدق، ج۱، ص۴۳۷-۴۳۸.</ref>

'''۲. برخورداری از [[حمایت]] [[قریش]]:''' با توجه به مشترک بودن جد بنی‌تمیم و قریش که عنوان بنی‌خندف، [[همسر]] [[الیاس بن نزار]]، بر همه آنها [[صدق]] می‌کرد،<ref>التنبیه و الاشراف، ص۱۷۵؛ السیرة النبویه، ج‏۱، ص۷۵؛ تاریخ طبری، ج‏۴، ص۴۹۷.</ref> به این [[نسب]] [[افتخار]] می‌ورزیدند<ref>الانساب، ج‏۱، ص۵۲.</ref> و از حمایت قریش نیز برخوردار بودند؛ چنان‌که در [[یوم]] القُصَیبه برخی قریش به حمایت از تیره بنی‌سعد بن تمیم در برابر [[غارت]] بدویان برخاستند.<ref>المنمق، ص۳۵۴.</ref>

از رهگذر همین نسب، آنها که از [[پست‌ترین]] طبقات [[خندف]] بودند، از خوانی که میان [[قبایل]] بنی‌خندف برای فقیرانشان گسترده می‌شد، بهره می‌بردند. به روایتی در رخداد یوم [[جبله]]<ref>المنتظم، ج‏۲، ص۲۵۹؛ المفصل، ج۱۰، ص۵۲.</ref> آن‌گاه که با [[تخلف]] [[قیس]] از [[پذیرایی]] [[تمیمیان]] روبه‌رو شدند، به [[پیکار]] برخاستند.<ref>الکامل، ج‏۱، ص۵۸۶.</ref>

'''۳. هم‌معاهده با قریش:''' تمیمیان ساکن در مسیر راه‌های تجاری [[جزیرة العرب]]، در برابر دریافت [[مال]]، [[پاسداری]] از کاروان‌های تجاری قریش را در قلمرو سکونت خود به دست گرفتند و در [[معاهده]] "ایلاف" قریش درون شدند. قریش نیز بر [[حفظ]] رابطه [[نیکو]] با بنی‌تمیم می‌کوشید.<ref>قبایل بنی‌تمیم و دورهم فی التاریخ العربی، ص۹۴-۹۸.</ref>

'''۴. [[غارت]] کاروان‌ها:''' غارت‌هایی نیز از آنها گزارش شده است. در [[یوم]] الصَفَقه [[حاکم]] دست نشانده کسرای [[ایران]]، سران [[تمیم]] را به سزای غارت کاروان تجاری ایران به [[قتل]] رساند.<ref>انساب الاشراف، ج‏۱۲، ص۲۴۲؛ الکامل، ج‏۱، ص۶۲۱.</ref>

این ویژگی تمیم را می‌توان در رویداد عام الغدر نیز یافت. ۱۵۰ سال [[پیش از بعثت]] [[پیامبر اسلام]]، دو تن از بنی‌یربوع که به [[حج]] می‌رفتند، به غارت و قتل فرستاده یکی از [[پادشاهان]] [[حمیری]] که پرده‌ای را برای [[هدیه]] به [[کعبه]] فرستاده بود، کنار انصاب [[حرم]] دست زدند. پس از بازگو کردن این رویداد برای دیگران در ایام [[منا]] که بر پایه رسم [[جاهلی]]، [[قبایل عرب]] مفاخرشان را بازگو می‌کردند، [[مردم]] [[عرب]] بر [[یربوع]]، [[قبیله]] آنها، شوریدند و اموالشان را غارت کردند. به این مناسبت، این سال "[[غدر]]" نام گرفت و پس از [[تاریخ]] [[وفات]] [[کعب]] بن لوی، به عنوان مبدا تاریخ عرب تا پیش از [[عام الفیل]] خوانده شد.<ref>المحبر، ص۷؛ الآثار الباقیه، ص۴۰.</ref>

'''۵. [[کارگزاران]] [[پیامبر]]:''' پیامبر {{صل}} از میان بنی‌تمیم کارگزارانی را برگزید. او [[ولایت]] [[منذر بن ساوی بن عبدالله دارمی]] بر [[بحرین]] را پس از [[اسلام]] آوردنش تثبیت نمود.<ref>الطبقات، ج۱، ص۲۶۳.</ref>

[[یعلی بن امیه تمیمی]] را بر [[یمن]] گماشت و [[مالک بن نویره]] را [[کارگزار]] [[صدقات]] بنی‌حنظله و [[زبرقان بن بدر]] را همراه [[قیس بن عاصم]]، عامل ناحیه‌ای از بنی‌سعد کرد و [[عیینة بن حصن فزاری]] را به عنوان کارگزار صدقات تمیم گماشت.<ref>الادارة فی عصر الرسول، ص۱۰۰، ۲۵۲-۲۵۴.</ref>

بر پایه گزارشی، پیامبر {{صل}} سه یا هفت تن را برای گردآوری صدقات تمیم [[تعیین]] فرمود.<ref>تاریخ طبری، ج۳، ص۲۶۷-۲۶۸.</ref>

[[حنظلة بن ربیع تمیمی]] نیز<ref>الطبقات، ج۶، ص۱۲۳.</ref> از نویسندگان [[رسول خدا]] بود. وی مکاتبات رسول خدا {{صل}} با سران سرزمین‌ها را می‌نوشت.<ref>التنبیه و الاشراف، ص۲۴۶؛ الانساب، ج۱، ص۲۵۴؛ البدایة و النهایه، ج۵، ص۳۴۲.</ref> او در [[روزگار]] [[ابوبکر]] نیز [[مقام]] نویسندگی داشت.<ref>تاریخ طبری، ج۶، ص۱۷۹.</ref>

'''۶. نقش بنی‌تمیم در [[فتوحات]]:''' بنی‌تمیم در فتوحات هم نقش داشتند. سهم آنها در [[نبرد قادسیه]]، به ویژه در لیلة القادسیه که دو [[لشکر]] تا صبح با یکدیگر می‌جنگیدند، چشمگیر بود.<ref>تاریخ طبری، ج۳، ص۵۶۳، ۵۷۶-۵۷۸؛ صد و پنجاه صحابی ساختگی، ج۲، ص۹۹-۱۱۴.</ref>

از شرکت آنها در [[فتح]] [[اصطخر]]، از شهرهای [[فارس]]<ref>تاریخ الاسلام، ج۳، ص۳۲۶؛ تاریخ طبری، ج۲، ص۱۷۰.</ref> و [[خراسان]]<ref>فتوح البلدان، ص۳۹۰-۳۹۴.</ref> یاد شده است.

بیشتر گزارش‌ها درباره نقش [[تمیم]] در رویداد رده و [[فتوحات]]، از [[سیف بن عمر تمیمی]] [[نقل]] گشته که جنبه حماسه‌سرایی دارد و آمیخته با افسانه‌سرایی و فضیلت‌ تراشی برای [[قبیله]] خویش است. این احتمال درباره برخی دیگر از افتخارات و فضیلت‌های این قبیله نیز وجود دارد.<ref>صد و پنجاه صحابی ساختگی، ج۲، ص۹۹-۱۱۴.</ref>

'''۷. نقش [[تمیمیان]] در [[نبرد جمل]]، [[صفین]] و [[نهروان]]:''' [[یعلی بن امیه تمیمی]]‌ [[کارگزار]] [[خلیفه دوم]] در [[صنعا]] بود<ref>تاریخ یعقوبی، ج‏۲، ص۱۵۷.</ref> و تا پایان [[عصر عثمان]] نیز به کار خود ادامه داد <ref>تاریخ طبری، ج۴، ص۲۵۱-۲۵۲.</ref> و پس از [[قتل]] این [[خلیفه]] به [[سپاه]] [[جمل]] پیوست و بخشی از هزینه رورویایی با [[امام علی]] {{ع}} را تأمین کرد و در نبرد جمل کشته شد.<ref>الاستیعاب، ج۴، ص۱۵۸۶-۱۵۸۷.</ref> وی نخستین کسی بود که [[تاریخ هجری]] را در [[یمن]] بنا نهاد.<ref>تاریخ طبری، ج۲، ص۳۹۰؛ سبل الهدی، ج۱۲، ص۳۷.</ref>

در نبرد جمل بسیاری از تیره بنی‌حنظله به تحریک [[طلحه]] و [[زبیر]] به سپاه [[عایشه]] پیوستند؛ اما [[بنی‌یربوع]] همگی بر [[طاعت]] [[علی]] {{ع}} [[وفادار]] ماندند.<ref>الفتوح، ج۲، ص۴۸۸؛ شرح نهج البلاغه، ج۹، ص۳۲۰.</ref> در این [[نبرد]]، بخش بزرگ‌تر تمیم [[کوفه]] با رای [[احنف بن قیس]] که بزرگ تمیم [[بصره]] بود، پس از [[رایزنی]] با امام علی {{ع}} از نبرد [[کناره‌گیری]] کردند.<ref>الجمل، ص۱۵۸، ۲۰۷-۲۰۸، ۲۲۴.</ref>

برخی تمیمی‌ها نیز با [[سروری]] [[جاریة بن قدامه]] که در شمار [[یاران امام علی]] {{ع}} بود، در نبرد جمل و صفین و سرکوبی [[بسر بن ارطاه]] در [[حجاز]] و یمن حضور داشتند.<ref>وقعة صفین، ص۲۰۵؛ انساب الاشراف، ج۱۲، ص۳۷۷.</ref>

برخی تمیمیان به رغم [[همراهی با امام]] علی در صفین، پس از پایان این نبرد در شمار [[خوارج]] درآمدند و برخی از آنها بعدها از سرکردگان فرقه‌های خوارج چون [[اباضیه]] و [[ازارقه]] شدند.<ref>قبیلة تمیم عبر العصور، ص۱۰۹-۱۱۲.</ref>

پس از [[نبرد نهروان]]، برخی از بنی‌حنظله از [[فرمان امام]] [[علی]] {{ع}} بیرون رفتند و [[رهبری]] گروهی از خوارج را به دست گرفتند. از این گروه، می‌توان از [[حرقوص بن زهیر]]، [[مسعر بن فدکی]]،<ref>خوارج تندیس فتنه، ص۱۳۸-۱۱۱.</ref> [[عُروة بن اُدَیه]] و [[شَبَث بن رِبْعی]] نام برد.<ref>جمهرة النسب، ص۲۱۷، ۲۲۵-۲۲۶؛ جمهرة انساب العرب، ص۲۲۳، ۲۲۵.</ref>

'''۸. [[کارگزاران امام علی]]:''' از میان بنی‌تمیم کسانی چون [[معقل بن قیس ریاحی]]<ref>تاریخ خلیفه، ص۱۲۱.</ref> و [[خلید بن قرّه یربوعی]]<ref>تاریخ طبری، ج۵، ص۹۳؛ الکامل، ج۳، ص۳۵۱.</ref> از [[کارگزاران علی]] {{ع}} به ترتیب صاحب [[شرطه]] و [[حکمران]] [[امام]] در [[خراسان]]<ref>تاریخ طبری، ج۴، ص۵۵۸.</ref> بودند.

پس از [[شهادت امام]]، معقل بن قیس ریاحی و [[جاریة بن قدامه سعدی]] در گرفتن [[بیعت]] از [[مردم]] برای [[امام حسن]] {{ع}} نقش داشتند.<ref>انساب الاشراف، ج۳، ص۳۵-۳۳.</ref> [[اصبغ بن نباته حنظلی]]<ref>رجال الطوسی، ج۱، ص۶۹.</ref> هم از [[یاران]] ویژه [[امام علی]] {{ع}} و [[راوی حدیث]] او بود.<ref>رجال الطوسی، ص۵۷.</ref>

'''۹. در [[قیام عاشورا]]:''' [[احنف بن قیس سعدی]]<ref>الاخبار الطوال، ص۲۳۱.</ref> و [[مسعود بن عمرو]] دو تن از سران تمیمی [[بصره]]، [[نامه‌های امام]] [[حسین]] {{ع}}<ref>الفتوح، ج۵، ص۳۷.</ref> را در قیام عاشورا به [[سال ۶۰ ق]]. با مضمون بیان [[حقانیت اهل بیت]]: و [[دعوت]] از سران بصره برای [[حمایت]] و [[پشتیبانی]] از حرکت ایشان <ref>مقتل الحسین، ص۴۸-۴۹.</ref> دریافت کردند.

[[احنف]] که سیاست‌های [[اهل بیت]] از جمله دوری از [[نیرنگ]] و [[حیله]] و بی‌تمایلی به [[ثروت]] را نمی‌پسندید، از حمایت امام و پاسخ به نامه‌ وی خودداری کرد.<ref>عیون الاخبار، ج۱، ص۳۱۱.</ref> اما مسعود بن عمرو در واکنش به [[نامه]] امام، نه تنها به حمایت از [[اهل بیت]] و [[سرزنش]] [[احنف بن قیس]] و دیگر سران بصره پرداخت<ref>نفس المهموم، ص۸۱-۸۲.</ref> بلکه طوایف بنی‌حنظله و بنی‌سعد [[تمیم]]<ref>جلاء العیون، ص۶۰۹-۶۱۰.</ref> و [[بنی‌عامر]] را برای [[مشورت]] و [[پاسخ‌گویی]] و [[حمایت از امام]] گرد آورد و حمایت آنها را به امام اعلام کرد.<ref>اللهوف، ص۲۶؛ بحار الانوار، ج‏۴۴، ص۳۳۷.</ref>

در [[روز عاشورا]] برخی [[تمیمیان]] میان [[سپاهیان]] [[عمر سعد]] حضور یافتند و کسانی چون [[زرعة بن شریک]]، <ref>تاریخ طبری، ج۵، ص۴۵۳؛ البدء و التاریخ، ج۶، ص۱۱.</ref> [[عمر طهوی]]،<ref>البدایة و النهایه، ج۸، ص۱۷۰-۱۷۱.</ref> [[جویریة بن بدر]]<ref>تاریخ طبری، ج۵، ص۳۹۳.</ref> و [[حصین تمیمی]]<ref>تاریخ طبری، ج۴، ص۴۹۹.</ref> در [[شهادت امام حسین]] {{ع}} [[مشارکت]] داشتند.

در برابر، [[حر بن یزید ریاحی]]<ref>تاریخ طبری، ج۵، ص۴۲۲، ۴۳۰، ۴۵۳، ۴۶۸.</ref> و شماری دیگر از بنی‌تمیم در زمره [[یاران امام حسین]] {{ع}} و از [[شهدای کربلا]] بودند. [[شعبة بن حنظله]]،<ref>الفتوح، ج۵، ص۱۰۵-۱۰۶؛ جلاء العیون، ص۶۶۰.</ref> [[ابوعمرو نهشلی]]،<ref>تاریخ طبری، ج۵، ص۱۰۵-۱۰۶.</ref> [[شبیب بن عبدالله نهشلی]]،<ref>رجال الطوسی، ص۱۰۱.</ref> و [[حجاج بن زید]]، [[سفیر]] [[امام حسین]] {{ع}} به [[بصره]]، از آن جمله هستند.<ref>انصار الحسین، ص۸۲.</ref>

'''۱۰. در [[قیام مختار]]:''' در قیام [[مختار ثقفی|مختار بن ابی‌عُبَید ثقفی]] گروه‌هایی از بنی‌تمیم کنار مختار و گروه‌هایی دیگر در برابر او در [[سپاه]] [[مصعب بن زبیر]] صف کشیدند.<ref>تاریخ طبری، ج۶، ص۳۹، ۸۱، ۹۵، ۱۰۰.</ref>

'''۱۱. در دوره [[امویان]]:''' نقش [[سیاسی]] ـ [[اجتماعی]] بنی‌تمیم را در دوره [[اموی]] می‌توان در سه محور دنبال کرد:
# نزاع‌های قبیله‌ای شایع در این دوره،
# مشارکت در [[فتوحات اسلامی]]،
# [[کوشش]] در شکل‌گیری [[خلافت عباسی]].

از آنجا که تمیمی‌ها با [[فرماندهی]] [[احنف بن قیس]] در [[فتوحات]] [[خراسان]] نقش گسترده داشتند<ref>الفتوح، ج۲، ص۳۳۷، ۳۴۰.</ref> و این منطقه از لحاظ [[اداری]] تابع بصره بود، نزاع‌های سخت قبیله‌ای همچون بصره، نخست میان [[تمیم]] و [[ربیعه]] و‌ اندکی بعد، میان تمیم و [[ازد]]، از اواخر دوره [[معاویه]] تا پایان دوره اموی در مناطق خراسان ادامه داشت.

پس از [[مرگ یزید]]، [[آتش]] [[ستیز]] میان تمیم و ازد در بصره چنان زبانه کشید که [[حکمران]] [[شهر]]، [[عبیدالله بن زیاد]] به ناچار از شهر گریخت و [[مسعود بن عمرو عتکی]]، بزرگ ازدیان، به دست تمیمی‌ها کشته شد. با [[هوشمندی]] [[احنف بن قیس]] و پرداخت [[مالی]] سنگین، این [[فتنه]] تا‌اندازه‌ای فرونشست.<ref>تاریخ طبری، ج۵، ص۵۲۰، ۵۲۵-۵۲۶.</ref>

[[زیاد بن ابیه]]، حکمران [[عراق]] در دوره معاویه، برای دفع خطر [[خوارج]] و با توجه به این که بسیاری از [[رهبران]] خوارج تمیمی بودند، بسیاری از جنگجویان این [[شهر]] را به [[خراسان]] منتقل کرد.<ref>التنظیمات الاجتماعیة و الاقتصادیة فی البصره، ص۴۴، ص۱۴۲.</ref>

در ۶۴قمری [[عبدالله بن خازم]] با [[یاری]] تمیمی‌ها در [[نبرد]] با [[بکر بن وائل]] بر خراسان [[سلطه]] یافت.<ref>تاریخ طبری، ج۵، ص۵۵۰-۵۵۱.</ref>

چند تن از سران خوارج مانند [[عبدالله بن اباض]]، [[رهبر]] [[فرقه اباضیه]]، و [[عبدالله بن صفار]]، [[رئیس]] [[صفریه]]، از بنومُقاعِس<ref>تاریخ طبری، ج۵، ص۵۶۷-۵۶۹؛ جمهرة النسب، ص۲۳۶.</ref> و [[بَرْک بن عبدالله]]، ضارب [[معاویه]] در [[شب]] نوزدهم [[رمضان]] [[سال ۴۰ق]]. از بنی‌تمیم بودند.<ref>جمهرة النسب، ص۲۳۶؛ انساب الاشراف، ج۳، ص۲۵۱.</ref>

'''۱۲. نقش بنی‌تمیم در [[حکومت]] [[عباسیان]]:''' حضور بسیار گسترده بنی‌تمیم در خراسان، سبب شرکت مؤثر آنها در [[دعوت]] عباسیان شد؛ چنان‌که [[پنج تن]] از نقیبان [[دوازده‌گانه]] عباسیان در خراسان از بنی‌تمیم بودند.<ref>تاریخ طبری، ج۷، ص۳۷۹-۳۸۰.</ref>

در دوره نخست [[خلافت عباسی]]، بسیاری از بنی‌تمیم به [[مناصب]] مهم [[حکومتی]] دست یافتند؛ از جمله: [[خازم بن خزیمه]] [[حکمران]] [[ارمینیه]] و [[بصره]]، [[خزیمة بن خازم]] حکمران جزیره، [[حسان بن ابراهیم عَنْزی]] [[قاضی]] کرمان، [[سوار بن عبدالله]] قاضی رصافه، و [[ابوبکر محمد بن عمر سالم]] قاضی [[موصل]].<ref>قبیلة تمیم عبر العصور، ص۱۱۹.</ref><ref>[[علی اصغر رجاء|رجاء، علی اصغر]]، [[بنی تمیم (مقاله)|مقاله «بنی تمیم»]]، [[دانشنامه حج و حرمین شریفین ج۴ (کتاب)|دانشنامه حج و حرمین شریفین]]، ج۴، ص:۳۱۲-۳۱۶.</ref>

== وضعیت [[فرهنگی]] مذهبی [[تمیم]] ==
با توجه به وسعت و پراکندگی مناطق سکونت [[قبیله]] تمیم و مجاورت با [[پیروان ادیان]] گوناگون در این مناطق، میان آنها تنوع [[دینی]] وجود داشت.<ref>تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۲۵۵.</ref>

'''۱. [[مذهب]]:''' [[بت‌پرستی]] [[دین]] رایج میان آنها بود و [[گواه]] آن، [[اسامی]] برخی تمیمی‌ها مانند عبدمناه و عبدالعزی است که از [[پرستش]] بت‌های مشهور شبه جزیره میان آنها حکایت دارد.<ref>قبیلة تمیم عبر العصور، ص۹۰-۹۱.</ref>

پرستش [[رب]] النوع‌هایی مانند [[خورشید]] و ستاره‌ها<ref>المحبر، ص۳۱۶؛ المفصل، ج۸، ص۱۱۹.</ref> نزد آنان دیده می‌شد و نیز [[دین زرتشت]] و [[مسیحیت]] با توجه به همجواری و مناسبات ایشان با [[ایران]] و قبایلی مانند [[تغلب]]، میان تمیم پیروانی داشت.<ref>قبیلة تمیم عبر العصور، ص۹۲-۹۳؛ المفصل، ج۸، ص۱۱۹.</ref>

برخی تیره‌های تمیمی متولی بتی به نام [[شمس]] بودند که آن را [[هند بن ابی‌هاله]] از همین تیره، در [[دوران پیامبر]] {{صل}} نابود کرد.<ref>المحبر، ص۳۱۶؛ معجم البلدان، ج۳، ص۳۶۲.</ref>

'''۲. [[اسلام]] تمیمی‌ها:''' با توجه به پراکندگی و دوری تمیمی‌ها از [[مکه]]، در سال‌های نخست [[بعثت]] [[رسول خدا]]، افرادی‌ اندک از این [[قبیله]] [[مسلمان]] شدند؛ اما پس از [[حاکمیت اسلام]] بر [[مدینه]] و مکه، بزرگان [[تمیم]] به [[فکر]] هم‌پیمانی با [[پیامبر]] {{صل}} افتادند.

وجود شمار‌ اندکی از تمیمی‌ها یا حُلَفای آنان مانند [[واقد بن عبدالله]] و [[خَبّاب بن اَرَت]] که در [[هجرت]] به یثرب <ref>المحبر، ص۷۳؛ البدء و التاریخ، ج۴، ص۱۴۶.</ref> و نبردهای [[بدر]] و [[احد]]<ref>الطبقات، ج۳، ص۱۲۲؛ البدایة و النهایه، ج۳، ص۲۴۹.</ref> شرکت داشتند.

[[اسماء]] دختر [[سلامه دارمی]]، [[زینب]] دختر [[حارث بن خالد]] و دو خواهرش [[عایشه]] و [[فاطمه]]، و [[ام‌حبیب]] دختر [[سعید بن یربوع]]<ref>قبیلة تمیم عبر العصور، ص۹۷.</ref> را در ردیف مسلمانانِ نخست، باید حاصل کوشش‌های فردی و بی‌ارتباط با [[گرایش]] گروهی بنی‌تمیم دانست؛ چنان‌که میان [[مشرکان]] هم افرادی وابسته به بنی‌تمیم یافت می‌شدند.

[[واقد بن عبدالله]] پیش از [[فتح مکه]] مسلمان شد و در [[سریه]] "نخله" فردی را در [[ماه حرام]] به [[قتل]] رساند و [[آیه]] {{متن قرآن|يَسْأَلُونَكَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرَامِ قِتَالٍ فِيهِ قُلْ قِتَالٌ فِيهِ كَبِيرٌ وَصَدٌّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَكُفْرٌ بِهِ وَالْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَإِخْرَاجُ أَهْلِهِ مِنْهُ أَكْبَرُ عِنْدَ اللَّهِ وَالْفِتْنَةُ أَكْبَرُ مِنَ الْقَتْلِ وَلَا يَزَالُونَ يُقَاتِلُونَكُمْ حَتَّى يَرُدُّوكُمْ عَنْ دِينِكُمْ إِنِ اسْتَطَاعُوا وَمَنْ يَرْتَدِدْ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَيَمُتْ وَهُوَ كَافِرٌ فَأُولَئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ}}<ref>«از تو درباره جنگ در ماه حرام می‌پرسند، بگو: جنگ در آن (گناهی) بزرگ است و (گناه) باز داشتن (مردم) از راه خداوند و ناسپاسی به او و (باز داشتن مردم از) مسجد الحرام و بیرون راندن اهل آن از آن، در نظر خداوند بزرگ‌تر است و آشوب (شرک) از کشتار (هم) بزرگ‌تر است» سوره بقره، آیه ۲۱۷.</ref> در شأنش نازل شد.<ref> اسباب النزول، ص۷۱.</ref> آیه {{متن قرآن|وَلَا تَطْرُدِ الَّذِينَ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدَاةِ وَالْعَشِيِّ يُرِيدُونَ وَجْهَهُ مَا عَلَيْكَ مِنْ حِسَابِهِمْ مِنْ شَيْءٍ وَمَا مِنْ حِسَابِكَ عَلَيْهِمْ مِنْ شَيْءٍ فَتَطْرُدَهُمْ فَتَكُونَ مِنَ الظَّالِمِينَ}}<ref>«و کسانی را که پروردگارشان را در سپیده‌دمان و در پایان روز در پی به دست آوردن خشنودی وی می‌خوانند از خود مران، نه هیچ از حساب آنان بر گردن تو و نه هیچ از حساب تو بر گردن آنهاست تا برانیشان و از ستمگران گردی» سوره انعام، آیه ۵۲.</ref> نیز در شأن فردی از بنی‌تمیم نازل گشت.<ref>اسباب النزول، ص۲۲۰.</ref>

در فتح مکه نیز برخی [[تمیمیان]] حضور داشتند.<ref>اسد الغابه، ج۱، ص۱۲۸؛ الاعلام، ج۲، ص۵؛ البدایة و النهایه، ج۴، ص۳۰۹.</ref>

'''۳. [[اسلام آوردن]] اکثر بنی‌تمیم در سال نهم:''' مسلمان شدن بیشتر بنی‌تمیم در سال نهم (سنة الوفود) صورت پذیرفت.

وفد تمیم از نخستین وفدهایی بود که در این سال با حضور در مدینه با پیامبر [[بیعت]] کردند. در این هیأت بسیاری از بزرگان و مشاهیر بنی‌تمیم مانند [[قیس بن عاصم منقری]]، [[اقرع بن حابس]]،<ref>الطبقات، ج۲، ص۱۵۳-۱۵۶؛ الاصابه، ج۲، ص۴۵۴؛ تاریخ خلیفه، ص۴۵.</ref> [[عطارد بن حاجب بن زراره]]، و [[زبرقان بن بدر]] حضور داشتند.<ref>تاریخ طبری، ج۳، ص۱۱۵.</ref>

[[نزول آیه]] {{متن قرآن|إِنَّ الَّذِينَ يُنَادُونَكَ مِنْ وَرَاءِ الْحُجُرَاتِ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْقِلُونَ}}<ref>«به راستی آنان که تو را از پشت (در) اتاق‌ها صدا می‌زنند، بیشترشان خرد نمی‌ورزند» سوره حجرات، آیه ۴.</ref> را در هنگامی دانسته‌اند که [[هیئت]] اعزامی‌ آنان به سبب [[خوی]] [[خشن]] بیابانی و ناآشنایی با [[آداب]] [[زندگی اجتماعی]]، از پشت [[خانه پیامبر]] {{صل}} او را با آواز بلند صدا کردند. این [[آیه]] چنین [[رفتاری]] را کار نابخردان می‌داند.<ref> الطبقات، ج۱، ص۲۹۳-۲۹۴؛ انساب الاشراف، ج۱۲، ص۲۱-۲۲.</ref>

از [[اسلام آوردن]] بسیاری از بنی‌تمیم پس از [[رحلت رسول خدا]] دیری نمی‌گذشت. بدین‌روی، برخی از آنها از دادن [[صدقات]] به [[کارگزاران]] [[خلیفه]] خودداری کردند.<ref>الرده، ص۶۸؛ ایام العرب، ج۲، ص۱۴۳.</ref>

[[مالک بن نویره]] از [[بنی‌یربوع بن حنظله]]، از دادن [[صدقه]] تیره خود به [[ابوبکر]] خودداری نمود<ref>الرده، ص۱۰۳-۱۰۴.</ref> که پیامد آن، کشته شدنش به دست [[خالد بن ولید]] بود. [[خالد]] همان [[روز]] با [[همسر]] [[مالک]] هم‌بستر شد.<ref>تاریخ طبری، ج۳، ص۲۷۶-۲۸۰.</ref> این کار مورد [[اعتراض]] [[عمر]] قرار گرفت و وی خواستار [[اجرای حد]] [[زنا]] بر خالد گشت.<ref>تاریخ طبری، ج‏۳، ص۲۷۸؛ البدایة و النهایه، ج‏۶، ص۳۲۲.</ref>

'''۴. [[ادعای پیامبری]] سجاح:''' سجاح از بنی‌یربوع [[تمیم]] در دوران [[خلافت ابوبکر]] ادعای پیامبری کرد و پس از [[ازدواج]] با مُسَیلمه، دیگر [[پیامبر دروغین]] از [[بنی‌حنیفه]]، دسته‌هایی فراوان از بنی‌تمیم و برخی بزرگان آن مانند [[احنف بن قیس]] و [[حارثة بن بدر]] و [[شبث بن ربعی]] را نیز با خود همراه کرد و پس از کشته شدن [[مسیلمه]] به دست [[سپاه اسلام]] در [[نبرد]] یمامه، [[خانه‌نشین]] شد.<ref>الرده، ص۴۸-۴۹؛ تاریخ طبری، ج۳، ص۲۶۷-۲۷۵.</ref>

'''۵. [[راویان احادیث]] [[امامان]]:''' افراد بسیاری از تمیم میان راویان احادیث [[امامان]] و [[اهل‌بیت]] و مصنفان آثار آنها هستند که زیربنای [[فرهنگ شیعه]] را به نسل‌های بعد سپردند؛ از جمله: [[محمد بن تمیم نهشلی]] از [[اصحاب امام کاظم]] {{ع}}،<ref>رجال النجاشی، ص۳۶۵؛ رجال ابن‌داوود، ص۱۶۶.</ref> [[هیثم بن عروه کوفی]] از [[اصحاب امام صادق]] {{ع}}،<ref>رجال النجاشی، ص۴۳۷.</ref> [[غیاث بن ابراهیم]] از اصحاب امام صادق و [[امام کاظم]] {{ع}}،<ref>رجال النجاشی، ص۳۰۵.</ref> [[دارم بن قبیصه دارمی]]<ref>رجال النجاشی، ص۱۶۲.</ref> و [[عمرو بن مسلم]] و [[ابونجران]] از [[یاران امام کاظم]] {{ع}} و پسرش [[عبدالرحمن بن ابی‌نجران]] از [[اصحاب امام رضا]] {{ع}}.<ref>رجال النجاشی، ص۲۳۵.</ref>

'''۶. [[شاعران]] و سخنوران:''' بنی‌تمیم شاعران و سخنورانی سرآمد داشت<ref>راه‌های نفوذ فارسی، ص۱۱۳-۱۱۷.</ref> از جمله شاعران [[عصر جاهلی]]<ref>الاغانی، ج۸، ص۴۴۳.</ref> مانند [[اوس بن حجر]]، [[اسود بن یعْفُر دارمی ندیم نعمان بن منذر]]، [[عَدِی بن زید عبادی]]،<ref>الشعر و الشعراء، ج۱، ص۹، ۱۶۵.</ref> [[عَمرو بن اَهْتَم تمیمی]].<ref>تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۲۶۶.</ref>

و از [[شاعران]] دوره [[اسلامی]]، [[جریر بن عطیة بن حذیفه]] (خطفی)<ref>وفیات الاعیان، ج۱، ص۳۲۱.</ref> که [[گرایش]] ضد [[شیعی]] او از [[مدح]] [[خلفای اموی]] پیدا است،<ref>شرح دیوان جریر، ص۷-۸.</ref> [[هَمّام بن غالب بن صعصعه]] مشهور به [[فرزدق]]، [[روبَة بن عَجّاج]]، [[ابوالفوارس سعد بن محمد بن سعد]] مشهور به حَیصَ بَیص، و [[خداش بن بشر]] مشهور به بَعِیث<ref>انساب الاشراف، ج۱۲، ص۱۱۵؛ قبیلة تمیم عبر العصور، ص۶۷-۶۷۶، ۶۷۸-۶۸۷، ۶۹۰-۶۹۲، ۷۲۶-۷۲۸.</ref>

'''۷. دانشوران [[علوم]] مختلف:''' از بنی‌تمیم در [[فقه]]، [[تاریخ]]، [[قضا]]، [[حدیث]]، صرف و نحو، [[عرفان]]، [[خطابه]]، [[کلام]] و [[تفسیر]] نیز دانشورانی [[ظهور]] کرده‌اند. از آن جمله می‌توان به این کسان اشاره کرد: [[اکثم بن صیفی بن ریاح اسیدی]] که پیش از [[اسلام]] هم به [[زیارت]] [[خانه خدا]] می‌رفت و به [[فضیلت]] [[خاندان]] [[عبدالمطلب]] اعتراف داشت.<ref>تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۱۲.</ref>

[[ابواسحق ابراهیم بن ادهم بن منصور بن زید بلخی]]، از عرفا و زهاد نیمه اول سده دوم قمری که در حدود [[سال ۱۰۰ق]]. یا ۸۰قمری در خانواده‏ای توانگر از [[قبیله]] بنی‌تمیم زاده شد. [[پدر]] او را از [[ملوک]] [[خراسان]] دانسته‌‏اند. درباره [[گسستن]] وی از [[زندگی]] پرتجمل و روی‌آوردن به [[سیر و سلوک]] [[عرفانی]]، گزارش‌های گوناگون آورده‌‏اند.<ref>فتوحات شاهی، ج‏۱، ص، ۴۱۶.</ref>

[[هذلول بن کعب عنبری]] نیز در [[جود]] و [[سخا]] با [[حاتم طایی]] مقایسه می‌شد.<ref>نشوة الطرب، ص۴۱۹؛ جمهرة انساب العرب، ص۲۰۸-۲۰۹.</ref>

بنی‌تمیم میان [[قبایل عرب]] در تلفظ برخی واژه‌ها گویشی یگانه داشت و به جای ضمیر "ک" مخاطب از "ش" استفاده می‌کرد.<ref>جمهرة اللغه، ج۱، ص۴۲، ۳۶۹؛ راه‌های نفوذ فارسی، ص۱۱۷.</ref>

برخی خاندان‌های نام‌بردار بنی‌تمیم همچون خاندان بنی‌عصرون و خاندان قلانسی، منشا خدمات [[علمی]] و دیوانی بسیار شدند.<ref>قبیلة تمیم عبر العصور، ص۱۱۹، ۱۳۵، ۳۰۵-۳۰۶، ۳۰۹، ۳۴۲، ۴۰۳-۴۴۸، ۴۲۰-۴۲۲.</ref>

از [[فرزندان]] [[اُسَید بن عمرو]]<ref>جمهرة انساب العرب، ص۲۰۷.</ref> کسانی [[شهرت]] یافتند، همچون [[اوس بن حجر]] شاعر مشهور و [[اکثم بن صیفی]] که از حکیمان [[عرب]] در دوره پیش از [[اسلام]] شمرده شده است.<ref>نشوة الطرب، ص۴۲۴.</ref>

[[اقرع بن حابس]] دارای [[مقام]] [[داوری]]<ref>النقایص، جریر و فرزدق، ج۱، ص۴۳۷-۴۳۸.</ref> و [[فرزدق]]، شاعر مشهور، از شاخه [[بنومجاشع بن دارم]]، از جمله آنها به شمار می‌روند.<ref>انساب الاشراف، ج۱۲، ص۵۷ به بعد؛ النسب، ص۲۳۴؛ جمهرة انساب العرب، ص۲۳۰.</ref>

[[یونس بن حبیب ضبّی]]، پیشوای نحویان [[بصره]] و از [[مراجع]] ادیبان و نحویان و استادِ [[سیبویه]] و [[کسائی]] و [[فرّاء]]، [[فضیل بن عیاض یربوعی]] [[عارف]] مشهور،

[[زَبّان بن علاء بن عمار مازنی]]از قرّای هفت‌گانه و نحوی برجسته.

[[نصر بن مزاحم مِنقری تمیمی کوفی]] ادیب و اخباری و [[تاریخ‌نگار]] [[شیعی]].

[[خلیفة بن خیاط]] [[محدّث]] و اخباری و نسب‌شناس.

[[یحیی بن اکثم بن محمد تمیمی مروزی]].

[[قاضی]] القضاة [[دستگاه خلافت]] [[مأمون]]، [[احمد بن فرات بن خالد ضبّی رازی]].

از [[محدّثان]] و حافظان، [[احمد بن موسی تمیمی]] دانشور قرائت که "القراءات السبع" او کتابی پر اهمیت است.

[[ابن‌حِبّان بُستی]].

محدّث، [[نعمان بن محمد]] معروف به قاضی نعمان [[فقیه]] [[مذهب]] [[اسماعیلی]].

و [[عبدالکریم سمعانی]] مشهور به محدّث [[مشرق]] صاحب الانساب از دیگر نام‌آوران تمیمی به شمار می‌روند.

'''۸. حج‌گزاری بنی‌تمیم:''' بنی‌تمیم را از [[پیشوایان]] عرب در موسم [[حج]] دانسته‌اند.<ref>المحبر، ص۱۸۲.</ref>

'''۹. در [[اختیار]] داشتن [[مناصب]] حج:''' در دوران [[جاهلی]]، گروهی از [[فرزندان]] [[کعب بن سعد]] برخی مناصب حج را تا هنگام [[ظهور اسلام]] در اختیار گرفتند. بعدها این از [[مفاخر]] بنی‌تمیم به شمار آمد.<ref>جمهرة النسب، ص۲۳۹.</ref>

امر اجازه ([[جلوداری]] [[حاجیان]] در کوچ به سوی [[عرفات]] و [[منا]] و [[رمی]] جمرات)<ref>تاریخ طبری، ج‏۲، ص۲۵۷.</ref> نخست در دست [[خاندان]] صوفه از بنی‌تمیم بود و سپس در دست خاندان‌هایی دیگر از بنی‌تمیم مانند [[بنی‌عطارد بن عوف]] و [[آل]] [[کرب]] قرار گرفت.<ref>تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۲۵۶-۲۵۷؛ انساب الاشراف، ج۱۲، ص۸، ۳۶۲؛ جمهرة انساب العرب، ص۲۱۹.</ref>

پس از او خاندان [[سعد بن زید مناة بن تمیم]] این [[مقام]] را به [[ارث]] بردند. آن گاه این مقام به [[خاندان]] [[صفوان بن حارث بن شحنة بن عطارد تمیمی]] رسید.<ref>انساب الاشراف، ج۱۲، ص۸؛ البدایة و النهایه، ج۲، ص۲۰۶.</ref>

'''۱۰. متولیان [[کعبه]]:''' برخی منابع [[اضبط بن قریع تمیمی]] را از متولیان کعبه برشمرده‌اند.<ref>المحبر، ص۱۸۲؛ شفاء الغرام، ج، ۲، ص۳۶.</ref> آورده‌اند که او پس از [[بنی‌جمان بن سعد تمیمی]]،<ref>اخبار مکه، ج۵، ص۱۵۲؛ شفاء الغرام، ج۲، ص۳۶.</ref> تولیت [[خانه خدا]] را بر عهده گرفت و پس از او این مقام به تیره‌ای دیگر از بنی‌تمیم یعنی [[بنی‌حنظلة بن دارم]] رسید.<ref>اخبار مکه، ج۵، ص۱۵۲؛ شفاء الغرام، ج۲، ص۳۶.</ref>

[[بلاذری]] نیز گفته است که او موسم و [[افاضه]] ([[دستور]] کوچ [[حاجیان]] از [[عرفات]] برای وقوف در [[مشعرالحرام]])<ref>جامع البیان، ج۲، ص۳۹۸-۴۰۰.</ref> را [[سرپرستی]] می‌کرده است.<ref>انساب الاشراف، ج۱۲، ص۳۶۳.</ref>

[[اسید بن عمرو بن تمیم]] نیز پس از پدرش تولیت را بر عهده داشت که [[زمان]] آن دانسته نیست.<ref>شفاء الغرام، ج۲، ص۳۶.</ref>

تیره بنی‌سعد بن زید مناة را نیز از [[متولیان]] خانه خدا دانسته‌اند.<ref>اخبار مکه، ج۵، ص۱۵۲؛ شفاء الغرام، ج۲، ص۳۹.</ref>

'''۱۱.تلبیه‌ ویژه:''' بنی‌تمیم در [[مناسک]] [[حج]]، تلبیه‌ای ویژه به این صورت داشتند: "بارخدایا! ندای تو را از سوی بنی‌تمیم پاسخ می‌دهیم که لباس‌هایش را فرسوده کرده و دعایش را برای پروردگارش [[خالص]] نموده است"<ref>{{عربی|"لبَّيك اللهم لبَّيك، لبَّيك لبَّيك عن تميم، قد تراها قد اخلقت ثيابها واثواب من وراءها واخلصت لربها دعاءها"}}؛ تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۲۵۵.</ref>

دو‌گونه دیگر نیز از تلبیه ویژه بنی‌تمیم گزارش شده است.<ref>قبائل بنی‌تمیم و دورهم فی التاریخ العربی، ص۱۰۳.</ref>

'''۱۲. [[آیین]] حمس:''' برخی تیره‌های بنی‌تمیم در مناسک حج به آیین حُمس پایبند بودند<ref>قبائل بنی‌تمیم و دورهم فی التاریخ العربی، ص۱۰۵-۱۰۷.</ref> و در حج خود، تنها در لباس‏‌های نو یا [[لباس]] [[مردم]] [[مکه]] به [[طواف]] می‌‏پرداختند و خوش نداشتند که طواف را با لباس‌‏هایی که [[معصیت]] در آنها انجام گرفته، به جا آورند.

اینان اگر لباس نو نداشتند، به صورت عریان طواف می‌‏کردند و اگر کسی با لباس‏‌های خود [[طواف]] می‏‌کرد، پس از طواف لباس‏‌ها را دور می‌انداخت و دیگر کسی از آنها بهره نمی‌برد.<ref>شفاء الغرام، ج‏۲، ص۸۷-۸۸.</ref><ref>[[علی اصغر رجاء|رجاء، علی اصغر]]، [[بنی تمیم (مقاله)|مقاله «بنی تمیم»]]، [[دانشنامه حج و حرمین شریفین ج۴ (کتاب)|دانشنامه حج و حرمین شریفین]]، ج۴، ص:۳۱۶-۳۲۱.</ref>

==جستارهای وابسته==
*[[بنی یربوع بن حنظله]]

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:54567.jpg|22px]] [[علی اصغر رجاء|رجاء، علی اصغر]]، [[بنی تمیم (مقاله)|مقاله «بنی تمیم»]]، [[دانشنامه حج و حرمین شریفین ج۴ (کتاب)|'''دانشنامه حج و حرمین شریفین ج۴''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

{{قبایل عرب}}

[[رده:قبیله‌های عرب]]

رده:مجموعه کتاب اخلاق الاهی

2024-01-04T16:00:13Z

Hosein:

[[رده:مجموعه کتاب]]