امامت‌پدیا - مشارکت‌های کاربر [fa]

سعادت در فقه سیاسی

2023-03-11T06:24:00Z

Saqi:

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = سعادت
| عنوان مدخل = [[سعادت]]
| مداخل مرتبط = [[سعادت در قرآن]] - [[سعادت در حدیث]] - [[سعادت در نهج البلاغه]] - [[سعادت در معارف دعا و زیارات]] - [[سعادت در اخلاق اسلامی]] - [[سعادت در سیره پیامبر خاتم]] - [[سعادت در فقه سیاسی]]
| پرسش مرتبط = سعادت (پرسش)
}}

== معناشناسی ==
سعادت در لغت عبارت است از معاونت امور [[الهی]] با [[انسان]] برای رسیدن به خیر<ref>حسین راغب اصفهانی، مفردات الفاظ القرآن، ص۴۱۰.</ref>. اصل آن "سعد" به معنای خیر و [[سرور]]<ref>ابن‌فارس، معجم مقاییس اللغة، ج۳، ص۷۵.</ref> در مقابل "نَحس" است. سعید در مقابل [[شقی]] است و سُعداء در مقابل أشقیاء<ref>خلیل بن احمد فراهیدی، کتاب العین، ج۱، ص۳۲۱.</ref>.

در دو [[آیه]] از آیات [[قرآن کریم]] درباره سعادت آمده است: {{متن قرآن|وَأَمَّا الَّذِينَ سُعِدُوا فَفِي الْجَنَّةِ خَالِدِينَ فِيهَا}}<ref>«و اما آنان که نیکبخت شده‌اند در بهشتند؛ تا آسمان‌ها و زمین برجاست در آن جاودانند جز آنچه پروردگارت به دهشی پایدار بخواهد» سوره هود، آیه ۱۰۸.</ref>، {{متن قرآن|يَوْمَ يَأْتِ لَا تَكَلَّمُ نَفْسٌ إِلَّا بِإِذْنِهِ فَمِنْهُمْ شَقِيٌّ وَسَعِيدٌ}}<ref>«روزی که (چون) فرا رسد، هیچ کس جز به اذن خداوند سخن نمی‌گوید؛ برخی نگونبخت و برخی نیکبخت‌اند» سوره هود، آیه ۱۰۵.</ref>.

"سعادت" [[آرمان]] [[جامعه انسانی]] در مکاتب [[اخلاقی]] و [[فلسفه سیاسی]] کلاسیک برشمرده شده است. [[سعادت]] و [[شقاوت]] مقابل هم هستند. [[سعادت]] هر چیزی عبارت است از رسیدن به خیر وجودش تا به وسیله آن کمال خود را یافته و در نتیجه متلذذ شود و [[سعادت]] در [[انسان]] که موجودی مرکب از [[روح]] و [[بدن]] است، عبارت است از رسیدن به [[خیرات]] جسمانی و [[روحانی]] و متنعم شدن به آن<ref>محسن معینی، «سعادت و شقاوت»، دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهی، ج۲، ص۱۲۰۰.</ref>.

== مراحل سعادت ==
[[سعادت]] سه مرحله دارد:
# [[سعادت]] [[فطری]] و ذاتی، به اقتضای اسباب و [[علل]]، از جمله خصوصیات [[پدر]] و [[مادر]]، زمان و مکان، [[تغذیه]] [[حلال]] و [[پاکی]] رحم [[مادر]] و.... از این حیث [[انسان‌ها]] درجاتی از [[سعادت]] یا [[شقاوت]] را دارا هستند.
# [[سعادت]] اکتسابی به [[اعمال]]، [[عبادات]]، [[طاعات]] و ریاضت‌ کشیدن. هر [[انسانی]] به‌قدر گسترۀ وجودی خود تکالیفی دارد و [[عمل صالح]] با هر کیفیتی و در هر [[مقام]] و منزلتی در سعادت‌مندی مؤثر است و موجب [[قدرت روحی]] و [[معنوی]] و [[شرح صدر]] می‌گردد.
# [[سعادت]] فعلی که از دو [[سعادت]] قبلی حاصل می‌گردد و ثمرات آن در [[آخرت]] ظاهر می‌شود و [[ثواب و عقاب]] [[اخروی]] مبتنی بر این [[سعادت]] است<ref>حسن مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۵، ص۱۲۸.</ref>.

== سعادت از نگاه فیلسوفان سیاسی ==
[[فیلسوفان]] [[سیاسی]] درباره [[حقیقت]] [[سعادت]] [[اختلاف]] کرده‌اند؛ سوفسطائیان [[سعادت]] را ارضای [[امیال]] و [[هوس‌ها]] دانسته‌اند؛ [[افلاطون]] [[سعادت]] را [[پیروی]] از [[فضیلت]] و اپیکورین‌ها [[سعادت]] را بهره مندی از لذات جنسی دانسته‌اند؛ بعضی کار و کوشش را موجب [[سعادت]] خوانده‌اند؛ کانت [[سعادت]] را حالت آرمانی می‌داند که [[انسان]] به‌تدریج به آن نزدیک می‌شود، ولی هرگز واقعاً به آن نمی‌رسد.

به نظر عده‌ای نیز آنچه [[انسان]] را [[سعادتمند]] می‌کند، تأمین کلیه نیازهای روز افزون [[معنوی]] و مادی، فردی و [[اجتماعی]] یک [[فرد]] در هماهنگی با افراد دیگر است که از طریق [[چیرگی]] بر [[جبر]] [[قوانین طبیعی]] و [[اجتماعی]] و [[رشد]] عالی [[تمدن]] و [[تکامل معنوی]] [[انسان]] حاصل می‌شود. عده‌ای نیز [[نبرد]] علیه بی‌سعادتی دیگران را [[بهترین]] [[سعادت]] می‌دانند؛ زیرا به [[زندگی]] [[انسان]] [[هدف]] و محتوا می‌بخشد<ref>علی‌اکبر آقابخشی و مینو افشاری‌راد، فرهنگ علوم سیاسی، ص۱۸۱.</ref>.<ref>[[عبدالله نظرزاده|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم]]، ص: ۳۳۷-۳۳۹.</ref>

[[سعادت]] و [[کمال انسان]]، یکی از دغدغه‌های همیشگی [[فلاسفه]] و اندیشه‌ورزان در گستره [[زمان]] بوده است، آن گونه که [[افلاطون]]، [[عدالت]] را مطلوب جویندگان سعادت معرفی می‌کند و می‌نویسد: عدالت در زمره خواستنی‌هایی است که هم به خاطر خود و هم به مناسبت نتایجی که از آن عاید می‌شود، مطلوب جویندگان سعادت می‌باشد<ref>افلاطون، جمهور، ص۹۲.</ref>.

بسیاری از آموزه‌ها و [[تعالیم]] مانند عدالت و [[آزادی]] در [[جهت]] سعادت و کمال، تحلیل شده است، هرچند که غالباً در [[فهم]] این مفاهیم، [[اختلاف]] نظرهای بسیار وجود داشته و دارد؛ برای نمونه در بحث [[آزادی سیاسی]]، همانند بسیاری از دیگر دستورهای [[قرآن کریم]]، [[هدف]]، [[سعادت انسان]] در نظر گرفته می‌شود، یعنی آزادی در جهت و مسیر سعادت انسان، تعریف و تحلیل شده است، به گونه‌ای که اگر اندکی از این مسیر خارج شود، از آن [[ارزش]] آرمانی دور می‌گردد. آزادی برای آزادی نیست، آن گونه که [[غایت]] نهایی آزادی، [[مشارکت سیاسی]]، اظهارنظر و [[عقیده]] و [[انتخاب]] نوع [[نظام]] و [[کارگزاران]] نیز نیست، بلکه هدف عالی، سعادت است.

هدف [[انسان]] این نیست که [[آزاد]] باشد، ولی باید آزاد باشد تا به [[کمالات]] خودش برسد، چون آزادی یعنی [[اختیار]] و انسان در میان موجودات، تنها موجودی است که خود باید [[راه]] خود را انتخاب کند و حتی به تعبیر دقیق تر، خودش باید خودش را انتخاب کند؛ پس انسان، آزاد و مختار است، ولی آیا چون آزاد است، به کمال خودش رسیده است، یا مختار است که کمال خود را انتخاب کند؟ با آزادی، ممکن است انسان به عالی‌ترین کمالات و [[مقامات]] برسد و ممکن است به “اسفل السافلین” [[سقوط]] کند. موجود مختار، یعنی موجودی که افسارش را به گردن خودش انداخته‌اند که ای انسان! تو موجود بالغ و عالم این [[طبیعت]] هستی؛ همه [[فرزندان]] دیگر نابالغ‌اند و باید [[سرپرستی]] شوند، جز تو که مختار و آزادی. {{متن قرآن|إِنَّا هَدَيْنَاهُ السَّبِيلَ إِمَّا شَاكِرًا وَإِمَّا كَفُورًا}}<ref>«ما به او راه را نشان داده‌ایم خواه سپاسگزار باشد یا ناسپاس» سوره انسان، آیه ۳.</ref>؛ ما تو را [[راهنمایی]] می‌کنیم. این خودت هستی که باید [[انتخاب]] کنی، [[آزادی]]، خودش کمال [[بشریت]] نیست، وسیله کمال بشریت است؛ یعنی [[انسان]] اگر [[آزاد]] نبود، نمی‌توانست [[کمالات]] بشریت را تحصیل کند؛ همچنان که یک موجود مجبور نمی‌تواند به آنجا برسد، پس آزادی یک کمال وسیله‌ای است نه یک کمال هدفی<ref>مرتضی مطهری، انسان کامل، ص۳۴۶.</ref>.

با این نگره، آزادی نیز هدفی میانی است تا انسان را به [[هدف]] عالی خود برساند<ref>مرتضی مطهری، انسان کامل، ص۳۴۶-۳۴۷.</ref>.

به تعبیر [[محمدتقی جعفری]]، [[هدف]] آن است تا انسان به [[حیات]] معقول، برسد، آن گونه از [[زندگی]] که به فعلیت رسیدن ابعاد اصیل حیات در [[مسیر کمال]] و بارورگشتن آنها در آن زندگی، تأمین می‌گردد<ref>محمدتقی جعفری، شرح و تفسیر نهج البلاغه، ج۴، ص۶۴.</ref> در این نوع از زندگی، انسان در روندی آگاهانه، نیروها و فعالیت‌های جبری و جبرنمای زندگی طبیعی را در مسیر هدف‌های تکاملی ترسیم می‌کند و [[شخصیت]] [[انسانی]] به تدریج در این گذرگاه ساخته شده، وارد هدف اعلای زندگی می‌سازد. این هدف اعلا در [[جهت]] کمال برین است<ref>ر.ک: محمدتقی جعفری، حیات معقول، ص۵۹.</ref>. با چنین رویکردی [[شناخت]] و [[سعادت]] و [[آزادی روحی]] و [[اجتماعی]] در کنار هم قرار می‌گیرند. به تعبیر [[علی]] {{ع}} [[عارف]] کسی است که خود را آزاد کند: {{متن حدیث|الْعَارِفُ‏ مَنْ‏ عَرَفَ‏ نَفْسَهُ‏ وَ أَعْتَقَهَا وَ نَزَّهَهَا مِنْ كُلِّ مَا يُبْعِدُهَا وَ يُوبِقُهَا}}<ref>علی بن محمد لیثی واسطی، عیون الحکم والمواعظ، ص۵۳.</ref>.

عارف کسی است که نفس و [[جان]] خویش را بشناسد، آن را آزاد کند و از هرچه او را از سعادت، دور می‌کند و [[اسیر]] می‌گرداند، [[پاک]] گرداند. با توجه به همین نظرگاه، یکی از مباحث کلیدی بحث [[آزادی بیان]] و مطبوعات و رسانه‌های جمعی از سنخ قضایای ارزشی و “بایدها و نبایدها” است و به بحث از منشأ و ملاک [[تعیین]] [[ارزش‌ها]] بر می‌گردد. در [[اسلام]] همه ارزش‌ها به گونه‌ای طراحی و تنظیم می‌شوند که در [[جهت]] نیل به [[کمال نهایی]] [[انسان]]، یعنی “قرب الی الله” مؤثر باشند. با این بیان، ملاک و معیار [[ارزش‌ها]] در [[نظام اسلامی]] مشخص می‌شود. با قبول این مبنا هر چیزی که در رسیدن به آن کمال، نقشی داشته باشد، [[ارزش]] مثبت پیدا می‌کند و بر عکس هرچه مانع رسیدن به آن کمال باشد، ضدارزش محسوب می‌شود. [[حکومت اسلامی]] نیز موظف است در جهت [[حفظ]] و تقویت ارزش‌ها و [[نفی]] و ممانعت از [[رشد]] و گسترش ضدارزش‌ها تلاش نماید. [[آزادی]] مطبوعات و [[آزادی بیان]] نیز با همین ضابطه مورد ارزیابی قرار می‌گیرد و اگر مطبوعات و رسانه‌ها در جهت [[تکامل]] و نزدیکی انسان به [[خدا]] مؤثر باشند، امری مطلوب و دارای ارزش مثبت خواهند بود و اگر موجب دوری انسان از خدا و بازماندن او از پیمودن [[راه کمال]] شوند، ضدارزش تلقی خواهند شد و [[حکومت]] در مواردی باید جلوی آنها را بگیرد. به بیان دیگر، از نظر [[اسلام]] همه در بیان [[عقیده]] خود آزادند، مگر اینکه این عقیده با [[مصالح]] انسان تضاد داشته باشد و منظور از مصالح هم اعم از [[مصالح مادی و معنوی]] و [[دنیوی]] و [[اخروی]] است<ref>برای توضیح بیشتر، ر.ک: محمدتقی مصباح یزدی، آزادی (ناگفته‌ها و نکته‌ها)، ص۶۳-۶۵.</ref>.

با توجه به همین نگره است که [[مطهری]] نیز [[باور]] دارد که [[اراده]] و آزادی [[بشر]] تا آنجا محترم است که با استعدادهای عالی و مقدسی که در نهاد بشر گذاشته شده است، هماهنگ باشد و او را در مسیر [[ترقی]] و تعالی بکشاند، اما آنجا که این آزادی، بشر را به سوی فنا و نیستی سوق می‌دهد و استعدادهای نهایی او را هدر می‌دهد، دیگر احترامی ندارد<ref>مرتضی مطهری، اخلاق جنسی، ص۳۴.</ref>؛ پس ملاک [[شرافت]] و [[احترام]] آزادی انسان این است که در مسیر [[انسانیت]] باشد. انسان را در مسیر انسانیت باید [[آزاد]] گذاشت نه آنکه او در مسیر هرچه [[انتخاب]] کند ولو [[ضد]] انسانیت، آزاد باشد<ref>مرتضی مطهری، آشنایی با قرآن، ج۳، ص۲۲۴.</ref>»<ref>[[سید کاظم سیدباقری|سیدباقری، سید کاظم]]، [[آزادی سیاسی از منظر قرآن کریم (کتاب)|آزادی سیاسی از منظر قرآن کریم]]، ص ۲۸۳.</ref>
== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:1379779.jpg|22px]] [[عبدالله نظرزاده|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)|'''فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم''']]
# [[پرونده:1100733.jpg|22px]] [[سید کاظم سیدباقری|سیدباقری، سید کاظم]]، [[آزادی سیاسی از منظر قرآن کریم (کتاب)|'''آزادی سیاسی از منظر قرآن کریم''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده: مدخل]]
[[رده:سعادت]]
{{سعادت}}

سعادت و کمال انسان به عنوان یکی از اهداف آزادی سیاسی به چه معناست؟ (پرسش)

2023-03-11T06:20:02Z

Saqi:

{{جعبه اطلاعات پرسش
| موضوع اصلی = [[فقه سیاسی (پرسش)|بانک جامع پرسش و پاسخ فقه سیاسی]]
| تصویر = 110062.jpg
| نمایه وابسته = [[کلیاتی از فقه سیاسی (نمایه)|کلیاتی از فقه سیاسی]]
| مدخل اصلی = [[سعادت در فقه سیاسی]]
| موضوعات وابسته =
| تعداد پاسخ = ۱
}}
'''سعادت و کمال انسان به عنوان یکی از اهداف آزادی سیاسی به چه معناست؟''' یکی از پرسش‌های مرتبط به بحث '''[[فقه سیاسی (پرسش)|فقه سیاسی]]''' است که می‌توان با عبارت‌های متفاوتی مطرح کرد. برای بررسی جامع این سؤال و دیگر سؤال‌های مرتبط، یا هر مطلب وابسته دیگری، به مدخل اصلی '''[[فقه سیاسی]]''' مراجعه شود.

== پاسخ نخست ==
[[پرونده:13681332.jpg|بندانگشتی|راست|100px|[[سید کاظم سیدباقری]]]]
حجت الاسلام و المسلمین دکتر '''[[سید کاظم سیدباقری]]''' در کتاب ''«[[آزادی سیاسی از منظر قرآن کریم (کتاب)|آزادی سیاسی از منظر قرآن کریم]]»'' در این‌باره گفته‌ است:

«[[سعادت]] و [[کمال انسان]]، یکی از دغدغه‌های همیشگی [[فلاسفه]] و اندیشه‌ورزان در گستره [[زمان]] بوده است، آن گونه که [[افلاطون]]، [[عدالت]] را مطلوب جویندگان سعادت معرفی می‌کند و می‌نویسد: عدالت در زمره خواستنی‌هایی است که هم به خاطر خود و هم به مناسبت نتایجی که از آن عاید می‌شود، مطلوب جویندگان سعادت می‌باشد<ref>افلاطون، جمهور، ص۹۲.</ref>.

بسیاری از آموزه‌ها و [[تعالیم]] مانند عدالت و [[آزادی]] در [[جهت]] سعادت و کمال، تحلیل شده است، هرچند که غالباً در [[فهم]] این مفاهیم، [[اختلاف]] نظرهای بسیار وجود داشته و دارد؛ برای نمونه در بحث [[آزادی سیاسی]]، همانند بسیاری از دیگر دستورهای [[قرآن کریم]]، [[هدف]]، [[سعادت انسان]] در نظر گرفته می‌شود، یعنی آزادی در جهت و مسیر سعادت انسان، تعریف و تحلیل شده است، به گونه‌ای که اگر اندکی از این مسیر خارج شود، از آن [[ارزش]] آرمانی دور می‌گردد. آزادی برای آزادی نیست، آن گونه که [[غایت]] نهایی آزادی، [[مشارکت سیاسی]]، اظهارنظر و [[عقیده]] و [[انتخاب]] نوع [[نظام]] و [[کارگزاران]] نیز نیست، بلکه هدف عالی، سعادت است.

هدف [[انسان]] این نیست که [[آزاد]] باشد، ولی باید آزاد باشد تا به [[کمالات]] خودش برسد، چون آزادی یعنی [[اختیار]] و انسان در میان موجودات، تنها موجودی است که خود باید [[راه]] خود را انتخاب کند و حتی به تعبیر دقیق تر، خودش باید خودش را انتخاب کند؛ پس انسان، آزاد و مختار است، ولی آیا چون آزاد است، به کمال خودش رسیده است، یا مختار است که کمال خود را انتخاب کند؟ با آزادی، ممکن است انسان به عالی‌ترین کمالات و [[مقامات]] برسد و ممکن است به “اسفل السافلین” [[سقوط]] کند. موجود مختار، یعنی موجودی که افسارش را به گردن خودش انداخته‌اند که ای انسان! تو موجود بالغ و عالم این [[طبیعت]] هستی؛ همه [[فرزندان]] دیگر نابالغ‌اند و باید [[سرپرستی]] شوند، جز تو که مختار و آزادی. {{متن قرآن|إِنَّا هَدَيْنَاهُ السَّبِيلَ إِمَّا شَاكِرًا وَإِمَّا كَفُورًا}}<ref>«ما به او راه را نشان داده‌ایم خواه سپاسگزار باشد یا ناسپاس» سوره انسان، آیه ۳.</ref>؛ ما تو را [[راهنمایی]] می‌کنیم. این خودت هستی که باید [[انتخاب]] کنی، [[آزادی]]، خودش کمال [[بشریت]] نیست، وسیله کمال بشریت است؛ یعنی [[انسان]] اگر [[آزاد]] نبود، نمی‌توانست [[کمالات]] بشریت را تحصیل کند؛ همچنان که یک موجود مجبور نمی‌تواند به آنجا برسد، پس آزادی یک کمال وسیله‌ای است نه یک کمال هدفی<ref>مرتضی مطهری، انسان کامل، ص۳۴۶.</ref>.

با این نگره، آزادی نیز هدفی میانی است تا انسان را به [[هدف]] عالی خود برساند<ref>مرتضی مطهری، انسان کامل، ص۳۴۶-۳۴۷.</ref>.

به تعبیر [[محمدتقی جعفری]]، [[هدف]] آن است تا انسان به [[حیات]] معقول، برسد، آن گونه از [[زندگی]] که به فعلیت رسیدن ابعاد اصیل حیات در [[مسیر کمال]] و بارورگشتن آنها در آن زندگی، تأمین می‌گردد<ref>محمدتقی جعفری، شرح و تفسیر نهج البلاغه، ج۴، ص۶۴.</ref> در این نوع از زندگی، انسان در روندی آگاهانه، نیروها و فعالیت‌های جبری و جبرنمای زندگی طبیعی را در مسیر هدف‌های تکاملی ترسیم می‌کند و [[شخصیت]] [[انسانی]] به تدریج در این گذرگاه ساخته شده، وارد هدف اعلای زندگی می‌سازد. این هدف اعلا در [[جهت]] کمال برین است<ref>ر.ک: محمدتقی جعفری، حیات معقول، ص۵۹.</ref>. با چنین رویکردی [[شناخت]] و [[سعادت]] و [[آزادی روحی]] و [[اجتماعی]] در کنار هم قرار می‌گیرند. به تعبیر [[علی]] {{ع}} [[عارف]] کسی است که خود را آزاد کند: {{متن حدیث|الْعَارِفُ‏ مَنْ‏ عَرَفَ‏ نَفْسَهُ‏ وَ أَعْتَقَهَا وَ نَزَّهَهَا مِنْ كُلِّ مَا يُبْعِدُهَا وَ يُوبِقُهَا}}<ref>علی بن محمد لیثی واسطی، عیون الحکم والمواعظ، ص۵۳.</ref>.

عارف کسی است که نفس و [[جان]] خویش را بشناسد، آن را آزاد کند و از هرچه او را از سعادت، دور می‌کند و [[اسیر]] می‌گرداند، [[پاک]] گرداند. با توجه به همین نظرگاه، یکی از مباحث کلیدی بحث [[آزادی بیان]] و مطبوعات و رسانه‌های جمعی از سنخ قضایای ارزشی و “بایدها و نبایدها” است و به بحث از منشأ و ملاک [[تعیین]] [[ارزش‌ها]] بر می‌گردد. در [[اسلام]] همه ارزش‌ها به گونه‌ای طراحی و تنظیم می‌شوند که در [[جهت]] نیل به [[کمال نهایی]] [[انسان]]، یعنی “قرب الی الله” مؤثر باشند. با این بیان، ملاک و معیار [[ارزش‌ها]] در [[نظام اسلامی]] مشخص می‌شود. با قبول این مبنا هر چیزی که در رسیدن به آن کمال، نقشی داشته باشد، [[ارزش]] مثبت پیدا می‌کند و بر عکس هرچه مانع رسیدن به آن کمال باشد، ضدارزش محسوب می‌شود. [[حکومت اسلامی]] نیز موظف است در جهت [[حفظ]] و تقویت ارزش‌ها و [[نفی]] و ممانعت از [[رشد]] و گسترش ضدارزش‌ها تلاش نماید. [[آزادی]] مطبوعات و [[آزادی بیان]] نیز با همین ضابطه مورد ارزیابی قرار می‌گیرد و اگر مطبوعات و رسانه‌ها در جهت [[تکامل]] و نزدیکی انسان به [[خدا]] مؤثر باشند، امری مطلوب و دارای ارزش مثبت خواهند بود و اگر موجب دوری انسان از خدا و بازماندن او از پیمودن [[راه کمال]] شوند، ضدارزش تلقی خواهند شد و [[حکومت]] در مواردی باید جلوی آنها را بگیرد. به بیان دیگر، از نظر [[اسلام]] همه در بیان [[عقیده]] خود آزادند، مگر اینکه این عقیده با [[مصالح]] انسان تضاد داشته باشد و منظور از مصالح هم اعم از [[مصالح مادی و معنوی]] و [[دنیوی]] و [[اخروی]] است<ref>برای توضیح بیشتر، ر.ک: محمدتقی مصباح یزدی، آزادی (ناگفته‌ها و نکته‌ها)، ص۶۳-۶۵.</ref>.

با توجه به همین نگره است که [[مطهری]] نیز [[باور]] دارد که [[اراده]] و آزادی [[بشر]] تا آنجا محترم است که با استعدادهای عالی و مقدسی که در نهاد بشر گذاشته شده است، هماهنگ باشد و او را در مسیر [[ترقی]] و تعالی بکشاند، اما آنجا که این آزادی، بشر را به سوی فنا و نیستی سوق می‌دهد و استعدادهای نهایی او را هدر می‌دهد، دیگر احترامی ندارد<ref>مرتضی مطهری، اخلاق جنسی، ص۳۴.</ref>؛ پس ملاک [[شرافت]] و [[احترام]] آزادی انسان این است که در مسیر [[انسانیت]] باشد. انسان را در مسیر انسانیت باید [[آزاد]] گذاشت نه آنکه او در مسیر هرچه [[انتخاب]] کند ولو [[ضد]] انسانیت، آزاد باشد<ref>مرتضی مطهری، آشنایی با قرآن، ج۳، ص۲۲۴.</ref>»<ref>[[سید کاظم سیدباقری|سیدباقری، سید کاظم]]، [[آزادی سیاسی از منظر قرآن کریم (کتاب)|آزادی سیاسی از منظر قرآن کریم]]، ص ۲۸۳.</ref>

== [[:رده:آثار فقه سیاسی|منبع‌شناسی جامع فقه سیاسی]] ==
{{منبع‌ جامع}}
* [[:رده:کتاب‌شناسی کتاب‌های فقه سیاسی|کتاب‌شناسی فقه سیاسی]]؛
* [[:رده:مقاله‌شناسی مقاله‌های فقه سیاسی|مقاله‌شناسی فقه سیاسی]]؛
* [[:رده:پایان‌نامه‌شناسی پایان‌نامه‌های فقه سیاسی|پایان‌نامه‌شناسی فقه سیاسی]].
{{پایان منبع‌ جامع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:پرسش]]
[[رده:پرسمان فقه سیاسی]]

[[رده:(اا): پرسش‌های فقه سیاسی با ۱ پاسخ]]

نهضت‌های شیعی در دوران عباسیان

2023-01-28T08:27:00Z

Saqi: صفحه‌ای تازه حاوی «{{شیعه}} {{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = نهضت‌های شیعی در دوران عباسیان در تاریخ اسلامی - نهضت‌های شیعی در دوران عباسیان در سیره معصومان | پرسش مرتبط = نهضت‌های شیعی (پرسش) }} == مقدمه == از آنجا که شیعیان دربارۀ حک...» ایجاد کرد

{{شیعه}}
{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط =
| عنوان مدخل =
| مداخل مرتبط = [[ نهضت‌های شیعی در دوران عباسیان در تاریخ اسلامی]] - [[نهضت‌های شیعی در دوران عباسیان در سیره معصومان]]
| پرسش مرتبط = نهضت‌های شیعی (پرسش)
}}

== مقدمه ==
از آنجا که [[شیعیان]] دربارۀ [[حکومت]]، نظر خاصّ دارند و [[خلافت]] را ویژۀ [[امامان معصوم از اهل بیت]] می‌دانند، ازاین‌رو [[حکّام جور]] و [[خلفای غاصب]] را به عنوان [[امام جائر]] می‌شناسند و زیر بار آنان نمی‌روند. این [[تفکّر]] از صدر [[اسلام]] وجود داشت و نهضت‌هایی را پایه‌ریزی کرد. در [[عراق]] و [[حجاز]] و سرزمین‌های دیگر، [[شیعه]] بر ضدّ [[حکّام جور]] [[شورش]] می‌کرد. نهضت‌هایی که بر ضدّ [[امویان]] و [[عباسیان]] در سده‌های آغاز در تواریخ [[ثبت]] شده بسیار است. گاهی شورش‌های فردی بوده، گاهی حرکت‌های عمومی که به [[فتح]] [[شهرها]] و مناطقی انجامیده و حکومت‌هایی هم برپا شده است<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)|فرهنگ غدیر]]، ص۵۸۶.</ref>.
== [[قیام محمد بن عبدالله محض]]==
== [[قیام ابراهیم بن عبدالله محض]]==
== [[قیام شهید فخ]]==
== [[قیام یحیی بن عبدالله]]==
== [[قیام ادریس بن عبدالله بن حسن بن حسن بن علی بن ابی‌طالب]]==
== منابع ==
{{منابع}}
* [[پرونده:1368987.jpg|22px]] [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)|'''فرهنگ غدیر''']].
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:نهضت‌های شیعی]]
[[رده:نهضت‌های شیعی]]

نهضت‌های شیعی

2023-01-28T08:17:49Z

Saqi:

{{شیعه}}
{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط =
| عنوان مدخل =
| مداخل مرتبط = [[نهضت‌های شیعی در تاریخ اسلامی]] - [[نهضت‌های شیعی در حدیث]] - [[نهضت‌های شیعی در کلام اسلامی]]
| پرسش مرتبط = نهضت‌های شیعی (پرسش)
}}

== مقدمه ==
از آنجا که [[شیعیان]] دربارۀ [[حکومت]]، نظر خاصّ دارند و [[خلافت]] را ویژۀ [[امامان معصوم از اهل بیت]] می‌دانند، ازاین‌رو [[حکّام جور]] و [[خلفای غاصب]] را به عنوان [[امام جائر]] می‌شناسند و زیر بار آنان نمی‌روند. این [[تفکّر]] از صدر [[اسلام]] وجود داشت و نهضت‌هایی را پایه‌ریزی کرد. در [[عراق]] و [[حجاز]] و سرزمین‌های دیگر، [[شیعه]] بر ضدّ [[حکّام جور]] [[شورش]] می‌کرد. نهضت‌هایی که بر ضدّ [[امویان]] و [[عباسیان]] در سده‌های آغاز در تواریخ [[ثبت]] شده بسیار است. گاهی شورش‌های فردی بوده، گاهی حرکت‌های عمومی که به [[فتح]] [[شهرها]] و مناطقی انجامیده و حکومت‌هایی هم برپا شده است. در دورۀ [[امویان]]، [[قیام حجر بن عدی]] در [[کوفه]]، [[نهضت امام حسین]] {{ع}} در [[عاشورا]]، [[قیام مردم مدینه]] و [[واقعۀ حرّه]]، [[قیام توابین]] در [[کوفه]]، [[خروج مختار]] و [[قیام ابراهیم پسر مالک اشتر]] را می‌توان نام برد. در دورۀ [[عباسیان]] هم [[شاهد]] حرکت‌های انقلابی و نهضتهای [[شیعی]] هستیم، از قبیل: [[قیام محمد بن عبدالله محض|قیام نفس زکیّه]] ([[محمد بن عبدالله محض]]) در [[حجاز]]، [[قیام ابراهیم بن عبد اللّه]] در [[بصره]]، [[قیام حسین بن علی شهید فخ]]، [[جنبش زید بن علی]] و [[قیام یحیی بن زید|یحیی بن زید]]، [[قیام صاحب الزنج]] ([[احمد بن عیسی]])، [[قیام ابو مسلم خراسانی]]، [[قیام ابن طباطبا]] در [[کوفه]]، [[قیام ابو السرایا]] و [[خروج محمد دیباج]]<ref>در این زمینه‌ها از جمله ر. ک: «الانتفاضات الشیعیّه عبر التاریخ» هاشم معروف الحسنی، «جهادالشیعه» سمیره مختار اللیثی، «تشیّع» برگرفته از دائرة‌المعارف تشیّع، ص ۳۱۵ (جنبش‌ها و دولت‌ها)، «امامان شیعه و جنبش‌های مکتبی» محمدتقی مدرسی، ترجمه حمیدرضا آژیر</ref>. [[امامان اهل بیت]] اغلب با این نهضت‌ها که [[فرزندان]] [[فاطمه زهرا]] {{عم}} در [[شهرها]] و آبادی‌ها انجام می‌داند [[همراهی]] نمی‌کردند و به [[دلیل]] شرایط [[تقیّه]] یا [[آگاهی]] از اینکه آن [[قیام‌ها]] به ثمر مطلوب نخواهد رسید، موضع طرفدارانه نمی‌گرفتند، هرچند ستایش‌هایی از برخی سران این [[قیام‌ها]] (همچون مختار و [[زید بن علی]]) از سوی [[ائمه]] [[نقل]] شده است<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)|فرهنگ غدیر]]، ص۵۸۶.</ref>
== [[نهضت‌های شیعی در دوران امویان]]==

== [[نهضت‌های شیعی در دوران عباسیان]]==
== منابع ==
{{منابع}}
* [[پرونده:1368987.jpg|22px]] [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)|'''فرهنگ غدیر''']].
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:نهضت‌های شیعی]]
[[رده:نهضت‌های شیعی]]
[[رده:مدخل فرهنگ غدیر]]

حکومت کوفه

2023-01-24T07:08:56Z

Saqi: /* کوفه در خلافت امیرالمؤمنین علی{{ع}} */

{{نبوت}}
{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = کوفه
| عنوان مدخل = حکومت کوفه
| مداخل مرتبط = [[حکومت کوفه در نهج البلاغه]] - [[حکومت کوفه در معارف مهدویت]] - [[حکومت کوفه در معارف و سیره حسینی]] - [[حکومت کوفه در تاریخ اسلامی]]
| پرسش مرتبط =
}}

==پیدایش [[کوفه]]==
در خصوص تاریخ [[بنای شهر کوفه]] [[روایات]] مختلفی هست؛ از جمله [[بلاذری]] [[مورخ]] متقدم تاریخ بنای این [[شهر]] را سال ۱۷ می‌داند<ref>فتوح البلدان، ص۳۸۷.</ref>. [[یعقوبی]] نیز در کتاب البلدان بنای آن را هم‌زمان با بنای [[بصره]] در سال ۱۷ نوشته است<ref>البلدان، ص۶، ترجمه فارسی.</ref>، ولی در تاریخ خود می‌نویسد در سال ۲۰ [[سعد بن ابی وقاص]] به کوفه بازگشت و آنجا اقامت گزید و نقشه‌ها طرح کرد و [[خانه‌ها]] و محله‌ها ساخت<ref>تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۱۰۸.</ref>. [[طبری]] [[محرم]] سال ۱۷ (یعنی سال چهارم [[خلافت عمر]]) را سال طراحی کوفه و [[اردو]] زدن [[مسلمانان]] در این منطقه می‌داند، و در عین حال از [[واقدی]] نقل می‌کند که [[مردم]] در آخر سال ۱۷ در کوفه فرود آمدند. به روایتی نیز در آغاز سال ۱۸ کوفه محل اقامت شد<ref>تاریخ طبری، ج۳، ص۱۴۷.</ref>. [[مسعودی]] در مروج الذهب، [[سال]] ۱۵ را تاریخ بنای کوفه نوشته<ref>مروج الذهب، ج۲، ص۳۲۹.</ref>، ولی در التنبیه و الاشراف در تاریخ بنای آن تشکیک کرده است و می‌نویسد: کوفه دومین شهر بزرگ بود که توسط مسلمانان بنا شد. درباره بنیاد آن [[اختلاف]] است. بعضی گفته‌اند بنای آن نیز (مانند بصره) در سال هفدهم بوده که واقدی و دیگران بر این رفته‌اند، و جمعی دیگر گفته‌اند بنیاد آن به سال پانزدهم [[هجرت]] و به [[راهنمایی]] [[عبدالمسیح بن بقیله غسانی]] بوده است<ref>التنبیه و الاشراف، ص۳۲۶.</ref><ref>[[محمد حسین رجبی دوانی|رجبی دوانی، محمد حسین]]، [[کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی (کتاب)|کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی]] ص ۱۱۰.</ref>

==[[کوفه]] در [[خلافت]] [[عمر بن خطاب]]==
[[عمر بن خطاب]]، [[سعد بن ابی وقاص]]<ref>سعد بن مالک بن وهب از تیره بنی زهره قبیله قریش، کنیه‌اش ابواسحق و برادرانش عتبه و عمیر بودند، عتبه همان است که در جنگ احد پیغمبر{{صل}} را ضربت زد و عمیر در جنگ بدر شهید شد. سعد یکی از عشره مبشره یعنی ده نفری است که وعده بهشت به آن‌ها داده شد! سعد در سال ۵۵ مُرد. (البدء و التاریخ، ج۵، ص۸۴) باید دانست که شیعه، حدیث عشره مبشره منسوب به رسول اکرم{{صل}} را مجعول و مردود می‌داند. کنیه مالک پدر سعد، ابو وقاص بود و به همین جهت به سعد وقاص و سعدبن ابی وقاص معروف است. او پدر عمر بن سعد لعنه الله فرمانده لشکر کوفه در کربلاست.</ref> را [[فرمان]] داد تا شهری برای [[سپاهیان]] مستقر در [[عراق]] بنا [[نهد]] و او کوفه را بنا کرد. سعد، اولین [[فرمانروای کوفه]] است که از سال تأسیس [[شهر]] (سال ۱۷) به مدت سه سال و نیم در آنجا [[فرمانروایی]] نمود<ref>الاخبار الطوال، ص۱۶۳ (با این حساب، زمان عزل سعد را باید سال ۲۱ دانست).</ref> و در سال ۲۰ یا ۲۱، [[عمر]] او را [[عزل]] کرد. در مورد علت برکناری او گفته‌اند: [[مردم کوفه]] از وی [[شکایت]] کردند که [[نماز]] را درست نمی‌داند<ref>تاریخ طبری، ج۳، ص۲۰۹؛ تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۱۰۸؛ تاریخ بغداد، ج۱، ص۴۵.</ref>. [[خلیفه]] او را فراخواند. سعد نیز [[عبدالله بن عبدالله]] بن عتبان را به جای خویش نهاد و به سوی عمر رفت.
به [[روایت]] [[طبری]]، خلیفه، پس از عزل سعد، عبدالله را در [[امارت کوفه]] ابقا کرد و سپس به او نوشت که به منظور ادامه پیشروی‌های [[لشکر]] [[مسلمانان]] و گردآوری [[مردم]] از کوفه به [[مدائن]] حرکت کند و نتیجه اقدامات خود را به وی گزارش دهد. همچنین به عبدالله نوشته بود در غیاب خود کسی را [[جانشین]] نکند. وقتی به عمر خبر رسید که عبدالله به سوی مدائن حرکت کرده است، زیادبن [[حنظله]]<ref>زیادبن حنظله تمیمی: از صحابه پیغمبر اکرم{{صل}} بود و از طرف آن حضرت برای مقابله با مسیلمه و طلیحه و اسود عنسی (داعیان پیغمبری) به کمک قیس بن عاصم و زبرقان بن بدر فرستاده شد و برای آن حضرت کارهایی انجام داد. او از اصحاب خاص علی{{ع}} بود و در جنگ‌های آن حضرت شرکت داشت. (اسدالغابه، ج۲، ص۲۶۹) با اینکه ابن اثیر او را از صحابه خاص امیرالمؤمنین{{ع}} آورده که در جنگ‌های آن حضرت نیز شرکت کرده، ولی در کتاب‌های رجال شیعه مورد توجه واقع نشده است. شیخ طوسی که در کتاب رجال، سران خوارج را نیز در زمره یاران حضرت آورده است از زیادین حنظله نام نبرده است. محقق شوشتری نیز با ذکر آنچه ابن اثیر در مورد وی نوشته است، تنها می‌افزاید: من او را شیعه خوب می‌دانم و می‌گویم که اگر شیعه نبوده و سنی باشد، ناصبی هم نبوده است. (قاموس الرجال، ج۴، ص۲۱۲)</ref> (از [[مهاجران]]) را به [[امارت کوفه]] [[منصوب]] کرد.
زیاد، پس از مدتی کوتاه به [[اصرار]] خود استعفا خواست و [[خلیفه]] موافقت کرد. وی در [[زمان]] [[فرمانروایی]] [[سعدبن ابی وقاص]] و پس از استعفای [[سلمان]] و [[عبدالرحمن]][[ پسران]][[ ربیعه]] از سمت [[قضا]]، [[مسئولیت]] قضای [[کوفه]] را بر عهده داشت تا اینکه [[عبدالله بن مسعود]]<ref>عبدالله بن مسعود از صحابه و قاریان بزرگ اسلام است که در زمان عثمان مورد خشم او واقع شد و به دستور وی مضروب گردید. عبدالله بن مسعود در سال ۳۲ درگذشت. (اسد الغابه، ج۳، ص۲۵۶ نقل به اختصار)</ref> از [[حمص]] آمد و بر مصدر قضا نشست. پس از استعفای [[زیاد بن حنظله]]، [[عمار یاسر]] به فرمانروایی کوفه منصوب شد<ref>تاریخ طبری، ج۳، ص۲۲۲.</ref>. ظاهراً [[طبری]] تنها مورخی است که از [[انتصاب]] [[عبدالله بن عبدالله]] بن عتبان و زیادین حنظله در فاصله [[عزل]] سعد وقاص و انتصاب عمار یاسر خبر می‌دهد. احتمال دارد [[مورخان]] دیگر، به سبب کوتاه بودن زمان فرمانروایی این دو از حکومت‌های آن دو یاد نکرده‌اند.
[[خلیفه دوم]] پس از تعیین [[عمار یاسر]] به [[حکمرانی]] [[کوفه]] به [[مردم]] آن [[شهر]] نوشت که [[عمار]] از [[اصحاب خاص]] و بزرگوار [[پیغمبر]]{{صل}} است<ref>الاصابه فی تمییز الصحابه، ج۲، ص۵۱۲.</ref>. همچنین هنگام معرفی او این [[آیه]] را می‌خواند: {{متن قرآن|وَنُرِيدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا فِي الْأَرْضِ وَنَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَنَجْعَلَهُمُ الْوَارِثِينَ}}<ref>«و برآنیم که بر آنان که در زمین ناتوان شمرده شده‌اند منّت گذاریم و آنان را پیشوا گردانیم و آنان را وارثان (روی زمین) کنیم» سوره قصص، آیه ۵.</ref>.
همزمان با تعیین عمار که [[فرماندهی]][[ جنگ]] را هم بر عهده داشت، [[عبدالله بن مسعود]] برای [[قضاوت]] و [[عثمان بن حنیف]] بر [[مسئولیت]] [[خراج]] کوفه گمارده شدند<ref>تاریخ طبری، ج۳، ص۲۲۲.</ref>. به روایتی عبدالله بن مسعود عهده‌دار [[بیت المال]] و [[مسئول]] [[آموزش قرآن]] و مسائل [[دینی]]، و [[عثمان بن حنیف انصاری]] متصدی خراج کوفه شدند<ref>الاخبار الطوال، ص۱۳۶. خطیب بغدادی، عبدالله بن مسعود را از فقهای اصحاب پیغمبر اکرم‌{{صل}} ذکر کرده است و علت اعزام او را به کوفه توسط عمر، قرائت قرآن و آموزش شرایع و احکام اسلام به اهل کوفه، می‌نویسد. (تاریخ بغداد، ج۱، ص۱۴۷)</ref>.
عمار یک سال و اندی عامل کوفه بود. در [[زمان]] او بود که خراج دینور به عنوان «ماه کوفه» به [[اهالی کوفه]] تخصیص یافت<ref>تاریخ طبری، ج۳، ص۲۴۰.</ref>. به روایتی، عمربن خطاب از عده‌ای از اهالی کوفه که نزد او آمده بودند، پرسید: [[فرماندار]] خود، عمار یاسر را چگونه یافتید؟ گفتند [[مسلمانی]] [[ضعیف]] است. [[عمر]] نیز او را برکنار کرد<ref>تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۱۰۸.</ref>. اما [[طبری]] دو [[روایت]] در این باره نقل می‌کند که یکی منقول از [[سیف بن عمر تمیمی]] و دیگری از خلیدبن زفره نمری است.
[[خلیفه]] پس از کنارگذاردن عمار، [[جبیر بن مطعم]]<ref>جبیر بن مطعم: از رؤسای قریش بود و در شناخت نسب عرب و قریش مهارت داشت. بعد از جنگ بدر برای آزادی اسیران مشرکین نزد پیغمبر{{صل}} آمد. او نزد آن حضرت محترم بود، (زیرا وقتی پیغمبر{{صل}} در اثر آزار و اذیت قریش به طائف رفته بود) در بازگشت از طائف در جوار جبیر بن مطعم وارد مکه شد. او یکی از اشخاصی بود که با صحیفه قریش در محاصره کردن پیغمبر{{صل}} و بنی هاشم (در شعب ابی طالب) مخالفت کرد (و باعث رفع محاصره شدند) و نیز یکی از چهار نفری بود که در فتح مکه پیغمبر{{صل}} پیش از دیگران انتظار داشت مسلمان شوند. او در سال ۵۷ یا ۵۸ یا ۵۹ مرد. (اسد الغابه، ج۱، ص۲۷۱)</ref> را که بی‌کار بود، به [[امارت کوفه]] گماشت و گفت این را با کسی در میان نگذارد؛ اما [[مغیرة بن شعبه]] [[آگاه]] شد و به [[عمر]] خبر داد. [[خلیفه]] هم از [[تصمیم]] خود منصرف شد و [[مغیره]] را به [[فرمانروایی]] [[کوفه]] گماشت<ref>تاریخ طبری، ج۳، ص۲۲۷.</ref>. به [[روایت]] دیگری خلیفه، [[جبیر بن مطعم]] را تعیین کرد؛ ولی مغیره وی را [[فریب]] داد و از او خبری نزد عمربن خطاب برد و گفت: مرا به [[حکومت]] بگمار. عمر گفت: تو شخص فاسقی هستی. مغیره پاسخ داد: [[فسق]] من زیانی برای تو ندارد؛ [[کاردانی]] و [[توانایی]] من برای تو، و فسقم برای خودم. آن‌گاه خلیفه او را [[فرماندار کوفه]] کرد!<ref>تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۱۰۸.</ref>.
[[طبری]] در روایتی دیگر می‌نویسد: [[عمر بن خطاب]] پس از [[عزل]] [[عمار]]، [[ابوموسی اشعری]] را [[والی کوفه]] کرد. وی یک سال در کوفه بود و غلامی داشت که علف می‌فروخت. چند نفر از [[کوفیان]] نزد عمر رفتند و گفتند: [[ابوموسی]] را نمی‌خواهیم؛ زیرا غلامی دارد که با [[مردم]] ما دادوستد می‌کند. خلیفه نیز ابوموسی را از کوفه عزل کرد و بر [[بصره]] گماشت؛ سپس به کوفیان گفت: آیا شما حاکمی نیرومند و سخت‌گیر می‌خواهید یا مؤمنی [[ضعیف]]؟ کوفیان پاسخ [[درستی]] ندادند.
عمر بن خطاب سؤال خود را به [[مشورت]] [[یاران]] گذاشت. مغیره گفت: [[مسلمان]] ضعیف به تو و [[مسلمانان]] ضرر می‌رساند و [[فضایل]] او به خودش برمی‌گردد؛ اما [[حاکم]] توانای سخت‌گیر، نیرویش به [[سود]] تو و [[مسلمانان]]، و سخت‌گیری‌اش به خودش برمی‌گردد. [[خلیفه]] هم بعد از این سخنان، او را به [[حکمرانی]] [[کوفه]] [[منصوب]] کرد<ref>تاریخ طبری، ج۳، ص۲۴۳.</ref>.
خلیفه پس از اینکه [[عمار یاسر]] را به دلیل نظر برخی از [[مردم کوفه]] که او را فردی [[مؤمن]] ولی [[ضعیف]] می‌دانستند، برکنار کرد و [[مغیرة بن شعبه]] را گماشت، از مردم کوفه در مورد وی سؤال کرد. گفتند: تو خود بهتر، از [[فسق]] او [[آگاه]] هستی. [[عمر]] گفت: از شما [[کوفیان]] چه کشیدم! اگر [[مسلمان]] [[متقی]] را بر شما [[فرمانروایی]] دهم، می‌گویید: ضعیف است و اگر [[گناهکاری]] را [[حکومت]] دهم، می‌گویید: او [[فاسق]] است<ref>تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۱۰۸؛ فتوح البلدان، ص۳۹۳.</ref>.
===[[تدابیر]] [[عمر بن خطاب]] در کوفه===
جزئیات چگونگی اداره [[شهر کوفه]] و فرمان‌های عمر برای [[انتظام]] امور این [[شهر]] بزرگ و بسیار با اهمیت [[اسلامی]] در [[منابع تاریخی]] ذکر نشده است، بلکه [[مورخان]] به ذکر کلیاتی در این زمینه بسنده کرده‌اند. امکان دارد این امر به دلیل موقعیت عمدتاً نظامی این شهر در دوران عمربن خطاب باشد که [[مردم]] آن بیشتر به [[جنگ]] و [[جهاد]] در قلمرو [[ساسانیان]] [[اشتغال]] داشتند و لذا [[قوانین]] و مقررات خاص نظامی بر آن شهر حاکم بوده است. از این رو خلیفه تدابیر و دستورالعمل‌های نظامی خود را که پس از بحث و [[مشورت]] با سران [[اصحاب پیغمبر]]{{صل}} اتخاذ می‌کرد، به منظور [[اجرا]] به [[فرمانروایان]] خود به طور مرتب [[ابلاغ]] می‌کرد.
یکی از اقدامات عمر در کوفه آماده نگاه داشتن چهار هزار اسب، برای حوادث احتمالی بود که زمستان‌ها در قسمت مقابل، و سمت چپ [[قصر کوفه]] نگاهداری می‌شدند و به همین علت آن‌جا را «طویله» می‌خواندند و به هنگام [[بهار]] آن‌ها را به میان [[رود فرات]] و خانه‌های کوفه (جنب دیر عاقول) می‌بردند که [[ایرانیان]] آن‌جا را «آخور شاهجان»، یعنی چراگاه [[امیران]] می‌نامیدند. [[مسئول]] نگهداری اسب‌ها [[سلمان بن ربیعه باهلی]]<ref>سلمان بن ربیعه باهلی: او پیغمبر{{صل}} را درک کرد ولی از صحابه به شمار نمی‌آید. اول کسی است که در کوفه به قضاوت پرداخت و سپس با همین سمت به مدائن رفت. ابن منده می‌گوید بخاری او را از صحابه دانسته که درست نیست. عمر او را به قضاوت کوفه گماشت وی چهل روز در این کار بود و هیچ کس شکایتی از عملکرد او نداشت. (اسد الغابه، ج۲، ص۲۳۷)</ref> و چند نفر از [[اهالی کوفه]] بودند. اگر حادثه‌ای ناگهانی پیش می‌آمد، عده‌ای فوراً بر این اسب‌ها می‌نشستند و به مقابله می‌رفتند تا بقیه [[مردم]] آماده شوند. در [[بصره]] نیز به همین منظور و به همین تعداد، اسب وجود داشت و در هر یک از هشت [[شهر]] بزرگ [[اسلام]] چنین تدبیری به کار می‌رفت<ref>تاریخ طبری، ج۳، ص۱۵۵.</ref>.
====اسکان [[مسیحیان نجران]] در محدوده [[کوفه]]====
[[ابن سعد]] در بحث از «[[خلافت]] عمربن خطاب» اشاره به [[اخراج]] [[یهودیان]] از [[حجاز]] و اسکان آن‌ها در [[شام]] و نیز اخراج مسیحیان نجران و اسکان آنان در ناحیه کوفه کرده و توضیحات بیشتری در این زمینه نداده است<ref>الطبقات الکبری، ج۳، ص۲۱۴.</ref>. این [[اقدام]] [[خلیفه]] در راستای [[اعتقاد]] وی مبنی بر عدم حضور و سکونت افراد غیرمسلمان در محدوده [[عربی]] و [[اسلامی]] و [[نزول وحی]] است؛ در حالی که [[یهود]] حجاز و مسیحیان نجران در [[عهد]] [[رسول الله]]{{صل}} با [[پذیرفتن]] [[حاکمیت]] و [[اقتدار]] اسلام، طبق [[احکام]] [[اهل ذمه]] مجاز به ادامه حضور در مناطق سکونت خویش بودند.
در [[تاریخ]] از محل دقیق ورود و استقرار مسیحیان نجران در ناحیه کوفه و نقش [[سیاسی]] و [[اجتماعی]] آنان در تحولات مهم [[عراق]] سخن به میان نیامده است. در نقل حوادث مربوط به [[قیام امام حسین]]{{ع}} و هنگام خروج [[مسلم بن عقیل]] در کوفه و [[تسلط]] وی بر این شهر و [[محاصره ]][[ابن زیاد]] در [[قصر کوفه]]، آمده است که برخی از [[اشراف کوفه]] که به ابن زیاد پیوسته بودند، از راه مخفی [[دارالاماره]] که به «خانه‌های [[رومیان]]» مرتبط بود، میان [[مردم]] و [[قصر کوفه]] رفت و آمد می‌کردند<ref>تاریخ طبری، ج۵، ص۳۶۲؛ الارشاد، ج۲، ص۵۲.</ref>. احتمال دارد این مکان که به نام خانه‌های [[رومیان]] شناخته می‌شده است، محل اسکان و استقرار [[مسیحیان نجران]] بوده و مسامحتاً همه [[مسیحیان]] را «[[رومی]]» خوانده‌اند. ظاهراً به دلیل [[سلطه]] و [[حاکمیت]] انحصاری و مطلق [[عرب]]، نه تنها این مردم، بلکه [[ایرانیان]] [[مسلمانی]] که گاه نیمی از [[مردم کوفه]] را نیز تشکیل می‌دادند (به غیر از یکی دو مورد) توان عرض اندام در صحنه [[سیاسی]] و [[اجتماعی]] [[کوفه]] و [[عراق]] را نداشتند<ref>[[محمد حسین رجبی دوانی|رجبی دوانی، محمد حسین]]، [[کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی (کتاب)|کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی]] ص ۱61.</ref>.
====تقسیم [[سواد کوفه]]====
[[عمر بن خطاب]] پس از [[فتح عراق]] [[تصمیم]] گرفت «سواد» را میان [[مسلمانان]] تقسیم کند. از این رو دستور داد سهم هر کس را تعیین کنند و به او بدهند؛ پس از آن متوجه شدند هر یک نفر، زمینی را که سه کشاورز (طبق تقسیم‌بندی پیش از [[اسلام]]) در آن کار می‌کردند، می‌برد.
آن‌گاه با [[اصحاب پیغمبر]]{{صل}} [[مشورت]] کرد<ref>معجم البلدان، ج۳، ص۲۷۵.</ref>. [[حضرت علی]]{{ع}} فرمود: «اگر امروز آن را قسمت کنی، برای آیندگان چیزی نخواهد ماند. بهتر است آن را در دست صاحبانش باقی‌گذاری و آن‌ها روی آن کار کنند تا علاوه بر ما، برای آیندگان نیز باقی بماند». ([[خراج]] آن به مسلمانان برسد). [[خلیفه]] نظر آن حضرت را [[ستایش]] نمود و به همین گونه عمل کرد و در این راستا دستور داد تا سواد را مساحی و مرزبندی کنند<ref>همان جا، مقایسه کنید با: بلاذری، ص۳۷۱.</ref>.
[[عثمان بن حنیف انصاری]]<ref>عثمان بن حنیف انصاری از صحابه پیغمبر{{صل}} بود، و در آغاز خلافت امیرالمؤمنین علی{{ع}} به حکومت بصره گمارده شد، ولی با هجوم پیمان شکنان به بصره و تصرف آن شهر، دستگیر و اخراج گردید. وی در دوران معاویه درگذشت. (تقریب التهذیب، ج۲، ص۷)</ref> و [[حذیفة بن یمان]]<ref>حذیفة بن یمان؛ از اصحاب برگزیده رسول اکرم{{صل}} و مشهور به صاحب سر رسول خدا{{صل}} است. وی همچون عثمان بن حنیف و برادر وی سهل بن حنیف در شمار معدود اصحابی است که پس از رحلت رسول اکرم{{صل}} و غصب خلافت، بر اعتقاد و حمایت از ولایت امیرمؤمنان{{ع}} پایدار ماندند. این گروه از نظر درستی اعتقاد و همراهی با امیرمؤمنان{{ع}} پس از ارکان اربعه شیعه «یعنی سلمان، ابوذر، مقداد و عمار» قرار دارند.</ref> [[مأمور]] مساحت کردن سواد شدند. [[عمر]] به آن‌ها گفته بود که نیزارها و باتلاق‌ها و جایی را که آب بدان نمی‌رسد، مساحی نکنند<ref>[[محمد حسین رجبی دوانی|رجبی دوانی، محمد حسین]]، [[کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی (کتاب)|کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی]] ص 162.</ref>.

====اولین مناطق تابع [[حکومت کوفه]]====
[[عمر بن خطاب]] در سال ۲۰، استان‌های [[کشور اسلامی]] را معین، و آن‌ها را در قالب هفت استان اعلام کرد. [[یعقوبی]] در ذکر اسامی هفت استان، پنج استان را بدین ترتیب نام می‌برد: [[مدینه]]، [[شام]]، جزیره، [[کوفه]] و [[بصره]]... همچنین [[سیوطی]]، [[مصر]] و [[موصل]] را استان‌های ششم و هفتم دانسته است<ref>تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۱۰۷ چاپ بیروت ۱۳۷۵ق و ۱۹۵۶م)، مصحح این کتاب بعد از بصره چند نقطه در پرانتز گذاشته و در پاورقی توضیح داده است که: «در نسخه اصل سفید بوده و نام استان‌های ششم و هفتم دیده نمی‌شود»؛ و از قول سیوطی در تاریخ الخلفاء، مصر و موصل را استان‌های ششم و هفتم نقل کرده است. باید دانست، عرب سرزمین واقع در شمال بین النهرین را «جزیره» نامیدند؛ زیرا آب‌های دجله و فرات جلگه‌های آنجا را در بر می‌گرفت. این سرزمین به سه قسمت تقسیم می‌شد و هر قسمت را «دیار» می‌گفتند. این سه دیار عبارت بودند از: دیار ربیعه، دیار مُضَر و دیار بکر، به نام سه قبیله عرب که در زمان فرمانروایی ساسانیان به آنجا کوچ نموده و مسکن هر قبیله‌ای به نام آن قبیله موسوم شده بود، موصل در ساحل دجله بزرگ‌ترین شهر دیار ربیعه، رقه در ساحل فرات مرکز دیار مضر، و آمِدْ در ساحل دجله علیا بزرگ‌ترین شهر دیار بکر بود. «موصل» مرکز دیار ربیعه در ساحل باختری دجله، جایی که شاخه‌های این رود به هم می‌پیوندند واقع است و به همین سبب آن را موصل (محل وصل) نامیده‌اند. (جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی، ص۹۳-۹۴). بنابراین جدا شدن استان‌های جزیره و موصل در این تقسیم‌بندی، یعنی دو استان از دیارهای سه‌گانه.</ref>.
در واقع تا آن [[زمان]] که [[فتوحات]] [[مسلمانان]] در قلمرو [[ایران]]، شامل [[عراق]] و قسمتی از [[خوزستان]] بوده، خوزستان تابع [[بصره]]، و عراق تا مرز جزیره، تابع [[حکومت کوفه]] بوده است. مناطقی که [[سپاه]] مستقر در [[کوفه]]، موظف به [[حفظ]] مرز آن‌ها بود، چهار [[شهر حلوان]]، [[ماسبذان]]، [[قرقیسیا]] و [[موصل]] بود که هر کدام عاملی ([[فرمانداری]]) داشت. با تأسیس [[شهر کوفه]] و انتقال مسلمانان به آن‌جا، عاملان مرزها به کوفه آمدند و جانشینانی برای خود تعیین کردند. پس از طراحی شهر کوفه، [[سعد بن ابی وقاص]] سه سال و نیم (به جز مدتی که در [[مدائن]] اقامت داشت) [[استاندار کوفه]] بود و در [[حلوان]] و موصل و ماسبذان عاملانی گماشته بود<ref>تاریخ طبری، ج۳، ص۱۵۲.</ref><ref>[[محمد حسین رجبی دوانی|رجبی دوانی، محمد حسین]]، [[کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی (کتاب)|کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی]] ص ۱66.</ref>.

==کوفه در [[خلافت عثمان]]==
===[[فرمانروایان]] کوفه در خلافت عثمان===
[[عثمان]] پس از رسیدن به [[خلافت]] در سال ۲۴، [[مغیرة بن شعبه]] را از حکومت کوفه [[عزل]] نمود، و سعد بن ابی وقاص را [[منصوب]] کرد؛ زیرا [[عمر]] در بستر [[مرگ]] گفته بود: به [[خلیفه]] بعدی سفارش می‌کنم [[سعدبن ابی وقاص]] را به کار گیرد؛ چراکه من او را به [[جرم]] ارتکاب خلافی عزل نکردم و [[خوف]] آن دارم که از این بابت به [[رنج]] و [[زحمت]] بیفتد. به این ترتیب اولین کسی که عثمان [[فرمان]] حکومتش را صادر کرد، سعد بن ابی وقاص بود که به حکومت کوفه رسید.
به [[روایت]] دیگری عمر سفارش کرده بود عاملانش را پس از مرگ او تا یک سال ابقا کنند و چون عثمان بر سر کار آمد، [[مغیره]] را یک سال در [[کوفه]] باقی گذاشت. اگر این [[روایت]] صحیح باشد، سعد در سال بیست و پنج از طرف [[عثمان]] [[حاکم کوفه]] شده است<ref>تاریخ طبری، ج۳، ص۳۰۶؛ تاریخ الخلفاء، ص۱۲۳.</ref>.
مدتی بعد، سعد وقاص چیزی از [[بیت المال]] را از [[عبدالله بن مسعود]] [[قرض]] کرد. پس از انقضای مدت، عبدالله [[مال]] را از او مطالبه کرد، ولی سعد آن را نپرداخت و در نتیجه بین آن‌ها [[مجادله]] درگرفت. عثمان پس از اطلاع از موضوع بر هر دو [[خشم]] گرفت و در صدد برآمد که آن دو را [[عزل]] کند؛ ولی بعد سعد را از [[حکومت]] عزل کرد، و عبدالله را در مسئولیتش باقی گذاشت.
عثمان به جای [[سعدبن ابی وقاص]]، ولید بن [[عقبة بن ابی معیط]] را که از طرف عمربن خطاب، حکومت جزیره و عرب‌های ساکن آن ناحیه را در دست داشت، به [[امارت کوفه]] گماشت. ولید در سال دوم [[خلافت عثمان]] به کوفه آمد و زمام امور را به دست گرفت<ref>تاریخ طبری، ج۳، ص۳۱۱.</ref>. تعیین ولیدبن [[عقبه]] به [[حکومت کوفه]]، آغازگر سرزنش‌ها و [[اعتراضات]] مردمی بر [[ضد]] عثمان شد؛ زیرا عثمان [[خویشان]] و نزدیکانش را به حکومت ولایات برمی‌گزید<ref>تاریخ الخلفاء، ص۱۲۳.</ref>. ولید در [[زمان]] حکومتش بر کوفه، مرتکب تخلفات و [[اعمال]] [[خلاف شرع]] شد تا جایی که [[مردم]] را به حرکت و [[مخالفت]] واداشت و [[شکایت]] به عثمان بردند. ولید یک نفر [[یهودی]] را که شعبده و [[جادو]] می‌کرد نزد خود احضار کرد. [[جادوگر]] که او را «بطرونی»<ref>یعقوبی لقب جادوگر را «بطروی» ثبت کرده است.</ref> می‌گفتند در یکی از روستاهای کوفه به نام «[[زراره]]» (مجاور جسر [[بابل]]) [[زندگی]] می‌کرد.
عثمان او را (تحت فشار و پیگیری [[امیرمؤمنان]]{{ع}}) عزل کرد. هنگامی که ولید وارد [[مدینه]] شد، عثمان خطاب به حاضران گفت: چه کسی او را حد می‌زند؟ مردم از [[ترس]] این‌که ولید [[برادر]] [[مادری]] [[خلیفه]] بود، پیش نرفتند، ولی [[حضرت علی]]{{ع}} برخاست و او را حد زد. ولید پس از [[عزل]] از [[حکومت کوفه]]، از طرف [[عثمان]] عامل [[زکات]] [[قبایل]] بلقین و کلب شد<ref>تاریخ طبری، ج۳، ص۳۱۱.</ref>. وی پنج سال [[حاکم کوفه]] بود<ref>فتوح البلدان، ص۴۶۷. اگر سال عزل ولید را «۲۹» بگیریم، مدت امارت او سه یا چهار سال می‌شود، مگر آنکه قول طبری که عزل او را به سال «۳۰» می‌داند بپذیریم که آن هم با توجه به این‌که طبری انتصاب ولید را در سال ۲۶ ذکر کرده، مدت امارتش چهار سال می‌شود.</ref>.
[[خلیفه سوم]] پس از [[عزل ولید]]، [[سعید بن عاص]]<ref>سعید بن عاص بن سعید بن عاص بن امیه قرشی اموی: پدرش «عاص» در جنگ بدر توسط علی{{ع}} کشته شد. وی در حکومت عثمان، امیر کوفه گردید. در دوران حکومت معاویه ابتدا به خاطر عدم حضورش در جنگ‌های او مورد خشم معاویه بود، ولی بعداً از طرف وی به حکومت مدینه گماشته شد. سعید در سال ۴۹ یا ۵۲ امیرالحاج بود و در سال ۵۳ در قصر خود واقع در «عقیق» درگذشت (الاصابة، ج۲، ص۴۷).</ref> را در سال ۲۹ به حکومت کوفه گماشت. وی که به عنوان [[امیر]] [[کوفه]] وارد آن [[شهر]] شد، [[فرمان]] داد [[محراب]] و [[منبر]] را [[تطهیر]] کنند و تا آن‌ها را تطهیر نکردند از منبر رفتن خودداری کرد. او می‌گفت: ولید [[نجس]] و [[پلید]] بوده است، اما مدتی که از [[حکومت]] وی گذشت، کارهای ناپسندی از او [[مشاهده]] شد و در [[بیت المال]] دخالت‌های خودسرانه کرد<ref>مروج الذهب، ج۲، ص۳۴۶.</ref>.
آخرین [[والی کوفه]] در [[خلافت عثمان]]، [[ابوموسی اشعری]] است. [[منابع تاریخی]] در مورد چگونگی عزل سعید بن عاص و [[نصب]] ابوموسی اشعری، و سال به [[قدرت]] رسیدن وی و حوادث و وقایع دوران [[فرمانروایی]] او سخنی نگفته‌اند. تنها در بحث از چگونگی [[بیعت کوفیان]] با [[امیرالمؤمنین علی]]{{ع}} از او به عنوان عامل [[منصوب]] از سوی عثمان بر کوفه یاد کرده‌اند<ref>نگاه کنید به مبحث «بیعت کوفیان با امیرالمؤمنین علی{{ع}}».</ref><ref>[[محمد حسین رجبی دوانی|رجبی دوانی، محمد حسین]]، [[کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی (کتاب)|کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی]] ص 167-170.</ref>.
===برخی از کارهای عثمان در کوفه===
از اقدامات و فرمان‌های غیر [[سیاسی]] و نظامی [[عثمان]] در [[کوفه]] جز دو مورد به نکته قابل ذکری در [[تاریخ]] برنمی‌خوریم:
[[جمع‌آوری قرآن]] از نکات مهم دوران [[خلافت عثمان]] است، عثمان به منظور جمع‌آوری قرآن به اطراف و اکناف [[نامه]] نوشت که تمامی قرآن‌ها باید جمع‌آوری شود. همه [[مصحف‌ها]] به جز [[مصحف]] [[عبدالله بن مسعود]] جمع‌آوری شد. سپس عثمان آن‌ها را با آب گرم و سرکه جوشانید و به قولی سوزاند. عبدالله بن مسعود در کوفه بود. عثمان به [[عبدالله بن عامر]] [[فرماندار بصره]] نوشته بود که مصحف عبدالله بن مسعود را از او بگیرد، ولی او زیر بار [[حکم]] عثمان نرفت. عثمان به عبدالله بن عامر نوشت: [[عبدالله مسعود]] را نزد من بفرست که [[تباهی]] به این [[دین]] و [[فساد]] به این [[امت]] راه ندارد.
[[ابن مسعود]] در حالی به [[مدینه]] رسید که عثمان [[خطبه]] می‌خواند. چون عبدالله به [[مسجد]] وارد شد، عثمان گفت: هم اکنون جانوری سیاه بر شما وارد شد. عبدالله با او درشت سخن گفت. عثمان دستور داد او را به روی [[زمین]] بکشند به گونه‌ای که دو دنده‌اش [[شکست]].
عثمان پس از جمع‌آوری [[مجدد]] [[قرآن]] (تنظیم کنونی)، نسخه‌های جدید را به شهرهای کوفه، [[بصره]]، مدینه، [[مکه]]، [[مصر]]، [[شام]]، [[بحرین]]، [[یمن]] و جزیره فرستاد<ref>تاریخ طبری، ج۲، ص۱۱۱.</ref>.
همچنین در [[زمان]] [[خلیفه سوم]] افرادی مانند حاملان خواروبار که به کوفه وارد می‌شدند، چون در آن [[شهر]] [[منزل]] نداشتند، منادی فردی به نام [[ابوسمال]] در بازار و [[کناسه کوفه]] بانگ می‌زد که هر کس از [[بنی فلان]] و بنی فلان اینجاست، نزد ابوسمال[[ منزل]] گیرد. عثمان پس از اطلاع از احوال چنین افرادی در کوفه، برای [[مهمانان]] منزل‌ها در نظر گرفت<ref>تاریخ طبری، ج۳، ص۳۲۷.</ref>.
====اعزام [[کوفیان]] به [[جهاد]] با [[روم]]====
در سال ۲۴ [[امپراتوری روم]] در مرزهای خود با شام، تحرکاتی کرد و قصد [[هجوم]] داشت. رزمجویان شام از عثمان درخواست نیروی کمکی کردند. عثمان به [[ولید بن عقبه]] [[حاکم کوفه]]، که آن زمان در [[موصل]] بود، [[فرمان]] داد هشت تا ده هزار نفر را به [[فرماندهی]] فردی [[دلیر]] و [[شجاع]] و [[مؤمن]] از [[اهل کوفه]] به [[یاری]] [[سپاه شام]] اعزام کند. ولید نیز پس از سه [[روز]]، هشت هزار نفر از [[مردم کوفه]] را به فرماندهی [[سلمان بن ربیعه باهلی]] روانه کرد. این [[سپاه]] همراه با [[لشکر]] [[شام]] وارد [[سرزمین روم]] شدند و توانستند قلعه‌های بسیاری را فتح کنند و [[غنایم]] و [[اسیران]] زیادی به دست آوردند. به روایتی تعداد سپاه [[روم]] در این [[نبرد]] هشتاد هزار و سپاه اعزامی از [[کوفه]] شش هزار تن بودند<ref>تاریخ طبری، ج۳، ص۳۰۷.</ref>><ref>[[محمد حسین رجبی دوانی|رجبی دوانی، محمد حسین]]، [[کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی (کتاب)|کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی]] ص 171</ref>.
====[[تبعید]] گروهی از مشاهیر اهل کوفه به شام====
[[طبری]] تحت عنوانی قریب به مضمون بالا، در وقایع سال ۳۳ به تفصیل سخن گفته است. او نخست [[روایت]] مفصل آن را از [[سیف بن عمر تمیمی]] (جاعل مشهور [[حدیث]] و خبر) می‌آورد. سپس روایتی کوتاه‌تر و بهتر را از [[محمد بن عمر]] نقل می‌کند و در آخر روایتی از آن هم کوتاه‌تر از عین بن [[عبدالرحمن]] ذکر می‌کند.
گزیده دو روایت اخیر این است که وقتی [[سعید بن عاص]] به جای [[ولید بن عقبه]] [[امیر]] شد و به کوفه آمد، شب‌ها جمعی از سرشناسان کوفه را به دور خود جمع می‌کرد و با آن‌ها سخن می‌گفت. از جمله آن‌ها [[مالک بن کعب ارحبی]]، [[اسود بن یزید نخعی]]، [[علقمه بن قیس نخعی]]، و [[مالک اشتر]] با جمعی از نزدیکانش بودند.
شبی سعید بن عاص گفت: «[[سواد کوفه]] باغ [[قریش]] است». مالک اشتر گفت: [[گمان]] می‌کنی سوادی که [[خدا]] آن را با [[زور]] [[شمشیر]] به ما داده است، [[مال]] تو و [[قوم]] توست؟ به خدا بهره بالاترین افراد شما از سواد، مانند یکی از ما است. به دنبال آن بقیه هم به سخن درآمدند. در اینجا عبدالرحمن [[اسدی]]، [[رئیس]] [[شرطه]] سعید به آن‌ها رو کرد و گفت:[[ سخن]] امیر را به او برمی‌گردانید؟ سپس با آن‌ها به [[درشتی]] سخن گفت. [[مالک اشتر]] گفت: چه کسی در اینجاست؟ این مرد را بگیرید. افراد مالک، [[رئیس]] [[شرطه]] را زیر مشت و لگد گرفتند و چندان زدند که بی‌هوش شد و او را به روی [[زمین]] کشیدند، سپس آب آوردند و به صورتش پاشیده، او را به [[هوش]] آوردند.
از آن شب به بعد، دیگر [[سعید بن عاص]] کسی را برای شب‌نشینی و [[گفتگو]] [[دعوت]] نکرد؛ آن عده هم نزد خود جلسه می‌کردند و در [[خانه]] و مجالس خویش به [[عثمان]] و سعید [[دشنام]] می‌دادند. کم‌کم تعداد آن‌ها فزونی یافت. سعید موضوع را با نام نُه نفر از آنان به عثمان گزارش داد و نوشت که آن‌ها گرد هم جمع می‌شوند و از تو و من [[عیب‌جویی]] می‌کنند و ما را بی‌اعتنا به امر [[دین]] می‌دانند. می‌ترسم اگر همین طور به کارشان ادامه دهند به تعدادشان افزوده شود.
عثمان در جواب نوشت: آن‌ها را [[تبعید]] کن و به [[شام]] نزد [[معاویه]] گسیل دار. این نه نفر عبارت بودند از: [[مالک اشتر]]، [[ثابت بن قیس بن منقع]]، [[جندب بن زهیر غامدی]]، [[جندب بن کعب ازدی]]، [[عروة]] بن جعد، [[عمرو بن حمق خزاعی]]، [[کمیل بن زیاد نخعی]]،[[ زید]] و برادرش [[صعصعة بن صوحان]]. وقتی این عده به شام آمدند، معاویه آنان را در کلیسای [[مریم]] جای داد و به دستور عثمان همان مقرری را که در [[عراق]] داشتند برای آن‌ها در نظر گرفت.
معاویه با آن‌ها می‌نشست و [[گفت‌وگو]] می‌کرد و [[غذا]] می‌خورد. او پیوسته با سخنان خود آن‌ها را [[پند]] می‌داد که «شما [[عرب]] هستید و به [[شرافت]] [[اسلام]] بر [[ملت‌ها]] [[پیروز]] شده‌اید و باید [[مقام خلافت]] را رعایت کنید. من کسی هستم که مورد نظر [[پیغمبر]]{{صل}} بودم و [[ابوبکر]] و [[عمر]] و عثمان مرا به کار گرفتند. پدرم [[ابوسفیان]] چنین و چنان بود. [[قبیله قریش]] در [[دوران جاهلیت]] و اسلام جایگاه والایی داشتند».
تبعیدیان [[کوفه]]، سخنان معاویه را یکی پس از دیگری رد می‌کردند و پاسخ‌های [[شایسته]] به او می‌دادند. سرانجام کار به جایی رسید (در [[روایت]] [[سیف بن عمر]]) که با او گلاویز شدند و [[موی سر]] و ریشش را گرفتند و کشیدند. [[معاویه]] گفت:[[ دست]] نگاه دارید. اینجا [[سرزمین کوفه]] نیست. به [[خدا]] اگر [[اهل شام]] بدانند با من (که امیرشان هستم) چه می‌کنید، شما را خواهند کشت. این چه کاری است که می‌کنید؟! سپس برخاست و از نزد آن‌ها رفت و گفت: به خدا دیگر به شما سر نخواهم زد. آن‌گاه [[نامه]] به [[عثمان]] نوشت که می‌ترسم اگر این‌ها در [[شام]] بمانند با سخنان خود [[مردم]] را بر من بشورانند. آن‌ها را به [[شهر]] خود برگردان که جای آن‌ها همان جاست. عثمان هم نوشت که آن‌ها را به [[کوفه]] نزد [[سعید بن عاص]] برگردان. وقتی آن عده به کوفه بازگشتند، زبانشان بیشتر به روی سعید باز شد. سعید بار دیگر از دست آن‌ها به عثمان [[شکایت]] کرد. عثمان هم نوشت آن‌ها را به شهر [[حمص]] نزد [[عبدالرحمن بن خالد بن ولید]]، [[امیر]] آن شهر روانه کند. پس از ورود آنان به حمص، [[عبدالرحمن]] آن‌ها را در [[ساحل]] فرود آورد و برای آنان [[وظیفه]] مقرر داشت. تبعیدیان آن قدر آنجا ماندند تا عثمان آنان را [[آزاد]] گذاشت که هر جا می‌خواهند، بروند<ref>تاریخ طبری، ج۳، ص۳۶۰ تا ۳۶۸ نقل به اختصار.</ref>.
این عده از چهره‌های درخشان [[شیعه]] و طرفداران [[امیرمؤمنان علی]]{{ع}} بودند. آن‌ها در [[زمان عثمان]] و [[قدرت]] [[بنی امیه]] در کوفه، شام و حمص، چنین [[روحیه]] انقلابی داشتند و حاضر نبودند [[مظالم]] بنی امیه را ببینند و لب فرو بندند؛ و سرانجام از جمله [[رهبران]] کسانی شدند که مردم را بر [[ضد]] [[خلافت]] [[فاسد]]، [[دعوت]] به [[انقلاب]] کردند و راه را برای [[خلافت امیرالمؤمنین]]{{ع}} هموار ساختند.
==کوفه در خلافت امیرالمؤمنین علی{{ع}}==
===[[بیعت کوفیان]] با [[امیرالمؤمنین علی]]{{ع}}===
در پی انقلابی که بر ضد عثمان در [[مدینه]] صورت گرفت و به [[هلاکت]] وی منجر شد، عموم مردم اعم از اهالی مدینه ([[مهاجران]] و [[انصار]]) به جز چند تن<ref>گروهی که تمایلات عثمانی داشتند از بیعت با امیرالمؤمنین{{ع}} خودداری کردند و منظورشان، خروج از اطاعت آن حضرت بود. از میان مهاجران: سعد بن ابی وقاص، عبدالله بن عمر بن خطاب، قدامة بن مظعون، رهبان بن صیفی، عبدالله بن سلام و مغیرة بن شعبه؛ و از انصار کعب بن مالک و حسان بن ثابت که شاعر بودند؛ ابوسعید خُدری، محمد بن مسلمه، زید بن ثابت، رافع بن خدیج، نعمان بن بشیر، فضالة بن عبید، کعب بن عجره، مسلمة بن خالد و گروه دیگری که طرفدار عثمان بودند. همچنین عده‌ای از بنی امیه و دیگران از بیعت دریغ کردند (مروج الذهب، ج۲، ص۳۶۱).</ref>، و [[انقلابیون]] [[کوفی]] و [[بصری]] و [[مصری]] با [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} به عنوان [[شایسته‌ترین]] و لایق‌ترین فرد [[امت]] برای [[خلافت اسلامی]][[ بیعت]] کردند.
[[مالک اشتر]] که همراه با معترضان و انقلابیون [[کوفه]] به [[مدینه]] آمده بود، [[بیعت کوفیان]] با آن حضرت در مدینه را بر عهده گرفت. با انتشار خبر [[برگزیده شدن]] [[امیرمؤمنان علی]]{{ع}} به [[خلافت]] توسط [[مهاجران]] و انصار، بیعت با آن حضرت در کوفه و دیگر [[شهرها]] آغاز شد؛ ولی [[مردم کوفه]] پیش از دیگران از [[بیعت]] با آن [[پیشوا]] استقبال کردند.
===[[تعیین حاکم]] کوفه توسط امیرالمؤمنین{{ع}}===
امیرالمؤمنین{{ع}} در اولین [[اقدام]] خود پس از [[پذیرش خلافت]]، [[حکام]] [[عثمان]] را از [[ولایت‌ها]] [[عزل]] نمود، و بر مراکز ولایات، امیرانی بدین شرح [[منصوب]] فرمود:
- [[قُثَم بن عباس بن عبدالمطلب]] بر [[مکه]].
- [[عبیدالله بن عباس]] بر [[یمن]]<ref>ابوحنیفه دینوری در الاخبار الطوال (ص ۱۷۶) والی یمن را «عبدالله بن عباس» آورده است. نظر به اینکه عبیدالله بن عباس تا پایان حیات و خلافت حضرت و هجوم بسر بن ابی ارطاة به یمن حاکم آن خطه بوده است و عبدالله نیز چند ماه پس از آغاز خلافت امیرالمؤمنین{{ع}} و بعد از جنگ جمل به حکومت بصره منصوب گردید، باید گفت ابوحنیفه دینوری در این مورد اشتباه کرده است. یا عبیدالله در نام با عبدالله اشتباه شده است.</ref>.
- [[قیس بن سعد بن عباده]] بر [[مصر]]
- [[عثمان بن حنیف]] بر [[بصره]]<ref>تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۱۲۶.</ref>
به روایتی [[سهل بن حنیف]] [[برادر]] عثمان بن حنیف را نیز به [[حکومت]] [[شام]] گماشت که با [[مخالفت]] [[معاویه]] روبه‌رو شد و از حدود [[تبوک]]، توسط سواران او بازگردانده شد<ref>الاخبار الطوال، ص۱۷۷.</ref>.
[[روایات]] در مورد تعیین [[والی کوفه]] مختلف است. بنا بر نقل [[یعقوبی]]، [[حضرت امیر]]{{ع}} تمام عمال [[عثمان]] را [[عزل]] فرمود به جز [[حاکم کوفه]] که [[ابوموسی اشعری]] بود و او را به توصیه [[مالک اشتر]] در مقامش ابقا کرد<ref>تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۱۲۶.</ref>. [[مسعودی]] نیز وی را [[منصوب]] از طرف [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} می‌داند و او را تا هنگام [[کارشکنی]] در [[بسیج]] [[مردم]] به منظور پیوستن به [[سپاه]] حضرت، حاکم کوفه می‌داند و می‌نویسد: چون مردم را [[ترغیب]] به ماندن کرد و خبر آن به علی{{ع}} رسید، وی را عزل نمود و [[قرظة بن کعب انصاری]]<ref>قرظة بن کعب انصاری خزرجی از صحابه بود و در احد و دیگر جنگ‌های رسول اکرم{{صل}} شرفیاب بود. وی یکی از ده نفر انصاری است که عمربن خطاب همراه عمار یاسر به کوفه فرستاد. او مردی بزرگوار بود و در سال ۲۳ در خلافت عمر، ری را فتح کرد؛ و هنگامی که امیرمؤمنان علی{{ع}} رهسپار جمل شد او را والی کوفه گردانید، و چون رهسپار صفین می‌شد، وی را با خود برد و ابومسعود بدری را به جایش منصوب داشت. قرظه در جنگ‌های امیرمؤمنان علی{{ع}} با او بود و در زمان خلافت آن حضرت در کوفه و در خانه خود وفات یافت و امیرمؤمنان علی{{ع}} بر او نماز گزارد. (اسدالغابه، ج۴، ص۲۰۲).</ref> را به [[حکومت کوفه]] منصوب کرد<ref>مروج الذهب، ج۲، ص۳۶۸.</ref>. [[ابوحنیفه دینوری]] «[[عمارة]] بن [[حسان]]» را به عنوان اولین [[حاکم]] از طرف حضرت امیر{{ع}} بر [[کوفه]] ذکر کرده که در هیچ یک از [[کتاب‌های رجالی شیعه]] و [[سنی]] از او نام برده نشده است<ref>الاخبار الطوال، ص۱۷۶. در کتاب‌های رجالی مانند رجال شیخ، رجال مامقانی، قاموس الرجال و کتاب‌های دیگر رجالی نام وی نیامده است.</ref>. [[طبری]]، اولین [[حاکم کوفه]] را در [[زمان امیرالمؤمنین]]{{ع}}، [[عمارة بن شهاب]] ذکر می‌کند<ref>تاریخ طبری، ج۳، ص۴۶۳.</ref>..<ref>[[محمد حسین رجبی دوانی|رجبی دوانی، محمد حسین]]، [[کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی (کتاب)|کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی]] ص 196</ref..<ref>[[محمد حسین رجبی دوانی|رجبی دوانی، محمد حسین]]، [[کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی (کتاب)|کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی]] ص 193.</ref>.
===نخستین اقدامات [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} در آغاز ورود به [[کوفه]]===
امیرالمؤمنین{{ع}} در اولین [[جمعه]] پس از ورود به کوفه، [[نماز جمعه]] را اقامه کرد و پس از آن، عاملان و [[حکمرانان]] جدید خود را [[منصوب]] فرمود و به [[شهرها]] گسیل داشت<ref>پیکار صفین، ص۲۳ و ۲۵؛ شرح نهج البلاغه، ج۴، ص۱۰۸.</ref>. آن حضرت همچنین [[اشعث بن قیس]] را که از طرف [[عثمان]] [[حکومت آذربایجان]] داشت از آن منطقه، و [[احنف بن قیس]] را از [[بصره]] و [[جریر بن عبدالله بجلی]] ([[حاکم]] [[شهر]] [[هَمْدان]]) را از هَمَدان فراخواند و همگی در کوفه نزد وی حاضر شدند<ref>بحارالانوار، ج۳۲، ص۵۶۹.</ref>. سپس جریر بن عبدالله بجلی را با نامه‌ای به سوی [[معاویه]] روانه کرد.
به روایتی [[امیرمؤمنان]]{{ع}} پس از ورود به کوفه، [[یزید بن قیس ارحبی]] را بر [[مدائن]]، [[مخنف بن سلیم]] را بر [[اصفهان]] و هَمْدان، [[قرظة بن کعب]] را بر بهقبادات<ref>بهقباذات، نام سه منطقه (کوره) در حوالی بغداد (که بعداً بنا گردید) بود که منسوب به قباد پدر انوشیروان بوده است و شامل بهقباد علیا (بالا) مشتمل بر نُه ناحیه و بهقباد اوسط (میانه) شامل چهار ناحیه و به قباد سفلی (پایین، مشتمل بر پنج ناحیه است (نک: معجم البلدان، ج۱، ص۵۱۶).</ref>، [[قدامه بن مظعون]]<ref>نظر به اینکه طبق برخی نقل‌ها وی جزء کسانی است که پس از رسیدن امیرالمؤمنین{{ع}} به خلافت، حاضر به بیعت با آن حضرت نشد (نگاه کنید به پاورقی صفحه ۱۸۱ آغاز همین فصل) و نیز سابقه شرب خمر وی در خلافت عمر بن خطاب و حد خوردن او (قاموس الرجال، ج۸، ص۵۱۷)، به احتمال قریب به یقین نقل علامه مجلسی مبنی بر نصب قدامه توسط حضرت نادرست است.</ref> را بر کسکر<ref>کسکر: استانی میان کوفه و بصره و تا پیش از آن‌که حجاج بن یوسف ثقفی شهر واسط را در آن بنا کند، شهر خسرو شاپور مرکز آن بود (نک: معجم البلدان، ج۴، ص۴۶۱).</ref>، [[عدی بن حاتم]] را بر بهرسیر<ref>بهرسیر؛ شهری از نواحی سواد بغداد نزدیک مدائن، و به نقلی یکی از هفت شهر تشکیل دهنده مدائن بود. بهرسیر معرب به اردشیر است (نک: معجم البلدان، ج۱، ص۵۱۵).</ref>، [[ابوحسان بکری]] را بر استان عالی<ref>عال یا عالی: به معنی بلندی، به استانی در عراق اطلاق می‌شد که بالای مناطقی همچون انبار، بادوریا، قطربل و مَسْکِن واقع بود (نک: معجم البلدان، ج۴، ص۷۰).</ref>، سعدبن [[مسعود]] ثقفی را بر استان زوابی<ref>زوابی چهار بخش در منطقه بغداد بود: عالی و اعلی و اوسط و اسفل (قاموس فیروزآبادی).</ref>، [[ربعی بن کاس]] را بر سیستان، و خلیدبن کاس را بر [[خراسان]] گماشت. [[خلید]] وقتی نزدیک [[نیشابور]] رسید، فهمید [[مردم خراسان]] نافرمان شده‌اند و [[کارگزاران]] شاه سابق و مقتول [[ایران]] از کابل به آنجا آمده‌اند. خلید هم با [[مردم نیشابور]] جنگید و آن‌ها را [[شکست]] داد و [[شهر]] را محاصره کرد. سپس فتح آن‌جا را همراه با اعزام [[اسیران]] به [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} گزارش داد. آن حضرت همچنین [[مالک اشتر]] را در [[موصل]] و توابع آن ([[سرزمین]] جزیره) [[حکومت]] داد<ref>بحارالانوار، ج۳۲، ص۳۵۷. همان‌گونه که در مبحث «کوفه و فتح ایران» بیان شد، در جریان فتوحات عصر خلفای پیش از امیرمؤمنان{{ع}}، فرمانروایان کوفه و بصره هر سرزمینی را فتح می‌کردند، تحت فرمان آنان در می‌آمد. بر این اساس نیمه شمالی عراق و آذربایجان و استان پهناور جبال (شامل استان‌های کردستان، ایلام، کرمانشاه، زنجان، قزوین، تهران، قم، اصفهان، چهارمحال، کهگیلویه و یزد امروزی) طبرستان و قومس (استان سمنان) قلمرو فرمانروای کوفه بود. به نظر می‌رسد که امیرمؤمنان{{ع}} با انتقال مرکز خلافت به کوفه، خود مسئولیت والی کوفه را نیز بر عهده گرفته و حاکمان مناطق تابع ایالت بزرگ کوفه را خود عزل و نصب فرمود. علاوه بر آن خراسان و سیستان را هم که قلمرو فرمانروای بصره بود از آن منتزع کرده و حاکمان آن دو منطقه را نیز خود تعیین فرمود.</ref>.<ref>[[محمد حسین رجبی دوانی|رجبی دوانی، محمد حسین]]، [[کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی (کتاب)|کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی]] ص 195.</ref>.
===بررسی [[انتخاب]] [[کوفه]] به عنوان مرکز [[خلافت]]===
... [[مهاجرین]] و [[انصار]] در [[مدینه]] با [[امیرالمؤمنین]]{{ع}}[[ بیعت]] کردند. کمی بعد آن حضرت به منظور تعقیب و منصرف کردن [[پیمان شکنان]] از [[شورش]]، و سپس از روی [[ناچاری]] به قصد [[جنگ]] با آن‌ها برای اولین بار وارد [[عراق]] شد و پس از سرکوبی پیمان شکنان در [[بصره]]، روی به کوفه نهاد و در آن [[شهر]] فرود آمد و دیگر به مدینه بازنگشت و کوفه را به عنوان مقر و مرکزیت خلافت برگزید.
گرچه به نظر بعضی، ورود امیرالمؤمنین{{ع}} به کوفه بدین منظور نبود که آنجا را مرکز خلافت خود قرار دهد، بلکه به دلیل اینکه آن شهر، اردوگاه بزرگ نظامی بود، قصد داشت با [[جلب حمایت]] بیشتر [[کوفیان]]، آن‌ها را برای [[رویارویی]] شدیدی با [[معاویه]] [[سازمان]] دهد<ref>تشیع در مسیر تاریخ، ص۱۴۶.</ref>؛ اما با توجه به عواملی که در ذیل ذکر می‌شود، به نظر می‌رسد که آن وجود [[مقدس]]، آگاهانه و با [[نیت]] قبلی کوفه را به عنوان مرکز خلافت خود انتخاب فرمود؛ حتی اگر مجبور به جنگ با [[پیمان‌شکنان]] نمی‌شد و احتمال جنگ با [[شام]] هم در میان نبود، باز مقر [[حکومت اسلامی]] را به کوفه منتقل می‌کرد:
====وجود تعداد بسیاری از [[صحابه]] و [[برگزیدگان]] آن‌ها در کوفه====
هنگام ورود [[خالد بن ولید]] به عراق در [[زمان]] [[حکومت ابوبکر]]، عده‌ای از صحابه در [[سپاه]] او حضور داشتند که بعداً با اعزام سپاه دیگری به [[فرماندهی]] [[ابوعبید ثقفی]] در [[جنگ جسر]]-گرچه بعد از [[شکست]] در آن جنگ، عده‌ای از آن‌ها به مدینه بازگشتند - و به خصوص با اعزام سپاه [[سعدبن ابی وقاص]]، شمار بسیاری از [[اصحاب پیغمبر]]{{صل}} وارد عراق و به ویژه منطقه کوفه شدند.
پس از [[بنای کوفه]] نیز هشتاد تن از صحابه در سال ۱۸ وارد این شهر شدند<ref>تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۱۰۳.</ref>. همچنین موقعی که [[عمار یاسر]] به [[حکومت کوفه]] گمارده شد، [[عمر بن خطاب]] ده تن از [[برگزیدگان]][[ اصحاب]] را همراه او به [[کوفه]] فرستاد. سرانجام در سال ۳۶ که [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} به منظور [[رویارویی]] با [[ناکثین]] از [[مدینه]] حرکت کرد، چهارصد [[صحابی]] از [[مهاجرین]] و [[انصار]] که هفتاد نفر از [[اصحاب بدر]] در میان آن‌ها بودند<ref>مروج الذهب، ج۲، ص۳۶۷.</ref>، پس از [[جنگ جمل]] با آن حضرت در کوفه فرود آمدند. تنها در [[جنگ صفین]] دو هزار و هشتصد نفر از [[صحابیان]] مقیم کوفه، همراه با [[امیرالمؤمنین علی]]{{ع}} بودند<ref>مروج الذهب، ج۲، ص۳۶۱.</ref>.
در واقع شمار [[اصحاب]] با سابقه [[پیغمبر]]{{صل}} ساکن و حاضر در کوفه، بیش از هر نقطه دیگر عالم [[اسلام]] بود و از این رو «کوفه» نسبت به سایر شهرهای معتبر عالم اسلام (حتی مدینه) موقعیت ممتازی یافته بود.
====حضور سرشناسان [[عرب]] در کوفه====
در میان [[مهاجران]] به کوفه، گذشته از [[صحابه]]، بسیاری از [[قبایل]] [[حجاز]] نیز به همراه سرشناسان و مشاهیر آن قبیله‌ها به کوفه آمدند. از این مهم‌تر [[مهاجرت]] برجستگان [[یمن]] و قبیله‌های مشهور آن خطه از هنگام [[جنگ قادسیه]] بود که به [[عراق]] آمدند و پس از [[بنای کوفه]] در آن [[شهر]] سکنی گزیدند؛ به گونه‌ای که اینان [[اکثریت]] اهالی عرب شهر را تشکیل می‌دادند.
====موقعیت جغرافیایی کوفه====
[[شهر کوفه]] تقریباً در [[قلب]] عالم اسلام آن [[روزگار]] واقع گشته، و بر [[فارس]] ([[ایران]])، حجاز، [[شام]]، [[مصر]] و جزیره مشرف (و تقریباً در یک فاصله) بود. موقعیت آن از [[بصره]] که به دریا نزدیک، و امکان [[هجوم]] خارجی از راه آب بدان زیاد بود، بهتر می‌نمود.
بنابراین کوفه از نظر موقعیت جغرافیایی نیز مناسب‌ترین شهر عالم اسلام برای مرکزیت [[خلافت]] بود.
==== موقعیت نظامی و وجود دلاوران عرب در کوفه====
... دو شهر کوفه و بصره به عنوان در اردوگاه بزرگ نظامی اسلام و به منظور ادامه [[فتوحات]] [[مسلمانان]] در ایران و سرزمین‌های ماورای آن تأسیس گردید. گرچه شهر [[فسطاط]] در مصر و بعدها قیروان در افریقیه نیز به منظور گسترش [[فتوحات]] [[مسلمانان]] در غرب عالم [[اسلام]] بنا گردید، و [[شهر دمشق]] که از [[رومی‌ها]] گرفته شد پایگاه استقرار [[رزمندگان]] [[مأمور]] فتح قلمرو آسیایی [[روم]] گردید، ولی هیچ یک اهمیت [[کوفه]] و [[بصره]] را نیافتند.
در این [[زمان]] و شرایط، کوفه سرآمد شهرهای مهم و برجسته مسلمانان شده بود؛ زیرا مرکز حضور و اقامت دلاورترین و [[شجاع‌ترین]] رزمندگان [[مسلمان]] شد که [[شجاعت]] آن‌ها [[مورد اتفاق]] عالم اسلام بود. [[کوفیان]] نیز از این بابت به خود می‌بالیدند؛ حتی در زمان‌های بعد در [[تفاخر]] نسبت به سایر نقاط [[مملکت اسلامی]]، خود را [[فرزندان]] [[ذات السلاسل]] و [[قادسیه]] می‌نامیدند و از این رو بر بصره و بصریان (رقیب و همسنگ خود) [[برتری]] داشتند. البته جای این تفاخر هم بود؛ زیرا اگرچه [[سپاه]] بصره در آغاز، نیمی از [[ایران]] و کمی بعد، [[خراسان]] و طخارستان و... را فتح کرد، ولی ابتدا این [[سپاه کوفه]] بود که با پیروزی‌های چشمگیر و مکرر در [[عراق]] و فتح پایتخت [[امپراتوری]] [[ساسانی]] و سرانجام [[پیروزی]] بزرگ [[نهاوند]] (فتح الفتوح) توانست [[ابهت]] و [[اقتدار]] شاهنشاهی ساسانی را درهم شکند و پیروزی‌های سپاه بصره را تضمین کند. در واقع بصریان به فتح [[شهرها]] و ایالت‌هایی موفق شدند که بدون مدافعان [[قدرتمند]] مانده بودند.
====بی‌توجهی [[مردم]] [[مکه]] و [[مدینه]] به [[اهل بیت]]{{عم}}====
در طول بیست و پنج سالی که از [[رحلت پیغمبر]] [[اکرم]]{{صل}} می‌گذشت به تدریج مردم از آن [[تحول]] [[معنوی]] و [[الهی]] که در اثر تعلیمات آن حضرت حاصل کرده بودند، دور شدند. بسیاری از مردم مکه ([[مهاجران]] [[قریشی]]) که در زمان [[پیغمبر]]{{صل}} برای [[دفاع از اسلام]]، مقابل [[خویشان]] و [[اقوام]] [[مشرک]] خویش می‌ایستادند و بارها پسر در برابر پدر، و [[برادر]] مقابل برادر در [[جنگ‌های صدر اسلام]] قرار می‌گرفتند، اینک به هنگام [[خلافت امیرالمؤمنین]]{{ع}} به رغم ادعای [[مسلمانی]] چنان [[تغییر]] یافته بودند که به [[امیرمؤمنان علی]]{{ع}} به عنوان [[قاتل]] پدر و برادر و یا افراد [[عشیره]] خود می‌نگریستند. از این رو نمی‌خواستند و نمی‌توانستند [[رهبری]] او را بپذیرند و برخلاف آنچه در [[بیعت]] با خلفای پیشین انجام دادند ([[وفاداری]] به بیعت و عدم [[مخالفت]] با [[خلیفه]])، عده‌ای از سرشناسان [[مهاجران]] و [[انصار]] از بیعت با آن حضرت خودداری نمودند. بسیاری از کسانی هم که به [[پیروی]] از [[مردم]] و از روی [[اکراه]] بیعت کرده بودند، چندی بعد، از [[اطاعت]] آن وجود [[مقدس]] سرپیچیدند.
====علاقه متقابل میان [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} و [[مردم کوفه]]====
[[امیرمؤمنان علی]]{{ع}} قبل از اینکه به [[کوفه]] بیاید، به مردم آن [[ارج]] می‌نهاد و آن‌ها را [[دوست]] می‌داشت. با اینکه آن وجود مقدس در [[مدینه]] به [[خلافت]] رسیده بود و کوفه را که صدها فرسنگ از مدینه فاصله داشت، تا آن [[زمان]] ندیده بود، به کوفه و مردم آن [[دل]] بسته بود. این نکته چنان قابل توجه است که [[ابن ابی الحدید]] در [[شرح نهج البلاغه]] خود بابی را با عنوان «[[فضایل کوفه]] در [[کلام]] امیرالمؤمنین{{ع}}» آورده است. هنگامی که امیرالمؤمنین{{ع}} [[تصمیم]] گرفت برای برخورد با [[پیمان شکنان]] به [[بصره]] برود در نامه‌ای که برای نخستین بار به [[اهل کوفه]] نوشت، مرقوم فرمود:{{متن حدیث|مِنْ عَبْدِ اللَّهِ عَلِيٍّ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ إِلَى أَهْلِ الْكُوفَةِ جَبْهَةِ الْأَنْصَارِ وَ سَنَامِ الْعَرَبِ‌}}. یعنی: فرمانی است از [[بنده خدا]] علی، [[امیر مؤمنان]] به مردم کوفه که [[جبهه]] انصار و سروران [[عرب]] هستند. «جبهه» در لغت به معنی [[جماعت]] و دسته، به معنی [[سرور]] و بزرگ نیز آمده است. «[[سنام]]» هم به معنی [[رفعت]] و بلندی و جای بالاست.
امیرمؤمنان علی{{ع}} چون از مهاجران، یعنی [[اهل مکه]]، [[عداوت]] و [[کینه‌توزی]] دیده بود، به انصار یعنی [[مردم مدینه]] که برخلاف اهل مکه، مردمی با [[عاطفه]] و [[مهربان]] بودند توجه داشت؛ [[انصاری]] که سرشناسان آن‌ها به کوفه [[مهاجرت]] کرده بودند. این معنی در آخر [[نامه]] کوتاه و در تعبیر آن حضرت آمده است. امیرالمؤمنین{{ع}} به مردم کوفه که بسیاری از آن‌ها [[اهل]] مدینه بودند، می‌نویسد: «... بدانید که دیگر مدینه با آن [[جمعیت]] وجود ندارد و [[مردم]] خوب آن پراکنده شده‌اند و [[فتنه]] و [[آشوب]] بر محور آن می‌گردد. پس شما با رسیدن [[نامه]] من به سوی [[فرمانده]] خود بشتابید و در [[جهاد]] با [[دشمنان]] خود پیش‌دستی کنید». [[حضرت امیر]]{{ع}} در آخر این نامه نوشت: {{متن حدیث|حَسْبِي بِكُمْ إِخْوَاناً وَ لِلدِّينِ أَنْصَاراً {{متن قرآن|انْفِرُوا خِفَافًا وَثِقَالًا وَجَاهِدُوا بِأَمْوَالِكُمْ وَأَنْفُسِكُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ}}<ref>«سبکبار و گرانبار رهسپار شوید و با مال و جانتان در راه خداوند جهاد کنید؛ این، اگر بدانید برای شما بهتر است» سوره توبه، آیه ۴۱.</ref>}} یعنی: «برای من کافی است که شما [[برادران]] من هستید و برای [[دین]]، [[یاوران]] خوبی باشید. بنابراین سبک و سنگین بار حرکت کنید و با [[اموال]] و جان‌هایتان در [[راه خدا]][[ جهاد]] نمایید که برای شما بهتر است اگر بدانید)<ref>شرح نهج البلاغه، ج۱۴، ص۸.</ref>.<ref>[[محمد حسین رجبی دوانی|رجبی دوانی، محمد حسین]]، [[کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی (کتاب)|کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی]] ص 196-202.</ref>.

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:IM010499.jpg|22px]] [[محمد حسین رجبی دوانی|رجبی دوانی، محمد حسین]]، [[کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی (کتاب)|'''کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:شهرهای عراق]]

حکومت کوفه

2023-01-24T07:01:49Z

Saqi: صفحه‌ای تازه حاوی «{{نبوت}} {{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = کوفه | عنوان مدخل = حکومت کوفه | مداخل مرتبط = حکومت کوفه در نهج البلاغه - حکومت کوفه در معارف مهدویت - حکومت کوفه در معارف و سیره حسینی - حکومت کوفه در تاریخ اسلامی | پرسش مرتبط = }} ==پیدایش کوفه== در خصوص...» ایجاد کرد

{{نبوت}}
{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = کوفه
| عنوان مدخل = حکومت کوفه
| مداخل مرتبط = [[حکومت کوفه در نهج البلاغه]] - [[حکومت کوفه در معارف مهدویت]] - [[حکومت کوفه در معارف و سیره حسینی]] - [[حکومت کوفه در تاریخ اسلامی]]
| پرسش مرتبط =
}}

==پیدایش [[کوفه]]==
در خصوص تاریخ [[بنای شهر کوفه]] [[روایات]] مختلفی هست؛ از جمله [[بلاذری]] [[مورخ]] متقدم تاریخ بنای این [[شهر]] را سال ۱۷ می‌داند<ref>فتوح البلدان، ص۳۸۷.</ref>. [[یعقوبی]] نیز در کتاب البلدان بنای آن را هم‌زمان با بنای [[بصره]] در سال ۱۷ نوشته است<ref>البلدان، ص۶، ترجمه فارسی.</ref>، ولی در تاریخ خود می‌نویسد در سال ۲۰ [[سعد بن ابی وقاص]] به کوفه بازگشت و آنجا اقامت گزید و نقشه‌ها طرح کرد و [[خانه‌ها]] و محله‌ها ساخت<ref>تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۱۰۸.</ref>. [[طبری]] [[محرم]] سال ۱۷ (یعنی سال چهارم [[خلافت عمر]]) را سال طراحی کوفه و [[اردو]] زدن [[مسلمانان]] در این منطقه می‌داند، و در عین حال از [[واقدی]] نقل می‌کند که [[مردم]] در آخر سال ۱۷ در کوفه فرود آمدند. به روایتی نیز در آغاز سال ۱۸ کوفه محل اقامت شد<ref>تاریخ طبری، ج۳، ص۱۴۷.</ref>. [[مسعودی]] در مروج الذهب، [[سال]] ۱۵ را تاریخ بنای کوفه نوشته<ref>مروج الذهب، ج۲، ص۳۲۹.</ref>، ولی در التنبیه و الاشراف در تاریخ بنای آن تشکیک کرده است و می‌نویسد: کوفه دومین شهر بزرگ بود که توسط مسلمانان بنا شد. درباره بنیاد آن [[اختلاف]] است. بعضی گفته‌اند بنای آن نیز (مانند بصره) در سال هفدهم بوده که واقدی و دیگران بر این رفته‌اند، و جمعی دیگر گفته‌اند بنیاد آن به سال پانزدهم [[هجرت]] و به [[راهنمایی]] [[عبدالمسیح بن بقیله غسانی]] بوده است<ref>التنبیه و الاشراف، ص۳۲۶.</ref><ref>[[محمد حسین رجبی دوانی|رجبی دوانی، محمد حسین]]، [[کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی (کتاب)|کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی]] ص ۱۱۰.</ref>

==[[کوفه]] در [[خلافت]] [[عمر بن خطاب]]==
[[عمر بن خطاب]]، [[سعد بن ابی وقاص]]<ref>سعد بن مالک بن وهب از تیره بنی زهره قبیله قریش، کنیه‌اش ابواسحق و برادرانش عتبه و عمیر بودند، عتبه همان است که در جنگ احد پیغمبر{{صل}} را ضربت زد و عمیر در جنگ بدر شهید شد. سعد یکی از عشره مبشره یعنی ده نفری است که وعده بهشت به آن‌ها داده شد! سعد در سال ۵۵ مُرد. (البدء و التاریخ، ج۵، ص۸۴) باید دانست که شیعه، حدیث عشره مبشره منسوب به رسول اکرم{{صل}} را مجعول و مردود می‌داند. کنیه مالک پدر سعد، ابو وقاص بود و به همین جهت به سعد وقاص و سعدبن ابی وقاص معروف است. او پدر عمر بن سعد لعنه الله فرمانده لشکر کوفه در کربلاست.</ref> را [[فرمان]] داد تا شهری برای [[سپاهیان]] مستقر در [[عراق]] بنا [[نهد]] و او کوفه را بنا کرد. سعد، اولین [[فرمانروای کوفه]] است که از سال تأسیس [[شهر]] (سال ۱۷) به مدت سه سال و نیم در آنجا [[فرمانروایی]] نمود<ref>الاخبار الطوال، ص۱۶۳ (با این حساب، زمان عزل سعد را باید سال ۲۱ دانست).</ref> و در سال ۲۰ یا ۲۱، [[عمر]] او را [[عزل]] کرد. در مورد علت برکناری او گفته‌اند: [[مردم کوفه]] از وی [[شکایت]] کردند که [[نماز]] را درست نمی‌داند<ref>تاریخ طبری، ج۳، ص۲۰۹؛ تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۱۰۸؛ تاریخ بغداد، ج۱، ص۴۵.</ref>. [[خلیفه]] او را فراخواند. سعد نیز [[عبدالله بن عبدالله]] بن عتبان را به جای خویش نهاد و به سوی عمر رفت.
به [[روایت]] [[طبری]]، خلیفه، پس از عزل سعد، عبدالله را در [[امارت کوفه]] ابقا کرد و سپس به او نوشت که به منظور ادامه پیشروی‌های [[لشکر]] [[مسلمانان]] و گردآوری [[مردم]] از کوفه به [[مدائن]] حرکت کند و نتیجه اقدامات خود را به وی گزارش دهد. همچنین به عبدالله نوشته بود در غیاب خود کسی را [[جانشین]] نکند. وقتی به عمر خبر رسید که عبدالله به سوی مدائن حرکت کرده است، زیادبن [[حنظله]]<ref>زیادبن حنظله تمیمی: از صحابه پیغمبر اکرم{{صل}} بود و از طرف آن حضرت برای مقابله با مسیلمه و طلیحه و اسود عنسی (داعیان پیغمبری) به کمک قیس بن عاصم و زبرقان بن بدر فرستاده شد و برای آن حضرت کارهایی انجام داد. او از اصحاب خاص علی{{ع}} بود و در جنگ‌های آن حضرت شرکت داشت. (اسدالغابه، ج۲، ص۲۶۹) با اینکه ابن اثیر او را از صحابه خاص امیرالمؤمنین{{ع}} آورده که در جنگ‌های آن حضرت نیز شرکت کرده، ولی در کتاب‌های رجال شیعه مورد توجه واقع نشده است. شیخ طوسی که در کتاب رجال، سران خوارج را نیز در زمره یاران حضرت آورده است از زیادین حنظله نام نبرده است. محقق شوشتری نیز با ذکر آنچه ابن اثیر در مورد وی نوشته است، تنها می‌افزاید: من او را شیعه خوب می‌دانم و می‌گویم که اگر شیعه نبوده و سنی باشد، ناصبی هم نبوده است. (قاموس الرجال، ج۴، ص۲۱۲)</ref> (از [[مهاجران]]) را به [[امارت کوفه]] [[منصوب]] کرد.
زیاد، پس از مدتی کوتاه به [[اصرار]] خود استعفا خواست و [[خلیفه]] موافقت کرد. وی در [[زمان]] [[فرمانروایی]] [[سعدبن ابی وقاص]] و پس از استعفای [[سلمان]] و [[عبدالرحمن]][[ پسران]][[ ربیعه]] از سمت [[قضا]]، [[مسئولیت]] قضای [[کوفه]] را بر عهده داشت تا اینکه [[عبدالله بن مسعود]]<ref>عبدالله بن مسعود از صحابه و قاریان بزرگ اسلام است که در زمان عثمان مورد خشم او واقع شد و به دستور وی مضروب گردید. عبدالله بن مسعود در سال ۳۲ درگذشت. (اسد الغابه، ج۳، ص۲۵۶ نقل به اختصار)</ref> از [[حمص]] آمد و بر مصدر قضا نشست. پس از استعفای [[زیاد بن حنظله]]، [[عمار یاسر]] به فرمانروایی کوفه منصوب شد<ref>تاریخ طبری، ج۳، ص۲۲۲.</ref>. ظاهراً [[طبری]] تنها مورخی است که از [[انتصاب]] [[عبدالله بن عبدالله]] بن عتبان و زیادین حنظله در فاصله [[عزل]] سعد وقاص و انتصاب عمار یاسر خبر می‌دهد. احتمال دارد [[مورخان]] دیگر، به سبب کوتاه بودن زمان فرمانروایی این دو از حکومت‌های آن دو یاد نکرده‌اند.
[[خلیفه دوم]] پس از تعیین [[عمار یاسر]] به [[حکمرانی]] [[کوفه]] به [[مردم]] آن [[شهر]] نوشت که [[عمار]] از [[اصحاب خاص]] و بزرگوار [[پیغمبر]]{{صل}} است<ref>الاصابه فی تمییز الصحابه، ج۲، ص۵۱۲.</ref>. همچنین هنگام معرفی او این [[آیه]] را می‌خواند: {{متن قرآن|وَنُرِيدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا فِي الْأَرْضِ وَنَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَنَجْعَلَهُمُ الْوَارِثِينَ}}<ref>«و برآنیم که بر آنان که در زمین ناتوان شمرده شده‌اند منّت گذاریم و آنان را پیشوا گردانیم و آنان را وارثان (روی زمین) کنیم» سوره قصص، آیه ۵.</ref>.
همزمان با تعیین عمار که [[فرماندهی]][[ جنگ]] را هم بر عهده داشت، [[عبدالله بن مسعود]] برای [[قضاوت]] و [[عثمان بن حنیف]] بر [[مسئولیت]] [[خراج]] کوفه گمارده شدند<ref>تاریخ طبری، ج۳، ص۲۲۲.</ref>. به روایتی عبدالله بن مسعود عهده‌دار [[بیت المال]] و [[مسئول]] [[آموزش قرآن]] و مسائل [[دینی]]، و [[عثمان بن حنیف انصاری]] متصدی خراج کوفه شدند<ref>الاخبار الطوال، ص۱۳۶. خطیب بغدادی، عبدالله بن مسعود را از فقهای اصحاب پیغمبر اکرم‌{{صل}} ذکر کرده است و علت اعزام او را به کوفه توسط عمر، قرائت قرآن و آموزش شرایع و احکام اسلام به اهل کوفه، می‌نویسد. (تاریخ بغداد، ج۱، ص۱۴۷)</ref>.
عمار یک سال و اندی عامل کوفه بود. در [[زمان]] او بود که خراج دینور به عنوان «ماه کوفه» به [[اهالی کوفه]] تخصیص یافت<ref>تاریخ طبری، ج۳، ص۲۴۰.</ref>. به روایتی، عمربن خطاب از عده‌ای از اهالی کوفه که نزد او آمده بودند، پرسید: [[فرماندار]] خود، عمار یاسر را چگونه یافتید؟ گفتند [[مسلمانی]] [[ضعیف]] است. [[عمر]] نیز او را برکنار کرد<ref>تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۱۰۸.</ref>. اما [[طبری]] دو [[روایت]] در این باره نقل می‌کند که یکی منقول از [[سیف بن عمر تمیمی]] و دیگری از خلیدبن زفره نمری است.
[[خلیفه]] پس از کنارگذاردن عمار، [[جبیر بن مطعم]]<ref>جبیر بن مطعم: از رؤسای قریش بود و در شناخت نسب عرب و قریش مهارت داشت. بعد از جنگ بدر برای آزادی اسیران مشرکین نزد پیغمبر{{صل}} آمد. او نزد آن حضرت محترم بود، (زیرا وقتی پیغمبر{{صل}} در اثر آزار و اذیت قریش به طائف رفته بود) در بازگشت از طائف در جوار جبیر بن مطعم وارد مکه شد. او یکی از اشخاصی بود که با صحیفه قریش در محاصره کردن پیغمبر{{صل}} و بنی هاشم (در شعب ابی طالب) مخالفت کرد (و باعث رفع محاصره شدند) و نیز یکی از چهار نفری بود که در فتح مکه پیغمبر{{صل}} پیش از دیگران انتظار داشت مسلمان شوند. او در سال ۵۷ یا ۵۸ یا ۵۹ مرد. (اسد الغابه، ج۱، ص۲۷۱)</ref> را که بی‌کار بود، به [[امارت کوفه]] گماشت و گفت این را با کسی در میان نگذارد؛ اما [[مغیرة بن شعبه]] [[آگاه]] شد و به [[عمر]] خبر داد. [[خلیفه]] هم از [[تصمیم]] خود منصرف شد و [[مغیره]] را به [[فرمانروایی]] [[کوفه]] گماشت<ref>تاریخ طبری، ج۳، ص۲۲۷.</ref>. به [[روایت]] دیگری خلیفه، [[جبیر بن مطعم]] را تعیین کرد؛ ولی مغیره وی را [[فریب]] داد و از او خبری نزد عمربن خطاب برد و گفت: مرا به [[حکومت]] بگمار. عمر گفت: تو شخص فاسقی هستی. مغیره پاسخ داد: [[فسق]] من زیانی برای تو ندارد؛ [[کاردانی]] و [[توانایی]] من برای تو، و فسقم برای خودم. آن‌گاه خلیفه او را [[فرماندار کوفه]] کرد!<ref>تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۱۰۸.</ref>.
[[طبری]] در روایتی دیگر می‌نویسد: [[عمر بن خطاب]] پس از [[عزل]] [[عمار]]، [[ابوموسی اشعری]] را [[والی کوفه]] کرد. وی یک سال در کوفه بود و غلامی داشت که علف می‌فروخت. چند نفر از [[کوفیان]] نزد عمر رفتند و گفتند: [[ابوموسی]] را نمی‌خواهیم؛ زیرا غلامی دارد که با [[مردم]] ما دادوستد می‌کند. خلیفه نیز ابوموسی را از کوفه عزل کرد و بر [[بصره]] گماشت؛ سپس به کوفیان گفت: آیا شما حاکمی نیرومند و سخت‌گیر می‌خواهید یا مؤمنی [[ضعیف]]؟ کوفیان پاسخ [[درستی]] ندادند.
عمر بن خطاب سؤال خود را به [[مشورت]] [[یاران]] گذاشت. مغیره گفت: [[مسلمان]] ضعیف به تو و [[مسلمانان]] ضرر می‌رساند و [[فضایل]] او به خودش برمی‌گردد؛ اما [[حاکم]] توانای سخت‌گیر، نیرویش به [[سود]] تو و [[مسلمانان]]، و سخت‌گیری‌اش به خودش برمی‌گردد. [[خلیفه]] هم بعد از این سخنان، او را به [[حکمرانی]] [[کوفه]] [[منصوب]] کرد<ref>تاریخ طبری، ج۳، ص۲۴۳.</ref>.
خلیفه پس از اینکه [[عمار یاسر]] را به دلیل نظر برخی از [[مردم کوفه]] که او را فردی [[مؤمن]] ولی [[ضعیف]] می‌دانستند، برکنار کرد و [[مغیرة بن شعبه]] را گماشت، از مردم کوفه در مورد وی سؤال کرد. گفتند: تو خود بهتر، از [[فسق]] او [[آگاه]] هستی. [[عمر]] گفت: از شما [[کوفیان]] چه کشیدم! اگر [[مسلمان]] [[متقی]] را بر شما [[فرمانروایی]] دهم، می‌گویید: ضعیف است و اگر [[گناهکاری]] را [[حکومت]] دهم، می‌گویید: او [[فاسق]] است<ref>تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۱۰۸؛ فتوح البلدان، ص۳۹۳.</ref>.
===[[تدابیر]] [[عمر بن خطاب]] در کوفه===
جزئیات چگونگی اداره [[شهر کوفه]] و فرمان‌های عمر برای [[انتظام]] امور این [[شهر]] بزرگ و بسیار با اهمیت [[اسلامی]] در [[منابع تاریخی]] ذکر نشده است، بلکه [[مورخان]] به ذکر کلیاتی در این زمینه بسنده کرده‌اند. امکان دارد این امر به دلیل موقعیت عمدتاً نظامی این شهر در دوران عمربن خطاب باشد که [[مردم]] آن بیشتر به [[جنگ]] و [[جهاد]] در قلمرو [[ساسانیان]] [[اشتغال]] داشتند و لذا [[قوانین]] و مقررات خاص نظامی بر آن شهر حاکم بوده است. از این رو خلیفه تدابیر و دستورالعمل‌های نظامی خود را که پس از بحث و [[مشورت]] با سران [[اصحاب پیغمبر]]{{صل}} اتخاذ می‌کرد، به منظور [[اجرا]] به [[فرمانروایان]] خود به طور مرتب [[ابلاغ]] می‌کرد.
یکی از اقدامات عمر در کوفه آماده نگاه داشتن چهار هزار اسب، برای حوادث احتمالی بود که زمستان‌ها در قسمت مقابل، و سمت چپ [[قصر کوفه]] نگاهداری می‌شدند و به همین علت آن‌جا را «طویله» می‌خواندند و به هنگام [[بهار]] آن‌ها را به میان [[رود فرات]] و خانه‌های کوفه (جنب دیر عاقول) می‌بردند که [[ایرانیان]] آن‌جا را «آخور شاهجان»، یعنی چراگاه [[امیران]] می‌نامیدند. [[مسئول]] نگهداری اسب‌ها [[سلمان بن ربیعه باهلی]]<ref>سلمان بن ربیعه باهلی: او پیغمبر{{صل}} را درک کرد ولی از صحابه به شمار نمی‌آید. اول کسی است که در کوفه به قضاوت پرداخت و سپس با همین سمت به مدائن رفت. ابن منده می‌گوید بخاری او را از صحابه دانسته که درست نیست. عمر او را به قضاوت کوفه گماشت وی چهل روز در این کار بود و هیچ کس شکایتی از عملکرد او نداشت. (اسد الغابه، ج۲، ص۲۳۷)</ref> و چند نفر از [[اهالی کوفه]] بودند. اگر حادثه‌ای ناگهانی پیش می‌آمد، عده‌ای فوراً بر این اسب‌ها می‌نشستند و به مقابله می‌رفتند تا بقیه [[مردم]] آماده شوند. در [[بصره]] نیز به همین منظور و به همین تعداد، اسب وجود داشت و در هر یک از هشت [[شهر]] بزرگ [[اسلام]] چنین تدبیری به کار می‌رفت<ref>تاریخ طبری، ج۳، ص۱۵۵.</ref>.
====اسکان [[مسیحیان نجران]] در محدوده [[کوفه]]====
[[ابن سعد]] در بحث از «[[خلافت]] عمربن خطاب» اشاره به [[اخراج]] [[یهودیان]] از [[حجاز]] و اسکان آن‌ها در [[شام]] و نیز اخراج مسیحیان نجران و اسکان آنان در ناحیه کوفه کرده و توضیحات بیشتری در این زمینه نداده است<ref>الطبقات الکبری، ج۳، ص۲۱۴.</ref>. این [[اقدام]] [[خلیفه]] در راستای [[اعتقاد]] وی مبنی بر عدم حضور و سکونت افراد غیرمسلمان در محدوده [[عربی]] و [[اسلامی]] و [[نزول وحی]] است؛ در حالی که [[یهود]] حجاز و مسیحیان نجران در [[عهد]] [[رسول الله]]{{صل}} با [[پذیرفتن]] [[حاکمیت]] و [[اقتدار]] اسلام، طبق [[احکام]] [[اهل ذمه]] مجاز به ادامه حضور در مناطق سکونت خویش بودند.
در [[تاریخ]] از محل دقیق ورود و استقرار مسیحیان نجران در ناحیه کوفه و نقش [[سیاسی]] و [[اجتماعی]] آنان در تحولات مهم [[عراق]] سخن به میان نیامده است. در نقل حوادث مربوط به [[قیام امام حسین]]{{ع}} و هنگام خروج [[مسلم بن عقیل]] در کوفه و [[تسلط]] وی بر این شهر و [[محاصره ]][[ابن زیاد]] در [[قصر کوفه]]، آمده است که برخی از [[اشراف کوفه]] که به ابن زیاد پیوسته بودند، از راه مخفی [[دارالاماره]] که به «خانه‌های [[رومیان]]» مرتبط بود، میان [[مردم]] و [[قصر کوفه]] رفت و آمد می‌کردند<ref>تاریخ طبری، ج۵، ص۳۶۲؛ الارشاد، ج۲، ص۵۲.</ref>. احتمال دارد این مکان که به نام خانه‌های [[رومیان]] شناخته می‌شده است، محل اسکان و استقرار [[مسیحیان نجران]] بوده و مسامحتاً همه [[مسیحیان]] را «[[رومی]]» خوانده‌اند. ظاهراً به دلیل [[سلطه]] و [[حاکمیت]] انحصاری و مطلق [[عرب]]، نه تنها این مردم، بلکه [[ایرانیان]] [[مسلمانی]] که گاه نیمی از [[مردم کوفه]] را نیز تشکیل می‌دادند (به غیر از یکی دو مورد) توان عرض اندام در صحنه [[سیاسی]] و [[اجتماعی]] [[کوفه]] و [[عراق]] را نداشتند<ref>[[محمد حسین رجبی دوانی|رجبی دوانی، محمد حسین]]، [[کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی (کتاب)|کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی]] ص ۱61.</ref>.
====تقسیم [[سواد کوفه]]====
[[عمر بن خطاب]] پس از [[فتح عراق]] [[تصمیم]] گرفت «سواد» را میان [[مسلمانان]] تقسیم کند. از این رو دستور داد سهم هر کس را تعیین کنند و به او بدهند؛ پس از آن متوجه شدند هر یک نفر، زمینی را که سه کشاورز (طبق تقسیم‌بندی پیش از [[اسلام]]) در آن کار می‌کردند، می‌برد.
آن‌گاه با [[اصحاب پیغمبر]]{{صل}} [[مشورت]] کرد<ref>معجم البلدان، ج۳، ص۲۷۵.</ref>. [[حضرت علی]]{{ع}} فرمود: «اگر امروز آن را قسمت کنی، برای آیندگان چیزی نخواهد ماند. بهتر است آن را در دست صاحبانش باقی‌گذاری و آن‌ها روی آن کار کنند تا علاوه بر ما، برای آیندگان نیز باقی بماند». ([[خراج]] آن به مسلمانان برسد). [[خلیفه]] نظر آن حضرت را [[ستایش]] نمود و به همین گونه عمل کرد و در این راستا دستور داد تا سواد را مساحی و مرزبندی کنند<ref>همان جا، مقایسه کنید با: بلاذری، ص۳۷۱.</ref>.
[[عثمان بن حنیف انصاری]]<ref>عثمان بن حنیف انصاری از صحابه پیغمبر{{صل}} بود، و در آغاز خلافت امیرالمؤمنین علی{{ع}} به حکومت بصره گمارده شد، ولی با هجوم پیمان شکنان به بصره و تصرف آن شهر، دستگیر و اخراج گردید. وی در دوران معاویه درگذشت. (تقریب التهذیب، ج۲، ص۷)</ref> و [[حذیفة بن یمان]]<ref>حذیفة بن یمان؛ از اصحاب برگزیده رسول اکرم{{صل}} و مشهور به صاحب سر رسول خدا{{صل}} است. وی همچون عثمان بن حنیف و برادر وی سهل بن حنیف در شمار معدود اصحابی است که پس از رحلت رسول اکرم{{صل}} و غصب خلافت، بر اعتقاد و حمایت از ولایت امیرمؤمنان{{ع}} پایدار ماندند. این گروه از نظر درستی اعتقاد و همراهی با امیرمؤمنان{{ع}} پس از ارکان اربعه شیعه «یعنی سلمان، ابوذر، مقداد و عمار» قرار دارند.</ref> [[مأمور]] مساحت کردن سواد شدند. [[عمر]] به آن‌ها گفته بود که نیزارها و باتلاق‌ها و جایی را که آب بدان نمی‌رسد، مساحی نکنند<ref>[[محمد حسین رجبی دوانی|رجبی دوانی، محمد حسین]]، [[کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی (کتاب)|کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی]] ص 162.</ref>.

====اولین مناطق تابع [[حکومت کوفه]]====
[[عمر بن خطاب]] در سال ۲۰، استان‌های [[کشور اسلامی]] را معین، و آن‌ها را در قالب هفت استان اعلام کرد. [[یعقوبی]] در ذکر اسامی هفت استان، پنج استان را بدین ترتیب نام می‌برد: [[مدینه]]، [[شام]]، جزیره، [[کوفه]] و [[بصره]]... همچنین [[سیوطی]]، [[مصر]] و [[موصل]] را استان‌های ششم و هفتم دانسته است<ref>تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۱۰۷ چاپ بیروت ۱۳۷۵ق و ۱۹۵۶م)، مصحح این کتاب بعد از بصره چند نقطه در پرانتز گذاشته و در پاورقی توضیح داده است که: «در نسخه اصل سفید بوده و نام استان‌های ششم و هفتم دیده نمی‌شود»؛ و از قول سیوطی در تاریخ الخلفاء، مصر و موصل را استان‌های ششم و هفتم نقل کرده است. باید دانست، عرب سرزمین واقع در شمال بین النهرین را «جزیره» نامیدند؛ زیرا آب‌های دجله و فرات جلگه‌های آنجا را در بر می‌گرفت. این سرزمین به سه قسمت تقسیم می‌شد و هر قسمت را «دیار» می‌گفتند. این سه دیار عبارت بودند از: دیار ربیعه، دیار مُضَر و دیار بکر، به نام سه قبیله عرب که در زمان فرمانروایی ساسانیان به آنجا کوچ نموده و مسکن هر قبیله‌ای به نام آن قبیله موسوم شده بود، موصل در ساحل دجله بزرگ‌ترین شهر دیار ربیعه، رقه در ساحل فرات مرکز دیار مضر، و آمِدْ در ساحل دجله علیا بزرگ‌ترین شهر دیار بکر بود. «موصل» مرکز دیار ربیعه در ساحل باختری دجله، جایی که شاخه‌های این رود به هم می‌پیوندند واقع است و به همین سبب آن را موصل (محل وصل) نامیده‌اند. (جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی، ص۹۳-۹۴). بنابراین جدا شدن استان‌های جزیره و موصل در این تقسیم‌بندی، یعنی دو استان از دیارهای سه‌گانه.</ref>.
در واقع تا آن [[زمان]] که [[فتوحات]] [[مسلمانان]] در قلمرو [[ایران]]، شامل [[عراق]] و قسمتی از [[خوزستان]] بوده، خوزستان تابع [[بصره]]، و عراق تا مرز جزیره، تابع [[حکومت کوفه]] بوده است. مناطقی که [[سپاه]] مستقر در [[کوفه]]، موظف به [[حفظ]] مرز آن‌ها بود، چهار [[شهر حلوان]]، [[ماسبذان]]، [[قرقیسیا]] و [[موصل]] بود که هر کدام عاملی ([[فرمانداری]]) داشت. با تأسیس [[شهر کوفه]] و انتقال مسلمانان به آن‌جا، عاملان مرزها به کوفه آمدند و جانشینانی برای خود تعیین کردند. پس از طراحی شهر کوفه، [[سعد بن ابی وقاص]] سه سال و نیم (به جز مدتی که در [[مدائن]] اقامت داشت) [[استاندار کوفه]] بود و در [[حلوان]] و موصل و ماسبذان عاملانی گماشته بود<ref>تاریخ طبری، ج۳، ص۱۵۲.</ref><ref>[[محمد حسین رجبی دوانی|رجبی دوانی، محمد حسین]]، [[کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی (کتاب)|کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی]] ص ۱66.</ref>.

==کوفه در [[خلافت عثمان]]==
===[[فرمانروایان]] کوفه در خلافت عثمان===
[[عثمان]] پس از رسیدن به [[خلافت]] در سال ۲۴، [[مغیرة بن شعبه]] را از حکومت کوفه [[عزل]] نمود، و سعد بن ابی وقاص را [[منصوب]] کرد؛ زیرا [[عمر]] در بستر [[مرگ]] گفته بود: به [[خلیفه]] بعدی سفارش می‌کنم [[سعدبن ابی وقاص]] را به کار گیرد؛ چراکه من او را به [[جرم]] ارتکاب خلافی عزل نکردم و [[خوف]] آن دارم که از این بابت به [[رنج]] و [[زحمت]] بیفتد. به این ترتیب اولین کسی که عثمان [[فرمان]] حکومتش را صادر کرد، سعد بن ابی وقاص بود که به حکومت کوفه رسید.
به [[روایت]] دیگری عمر سفارش کرده بود عاملانش را پس از مرگ او تا یک سال ابقا کنند و چون عثمان بر سر کار آمد، [[مغیره]] را یک سال در [[کوفه]] باقی گذاشت. اگر این [[روایت]] صحیح باشد، سعد در سال بیست و پنج از طرف [[عثمان]] [[حاکم کوفه]] شده است<ref>تاریخ طبری، ج۳، ص۳۰۶؛ تاریخ الخلفاء، ص۱۲۳.</ref>.
مدتی بعد، سعد وقاص چیزی از [[بیت المال]] را از [[عبدالله بن مسعود]] [[قرض]] کرد. پس از انقضای مدت، عبدالله [[مال]] را از او مطالبه کرد، ولی سعد آن را نپرداخت و در نتیجه بین آن‌ها [[مجادله]] درگرفت. عثمان پس از اطلاع از موضوع بر هر دو [[خشم]] گرفت و در صدد برآمد که آن دو را [[عزل]] کند؛ ولی بعد سعد را از [[حکومت]] عزل کرد، و عبدالله را در مسئولیتش باقی گذاشت.
عثمان به جای [[سعدبن ابی وقاص]]، ولید بن [[عقبة بن ابی معیط]] را که از طرف عمربن خطاب، حکومت جزیره و عرب‌های ساکن آن ناحیه را در دست داشت، به [[امارت کوفه]] گماشت. ولید در سال دوم [[خلافت عثمان]] به کوفه آمد و زمام امور را به دست گرفت<ref>تاریخ طبری، ج۳، ص۳۱۱.</ref>. تعیین ولیدبن [[عقبه]] به [[حکومت کوفه]]، آغازگر سرزنش‌ها و [[اعتراضات]] مردمی بر [[ضد]] عثمان شد؛ زیرا عثمان [[خویشان]] و نزدیکانش را به حکومت ولایات برمی‌گزید<ref>تاریخ الخلفاء، ص۱۲۳.</ref>. ولید در [[زمان]] حکومتش بر کوفه، مرتکب تخلفات و [[اعمال]] [[خلاف شرع]] شد تا جایی که [[مردم]] را به حرکت و [[مخالفت]] واداشت و [[شکایت]] به عثمان بردند. ولید یک نفر [[یهودی]] را که شعبده و [[جادو]] می‌کرد نزد خود احضار کرد. [[جادوگر]] که او را «بطرونی»<ref>یعقوبی لقب جادوگر را «بطروی» ثبت کرده است.</ref> می‌گفتند در یکی از روستاهای کوفه به نام «[[زراره]]» (مجاور جسر [[بابل]]) [[زندگی]] می‌کرد.
عثمان او را (تحت فشار و پیگیری [[امیرمؤمنان]]{{ع}}) عزل کرد. هنگامی که ولید وارد [[مدینه]] شد، عثمان خطاب به حاضران گفت: چه کسی او را حد می‌زند؟ مردم از [[ترس]] این‌که ولید [[برادر]] [[مادری]] [[خلیفه]] بود، پیش نرفتند، ولی [[حضرت علی]]{{ع}} برخاست و او را حد زد. ولید پس از [[عزل]] از [[حکومت کوفه]]، از طرف [[عثمان]] عامل [[زکات]] [[قبایل]] بلقین و کلب شد<ref>تاریخ طبری، ج۳، ص۳۱۱.</ref>. وی پنج سال [[حاکم کوفه]] بود<ref>فتوح البلدان، ص۴۶۷. اگر سال عزل ولید را «۲۹» بگیریم، مدت امارت او سه یا چهار سال می‌شود، مگر آنکه قول طبری که عزل او را به سال «۳۰» می‌داند بپذیریم که آن هم با توجه به این‌که طبری انتصاب ولید را در سال ۲۶ ذکر کرده، مدت امارتش چهار سال می‌شود.</ref>.
[[خلیفه سوم]] پس از [[عزل ولید]]، [[سعید بن عاص]]<ref>سعید بن عاص بن سعید بن عاص بن امیه قرشی اموی: پدرش «عاص» در جنگ بدر توسط علی{{ع}} کشته شد. وی در حکومت عثمان، امیر کوفه گردید. در دوران حکومت معاویه ابتدا به خاطر عدم حضورش در جنگ‌های او مورد خشم معاویه بود، ولی بعداً از طرف وی به حکومت مدینه گماشته شد. سعید در سال ۴۹ یا ۵۲ امیرالحاج بود و در سال ۵۳ در قصر خود واقع در «عقیق» درگذشت (الاصابة، ج۲، ص۴۷).</ref> را در سال ۲۹ به حکومت کوفه گماشت. وی که به عنوان [[امیر]] [[کوفه]] وارد آن [[شهر]] شد، [[فرمان]] داد [[محراب]] و [[منبر]] را [[تطهیر]] کنند و تا آن‌ها را تطهیر نکردند از منبر رفتن خودداری کرد. او می‌گفت: ولید [[نجس]] و [[پلید]] بوده است، اما مدتی که از [[حکومت]] وی گذشت، کارهای ناپسندی از او [[مشاهده]] شد و در [[بیت المال]] دخالت‌های خودسرانه کرد<ref>مروج الذهب، ج۲، ص۳۴۶.</ref>.
آخرین [[والی کوفه]] در [[خلافت عثمان]]، [[ابوموسی اشعری]] است. [[منابع تاریخی]] در مورد چگونگی عزل سعید بن عاص و [[نصب]] ابوموسی اشعری، و سال به [[قدرت]] رسیدن وی و حوادث و وقایع دوران [[فرمانروایی]] او سخنی نگفته‌اند. تنها در بحث از چگونگی [[بیعت کوفیان]] با [[امیرالمؤمنین علی]]{{ع}} از او به عنوان عامل [[منصوب]] از سوی عثمان بر کوفه یاد کرده‌اند<ref>نگاه کنید به مبحث «بیعت کوفیان با امیرالمؤمنین علی{{ع}}».</ref><ref>[[محمد حسین رجبی دوانی|رجبی دوانی، محمد حسین]]، [[کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی (کتاب)|کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی]] ص 167-170.</ref>.
===برخی از کارهای عثمان در کوفه===
از اقدامات و فرمان‌های غیر [[سیاسی]] و نظامی [[عثمان]] در [[کوفه]] جز دو مورد به نکته قابل ذکری در [[تاریخ]] برنمی‌خوریم:
[[جمع‌آوری قرآن]] از نکات مهم دوران [[خلافت عثمان]] است، عثمان به منظور جمع‌آوری قرآن به اطراف و اکناف [[نامه]] نوشت که تمامی قرآن‌ها باید جمع‌آوری شود. همه [[مصحف‌ها]] به جز [[مصحف]] [[عبدالله بن مسعود]] جمع‌آوری شد. سپس عثمان آن‌ها را با آب گرم و سرکه جوشانید و به قولی سوزاند. عبدالله بن مسعود در کوفه بود. عثمان به [[عبدالله بن عامر]] [[فرماندار بصره]] نوشته بود که مصحف عبدالله بن مسعود را از او بگیرد، ولی او زیر بار [[حکم]] عثمان نرفت. عثمان به عبدالله بن عامر نوشت: [[عبدالله مسعود]] را نزد من بفرست که [[تباهی]] به این [[دین]] و [[فساد]] به این [[امت]] راه ندارد.
[[ابن مسعود]] در حالی به [[مدینه]] رسید که عثمان [[خطبه]] می‌خواند. چون عبدالله به [[مسجد]] وارد شد، عثمان گفت: هم اکنون جانوری سیاه بر شما وارد شد. عبدالله با او درشت سخن گفت. عثمان دستور داد او را به روی [[زمین]] بکشند به گونه‌ای که دو دنده‌اش [[شکست]].
عثمان پس از جمع‌آوری [[مجدد]] [[قرآن]] (تنظیم کنونی)، نسخه‌های جدید را به شهرهای کوفه، [[بصره]]، مدینه، [[مکه]]، [[مصر]]، [[شام]]، [[بحرین]]، [[یمن]] و جزیره فرستاد<ref>تاریخ طبری، ج۲، ص۱۱۱.</ref>.
همچنین در [[زمان]] [[خلیفه سوم]] افرادی مانند حاملان خواروبار که به کوفه وارد می‌شدند، چون در آن [[شهر]] [[منزل]] نداشتند، منادی فردی به نام [[ابوسمال]] در بازار و [[کناسه کوفه]] بانگ می‌زد که هر کس از [[بنی فلان]] و بنی فلان اینجاست، نزد ابوسمال[[ منزل]] گیرد. عثمان پس از اطلاع از احوال چنین افرادی در کوفه، برای [[مهمانان]] منزل‌ها در نظر گرفت<ref>تاریخ طبری، ج۳، ص۳۲۷.</ref>.
====اعزام [[کوفیان]] به [[جهاد]] با [[روم]]====
در سال ۲۴ [[امپراتوری روم]] در مرزهای خود با شام، تحرکاتی کرد و قصد [[هجوم]] داشت. رزمجویان شام از عثمان درخواست نیروی کمکی کردند. عثمان به [[ولید بن عقبه]] [[حاکم کوفه]]، که آن زمان در [[موصل]] بود، [[فرمان]] داد هشت تا ده هزار نفر را به [[فرماندهی]] فردی [[دلیر]] و [[شجاع]] و [[مؤمن]] از [[اهل کوفه]] به [[یاری]] [[سپاه شام]] اعزام کند. ولید نیز پس از سه [[روز]]، هشت هزار نفر از [[مردم کوفه]] را به فرماندهی [[سلمان بن ربیعه باهلی]] روانه کرد. این [[سپاه]] همراه با [[لشکر]] [[شام]] وارد [[سرزمین روم]] شدند و توانستند قلعه‌های بسیاری را فتح کنند و [[غنایم]] و [[اسیران]] زیادی به دست آوردند. به روایتی تعداد سپاه [[روم]] در این [[نبرد]] هشتاد هزار و سپاه اعزامی از [[کوفه]] شش هزار تن بودند<ref>تاریخ طبری، ج۳، ص۳۰۷.</ref>><ref>[[محمد حسین رجبی دوانی|رجبی دوانی، محمد حسین]]، [[کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی (کتاب)|کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی]] ص 171</ref>.
====[[تبعید]] گروهی از مشاهیر اهل کوفه به شام====
[[طبری]] تحت عنوانی قریب به مضمون بالا، در وقایع سال ۳۳ به تفصیل سخن گفته است. او نخست [[روایت]] مفصل آن را از [[سیف بن عمر تمیمی]] (جاعل مشهور [[حدیث]] و خبر) می‌آورد. سپس روایتی کوتاه‌تر و بهتر را از [[محمد بن عمر]] نقل می‌کند و در آخر روایتی از آن هم کوتاه‌تر از عین بن [[عبدالرحمن]] ذکر می‌کند.
گزیده دو روایت اخیر این است که وقتی [[سعید بن عاص]] به جای [[ولید بن عقبه]] [[امیر]] شد و به کوفه آمد، شب‌ها جمعی از سرشناسان کوفه را به دور خود جمع می‌کرد و با آن‌ها سخن می‌گفت. از جمله آن‌ها [[مالک بن کعب ارحبی]]، [[اسود بن یزید نخعی]]، [[علقمه بن قیس نخعی]]، و [[مالک اشتر]] با جمعی از نزدیکانش بودند.
شبی سعید بن عاص گفت: «[[سواد کوفه]] باغ [[قریش]] است». مالک اشتر گفت: [[گمان]] می‌کنی سوادی که [[خدا]] آن را با [[زور]] [[شمشیر]] به ما داده است، [[مال]] تو و [[قوم]] توست؟ به خدا بهره بالاترین افراد شما از سواد، مانند یکی از ما است. به دنبال آن بقیه هم به سخن درآمدند. در اینجا عبدالرحمن [[اسدی]]، [[رئیس]] [[شرطه]] سعید به آن‌ها رو کرد و گفت:[[ سخن]] امیر را به او برمی‌گردانید؟ سپس با آن‌ها به [[درشتی]] سخن گفت. [[مالک اشتر]] گفت: چه کسی در اینجاست؟ این مرد را بگیرید. افراد مالک، [[رئیس]] [[شرطه]] را زیر مشت و لگد گرفتند و چندان زدند که بی‌هوش شد و او را به روی [[زمین]] کشیدند، سپس آب آوردند و به صورتش پاشیده، او را به [[هوش]] آوردند.
از آن شب به بعد، دیگر [[سعید بن عاص]] کسی را برای شب‌نشینی و [[گفتگو]] [[دعوت]] نکرد؛ آن عده هم نزد خود جلسه می‌کردند و در [[خانه]] و مجالس خویش به [[عثمان]] و سعید [[دشنام]] می‌دادند. کم‌کم تعداد آن‌ها فزونی یافت. سعید موضوع را با نام نُه نفر از آنان به عثمان گزارش داد و نوشت که آن‌ها گرد هم جمع می‌شوند و از تو و من [[عیب‌جویی]] می‌کنند و ما را بی‌اعتنا به امر [[دین]] می‌دانند. می‌ترسم اگر همین طور به کارشان ادامه دهند به تعدادشان افزوده شود.
عثمان در جواب نوشت: آن‌ها را [[تبعید]] کن و به [[شام]] نزد [[معاویه]] گسیل دار. این نه نفر عبارت بودند از: [[مالک اشتر]]، [[ثابت بن قیس بن منقع]]، [[جندب بن زهیر غامدی]]، [[جندب بن کعب ازدی]]، [[عروة]] بن جعد، [[عمرو بن حمق خزاعی]]، [[کمیل بن زیاد نخعی]]،[[ زید]] و برادرش [[صعصعة بن صوحان]]. وقتی این عده به شام آمدند، معاویه آنان را در کلیسای [[مریم]] جای داد و به دستور عثمان همان مقرری را که در [[عراق]] داشتند برای آن‌ها در نظر گرفت.
معاویه با آن‌ها می‌نشست و [[گفت‌وگو]] می‌کرد و [[غذا]] می‌خورد. او پیوسته با سخنان خود آن‌ها را [[پند]] می‌داد که «شما [[عرب]] هستید و به [[شرافت]] [[اسلام]] بر [[ملت‌ها]] [[پیروز]] شده‌اید و باید [[مقام خلافت]] را رعایت کنید. من کسی هستم که مورد نظر [[پیغمبر]]{{صل}} بودم و [[ابوبکر]] و [[عمر]] و عثمان مرا به کار گرفتند. پدرم [[ابوسفیان]] چنین و چنان بود. [[قبیله قریش]] در [[دوران جاهلیت]] و اسلام جایگاه والایی داشتند».
تبعیدیان [[کوفه]]، سخنان معاویه را یکی پس از دیگری رد می‌کردند و پاسخ‌های [[شایسته]] به او می‌دادند. سرانجام کار به جایی رسید (در [[روایت]] [[سیف بن عمر]]) که با او گلاویز شدند و [[موی سر]] و ریشش را گرفتند و کشیدند. [[معاویه]] گفت:[[ دست]] نگاه دارید. اینجا [[سرزمین کوفه]] نیست. به [[خدا]] اگر [[اهل شام]] بدانند با من (که امیرشان هستم) چه می‌کنید، شما را خواهند کشت. این چه کاری است که می‌کنید؟! سپس برخاست و از نزد آن‌ها رفت و گفت: به خدا دیگر به شما سر نخواهم زد. آن‌گاه [[نامه]] به [[عثمان]] نوشت که می‌ترسم اگر این‌ها در [[شام]] بمانند با سخنان خود [[مردم]] را بر من بشورانند. آن‌ها را به [[شهر]] خود برگردان که جای آن‌ها همان جاست. عثمان هم نوشت که آن‌ها را به [[کوفه]] نزد [[سعید بن عاص]] برگردان. وقتی آن عده به کوفه بازگشتند، زبانشان بیشتر به روی سعید باز شد. سعید بار دیگر از دست آن‌ها به عثمان [[شکایت]] کرد. عثمان هم نوشت آن‌ها را به شهر [[حمص]] نزد [[عبدالرحمن بن خالد بن ولید]]، [[امیر]] آن شهر روانه کند. پس از ورود آنان به حمص، [[عبدالرحمن]] آن‌ها را در [[ساحل]] فرود آورد و برای آنان [[وظیفه]] مقرر داشت. تبعیدیان آن قدر آنجا ماندند تا عثمان آنان را [[آزاد]] گذاشت که هر جا می‌خواهند، بروند<ref>تاریخ طبری، ج۳، ص۳۶۰ تا ۳۶۸ نقل به اختصار.</ref>.
این عده از چهره‌های درخشان [[شیعه]] و طرفداران [[امیرمؤمنان علی]]{{ع}} بودند. آن‌ها در [[زمان عثمان]] و [[قدرت]] [[بنی امیه]] در کوفه، شام و حمص، چنین [[روحیه]] انقلابی داشتند و حاضر نبودند [[مظالم]] بنی امیه را ببینند و لب فرو بندند؛ و سرانجام از جمله [[رهبران]] کسانی شدند که مردم را بر [[ضد]] [[خلافت]] [[فاسد]]، [[دعوت]] به [[انقلاب]] کردند و راه را برای [[خلافت امیرالمؤمنین]]{{ع}} هموار ساختند.
==کوفه در خلافت امیرالمؤمنین علی{{ع}}==
===[[بیعت کوفیان]] با [[امیرالمؤمنین علی]]{{ع}}===
در پی انقلابی که بر ضد عثمان در [[مدینه]] صورت گرفت و به [[هلاکت]] وی منجر شد، عموم مردم اعم از اهالی مدینه ([[مهاجران]] و [[انصار]]) به جز چند تن<ref>گروهی که تمایلات عثمانی داشتند از بیعت با امیرالمؤمنین{{ع}} خودداری کردند و منظورشان، خروج از اطاعت آن حضرت بود. از میان مهاجران: سعد بن ابی وقاص، عبدالله بن عمر بن خطاب، قدامة بن مظعون، رهبان بن صیفی، عبدالله بن سلام و مغیرة بن شعبه؛ و از انصار کعب بن مالک و حسان بن ثابت که شاعر بودند؛ ابوسعید خُدری، محمد بن مسلمه، زید بن ثابت، رافع بن خدیج، نعمان بن بشیر، فضالة بن عبید، کعب بن عجره، مسلمة بن خالد و گروه دیگری که طرفدار عثمان بودند. همچنین عده‌ای از بنی امیه و دیگران از بیعت دریغ کردند (مروج الذهب، ج۲، ص۳۶۱).</ref>، و [[انقلابیون]] [[کوفی]] و [[بصری]] و [[مصری]] با [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} به عنوان [[شایسته‌ترین]] و لایق‌ترین فرد [[امت]] برای [[خلافت اسلامی]][[ بیعت]] کردند.
[[مالک اشتر]] که همراه با معترضان و انقلابیون [[کوفه]] به [[مدینه]] آمده بود، [[بیعت کوفیان]] با آن حضرت در مدینه را بر عهده گرفت. با انتشار خبر [[برگزیده شدن]] [[امیرمؤمنان علی]]{{ع}} به [[خلافت]] توسط [[مهاجران]] و انصار، بیعت با آن حضرت در کوفه و دیگر [[شهرها]] آغاز شد؛ ولی [[مردم کوفه]] پیش از دیگران از [[بیعت]] با آن [[پیشوا]] استقبال کردند.
===[[تعیین حاکم]] کوفه توسط امیرالمؤمنین{{ع}}===
امیرالمؤمنین{{ع}} در اولین [[اقدام]] خود پس از [[پذیرش خلافت]]، [[حکام]] [[عثمان]] را از [[ولایت‌ها]] [[عزل]] نمود، و بر مراکز ولایات، امیرانی بدین شرح [[منصوب]] فرمود:
- [[قُثَم بن عباس بن عبدالمطلب]] بر [[مکه]].
- [[عبیدالله بن عباس]] بر [[یمن]]<ref>ابوحنیفه دینوری در الاخبار الطوال (ص ۱۷۶) والی یمن را «عبدالله بن عباس» آورده است. نظر به اینکه عبیدالله بن عباس تا پایان حیات و خلافت حضرت و هجوم بسر بن ابی ارطاة به یمن حاکم آن خطه بوده است و عبدالله نیز چند ماه پس از آغاز خلافت امیرالمؤمنین{{ع}} و بعد از جنگ جمل به حکومت بصره منصوب گردید، باید گفت ابوحنیفه دینوری در این مورد اشتباه کرده است. یا عبیدالله در نام با عبدالله اشتباه شده است.</ref>.
- [[قیس بن سعد بن عباده]] بر [[مصر]]
- [[عثمان بن حنیف]] بر [[بصره]]<ref>تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۱۲۶.</ref>
به روایتی [[سهل بن حنیف]] [[برادر]] عثمان بن حنیف را نیز به [[حکومت]] [[شام]] گماشت که با [[مخالفت]] [[معاویه]] روبه‌رو شد و از حدود [[تبوک]]، توسط سواران او بازگردانده شد<ref>الاخبار الطوال، ص۱۷۷.</ref>.
[[روایات]] در مورد تعیین [[والی کوفه]] مختلف است. بنا بر نقل [[یعقوبی]]، [[حضرت امیر]]{{ع}} تمام عمال [[عثمان]] را [[عزل]] فرمود به جز [[حاکم کوفه]] که [[ابوموسی اشعری]] بود و او را به توصیه [[مالک اشتر]] در مقامش ابقا کرد<ref>تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۱۲۶.</ref>. [[مسعودی]] نیز وی را [[منصوب]] از طرف [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} می‌داند و او را تا هنگام [[کارشکنی]] در [[بسیج]] [[مردم]] به منظور پیوستن به [[سپاه]] حضرت، حاکم کوفه می‌داند و می‌نویسد: چون مردم را [[ترغیب]] به ماندن کرد و خبر آن به علی{{ع}} رسید، وی را عزل نمود و [[قرظة بن کعب انصاری]]<ref>قرظة بن کعب انصاری خزرجی از صحابه بود و در احد و دیگر جنگ‌های رسول اکرم{{صل}} شرفیاب بود. وی یکی از ده نفر انصاری است که عمربن خطاب همراه عمار یاسر به کوفه فرستاد. او مردی بزرگوار بود و در سال ۲۳ در خلافت عمر، ری را فتح کرد؛ و هنگامی که امیرمؤمنان علی{{ع}} رهسپار جمل شد او را والی کوفه گردانید، و چون رهسپار صفین می‌شد، وی را با خود برد و ابومسعود بدری را به جایش منصوب داشت. قرظه در جنگ‌های امیرمؤمنان علی{{ع}} با او بود و در زمان خلافت آن حضرت در کوفه و در خانه خود وفات یافت و امیرمؤمنان علی{{ع}} بر او نماز گزارد. (اسدالغابه، ج۴، ص۲۰۲).</ref> را به [[حکومت کوفه]] منصوب کرد<ref>مروج الذهب، ج۲، ص۳۶۸.</ref>. [[ابوحنیفه دینوری]] «[[عمارة]] بن [[حسان]]» را به عنوان اولین [[حاکم]] از طرف حضرت امیر{{ع}} بر [[کوفه]] ذکر کرده که در هیچ یک از [[کتاب‌های رجالی شیعه]] و [[سنی]] از او نام برده نشده است<ref>الاخبار الطوال، ص۱۷۶. در کتاب‌های رجالی مانند رجال شیخ، رجال مامقانی، قاموس الرجال و کتاب‌های دیگر رجالی نام وی نیامده است.</ref>. [[طبری]]، اولین [[حاکم کوفه]] را در [[زمان امیرالمؤمنین]]{{ع}}، [[عمارة بن شهاب]] ذکر می‌کند<ref>تاریخ طبری، ج۳، ص۴۶۳.</ref>..<ref>[[محمد حسین رجبی دوانی|رجبی دوانی، محمد حسین]]، [[کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی (کتاب)|کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی]] ص 196</ref>.
===نخستین اقدامات [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} در آغاز ورود به [[کوفه]]===
امیرالمؤمنین{{ع}} در اولین [[جمعه]] پس از ورود به کوفه، [[نماز جمعه]] را اقامه کرد و پس از آن، عاملان و [[حکمرانان]] جدید خود را [[منصوب]] فرمود و به [[شهرها]] گسیل داشت<ref>پیکار صفین، ص۲۳ و ۲۵؛ شرح نهج البلاغه، ج۴، ص۱۰۸.</ref>. آن حضرت همچنین [[اشعث بن قیس]] را که از طرف [[عثمان]] [[حکومت آذربایجان]] داشت از آن منطقه، و [[احنف بن قیس]] را از [[بصره]] و [[جریر بن عبدالله بجلی]] ([[حاکم]] [[شهر]] [[هَمْدان]]) را از هَمَدان فراخواند و همگی در کوفه نزد وی حاضر شدند<ref>بحارالانوار، ج۳۲، ص۵۶۹.</ref>. سپس جریر بن عبدالله بجلی را با نامه‌ای به سوی [[معاویه]] روانه کرد.
به روایتی [[امیرمؤمنان]]{{ع}} پس از ورود به کوفه، [[یزید بن قیس ارحبی]] را بر [[مدائن]]، [[مخنف بن سلیم]] را بر [[اصفهان]] و هَمْدان، [[قرظة بن کعب]] را بر بهقبادات<ref>بهقباذات، نام سه منطقه (کوره) در حوالی بغداد (که بعداً بنا گردید) بود که منسوب به قباد پدر انوشیروان بوده است و شامل بهقباد علیا (بالا) مشتمل بر نُه ناحیه و بهقباد اوسط (میانه) شامل چهار ناحیه و به قباد سفلی (پایین، مشتمل بر پنج ناحیه است (نک: معجم البلدان، ج۱، ص۵۱۶).</ref>، [[قدامه بن مظعون]]<ref>نظر به اینکه طبق برخی نقل‌ها وی جزء کسانی است که پس از رسیدن امیرالمؤمنین{{ع}} به خلافت، حاضر به بیعت با آن حضرت نشد (نگاه کنید به پاورقی صفحه ۱۸۱ آغاز همین فصل) و نیز سابقه شرب خمر وی در خلافت عمر بن خطاب و حد خوردن او (قاموس الرجال، ج۸، ص۵۱۷)، به احتمال قریب به یقین نقل علامه مجلسی مبنی بر نصب قدامه توسط حضرت نادرست است.</ref> را بر کسکر<ref>کسکر: استانی میان کوفه و بصره و تا پیش از آن‌که حجاج بن یوسف ثقفی شهر واسط را در آن بنا کند، شهر خسرو شاپور مرکز آن بود (نک: معجم البلدان، ج۴، ص۴۶۱).</ref>، [[عدی بن حاتم]] را بر بهرسیر<ref>بهرسیر؛ شهری از نواحی سواد بغداد نزدیک مدائن، و به نقلی یکی از هفت شهر تشکیل دهنده مدائن بود. بهرسیر معرب به اردشیر است (نک: معجم البلدان، ج۱، ص۵۱۵).</ref>، [[ابوحسان بکری]] را بر استان عالی<ref>عال یا عالی: به معنی بلندی، به استانی در عراق اطلاق می‌شد که بالای مناطقی همچون انبار، بادوریا، قطربل و مَسْکِن واقع بود (نک: معجم البلدان، ج۴، ص۷۰).</ref>، سعدبن [[مسعود]] ثقفی را بر استان زوابی<ref>زوابی چهار بخش در منطقه بغداد بود: عالی و اعلی و اوسط و اسفل (قاموس فیروزآبادی).</ref>، [[ربعی بن کاس]] را بر سیستان، و خلیدبن کاس را بر [[خراسان]] گماشت. [[خلید]] وقتی نزدیک [[نیشابور]] رسید، فهمید [[مردم خراسان]] نافرمان شده‌اند و [[کارگزاران]] شاه سابق و مقتول [[ایران]] از کابل به آنجا آمده‌اند. خلید هم با [[مردم نیشابور]] جنگید و آن‌ها را [[شکست]] داد و [[شهر]] را محاصره کرد. سپس فتح آن‌جا را همراه با اعزام [[اسیران]] به [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} گزارش داد. آن حضرت همچنین [[مالک اشتر]] را در [[موصل]] و توابع آن ([[سرزمین]] جزیره) [[حکومت]] داد<ref>بحارالانوار، ج۳۲، ص۳۵۷. همان‌گونه که در مبحث «کوفه و فتح ایران» بیان شد، در جریان فتوحات عصر خلفای پیش از امیرمؤمنان{{ع}}، فرمانروایان کوفه و بصره هر سرزمینی را فتح می‌کردند، تحت فرمان آنان در می‌آمد. بر این اساس نیمه شمالی عراق و آذربایجان و استان پهناور جبال (شامل استان‌های کردستان، ایلام، کرمانشاه، زنجان، قزوین، تهران، قم، اصفهان، چهارمحال، کهگیلویه و یزد امروزی) طبرستان و قومس (استان سمنان) قلمرو فرمانروای کوفه بود. به نظر می‌رسد که امیرمؤمنان{{ع}} با انتقال مرکز خلافت به کوفه، خود مسئولیت والی کوفه را نیز بر عهده گرفته و حاکمان مناطق تابع ایالت بزرگ کوفه را خود عزل و نصب فرمود. علاوه بر آن خراسان و سیستان را هم که قلمرو فرمانروای بصره بود از آن منتزع کرده و حاکمان آن دو منطقه را نیز خود تعیین فرمود.</ref>.<ref>[[محمد حسین رجبی دوانی|رجبی دوانی، محمد حسین]]، [[کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی (کتاب)|کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی]] ص 195.</ref>.
===بررسی [[انتخاب]] [[کوفه]] به عنوان مرکز [[خلافت]]===
... [[مهاجرین]] و [[انصار]] در [[مدینه]] با [[امیرالمؤمنین]]{{ع}}[[ بیعت]] کردند. کمی بعد آن حضرت به منظور تعقیب و منصرف کردن [[پیمان شکنان]] از [[شورش]]، و سپس از روی [[ناچاری]] به قصد [[جنگ]] با آن‌ها برای اولین بار وارد [[عراق]] شد و پس از سرکوبی پیمان شکنان در [[بصره]]، روی به کوفه نهاد و در آن [[شهر]] فرود آمد و دیگر به مدینه بازنگشت و کوفه را به عنوان مقر و مرکزیت خلافت برگزید.
گرچه به نظر بعضی، ورود امیرالمؤمنین{{ع}} به کوفه بدین منظور نبود که آنجا را مرکز خلافت خود قرار دهد، بلکه به دلیل اینکه آن شهر، اردوگاه بزرگ نظامی بود، قصد داشت با [[جلب حمایت]] بیشتر [[کوفیان]]، آن‌ها را برای [[رویارویی]] شدیدی با [[معاویه]] [[سازمان]] دهد<ref>تشیع در مسیر تاریخ، ص۱۴۶.</ref>؛ اما با توجه به عواملی که در ذیل ذکر می‌شود، به نظر می‌رسد که آن وجود [[مقدس]]، آگاهانه و با [[نیت]] قبلی کوفه را به عنوان مرکز خلافت خود انتخاب فرمود؛ حتی اگر مجبور به جنگ با [[پیمان‌شکنان]] نمی‌شد و احتمال جنگ با [[شام]] هم در میان نبود، باز مقر [[حکومت اسلامی]] را به کوفه منتقل می‌کرد:
====وجود تعداد بسیاری از [[صحابه]] و [[برگزیدگان]] آن‌ها در کوفه====
هنگام ورود [[خالد بن ولید]] به عراق در [[زمان]] [[حکومت ابوبکر]]، عده‌ای از صحابه در [[سپاه]] او حضور داشتند که بعداً با اعزام سپاه دیگری به [[فرماندهی]] [[ابوعبید ثقفی]] در [[جنگ جسر]]-گرچه بعد از [[شکست]] در آن جنگ، عده‌ای از آن‌ها به مدینه بازگشتند - و به خصوص با اعزام سپاه [[سعدبن ابی وقاص]]، شمار بسیاری از [[اصحاب پیغمبر]]{{صل}} وارد عراق و به ویژه منطقه کوفه شدند.
پس از [[بنای کوفه]] نیز هشتاد تن از صحابه در سال ۱۸ وارد این شهر شدند<ref>تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۱۰۳.</ref>. همچنین موقعی که [[عمار یاسر]] به [[حکومت کوفه]] گمارده شد، [[عمر بن خطاب]] ده تن از [[برگزیدگان]][[ اصحاب]] را همراه او به [[کوفه]] فرستاد. سرانجام در سال ۳۶ که [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} به منظور [[رویارویی]] با [[ناکثین]] از [[مدینه]] حرکت کرد، چهارصد [[صحابی]] از [[مهاجرین]] و [[انصار]] که هفتاد نفر از [[اصحاب بدر]] در میان آن‌ها بودند<ref>مروج الذهب، ج۲، ص۳۶۷.</ref>، پس از [[جنگ جمل]] با آن حضرت در کوفه فرود آمدند. تنها در [[جنگ صفین]] دو هزار و هشتصد نفر از [[صحابیان]] مقیم کوفه، همراه با [[امیرالمؤمنین علی]]{{ع}} بودند<ref>مروج الذهب، ج۲، ص۳۶۱.</ref>.
در واقع شمار [[اصحاب]] با سابقه [[پیغمبر]]{{صل}} ساکن و حاضر در کوفه، بیش از هر نقطه دیگر عالم [[اسلام]] بود و از این رو «کوفه» نسبت به سایر شهرهای معتبر عالم اسلام (حتی مدینه) موقعیت ممتازی یافته بود.
====حضور سرشناسان [[عرب]] در کوفه====
در میان [[مهاجران]] به کوفه، گذشته از [[صحابه]]، بسیاری از [[قبایل]] [[حجاز]] نیز به همراه سرشناسان و مشاهیر آن قبیله‌ها به کوفه آمدند. از این مهم‌تر [[مهاجرت]] برجستگان [[یمن]] و قبیله‌های مشهور آن خطه از هنگام [[جنگ قادسیه]] بود که به [[عراق]] آمدند و پس از [[بنای کوفه]] در آن [[شهر]] سکنی گزیدند؛ به گونه‌ای که اینان [[اکثریت]] اهالی عرب شهر را تشکیل می‌دادند.
====موقعیت جغرافیایی کوفه====
[[شهر کوفه]] تقریباً در [[قلب]] عالم اسلام آن [[روزگار]] واقع گشته، و بر [[فارس]] ([[ایران]])، حجاز، [[شام]]، [[مصر]] و جزیره مشرف (و تقریباً در یک فاصله) بود. موقعیت آن از [[بصره]] که به دریا نزدیک، و امکان [[هجوم]] خارجی از راه آب بدان زیاد بود، بهتر می‌نمود.
بنابراین کوفه از نظر موقعیت جغرافیایی نیز مناسب‌ترین شهر عالم اسلام برای مرکزیت [[خلافت]] بود.
==== موقعیت نظامی و وجود دلاوران عرب در کوفه====
... دو شهر کوفه و بصره به عنوان در اردوگاه بزرگ نظامی اسلام و به منظور ادامه [[فتوحات]] [[مسلمانان]] در ایران و سرزمین‌های ماورای آن تأسیس گردید. گرچه شهر [[فسطاط]] در مصر و بعدها قیروان در افریقیه نیز به منظور گسترش [[فتوحات]] [[مسلمانان]] در غرب عالم [[اسلام]] بنا گردید، و [[شهر دمشق]] که از [[رومی‌ها]] گرفته شد پایگاه استقرار [[رزمندگان]] [[مأمور]] فتح قلمرو آسیایی [[روم]] گردید، ولی هیچ یک اهمیت [[کوفه]] و [[بصره]] را نیافتند.
در این [[زمان]] و شرایط، کوفه سرآمد شهرهای مهم و برجسته مسلمانان شده بود؛ زیرا مرکز حضور و اقامت دلاورترین و [[شجاع‌ترین]] رزمندگان [[مسلمان]] شد که [[شجاعت]] آن‌ها [[مورد اتفاق]] عالم اسلام بود. [[کوفیان]] نیز از این بابت به خود می‌بالیدند؛ حتی در زمان‌های بعد در [[تفاخر]] نسبت به سایر نقاط [[مملکت اسلامی]]، خود را [[فرزندان]] [[ذات السلاسل]] و [[قادسیه]] می‌نامیدند و از این رو بر بصره و بصریان (رقیب و همسنگ خود) [[برتری]] داشتند. البته جای این تفاخر هم بود؛ زیرا اگرچه [[سپاه]] بصره در آغاز، نیمی از [[ایران]] و کمی بعد، [[خراسان]] و طخارستان و... را فتح کرد، ولی ابتدا این [[سپاه کوفه]] بود که با پیروزی‌های چشمگیر و مکرر در [[عراق]] و فتح پایتخت [[امپراتوری]] [[ساسانی]] و سرانجام [[پیروزی]] بزرگ [[نهاوند]] (فتح الفتوح) توانست [[ابهت]] و [[اقتدار]] شاهنشاهی ساسانی را درهم شکند و پیروزی‌های سپاه بصره را تضمین کند. در واقع بصریان به فتح [[شهرها]] و ایالت‌هایی موفق شدند که بدون مدافعان [[قدرتمند]] مانده بودند.
====بی‌توجهی [[مردم]] [[مکه]] و [[مدینه]] به [[اهل بیت]]{{عم}}====
در طول بیست و پنج سالی که از [[رحلت پیغمبر]] [[اکرم]]{{صل}} می‌گذشت به تدریج مردم از آن [[تحول]] [[معنوی]] و [[الهی]] که در اثر تعلیمات آن حضرت حاصل کرده بودند، دور شدند. بسیاری از مردم مکه ([[مهاجران]] [[قریشی]]) که در زمان [[پیغمبر]]{{صل}} برای [[دفاع از اسلام]]، مقابل [[خویشان]] و [[اقوام]] [[مشرک]] خویش می‌ایستادند و بارها پسر در برابر پدر، و [[برادر]] مقابل برادر در [[جنگ‌های صدر اسلام]] قرار می‌گرفتند، اینک به هنگام [[خلافت امیرالمؤمنین]]{{ع}} به رغم ادعای [[مسلمانی]] چنان [[تغییر]] یافته بودند که به [[امیرمؤمنان علی]]{{ع}} به عنوان [[قاتل]] پدر و برادر و یا افراد [[عشیره]] خود می‌نگریستند. از این رو نمی‌خواستند و نمی‌توانستند [[رهبری]] او را بپذیرند و برخلاف آنچه در [[بیعت]] با خلفای پیشین انجام دادند ([[وفاداری]] به بیعت و عدم [[مخالفت]] با [[خلیفه]])، عده‌ای از سرشناسان [[مهاجران]] و [[انصار]] از بیعت با آن حضرت خودداری نمودند. بسیاری از کسانی هم که به [[پیروی]] از [[مردم]] و از روی [[اکراه]] بیعت کرده بودند، چندی بعد، از [[اطاعت]] آن وجود [[مقدس]] سرپیچیدند.
====علاقه متقابل میان [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} و [[مردم کوفه]]====
[[امیرمؤمنان علی]]{{ع}} قبل از اینکه به [[کوفه]] بیاید، به مردم آن [[ارج]] می‌نهاد و آن‌ها را [[دوست]] می‌داشت. با اینکه آن وجود مقدس در [[مدینه]] به [[خلافت]] رسیده بود و کوفه را که صدها فرسنگ از مدینه فاصله داشت، تا آن [[زمان]] ندیده بود، به کوفه و مردم آن [[دل]] بسته بود. این نکته چنان قابل توجه است که [[ابن ابی الحدید]] در [[شرح نهج البلاغه]] خود بابی را با عنوان «[[فضایل کوفه]] در [[کلام]] امیرالمؤمنین{{ع}}» آورده است. هنگامی که امیرالمؤمنین{{ع}} [[تصمیم]] گرفت برای برخورد با [[پیمان شکنان]] به [[بصره]] برود در نامه‌ای که برای نخستین بار به [[اهل کوفه]] نوشت، مرقوم فرمود:{{متن حدیث|مِنْ عَبْدِ اللَّهِ عَلِيٍّ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ إِلَى أَهْلِ الْكُوفَةِ جَبْهَةِ الْأَنْصَارِ وَ سَنَامِ الْعَرَبِ‌}}. یعنی: فرمانی است از [[بنده خدا]] علی، [[امیر مؤمنان]] به مردم کوفه که [[جبهه]] انصار و سروران [[عرب]] هستند. «جبهه» در لغت به معنی [[جماعت]] و دسته، به معنی [[سرور]] و بزرگ نیز آمده است. «[[سنام]]» هم به معنی [[رفعت]] و بلندی و جای بالاست.
امیرمؤمنان علی{{ع}} چون از مهاجران، یعنی [[اهل مکه]]، [[عداوت]] و [[کینه‌توزی]] دیده بود، به انصار یعنی [[مردم مدینه]] که برخلاف اهل مکه، مردمی با [[عاطفه]] و [[مهربان]] بودند توجه داشت؛ [[انصاری]] که سرشناسان آن‌ها به کوفه [[مهاجرت]] کرده بودند. این معنی در آخر [[نامه]] کوتاه و در تعبیر آن حضرت آمده است. امیرالمؤمنین{{ع}} به مردم کوفه که بسیاری از آن‌ها [[اهل]] مدینه بودند، می‌نویسد: «... بدانید که دیگر مدینه با آن [[جمعیت]] وجود ندارد و [[مردم]] خوب آن پراکنده شده‌اند و [[فتنه]] و [[آشوب]] بر محور آن می‌گردد. پس شما با رسیدن [[نامه]] من به سوی [[فرمانده]] خود بشتابید و در [[جهاد]] با [[دشمنان]] خود پیش‌دستی کنید». [[حضرت امیر]]{{ع}} در آخر این نامه نوشت: {{متن حدیث|حَسْبِي بِكُمْ إِخْوَاناً وَ لِلدِّينِ أَنْصَاراً {{متن قرآن|انْفِرُوا خِفَافًا وَثِقَالًا وَجَاهِدُوا بِأَمْوَالِكُمْ وَأَنْفُسِكُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ}}<ref>«سبکبار و گرانبار رهسپار شوید و با مال و جانتان در راه خداوند جهاد کنید؛ این، اگر بدانید برای شما بهتر است» سوره توبه، آیه ۴۱.</ref>}} یعنی: «برای من کافی است که شما [[برادران]] من هستید و برای [[دین]]، [[یاوران]] خوبی باشید. بنابراین سبک و سنگین بار حرکت کنید و با [[اموال]] و جان‌هایتان در [[راه خدا]][[ جهاد]] نمایید که برای شما بهتر است اگر بدانید)<ref>شرح نهج البلاغه، ج۱۴، ص۸.</ref>.<ref>[[محمد حسین رجبی دوانی|رجبی دوانی، محمد حسین]]، [[کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی (کتاب)|کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی]] ص 196-202.</ref>.

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:IM010499.jpg|22px]] [[محمد حسین رجبی دوانی|رجبی دوانی، محمد حسین]]، [[کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی (کتاب)|'''کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:شهرهای عراق]]

بحث:امامت

2023-01-23T06:25:13Z

Saqi: /* امامت (فهرست موسوعه اهل بیت(ع) */

==امامت در موسوعه رد شبهات==
===معناشناسی===
«[[امامت]]»: «امامت»، از ماده «امم» (الام) به معنای قصد کردن و توجه به مقصود است. [[امام]] به کسی گفته می‌شود که به قول یا فعل او توجه و [[اقتدا]] شود؛ چه [[حق]] باشد یا [[باطل]]<ref>ابن منظور، لسان العرب، ج۱۲، ص۲۲.</ref>.

در اصطلاح، برای امامت از سوی [[شیعه]] و [[اهل سنت]] تعریفی نزدیک به هم صورت گرفته که عبارت است از: {{عربی|الامامة رئاسة عامة فی امور الدین و الدنیا نیابة عن النبی}}؛ «امامت، [[ریاست عامه]] است در امور [[دین]] و [[دنیا]] به عنوان [[نیابت از رسول خدا]]{{صل}}»<ref>علامه حلی، باب حادی‌عشر، ص۱۰؛ عضدالدین ایجی، المواقف، ج۳، ص۵۷۴.</ref>. علاوه بر آن، اهل سنت گفته‌اند: «بهتر این است در [[تعریف امامت]] گفته شود امامت، [[خلافت]] و [[جانشینی رسول خدا]]{{صل}} است در [[اقامه دین]]، به طوری که [[پیروی]] از او بر همه [[امت]] [[واجب]] باشد»<ref>تفتازانی، شرح المقاصد، ج۵، ص۲۳۴.</ref>.

===[[اهل‌بیت]]===
===[[مصداق‌شناسی اهل بیت]]===
===[[اهمیت مباحث امامت]]===
== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:IM010024.jpg|22px]] [[حافظ نجفی|نجفی، حافظ]]، [[قرآن و امامت اهل بیت (مقاله)|مقاله «قرآن و امامت اهل بیت»]]، [[موسوعه رد شبهات ج۲۱ (کتاب)|'''موسوعه رد شبهات ج۲۱''']]
{{پایان منابع}}
==امامت (فهرست موسوعه اهل بیت(ع)==
#[[امامت امامان دوازده‌گانه|إمامة الأئمة {{ع}} ]]
##[[اثبات امامت امامان دوازده‌گانه|أدلة إمامة الأئمة {{ع}} ]]
###[[احادیث مشیر به امامت ائمه|الأحاديث المشيرة إلى إمامة الأئمة {{ع}} ]]
###[[احادیث مشیر به وصایت ائمه|الأحاديث المشيرة إلى وصاية الأئمة {{ع}} ]]
###[[احادیث مشیر به ولایت ائمه|الأحاديث المشيرة إلى ولاية الأئمة {{ع}} ]]
##[[انکار امامت ائمه|إنكار إمامة الأئمة {{ع}} ]]
###[[آثار انکار امامت ائمه|آثار إنكار إمامة الأئمة {{ع}} ]]
####[[جهنم|دخول جهنم]]
####[[الطبع على القلب]]
####[[کفر|الكفر]]
###[[انکار امامت|مساوئ إنكار إمامة الأئمة {{ع}} ]]
####[[استلزام إنكار الواحد كل الأئمة {{ع}} ]]
####[[انکار نبی|إنكار النبي {{صل}} ]]
##[[اهمیت امامت ائمه|أهمية إمامة الأئمة {{ع}} ]]
###[[إتمام الله الإمامة]]
###[[اتمام حجت|إتمام الحجة]]
###[[إثبات الحق و محق الباطل]]
###[[اساس اسلام|أساس الإسلام]]
###[[دوام امر نبوت|استدامة الأمر النبوة]]
###[[خیر|أصل كل خير]]
###[[اقرار جبال به امامت ائمه|إقرار الجبال بإمامة الأئمة {{ع}} ]]
###[[اممات متقین|إمامة المتقين]]
###[[مانت الهی|أمانة إلهية]]
###[[امنیت در دنیا و آخرت|الأمن في الدنيا و الآخرة]]
###[[برکت|البركة]]
###[[بقای عالم|بقاء العالم]]
###[[تبیین حق و باطل|تبيين الحق و الباطل]]
###[[تبیین دین|تبيین الدين]]
###[[تمام دین|تمام الدين]]
###[[حفظ ثغور|حفظ الثغور]]
###[[رفع اختلاف از امت|رفع الاختلاف عن الأمة]]
###[[زعامت|الزعامة]]
###[[ناتوانی مردم از درک امامت|عجز الناس عن إدراك الإمامة]]
###[[عزت مؤمنین و مسلمین|عز المؤمنين و المسلمین ]]
###[[مرتبه بالای امامت|عظم مرتبة الإمامة]]
###[[کمال دین|كمال الدين]]
###[[منزلت انبیا|منزلة الأنبياء {{ع}} ]]
###[[من قبل الله تعالى]]
###[[میراث انبیا|میراث الأوصياء {{ع}} ]]
###[[نظام امت|نظام الأمة]]
##[[شرایط امامت اهل بیت|شرائط إمامة الأئمة {{ع}} ]]
###[[بسط احکام|بسط الأحكام]]
###[[تحقق الإمامة في الأعقاب]]
###[[تمسک به قرآن|التمسك بالقرآن]]
###[[حسن الولایة الرعية ]]
###[[حلم|الحلم]]
###[[خالص شدن از زذائل اخلاقی|الخلوص من الرذائل الأخلاقية]]
###[[سلامتی|السلامة]]
###[[عدم الاشتراط بالبلو]]
###[[عدم سفاهت|عدم السفاهة]]
###[[عصمت|العصمة]]
###[[علم|العلم]]
###[[عمل به سنت|العمل بالسنة]]
##[[کیفیت تعیین امام|كيفية تعيين الإمام {{ع}} ]]
###[[امام و تعیین امام|الإمام و تعيين الإمام {{ع}} ]]
###[[تعیین امام از سوی خدا|تعيين الإمام {{ع}} بتعيين الله تعالی]]
###[[مردم و تعیین امام|الناس و تعيين الإمام {{ع}} ]]
###[[نبی و تعیین امام|النبي {{صل}} و تعيين الإمام {{ع}} ]]
##[[حقوق ائمه|حقوق الأئمة {{ع}} ]]
###[[احیای امر اهل بیت|إحياء أمر الأئمة {{ع}} ]]
####[[آثار احیای امر اهل بیت|آثار إحياء أمر الأئمة {{ع}} ]]
#####[[ذکر الهی|ذكر الله تعالی]]
####[[آثار غفلت از احیای امر الهی|آثار الغفلة عن إحياء أمر الأئمة {{ع}} ]]
#####[[حسرت|الحسرة]]
####[[[[اسباب احیای امر اهل بیت|أسباب إحياء أمر الأئمة {{ع}} ]]
#####[[زیارت مؤمن|زيارة المؤمن]]
####[[اهمیت احیای امر ائمه|أهمية إحياء أمر الأئمة {{ع}} ]]
#####[[الحث على إحياء أمر الأئمة {{ع}} ]]
#####[[عبادت|العبادة]]
###[[انتظار امر ائمه|انتظار أمر الأئمة {{ع}} ]]
####[[آثار انتظار امر ائمه|آثار انتظار أمر الأئمة {{ع}} ]]
#####[[تقرب به خدا|التقرب إلى الله تعالى]]
#####[[دخول در بهشت|دخول الجنة]]
#####[[هم‌نشینی با اهل بیت در آخرت|مصاحبة أهل البيت {{ع}} في الآخرة]]
###[[انفال|الأنفال]]
###[[اهمیت حقوق ائمه|أهمية حقوق الأئمة {{ع}} ]]
####[[الحث على حقوق الأئمة {{ع}} ]]
###[[ایمان به ائمه|الإيمان بالأئمة {{ع}} ]]
####[[اهمیت ایمان به ائمه|أهمية الإيمان بالأئمة {{ع}} ]]
###[[نیکی به ائمه|البر بالأئمة {{ع}} ]]
####[[آثار نیکی به ائمه|آثار البر بالأئمة {{ع}} ]]
#####[[داخل شدن در رحمت الهی|الدخول في رحمة الله تعالى]]
#####[[کشب ثواب|كسب الثواب]]
####[[اسباب نیکی به ائمه|أسباب البر بالأئمة {{ع}} ]]
#####[[زیارت امام حسین|زيارة الحسين {{ع}} ]]
####[[اهمیت نیکی به ائمه|أهمية البر بالأئمة {{ع}} ]]
#####[[اعمال دوست‌داشتنی نزد خدا|أحب الأعمال إلى الله تعالی]]
###[[تبری|التبري]]
####[[آثار تبری|آثار التبري]]
#####[[کشب ثواب|كسب الثواب]]
####[[اهمیت تبری|أهمية التبري]]
#####[[الحث على التبري]]
###[[تسلیم ائمه|التسليم للأئمة {{ع}} ]]
####[[آثار تسلیم ائمه|آثار التسليم للأئمة {{ع}} ]]
#####[[امان از فزع در روز قیامت|الأمان من فزع يوم القيامة]]
#####[[تقرب به خدا|التقرب إلى الله تعالی]]
#####[[آسانی حساب|سهولة الحساب]]
#####[[طهارت قلب|طهارة القلب]]
#####[[عافیت|العافية]]
#####[[کسب ثواب|كسب الثواب]]
####[[اهمیت تسلیم ائمه أهمية التسليم للأئمة {{ع}} ]]
#####[[الحث على التسليم للأئمة {{ع}} ]]
###[[تصدیق ائمه|تصديق الأئمة {{ع}} ]]
####[[آثار تثدیق ائمه|آثار تصديق الأئمة {{ع}} ]]
#####[[سلامتی|السلامة]]
#####[[محبت بین شیعه|المحبة بين الشيعة]]
####[[اسباب تصدیق ائمه|أسباب تصديق الأئمة {{ع}} ]]
#####[[اعتقاد به توحید|الاعتقاد بالتوحيد]]
###[[تقرب به ائمه|التقرب إلى الأئمة {{ع}} ]]
####[[آثار تقرب به ائمه|آثار التقرب إلى الأئمة {{ع}} ]]
#####[[ثوبت ایمان|ثبوت الإيمان]]
#####[[جلب برکت|جلب البركة]]
#####[[جلب خیر|جلب الخير]]
#####[[داخل شدن در رحمت الهی|الدخول في رحمة الله تعالى]]
#####[[بخشش گناهان|غفران الذنوب]]
#####[[کسب نور|كسب النور]]
####[[اسباب تقرب به ائمه|أسباب التقرب إلى الأئمة {{ع}} ]]
#####[[زیارت ائمه|زيارة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[حفظ ائمه|حفظ الأئمة {{ع}} ]]
######[[اسباب حفظ ائمه|أسباب حفظ الأئمة {{ع}} ]]
#######[[تقیه|التقية]]
###[[خمس|الخمس]]
###[[رعایت حرمت ائمه|رعاية حرمة الأئمة {{ع}} ]]
###[[زیارت ائمه|زيارة الأئمة {{ع}} ]]
###[[صلوات بر ائمه|الصلوات على الأئمة {{ع}} ]]
####[[آثار ترک صلوات بر ائمه|آثار ترك الصلوات على الأئمة {{ع}} ]]
#####[[دوری از رحمت الهی|البعد عن رحمة الله تعالی]]
####[[آثار صلوات بر ائمه|آثار الصلوات على الأئمة {{ع}} ]]
#####[[استغفار الطائر للعاطس المسلم]]
#####[[حسن خلق|حسن الخلق]]
#####[[دخول در بهشت|دخول الجنة]]
#####[[دفع درد|دفع الوجع]]
#####[[رحمت خدا بر انسان|رحمة الله تعالى الإنسان]]
#####[[طهارت|الطهارة]]
#####[[بخشش گناهان|غفران الذنوب]]
#####[[کسب ثواب|كسب الثواب]]
####[[اهمیت صلوات بر ائمه|أهمية الصلوات على الأئمة {{ع}} ]]
#####[[الحث على الصلوات على الأئمة {{ع}} ]]
###[[اطاعت از ائمه|طاعة الأئمة {{ع}} ]]
####[[اعتصام|الاعتصام]]
####[[تمسک|التمسك]]
####[[پیروی|التبعية]]
####[[اخذ|الأخذ]]
####[[رجوع|الرجوع]]
###[[آثار اطاعت ائمه|آثار طاعة الأئمة {{ع}} ]]
####[[مستحق بودن ثواب|استحقاق الثواب على الأعمال]]
####[[استفغفار ملائک برای شیعیان|استغفار الملائكة للشيعة]]
####[[امان|الأمان]]
####[[ایمان|الإيمان]]
####[[بصیرت|البصيرة]]
####[[تبدیل سیئات به حسنات|تبديل السيئات الحسنات]]
####[[پیروی از حق|تبعية الحق]]
####[[تقرب به خدا|التقرب إلى الله تعالی]]
####[[جلب برکت|جلب البركة]]
####[[جلب دوستی خدا|جلب حب الله تعالی]]
####[[جلب خیر|جلب الخير]]
####[[جلب رحمت الهی|جلب رحمة الله تعالی الخروج من الذل]]
####[[داخل شدن در بهشت|دخول الجنة]]
####[[داخل شدن در حزب الهی|الدخول في حزب الله تعالى]]
####[[رشد انسان|رشد الإنسان]]
####[[رضوان الهی|رضوان الله تعالی]]
####[[رفع شک|رفع الشك]]
####[[سعادت انسان|سعادة الإنسان]]
####[[السقي من الكأس الأوفي ]]
####[[شرافت انسان|شرافة الإنسان]]
####[[صلاح انسان|صلاح الإنسان]]
####[[حیلت طیب|طيب الحياة]]
####[[عزت|العزة]]
####[[بخشش خدا|غفران الله]]
####[[کسب ثواب|كسب الثواب]]
####[[کسب نور|كسب النور]]
####[[کمال ایمان|كمال الإيمان]]
####[[کمال دین|كمال الدين]]
####[[لقاء الله مؤمنا]]
####[[لقا نبی|لقاء النبي {{صل}} ]]
####[[محو اعمال ناپسند|محو الأعمال السيئة]]
####[[هم‌نشینی با ائمهدر بهشت|مصاحبة الأئمة {{ع}} في الجنة]]
####[[هم‌نشینی با نبی|مصاحبة النبي {{صل}} ]]
####[[نجات انسان|نجاة الإنسان]]
####[[نظام امت|نظام الأمة]]
####[[شفاعت|النيل إلى الشفاعة]]
####[[هدایت|الهداية]]
####[[وحدت قلوب شیعه|وحدة قلوب الشيعة]]
####[[الوصول إلى الرفيق الأعلى]]
###[[آثار عدم پیروی از ائمه|آثار عدم طاعة الأئمة {{ع}} ]]
####[[اختلاف در احکام|الاختلاف في الأحكام]]
####[[دوری از خدا|البعد عن الله تعالی ]]
####[[دوری از خیر|البعد عن الخير]]
####[[دوری از رحمت الهی|البعد عن رحمة الله تعالی ]]
####[[بغض الهی|بغض الله تعالى]]
####[[تسلط اشرار|تسلط الأشرار]]
####[[تغییر نعمت|تغير النعم]]
####[[ستم|الجور]]
####[[محروم از جنت|الحرمان عن الجنة]]
####[[حسرت|الحسرة]]
####[[خسران انسان|خسران الإنسان]]
####[[اخل شدن در جهنم|دخول جهنم]]
####[[شرک|الشرك]]
####[[شقلوت انسان|شقاوة الإنسان]]
####[[گمراهی انسان|ضلالة الإنسان]]
####[[عدم استجابت دعا|عدم استجابة الدعاء]]
####[[عقاب در آخرت|العقاب في الآخرة]]
####[[طاغوت في حكم الطاغوت]]
####[[هلاکت|الهلاكة]]
###[[اسباب پیروی ائمه|أسباب طاعة الأئمة {{ع}} ]]
####[[حب ائمه|حب الأئمة {{ع}} ]]
###[[اسباب عدم پیروی ائمه|أسباب عدم طاعة الأئمة {{ع}} ]]
####[[بغض ائمه|بغض الأئمة {{ع}} ]]
####[[رغبت به دنیا|الرغبة إلى الدنيا]]
###[[اهمیت پیروی از ائمه|أهمية طاعة الأئمة {{ع}} ]]
####[[رکن ایمان|ركن الإيمان]]
####[[الحث على طاعة الأئمة {{ع}} ]]
####[[خیر|الخير]]
####[[دعائم اسلام|دعائم الإسلام]]
####[[رحمة على المطيع]]
####[[شرط قبول عمل|شرط قبول العمل]]
####[[صيرورة المطيع ذا حجة]]
####[[اطاعت الهی|طاعة الله تعالی]]
####[[اطاعت انبیا و اوصیا|طاعة الأنبياء {{ع}} و الأوصياء {{ع}} ]]
####[[اطاعت حیوانات از ائمه|طاعة الحيوانات للأئمة {{ع}} ]]
####[[اطاعت نبی|طاعة النبي {{صل}} ]]
###[[عدم پیروی از ائمه|مساوي عدم طاعة الأئمة {{ع}} ]]
####[[بلا حجة]]
####[[معصیت الهی|معصية الله تعالی]]
####[[معصیت پیامبر خاتم|النبي {{صل}} ]]
####[[المطيعون للأئمة {{ع}} ]]
###[[غصب حقوق ائمه|غصب حقوق الأئمة {{ع}} ]]
###[[مودت ائمه|مودة الأئمة {{ع}}حب الأئمة {{ع}}]]
####[[آثار مودت ائمه|آثار مودة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[تقرب به خدا|التقرب إلى الله تعالی]]
#####[[جلب خیر|جلب الخير]]
#####[[حب الإنسان الله تعالی]]
#####[[دوستت داشتن محب ائمه|حب محب الأئمة {{ع}} ]]
#####[[الحفظ من أهوال القيامة]]
#####[[پیروی از ائمه|طاعة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[پیروزی بر دشمنان|الظفر على الأعداء]]
#####[[عدم خسران انسان|عدم خسران الإنسان]]
#####[[بخشش گناهان|غفران الذنوب]]
#####[[قبول حج|قبول الحج]]
#####[[هم‌نشینی با ائمه در قیامت|مصاحبة الأئمة {{ع}} في القيامة]]
#####[[نجات انسان|نجاة الإنسان]]
#####[[نجات از عذاب|النجاة من العذاب]]
####[[اسباب مودت ائمه|أسباب مودة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[ولادت طیب|طيب الولادة]]
#####[[مودت ائمه در عالم ارواح|مودة الأئمة {{ع}} في عالم الأرواح]]
####[[اهمیت مودت ائمه|أهمية مودة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[اجر رسالت|أجر الرسالة]]
#####[[الحث على مودة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[مودت الهی|مودة الله تعالی]]
####[[معنای مودت ائمه|معنی مودة الأئمة {{ع}} ]]
####[[مودت اولیا ائمه|مودة أولياء الأئمة {{ع}} ]]
#####[[اهمیت مودت اولیا ائمه|أهمية مودة أولياء الأئمة {{ع}} ]]
######[[الحث على مودة أولياء الأئمة {{ع}} ]]
###[[نصرت ائمه|نصرة الأئمة {{ع}} ]]
####[[آثار نصرت ائمه|آثار نصرة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[کسب ثواب|كسب الثواب ]]
####[[اهمیت نصرت ائمه|أهمية نصرة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[الحث على نصرة الأئمة {{ع}} ]]
####[[ترک نصرت ائمه|ترك نصرة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[آثار ترک نصرت ائمه|آثار ترك نصرة الأئمة {{ع}} ]]
######[[دوری از رحمت الهی|البعد عن رحمة الله تعالی ]]
######[[داخل شدن در نار|دخول النار]]
######[[ذلت|الذلة ]]
######[[سلب معرفت ائمه|سلب معرفة الأئمة {{ع}} ]]
######[[شرک|الشرك ]]
######[[عذاب|العذاب ]]
######[[هلاکت|الهلاكة ]]
####[[آمادگی برای نصرت ائمه|التهيؤ لنصرة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[آثار آمادگی برای نصرت ائمه|آثار التهيؤ لنصرة الأمة {{ع}} ]]
######[[كمال المنزلة عند الله تعالى ]]
####[[راه‌های نصرت ائمه|طرق نصرة الأئمة {{ع}} ]]
######[[ادای خمس|أداء الخمس ]]
######[[ورع|الورع ]]
###[[نصرت اولیای ائمه|نصرة أولياء الأئمة {{ع}} ]]
###[[النصيحة للأئمة {{ع}} ]]
####[[آثار النصيحة للأئمة {{ع}} ]]
#####[[هم‌نشینی با پیامبر خاتم در بهشت|مصاحبة النبي {{صل}} في الجنة ]]
#####[[الوصول إلى الرفيق الأعلى ]]
#####[[وفا به عهد ائمه|الوفاء بعهد الأئمة {{ع}} ]]
###[[ویژگی‌های ائمه|خصائص الأئمة {{ع}} ]]
####[[ائمه از فرزندان علی و حسین|الأئمة من ولد علي والحسين {{ع}} ]]
####[[ابتلاع الأرض ما يخرج من الإمام {{ع}} ]]
####[[اتصاص بعض غنائم به امام|اختصاص بعض الغنائم بالإمام ]]
####[[اختصاص قرعه به امام|اختصاص القرعة بالإمام ]]
####[[اختیار عفو از حدود الهی|اختيار العفو عن حدود الله تعالی ]]
####[[أخذ العلم والدين في الميثاق ]]
####[[اخبار ولادت حضرت فاطمه|الأخبار من ولد فاطمة {{ع}} ]]
####[[ادراک در خواب|الإدراك في النوم ]]
####[[سبقت‌گیرنده در کار خیر|أسبق الناس إلى الخير ]]
####[[استواء درع النبي {{صل}} على قامة الإمام {{ع}} ]]
####[[افضل اوصیاء|أفضل الأوصياء {{ع}} ]]
####[[نزدیک‌ترین مردم به خد|أقرب الناس إلى الله تعالى ]]
####[[اوصیای نبی|أوصياء النبي {{صل}} ]]
####[[اول مومن در عالم ذر|أول المؤمن في عالم الذر ]]
####[[اولوالامر|أولوا الأمر ]]
#####[[احادیث مشیر به ولایت امر|الأحاديث المشيرة إلى ولاية أولي الأمر ]]
#####[[خصائص اولوالامر|خصائص أولي الأمر ]]
######[[اعلم ناس|أعلم الناس ]]
######[[اهل بیت پیامبر خاتم|أهل بيت النبي {{صل}} ]]
######[[طاهر بودن از شک|الطهارة من الشك ]]
######[[عصمت|العصمة ]]
#####[[شبهات پیرامون اولوالامر|الشبهات حول معنى أولي الأمر و أجوبتها ]]
#####[[علائم اولو الامر|علائم أولي الأمر ]]
######[[امربه‌معروف|الأمر بالمعروف ]]
######[[عدل و احسان|العدل و الإحسان ]]
######[[نصب از جانب الهی و پیامبر|المنصوبون من قبل الله تعالى و النبي {{صل}} ]]
####[[تجهيز كل إمام {{ع}} بيد وصيه ]]
####[[صدقه دادن در رکوع|التصدق في الركوع ]]
####[[حرمت صدقه|حرمة الصدقة ]]
####[[حسن صوت الأمة {{ع}} وق تحمل الناس ]]
####[[حصر الأئمة {{ع}} في إثني عشر ]]
####[[حصر منصب الإمامة بآل محمد {{ع}} ]]
####[[الرؤية من الخلف ]]
####[[سماع الكلام في بطن الأم ]]
####[[عدم متحلم شدن|عدم الاحتلام ]]
####[[عدم سایه داشتن ائمه|عدم الظل للأئمة {{ع}} ]]
####[[عدم لزوم الحضور ]]
####[[علل خفاء بعض حجج الله تعالی ]]
#####[[ترس|الخوف ]]
####[[عدم مفارقة الروح المؤيد الأئمة {{ع}} ]]
####[[غائط الإمام {{ع}} کرائحة المسك ]]
####[[فضائل الإمام {{ع}} بلا اكتساب ]]
####[[مثل النبي {{صل}} ]]
####[[محدقوا عرش الله تعالی ]]
####[[الممتاز من سائر الخلق ]]
####[[وجود امام در هر زمان|وجود الإمام {{ع}} في كل زمان ]]
####[[وحدت امام در هر زمان|وحدة الإمام {{ع}} في كل زمان ]]
####[[وحدت حقیقت ائمه|وحدة حقيقة الأئمة {{ع}} ]]
####[[ولاة ليلة القدر ]]
####[[اليقين والبينة من الرب ]]
###[[خلقت ائمه|خلق الأئمة {{ع}} ]]
####[ارواح ائمه|[أرواح الأئمة {{ع}} ]]
#####[[احوال ارواج ائمه|أحوال أرواح الأئمة {{ع}} ]]
######[[الصلوات عند قوائم العرش ]]
######[[طواف حول عرش|الطواف حول العرش ]]
####[[اوصاف ارواح ائمه|أوصاف أرواح الأئمة {{ع}} ]]
#####[[طهارت ارواح ائمه|طهارة أرواح الأئمة {{ع}} ]]
#####[[عروج ارواح ائمه|عروج أرواح الأئمة {{ع}} ]]
######[[آثار ارواح ائمه|آثار عروج روح الأئمة {{ع}} ]]
#######[[ازدیاد علم|ازدياد العلم ]]
#######[[نورانیت ارواح ائمه|نورانية أرواح الأئمة {{ع}} ]]
#####[[مراتب ارواح ائمه|مراتب أرواح الأئمة {{ع}} ]]
#####[[روح ایمان|روح الإيمان ]]
######[[آثار روح ایمان|آثار روح الإيمان ]]
#######[[خوف الهی|خوف الله تعالى ]]
#####[[روح بدن|روح البدن (روح الحياة، روح المدرج) ]]
######[[آثار روح بدن|آثار روح البدن ]]
#######[[زندگی دنیوی|تعيش الدنيا ]]
#####[[روح شهوت|روح الشهوة ]]
######[[آثار روح شهوت|آثار روح الشهوة ]]
#######[[اشتهاء طاعة الله تعالی ]]
#######[[کراهة معصية الله تعالی ]]
#####[[روح قدس|روح القدس ]]
######[[آثار روح القدس عبادة الأئمة {{ع}} ]]
#######[[علم ائمه|علم الأئمة {{ع}} ]]
#####[[روح قوت|روح القوة ]]
######[[آثار روح قوت|آثار روح القوة ]]
#######[[قدرت بر اطاعت|القدرة على الطاعة ]]
#[[خلق اول|الخلق الأول ]]
##[[احوال ائمه در خلق اول|أحوال الأئمة {{ع}} في الخلق الأول ]]
###[[عبادت|العبادة ]]
##[[طینت ائمه|طينة الأئمة {{ع}} ]]
###[[شرافت طینت ائمه|شرافة طينة الأئمة {{ع}} ]]
###[[طهارت طینت ائمه|طهارة طينة الأئمة {{ع}} ]]
###[[ماده طینت ائمه|مادة طينة الأئمة {{ع}} ]]
####[[تربت آسمان‌های هفت‌گانه|تربة السماوات السبع ]]
####[[حلاوت|الحلاوة ]]
####[[شربة عرشية ]]
####[[طینت انبیا|طينة الأنبياء {{ع}} ]]
####[[طینت علیین|طينة عليين ]]
####[[طينة مكنونة من تحت العرش ]]
####[[طينة النبي {{صل}} ]]
####[[على أحسن الوجه ]]
####[[عن يمين العرش ]]
####[[نور|النور ]]
##[[رجعت ائمه|رجعة الأئمة {{ع}} ]]

== فهرست پیشنهادی امامت ==

== معناشناسی امام و امامت ==
=== معنای لغوی ===
=== معنای اصطلاحی ===
=== روابط مفهومی امامت با واژگان همسو ===
==== رابطه با [[نبوت]] و [[رسالت]] ====
==== رابطه با [[خلافت]] ====
===== [[نظام امامت]] و [[نظام خلافت]] =====
==== رابطه با [[حجت الهی]] ====
==== رابطه با [[ولایت]] ====
==== رابطه با [[وصایت]] ====
==== رابطه با [[امارت]] ([[ملک]]) ====
==== رابطه با [[وزارت]] ====
==== رابطه با [[قیمومیت]] ====
== حقیقت امامت ==
== ضرورت امامت ==
== [[فلسفه امامت]] ([[اهداف الهی از نصب امام]]) ==
=== [[ادله ضرورت وجود امام]] ===
== [[جایگاه امامت]] ==
=== [[اصل اعتقادی بودن امامت]] ===
=== [[فرع فقهی بودن امامت]] ===
=== [[جایگاه امامت در نظام معارف دینی]] ===
=== [[جایگاه امامت در نظام اعتقادی اسلام]] ===
=== [[جایگاه امامت در نظام فرهنگی اسلام]] ===
=== [[جایگاه امامت در نظام اخلاقی اسلام]] ===
=== [[جایگاه امامت در نظام سیاسی اسلام]] ===
=== [[جایگاه امامت در نظام اقتصادی اسلام]] ===
=== [[اهمیت بحث امامت]] ===
=== اهمیت امامت در [[قیامت]] ===
== [[غایت امامت]] (چرایی امامت) ==
== قلمرو امامت ==
=== [[امامت شأنی]] ===
=== [[امامت فعلی]] ===
=== [[امامت صامت]] ===
=== [[امامت ناطق]] ===
== [[ابعاد امامت]] ==
== [[اثبات امامت]] (دلایل وجوب امامت) ==
== [[شرایط امامت]] ([[بایستگی‌های امام]]) ==
=== [[نصب الهی امام]] ([[اصطفاء]]) ===
=== [[علم ویژه الهی]] ([[علم لدنی]]) ===
=== [[عصمت]] ===
=== [[افضلیت]] ===
== [[تعیین امام]] ==
=== [[راه‌های تعیین امام]] ===
=== دیدگاه [[شیعه]] ===
==== [[نصب یا جعل الهی امام]] ====
=== دیدگاه [[اهل سنت]] ===
==== [[انتخاب امام]] ====
===== نظریه [[شوری]] =====
===== نظریه [[بیعت]] =====
==== نظریه [[غلبه]] و [[استیلا]] ====
== [[شئون امام]] ([[مناصب امام]]) ==
=== [[مرجعیت علمی]] و [[مرجعیت دینی]] ===
=== [[ولایت باطنی]] ===
== [[وظایف امام]] ==
=== [[رهبری اجتماع]] ([[ولایت امر]]) ===
== [[حقوق امام]] ([[وظایف امت در برابر امام]]) ==
=== [[تقدیم امام|حق تقدیم]] ===
=== [[وصایت امام|حق وصایت]] ===
=== [[امامت امام|حق امامت]] و [[ولایت امام|ولایت]] ===
=== [[تولی امام|حق تولی]] ===
=== [[معرفت امام|حق معرفت]] ([[شناخت امام]]) ===
=== [[ایمان به امام|حق ایمان]] ===
=== [[محبّت به امام|حق محبت]] و [[مودت به امام|مودت]] ===
=== [[نصح امام|حق نصح]] ===
=== [[سلام به امام|حق سلام]] ===
=== [[صلوات بر امام|حق صلوات]] ===
=== [[تمسک به امام|حق تمسک و اعتصام]] ===
=== [[تبعیت از امام|حق تبعیت]] ===
=== [[اطاعت امام|حق اطاعت]] ===
=== [[نصرت امام|حق نصرت]] ===
=== [[وفاداری به امام|حق وفاداری]] ===
=== [[حق مالی امام|حقوق مالی]] ===
=== [[زیارت امام|حق زیارت]] ===
=== [[اسوه بودن امام|حق اسوه بودن]] ===
=== [[مرجعیت علمی امام|حق مرجعیت علمی]] ===
=== [[توسل به امام|حق توسل]] ===
=== [[دعا برای امام|حق دعا]] ===
=== [[یادکرد امام|حق ذکر]] ===
=== [[ترفيع بیت امام|حق ترفیع بیوت]] ===
=== [[تکریم امام|حق تکریم]] ===
=== [[صله رحم امام|حق صله رحم]] ===
=== [[تشکر از امام|حق شکرگزاری]] ===
=== [[انتظار امام|حق انتظار]] ===
=== [[حفظ اسرار امام]] ===
== آثار و کارکردهای امامت ==
== [[مصادیق امام]] ==
=== [[امامان از پیامبران الهی]] ===
=== [[امامت پیامبر خاتم]] ([[امامت کبری]]) ===
=== [[امامان از اهل بیت پیامبر خاتم]] ===
== تاریخ امامان (دوران‌های امامت) ==
=== سال‌شمار امامت [[امامان دوازده‌گانه]] ===
=== [[امامت در کودکی]] ===
== [[امامت عام]] ==
== [[امامت خاصه]] ==
== [[ویژگی‌های امامان]] ==
=== [[الهام]] ([[ارتباط مستقیم با خدا]]) ===
=== [[تحدیث]] ([[ارتباط با فرشتگان]]) ===
=== [[معجزه امام|معجزه]] و [[کرامت امام]] ===

==مدخل های مورد نیاز==
{{مدخل وابسته}}
# [[آرمان‎‏]]
# [[آشنایی با امام مهدی‎‏]]
# [[آشنایی با معارف مهدویت‎‏]]
# [[آشکار‎‏]]
# [[آفریدگار‎‏]]
# [[آل ابی‌طالب‎‏]]
# [[آمادگی‎‏]]
# [[آیا آرزوی یاری کردن امام مهدی از لوازم انتظار فرج است؟ (پرسش)‎‏]]
# [[آیا ایجاد آمادگی برا پیوستن به امام مهدی از لوازم انتظار فرج است؟ (پرسش)‎‏]]
# [[آیا تربیت منتظران راستین از لوازم انتظار فرج است؟ (پرسش)‎‏]]
# [[آیا حجت از القاب امام مهدی است؟ (پرسش)‎‏]]
# [[آیا زندگی با یاد امام مهدی از لوازم انتظار فرج است؟ (پرسش)‎‏]]
# [[آیا شیعیان در امر انتظار عجول و شتاب‌زده هستند؟ (پرسش)‎‏]]
# [[ابعاد عملی انتظار فرج چیست؟ (پرسش)‎‏]]
# [[ابن اثیر‎‏]]
# [[ابن حجر‎‏]]
# [[ابوالحسن‎‏]]
# [[ابوالریحانتین‎‏]]
# [[ابوالسبطین‎‏]]
# [[ابوتراب‎‏]]
# [[ابونعیم‎‏]]
# [[اجرای عدالت‎‏]]
# [[اجرا‎‏]]
# [[احقاق الحق و ازهاق الباطل (کتاب)‎‏]]
# [[احیا‎‏]]
# [[ادبیات‎‏]]
# [[ارتباط‎‏]]
# [[ارزشمند‎‏]]
# [[استحکام‎‏]]
# [[استمداد‎‏]]
# [[اسدالله‎‏]]
# [[اسلام آوردن‎‏]]
# [[اصرار‎‏]]
# [[اعتماد‎‏]]
# [[اعلام الوری‎‏]]
# [[افتخار‎‏]]
# [[افراط‎‏]]
# [[اقامه نماز‎‏]]
# [[اقسام انتظار‎‏]]
# [[اقوام‎‏]]
# [[الافصاح فی الامامة (کتاب)‎‏]]
# [[البرهان فی علامات امام مهدی آخر الزمان‎‏]]
# [[البیان فی اخبار صاحب الزمان (کتاب)‎‏]]
# [[التزام‎‏]]
# [[الخرائج و الجرائح (کتاب)‎‏]]
# [[الصحیفة العلویة و التحفة المرتضویة (کتاب)‎‏]]
# [[الصراط المستقیم الی مستحقی التقدیم (کتاب)‎‏]]
# [[العرف الوردی فی اخبار الامام مهدی‎‏]]
# [[الغدیر فی الکتاب و السنة و الادب (کتاب)‎‏]]
# [[الفصول العشرة فی الغیبة (کتاب)‎‏]]
# [[المراجعات (کتاب)‎‏]]
# [[النص و الاجتهاد (کتاب)‎‏]]
# [[الهدایة الکبری (کتاب)‎‏]]
# [[الگو:انتظار ظهور امام مهدی‎‏]]
# [[الگو:پیامبر اسلام‎‏]]
# [[الگو:کتابشناسی امام مهدی‎‏]]
# [[الگو:کتاب‌شناسی امام زمان‎‏]]
# [[الگو:یاران ائمه‎‏]]
# [[ام الحسن دختر علی بن ابی‌طالب‎‏]]
# [[ام حبیب دختر ربیعه‎‏]]
# [[ام سعید دختر عروة بن مسعود ثقفی‎‏]]
# [[امام مهدی شخصی و امام مهدی نوعی‎‏]]
# [[امام‌شناسی‎‏]]
# [[امضا‎‏]]
# [[امیرالمؤمنین (لقب)‎‏]]
# [[انتظار اجتماعی‎‏]]
# [[انتظار در دیگر روزهای سال چگونه معنا پیدا می‌کند؟ (پرسش)‎‏]]
# [[انتظار فرج با سرنوشت بشریت چه پیوندی دارد؟ (پرسش)‎‏]]
# [[انتظار فردی‎‏]]
# [[اندیشمندان‎‏]]
# [[اندیشه انتظار موعود در اسلام چگونه است؟ (پرسش)‎‏]]
# [[انسجام‎‏]]
# [[انقلاب اسلامی‎‏]]
# [[انواع برداشت‌ها از انتظار‎‏]]
# [[انگیزه‎‏]]
# [[اهل سنت و امام مهدی موعود‎‏]]
# [[اهل سنّت و ولادت امام مهدی{{ع}}‎‏]]
# [[اهل کوفه‎‏]]
# [[اوس بن ثابت خزرجی‎‏]]
# [[اولویت‎‏]]
# [[ایمان به خدا‎‏]]
# [[بحث الگو:ارزش‌های اجتماعی‎‏]]
# [[بحث الگو:امام علی‎‏]]
# [[بحث الگو:امام مهدی‎‏]]
# [[بحث الگو:انتظار ظهور امام مهدی‎‏]]
# [[بحث الگو:جعبه اطلاعات مقاله‎‏]]
# [[بحث الگو:جعبه اطلاعات پایان‌نامه‎‏]]
# [[بحث الگو:جعبه اطلاعات پرسش‎‏]]
# [[بحث الگو:جعبه اطلاعات کتاب‎‏]]
# [[بحث الگو:صحابه‎‏]]
# [[بدن‎‏]]
# [[بدی‎‏]]
# [[بسیج‎‏]]
# [[بعد تبلیغاتی و‌ بین‌المللی انتظار‎‏]]
# [[بلال بن حارث‎‏]]
# [[بوستان کتاب‎‏]]
# [[بیان‎‏]]
# [[بیداری‎‏]]
# [[بیم‎‏]]
# [[بیگانه‎‏]]
# [[بی‌نیاز‎‏]]
# [[تادیب‎‏]]
# [[تاریخ اسلام‎‏]]
# [[تبعیض جنسی‎‏]]
# [[تجدید‎‏]]
# [[تحقیر‎‏]]
# [[تحمل‎‏]]
# [[تحول‎‏]]
# [[تخریب‎‏]]
# [[تخلف‎‏]]
# [[تذکره‎‏]]
# [[ترغیب‎‏]]
# [[ترویج‎‏]]
# [[تشکیل حکومت‎‏]]
# [[تصدی‎‏]]
# [[تصرف‎‏]]
# [[تصمیم‎‏]]
# [[تصور‎‏]]
# [[تضعیف‎‏]]
# [[تطنجیه‎‏]]
# [[تعارض‎‏]]
# [[تعالیم‎‏]]
# [[تعلم‎‏]]
# [[تعیین‎‏]]
# [[تلاش‎‏]]
# [[تمایل‎‏]]
# [[تمسک‎‏]]
# [[تنزیه الانبیاء (کتاب)‎‏]]
# [[تنهایی‎‏]]
# [[تواتر‎‏]]
# [[توبیخ‎‏]]
# [[تولد‎‏]]
# [[تکالیف دانشمندان در عصر غیبت‎‏]]
# [[تکالیف سیاسی منتظران‎‏]]
# [[ثقه‎‏]]
# [[ثواب انتظار‎‏]]
# [[جامعة المصطفی العالمیة‎‏]]
# [[جایگاه‎‏]]
# [[جبهه‎‏]]
# [[جده‎‏]]
# [[جسم‎‏]]
# [[جعفر‎‏]]
# [[جعل‎‏]]
# [[جماعت‎‏]]
# [[جمهوری اسلامی‎‏]]
# [[جهان اسلام‎‏]]
# [[جهت‎‏]]
# [[حافظ‎‏]]
# [[حجیت‎‏]]
# [[حدیث لولاک‎‏]]
# [[حدیث وصایت‎‏]]
# [[حرز یمانی‎‏]]
# [[حرم امام علی{{ع}}‎‏]]
# [[حریم‎‏]]
# [[حضرت‎‏]]
# [[حضور امام‎‏]]
# [[حفاظت‎‏]]
# [[حق و باطل‎‏]]
# [[حقانیت‎‏]]
# [[حقوقی‎‏]]
# [[حمایت‎‏]]
# [[حمله‎‏]]
# [[حوزه علمیه قم‎‏]]
# [[حکم عقل‎‏]]
# [[حکومت امام علی{{ع}}‎‏]]
# [[خالق‎‏]]
# [[خانه خدا‎‏]]
# [[خاک‎‏]]
# [[خدمت‎‏]]
# [[خصائص امیرالمؤمنین (کتاب)‎‏]]
# [[خصلت‎‏]]
# [[خطبة البیان‎‏]]
# [[خطبه بدون الف امام علی{{ع}}‎‏]]
# [[خطبه بدون نقطه امام علی{{ع}}‎‏]]
# [[خواندن‎‏]]
# [[خواهر‎‏]]
# [[خوراک‎‏]]
# [[خورشید مغرب‎‏]]
# [[خوله دختر جعفر بن قیس حنفیه‎‏]]
# [[خیال‎‏]]
# [[دادگستر جهان‎‏]]
# [[دانا‎‏]]
# [[دانشمندان عامه و امام مهدی موعود‎‏]]
# [[دانشمندان‎‏]]
# [[دانشگاه تهران‎‏]]
# [[دانشگاه قم‎‏]]
# [[در انتظار ققنوس‎‏]]
# [[در فجر ساحل‎‏]]
# [[درگاه:شیعه‎‏]]
# [[دستگیری‎‏]]
# [[دشمنان اسلام‎‏]]
# [[دعای صباح‎‏]]
# [[دعای صنمی قریش‎‏]]
# [[دعای عشرات‎‏]]
# [[دعای مشلول‎‏]]
# [[دفتر تبلیغات اسلامی‎‏]]
# [[دلیل عقلی‎‏]]
# [[دوازده‎‏]]
# [[دوران غیبت‎‏]]
# [[دولت اسلامی‎‏]]
# [[دیدار‎‏]]
# [[دیدگاه شیعه درباره انتظار چیست؟ (پرسش)‎‏]]
# [[ذخیره‎‏]]
# [[ذهن‎‏]]
# [[رأی‎‏]]
# [[رابطه انتظار با سرنوشت بشریت‎‏]]
# [[راحتی‎‏]]
# [[راز‎‏]]
# [[راستین‎‏]]
# [[راه‎‏]]
# [[راویان حدیث‎‏]]
# [[راویان‎‏]]
# [[راوی‎‏]]
# [[رجال‎‏]]
# [[رجوع‎‏]]
# [[رحلت‎‏]]
# [[رقیه دختر حضرت علی{{ع}}‎‏]]
# [[رمله دختر علی بن ابی‌طالب‎‏]]
# [[رمیصاء بنت ملحان‎‏]]
# [[روابط اجتماعی‎‏]]
# [[روابط‎‏]]
# [[روانی‎‏]]
# [[روایات شیعه‎‏]]
# [[روحیه انتظار‎‏]]
# [[روحیه‎‏]]
# [[روز دوح‎‏]]
# [[رویارویی‎‏]]
# [[زبان عربی‎‏]]
# [[زبان فارسی‎‏]]
# [[زمینه‌سازی‎‏]]
# [[زنان و قیام امام مهدی‎‏]]
# [[زندگی اجتماعی‎‏]]
# [[زندگی فردی‎‏]]
# [[زوج البتول‎‏]]
# [[زیارت غدیریه‎‏]]
# [[زیبایی انتظار‎‏]]
# [[سخنرانی‎‏]]
# [[سرزمین‎‏]]
# [[سرمایه‎‏]]
# [[سرور اهل الایمان فی علامات ظهور صاحب الزمان (کتاب)‎‏]]
# [[سرکوب‎‏]]
# [[سند‎‏]]
# [[سپاه اسلام‎‏]]
# [[سپاهیان‎‏]]
# [[سیاق‎‏]]
# [[شابک‎‏]]
# [[شاگردان‎‏]]
# [[شایسته‎‏]]
# [[شایستگی‎‏]]
# [[شبهای پیشاور (کتاب)‎‏]]
# [[شب‎‏]]
# [[شکوفایی‎‏]]
# [[شیخ‎‏]]
# [[شیوه‎‏]]
# [[صالح‎‏]]
# [[صحت‎‏]]
# [[صحیفه ملعونه‎‏]]
# [[صدر اسلام‎‏]]
# [[صدیق‎‏]]
# [[صراحت‎‏]]
# [[صفات‎‏]]
# [[صفا‎‏]]
# [[صلاح‎‏]]
# [[ضد‎‏]]
# [[ضمیر‎‏]]
# [[طایفه‎‏]]
# [[طبیعت‎‏]]
# [[طلب‎‏]]
# [[طول عمر‎‏]]
# [[عادت‎‏]]
# [[عاقبت‎‏]]
# [[عبادی‎‏]]
# [[عباسی‎‏]]
# [[عبدمناف بن قصی‎‏]]
# [[عبیدالله مهدی‎‏]]
# [[عربستان‎‏]]
# [[عربی‎‏]]
# [[عزل‎‏]]
# [[عزیز‎‏]]
# [[عصر زندگی‎‏]]
# [[عصر ظهور امام مهدی‎‏]]
# [[عصر غیبت‎‏]]
# [[عطا‎‏]]
# [[عظمت‎‏]]
# [[عظیم‎‏]]
# [[علامه‎‏]]
# [[علت‎‏]]
# [[علل‎‏]]
# [[علمای شیعه‎‏]]
# [[عمرو بن عبدود‎‏]]
# [[عمرو‎‏]]
# [[عناصر و اجزاء انتظار چیستند؟ (پرسش)‎‏]]
# [[عنایت‎‏]]
# [[عینی‎‏]]
# [[غالب‎‏]]
# [[غایت‎‏]]
# [[غذا‎‏]]
# [[غرق‎‏]]
# [[غرور‎‏]]
# [[غریب‎‏]]
# [[غلبه‎‏]]
# [[فارسی‎‏]]
# [[فارقلیط‎‏]]
# [[فاروق‎‏]]
# [[فتوحات‎‏]]
# [[فداکاری‎‏]]
# [[فراق‎‏]]
# [[فرصت‎‏]]
# [[فرمان مالک اشتر‎‏]]
# [[فرماندهان‎‏]]
# [[فرماندهی‎‏]]
# [[فرمانده‎‏]]
# [[فرهنگ اسلامی‎‏]]
# [[فرهنگ‌نامه علوم قرآنی (کتاب)‎‏]]
# [[فروع‎‏]]
# [[فزت و رب الکعبة‎‏]]
# [[فضائل امام علی{{ع}}‎‏]]
# [[فضائل امیرالمؤمنین (کتاب)‎‏]]
# [[فهرست خطبه‌های نهج البلاغه‎‏]]
# [[فهرست نامه‌های نهج‌البلاغه‎‏]]
# [[فهم‎‏]]
# [[قادر‎‏]]
# [[قتل عثمان‎‏]]
# [[قصی بن کلاب‎‏]]
# [[قطام بنت شجنه بن عدی‎‏]]
# [[قهر‎‏]]
# [[قوه‎‏]]
# [[قیاس‎‏]]
# [[لوازم انتظار فرج چیست؟ (پرسش)‎‏]]
# [[لوازم انتظار‎‏]]
# [[لوازم تعریف انتظار چیست؟ (پرسش)‎‏]]
# [[لوازم تعریف انتظار‎‏]]
# [[لیلا دختر مسعود دارمیه‎‏]]
# [[مأموریت‎‏]]
# [[مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی‎‏]]
# [[مادری‎‏]]
# [[مادر‎‏]]
# [[ماشیح‎‏]]
# [[مالیات‎‏]]
# [[مانع‎‏]]
# [[متواتر‎‏]]
# [[محبوب‎‏]]
# [[محدثان‎‏]]
# [[محسن بن علی{{ع}}‎‏]]
# [[مخالفان‎‏]]
# [[مخالفت‎‏]]
# [[مخالف‎‏]]
# [[مخلص‎‏]]
# [[مدنی‎‏]]
# [[مذمت‎‏]]
# [[مراد از «ناحیه» چیست؟ (پرسش)‎‏]]
# [[مراسم‎‏]]
# [[مردم مدینه‎‏]]
# [[مردم کوفه‎‏]]
# [[مرکز تخصصی مهدویت‎‏]]
# [[مسموم‎‏]]
# [[مسند‎‏]]
# [[مشاهده‎‏]]
# [[مصحف امام علی{{ع}}‎‏]]
# [[مصونیت‎‏]]
# [[مظهر‎‏]]
# [[معارف‎‏]]
# [[معرفت امام مهدی (شناخت امام مهدی)‎‏]]
# [[معنویت‎‏]]
# [[معنوی‎‏]]
# [[مفید‎‏]]
# [[مقام‎‏]]
# [[مقدمات ظهور امام مهدی‎‏]]
# [[مقید‎‏]]
# [[ممنوع‎‏]]
# [[منابع تاریخی‎‏]]
# [[منابع روایی‎‏]]
# [[مناجات حضرت علی در مسجد کوفه‎‏]]
# [[مناجات شعبانیه‎‏]]
# [[مناجات منظوم‎‏]]
# [[مناجات‎‏]]
# [[مناظره‎‏]]
# [[منافع‎‏]]
# [[منتظران راستین امام مهدی دارای چه فضیلت و منزلتی هستند؟‎‏]]
# [[منصب‎‏]]
# [[منطق‎‏]]
# [[منهاج الکرامة فی معرفة الامامة (کتاب)‎‏]]
# [[مهدوی‎‏]]
# [[موانع تعجیل فرج‎‏]]
# [[مورخان‎‏]]
# [[موعود باوری‎‏]]
# [[موعودباوری‎‏]]
# [[ناب‎‏]]
# [[ناحیه‎‏]]
# [[نادرست‎‏]]
# [[ناراحتی‎‏]]
# [[نامشروع‎‏]]
# [[نامه امام علی به امام حسن‎‏]]
# [[نامه امیرالمؤمنین به عثمان بن حنیف‎‏]]
# [[نام‌های حضرت محمد‎‏]]
# [[ناپسند‎‏]]
# [[نجم الثاقب‎‏]]
# [[نزول آیه‎‏]]
# [[نزول‎‏]]
# [[نسب‎‏]]
# [[نظامی‎‏]]
# [[نظریه‎‏]]
# [[نفوذ‎‏]]
# [[نفیسه دختر علی بن ابی‌طالب‎‏]]
# [[نقد‎‏]]
# [[نقش انتظار در آمادگی‎‏]]
# [[نقص‎‏]]
# [[نقل حدیث‎‏]]
# [[نقل روایت‎‏]]
# [[نماز صبح‎‏]]
# [[نماینده‎‏]]
# [[نمایندگان‎‏]]
# [[نوشتن‎‏]]
# [[نگارش‎‏]]
# [[هاشم بن عبدمناف‎‏]]
# [[هجری‎‏]]
# [[هجوم‎‏]]
# [[هلاکت‎‏]]
# [[هند دختر عتبه‎‏]]
# [[هند‎‏]]
# [[هنگام ظهور‎‏]]
# [[هوشیدرماه‎‏]]
# [[هوشیدر‎‏]]
# [[هیبت امام مهدی‎‏]]
# [[وابستگی‎‏]]
# [[واقعیت‎‏]]
# [[والدین‎‏]]
# [[والی‎‏]]
# [[وثوق‎‏]]
# [[وجدان‎‏]]
# [[وداع‎‏]]
# [[ورع‎‏]]
# [[وصف‎‏]]
# [[وظایف منتظران در احادیث‎‏]]
# [[وظایف و تکالیف مسلمانان در عصر غیبت‎‏]]
# [[ویژگی‌های انتظار فرج چیست؟ (پرسش)‎‏]]
# [[پاسخ‎‏]]
# [[پاسداری‎‏]]
# [[پایگاه مجلات تخصصی نور‎‏]]
# [[پدر امام مهدی و اهل سنّت‎‏]]
# [[پدر‎‏]]
# [[پذیرش‎‏]]
# [[پرهیز‎‏]]
# [[پس از ظهور‎‏]]
# [[پسندیده‎‏]]
# [[پشتیبانی‎‏]]
# [[پناه‎‏]]
# [[پنج‌ تن‎‏]]
# [[پندار‎‏]]
# [[پنهان‎‏]]
# [[پویایی‎‏]]
# [[پژوهشکده باقرالعلوم‎‏]]
# [[پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن‎‏]]
# [[پژوهشگران مؤسسه آینده روشن‎‏]]
# [[پژوهش‎‏]]
# [[پیراهن یوسف‎‏]]
# [[پیش از ظهور‎‏]]
# [[پیشرفت‎‏]]
# [[پیش‌بینی‎‏]]
# [[پیوستن‎‏]]
# [[چه نوع انتظاری راجح است؟ (پرسش)‎‏]]
# [[کارگزاران‎‏]]
# [[کارگزار‎‏]]
# [[کامل‌ترین‎‏]]
# [[کتاب الغیبه للحجه‎‏]]
# [[کتاب خدا‎‏]]
# [[کتاب و سنت‎‏]]
# [[کریم‎‏]]
# [[کفایة الطالب فی مناقب علی بن ابی‌طالب (کتاب)‎‏]]
# [[کفن‎‏]]
# [[کلیات انتظار‎‏]]
# [[کمک‎‏]]
# [[کنیز‎‏]]
# [[کنیه‎‏]]
# [[کودکی‎‏]]
# [[کوشش‎‏]]
# [[گفتگو‎‏]]
# [[گفت‌وگو‎‏]]
# [[یادآوری‎‏]]
# [[یاران امام‎‏]]
# [[یار‎‏]]
# [[یتیم‌نوازی‎‏]]
# [[یعسوب‌ الدین‎‏]]
# [[یمن‎‏]]
{{پایان مدخل وابسته}}

==فهرست مباحث امامت==
{{پرسش‌های وابسته}}
===واژه‌شناسی و [[تعریف امامت]]===
* تعریف لغوی امامت‏؛
* کاربردهای [[امام در قرآن]]‏؛
* تعریف‏‌های [[متکلمان]] اسلامی‏؛
* الف) تعریف‏‌های عام‏؛
* ب) تعریف‏‌های خاص‏؛
*تعریف عام امامت؛
*تعریف خاص امامت؛
*معنای لغوی [[امام]]؛
*معنای اصطلاحی [[امام]]؛
* امامت از منظر [[اهل‌بیت]]
* امامت از منظر [[امامیه]]
* امامت از نظر [[اهل تسنن]]
* [[خلافت]] و [[بیعت]]؛
* امامت و سکولاریزم؛
*نسبت [[خلافت]] با امامت؛

===اهمیت و [[جایگاه امامت]]===
* [[قرآن]] و [[جایگاه]] امامت‏؛
* [[جایگاه امامت در احادیث اسلامی]]؛‏
* [[جایگاه امامت]] از منظر تاریخی‏.
====[[جایگاه امام]] در [[عقاید شیعه]]====
# [[امام]] [[حجت خدا]] و [[پرچم هدایت]]؛
# [[رهبری سیاسی]] و [[رهبری حکومتی|حکومتی]] [[امام]] در [[جامعه]]؛
# [[امام]] [[الگوی امت]]؛
# [[امام]] [[بیان‌کننده قرآن]] و [[بیان‌کننده معارف اسلامی|معارف اسلامی]]؛
* [[درجات ولایت تکوینی]]؛
* [[فلسفه ولایت تکوینی]]؛
* [[نقش امام در هدایت باطنی]] [[انسان]]؛
* [[ارائه اعمال امت به امام]]؛
* [[نقش امام در نظام زمین]]؛
* [[نقش امام در نظام جهان هستی]].

===مراتب و [[شؤون امام]] و امامت===
===[[وظایف امام]]===
===[[فلسفه امامت]]===
* بخش نخست: [[فلسفه امامت]] از دیدگاه [[اهل سنت]]‏؛
:۱. [[معتزله]] و [[فلسفه امامت‏]]؛
:۲. [[ماتریدیه]] و [[فلسفه امامت‏]]؛
:۳. [[اشعریه]] و [[فلسفه امامت‏]]؛
* بخش دوم: [[فلسفه امامت]] از نظر [[امامیه‏]]؛
:۱. [[حفظ نظام اجتماعی]] [[مسلمانان‏]]؛
:۲. [[برقراری عدالت اجتماعی]]؛‏
:۳. [[تکالیف اجتماعی‏]]؛
:۴. [[اجرای حدود الهی]]؛
:۵. امامت و [[لطف]]؛‏
:۶. [[حفظ شریعت]]؛
:۷. [[بیان تفاصیل شریعت]]‏؛
====امامت و [[فلسفه خلقت]]====
* [[انسان کامل]]، [[فلسفه خلقت]] است‏؛
* [[انسان کامل]] [[خلیفه خداوند در زمین]] است‏؛
* [[پیامبران]]، [[امام]] و [[خلفای الهی در زمین]] بوده‏اند؛
* [[خلافت الهی]] و [[امامت بشر]]؛
* [[استمرار امامت]] و [[استمرار خلافت الهی|خلافت الهی]] پس از [[پیامبران‏]]؛
* پاسخ به یک اشکال‏.
* [[فلسفه امامت]] از نگاه [[روایات‏]]:
** [[روایات نبوی]]‏؛
** [[روایات اهل بیت]]{{ع}}؛
* [[مسئولیت‌های اخلاقی]]، [[مسئولیت‌های دینی|دینی]] و [[مسئولیت‌های اجتماعی|اجتماعی]]‏؛
* [[مصالح دینی]] و [[مصالح دنیوی|دنیوی]]‏؛
* [[نظم]]، [[امنیت]] و [[عدالت اجتماعی‏]]؛
* [[اجرای احکام]] و [[اجرای حدود الهی|حدود الهی]]‏؛
* [[حفظ شریعت]]؛‏
* [[اتمام حجت بر مکلفان‏]]؛
* [[ولایت]] و [[هدایت درونی]]‏؛
* امامت و [[غایت خلقت]]‏.
* [[تکامل معنوی]] در پرتو [[نصب امام معصوم]]؛
* [[حفاظت از دین|حفاظت]] و [[پاسداری از دین]]؛
* [[لزوم]] [[اتمام حجت]]؛
* [[زمین هیچ‌گاه خالی از حجت نیست]]؛
* [[امام]] [[واسطه‌ای میان خدا و خلق]]؛
* [[پیش‌گیری از انحراف فکری]].

===[[ضرورت امامت]]===
:۱. [[مذهب امامیه]]‏؛
:۲. [[مذهب اسماعیلیه]]؛‏
:۳. [[مذهب زیدیه]]‏؛
:۴. [[معتزله‏]]؛
:۵. [[خوارج‏]]؛
:۶. [[اشاعره]]‏؛
:۷. [[ماتریدیه‏]]؛
:۸. [[وهابیت‏]]؛
*'''[[دلایل وجوب امامت]]‏:'''
:۱. [[آیه اولی الامر]]؛
:۲. [[حدیث من مات و لم یعرف امام زمانه]]...؛
:۳. [[سیره مسلمانان‏]]؛
:۴. [[اجرای حدود]] و [[حفظ نظام اسلامی]]‏؛
:۵. [[وجوب دفع ضررهای عظیم‏]].
*'''[[قاعده لطف]] و [[وجوب امامت‏]]:'''
* تعریف و اقسام [[لطف]]‏؛
* [[لطف]] و [[حکمت الهی‏]]؛
* فاعل [[لطف]]‏؛
* [[برهان لطف]] بر [[وجوب امامت]]‏؛
*خودسری، رمز سقوط فرد و [[جامعه]]؛
* [[عدالت اجتماعی]]؛
* [[استقلال]]، [[آزادی]] و [[امنیت]]؛
* [[حاکمیت نظم]] و [[حاکمیت قانون|قانون]].
* [[قاعده لطف]] و [[وجوب امامت]]؛
**تعریف [[لطف]]؛
** [[دلیل]] [[وجوب]] [[لطف]] بر [[خداوند]]؛
** [[لطف امامت]]؛
====[[ضرورت]] [[شناخت امام]]====
* [[اعتقاد به خداوند]]، ملازم [[شناخت امام]]؛
* [[رهایی از ضلالت]] و [[رهایی از گمراهی|گمراهی]]؛
* [[نصب امام]] بر عهده ی کیست؟
* [[نصب امام]] از [[افعال الهی]] است؛
* [[خدا]] و [[رسول]]، منشأ [[شناسایی امام]]؛
*او کجا و [[انتخاب]] [[بشر]]؟!
* [[میزان اطاعت از امام]].

===[[صفات امام|صفات]] و [[ویژگی‌های امام]]===

===[[شرایط امامت|شرایط]] و [[بایستگی‌های امامت]]===
* [[قریشی بودن امام]]‏؛
* [[پارسایی]] و [[عدالت‏]]؛
* [[دانایی]] و [[کفایت]]‏؛
* [[شیعه امامیه]] و [[علم امام]]‏؛
* [[معتزله]] و [[علم امام]]‏؛
* [[اشعریه]] و [[علم امام]]؛‏
* [[ماتریدیه]] و [[علم امام]]‏؛
* [[زیدیه]] و [[علم امام]]؛‏

==== نخست: [[عصمت امام]]====
* [[حقیقت عصمت|حقیقت]] و معنای [[عصمت]]؛
* [[خاستگاه عصمت]]؛
* [[عصمت علمی‏]]؛‏
* [[دلایل عصمت ائمه]]{{عم}}:
# ۱. [[دلایل نقلی]]؛
# [[آیه امامت]]؛
# [[آیه اطاعت]]؛
# [[آیه تطهیر]]؛
# [[آیه ابتلای ابراهیم]]{{ع}}؛
# [[آیه اولی الامر]]؛
* [[آیه صادقین]]؛‏
* [[دلایل عقلی]]؛
** [[برهان]] [[امتناع]] تسلسل‏؛‏
** [[برهان حفظ شریعت]]؛
** [[پیامدهای معصوم نبودن امام‏]]؛
** [[ضرورت امام معصوم]]؛
** [[مقام]] [[عقل]] در [[استنباط]] [[احکام شرعی]]؛
** [[نیاز به امام معصوم در عصر غیبت]]؛
**معنای [[گناه پیامبران]]؛
**عوامل مؤثر در دوری از [[گناه]] و [[معصیت]]:
# ۱. [[عذاب]]؛
# ۲. [[بهشت]] و درجات آن؛
# ۳. دوری از [[رحمت]] و [[رضای الهی]]؛
# ۴. هشدارهای [[دنیایی]].
** [[عدم عصمت امام]]، مقتضی [[لزوم]] [[تسلسل]]؛
** [[امام]] [[پاسدار احکام شرع]]؛
** [[عصمت]] ملازم با [[اطاعت از امام]]؛
** [[فقدان عصمت]]، منافی با [[افضلیت امام]]؛
** [[برتری امام]] نسبت به دیگران؛

==== دوم: [[علم امام]]====
* [[علم]] و [[بصیرت]]؛
* [[چگونگی علم امام]]؛
*دلایلی [[نقلی]] بر [[علم حضوری امام]]؛
* [[آیات]]؛
* [[روایات]]؛
*دیدگاه [[نهج‌البلاغه]] درباره [[علم امامان]]؛
* [[اهل بیت]] [[معدن‌های علوم]] و [[گنجینه‌های رحمان]]؛
* [[امامان]]، [[استوانه‌های دین]] و [[چشمه‌های دانش]] و [[چشمه‌های حکمت|حکمت]]؛
* [[ائمه اطهار]]، [[قرآن ناطق]]‌اند؛
*چگونه از راه روشن بازتان می‌‌گردانند؟
# [[علم امام]]
*معنای لغوی [[غیب]]؛
* [[غیب]] در اصطلاح کتاب و [[سنت]]؛
* [[علم غیب ذاتی]]، ویژه [[خدا]]؛
* [[خاستگاه علوم غیبی]]:
# [[ابعاد دانش غیبی]] و [[گستره علم الکتاب]]؛
# [[شرایع آسمانی]]؛
# گذشته و [[آینده]]؛
# زمان [[مرگ]] و [[پیشامدهای ناگوار]]؛
# [[رازهای پنهان]] و [[اسرار درونی آدمیان]]؛
# [[زبان همه آدمیان]]؛
# [[زبان حیوانات]]؛
* [[چگونگی آگاهی معصومان از امور غیبی]]:
# مطلق و بدون شرط؛
# وابسته به [[مشیت]] و [[اراده]]؛
* [[بداء]] و رابطه آن با [[علم غیب]]؛
* [[علم غیب]] و میدان عمل؛
* فرق [[امام]] و [[پیامبر]].

==== سوم: [[پاکزادی امام]]====
* [[پاکزادی]]؛

==== چهارم: [[عدالت امام]]====

==== پنجم: [[افضلیت امام]]====
* [[شیعه امامیه]] و [[افضلیت امام‏]]؛‏
* [[قلمرو افضلیت]]‏؛‏
* [[امامت مفضول]] [[قبیح]] است‏؛‏
* بررسی اشکالات‏؛‏
* نقد و نظر؛‏
* [[قرآن]] و [[افضلیت امام‏]]؛‏
* نقد و نظر؛‏
* [[برتری اخروی‏]]؛‏
:۱. [[عصمت]] و [[افضلیت]]‏؛‏
:۲. [[تکلف]] سنگین‌تر و [[پاداش]] بیش‌تر؛‏
:۳. [[امام]]، [[حجت خداوند بر بشر]] است‏؛‏
:۴. [[تعظیم]] ویژه، مستلزم [[افضلیت]] است‏؛‏
:۵. [[برتری در کمالات]]، مستلزم [[برتری در پاداش]] است‏؛‏
* [[اشاعره]] و [[افضلیت امام]]‏؛‏

===[[تعیین امامت]]===
* [[انتصاب]] و [[انتخاب]]
* [[اثبات نظریه انتصاب شیعه]]

====[[راه تعیین امام]] از دیدگاه [[مذاهب اسلامی]]====
* [[نص]] و [[معجزه]]‏؛
* [[کیسانیه]] و [[نص در امامت]]‏؛
* بررسی و نقد؛
* [[بکریه]] و [[نص در امامت‏]]؛
* [[نص]] و [[دعوت]]؛‏
* [[نص]] و [[وراثت]]‏؛
* [[غلبه]] و [[استیلاء]]؛
* [[بیعت]] و [[انتخاب]]‏.

====[[راه تعیین امام]] از [[دیدگاه امامیه]]====
:۱. [[عصمت امام‏]]؛
:۲. [[افضلیت امام]]‏؛
:۳. [[علم گسترده امام‏]]؛
:۴. [[سیره پیامبر خاتم|سیره پیامبر]]{{صل}}؛
:۵. [[روش انتخاب]] فاقد [[مشروعیت]] است‏؛
:۶. [[امام]] [[خلیفه پیامبر]]{{صل}} است، نه [[وکیل مردم‏]]؛
:۷. [[نظریه انتخاب]] [[اختلاف]] خیز است‏؛

====[[نظریه انتخاب]] در [[تعیین امام]]‏====
*''' گونه نخست: [[بیعت]] و [[اجماع]]'''
:۱. [[رفتار صحابه]]‏؛
:۲. [[اثبات خلافت ابوبکر]] از طریق [[بیعت]]‏؛
* '''گونه دوم: [[انکار نص در امامت‏]]'''
:۱. مقایسه [[نص در امامت]] با [[فرائض اسلامی]]‏؛
:۲. [[وجوب احتجاج]] و [[وجوب قیام|قیام]]‏؛
:۳. [[تعارض نصوص امامت]]‏؛
:۴. [[شواهد فقدان نص]]‏؛

====[[نظریه انتصاب در تعیین امام]]‏====
* تبیین نظریه‏؛
* [[قرآن]] و [[صحابه پیامبر خاتم|صحابه پیامبر]]{{صل}}؛
* [[صحابه پیامبر خاتم|صحابه پیامبر]]{{صل}} از نگاه [[احادیث]]‏؛
* [[صحابه پیامبر خاتم|صحابه]] از نگاه تاریخ‏؛
* [[تأویل نصوص]] یا [[اجتهاد در برابر نص]]‏؛

====[[مقام امامت]]====
* [[تفکر]] مادی درباره [[رهبری]] و [[اختلاف]] بنیادین آن با [[تفکر]] [[اسلامی]]؛
* سطوح متعدد [[رهبری]] در [[اسلام]]:
# ۱. سطح کار برای [[زندگی]] [[دنیا]]؛
# ۲. سطح کوشش برای [[زندگی]] [[آخرت]]؛
# ۳. سطح کمال و [[رشد معنوی]] و رسیدن به [[رضوان الهی]]؛
* [[حقانیت]] [[انتصاب]] و [[نادرستی]] [[انتخاب امام]] در [[اسلام]]؛
* [[دلایل انتخاب]]؛
* [[آیات خلافت]]؛
* [[روایت]] [[اجماع مسلمانان]]؛
* دو [[آیه شوری]]؛
* [[دلایل ضرورت انتصاب]]:
# ۱. [[احادیث اهل بیت]] در مورد امامت؛
# ۲. [[حدیث غدیر]].

===[[ولایت امامان]]===
* [[ولایت تکوینی]]
* [[ولایت تشریعی]]
* [[ولایت امر]]
===[[مرجعیت دینی امامان]]===

====[[وظیفه امت در قبال امام]]====
# [[شناسایی]]، [[رجوع]] و [[پیروی از امام]]؛
# [[دلبستگی]] و [[محبت به امام]]؛
# [[بیزاری جستن]] از [[دشمنان امام]]؛
* [[ولایت]] و شرط [[قبولی اعمال]].

====[[امامت در قرآن]]====
*'''مفهوم [[امامت در قرآن|امامت از منظر قرآن]]'''
** [[ویژگی‌های امامت در قرآن کریم]]؛
** [[توحید|امامت و حقیقت توحید]]؛
** [[آیات عبادت]]؛
** [[آیات امر]]؛
** [[آیات حکم]]؛
** [[آیات ملک]]؛
*'''[[نصب امام|امامت و گزینش الهی]] در [[قرآن کریم]]'''
** [[آیات امر]]؛
** [[آیات حکم]]؛
** [[آیات ملک]]؛
** [[آیات ولایت]]؛
** [[آیات اطاعت]]؛
** [[آیه اختیار]]؛
** [[آیه تحکیم]]؛
** [[آیات ایتاء]]؛
*'''[[نص|نص بر امامان]]{{ع}} و [[گزینش الهی]] آنان در [[قرآن کریم]]'''
** [[نصوص]] عام؛
** [[نصوص]] خاص بر امامت [[برگزیدگان آل ابراهیم]]؛
** [[اهل بیت در قرآن|نصوص دال بر امامت اهل بیت]]{{عم}}؛
** [[آیه ولایت]]؛
** [[آیه تطهیر]]؛
** [[آیه مودت]]؛
** [[آیه تبلیغ]]؛
** [[آیه شهادت]].
{{پایان پرسش‌های وابسته}}

==موسوعة الأحاديث العلوية==
{{فهرست اثر}}
# الإمامة العامة
## الإمامة و الإمامة بعد النبي{{صل}}
## لزوم التمسك بأئمة أهل البيت{{عم}}
## الولاية
## إمامة أمير المؤمنين{{ع}}
## صفات الإمام، مثل علمه و عصمته و غيرهما
## في أهل البيت{{عم}} و خصائصهم و کرائمهم و حبهم و بغضهم
# الإمامة الخاصة
## فاطمة الزهراء{{س}}، الفدك، ارتباطها مع علي{{ع}}
## الإمامان الحسن والحسين و سائر الأئمة المعصومین و ارتباطهم مع علي{{ع}} و كلامهم في علي{{ع}} و کلام علي{{ع}} فيهم{{عم}}
## الإمام المهدي{{ع}} و علائم ظهوره و أخبار الإمام بما يأتي من الأزمنة من علائم ظهوره و الرجعة و انتظار الفرج
## '''[[امام علی|شخصية الإمام علي]]{{ع}}'''
## الحجة
{{پایان فهرست اثر}}

==ح نبوی ج۲ و ۳==
{{فهرست اثر}}
* الباب الأول الإمامة
* الفصل الأول استمرار الإمامة والهداية
* ۱ / ۱ لكل قوم هاد
* ۱ / ۲ الإمام إما ظاهر مشهور أو مستتر مغمور
* الفصل الثاني فضل الإمام
* ۲ / ۱ أفضل الناس
* ۲ / ۲ أرفع الناس درجة يوم القيامة
* ۲ / ۳ لا ترد دعوته
* ۲ / ۴ النظر إليه عبادة
* الفصل الثالث حكمة الإمامة
* ۳ / ۱ استقرار النظام السياسي الإسلامي
* ۳ / ۲ الوقاية من الهرج
* ۳ / ۳ الهداية إلى القيم الدينية
* ۳ / ۴ بقاء نظام الأرض
* ۳ / ۵ الهداية الباطنية
* ۳ / ۶ نزول أنواع البركات
* بحث حول فلسفة الإمامة والقيادة
* ۱ الحكمة السياسية
* ۲ الحكمة الثقافية
* ۳ الحكمة التكوينية
* الأول: الهداية الباطنية للنفوس المستعدة
* الثاني: قوام عالم الوجود معنويا
* الفصل الرابع معرفة الإمام
* ۴ / ۱ وجوب معرفة أئمة الهدى
* ۴ / ۲ التحذير من ترك معرفتهم
* دراسة حول أحاديث التحذير
* من الموت على غير معرفة الإمام
* من هو الإمام المطلوب معرفته؟
* الفصل الخامس شروط الإمامة
* ۵ / ۱ النص من الله
* ۵ / ۲ التقدم في العلم
* ۵ / ۳ تلك الخصال
* الفصل السادس موانع الإمامة
* ۶ / ۱ متابعة الهوى
* ۶ / ۲ الضعف
* ۶ / ۳ الرذائل الأخلاقية
* الفصل السابع واجبات الاءمام
* ۷ / ۱ الرقابة على أمانة القيادة
* ۷ / ۲ استعمال الأفضل
* ۷ / ۳ عدم استعمال الحريص على الرئاسة
* ۷ / ۴ العدل والإحسان
* ۷ / ۵ المحبة والرحمة لجميع الناس
* ۷ / ۶ الاتصال المباشر بالناس
* ۷ / ۷ تقديم المستضعفين
* ۷ / ۸ اختصاص وقت لذوي الحاجات منه
* ۷ / ۹ ملازمة النصح
* ۷ / ۱۰ مجانبة الغش والخيانة
* ۷ / ۱۱ قضاء دين المعسر
* ۷ / ۱۲ التقشف في النفقة من بيت المال
* ۷ / ۱۳ جوامع واجبات الإمام
* الفصل الثامن من حقوق الإمام
* ۸ / ۱ الطاعة
* ۸ / ۲ النصح
* ۸ / ۳ التعظيم
* الفصل التاسع عدد الأئمة من أهل البيت
* ۹ / ۱ ما روي بلفظ اثنا عشر خليفة
* أ رواية جابر بن سمرة
* ب رواية أبي جحيفة
* ج رواية عبد الله بن عمر
* د رواية عبد الله بن مسعود
* ه رواية عبد الله بن عمرو بن العاص
* و رواية أنس
* ز رواية عبد الله بن أبي أوفى
* ۹ / ۲ ما روي بلفظ اثنا عشر أميرا
* ۹ / ۳ ما روي بلفظ اثنا عشر إماما
* ۹ / ۴ ما روي بلفظ اثنا عشر وصيا
* ۹ / ۵ ما روي بلفظ اثنا عشر، عدد نقباء بني إسرائيل
* ۹ / ۶ ما روي في إمامة الإمام علي وأحد عشر من ولده
* دراسة حول أحاديث عدد الأئمة
* الأحاديث سندا و دلالة
* ۱ تقييم سند الأحاديث
* ۲ زمان صدور الحديث ومكانه
* ۳ الاختلاف في متن الحديث
* ۴ المقصود من اثني عشر خليفة
* عدد من الآراء التي لا تنطبق على الخلفاء الاثني عشر
* الرأي الأول: حكام فترة الاقتدار السياسي للحكومة الإسلامية
* الرأي الثاني: الحكام من صدر الإسلام إلى عمر بن عبد العزيز
* الرأي الثالث: اثناعشر خليفة غير محددين إلى يوم القيامة!
* الرأي الرابع: خلفاء بني أمية
* الرأي الخامس: إمارة اثني عشر أميرا في آن واحد
* تتمة القسم الثالث الحكم العقائدية و الاجتماعة و السياسية
* تتمة الباب الأول الإمامة
* الفصل العاشر استمرار إمامة أهل البيت
* ۱۰ / ۱ حديث الثقلين برواية أتباع أهل البيت
* ۱۰ / ۲ حديث الثقلين برواية أهل السنة
* ۱۰ / ۳ مواضع صدور حديث الثقلين
* أ عرفات
* ب منى
* ج مسجد الخيف
* د المسجد الحرام
* ه غدير خم
* و آخر خطبة خطبها النبي صلى الله عليه و آله
* ز اللحظات الأخيرة من حياته صلى الله عليه و آله
* ۱۰ / ۴ معنى العترة في حديث الثقلين
* دراسة حول حديث الثقلين ودلالته على استمرار إمامة أهل البيت
* أولا: نص الحديث
* ثانيا: سند الحديث
* أ رواة الحديث من أصحاب النبي صلى الله عليه و آله
* ب رواة الحديث من أهل البيت عليهم السلام
* ج رواة الحديث من التابعين
* د رواة الحديث من القرن الثاني حتى القرن الرابع عشر
* ثالثا: صحة الحديث وصدوره
* رابعا: مواضع صدوره
* خامسا: المراد من العترة وأهل البيت عليهم السلام
* أهل البيت عليهم السلام في آية التطهير
* سادسا: معنى الحديث
* ۱ عصمة أهل البيت عليهم السلام
* ۲ المرجعية العلمية لأهل البيت عليهم السلام
* ۳ التلازم بين الإعراض عن أهل البيت عليهم السلام والإعراض عن القرآن
* سابعا: دلالة الحديث على إمامة الإمام المهدي عليه السلام
* ۱ غيبة الإمام المهدي عليه السلام
* المقدمة الاولى: بقاء أحد الأئمة إلى يوم القيامة
* رد على شبهة
* المقدمة الثانية: بقاء إمام من أهل البيت عليهم السلام إلى جانب القرآن أعم من حضوره وغيبته
* ۲ المراد من التمسك بأهل البيت عليهم السلام
* ۳ كيفية التمسك بالإمام الغائب عليه السلام
* ثامنا: دراسة رواية اخرى لحديث الثقلين
* تقويم سند الرواية
* الفصل الحادى عشر معنى أهل البيت
* ۱۱ / ۱ أزواج النبي ومعنى أهل البيت
* أ ام سلمة
* ب عائشة
* أضواء حول حديث الكساء
* ۱ سند حادثة الكساء
* ۲ كيف وقعت حادثة الكساء
* ۳ جو الحادثة
* ۴ حادثة الكساء في بيت ام سلمة
* ۵ كلام حول ما اشتهر بحديث الكساء
* ۱۱ / ۲ أصحاب النبي ومعنى أهل البيتمعنى أهل البيت
* أ أبو سعيد الخدري
* ب أبو برزة
* ج أبو الحمراء
* د أبو ليلى الأنصاري
* ه أنس بن مالك
* و البراء بن عازب
* ز ثوبان
* ح جابر بن عبد الله
* ط زينب بنت أبي سلمة
* ي سعد بن أبي وقاص
* ك صبيح مولى ام سلمة
* ل عبدالله بن جعفر
* م عبد الله بن عباس
* ن عمر بن أبي سلمة
* س عمر بن الخطاب
* ع واثلة بن الأسقع
* ۱۱ / ۳ أهل البيت ومعنى أهل البيت
* ۱۱ / ۴ تسليم النبي على أهل البيت وتخصيصهم بالأمر بالصلاة
* تحقيق حول أحاديث تسليم النبي على أهل البيت
* الفصل الثاني عشر مكانة أهل البيت
* ۱۲ / ۱ مثلهم مثل سفينة نوح
* ۱۲ / ۲ مثلهم مثل باب حطة
* ۱۲ / ۳ مثلهم مثل بيت الله
* ۱۲ / ۴ مثلهم مثل النجوم
* ۱۲ / ۵ مثلهم مثل العينين
* ۱۲ / ۶ مكانتهم يوم القيامة
* الفصل الثالث عشر خصائص أهل البيت
* ۱۳ / ۱ الطهارة
* الاحتجاجات بمزية الطهارة
* ۱۳ / ۲ عدل القرآن خصائص أهل البيت
* ۱۳ / ۳ خلفاء النبي وأوصياؤه
* ۱۳ / ۴ أحب الخلق إلى النبي
* ۱۳ / ۵ أفضل الخلق
* ۱۳ / ۶ مباهلة النبي بهم
* ۱۳ / ۷ اولو الأمر
* ۱۳ / ۸ أهل الذكر
* ۱۳ / ۹ أركان الدين وحفظنه
* ۱۳ / ۱۰ أبواب الله
* ۱۳ / ۱۱ عرفاء الله
* ۱۳ / ۱۲ أركان العالم
* ۱۳ / ۱۳ أمان أهل الأرض
* ۱۳ / ۱۴ معدن الرسالة
* ۱۳ / ۱۵ دعائم الحق
* ۱۳ / ۱۶ سلمهم سلم النبي وحربهم حربه
* ۱۳ / ۱۷ بهم فتح الدين وبهم يختم
* ۱۳ / ۱۸ لا يقاس بهم أحد
* ۱۳ / ۱۹ جوامع خصائصهم
* الفصل الرابع عشر خصائص أهل البيت العلمية
* ۱۴ / ۱ خزنة علم الله
* ۱۴ / ۲ ورثة علم الأنبياء
* ۱۴ / ۳ أعلم الناس
* ۱۴ / ۴ معدن العلم
* ۱۴ / ۵ عندهم علم الكتاب
* ۱۴ / ۶ عندهم تأويل القرآن
* ۱۴ / ۷ عندهم علم ما في الأرض والسماء
* ۱۴ / ۸ عندهم كتاب الإمام علي عليه السلام
* الفصل الخامس عشر حقوق أهل البيت
* ۱۵ / ۱ أهمية معرفة حقوقهم
* ۱۵ / ۲ الحث على رعاية حقوقهم
* ۱۵ / ۳ عناوين حقوقهم
* أ المودة
* ب التمسك
* ج الولاية
* د التقديم
* ه الاقتداء
* و الإكرام
* ز الصلة
* ح الصلاة
* ط الذكر
* الفصل السادس عشر حب أهل البيت
* ۱۶ / ۱ فضل حبهم
* أ حبهم أساس الإسلام
* ب حبهم حب الله عز و جل
* ج حبهم حب رسول الله صلى الله عليه و آله
* د حبهم وديعة الله عز و جل
* ه حبهم أفضل العبادة
* ۱۶ / ۲ خصائص حبهم
* أ علامة طيب الولادة
* ب شرط التوحيد
* ج آية الإيمان
* د أول ما يسأل عنه يوم القيامة
* ۱۶ / ۳ تأديب الأولاد بحبهم
* ۱۶ / ۴ علامة حبهم
* ۱۶ / ۵ آثار حبهم
* أ تمحيص الذنوب
* ب اطمئنان القلب
* ج استكمال الدين
* د شفاعة أهل البيت عليهم السلام
* ه نور يوم القيامة
* و الأمن يوم القيامة
* ز الثبات على الصراط
* ح النجاة من النار
* ط الحشر مع أهل البيت عليهم السلام
* ي دخول الجنة
* ك خير الدنيا والآخرة
* ۱۶ / ۶ جوامع آثار حبهم
* الفصل السابع عشر بغض أهل البيت
* ۱۷ / ۱ التحذير من بغضهم
* ۱۷ / ۲ آثار بغضهم
* أ سخط الله عز و جل
* ب اللحاق بالمنافقين
* ج اللحاق بالكفار
* د اللحاق باليهود والنصارى
* ه الجذام يوم القيامة
* و الحرمان من الشفاعة
* ز دخول النار
* الفصل الثامن عشر الظلم على أهل البيت
* ۱۸ / ۱ تحذير النبي من ظلمهم
* ۱۸ / ۲ الجنة محرمة على من ظلمهم
* ۱۸ / ۳ عذاب ظالميهم
* ۱۸ / ۴ إخبار النبي بما يقع عليهم من الظلم
* الفصل التاسع عشر دولة أهل البيت
* ۱۹ / ۱ البشارات بدولتهم
* ۱۹ / ۲ الممهدون لدولتهم
* الفصل العشرون الغلو في أهل البيت
* ۲۰ / ۱ التحذير من الغلو
* ۲۰ / ۲ كفر الغالي
* ۲۰ / ۳ هلاك الغالي
* ۲۰ / ۴ أخبار الغلو موضوعة
* الفصل الحادي والعشرون شيعة أهل البيت في القيامة
{{پایان فهرست اثر}}

==مطلب==
'''امامت''' به معنای رهبری و پیشوایی است. امامت، منصب و مقامی که از سوی خداوند به بعضی انسان‌های پاک و دانا و شایسته داده می‌شود که مردم را به راه خدا هدایت کنند. در اسلام، برای تداوم مسؤولیت پیامبر خدا{{صل}} در بُعد حکومتی و دینی، امامت و وصایت قرار داده شده تا مردم پس از پیامبر، از امام تبعیّت کنند و رسول خدا{{صل}} و امامان پس از خویش را با نام و مشخصات تعیین کرده است. امامت یکی از اصول اعتقادی شیعه است و از سوی خدا و پیامبر{{صل}} است نه به انتخاب مردم. علم و عصمت از جمله شرایط آن است و امام، حق ولایت بر مردم دارد و حجت الهی بر همگان است. پذیرش امامتِ امامانِ معصوم واجب است و نشانه اطاعت از خدا و پیامبر است و هر کس بدون عقیده و ایمان به امامت امامِ معصوم بمیرد، به مرگ جاهلیت مرده است. امام رضا{{ع}} می‌‌فرماید: {{متن حدیث|إِنَّ الْإِمَامَةَ خِلَافَةُ اللَّهِ وَ خِلَافَةُ الرَّسُولِ}} امامت، جانشینی خدا و جانشینی پیامبر است<ref>اصول کافی، ج۱، ص۲۰۰.</ref>. روشن است کسی که به جای خدا و رسول بر مردم حکومت می‌کند، باید پاک و عادل و شبیه پیامبر در کمالات و فضایل باشد. به پیروان این عقیده، امامیه و شیعه گفته می‌شود<ref>جواد محدثی|محدثی، جواد، فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)|فرهنگ‌نامه دینی، ص۳۲.</ref>.

==تعریف امام و امامت==
===واژه‌شناسی لغوی===

===امامت در کلام اسلامی|تعریف مشهور متکلمان===

==رابطه مفهوم امامت با مفاهیم دیگر==
===رابطه با حجت الهی===
===رابطه با ولایت===
===رابطه با نبوت و رسالت===
===رابطه با خلیفه الهی===
===رابطه با خلیفه رسول الله===
===رابطه با وصی رسول الله (وصایت)===
===رابطه با عهد الهی===
===رابطه با پادشاهی (ملک)===
===رابطه با ریاست===

===رابطه با خلافت، نبوت و رسالت===
*در قرآن کریم هر چهار کلمه خلیفه، امام، نبوت و رسالت یا مشتقات آن، استعمال شده است که آیات دارای کلمه خلیفه در ذیل عنوان مفهوم خلیفه در قرآن مطرح شد.
*اما کلمه امام، در قرآن مجید، بر مصادیق مختلفی استعمال شده است که به دو دسته تقسیم می‌شود:
#مصادیق غیر بشری، مانند لوح محفوظ‍‌: {{متن قرآن|وَكُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْنَاهُ فِي إِمَامٍ مُبِينٍ}}<ref>«و هر چیزی را در نوشته‌ای روشن بر شمرده‌ایم» سوره یس، آیه ۱۲.</ref>
#کتاب آسمانی: {{متن قرآن|وَمِنْ قَبْلِهِ كِتَابُ مُوسَى إِمَامًا وَرَحْمَةً}}<ref>«و کتاب موسی به پیشوایی و بخشایش پیش از او بوده است» سوره هود، آیه ۱۷؛ سوره احقاف، آیه ۱۲.</ref>.
*مصادیق بشری که از جهت حقانیت و بطلان، به دو دسته تقسیم می‌شود:
#امام حق: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}}<ref>«و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند» سوره انبیاء، آیه ۷۳.</ref>
#امام باطل: {{متن قرآن|فَقَاتِلُوا أَئِمَّةَ الْكُفْرِ}}<ref>«با پیشگامان کفر که به هیچ پیمانی پایبند نیستند کارزار کنید» سوره توبه، آیه ۱۲.</ref> و {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ}}<ref>«و آنان را (به کیفر کفرشان) پیشوایانی کردیم که (مردم را) به سوی آتش دوزخ فرا می‌خوانند» سوره قصص، آیه ۴۱.</ref>.
*امّا امامت در اصطلاح دینی به دو صورت عام و خاص است که در معنای عام، شامل نبوت و رسالت به عنوان مقتدا و اسوه می‌شود و در معنای خاص، شامل آنها نشده و در بعضی موارد بعد از تحقق مقام نبوت و رسالت است{{متن قرآن|وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}<ref> «و (یاد کن) آنگاه را که پروردگار ابراهیم، او را با کلماتی آزمود و او آنها را به انجام رسانید؛ فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم. (ابراهیم) گفت: و از فرزندانم (چه کس را)؟ فرمود: پیمان من به ستم‌کاران نمی‌رسد» سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref>. یا مقام ویژه‌ای است که از طرف خدای سبحان به اوصایای پیامبران{{عم}}، عنایت می‌شود.
*اما کلمه نبوت، ۵ بار {{متن قرآن|مَا كَانَ لِبَشَرٍ أَنْ يُؤْتِيَهُ اللَّهُ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ}}<ref> «هیچ بشری را نسزد که خداوند به او کتاب و حکمت و پیامبری بدهد» سوره آل عمران، آیه ۷۹.</ref>؛ {{متن قرآن|أُولَئِكَ الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ}}<ref>«آنان کسانی هستند که به آنها کتاب و داوری و پیامبری دادیم» سوره انعام، آیه ۸۹.</ref>؛ {{متن قرآن|وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَجَعَلْنَا فِي ذُرِّيَّتِهِ النُّبُوَّةَ وَالْكِتَابَ}}<ref>«و ما به او اسحاق و (نوه‌اش) یعقوب را بخشیدیم و در فرزندان او پیامبری و کتاب (آسمانی) را نهادیم» سوره عنکبوت، آیه ۲۷.</ref>؛ {{متن قرآن|وَلَقَدْ آتَيْنَا بَنِي إِسْرَائِيلَ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ}} <ref>«و به راستی ما به بنی اسرائیل کتاب (آسمانی) و داوری و پیامبری دادیم» سوره جاثیه، آیه ۱۶</ref>؛ {{متن قرآن|وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا وَإِبْرَاهِيمَ وَجَعَلْنَا فِي ذُرِّيَّتِهِمَا النُّبُوَّةَ وَالْكِتَابَ}}<ref>«و نوح و ابراهیم را فرستادیم و در فرزندان آنان پیامبری و کتاب (آسمانی) نهادیم» سوره حدید، آیه ۲۶.</ref> در قرآن استعمال شده و در اصل و ریشه آن، اختلاف است. بعضی گفته‌اند: از نَبَأ به معنای خبر مشتق شده<ref>تبیان، ج۷، ص۱۳۳؛ کنزالدقائق، ج۸، ص۲۳۲؛ المیزان، ج۲، ص۱۳۹.</ref> و برخی دیگر نوشته‌اند: از نبوه (بر وزن نغمه) به معنای رفعت و بلندی مقام، مشتق شده است<ref>مجمع البیان، ج۶، ص۸۰۰؛ کشف الاسرار، ج۶، ص۵۴.</ref>؛ لذا با لحاظ‍ ریشه، ترجمه آیه شریفه {{متن قرآن|وَاذْكُرْ فِي الْكِتَابِ مُوسَى إِنَّهُ كَانَ مُخْلَصًا وَكَانَ رَسُولًا نَبِيًّا}}<ref>«و در این کتاب از موسی یاد کن که ناب و فرستاده‌ای پیامبر بود» سوره مریم، آیه ۵۱.</ref> دو گونه می‌شود؛ ای پیامبر! در کتاب قرآن از موسی یاد کن که او بنده مخلَص و فرستاده حق و پیام‌آور برای خَلق بود.
*ای پیامبر! در کتاب قرآن از موسی یاد کن که او بنده مخلَص و فرستاده‌ای والامقام بود.
*اما کلمه رسالت فقط‍ یک بار{{متن قرآن|فَتَوَلَّى عَنْهُمْ وَقَالَ يَا قَوْمِ لَقَدْ أَبْلَغْتُكُمْ رِسَالَةَ رَبِّي وَنَصَحْتُ لَكُمْ وَلَكِنْ لَا تُحِبُّونَ النَّاصِحِينَ}}<ref> «(صالح) از آنان روی گردانید و گفت: ای قوم من! بی‌گمان پیام پروردگارم را به شما رسانده‌ام و برای شما خیرخواهی کرده‌ام امّا شما خیرخواهان را دوست نمی‌دارید» سوره اعراف، آیه ۷۹.</ref> و جمع آن "رسالات"، ۸ بار در قرآن مجید استعمال شده است؛ و معنای رسالت این است که مأموریتی بر عهده کسی بگذارند و او موظف به تبلیغ و ادای آن شود<ref>عبدالله حق‌جو|حق‌جو، عبدالله، ولایت در قرآن (کتاب)|ولایت در قرآن، ص:۵۶-۵۸.</ref>.

==امامت در اصطلاح==
*مراد از "امامت" و "ولایت"، "ولایت امر" است؛ به این معنا که اینکه فرمان دست چه کسی باید باشد؛ بازگشت همۀ نزاع‌ها، چه داخل و چه بیرون از جامعه اسلامی، به این است که چه کسی دستور بدهد. در عصر ما نیز، هر کدام از طاغوت‌ها و سردم‌داران استکبار جهانی ادعا می‌کند که باید فرمان دست من باشد و اگر ملتی یا کشوری بیابد که روزبه‌روز مقتدرتر می‌شود، درصدد شکستن و به‌زانودرآوردن آن برمی‌آید تا خود را ابرقدرت جلوه دهد. اساس جنگ‌ها و کشمکش‌های این مستکبران با رقبای خود در دنیا همین است که زیر بار فرمان آنان نمی‌روند. بنابراین، نزاع و دعوا بر سر همان چیزی است که در منابع دینی اسلام از آن به "ولایت امر" تعبیر شده است. "امامت" همان "ولایت امر" است؛ یعنی چه کسی باید صاحب دستور باشد<ref>محسن اراکی|اراکی، محسن، https://www.aparat.com/v/FYjv0?playlist=376197 درس اول «امامت در اندیشه اسلامی»</ref>
*امامت در اصطلاح، تعاریف متعدّدی برای آن ارائه شده است که شاید مناسب‌ترین آن تعریف زیر باشد:
*"امامت عبارت است از ریاست و رهبری جامعه در امور دینی و دنیوی". از این تعریف چند نکته استفاده می‌شود:
# امامت یک منصب الهی و به تعبیر قرآن کریم عهد خداوند است{{متن قرآن|وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}<ref> «و (یاد کن) آنگاه را که پروردگار ابراهیم، او را با کلماتی آزمود و او آنها را به انجام رسانید؛ فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم. (ابراهیم) گفت: و از فرزندانم (چه کس را)؟ فرمود: پیمان من به ستم‌کاران نمی‌رسد» سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref>.
# امام ریاست کلّی جامعه را در همه جنبه‌ها و تمام شئون آن بر عهده دارد. اعم از: رهبری سیاسی و حکومت، رهبری قضایی و فصل خصومت، رهبری و مرجعیّت دینی و مقام افتاء و زعامت تقنینی و قانون‌گذاری.
# مردم در تعیین و نصب امام دخالتی ندارند، امّا برای به فعلیت رسیدن زعامت او و به اصطلاح "مبسوط الید" شدن امام، بدیهی است که نقش اصلی از آن مردم است. بر این که امامت نیز همچون نبوّت خارج از محدوده انتخاب و تشخیص مردم است علاوه بر قرآن و روایات، عقل نیز دلالت دارد؛ چون امام نیز – چنان‌که خواهد آمد- باید دارای صفاتی همچون عصمت و علم خاصّ باشد که جز خداوند کسی از آن آگاه نیست و اینکه تحقّق و فعلیت امام وابسته به مردم و حضور آنها در صحنه است امری روشن است؛ زیرا حاکم بدون رعیت و امام بدون مأموم معنا ندارد و از طرفی انسان موجودی مختار است و امور خود را با اراده خود انجام میدهد و خدای متعال نیز بنا ندارد امور خارج از مجاری عادّی به انجام برسد: {{متن حدیث|أبى اللّه أن يجرى الأمور إلّا بأسبابها}}؛ بنابراین حضور مردم و به تعبیر امیر المؤمنین{{ع}} "حضور حاضر"<ref>نهج البلاغه، خطبه ۳.</ref> است که امکان تصدّی امور توسّط امام را فراهم می‌کند. به همین دلیل اکثر ائمّه{{عم}} در حقیقت دارای منصب امامت بودند، ولی در عمل متصدّی بخشی از شئون امامت نبودند و نه تنها مردم از رهبری سیاسی آنها محروم بودند که حتّی در امور مذهبی نیز مرجع عمومی مردم نبودند و مردم به دیگران مراجعه می‌کردند<ref>رضا محمدی|محمدی، رضا، امام‌شناسی ۵ (کتاب)|امام‌شناسی، ص:۳۰-۳۱.</ref>.
*واژۀ امام از ریشۀ "أ م م" است و در لغت به معانی زیر آمده است: "هر کسی که مورد اقتدا و تبعیت گروهی قرار بگیرد چه در راه مستقیم باشند یا گمراه؛ قیم و مصلح، مقدم، طریق و راه"<ref>لسان العرب، ج۱، ص۱۵۰؛ فخرالدین طریحی، مجمع البحرین، ج۱، ص۱۰۵.</ref>.
* ابن منظور در لسان العرب معتقد است که أمامَ (جلو و مقدم) با امام (پیشوا) هم ریشه است هردو ریشۀ "ام یوم" به معنی قصد کردن و پیشی گرفتن است<ref>لسان العرب، ج۱، ص۱۵۰.</ref>.
*واژۀ امام در قرآن در معانی لغوی آن به کار رفته است، تفلیسی در وجوه قرآن بر آن است که "امام" در قرآن بر پنج وجه به کار رفته است:
*'''وجه نخستین''' امام به معنای پیشرو است چنان که خدای متعال در سورۀ بقره آیۀ ۱۲۴ فرموده است: {{متن قرآن|إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا}}<ref>«من تو را پیشوای مردم می‌گمارم» سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref> و نیز در سورۀ فرقان آیۀ ۷۴ فرموده است: {{متن قرآن|وَاجْعَلْنَا لِلْمُتَّقِينَ إِمَامًا}}<ref>«و ما را پیشوای پرهیزگاران کن» سوره فرقان، آیه ۷۴.</ref> {{عربی|یعني قائداً في الخير}}.
*'''وجه دوم''' به معنای "نامه" آمده است چنان که در سورۀ بنی اسرائیل، آیۀ ۷۱ فرموده است: {{متن قرآن|يَوْمَ نَدْعُو كُلَّ أُنَاسٍ بِإِمَامِهِمْ}}<ref>«روزی که هر دسته‌ای را با پیشوایشان فرا می‌خوانیم» سوره اسراء، آیه ۷۱.</ref> {{عربی|یعنی بکتابهم الذی عملوا فی الدنیا}}.
*'''وجه سوم''' به معنای "لوح محفوظ" است چنان که در سورۀ یس فرموده است: {{متن قرآن|كُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْنَاهُ فِي إِمَامٍ مُبِينٍ}}<ref>«هر چیزی را در نوشته‌ای روشن بر شمرده‌ایم» سوره یس، آیه ۱۲.</ref> {{عربی|يعني في اللوح المحفوظ}}.
*'''وجه چهارم''' به معنای "تورات" است چنان که در سورۀ هود فرموده است: {{متن قرآن|مِنْ قَبْلِهِ كِتَابُ مُوسَى إِمَامًا}}<ref>«و کتاب موسی به پیشوایی و بخشایش پیش از او بوده است» سوره هود، آیه ۱۷.</ref> {{عربی|يعني التوراة}} و در سورۀ احقاف فرمود: {{متن قرآن|وَمِنْ قَبْلِهِ كِتَابُ مُوسَى إِمَامًا وَرَحْمَةً}}<ref>«و پیش از آن، کتاب موسی پیشوا و رحمت بود» سوره احقاف، آیه ۱۲.</ref> {{عربی|يعني التوریه}}.
*وجه پنجم به معنای راه روشن و پیداست، چنان که در سورۀ حجر فرمود: {{متن قرآن|وَإِنَّهُمَا لَبِإِمَامٍ مُبِينٍ}}<ref>«و (نشانه‌های) آن دو شهر (لوط و ایکه) بر سر راهی آشکار است» سوره حجر، آیه ۷۹.</ref> {{عربی|يعني الطریق الواضح}}<ref>وجوه قرآن، ص۲۸-۲۹؛ اسماعیل بن احمد، وجوه القرآن، ص۲۸-۲۹ و ص۹۸-۹۹.</ref>.
*"غالباً معنای آن در نزد عرب امری است که مورد تبعیت باشد چه انسان باشد که کردار و گفتارش مورد تبعیت است و چه کتاب باشد (مانند آیین نامه)، چه محق باشد یا مبطل"<ref>ر.ک: المفردات، ج۱، ص۱۹۷.</ref>.
*بنابر آنچه گذشت امامت به معنای پیشوا و مقتدای مردم بودن است که آنان را به سویی هدایت می‌کند حال اگر امام بر حق و منصوب از طرف خداوند متعال و نبی مکرم اسلام باشد آنان را به سوی خیر و نیکی هدایت می‌نماید<ref>آرزو شکری|شکری، آرزو، حقوق اهل بیت (کتاب)|حقوق اهل بیت، ص۱۵۴- ۱۵۶.</ref>.
* اندیشمندان و متکلمان مسلمان درباره امامت و ولایت تعاریف زیادی ذکر کرده‌اند. در اینجا به برخی از این تعاریف مهم اشاره می‌شود:
# سید مرتضی علم الهدی از عالمان بزرگ شیعی در این زمینه می‌نویسد: امامت، ریاست فراگیر در امور دین است به صورت اصلی و استقلالی، نه به نیابت از کسانی که در دار تکلیف هستند<ref>مراد از قید «بالاصالة لا بالنیابة» در تعریف امامت این است که امامت مورد نظر اسلام و شیعه، امری اصلی و منصبی الهی است، نه امری نیابتی و وکالتی از سوی مردم، که امامت و رهبری مطرح در حکومت‌های رایج در گذشته و حال از این قسم است.</ref><ref>{{عربی|اَلاِمَامَهُ رِیَاسَهٌ عَامَّهٌ فِی الدِّینِ بِالاِصَالَهِ لا بِالنِّیَابَهِ عَمَّن هُوَ فِی دَارِ التَّكلیِفِ}}؛ الحدود والحقایق، سید مرتضی علم الهدی، ص۴۱.</ref>.
# قاضی عبدالجبار معتزلی همدانی از اهل سنت در تعریف امامت می‌نویسد: "امام، نامی است برای کسی که حق ولایت و صاحب اختیاری بر امّت و (نیز) حق تصرّف در کارهایشان را دارد، به صورتی که قدرتی برتر از او - در میان امت - نیست"<ref>{{عربی|الإمام اسم لمن له الولايه علی الأمة و التصرف في أمورهم علی وجه لا يكون فوق يده يدٌ}}؛ شرح الأصول الخمسة، ص۵۰۹.</ref>.
# سعدالدین تفتازانی از اهل سنت می‌گوید: امامت، ریاست عام و فراگیر بر امر دین و دنیا پس از پیامبر{{صل}} است<ref>شرح المقاصد، ج۵، ص۲۳۲.</ref>.
# شیخ طوسی از بزرگان شیعه می‌نویسد: "امام، همان کسی است که عهده‌دار ریاست عمومی در دین و دنیا با هم است"<ref>{{عربی|الامام هو الذي يتولي الرئاسة العامّة في الدين و الدنيا جميعاً}}؛ شرح العبارات المصطلحة بین المتکلمین، به نقل از امامت‌ پژوهی، ص۴۲.</ref>.
# امامت در تعریفی دیگر، عبارت است از: ریاست و سرپرستی توسط امام معصوم بر امور دین و دنیای مردم و حفظ مصالح دنیوی‌شان از راه جلوگیری از ظلم و فساد و اخلال امور واجب دینی. وجود چنین امامی لطفی از سوی خدای متعال بر مردم است<ref>برگرفته از تمهید الأصولی فی علم الکلام، ابی جعفر محمد بن حسن طوسی، ص۳۴۸ - ۳۴۹.</ref>.
# عضدالدین ایجی از اهل سنت نیز می‌گوید: "امامت، ریاست عام بر امور دین و دنیاست"<ref>{{عربی|الامامة رياسة عامة في امور الدين و الدنيا}}؛ شرح المواقف، شرح از سید شریف علی بن محمد جرجانی، ج۸، ص۲۴۵.</ref>.
# علامه حلی از بزرگ عالمان شیعی، می‌گوید: "امام، همان انسانی است که برایش ریاست عمومی بالاصالة بر امور دین و دنیا در دار تکلیف است"<ref>{{عربی|الأمام هو الانسان الذي له الرياسة العامة في أمور الدين و الدنیا بالأصالة فی دار التکلیف}}؛ الاَلفین (دو هزار دلیل) فی امامة امیرالمؤمنین علی بن ابی‌طالب{{ع}}، جمال الدین حسن بن یوسف المطهر الحلّی، ص۲.</ref>.
# ماوردی اشعری از اهل سنت، می‌گوید: امامت، ریاست عمومی در امر دین و دنیا، و جانشینی پیامبر{{صل}} است<ref>به نقل از امامت‌پژوهی، ص۴۱.</ref>.
# خواجه نصیرالدین طوسی از مشاهیر عالمان شیعی می‌گوید: "امامت، ریاست عام دینی است که مشتمل بر ترغیب و تشویق عموم مردم بر حفظ مصالح دینی و دنیوی‌شان و بازداشتن آنها از آنچه که به حالشان مضر است"<ref>{{عربی|الامامة رئاسة عامة دينية مشتملة علی ترغيب عموم الناس في حفظ مصالحهم الدينية و الدنياوية و زجرهم عما يضرهم بحسبها}}؛ قواعد العقائد، تحقیق علی ربانی گلپایگانی، ص۱۰۸.</ref>.
# ابن‌میثم بحرانی، دیگر عالم فرهیخته شیعی نیز می‌گوید: امام، همان انسانی است که برایش امامت و رهبری می‌باشد و امامت، ریاست عامی در امور دین و دنیا بالاصاله است<ref>قواعد المرام فی علم الکلام، میثم بن علی بن میثم البحرانی، ص۱۷۴.</ref><ref>عبدالله ابراهیم‌زاده آملی|ابراهیم‌زاده آملی، عبدالله، امامت و رهبری - ابراهیم‌زاده آملی (کتاب)| امامت و رهبری، ص:۱۷-۱۹.</ref>

==بررسی دیدگاه‌ها==
*چنانکه از ظاهر تعاریف امامت نزد عالمان شیعی و سنّی برمی‌آید، به نظر چنین می‌آید که تفاوت چندانی میان عالمان و متکلمان شیعه و سنّی در این خصوص وجود ندارد. از این رو، اگر ملاک بررسی و داوری درباره دیدگاه‌های شیعه و سنّی درباره امامت همین تعاریف باشد بر حسب ظاهر عبارات، نمی‌توان گفت از امامت دو تصویر و دیدگاه متمایز و متخالف میان شیعه و سنّی وجود دارد.
*به این تشابه ظاهری تعریف است که ممکن است تصور شود که در حقیقت و واقع امر نیز شیعه و سنّی در اصل مسئله امامت و چیستی آن، اختلاف عقیده ندارند و اختلاف آنها فقط به مصداق خارجی برمی‌گردد<ref>یعنی اختلاف فقط در این است که امام کیست و نه امامت چیست.</ref>، در حالی که تفاوت دیدگاه تشیّع و تسنّن در تصور و تعریف امامت نیز تفاوت آشکار و غیر قابل جمعی است؛ زیرا تفاوت و اختلاف دیدگاه دو گروه در مسائل امامت (از وجوب و ضرورت امامت و شیوه نصب گرفته تا ویژگی‌ها و شرایط امام از علم، عصمت و...) به حدی است که نمی‌توان اختلاف آنها را تنها در تعیین مصداق دانست.
*توضیح آنکه اگر در تعریف امامت از سوی عالمان شیعه و سنّی دقت شود، روشن می‌شود که هسته مرکزی و نقطه محوری تعریف دو گروه درباره امامت، عبارت "ریاست عامه بر مسلمانان در امور دین و دنیا" است. اما تشابه ظاهری و وحدت لفظی آنها در مفهوم امامت نباید مایه این اشتباه و پندار غلط شود که آنها حداقل تصوّر امامت وحدت نظر دارند؛ زیرا تصوّر این دو گروه از امامت نیز کاملاً متفاوت است. چه اینکه ریاست عامه و مطلق بر امور دین و دنیای مسلمانان می‌طلبد که امام و حاکم مسلمانان از شایستگی لازم و کافی برای احراز این منصب خطیر و حساس برخوردار باشد؛ از قبیل اسلام‌شناسی به تمام معنا، عدالت و تقوا و مجاز و مأذون بودن از سوی خدا و رسول، تا حکومت و رهبری او از مشروعیت و وجاهت دینی و شرعی کافی ـ و بلکه کامل ـ برخوردار باشد. در غیر این صورت حاکمیت او غیر شرعی و طاغوتی می‌شود.
*اما اهل سنت به هیچ یک از این شایستگی‌ها که از الزامات غیر قابل اغماض تعریف امامت به معنای یاد شده است، ملتزم نبوده و هیچ یک از آنها را برای امام و رئیس عامه مسلمانان در امور دین و دنیا قائل نیستند. از این‌رو، اهل سنت در تعریف امامت، دچار نوعی تضاد و تناقض‌گویی گشته‌اند. به همین خاطر، متکلم شیعی معروف قرن یازدهم "عبدالرزاق لاهیجی"، تشابه ظاهری تعاریف شیعه و سنّی از امامت را "معمّایی" تلقی کرده که باید حل شود؛ زیرا در باطن این تشابه ظاهری، تخالف و تفاوت آشکار و غیر قابل جمعی وجود دارد. وی در این زمینه می‌نویسد: و از عجایب امور آن است که تعریف مذکور برای امامت متفق علیه است میان ما و مخالفین ما، و حال آنکه هیچ یک از خلفا و ائمه (ای) که ایشان مختّص‌اند به قول به امامت ایشان، متصف نیستند به جمیع امور معتبره در مفهوم امامت به تعریف مذکور. چه ریاست در امور دین لا محاله موقوف است بر معرفت امور دینیه بالضرورة و ایشان عالم بودن امام را شرط نمی‌دانند در امامت؛ و مدّعی آن هم نیستند که هیچ یک از ائمه (مورد قبول) ایشان عالم به جمیع امور دین بوده‌اند.
*مرحوم لاهیجی در ادامه می‌گوید: "و نیز ریاست در امور دین موقوف است به عدالت بالضرورة؛ و ایشان آن را (نیز) شرط ندانسته‌اند؛ و تصریح به عدم اشتراط این دو امر، در اکثر کتب ایشان موجود است. از جمله در "شرح مقاصد" گفته که یکی از اسباب انعقاد خلافت، قهر و غلبه است و هر کس متصدی امامت به قهر و غلبه شود بدون بیعت، اگرچه فاسق یا جاهل باشد علی الاظهر منعقد شود خلافت برای او؛ و نیز گفته: "و واجب است اطاعت و فرمانبری از امام تا جایی که مخالف حکم شرع نباشد، چه اینکه امام عادل باشد یا جائر و فاسق"<ref>{{عربی|و يجب طاعة الإمام ما لم يخالف حكم الشرع سواء كان عادلاً أو جائراً}}؛ شرح مقاصد، ج۵، ص۲۳۳-۳۳۴.</ref>؛ "و همچنین در سایر کتب ایشان، چنانکه بر ادنی متتبعی پوشیده نیست؛ و نیز خلیفگی از پیغمبر موقوف است به اذن پیغمبر بالضرورة؛ و از آنچه از شرح مقاصد نقل شد، عدم اعتبار این شرط نیز ظاهر است..."<ref>گوهر مراد، ملا عبدالرزاق لاهیجی، ص۴۶۲.</ref>.
*بنابراین، اهل سنت در مسئله امامت و خلافت، به وحدت نظر و دیدگاه یکسان و متفق القولی نرسیده‌اند. از طرفی، به تعریفی پایبندند که امام و خلیفه پس از پیامبر{{صل}} را اسلام‌شناسی عادل و مجاز از سوی خدا و رسول{{صل}} معرفی می‌کند و در آن جایگاه قرار می‌دهد، از سوی دیگر، در واقع امر و در مقام تعیین مصداق، خلاف آن عمل کرده و نه این شرایط را مد نظر قرار می‌دهند و نه چنین شرایط و شایستگی‌هایی در خلفای آنها وجود دارد!
*از آنچه گفته شد، این حقیقت مهم و کلیدی نیز آشکار گشت که به رغم تشابه ظاهری شیعه و سنّی در تعریف امامت، ولی اختلاف این دو مذهب مهم و محوری در میان مسلمانان در مسئله امامت، اختلافی شدید است؛ چه اینکه اساساً ریشه همه اختلافات شیعه و سنّی در مسائل اصولی و فروعی دین، به هیمن اختلاف دیدگاه آنها در مسئله امامت و خلافت پس از پیامبر{{صل}} برمی‌گردد و از آن نشأت می‌گیرد؛ زیرا شیعیان بنا به دلایل عقلی و نقلی، امامت را اصلی از اصول دین و مذهب خود می‌دانند، ولی اهل سنّت آن را تا آنجا تنزل داده‌اند که فرعی از فروع فقهی می‌شمارند؛ هر چند در عمل، با واجب الاطاعه دانستن هر حاکم حتی فاقد صلاحیت، او را در جایگاه امام و پیامبر معصوم قرار داده و قداست و منزلت والایی برای او قائل شده‌اند!<ref>عبدالله ابراهیم‌زاده آملی|ابراهیم‌زاده آملی، عبدالله، امامت و رهبری - ابراهیم‌زاده آملی (کتاب)| امامت و رهبری، ص:۲۰-۲۲.</ref>

==نظام امامت و نظام خلافت==

==اهمیت بحث امامت==

==نخست: حقیقت امامت==
===امامت در قرآن===
{{اصلی|امامت در قرآن}}
* لفظ "امامت" در قرآن به‌کار نرفته؛ ولی واژه "امام{{ع}}" به صورت مفرد و جمع در ۱۲ مورد استعمال شده است که برخی از آنها و نیز آیات متعدد دیگر به موضوع امامت ارتباط دارد. آیات مربوط گاهی به پیشوایی بر حق بالاصاله: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}} <ref> و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند؛ سوره انبیاء، آیه: ۷۳.</ref>، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}} <ref> برخی از آنان را پیشوایانی گماردیم؛ سوره سجده، آیه: ۲۴.</ref> و گاهی به پیشوایی به حق به نحو جانشینی: {{متن قرآن|وَأُولِي الأَمْرِ مِنكُمْ}} <ref> و زمامدارانی که از شمایند؛ سوره نساء، آیه: ۵۹.</ref> و گاهی به پیشوایی باطل: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ}} <ref> و زمامدارانی که از شمایند؛ سوره قصص، آیه: ۴۱.</ref> و گاهی به مفهوم جامع میان پیشوایی بر حق و باطل: {{متن قرآن|يَوْمَ نَدْعُو كُلَّ أُنَاسٍ بِإِمَامِهِمْ}} <ref> روزی که هر دسته‌ای را با پیشوایشان فرا می‌خوانیم؛ سوره اسراء، آیه: ۷۱.</ref> اشاره دارد<ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
*افزون بر آیاتی که واژه امام{{ع}} یا اولی‌الامر در آن به‌کار رفته است آیات فراوانی با امامت و رهبری پیوند دارد، از جمله برخی آیاتی که در آن مفهوم هدایت آمده {{متن قرآن|وَيَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُواْ لَوْلا أُنزِلَ عَلَيْهِ آيَةٌ مِّن رَّبِّهِ إِنَّمَا أَنتَ مُنذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ}} <ref> و کافران می‌گویند: چرا نشانه‌ای از پروردگارش بر او فرو فرستاده نشده است؟ تو، تنها بیم‌دهنده‌ای و هر گروهی رهنمونی دارد؛ سوره رعد، آیه: ۱۳.</ref>؛ {{متن قرآن|قُلْ هَلْ مِن شُرَكَائِكُم مَّن يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ قُلِ اللَّهُ يَهْدِي لِلْحَقِّ أَفَمَن يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ أَحَقُّ أَن يُتَّبَعَ أَمَّن لاَّ يَهِدِّيَ إِلاَّ أَن يُهْدَى فَمَا لَكُمْ كَيْفَ تَحْكُمُونَ}} <ref> بگو آیا از شریکانتان کسی هست که به سوی «حق» رهنمون باشد؟ بگو خداوند به «حق» رهنماست؛ آیا آنکه به حقّ رهنمون می‌گردد سزاوارتر است که پیروی شود یا آنکه راه نمی‌یابد مگر آنکه راه برده شود؟ پس چه بر سرتان آمده است؟ چگونه داوری می‌کنید؟؛ سوره یونس، آیه: ۳۵.</ref>، آیه‌ای که مؤمنان را به همراهی با صادقان فرا می‌خواند {{متن قرآن|الْمُنَافِقُونَ وَالْمُنَافِقَاتُ بَعْضُهُم مِّن بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمُنكَرِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمَعْرُوفِ وَيَقْبِضُونَ أَيْدِيَهُمْ نَسُواْ اللَّهَ فَنَسِيَهُمْ إِنَّ الْمُنَافِقِينَ هُمُ الْفَاسِقُونَ}} <ref> مردان و زنان منافق، همگون یکدیگرند که به کار ناپسند فرمان می‌دهند و از کار شایسته باز می‌دارند! و (در بخشش) ناخن خشکی می‌ورزند، خداوند را فراموش کرده‌اند و خداوند نیز آنان را از یاد برده است، بی‌گمان منافقانند که نافرمانند؛ سوره توبه، آیه: ۶۷.</ref>، آیه ولایت {{متن قرآن|إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِينَ آمَنُواْ الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ رَاكِعُونَ}} <ref> سرور شما تنها خداوند است و پیامبر او و (نیز) آنانند که ایمان آورده‌اند، همان کسان که نماز برپا می‌دارند و در حال رکوع زکات می‌دهند؛ سوره مائده، آیه: ۵۵.</ref>، آیه‌ای که می‌گوید اگر به برخی در زمین قدرت داده شود نماز را برپا می‌دارند، زکات می‌دهند و امر به معروف و نهی از منکر می‌کنند {{متن قرآن|الَّذِينَ إِن مَّكَّنَّاهُمْ فِي الأَرْضِ أَقَامُوا الصَّلاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ وَأَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَنَهَوْا عَنِ الْمُنكَرِ وَلِلَّهِ عَاقِبَةُ الأُمُورِ}} <ref> همان کسانی که اگر آنان را در زمین توانمندی دهیم نماز بر پا می‌دارند و زکات می‌پردازند و به کار شایسته فرمان می‌دهند و از کار ناپسند باز می‌دارند و پایان کارها با خداوند است؛ سوره حج، آیه: ۴۱.</ref> و آیاتی که در آن از اعطای مُلک به برخی سخن به میان آمده است. {{متن قرآن|أَمْ لَهُمْ نَصِيبٌ مِّنَ الْمُلْكِ فَإِذًا لاَّ يُؤْتُونَ النَّاسَ نَقِيرًا أَمْ يَحْسُدُونَ النَّاسَ عَلَى مَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِن فَضْلِهِ فَقَدْ آتَيْنَا آلَ إِبْرَاهِيمَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَآتَيْنَاهُم مُّلْكًا عَظِيمًا }} <ref> آیا ایشان را بهره‌ای از فرمانروایی است؟ که در آن صورت سر سوزنی به کسی (چیزی) نمی‌دهند. یا اینکه به مردم برای آنچه خداوند به آنان از بخشش خود داده است رشک می‌برند؟ بی‌گمان ما به خاندان ابراهیم کتاب (آسمانی) و فرزانگی دادیم و به آنان فرمانروایی سترگی بخشیدیم؛ سوره نساء، آیه: ۵۳ - ۵۴.</ref>؛ {{متن قرآن|وَقَالَ لَهُمْ نَبِيُّهُمْ إِنَّ اللَّهَ قَدْ بَعَثَ لَكُمْ طَالُوتَ مَلِكًا قَالُواْ أَنَّى يَكُونُ لَهُ الْمُلْكُ عَلَيْنَا وَنَحْنُ أَحَقُّ بِالْمُلْكِ مِنْهُ وَلَمْ يُؤْتَ سَعَةً مِّنَ الْمَالِ قَالَ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاهُ عَلَيْكُمْ وَزَادَهُ بَسْطَةً فِي الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ وَاللَّهُ يُؤْتِي مُلْكَهُ مَن يَشَاء وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ }} <ref> و پیامبرشان به آنان گفت: خداوند طالوت را به پادشاهی شما گمارده است، گفتند:چگونه او را بر ما پادشاهی تواند بود با آنکه ما از او به پادشاهی سزاوارتریم و در دارایی هم به او گشایشی نداده‌اند. گفت: خداوند او را بر شما برگزیده و بر گستره دانش و نیروی تن او افزوده است و خداوند پادشاهی خود را به هر که خواهد می‌دهد و خداوند نعمت‌گستری داناست؛ سوره بقره، آیه: ۲۴۷.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
*در روایات فراوانی نیز، مصادیق یا تأویل آیاتی از قرآن، مانند: {{متن قرآن|فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَالنُّورِ الَّذِي أَنزَلْنَا وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ }} <ref> پس به خداوند و پیامبرش و نوری که فرو فرستاده‌ایم ایمان آورید و خداوند از آنچه انجام می‌دهید آگاه است؛ سوره تغابن، آیه: ۸.</ref><ref>نورالثقلین، ج ۵، ص ۳۴۱.</ref>، {{متن قرآن|يُرِيدُونَ لِيُطْفِؤُوا نُورَ اللَّهِ بِأَفْوَاهِهِمْ وَاللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ}} <ref> بر آنند که نور خداوند را با دهانهاشان خاموش کنند و خداوند کامل‌کننده نور خویش است هر چند کافران نپسندند؛ سوره صف، آیه: ۸.</ref><ref>نورالثقلین، ج ۵، ص ۳۱۶ - ۳۱۷.</ref> و {{متن قرآن|وَلَقَدْ وَصَّلْنَا لَهُمُ الْقَوْلَ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ}} <ref> و ما برای آنان این گفتار را به هم پیوستیم باشد که پند گیرند؛ سوره قصص، آیه: ۵۱.</ref><ref> الکافی، ج ۱، ص ۴۱۵؛ بصائر الدرجات، ص ۵۱۵.</ref> امامان{{عم}} دانسته شده‌اند<ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
*در قرآن و احادیث اسلامی، کلمه "امام"، فی الجمله در معنای لغویِ آن به کار رفته است؛ یعنی هر چیزی که مورد پیروی واقع شود اعم از انسان و غیر انسان، مانند: {{متن قرآن|وَمِن قَبْلِهِ كِتَابُ مُوسَى إِمَامًا وَرَحْمَةً}} <ref> و کتاب موسی به پیشوایی و بخشایش پیش از او بوده است؛ سوره هود، آیه: ۱۷.</ref> حق مانند: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}} <ref> و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند؛ سوره انبیاء، آیه: ۷۳.</ref> و باطل مانند: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ }} <ref> و آنان را (به کیفر کفرشان) پیشوایانی کردیم که (مردم را) به سوی آتش دوزخ فرا می‌خوانند؛ سوره قصص، آیه: ۴۱.</ref>؛ ولی غالبا این واژه به پیشوایان حق و کسانی که به بالاترین نقطه قلّه انسانیت صعود کرده‌اند، اطلاق می‌گردد و استعمال آن در معنای لغوی، اندک است و نیز استعمال آن در «امامان آتش»، به لحاظ نشان دادن نقطه نهاییِ انحطاط انسان، در مقابل نقطه اوج تکامل اوست. به هر حال، آیات و احادیثی که در این جا تحت عنوان «امامت» خواهند آمد، اختصاص به امامت امامان حق دارند<ref>http://lib.eshia.ir/27255/6/214 محمد محمدی ری‌شهری|محمدی ری‌شهری، محمد، دانشنامه قرآن و حدیث، ج ۱۰، ص۲۱۳ - ۲۱۴.</ref>
* خدای سبحان در آیات متعددی به موضوع امامت اشاره و برای امام ویژگی‌هایی آورده است. این ویژگی‌ها در تعریف امامت، تأثیر بسزایی دارد.
*نمونه‌های زیر، برخی از مهم‌ترین آیات است:
#{{متن قرآن|وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که پروردگار ابراهیم، او را با کلماتی آزمود و او آنها را به انجام رسانید؛ فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم. (ابراهیم) گفت: و از فرزندانم (چه کس را)؟ فرمود: پیمان من به ستمکاران نمی‌رسد» سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref>.
#{{متن قرآن|وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ نَافِلَةً وَكُلًّا جَعَلْنَا صَالِحِينَ وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا وَأَوْحَيْنَا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْرَاتِ وَإِقَامَ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءَ الزَّكَاةِ وَكَانُوا لَنَا عَابِدِينَ}}<ref>«و اسحاق را و افزون بر آن (نوه‌اش) یعقوب را به او بخشیدیم و همه را (مردمی) شایسته کردیم و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند و به آنها انجام کارهای نیک و برپا داشتن نماز و دادن زکات را وحی کردیم و آنان پرستندگان ما بودند» سوره انبیاء، آیه ۷۲-۷۳.</ref>.
#{{متن قرآن|وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ فَلَا تَكُنْ فِي مِرْيَةٍ مِنْ لِقَائِهِ وَجَعَلْنَاهُ هُدًى لِبَنِي إِسْرَائِيلَ وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا لَمَّا صَبَرُوا وَكَانُوا بِآيَاتِنَا يُوقِنُونَ}}<ref>«و به راستی ما به موسی کتاب (آسمانی) دادیم -بنابراین در لقای او (با خداوند) تردیدی مکن- و ما آن (کتاب) را رهنمودی برای بنی اسرائیل قرار دادیم و چون شکیب ورزیدند و به آیات ما یقین داشتند برخی از آنان را پیشوایانی گماردیم که به فرمان ما (مردم را) رهنمایی می‌کردند» سوره سجده، آیه ۲۳-۲۴.</ref>.
*بر پایه آیات یاد شده، چند ویژگی برای امامت دست‌یافتنی است:
# امامت به جعل الهی است: {{متن قرآن|إِنِّي جَاعِلُكَ}}، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ}}، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ}}.
# گستره امامت امام، مردم است: {{متن قرآن|جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ}}.
# امامت، عهد الهی است: {{متن قرآن|لَا يَنَالُ عَهْدِي}}.
# امامت به ظالمان نمی‌رسد: {{متن قرآن|لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}.
# امام، دارای هدایت تکوینی یا هدایت به امر است: {{متن قرآن|يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}}.
# هدایت به امر، دو مقدمه دارد: کمال علمی‌ یا یقین: {{متن قرآن|وَكَانُوا بِآيَاتِنَا يُوقِنُونَ}}؛ کمال عملی یا صبر: {{متن قرآن|لَمَّا صَبَرُوا}}<ref>مهدی مقامی|مقامی، مهدی، درسنامه امام‌شناسی (کتاب)|درسنامه امام‌شناسی، ص:۲۲-۲۳.</ref>.

===امامت در اصطلاح===
{{اصلی|امامت در کلام اسلامی}}
{{اصلی|امامت در حکمت اسلامی}}
{{اصلی|امامت در عرفان اسلامی}}
{{اصلی|حقیقت امامت}}

===امامت از دیدگاه فرق و مذاهب ===

==دوم: ضرورت امامت==
{{اصلی|ضرورت امامت}}
{{اصلی|استمرار امامت}}
*وجود امام{{ع}} در هر عصر و زمان و در هر جامعه‌ای برای هدایت انسان‌ها به سوی کمال و برقراری نظم در جامعه ضرورت دارد<ref>المیزان، ج ۱۳، ص ۱۶۵ ـ ۱۶۶.</ref>: {{متن قرآن|إِنَّمَا أَنْتَ مُنْذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ}} <ref> تو، تنها بیم‌دهنده‌ای و هر گروهی رهنمونی دارد؛ سوره رعد، آیه: ۷.</ref> روایات تفسیری این آیه نیز این حقیقت را تأیید می‌کند که امامی زنده تا روز قیامت در میان انسان‌ها حضور دارد<ref>الکافى، ج ۱، ص ۱۹۱ ـ ۱۹۲.</ref>؛ همچنین براساس روایاتی درباره سوره قدر، در شب قدر هر سال تا روز قیامت، فرشتگان بر امام{{ع}} آن زمان نازل می‌شوند و این سوره دلیل روشنی بر وجود امام{{ع}} در همه زمانهاست <ref>نورالثقلین، ج ۵، ص ۶۱۹ ـ ۶۴۲.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
===اثبات ضرورت وجود امام ===
===اصل اعتقادی بودن امامت ===
{{اصلی|اصل دین بودن امامت}}
===فرع فقهی بودن امامت ===
===جایگاه امامت===
====جایگاه امامت در نظام معارف دینی====
====جایگاه امامت در نظام اعتقادی اسلام====
*مسئله امامت در تفکر اسلامی جایگاه بسیار بالایی دارد. قرآن کریم امامت را برتر از نبوت دانسته است، زیرا درباره ابراهیم خلیل{{ع}}، یادآور شده است که او پس از آنکه دارای مقام نبوت بود، مورد آزمون‌های ویژه‌ای قرار گرفت و آن گاه مقام امامت به او اعطا گردید<ref>سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref>.<ref>[[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[امامت - ربانی گلپایگانی (مقاله)|مقاله «امامت - ربانی گلپایگانی»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]] ص ۴۰۴-۴۱۸.</ref>
*در روایات اهل بیت{{عم}} بر این مطلب تصریح و تأکید شده است <ref>اصول کافی، ج۱، ص۱۳۳ـ ۱۳۴، ۱۴۹ـ ۱۵۱ و ۱۵۴؛ غایة المرام، ج۳، ص۱۲۷ـ ۱۲۹؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج۱، ص۱۴۹ـ ۱۵۱.</ref>.<ref>[[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[امامت - ربانی گلپایگانی (مقاله)|مقاله «امامت - ربانی گلپایگانی»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]] ص ۴۰۴-۴۱۸.</ref>
*اگر از منظر تاریخی نیز به امامت بنگریم جایگاه ویژه آن نزد مسلمانان آشکار می‌گردد. پس از پیامبر{{صل}} مهم‌ترین و حساس‌ترین مسئله‌ای که مورد بحث و گفت وگوی مسلمانان قرار گرفت، امامت بود. هیچ یک از آموزه‌های دینی‌، در هیچ زمانی مانند امامت مورد بحث و نزاع واقع نشده است <ref>الملل والنحل، ج۱، ص۲۲.</ref>.<ref>[[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[امامت - ربانی گلپایگانی (مقاله)|مقاله «امامت - ربانی گلپایگانی»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]] ص ۴۰۴-۴۱۸.</ref>
*در اهمیت امامت همین بس که در مکتب تشیع امامت یکی از اصول دین است؛ از این‌رو در ادامه چند نکته ذکر می‌شود.
#اهداف و اغراضی که با نبوت حاصل می‌شد با امامت حقه نیز به دست آید به گونه‌ای که به انتفای امامت، اغراض و اهداف نبوت، منتفی می‌شود پس همان طور که نبوت از اصول دین است امامت نیز از اصول دین است.
#با امامت، اساس شریعت حفظ می‌شود و نظام اجتماعی قوام می‌یابد.
# زندگی بدون معرفت به امام، در واقع زندگی جاهلانه است و نه حیات طیبه‌ای که ادیان، ارمغان‌آور آن هستند. از حضرت رسول از خاصه و عامه چنین روایت شده است: "هر کس که از دنیا برود و امام زمانش را نشناخته باشد در حقیقت (مسلمان نیست) به مرگ جاهلیت از دنیا رفته است"<ref>{{متن حدیث|مَنْ مَاتَ وَ لَمْ يَعْرِفْ إِمَامَ زَمَانِهِ مَاتَ مِيتَةً جَاهِلِيَّةً}}</ref>. این حدیث به وضوح دلالت می‌کند که نفی امامت مستلزم کفر است پس امامت از اصول دین اسلام است.
* امامت یک منصب الهی و فراتر از گزینش است همان طور که مقام نبوت، یک مقام و منصب الهی است و خداوند متعال باید نبی و پیامبر را تعیین کند هرگز امکان ندارد فردی از طریق گزینش مردم به مقام نبوت رسد و هم‌چنین، مقام امامت یک مقام الهی است که هرگز فردی از طریق انتخاب مردم یا انتخاب اهل حل و عقد و دایرۀ شورا به مقام امامت نمی‌رسد<ref>محمود یزدی مطلق و جمعی از نویسندگان، امامت پژوهی، ص۷۸-۷۹ با تلخیص.</ref>.
*آخرین مرحلۀ سیر تکاملی انسان، امامت است که قرآن مجید نیز آن را بیان می‌کند که تنها خواص به آن مقام می‌رسند: {{متن قرآن|وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که پروردگار ابراهیم، او را با کلماتی آزمود و او آنها را به انجام رسانید؛ فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم. (ابراهیم) گفت: و از فرزندانم (چه کس را)؟ فرمود: پیمان من به ستم‌کاران نمی‌رسد» سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref>.
* کتاب بدایة المعارف (کتاب)|بدایة المعارف این‌گونه عقیدۀ شیعه را در مورد امامت بیان می‌کند: "ما معتقدیم که امامت یک اصل از اصول دین است که ایمان کامل نمی‌شود الا به وسیلۀ اعتقاد به آن و اینکه تقلید در عقیده از آباء واهل و معلمان هنگامی که به سن تکلیف میرسند و بزرگ میشوند کفایت نمی‌کند بلکه واجب است تفکر در امامت کما اینکه که واجب است تفکر در توحید و نبوت"<ref>محسن خرازی، بدایة المعارف، ج۱، ص۵ و ۶.</ref>.
*باز هم می‎گوید: همان طوری که ما معتقدیم امامت مانند نبوت از خدای تعالی است پس چاره نیست از این که در هر عصری امام هدایت کننده‌ای که جانشین نبی باشد در وظایفش مثل هدایت بشر، ارشاد بشر به آن چیزی که صلاح و سعادت در دو جهان است و برای امام است آن چیزی که برای نبی از ولایت عامه است بر مردم، به خاطر تدبیر شوون آنها، مصالحشان و اقامه عدل بین مردم و رفع ظلم و دشمنی از بین مردم.
*بنابراین امامت استمرار برای نبوت است و دلیلی که موجب ارسال رسل و بعثت انبیا{{عم}} است همان دلیل موجب نصب امام بعد از رسول است. همانا امامت نمی‌باشد الا بالنص از طرف خدای تعالی برلسان نبی یا زبان امامی که قبل از او است و امامت به اختیار و انتخاب مردم نیست و این طور نیست که مردم هنگامی که خواستند امام نصب کنند او را نصب کنند و هنگامی که خواستند او را ترک کنند ترکش کنند؛ بنابراین جایز نیست این که خالی بماند عصری از عصرها از امام مفروض الطاعه منصوب از جانب الله تعالی فرقی نمی‌کند که مردم اباء کنند از پذیرشش یا اباء نکنند و فرقی نمی‌کند که یاری بکنند او را یا نه، اطاعت بکنند یا نکنند. فرقی نمی‌کند که امام حاضر باشد یا نباشد زیرا همان طور که صحیح است غیبت نبی مثل غیبت در غار و دره، صحیح است که امام نیز غایب شود هیچ فرقی نیست در حکم عقل بین طولانی بودن غیبت و کوتاه بودن آن<ref>محسن خرازی، بدایه المعارف، ج۱، ص۵ و ۶.</ref><ref>آرزو شکری|شکری، آرزو، حقوق اهل بیت (کتاب)|حقوق اهل بیت، ص۱۵۸- ۱۶۰.</ref>.
* انسان به مقدار شناخت خود از یک موضوع در برابر آن واکنش نشان می‌دهد؛ به عنوان مثال، کسی که شناختش نسبت به خدای متعال، سطحی است، چه بسا نسبت به انجام اعمال و وظایفش کوتاهی کند و به آنها اهمیت ندهد؛ ولی اگر فردی شناختش نسبت به خداوند متعال در مرتبه بالاتری باشد، به طور حتم دید و نگرش او نسبت به مقام ربوبیّت به گونه دیگر بوده و با تمام وجود می‌کوشد که به دستوراتش عمل کند. این مطلب در رابطه با جایگاه رفیع امامت و مقام و منزلت امام{{ع}} نیز جاری است.
*اینکه در روایات نشناختن امام و جایگاهش موجب کفر و بی‌ایمانی اعلام شده، رازش در همین نهفته است. به عنوان نمونه، پیامبر اکرم{{صل}} فرمود: "هرکس بمیرد و امام خویش را نشناسد به مرگ جاهلیت (و کفر) مرده است"<ref>{{متن حدیث|مَنْ مَاتَ وَ لَا يَعْرِفُ إِمَامَهُ مَاتَ مِيتَةً جَاهِلِيَّةً}}؛ اصول کافی، ج۲، ص۲۰ - ۲۱، روایات ۶ و ۹. نیز ر.ک: اصول کافی، ج۱، ص۳۷۱، روایت ۵ و ص۳۷۶، روایت ۱ و ۲ و ص۳۷۷، روایت ۳ و ص۳۷۸، روایت ۲ و ص۳۷۹، روایت ۱؛ شرح مقاصد، ج۵، ص۲۳۹.</ref>.
* امام باقر{{ع}} در بیان اهمیت و ضرورت شناخت امام{{ع}} فرمود: اگر کسی شب‌ها را به عبادت قیام کند و روزها را روزه بگیرد و همه اموالش را در راه خدا انفاق کند و تمام عمر خویش را حج بجای آورد (ولی) ولایت ولی خدا را نشناسد، تا به ولایتش ملتزم گشته، پیرویش کند و همه اعمال و رفتارش با دلالت و راهنمایی او باشد، بهره‌ای از پاداش برای او نزد خدا نیست و از اهل ایمان نخواهد بود<ref>اصول کافی، ج۲، ص۱۹، دنباله روایت مفصّل شماره ۵.</ref>.
*بنابراین، تبیین جایگاه امامت و معرّفی شخصیت و مقام امامان معصوم{{عم}}، کاری بسیار ضروری است؛ زیرا از این طریق می‌توانیم مقام شامخ و والای آن انسان‌های کامل را تا حدودی بشناسیم و زندگی فردی و اجتماعی خویش را تا حد ممکن با زندگی آنان تطبیق دهیم؛ و آن وقت است که میتوان مدّعی شد پیرو مکتب اهل بیت{{عم}} هستیم.
*پیشاپیش زبان به عجز و ناتوانی خود در شناخت و شناساندن کامل امام معصوم{{عم}} می‌گشایم و اعتراف می‌کنیم که نمی‌توانیم مقام امامت را آن‌چنانکه شایسته و بایسته است درک کنیم. چنانکه رسول اکرم{{صل}} خطاب به امیرمؤمنان{{ع}} فرمود: "غیر از خدا و من، کسی تو را آن گونه که شایسته است، نشناخت"<ref>{{متن حدیث|مَا عَرَفَكَ حَقَّ مَعْرِفَتِكَ غَيْرُ اللَّهِ وَ غَيْرِي}}؛ بحارالانوار، ج۳۹، ص۸۴.</ref>.
*ولی می‌توانیم برای معرفی مقام و منزلت آن قلّه‌نشینان کمال انسانی و نایل‌شدگان به مقام والای "انسان کامل" و مقام "خلیفة الهی"، از خودشان استمداد بطلبیم و از سخنان وحی‌گونه‌شان در این زمینه استفاده کنیم.
* امیرمؤمنان علی{{ع}} درباره جایگاه معنوی و شخصیت الهی اهل بیت{{عم}} (= ائمه اهل بیت و فاطمه زهرا{{س}}) می‌فرماید: "هرگز کسی از این امت مسلمان با خاندان پیامبر{{صل}} مقایسه نمی‌شود و آنانی که پروردۂ نعمت هدایت اهل بیت{{عم}} هستند با آنها برابر نیستند. خاندان رسالت، اساس دین و ستون‌های استوار یقین‌اند"<ref>{{متن حدیث|لَا يُقَاسُ بِآلِ مُحَمَّدٍ{{صل}} مِنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ أَحَدٌ وَ لَا يُسَوَّى بِهِمْ مَنْ جَرَتْ نِعْمَتُهُمْ عَلَيْهِ أَبَداً هُمْ أَسَاسُ الدِّينِ وَ عِمَادُ الْيَقِينِ}}؛ نهج‌البلاغه، صبحی صالح، خطبه ۲، ص۴۷.</ref>.
* امام رضا{{ع}} نیز در یک بیان طولانی به شرح و تبیین جایگاه امامت و مقام و منزلت والای امامان{{عم}} پرداخته است. آن حضرت این سخنان را زمانی بیان کرد که در هنگام ورود به شهر مرو خراسان مردمی را مشاهده نمود که در مسجد جامع شهر گرد هم نشسته و درباره مسئله امامت گفت‌وگو می‌کنند و اختلاف شدیدی در آن پیدا کرده بودند. امام{{ع}} این‌گونه آغاز سخن کرد و فرمود: مگر مردم مقام و منزلت (امام و) امامت را در میان امّت می‌دانند تا روا باشد که - گزینش امام - به اختیار و انتخاب آنان سپرده شود؟! شکوه مقام امامت و برتری مکان و جاه و جلال و حقیقت آن، بالاتر از آن است که این مردم بتوانند با عقل ناقصشان به ارزیابی آن بپردازند؛ یا اندیشه درستی درباره آن داشته باشند؛ یا به اختیار خود پیشوایی را برای سر و سامان دادن به کارهای خویش انتخاب کنند.
* امامت، مقام و منصب ویژه‌ای است که خداوند پس از منصب نبوّت و خلّت مقام خلیل اللهی، در مرتبه سوم به حضرت ابراهیم{{ع}} ارزانی داشته و او را به این فضیلت و مقام مشرّف ساخته و نامش را بلندآوازه و سرافراز گردانیده و (در آیه ابتلا: {{متن قرآن|وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که پروردگار ابراهیم، او را با کلماتی آزمود و او آنها را به انجام رسانید؛ فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم. (ابراهیم) گفت: و از فرزندانم (چه کس را)؟ فرمود: پیمان من به ستم‌کاران نمی‌رسد» سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref>) فرمود: همانا من تو را امام مردم گردانیدم... این آیه پیشوایی هر فرد ستمکاری را تا روز قیامت باطل کرد و آن را ویژه پاکان برجسته قرار داد...<ref>آیه ابتلا و نفی امامت و رهبری در جامعه اسلامی از انسان‌های فاسد و ستمکار در آن، دلیل روشنی است بر نادرستی دیدگاه علمای اهل سنّت و جماعت درباره امامت و جانشینی پیامبر{{صل}} که این مقام راحتی برای انسان‌های فاسدم و ستمکار روا می‌دانند!</ref>.
*همانا امامت، مقام انبیا و میراث اوصیاست. امامت، خلافت خدا، جانشینی رسول خدا{{صل}}، مقام امیرمؤمنان{{ع}} و میراث حسن و حسین{{عم}} است. امامت، زمام دین، موجب نظام مسلمین و صلاح دنیا و عزت مؤمنین است. امامت، ریشه بالنده اسلام و شاخه بلند آن است. با امام است که نماز، زکات، روزه، حج، جهاد، دریافت بیت‌المال، اجرای حدود و احکام، دفاع از مرزها و سرحدات به طور کامل انجام می‌شود... امام مانند خورشید روشنی‌بخش است که نورش فراگیر عالم (و آدم) است... امام، ماه تابان، چراغ فروزان، نور درخشان و ستاره‌ای است تابان و راهنمای در شدّت تاریکیها و رهگذر شهرها و کویرها و گرداب دریاها (یعنی راهنما و روشنگر زمان تاریکی‌های فراگیر جهل و نادانی، حیرت و سرگردانی، فتنه و آشوب‌های اجتماعی). امام آب گوارای زمان تشنگی، رهبر به سوی هدایت و نجات‌بخش از (گمراهی و) هلاکت است... امام، ابری است بارنده، بارانیست شتابنده، خورشیدی است فروزنده... امام، همدم و رفیق، پدری مهربان، برادری برابر، مادری دلسوز به کودک، پناه بندگان خدا در گرفتاری‌های سخت است....
* امام، امین خدا در میان خلقش و حجّت او در میان بندگانش و خلیفه او در سرزمین‌هایش است و مردم را به دین خدا دعوت و از حریم او، حراست می‌کند. امام، کسی است که از گناهان، پاک و از عیوب به دور است. به علم، مخصوص و به حلم، موسوم است. رشته اتصال دین، عزّت مسلمین، مایه خشم منافقین و نابودی کافرین است....
* امام، یگانه روزگار خویش است و هیچ کس به پای او نمی‌رسد و هیچ عالمی با او برابر نیست. جانشینی برای او یافت نمی‌شود و نظیر و مانندی برایش نیست. تمام فضایل و نیکی‌ها را داراست؛ بدون این که خود در طلبش رفته و کسب کرده باشد، بلکه امتیازی است که از سوی خداوند به او عطا شده است. پس کیست که بتواند امام را بشناسد یا انتخاب امام برای او ممکن باشد؟! هیهات، در اینجا خردها گم گشته... وعقل‌ها سرگردان و دیده‌ها بیدید است، بزرگان در این جا کوچکند و حکیمان در حیرت و بردباران کوتاه نظر، هوشمندان گیج و نادان، شاعران، لال و گنگ (یعنی ناتوان از توصیف امام) و سخندانان بی‌زبانند؛ شرح یک منزلتش را نتوانند و وصف یکی از فضایلش را ندانند و همگی به عجز و ناتوانی معترفند. چگونه می‌توان تمام اوصاف و ویژگی‌های امام و حقیقت وجود او را بیان کرد و اسرارش را فهمید... او که از وصف واصفان، فراتر است....
*آن حضرت در فراز دیگری در توصیف امام معصوم، فرمود: امام، عالمی است که چیزی بر او پوشیده نیست؛ پاسداری است که از انجام وظایف و تکالیف، کوتاهی نمی‌کند. معدن قداست، پاکی، پارسایی، علم و عبادت است... امام، مورد تأیید الهی و به دور از هر لغزش و خطایی است. بدین گونه، خداوند به وی مقام و منزلتی ممتاز بخشید، تا حجّتی باشد بر بندگان و گواهی باشد بر مخلوقات؛ و این فضل خداست که به هر کس خواهد، عطا نماید و خداوند صاحب فضل عظیمی است<ref>اصول کافی، ج۱، کتاب الحجة، باب نادر جامع فی فضل الامام و صفاته، روایت اول:</ref>.
* امام هادی{{ع}} نیز در فرازهایی از زیارت معتبر و گرانسنگ "جامعه کبیره"<ref>زیارت جامعه کبیره از ادعیه معتبره‌ای است که علاوه بر کتب ادعیه به ویژه مفاتیح الجنان شیخ عباس قمی، در کتب روایی نیز آمده است. (ر.ک: بحارالانوار، ج۹۹، ص۱۲۷ - ۱۴۴؛ روضة المتقین، محمدتقی مجلسی، ج۵، ص۴۵۰ - ۴۵۳، من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۳۸۵ –۳۹۲.</ref>، مقام و منزلت ائمه اهل بیت{{عم}} را چنین تبیین می‌کند: "درود بر شما ای خاندان نبوّت، جایگاه (و خاستگاه) رسالت، محل آمد و رفت فرشتگان، فرودگاه وحی، سرچشمه‌های رحمت (خداوند)، دارندگان برترین درجه تقوا و پرهیزکاری، حجّت‌های خداوند بر تمام اهل دنیا، آخرت و مردم نخستین (و پیشینیان)؛ و شمایید نور (دیده و دل) خوبان و هدایت‌کنندگان نیکوکاران. برای شماست محبّت واجب، درجات والا، مقام ستوده، جایگاه آشکار نزد خدای عزّوجلّ و جاه و جلال بزرگ و منزلت بسیار عالی"<ref>{{متن حدیث|السَّلَامُ عَلَيْكُمْ يَا أَهْلَ بَيْتِ النُّبُوَّةِ وَ مَوْضِعَ الرِّسَالَةِ وَ مُخْتَلَفَ الْمَلَائِكَةِ وَ مَهْبِطَ الْوَحْيِ وَ مَعْدِنَ الرَّحْمَةِ... وَ أَعْلَامِ التُّقَى... وَ حُجَجِ اللَّهِ عَلَى أَهْلِ الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ وَ الْأُولَى... وَ أَنْتُمْ نُورُ الْأَخْيَارِ وَ هُدَاةُ الْأَبْرَارِ... وَ لَكُمُ الْمَوَدَّةُ الْوَاجِبَةُ وَ الدَّرَجَاتُ الرَّفِيعَةُ وَ الْمَقَامُ الْمَحْمُودُ وَ الْمَقَامُ الْمَعْلُومُ عِنْدَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ الْجَاهُ الْعَظِيمُ وَ الشَّأْنُ الْكَبِيرُ}}.</ref><ref>عبدالله ابراهیم‌زاده آملی|ابراهیم‌زاده آملی، عبدالله، امامت و رهبری - ابراهیم‌زاده آملی (کتاب)| امامت و رهبری، ص:۲۸-۳۳.</ref>.
====جایگاه امامت در نظام فرهنگی اسلام====
====جایگاه امامت در نظام اخلاقی اسلام====
====جایگاه امامت در نظام سیاسی اسلام====
====جایگاه امامت در نظام اقتصادی اسلام====

===اهمیت امامت در قیامت===

==سوم: غایت امامت (چرایی امامت) ==
{{اصلی|چرایی امامت}}
* چرایی امامت در دو سطح قابل بررسی است:
# غایت امامت: والاترین و نهایی ترین هدف الهی از تعیین امام (رسیدن بشر به مقام خلافت الهی که در خود امام با تربیت الهی صورت می‌گیرد و در غیر امام با تربیت امام و تبعیت از امام|تبعیت از او حاصل می‌گردد)؛
# حکمت امامت: به معنای بیان اهداف و راهبردهای کلان الهی (چرایی فعل خدا در جعل امامت)، شمردن شؤون (جایگاه ها و مقامات) و همچنین تشریح وظایف (رسالت ها و مأموریت ها) و کارکردهای امام و کارکردهای امامت|نظام امامت (فواید امامت|فواید و منافع مترتب بر جعل امامت|منافع مترتب بر جعل و منافع مترتب بر پیاده‌سازی امامت|پیاده‌سازی امامت).
*در روایات از امامت، به عنوان غایت خلقت تعبیر شده است؛ به گونه‌ای که اگر لحظه‌ای زمین از امام خالی باشد، بر اهلش خشم خواهد نمود و آنان را در کام خود فرو خواهد برد <ref>{{متن حدیث|لَوْ بَقِيَتِ الْأَرْضُ بِغَيْرِ إِمَامٍ لَسَاخَتْ‏}}؛ اصول کافی، ج۱، ص۱۳۷.</ref>. از این روایت و نظایر آن به دست می‌آید که سرنوشت زندگی انسان و سایر جانداران در زمین به وجود امام بستگی دارد؛ یعنی از زمانی که در زمین حیات وجود داشته، امام نیز بوده است و تا هنگامی‌ که زندگی جریان دارد، امام نیز وجود خواهد داشت. بر این اساس، امام در نظام خلقت نقش علیت دارد. علیت امام در نظام طبیعت و در سطحی فراتر در نظام خلقت، به دو گونه فاعلی و غایی امکان پذیر است؛ یعنی وجود امام در سلسله علل فاعلی و غایی جهان قرار دارد، هر چند علة العلل در هر دو سلسله خداوند متعال است. بدین جهت است که درباره امام مهدی|امام عصر{{ع}} آمده است: "بقای دنیا به بقای امام عصر{{ع}} است، و به یُمن و برکت او موجودات روزی داده می‌شوند و به واسطه وجود او زمین و آسمان پابرجاست"<ref>{{متن حدیث| الَّذِي بِبَقَائِهِ بَقِيَتِ الدُّنْيَا وَ بِيُمْنِهِ رُزِقَ الْوَرَى وَ بِوُجُودِهِ ثَبَتَتِ الْأَرْضُ وَ السَّمَاء‏}}؛ دعای عدیله.</ref>.<ref>[[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[امامت - ربانی گلپایگانی (مقاله)|مقاله «امامت - ربانی گلپایگانی»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]] ص ۴۰۴-۴۱۸.</ref>
* صدرالمتألهین در شرح این گونه احادیث گفته است: خداوند سبحان موجودات را با تفاوت درجات و مراتبی که از نظر برتری و پست تری دارند آفرید. پایین‌ترین مرتبه موجودات مواد عنصری زمین است که دورترین فاصله را از لطافت وجودی دارد، اما قابلیت تحول و تکامل وجودی را دارد. اراده حکیمانه خداوند اقتضا کرده است که این مواد عنصری، مسیر تکامل را طی کرده و به غایات وجودی خود "مرتبه بالاتر وجود" برسند. بر این اساس، در مسیر تکامل موجودات که از طریق علت غایی تحقق می‌یابد هر موجودی که مرتبه بالاتر دارد علت غایی موجود پایین‌تر است. بدین ترتیب، زمین را برای گیاه آفرید و گیاه را برای حیوان و حیوان را برای انسان، و از آنجا که در میان افراد انسان نیز مراتب کمال و نقص وجود دارد، کامل‌ترین انسان را غایت وجود انسان‌های دیگر قرار داد که در حقیقت غایت همه موجوداتی است که در مرتبه پایین‌تر از انسان قرار دارند. او همان انسان کامل است که در مرتبه امامت است، او جانشین خداوند در زمین است و چون وجود چیزی بدون غایت آن محال است، وجود جهان بدون وجود امام ناممکن خواهد بود<ref>شرح اصول کافی، ص۴۶۲.</ref>.<ref>[[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[امامت - ربانی گلپایگانی (مقاله)|مقاله «امامت - ربانی گلپایگانی»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]] ص ۴۰۴-۴۱۸.</ref>.

==چهارم: صفات امام (شروط امامت)==
{{اصلی|صفات امام}}
{{اصلی|عصمت امام}}
{{اصلی|علم خدادادی}}
===شروط عام===
===شروط خاص===
====شرط اول: نصب الهی امام (اصطفاء)====
====شرط دوم: علم ویژه الهی (علم لدنی)====
* امامان{{عم}} حق که مسئولیت خطیر هدایت مردم به سعادت و کمال و مدیریت جوامع انسانی را بر عهده دارند، باید از دانش گسترده برخوردار باشند، تا بتوانند این مسئولیت را به انجام رسانند، افزون بر این لازم است علم آنان از خطا و شک مصون باشد، تا مردم بتوانند به آنان اعتماد کنند و هدایت ایشان را پذیرفته و تحت حاکمیت آنان به اهداف مادی و معنوی خود برسند، ازاین‌رو خداوند طالوت را با برتری در دانش و نیروی جسمانی برای حاکمیت بر بنی‌اسرائیل برگزید: {{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاهُ عَلَيْكُمْ وَزَادَهُ بَسْطَةً فِي الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ}} <ref> خداوند او را بر شما برگزیده و بر گستره دانش و (نیروی) تن او افزوده است؛ سوره بقره، آیه: ۲۴۷.</ref> و نیز اولواالامر را مرجع علمی مسلمانان در تشخیص حق و باطل و صدق و کذب معرفی کرد و به آنان فرمان داد تا در هنگام دریافت گزارشها به اولواالامر به عنوان صاحبان آگاهی و قدرت تشخیص مراجعه کنند تا با استنباط حق و صدق، آنان را آگاه سازند: {{متن قرآن|وَإِذَا جَاءَهُمْ أَمْرٌ مِّنَ الأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذَاعُواْ بِهِ وَلَوْ رَدُّوهُ إِلَى الرَّسُولِ وَإِلَى أُولِي الأَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنبِطُونَهُ مِنْهُمْ}} <ref> و هنگامی که خبری از ایمنی یا بیم به ایشان برسد آن را فاش می‌کنند و اگر آن را به پیامبر یا پیشوایانشان باز می‌بردند کسانی از ایشان که آن را در می‌یافتند به آن پی می‌بردند؛ سوره نساء، آیه: ۸۳.</ref> مقصود از اولواالامر در این آیه همان کسانی هستند که در آیه ۵۹ سوره نساء به آنان اشاره شده و حکم ایشان در عصمت و وجوبِ اطاعت مانند پیامبر|رسول خداست{{صل}} <ref>الميزان، ج ۵، ص ۲۲؛ ج ۴، ص ۳۸۷ ـ ۳۹۱.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. و مصادیق آن بر اساس روایات، اماماناند{{عم}}<ref>روض‌الجنان،ج۶، ص۳۵؛ همان، ج۴، ص۳۸۷ـ ۳۹۱؛ ج ۵، ص ۲۳ ـ ۲۴.</ref> با توجه به اینکه آیه، اولواالامر را آگاه به ریشه مسائل معرفی کرده به‌گونه‌ای که اگر دیگران به آنان مراجعه کنند راهنماییشان می‌کنند، استفاده می‌شود که علم آنان آمیخته به جهل و شک و خطا نیست و این در مورد غیر معصومان صدق نمی‌کند، افزون بر این از ذیل آیه فهمیده می‌شود که وجود اولواالامر نوعی فضل و رحمت الهی است که اطاعتشان مردم را از پیروی شیطان باز می‌دارد: {{متن قرآن|وَلَوْلاَ فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ لاَتَّبَعْتُمُ الشَّيْطَانَ إِلاَّ قَلِيلاً}} <ref> و اگر بخشش و بخشایش خداوند بر شما نمی‌بود (همه) جز اندکی، از شیطان پیروی می‌کردید؛ سوره نساء، آیه: ۸۳.</ref> و تنها پیروی از معصومان می‌تواند انسان را از گمراهی و پیروی شیطان به طور قطع باز دارد، زیرا غیر معصوم ممکن است خود گرفتار لغزش و خطا شود<ref>الميزان، ج ۱۲، ص ۲۵۹، ۲۸۵.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. از دیگر آیاتی که علم امام{{ع}} از آن استفاده می‌شود آیه {{متن قرآن|وَمَا أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِكَ إِلاَّ رِجَالاً نُّوحِي إِلَيْهِمْ فَاسْأَلُواْ أَهْلَ الذِّكْرِ إِن كُنتُمْ لاَ تَعْلَمُونَ}} <ref> و ما پیش از تو جز مردانی را که به آنها وحی می‌کردیم نفرستادیم؛ اگر نمی‌دانید از اهل ذکر (آگاهان) بپرسید؛ سوره نحل، آیه: ۴۳.</ref> و {{متن قرآن|وَمَا أَرْسَلْنَا قَبْلَكَ إِلاَّ رِجَالاً نُّوحِي إِلَيْهِمْ فَاسْأَلُواْ أَهْلَ الذِّكْرِ إِن كُنتُمْ لاَ تَعْلَمُونَ}} <ref> و پیش از تو جز مردانی را که به آنها وحی می‌کردیم نفرستادیم، اگر نمی‌دانید از اهل کتاب بپرسید؛ سوره انبیاء، آیه: ۷.</ref> است که براساس آن باید انسان‌ها اموری را که نمی‌دانند از اهل ذکر بپرسند. گرچه مضمون آیه عام و ارشاد به اصلی عقلایی یعنی وجوب رجوع جاهل به اهل خبره است <ref>الميزان، ج ۱۲، ص ۲۵۹، ۲۸۵.</ref>؛ ولی کامل‌ترین مصداق «اهل ذکر» امامان{{عم}} هستند <ref>الميزان، ج۱۲، ص۲۸۵؛ پيام قرآن، ج۹، ص ۱۱۴.</ref>، چنان‌که در روایات فراوانی نیز آمده است که مقصود از اهل ذکر ائمه‌اند{{عم}} <ref>روض‌الجنان، ج ۱۳، ص ۲۰۹.</ref> در آیات دیگری نیز با تعبیراتی نظیر راسخان در علم: {{متن قرآن|وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ}} <ref> و استواران در دانش؛ سوره آل عمران، آیه: ۷.</ref><ref>الكافى،ج۱، ص۲۱۳؛ نورالثقلين، ج۱، ص۳۱۵ ـ ۳۱۸.</ref>، کسی که علم کتاب نزد اوست: {{متن قرآن|وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}} <ref> و کسی که دانش کتاب نزد اوست؛ سوره رعد، آیه: ۴۳.</ref><ref>مجمع‌البيان، ج ۶، ص ۴۶۲؛ نورالثقلين، ج ۲، ص۵۲۱ ـ ۵۲۴؛ الميزان، ج۱۱، ص۳۸۷ ـ ۳۸۹.</ref> و کسانی که به آنان علم داده شده: {{متن قرآن|بَلْ هُوَ آيَاتٌ بَيِّنَاتٌ فِي صُدُورِ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ}} <ref> اما آن (قرآن) آیاتی روشن است در سینه کسانی که به آنان دانش داده‌اند؛ سوره عنکبوت، آیه: ۴۹.</ref><ref>الكافى، ج ۱، ص ۲۱۳ ـ ۲۱۴؛ مجمع‌البيان، ۸، ص ۴۵۱؛ الميزان، ج ۱۶، ص ۱۴۲.</ref> به عالمانی اشاره شده که مصادیق کامل آنها امامان{{عم}} هستند. شایان ذکر است که بر پایه روایات فراوانی از امامان{{عم}} آنان به غیب و همه علومی که در اختیار فرشتگان، پیامبران و رسولان قرار گرفته عالم‌اند <ref>الكافى، ج ۱، ص ۲۵۵ ـ ۲۵۶؛ الميزان، ج ۱۸، ص ۱۹۲.</ref> و علم آنان دارای منابع فراوانی است؛ مانند: تحدیث و الهام، وراثت از پیامبر|پیامبر اکرم{{صل}} و امام{{ع}} پیش از خود، جفر و جامعه، مصحف فاطمه{{س}} و صحیفه امیرمؤمنان، امام علی{{ع}} <ref> الكافى، ج ۱، ص ۱۷۶، ۲۷۰، ۲۲۳، ۲۳۱، ۲۳۸ـ ۲۴۲.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
====شرط سوم: عصمت====
* بر اساس آموزه‌های قرآن، امام{{ع}} دارای ویژگی‌هایی است که مهم‌ترین آنها عصمت است<ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. خدای سبحان در پاسخ حضرت ابراهیم{{ع}} که از خدا خواست تا امامت را در ذرّیه او قرار دهد فرمود: عهد من به ظالمان نمی‌رسد: {{متن قرآن|لاَ يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ }} <ref> پیمان من به ستمکاران نمی‌رسد؛ سوره بقره، آیه: ۱۲۴.</ref> مفسران با استناد به این آیه عصمت را برای امام{{ع}} لازم می‌دانند و لزوم عصمت را این‌گونه تبیین می‌کنند که امام{{ع}} مقتدا و رهبری است که اقتدای به او واجب است و اگر امام{{ع}} معصیت کند بر آدمیان نیز از باب لزوم اطاعت از امام{{ع}}، معصیت واجب خواهد بود و این امر محال است، زیرا معصیت ممنوع است و جمع فعل و ترک غیر ممکن است، ازاین‌رو عصمت در امامان{{عم}} لازم است تا این محذور پیش نیاید<ref>التفسيرالكبير، ج۴، ص ۳۶ ـ ۳۷، ج ۱۰، ص ۱۴۴.</ref> ناگفته نماند که آیه بر عصمت امام{{ع}} در طول حیات و تمام عمر دلالت می‌کند بنابراین کسی که در قسمتی از عمر خود گرفتار فسق یا شرک باشد شایستگی مقام امامت را نخواهد داشت <ref>الميزان، ج ۱، ص ۲۷۴.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. نیز خداوند در {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ اتَّقُواْ اللَّهَ وَكُونُواْ مَعَ الصَّادِقِينَ }} <ref> ای مؤمنان! از خداوند پروا کنید و با راستگویان باشید!؛ سوره توبه، آیه: ۱۱۹.</ref> از مؤمنان می‌خواهد، تقوای الهی را پیشه ساخته و به طور مطلق <ref>المیزان، ج ۹، ص ۴۰۲.</ref> با صادقان باشند: {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ اتَّقُواْ اللَّهَ وَكُونُواْ مَعَ الصَّادِقِينَ}} <ref> ای مؤمنان! از خداوند پروا کنید و با راستگویان باشید!؛ سوره توبه، آیه: ۱۱۹.</ref> بی‌تردید لازمه همراهی مطلق با آنان، عصمت آنهاست<ref> التفسيرالكبير، ج ۱۶، ص ۲۲۱؛ پيام قرآن، ج ۹، ص ۵۰؛ حق‌اليقين، ص ۵۴ ـ ۵۵.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. همچنین در {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ أَطِيعُواْ اللَّهَ وَأَطِيعُواْ الرَّسُولَ وَأُولِي الأَمْرِ مِنكُمْ }} <ref> ای مؤمنان، از خداوند فرمان برید و از پیامبر و زمامدارانی که از شمایند فرمانبرداری کنید؛ سوره نساء، آیه: ۵۹.</ref>، اطاعت از اولواالامر در ردیف اطاعت پیامبر{{صل}} و اطاعت پیامبر{{صل}} در ردیف اطاعت خدای متعال قرار گرفته است و چون اطاعت خدا به صورت مطلق واجب است بنابراین، اطاعت پیامبر{{صل}} و اولواالامر نیز به طور مطلق واجب است و لازمه وجوب اطاعتِ مطلق، عصمت است <ref>الميزان، ج ۴، ص ۳۸۹ ـ ۳۹۱؛ حق اليقين، ص ۴۰.</ref> دلالت آیه بر عصمت چنان واضح و روشن است که برخی از اهل سنت نیز نتوانسته‌اند آن را انکار کنند، گرچه مصداق اولواالامر در نظر آنان، اهل حلّ و عقد از امت‌اند که مجموع آنان ـ به شرط اجتماع ـ خطا نمی‌کنند <ref>التفسير الكبير، ج ۱۰، ص ۱۴۴؛ التفسير المنار، ج ۵، ص ۲۰۳.</ref>؛ ولی چون اهل حل و عقد کسانی‌اند که ممکن است مرتکب خطا بشوند از عصمت بهره‌ای ندارند و نمی‌تواند مراد آیه اهل حل و عقد باشد<ref>الميزان، ج ۴، ص ۳۹۲ ـ ۳۹۳.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.

====شرط چهارم: افضلیت====
=====امامت افضل یا امامت مفضول؟=====

==پنجم: تعیین امام==
===راه تعیین امام===
====نصب امام====
====انتخاب امام====
====غلبه و استیلا====

==اثبات امامت==

==قلمرو امامت==
===امامت شأنی===
===امامت فعلی===
====امامت صامت====
====امامت ناطق====

==اثبات امامت ==

==زمینه‌های جعل امامت==
{{اصلی|صبر امام}}
{{اصلی|یقین امام}}
{{اصلی|ابتلای امام}}
{{اصلی|بندگی امام}}
{{اصلی|هدایتگری امام}}
* جعل امامت منوط به وجود زمینه‌هایی است<ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>:
#'''صبر و شکیبایی:''' هدایت انسان‌ها به توحید و به ثمر رساندن آن، با دشواری‌هایی همراه است، از این رو برای عهده‌داری این امر خطیر، باید امامت به کسی سپرده شود که از مشکلات نهراسد و با شکیبایی این بار سنگین را به مقصد برساند<ref> نمونه، ج ۱۷، ص ۱۶۶.</ref>: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا لَمَّا صَبَرُوا }} <ref> برخی از آنان را پیشوایانی گماردیم که به فرمان ما (مردم را) رهنمایی می‌کردند؛ سوره سجده، آیه: ۲۴.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
#'''یقین معصوم|یقین به آیات الهی:''' انسانی که به آیات الهی یقین دارد در کار هدایت امت موفق است و می‌تواند با نیروی یقین خط هدایت به امر الهی را تداوم بخشد<ref> نمونه، ج ۱۷، ص ۱۶۶.</ref>: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا لَمَّا صَبَرُوا وَكَانُوا بِآيَاتِنَا يُوقِنُونَ}} <ref> و چون شکیب ورزیدند و به آیات ما یقین داشتند برخی از آنان را پیشوایانی گماردیم که به فرمان ما (مردم را) رهنمایی می‌کردند؛ سوره سجده، آیه: ۲۴.</ref>، چنانکه حضرت ابراهیم{{ع}} ابتدا برای دستیابی به یقین، از رؤیت ملکوت بهره‌مند شد: {{متن قرآن|وَكَذَلِكَ نُرِي إِبْرَاهِيمَ مَلَكُوتَ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ وَلِيَكُونَ مِنَ الْمُوقِنِينَ}} <ref> و این‌گونه ما گستره آسمان‌ها و زمین را به ابراهیم می‌نمایانیم و (چنین می‌کنیم) تا از باورداران گردد؛ سوره انعام، آیه: ۷۵.</ref> و پس از رسیدن به مقام یقین و تحقق به کلمات اللّه امامت به او اعطا گردید<ref>الميزان، ج ۱، ص ۲۷۳.</ref>: {{متن قرآن|وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا}} <ref> و (یاد کن) آنگاه را که پروردگار ابراهیم، او را با کلماتی آزمود و او آنها را به انجام رسانید؛ فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم؛ سوره بقره، آیه: ۱۲۴.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
#'''ابتلای معصوم|موفقیت در آزمونهای الهی:'''امامت زمانی به حضرت ابراهیم{{ع}} عطا شد که خدای متعال او را به انواع ابتلائات، از جمله ذبح فرزند آزمود و او در همه آنها پیروز گردید<ref>الميزان، ج ۱، ص ۲۶۸.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
#'''بندگی معصوم|عبودیت تام:''' کسانی که مقام امامت به آنان داده شده در عبودیت الهی استمرار داشته و با عبادت ملازم بوده‌اند<ref>المیزان، ج ۱۴، ص ۳۰۴ ـ ۳۰۵.</ref>: {{متن قرآن|كَانُوا لَنَا عَابِدِينَ}} <ref> آنان پرستندگان ما بودند؛ سوره انبیاء، آیه: ۷۳.</ref>، چنانکه بر پایه برخی احادیث خدای متعال ابراهیم را قبل از هرچیز عبد خود قرار داد و پس از آن مقام امامت را به او عطا کرد<ref>الكافى، ج ۱، ص ۱۷۵.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
#'''هدایت معصوم|هدایت یافتگی بدون واسطه:''' رسالت اساسی امام{{ع}} هدایت است و ازاین‌رو در صورتی می‌تواند دیگران را هدایت کند که خود به طور مستقیم و بدون واسطه از ناحیه خدا هدایت شده باشد <ref>الميزان، ج ۱، ص ۲۷۲ ـ ۲۷۵.</ref>: {{متن قرآن|أَفَمَن يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ أَحَقُّ أَن يُتَّبَعَ أَمَّن لاَّ يَهِدِّيَ إِلاَّ أَن يُهْدَى}} <ref> آیا آنکه به حقّ رهنمون می‌گردد سزاوارتر است که پیروی شود یا آنکه راه نمی‌یابد مگر آنکه راه برده شود؟؛ سوره یونس، آیه: ۳۵.</ref> براساس روایاتی در ذیل این آیه پیامبران و امامان هدایت یافتگان‌اند<ref> نورالثقلين، ج ۲، ص ۳۰۳ ـ ۳۰۴؛ الميزان، ج ۱۰، ص ۵۶ ـ ۵۸.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.

==مسئولیت‌های امامت (شؤون امام|شؤون و وظایف امام)==
===مرجعیت علمی و مرجعیت دینی===
* نقل دین
* حفظ دین
* تبیین معارف دینی
===رهبری اجتماع (ولایت امر)===
===ولایت باطنی===

==کارکردهای امامت ==
{{اصلی|کارکردهای امامت}}

==امامت در کودکی==
==دوران‌های امامت==
# دوره حضور؛
# دوره غیبت؛
# دوره ظهور؛
# دوره رجعت.

==سال‌شمار امامت امامان دوازده‌گانه==

'''امامت''' به معنای [[رهبری]] و [[ولایت امر]] است. امامت، [[منصب]] و مقامی که از سوی [[خداوند]] به بعضی انسان‌های [[پاک]] و [[دانا]] و [[شایسته]] داده می‌شود که [[مردم]] را به [[راه خدا]] [[هدایت]] کنند. در [[اسلام]]، برای تداوم [[مسؤولیت]] [[پیامبر خدا]] {{صل}} در بُعد [[حکومتی]] و [[دینی]]، امامت و [[وصایت]] قرار داده شده تا [[مردم]] پس از [[پیامبر]]، از [[امام]] تبعیّت کنند و [[رسول خدا]] {{صل}} و [[امامان]] پس از خویش را با نام و مشخصات [[تعیین]] کرده است. امامت یکی از [[اصول اعتقادی]] [[شیعه]] است و از سوی [[خدا]] و پیامبر {{صل}} است نه به [[انتخاب مردم]]. [[علم]] و [[عصمت]] از جمله شرایط آن است و [[امام]]، [[حق]] [[ولایت]] بر [[مردم]] دارد و [[حجت الهی]] بر همگان است. [[پذیرش]] امامتِ امامانِ [[معصوم]] [[واجب]] است و [[نشانه]] [[اطاعت از خدا]] و پیامبر است و هر کس بدون [[عقیده]] و [[ایمان به امامت]] امامِ [[معصوم]] بمیرد، به [[مرگ جاهلیت]] مرده است. [[امام رضا]] {{ع}} می‌‌فرماید: {{متن حدیث|إِنَّ الْإِمَامَةَ خِلَافَةُ اللَّهِ وَ خِلَافَةُ الرَّسُولِ}} امامت، [[جانشینی]] خدا و [[جانشینی پیامبر]] است<ref>اصول کافی، ج۱، ص۲۰۰.</ref>. روشن است کسی که به جای خدا و [[رسول]] بر [[مردم]] [[حکومت]] می‌کند، باید پاک و [[عادل]] و [[شبیه]] پیامبر در [[کمالات]] و [[فضایل]] باشد. به [[پیروان]] این [[عقیده]]، [[امامیه]] و [[شیعه]] گفته می‌شود<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)|فرهنگ‌نامه دینی]]، ص۳۲.</ref>.
[[پرونده:V0010.webm|بندانگشتی|285px|left]]

== معناشناسی امام و امامت ==
=== معنای لغوی ===
{{اصلی|امامت در لغت}}

=== معنای اصطلاحی ===
مراد از "امامت" و "ولایت"، "[[ولایت امر]]" است؛ به این معنا که اینکه [[فرمان]] [[دست]] چه کسی باید باشد؛ بازگشت همۀ [[نزاع‌ها]]، چه داخل و چه بیرون از [[جامعه اسلامی]]، به این است که چه کسی [[دستور]] بدهد. در عصر ما نیز، هر کدام از [[طاغوت‌ها]] و سردم‌داران [[استکبار جهانی]] ادعا می‌کند که باید [[فرمان]] [[دست]] من باشد و اگر ملتی یا کشوری بیابد که روزبه‌روز مقتدرتر می‌شود، درصدد شکستن و به‌زانودرآوردن آن برمی‌آید تا خود را ابرقدرت جلوه دهد. اساس [[جنگ‌ها]] و کشمکش‌های این [[مستکبران]] با رقبای خود در [[دنیا]] همین است که زیر بار [[فرمان]] آنان نمی‌روند. بنابراین، [[نزاع]] و دعوا بر سر همان چیزی است که در منابع [[دینی]] [[اسلام]] از آن به "[[ولایت امر]]" تعبیر شده است. "امامت" همان "[[ولایت امر]]" است؛ یعنی چه کسی باید صاحب [[دستور]] باشد<ref>[[محسن اراکی|اراکی، محسن]]، [https://www.aparat.com/v/FYjv0?playlist=376197 درس اول «امامت در اندیشه اسلامی»]</ref>

==== اصطلاح امامت در قرآن ====
{{اصلی|امامت در قرآن}}
لفظ "امامت" در [[قرآن]] به‌کار نرفته؛ ولی واژه "امام {{ع}}" به صورت مفرد و جمع در ۱۲ مورد استعمال شده است که برخی از آنها و نیز [[آیات]] متعدد دیگر به موضوع امامت [[ارتباط]] دارد. آیات مربوط گاهی به [[پیشوایی]] بر [[حق]] [[بالاصاله]]: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}} <ref> و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند؛ سوره انبیاء، آیه: ۷۳.</ref>، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}} <ref> برخی از آنان را پیشوایانی گماردیم؛ سوره سجده، آیه: ۲۴.</ref> و گاهی به پیشوایی به حق به نحو [[جانشینی]]: {{متن قرآن|وَأُولِي الأَمْرِ مِنكُمْ}} <ref> و زمامدارانی که از شمایند؛ سوره نساء، آیه: ۵۹.</ref> و گاهی به [[پیشوایی]] [[باطل]]: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ}} <ref> و زمامدارانی که از شمایند؛ سوره قصص، آیه: ۴۱.</ref> و گاهی به مفهوم جامع میان پیشوایی بر [[حق و باطل]]: {{متن قرآن|يَوْمَ نَدْعُو كُلَّ أُنَاسٍ بِإِمَامِهِمْ}} <ref> روزی که هر دسته‌ای را با پیشوایشان فرا می‌خوانیم؛ سوره اسراء، آیه: ۷۱.</ref> اشاره دارد<ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.

افزون بر آیاتی که واژه [[امام]] {{ع}} یا [[اولی‌الامر]] در آن به‌کار رفته است [[آیات]] فراوانی با امامت و [[رهبری]] پیوند دارد، از جمله برخی آیاتی که در آن مفهوم [[هدایت]] آمده {{متن قرآن|وَيَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُواْ لَوْلا أُنزِلَ عَلَيْهِ آيَةٌ مِّن رَّبِّهِ إِنَّمَا أَنتَ مُنذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ}} <ref> و کافران می‌گویند: چرا نشانه‌ای از پروردگارش بر او فرو فرستاده نشده است؟ تو، تنها بیم‌دهنده‌ای و هر گروهی رهنمونی دارد؛ سوره رعد، آیه: ۱۳.</ref>؛ {{متن قرآن|قُلْ هَلْ مِن شُرَكَائِكُم مَّن يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ قُلِ اللَّهُ يَهْدِي لِلْحَقِّ أَفَمَن يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ أَحَقُّ أَن يُتَّبَعَ أَمَّن لاَّ يَهِدِّيَ إِلاَّ أَن يُهْدَى فَمَا لَكُمْ كَيْفَ تَحْكُمُونَ}} <ref> بگو آیا از شریکانتان کسی هست که به سوی «حق» رهنمون باشد؟ بگو خداوند به «حق» رهنماست؛ آیا آنکه به حقّ رهنمون می‌گردد سزاوارتر است که پیروی شود یا آنکه راه نمی‌یابد مگر آنکه راه برده شود؟ پس چه بر سرتان آمده است؟ چگونه داوری می‌کنید؟؛ سوره یونس، آیه: ۳۵.</ref>، آیه‌ای که [[مؤمنان]] را به [[همراهی]] با [[صادقان]] فرا می‌خواند {{متن قرآن|الْمُنَافِقُونَ وَالْمُنَافِقَاتُ بَعْضُهُم مِّن بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمُنكَرِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمَعْرُوفِ وَيَقْبِضُونَ أَيْدِيَهُمْ نَسُواْ اللَّهَ فَنَسِيَهُمْ إِنَّ الْمُنَافِقِينَ هُمُ الْفَاسِقُونَ}} <ref> مردان و زنان منافق، همگون یکدیگرند که به کار ناپسند فرمان می‌دهند و از کار شایسته باز می‌دارند! و (در بخشش) ناخن خشکی می‌ورزند، خداوند را فراموش کرده‌اند و خداوند نیز آنان را از یاد برده است، بی‌گمان منافقانند که نافرمانند؛ سوره توبه، آیه: ۶۷.</ref>، [[آیه ولایت]] {{متن قرآن|إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِينَ آمَنُواْ الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ رَاكِعُونَ}} <ref> سرور شما تنها خداوند است و پیامبر او و (نیز) آنانند که ایمان آورده‌اند، همان کسان که نماز برپا می‌دارند و در حال رکوع زکات می‌دهند؛ سوره مائده، آیه: ۵۵.</ref>، آیه‌ای که می‌گوید اگر به برخی در [[زمین]] [[قدرت]] داده شود [[نماز]] را برپا می‌دارند، [[زکات]] می‌دهند و [[امر به معروف و نهی از منکر]] می‌کنند {{متن قرآن|الَّذِينَ إِن مَّكَّنَّاهُمْ فِي الأَرْضِ أَقَامُوا الصَّلاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ وَأَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَنَهَوْا عَنِ الْمُنكَرِ وَلِلَّهِ عَاقِبَةُ الأُمُورِ}} <ref> همان کسانی که اگر آنان را در زمین توانمندی دهیم نماز بر پا می‌دارند و زکات می‌پردازند و به کار شایسته فرمان می‌دهند و از کار ناپسند باز می‌دارند و پایان کارها با خداوند است؛ سوره حج، آیه: ۴۱.</ref> و آیاتی که در آن از اعطای [[مُلک]] به برخی سخن به میان آمده است. {{متن قرآن|أَمْ لَهُمْ نَصِيبٌ مِّنَ الْمُلْكِ فَإِذًا لاَّ يُؤْتُونَ النَّاسَ نَقِيرًا أَمْ يَحْسُدُونَ النَّاسَ عَلَى مَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِن فَضْلِهِ فَقَدْ آتَيْنَا آلَ إِبْرَاهِيمَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَآتَيْنَاهُم مُّلْكًا عَظِيمًا }} <ref> آیا ایشان را بهره‌ای از فرمانروایی است؟ که در آن صورت سر سوزنی به کسی (چیزی) نمی‌دهند. یا اینکه به مردم برای آنچه خداوند به آنان از بخشش خود داده است رشک می‌برند؟ بی‌گمان ما به خاندان ابراهیم کتاب (آسمانی) و فرزانگی دادیم و به آنان فرمانروایی سترگی بخشیدیم؛ سوره نساء، آیه: ۵۳ - ۵۴.</ref>؛ {{متن قرآن|وَقَالَ لَهُمْ نَبِيُّهُمْ إِنَّ اللَّهَ قَدْ بَعَثَ لَكُمْ طَالُوتَ مَلِكًا قَالُواْ أَنَّى يَكُونُ لَهُ الْمُلْكُ عَلَيْنَا وَنَحْنُ أَحَقُّ بِالْمُلْكِ مِنْهُ وَلَمْ يُؤْتَ سَعَةً مِّنَ الْمَالِ قَالَ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاهُ عَلَيْكُمْ وَزَادَهُ بَسْطَةً فِي الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ وَاللَّهُ يُؤْتِي مُلْكَهُ مَن يَشَاء وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ }} <ref> و پیامبرشان به آنان گفت: خداوند طالوت را به پادشاهی شما گمارده است، گفتند:چگونه او را بر ما پادشاهی تواند بود با آنکه ما از او به پادشاهی سزاوارتریم و در دارایی هم به او گشایشی نداده‌اند. گفت: خداوند او را بر شما برگزیده و بر گستره دانش و نیروی تن او افزوده است و خداوند پادشاهی خود را به هر که خواهد می‌دهد و خداوند نعمت‌گستری داناست؛ سوره بقره، آیه: ۲۴۷.</ref><ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>

در [[روایات]] فراوانی نیز، مصادیق یا [[تأویل]] آیاتی از [[قرآن]]، مانند: {{متن قرآن|فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَالنُّورِ الَّذِي أَنزَلْنَا وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ }} <ref> پس به خداوند و پیامبرش و نوری که فرو فرستاده‌ایم ایمان آورید و خداوند از آنچه انجام می‌دهید آگاه است؛ سوره تغابن، آیه: ۸.</ref><ref>نورالثقلین، ج ۵، ص ۳۴۱.</ref>، {{متن قرآن|يُرِيدُونَ لِيُطْفِؤُوا نُورَ اللَّهِ بِأَفْوَاهِهِمْ وَاللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ}} <ref> بر آنند که نور خداوند را با دهانهاشان خاموش کنند و خداوند کامل‌کننده نور خویش است هر چند کافران نپسندند؛ سوره صف، آیه: ۸.</ref><ref>نورالثقلین، ج ۵، ص ۳۱۶ - ۳۱۷.</ref> و {{متن قرآن|وَلَقَدْ وَصَّلْنَا لَهُمُ الْقَوْلَ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ}} <ref> و ما برای آنان این گفتار را به هم پیوستیم باشد که پند گیرند؛ سوره قصص، آیه: ۵۱.</ref><ref> الکافی، ج ۱، ص ۴۱۵؛ بصائر الدرجات، ص ۵۱۵.</ref> [[امامان]] {{عم}} دانسته شده‌اند<ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.

در [[قرآن]] و [[احادیث اسلامی]]، کلمه "[[امام]]"، فی الجمله در معنای لغویِ آن به کار رفته است؛ یعنی هر چیزی که مورد [[پیروی]] واقع شود اعم از [[انسان]] و غیر [[انسان]]، مانند: {{متن قرآن|وَمِن قَبْلِهِ كِتَابُ مُوسَى إِمَامًا وَرَحْمَةً}} <ref> و کتاب موسی به پیشوایی و بخشایش پیش از او بوده است؛ سوره هود، آیه: ۱۷.</ref> [[حق]] مانند: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}} <ref> و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند؛ سوره انبیاء، آیه: ۷۳.</ref> و [[باطل]] مانند: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ }} <ref> و آنان را (به کیفر کفرشان) پیشوایانی کردیم که (مردم را) به سوی آتش دوزخ فرا می‌خوانند؛ سوره قصص، آیه: ۴۱.</ref>؛ ولی غالبا این واژه به [[پیشوایان]] [[حق]] و کسانی که به بالاترین نقطه قلّه [[انسانیت]] صعود کرده‌اند، اطلاق می‌گردد و استعمال آن در معنای لغوی، اندک است و نیز استعمال آن در «[[امامان]] [[آتش]]»، به لحاظ نشان دادن نقطه نهاییِ [[انحطاط]] [[انسان]]، در مقابل نقطه اوج [[تکامل]] اوست. به هر حال، [[آیات]] و احادیثی که در این جا تحت عنوان «امامت» خواهند آمد، اختصاص به امامت [[امامان]] [[حق]] دارند<ref>[http://lib.eshia.ir/27255/6/214 [[محمد محمدی ری‌شهری|محمدی ری‌شهری، محمد]]، دانشنامه قرآن و حدیث، ج ۱۰، ص۲۱۳ - ۲۱۴.]</ref>

[[خدای سبحان]] در [[آیات]] متعددی به موضوع امامت اشاره و برای [[امام]] ویژگی‌هایی آورده است. این ویژگی‌ها در [[تعریف امامت]]، تأثیر بسزایی دارد.

نمونه‌های زیر، برخی از مهم‌ترین [[آیات]] است:
#{{متن قرآن|وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که پروردگار ابراهیم، او را با کلماتی آزمود و او آنها را به انجام رسانید؛ فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم. (ابراهیم) گفت: و از فرزندانم (چه کس را)؟ فرمود: پیمان من به ستمکاران نمی‌رسد» سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref>.
#{{متن قرآن|وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ نَافِلَةً وَكُلًّا جَعَلْنَا صَالِحِينَ وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا وَأَوْحَيْنَا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْرَاتِ وَإِقَامَ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءَ الزَّكَاةِ وَكَانُوا لَنَا عَابِدِينَ}}<ref>«و اسحاق را و افزون بر آن (نوه‌اش) یعقوب را به او بخشیدیم و همه را (مردمی) شایسته کردیم و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند و به آنها انجام کارهای نیک و برپا داشتن نماز و دادن زکات را وحی کردیم و آنان پرستندگان ما بودند» سوره انبیاء، آیه ۷۲-۷۳.</ref>.
#{{متن قرآن|وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ فَلَا تَكُنْ فِي مِرْيَةٍ مِنْ لِقَائِهِ وَجَعَلْنَاهُ هُدًى لِبَنِي إِسْرَائِيلَ وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا لَمَّا صَبَرُوا وَكَانُوا بِآيَاتِنَا يُوقِنُونَ}}<ref>«و به راستی ما به موسی کتاب (آسمانی) دادیم -بنابراین در لقای او (با خداوند) تردیدی مکن- و ما آن (کتاب) را رهنمودی برای بنی اسرائیل قرار دادیم و چون شکیب ورزیدند و به آیات ما یقین داشتند برخی از آنان را پیشوایانی گماردیم که به فرمان ما (مردم را) رهنمایی می‌کردند» سوره سجده، آیه ۲۳-۲۴.</ref>.

بر پایه [[آیات]] یاد شده، چند ویژگی برای امامت دست‌یافتنی است:
# امامت به [[جعل]] [[الهی]] است: {{متن قرآن|إِنِّي جَاعِلُكَ}}، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ}}، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ}}.
# [[گستره امامت]] [[امام]]، [[مردم]] است: {{متن قرآن|جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ}}.
# امامت، [[عهد الهی]] است: {{متن قرآن|لَا يَنَالُ عَهْدِي}}.
# امامت به [[ظالمان]] نمی‌رسد: {{متن قرآن|لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}.
# [[امام]]، دارای [[هدایت تکوینی]] یا [[هدایت به امر]] است: {{متن قرآن|يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}}.
# [[هدایت به امر]]، دو مقدمه دارد: کمال علمی‌ یا [[یقین]]: {{متن قرآن|وَكَانُوا بِآيَاتِنَا يُوقِنُونَ}}؛ کمال عملی یا [[صبر]]: {{متن قرآن|لَمَّا صَبَرُوا}}<ref>[[مهدی مقامی|مقامی، مهدی]]، [[درسنامه امام‌شناسی (کتاب)|درسنامه امام‌شناسی]]، ص:۲۲-۲۳.</ref>.

=== روابط مفهومی امامت با واژگان همسو ===
==== رابطه با [[نبوت]] و [[رسالت]] ====
در [[قرآن کریم]] هر چهار کلمه [[خلیفه]]، [[امام]]، [[نبوت]] و [[رسالت]] یا مشتقات آن، استعمال شده است که [[آیات]] دارای کلمه [[خلیفه]] در ذیل عنوان مفهوم [[خلیفه]] در [[قرآن]] مطرح شد.

اما کلمه [[امام]]، در [[قرآن مجید]]، بر مصادیق مختلفی استعمال شده است که به دو دسته تقسیم می‌شود:
# مصادیق غیر بشری، مانند [[لوح محفوظ‍‌]]: {{متن قرآن|وَكُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْنَاهُ فِي إِمَامٍ مُبِينٍ}}<ref>«و هر چیزی را در نوشته‌ای روشن بر شمرده‌ایم» سوره یس، آیه ۱۲.</ref>
# [[کتاب آسمانی]]: {{متن قرآن|وَمِنْ قَبْلِهِ كِتَابُ مُوسَى إِمَامًا وَرَحْمَةً}}<ref>«و کتاب موسی به پیشوایی و بخشایش پیش از او بوده است» سوره هود، آیه ۱۷؛ سوره احقاف، آیه ۱۲.</ref>.

مصادیق بشری که از جهت [[حقانیت]] و بطلان، به دو دسته تقسیم می‌شود:
# [[امام حق]]: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}}<ref>«و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند» سوره انبیاء، آیه ۷۳.</ref>
# [[امام باطل]]: {{متن قرآن|فَقَاتِلُوا أَئِمَّةَ الْكُفْرِ}}<ref>«با پیشگامان کفر که به هیچ پیمانی پایبند نیستند کارزار کنید» سوره توبه، آیه ۱۲.</ref> و {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ}}<ref>«و آنان را (به کیفر کفرشان) پیشوایانی کردیم که (مردم را) به سوی آتش دوزخ فرا می‌خوانند» سوره قصص، آیه ۴۱.</ref>.

امّا [[امامت]] در اصطلاح [[دینی]] به دو صورت [[عام و خاص]] است که در معنای عام، شامل [[نبوت]] و [[رسالت]] به عنوان [[مقتدا]] و [[اسوه]] می‌شود و در معنای خاص، شامل آنها نشده و در بعضی موارد بعد از تحقق [[مقام نبوت]] و [[رسالت]] است{{متن قرآن|وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}<ref> «و (یاد کن) آنگاه را که پروردگار ابراهیم، او را با کلماتی آزمود و او آنها را به انجام رسانید؛ فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم. (ابراهیم) گفت: و از فرزندانم (چه کس را)؟ فرمود: پیمان من به ستم‌کاران نمی‌رسد» سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref>. یا [[مقام]] ویژه‌ای است که از طرف [[خدای سبحان]] به اوصایای [[پیامبران]] {{عم}}، [[عنایت]] می‌شود.

اما کلمه [[نبوت]]، ۵ بار {{متن قرآن|مَا كَانَ لِبَشَرٍ أَنْ يُؤْتِيَهُ اللَّهُ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ}}<ref> «هیچ بشری را نسزد که خداوند به او کتاب و حکمت و پیامبری بدهد» سوره آل عمران، آیه ۷۹.</ref>؛ {{متن قرآن|أُولَئِكَ الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ}}<ref>«آنان کسانی هستند که به آنها کتاب و داوری و پیامبری دادیم» سوره انعام، آیه ۸۹.</ref>؛ {{متن قرآن|وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَجَعَلْنَا فِي ذُرِّيَّتِهِ النُّبُوَّةَ وَالْكِتَابَ}}<ref>«و ما به او اسحاق و (نوه‌اش) یعقوب را بخشیدیم و در فرزندان او پیامبری و کتاب (آسمانی) را نهادیم» سوره عنکبوت، آیه ۲۷.</ref>؛ {{متن قرآن|وَلَقَدْ آتَيْنَا بَنِي إِسْرَائِيلَ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ}} <ref>«و به راستی ما به بنی اسرائیل کتاب (آسمانی) و داوری و پیامبری دادیم» سوره جاثیه، آیه ۱۶</ref>؛ {{متن قرآن|وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا وَإِبْرَاهِيمَ وَجَعَلْنَا فِي ذُرِّيَّتِهِمَا النُّبُوَّةَ وَالْكِتَابَ}}<ref>«و نوح و ابراهیم را فرستادیم و در فرزندان آنان پیامبری و کتاب (آسمانی) نهادیم» سوره حدید، آیه ۲۶.</ref> در [[قرآن]] استعمال شده و در اصل و ریشه آن، [[اختلاف]] است. بعضی گفته‌اند: از نَبَأ به معنای خبر مشتق شده<ref>تبیان، ج۷، ص۱۳۳؛ کنزالدقائق، ج۸، ص۲۳۲؛ المیزان، ج۲، ص۱۳۹.</ref> و برخی دیگر نوشته‌اند: از نبوه (بر وزن نغمه) به معنای [[رفعت]] و بلندی [[مقام]]، مشتق شده است<ref>مجمع البیان، ج۶، ص۸۰۰؛ کشف الاسرار، ج۶، ص۵۴.</ref>؛ لذا با لحاظ‍ ریشه، ترجمه [[آیه شریفه]] {{متن قرآن|وَاذْكُرْ فِي الْكِتَابِ مُوسَى إِنَّهُ كَانَ مُخْلَصًا وَكَانَ رَسُولًا نَبِيًّا}}<ref>«و در این کتاب از موسی یاد کن که ناب و فرستاده‌ای پیامبر بود» سوره مریم، آیه ۵۱.</ref> دو گونه می‌شود؛ ای [[پیامبر]]! در کتاب [[قرآن]] از [[موسی]] یاد کن که او [[بنده]] [[مخلَص]] و فرستاده [[حق]] و پیام‌آور برای خَلق بود.

ای [[پیامبر]]! در کتاب [[قرآن]] از [[موسی]] یاد کن که او [[بنده]] [[مخلَص]] و فرستاده‌ای والامقام بود.

اما کلمه [[رسالت]] فقط‍ یک بار{{متن قرآن|فَتَوَلَّى عَنْهُمْ وَقَالَ يَا قَوْمِ لَقَدْ أَبْلَغْتُكُمْ رِسَالَةَ رَبِّي وَنَصَحْتُ لَكُمْ وَلَكِنْ لَا تُحِبُّونَ النَّاصِحِينَ}}<ref> «(صالح) از آنان روی گردانید و گفت: ای قوم من! بی‌گمان پیام پروردگارم را به شما رسانده‌ام و برای شما خیرخواهی کرده‌ام امّا شما خیرخواهان را دوست نمی‌دارید» سوره اعراف، آیه ۷۹.</ref> و جمع آن "رسالات"، ۸ بار در [[قرآن مجید]] استعمال شده است؛ و معنای [[رسالت]] این است که مأموریتی بر عهده کسی بگذارند و او موظف به [[تبلیغ]] و ادای آن شود<ref>[[عبدالله حق‌جو|حق‌جو، عبدالله]]، [[ولایت در قرآن (کتاب)|ولایت در قرآن]]، ص:۵۶-۵۸.</ref>.

==== رابطه با [[خلافت]] ====
{{همچنین|خلافت}}
در [[فرهنگ اسلامی]] "[[امامت]]" و "[[خلافت]]" حقیقتی واحد را بیان می‌‌کنند با این تفاوت که "[[خلافت]]" به جنبه [[جانشینی]] از [[پیامبر]] {{صل}} دلالت دارد و "[[امامت]]" به جنبه [[رهبری جامعه اسلامی]]. در متون [[دینی]] هر دو تعبیر به کار رفته است و اشاره به مصداق واحد دارد: در [[حدیث یوم الانذار]] [[رسول خدا]] {{صل}} امیرالمؤمنین علی {{ع}} را این گونه معرفی کرده است: {{متن حدیث|إِنَّ هَذَا أَخِي وَ وَصِيِّي وَ وَزِيرِي وَ خَلِيفَتِي فِيكُمْ، فَاسْمَعُوا لَهُ وَ أَطِيعُوا}}<ref>الأمالی (للطوسی)، ص ۵۸۳ سایر منابع و این حدیث در مباحث امامت خاصه می‌‌آید.</ref>.
[[رسول خدا]] {{صل}} در معرفی [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} و سایر [[جانشینان]] خود کلمه "[[امام]]" را به کار گرفته و می‌‌فرماید: {{متن حدیث|أَلَا إِنَّهُ الْمُبَلِّغُ عَنِّي وَ الْإِمَامُ بَعْدِي فَزَوْجُ ابْنَتِي وَ أَبُو سِبْطَيَّ... هُوَ الْإِمَامُ أَبُو الْأَئِمَّةِ الزُّهْرِ فَقِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَكَمِ الْأَئِمَّةُ بَعْدَكَ قَالَ اثْنَا عَشَرَ عَدَدَ نُقَبَاءِ بَنِي إِسْرَائِيلَ}}<ref>کفایة الأثر فی النصّ علی الأئمه الإنثی عشر، ص ۸۸.</ref>.

و در همین [[روایات]] [[جانشینان]] دوازه گانه در لسان [[رسول خدا]] {{صل}} از تعبیر [[خلیفه]] نیز استفاده شده است: {{متن حدیث|لَا يَزَالُ هَذَا الْإِسْلَامُ عَزِيزاً إِلَى اثْنَيْ عَشَرَ خَلِيفَةً}}<ref>در مباحث امامت خاصه به تفصیل اعتبار و تواتر این روایات ثابت می‌‌گردد.</ref>.
[[امام رضا]] {{ع}} نیز با هر دو تعبیر "[[امامت]]" و "[[خلافت]]" به یک مصداق اشاره می‌‌کند: {{متن حدیث|إِنَّ الْإِمَامَةَ خِلَافَةُ اللَّهِ وَ خِلَافَةُ الرَّسُولِ {{صل}}}}<ref>فرازی از خطبه امام رضا {{ع}} که در پاورقی‌های قبل به منابع آن اشاره شد.</ref>.
بنابراین امیرالمؤمنین علی {{ع}} به اعتبار اینکه از [[پیامبر]] {{صل}} [[نیابت]] و [[خلافت]] دارد "[[خلیفه]] النبی" {{صل}} و به اعتبار [[پیشوایی]] و [[رهبری]] "[[امام المسلمین]]" نامیده می‌‌شود.

ممکن است گفته شود: هر چند [[امامت]] و [[خلافت]] در منابع [[دینی]] به یک مصداق اشاره دارد اما در طول [[تاریخ]] افرادی که [[شایستگی]] [[زعامت]] و [[رهبری]] بر [[امت اسلامی]] نداشتند بر [[امت]] چیره شده و خود را [[خلیفه]] خوانده و [[زعامت]] [[اهل بیت]] {{عم}} را به رسمیت نشناختند بنابراین لفظ "[[خلیفه]]" به لحاظ [[تاریخی]] نزد [[شیعیان]] قداستی که لفظ "[[امام]]" دارد را، از دست داده است<ref>ر. ک: امامت در پرتو عقل و وحی، ص ۲۹.</ref>.
لازم به [[تذکر]] است که در متون [[دینی]] گاه از "[[امام]]" به "[[حجت]]"<ref>ر. ک: کافی، ج ۱، ص ۱۷۸.</ref> تعبیر شده به ملاحظه حجت و [[دلیل]] بودن [[امام]] و گاه به "عالم"<ref>کافی، ج ۱، ص ۱۵۹.</ref> تعبیر شده است به ملاحظه [[شأن]] تعلیمی [[امام]] برای [[امت]]<ref>[[عبدالمجید زهادت|زهادت، عبدالمجید]]، [[معارف و عقاید ۵ ج۱ (کتاب)|معارف و عقاید ۵]] ص ۲۵-۳۰</ref>.

===== [[نظام امامت]] و [[نظام خلافت]] =====

==== رابطه با [[حجت الهی]] ====

==== رابطه با [[ولایت]] ====

==== رابطه با [[وصایت]] ====

==== رابطه با [[امارت]] ([[ملک]]) ====

==== رابطه با [[وزارت]] ====

==== رابطه با [[قیمومیت]] ====

=== حقیقت امامت ===
== ضرورت امامت ==
{{اصلی|ضرورت امامت|استمرار امامت}}

وجود [[امام]] {{ع}} در هر عصر و زمان و در هر جامعه‌ای برای [[هدایت]] [[انسان‌ها]] به سوی کمال و [[برقراری نظم]] در [[جامعه]] [[ضرورت]] دارد<ref>المیزان، ج ۱۳، ص ۱۶۵ ـ ۱۶۶.</ref>: {{متن قرآن|إِنَّمَا أَنْتَ مُنْذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ}} <ref> تو، تنها بیم‌دهنده‌ای و هر گروهی رهنمونی دارد؛ سوره رعد، آیه: ۷.</ref> [[روایات تفسیری]] این [[آیه]] نیز این [[حقیقت]] را [[تأیید]] می‌کند که امامی زنده تا [[روز قیامت]] در میان [[انسان‌ها]] حضور دارد<ref>الکافى، ج ۱، ص ۱۹۱ ـ ۱۹۲.</ref>؛ همچنین براساس روایاتی درباره [[سوره قدر]]، در [[شب قدر]] هر سال تا [[روز قیامت]]، [[فرشتگان]] بر [[امام]] {{ع}} آن زمان نازل می‌شوند و این [[سوره]] [[دلیل]] روشنی بر [[وجود امام]] {{ع}} در همه زمانهاست <ref>نورالثقلین، ج ۵، ص ۶۱۹ ـ ۶۴۲.</ref><ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.

=== [[ادله ضرورت وجود امام]] ===

=== [[جایگاه امامت]] ===

=== [[اصل اعتقادی بودن امامت]] ===
{{اصلی|اصل دین بودن امامت}}

=== [[فرع فقهی بودن امامت]] ===

=== [[جایگاه امامت در نظام معارف دینی]] ===

=== [[جایگاه امامت در نظام اعتقادی اسلام]] ===

=== [[جایگاه امامت در نظام فرهنگی اسلام]] ===

=== [[جایگاه امامت در نظام اخلاقی اسلام]] ===

=== [[جایگاه امامت در نظام سیاسی اسلام]] ===

=== [[جایگاه امامت در نظام اقتصادی اسلام]] ===

=== [[اهمیت بحث امامت]] ===

=== اهمیت امامت در [[قیامت]] ===

== [[غایت امامت]] (چرایی امامت) ==
{{اصلی|چرایی امامت}}

[[چرایی امامت]] در دو سطح قابل بررسی است:
# [[غایت امامت]]: والاترین و نهایی ترین [[هدف الهی از تعیین امام]] (رسیدن [[بشر]] به [[مقام خلافت الهی]] که در خود [[امام]] با [[تربیت الهی]] صورت می‌گیرد و در غیر [[امام]] با [[تربیت امام]] و [[تبعیت از امام|تبعیت از او]] حاصل می‌گردد)؛
# [[حکمت امامت]]: به معنای بیان اهداف و [[راهبردهای کلان]] [[الهی]] ([[چرایی فعل خدا در جعل امامت]])، شمردن [[شؤون]] ([[جایگاه ها]] و [[مقامات]]) و همچنین تشریح [[وظایف]] ([[رسالت ها]] و [[مأموریت ها]]) و [[کارکردهای امام]] و [[کارکردهای امامت|نظام امامت]] ([[فواید امامت|فواید]] و [[منافع مترتب بر جعل امامت|منافع مترتب بر جعل]] و [[منافع مترتب بر پیاده‌سازی امامت|پیاده‌سازی امامت]]).

در [[روایات]] از امامت، به عنوان [[غایت خلقت]] تعبیر شده است؛ به گونه‌ای که اگر لحظه‌ای [[زمین]] از [[امام]] خالی باشد، بر اهلش [[خشم]] خواهد نمود و آنان را در کام خود فرو خواهد برد <ref>{{متن حدیث|لَوْ بَقِيَتِ الْأَرْضُ بِغَيْرِ إِمَامٍ لَسَاخَتْ‏}}؛ اصول کافی، ج۱، ص۱۳۷.</ref>. از این [[روایت]] و نظایر آن به دست می‌آید که [[سرنوشت]] [[زندگی]] [[انسان]] و سایر جانداران در [[زمین]] به [[وجود امام]] بستگی دارد؛ یعنی از زمانی که در [[زمین]] [[حیات]] وجود داشته، [[امام]] نیز بوده است و تا هنگامی‌ که [[زندگی]] جریان دارد، [[امام]] نیز وجود خواهد داشت. بر این اساس، [[امام]] در [[نظام خلقت]] نقش علیت دارد. علیت [[امام]] در [[نظام طبیعت]] و در سطحی فراتر در [[نظام خلقت]]، به دو گونه فاعلی و غایی امکان‌پذیر است؛ یعنی [[وجود امام]] در سلسله علل فاعلی و غایی [[جهان]] قرار دارد، هر چند علة العلل در هر دو سلسله [[خداوند متعال]] است. بدین جهت است که درباره [[امام مهدی|امام عصر]] {{ع}} آمده است: "بقای [[دنیا]] به بقای [[امام عصر]] {{ع}} است، و به یُمن و [[برکت]] او موجودات روزی داده می‌شوند و به واسطه وجود او [[زمین]] و [[آسمان]] پابرجاست"<ref>{{متن حدیث| الَّذِي بِبَقَائِهِ بَقِيَتِ الدُّنْيَا وَ بِيُمْنِهِ رُزِقَ الْوَرَى وَ بِوُجُودِهِ ثَبَتَتِ الْأَرْضُ وَ السَّمَاء‏}}؛ دعای عدیله.</ref><ref>[[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[امامت - ربانی گلپایگانی (مقاله)|مقاله «امامت - ربانی گلپایگانی»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]] ص ۴۰۴-۴۱۸.</ref>

[[صدرالمتألهین]] در شرح این گونه [[احادیث]] گفته است: [[خداوند سبحان]] موجودات را با تفاوت درجات و مراتبی که از نظر [[برتری]] و [[پست]] تری دارند آفرید. پایین‌ترین مرتبه موجودات مواد عنصری [[زمین]] است که دورترین فاصله را از [[لطافت]] وجودی دارد، اما قابلیت تحول و [[تکامل]] وجودی را دارد. [[اراده]] حکیمانه [[خداوند]] اقتضا کرده است که این مواد عنصری، مسیر [[تکامل]] را طی کرده و به غایات وجودی خود "مرتبه بالاتر وجود" برسند. بر این اساس، در مسیر [[تکامل]] موجودات که از طریق علت غایی تحقق می‌یابد هر موجودی که مرتبه بالاتر دارد علت غایی موجود پایین‌تر است. بدین ترتیب، [[زمین]] را برای گیاه آفرید و گیاه را برای حیوان و حیوان را برای [[انسان]]، و از آنجا که در میان افراد [[انسان]] نیز مراتب کمال و [[نقص]] وجود دارد، [[کامل‌ترین انسان]] را [[غایت]] وجود انسان‌های دیگر قرار داد که در [[حقیقت]] [[غایت]] همه موجوداتی است که در مرتبه پایین‌تر از [[انسان]] قرار دارند. او همان [[انسان کامل]] است که در مرتبه امامت است، او [[جانشین]] [[خداوند]] در [[زمین]] است و چون وجود چیزی بدون [[غایت]] آن محال است، وجود [[جهان]] بدون [[وجود امام]] ناممکن خواهد بود<ref>شرح اصول کافی، ص۴۶۲.</ref><ref>[[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[امامت - ربانی گلپایگانی (مقاله)|مقاله «امامت - ربانی گلپایگانی»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]] ص ۴۰۴-۴۱۸.</ref>

== قلمرو امامت ==

=== [[امامت شأنی]] ===

=== [[امامت فعلی]] ===

=== [[امامت صامت]] ===

=== [[امامت ناطق]] ===

== [[ابعاد امامت]] ==
== [[اثبات امامت]] ==

== [[شرایط امامت]] ([[بایستگی‌های امام]]) ==

==== [[نصب الهی امام]] ([[اصطفاء]]) ====

==== [[علم ویژه الهی]] ([[علم لدنی]]) ====
[[امامان]] {{عم}} [[حق]] که [[مسئولیت]] خطیر [[هدایت]] [[مردم]] به [[سعادت]] و کمال و [[مدیریت جوامع انسانی]] را بر عهده دارند، باید از [[دانش]] گسترده برخوردار باشند، تا بتوانند این [[مسئولیت]] را به انجام رسانند، افزون بر این لازم است [[علم]] آنان از [[خطا]] و [[شک]] مصون باشد، تا [[مردم]] بتوانند به آنان [[اعتماد]] کنند و [[هدایت]] ایشان را پذیرفته و تحت [[حاکمیت]] آنان به اهداف مادی و [[معنوی]] خود برسند، ازاین‌رو [[خداوند]] [[طالوت]] را با [[برتری در دانش]] و نیروی جسمانی برای [[حاکمیت]] بر [[بنی‌اسرائیل]] برگزید: {{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاهُ عَلَيْكُمْ وَزَادَهُ بَسْطَةً فِي الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ}} <ref> خداوند او را بر شما برگزیده و بر گستره دانش و (نیروی) تن او افزوده است؛ سوره بقره، آیه: ۲۴۷.</ref> و نیز [[اولواالامر]] را [[مرجع]] [[علمی]] [[مسلمانان]] در تشخیص [[حق و باطل]] و [[صدق]] و [[کذب]] معرفی کرد و به آنان [[فرمان]] داد تا در هنگام دریافت گزارشها به [[اولواالامر]] به عنوان صاحبان [[آگاهی]] و [[قدرت]] تشخیص مراجعه کنند تا با [[استنباط]] [[حق]] و [[صدق]]، آنان را [[آگاه]] سازند: {{متن قرآن|وَإِذَا جَاءَهُمْ أَمْرٌ مِّنَ الأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذَاعُواْ بِهِ وَلَوْ رَدُّوهُ إِلَى الرَّسُولِ وَإِلَى أُولِي الأَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنبِطُونَهُ مِنْهُمْ}} <ref> و هنگامی که خبری از ایمنی یا بیم به ایشان برسد آن را فاش می‌کنند و اگر آن را به پیامبر یا پیشوایانشان باز می‌بردند کسانی از ایشان که آن را در می‌یافتند به آن پی می‌بردند؛ سوره نساء، آیه: ۸۳.</ref> مقصود از [[اولواالامر]] در این [[آیه]] همان کسانی هستند که در [[آیه]] ۵۹ [[سوره]] [[نساء]] به آنان اشاره شده و [[حکم]] ایشان در [[عصمت]] و وجوبِ [[اطاعت]] مانند [[پیامبر|رسول خداست]] {{صل}} <ref>الميزان، ج ۵، ص ۲۲؛ ج ۴، ص ۳۸۷ ـ ۳۹۱.</ref><ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. و مصادیق آن بر اساس [[روایات]]، [[امامان]]اند {{عم}}<ref>روض‌الجنان، ج۶، ص۳۵؛ همان، ج۴، ص۳۸۷ـ ۳۹۱؛ ج ۵، ص ۲۳ ـ ۲۴.</ref> با توجه به اینکه [[آیه]]، [[اولواالامر]] را [[آگاه]] به ریشه مسائل معرفی کرده به‌گونه‌ای که اگر دیگران به آنان مراجعه کنند راهنماییشان می‌کنند، استفاده می‌شود که [[علم]] آنان آمیخته به [[جهل]] و [[شک]] و [[خطا]] نیست و این در مورد غیر [[معصومان]] [[صدق]] نمی‌کند، افزون بر این از ذیل [[آیه]] فهمیده می‌شود که وجود [[اولواالامر]] نوعی [[فضل]] و [[رحمت الهی]] است که اطاعتشان [[مردم]] را از [[پیروی]] [[شیطان]] باز می‌دارد: {{متن قرآن|وَلَوْلاَ فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ لاَتَّبَعْتُمُ الشَّيْطَانَ إِلاَّ قَلِيلاً}} <ref> و اگر بخشش و بخشایش خداوند بر شما نمی‌بود (همه) جز اندکی، از شیطان پیروی می‌کردید؛ سوره نساء، آیه: ۸۳.</ref> و تنها [[پیروی]] از [[معصومان]] می‌تواند [[انسان]] را از [[گمراهی]] و [[پیروی]] [[شیطان]] به طور قطع باز دارد، زیرا غیر [[معصوم]] ممکن است خود گرفتار [[لغزش]] و [[خطا]] شود<ref>الميزان، ج ۱۲، ص ۲۵۹، ۲۸۵.</ref><ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. از دیگر آیاتی که [[علم امام]] {{ع}} از آن استفاده می‌شود [[آیه]] {{متن قرآن|وَمَا أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِكَ إِلاَّ رِجَالاً نُّوحِي إِلَيْهِمْ فَاسْأَلُواْ أَهْلَ الذِّكْرِ إِن كُنتُمْ لاَ تَعْلَمُونَ}} <ref> و ما پیش از تو جز مردانی را که به آنها وحی می‌کردیم نفرستادیم؛ اگر نمی‌دانید از اهل ذکر (آگاهان) بپرسید؛ سوره نحل، آیه: ۴۳.</ref> و {{متن قرآن|وَمَا أَرْسَلْنَا قَبْلَكَ إِلاَّ رِجَالاً نُّوحِي إِلَيْهِمْ فَاسْأَلُواْ أَهْلَ الذِّكْرِ إِن كُنتُمْ لاَ تَعْلَمُونَ}} <ref> و پیش از تو جز مردانی را که به آنها وحی می‌کردیم نفرستادیم، اگر نمی‌دانید از اهل کتاب بپرسید؛ سوره انبیاء، آیه: ۷.</ref> است که براساس آن باید [[انسان‌ها]] اموری را که نمی‌دانند از [[اهل ذکر]] بپرسند. گرچه مضمون [[آیه]] عام و [[ارشاد]] به اصلی عقلایی یعنی [[وجوب]] [[رجوع]] [[جاهل]] به [[اهل خبره]] است <ref>الميزان، ج ۱۲، ص ۲۵۹، ۲۸۵.</ref>؛ ولی [[کامل‌ترین]] مصداق «[[اهل ذکر]]» [[امامان]] {{عم}} هستند <ref>الميزان، ج۱۲، ص۲۸۵؛ پيام قرآن، ج۹، ص ۱۱۴.</ref>، چنان‌که در [[روایات]] فراوانی نیز آمده است که مقصود از [[اهل ذکر]] [[ائمه‌]]اند {{عم}} <ref>روض‌الجنان، ج ۱۳، ص ۲۰۹.</ref> در [[آیات]] دیگری نیز با تعبیراتی نظیر [[راسخان در علم]]: {{متن قرآن|وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ}} <ref> و استواران در دانش؛ سوره آل عمران، آیه: ۷.</ref><ref>الكافى، ج۱، ص۲۱۳؛ نورالثقلين، ج۱، ص۳۱۵ ـ ۳۱۸.</ref>، کسی که [[علم کتاب]] نزد اوست: {{متن قرآن|وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}} <ref> و کسی که دانش کتاب نزد اوست؛ سوره رعد، آیه: ۴۳.</ref><ref>مجمع‌البيان، ج ۶، ص ۴۶۲؛ نورالثقلين، ج ۲، ص۵۲۱ ـ ۵۲۴؛ الميزان، ج۱۱، ص۳۸۷ ـ ۳۸۹.</ref> و کسانی که به آنان [[علم]] داده شده: {{متن قرآن|بَلْ هُوَ آيَاتٌ بَيِّنَاتٌ فِي صُدُورِ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ}} <ref> اما آن (قرآن) آیاتی روشن است در سینه کسانی که به آنان دانش داده‌اند؛ سوره عنکبوت، آیه: ۴۹.</ref><ref>الكافى، ج ۱، ص ۲۱۳ ـ ۲۱۴؛ مجمع‌البيان، ۸، ص ۴۵۱؛ الميزان، ج ۱۶، ص ۱۴۲.</ref> به عالمانی اشاره شده که مصادیق کامل آنها [[امامان]] {{عم}} هستند. شایان ذکر است که بر پایه [[روایات]] فراوانی از [[امامان]] {{عم}} آنان به [[غیب]] و همه علومی که در [[اختیار]] [[فرشتگان]]، [[پیامبران]] و [[رسولان]] قرار گرفته عالم‌اند <ref>الكافى، ج ۱، ص ۲۵۵ ـ ۲۵۶؛ الميزان، ج ۱۸، ص ۱۹۲.</ref> و [[علم]] آنان دارای منابع فراوانی است؛ مانند: [[تحدیث]] و [[الهام]]، [[وراثت]] از [[پیامبر|پیامبر اکرم]] {{صل}} و [[امام]] {{ع}} پیش از خود، [[جفر]] و [[جامعه]]، [[مصحف فاطمه]] {{س}} و [[صحیفه امیرمؤمنان]]، [[امام علی]] {{ع}} <ref> الكافى، ج ۱، ص ۱۷۶، ۲۷۰، ۲۲۳، ۲۳۱، ۲۳۸ـ ۲۴۲.</ref><ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.

==== [[عصمت]] ====
بر اساس آموزه‌های [[قرآن]]، [[امام]] {{ع}} دارای ویژگی‌هایی است که مهم‌ترین آنها [[عصمت]] است<ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. [[خدای سبحان]] در پاسخ [[حضرت ابراهیم]] {{ع}} که از [[خدا]] خواست تا امامت را در ذرّیه او قرار دهد فرمود: [[عهد]] من به [[ظالمان]] نمی‌رسد: {{متن قرآن|لاَ يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ }} <ref> پیمان من به ستمکاران نمی‌رسد؛ سوره بقره، آیه: ۱۲۴.</ref> [[مفسران]] با استناد به این [[آیه]] [[عصمت]] را برای [[امام]] {{ع}} لازم می‌دانند و [[لزوم]] [[عصمت]] را این‌گونه تبیین می‌کنند که [[امام]] {{ع}} [[مقتدا]] و [[رهبری]] است که اقتدای به او [[واجب]] است و اگر [[امام]] {{ع}} [[معصیت]] کند بر [[آدمیان]] نیز از باب [[لزوم اطاعت]] از [[امام]] {{ع}}، [[معصیت]] [[واجب]] خواهد بود و این امر محال است، زیرا [[معصیت]] [[ممنوع]] است و جمع فعل و ترک غیر ممکن است، ازاین‌رو [[عصمت]] در [[امامان]] {{عم}} لازم است تا این محذور پیش نیاید<ref>التفسيرالكبير، ج۴، ص ۳۶ ـ ۳۷، ج ۱۰، ص ۱۴۴.</ref> ناگفته نماند که [[آیه]] بر [[عصمت امام]] {{ع}} در طول [[حیات]] و تمام [[عمر]] دلالت می‌کند بنابراین کسی که در قسمتی از [[عمر]] خود گرفتار [[فسق]] یا [[شرک]] باشد [[شایستگی]] [[مقام امامت]] را نخواهد داشت <ref>الميزان، ج ۱، ص ۲۷۴.</ref><ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. نیز [[خداوند]] در {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ اتَّقُواْ اللَّهَ وَكُونُواْ مَعَ الصَّادِقِينَ }} <ref> ای مؤمنان! از خداوند پروا کنید و با راستگویان باشید!؛ سوره توبه، آیه: ۱۱۹.</ref> از [[مؤمنان]] می‌خواهد، [[تقوای الهی]] را پیشه ساخته و به طور مطلق <ref>المیزان، ج ۹، ص ۴۰۲.</ref> با [[صادقان]] باشند: {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ اتَّقُواْ اللَّهَ وَكُونُواْ مَعَ الصَّادِقِينَ}} <ref> ای مؤمنان! از خداوند پروا کنید و با راستگویان باشید!؛ سوره توبه، آیه: ۱۱۹.</ref> بی‌تردید لازمه [[همراهی]] مطلق با آنان، [[عصمت]] آنهاست<ref> التفسيرالكبير، ج ۱۶، ص ۲۲۱؛ پيام قرآن، ج ۹، ص ۵۰؛ حق‌اليقين، ص ۵۴ ـ ۵۵.</ref><ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. همچنین در {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ أَطِيعُواْ اللَّهَ وَأَطِيعُواْ الرَّسُولَ وَأُولِي الأَمْرِ مِنكُمْ }} <ref> ای مؤمنان، از خداوند فرمان برید و از پیامبر و زمامدارانی که از شمایند فرمانبرداری کنید؛ سوره نساء، آیه: ۵۹.</ref>، [[اطاعت]] از [[اولواالامر]] در ردیف [[اطاعت]] [[پیامبر]] {{صل}} و [[اطاعت]] [[پیامبر]] {{صل}} در ردیف [[اطاعت]] [[خدای متعال]] قرار گرفته است و چون [[اطاعت خدا]] به صورت مطلق [[واجب]] است بنابراین، [[اطاعت]] [[پیامبر]] {{صل}} و [[اولواالامر]] نیز به طور مطلق [[واجب]] است و لازمه [[وجوب]] اطاعتِ مطلق، [[عصمت]] است <ref>الميزان، ج ۴، ص ۳۸۹ ـ ۳۹۱؛ حق اليقين، ص ۴۰.</ref> دلالت [[آیه]] بر [[عصمت]] چنان واضح و روشن است که برخی از [[اهل سنت]] نیز نتوانسته‌اند آن را [[انکار]] کنند، گرچه مصداق [[اولواالامر]] در نظر آنان، [[اهل حلّ و عقد]] از امت‌اند که مجموع آنان ـ به شرط [[اجتماع]] ـ [[خطا]] نمی‌کنند <ref>التفسير الكبير، ج ۱۰، ص ۱۴۴؛ التفسير المنار، ج ۵، ص ۲۰۳.</ref>؛ ولی چون [[اهل حل و عقد]] کسانی‌اند که ممکن است مرتکب [[خطا]] بشوند از [[عصمت]] بهره‌ای ندارند و نمی‌تواند مراد [[آیه]] [[اهل حل و عقد]] باشد<ref>الميزان، ج ۴، ص ۳۹۲ ـ ۳۹۳.</ref><ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.

==== [[افضلیت]] ====

== [[تعیین امام]] ==

=== [[راه‌های تعیین امام]] ===

=== دیدگاه [[شیعه]] ===

==== [[نصب یا جعل الهی امام]] ====

=== دیدگاه [[اهل سنت]] ===

==== [[انتخاب امام]] ====

===== نظریه [[شوری]] =====

===== نظریه [[بیعت]] =====

==== نظریه [[غلبه]] و [[استیلا]] ====

== [[شئون امام]] ([[مناصب امام]]) ==

=== [[مرجعیت علمی]] و [[مرجعیت دینی]] ===
[[نقل دین]]

[[حفظ دین]]

[[تبیین معارف دینی]]

=== [[ولایت باطنی]] ===

== [[وظایف امام]] ==

=== [[رهبری اجتماع]] ([[ولایت امر]]) ===

== [[حقوق امام]] ([[وظایف امت در برابر امام]]) ==

=== [[تقدیم امام|حق تقدیم]] ([[افضلیت امام|افضلیت]]) ===
=== [[وصایت امام|حق وصایت]] ===
=== [[امامت امام|حق امامت]] و [[ولایت امام|ولایت]] ===
وظیفه [[سلم بودن برای امام]] و [[جنگ با دشمنان امام|جنگ با دشمنان او]]

=== [[تولی امام|حق تولی]] ===
وظیفه [[تولی امام]] ([[پذیرش ولایت امام|پذیرش ولایت او]])

وظیفه [[تبری از دشمن امام]] ([[بیزاری از دشمنان امام|بیزاری از دشمنان او]])

=== [[معرفت امام|حق معرفت]] ([[شناخت امام]]) ===
وظیفه [[شناخت شخصیت امام|شناخت شخصیت]] و [[شناخت جایگاه امام|جایگاه امام]]

وظیفه [[شناخت حقوق امام]]

وظیفه [[شناخت سیره امام|شناخت سیره]] و [[شناخت معارف امام|معارف امام]]

=== [[ایمان به امام|حق ایمان]] ===
وظیفه [[ایمان به امام]] و [[کفر به دشمنان امام|کفر به دشمنان او]]

=== [[محبّت به امام|حق محبت]] و [[مودت به امام|مودت]] ===
وظیفه [[محبّت به امام]] و [[بغض به دشمنان امام|بغض به دشمنان او]]

وظیفه [[مودّت امام]] و [[عداوت با دشمنان امام|عداوت با دشمنان او]]

=== [[نصح امام|حق نصح]] ===
وظیفه [[خیرخواهی برای امام]] ([[نصح برای امام]])

=== [[سلام به امام|حق سلام]] ===

=== [[صلوات بر امام|حق صلوات]] ===
وظیفه [[صلوات بر امام]] و [[لعن بر دشمنان امام|لعن بر دشمنان او]]

=== [[تمسک به امام|حق تمسک و اعتصام]] ===
وظیفه [[تمسک به امام|تمسّک]] و [[اعتصام به امام]]

=== [[تبعیت از امام|حق تبعیت]] ===
وظیفه [[تبعیت از امام]] ([[معیت با امام]])

==== [[اطاعت امام|حق اطاعت]] ====
وظیفه [[اطاعت امام]]

==== [[نصرت امام|حق نصرت]] ====
وظیفه [[نصرت امام]]

==== [[وفاداری به امام|حق وفاداری]] ====
وظیفه [[وفاداری در بیعت با امام]]

=== [[حق مالی امام|حقوق مالی]] ===
وظیفه [[پرداخت حقوق مالی امام]]
# [[حق انفال]]
# [[حق فیء]]
# [[حق خمس]]

=== [[زیارت امام|حق زیارت]] ===
وظیفه [[دیدار با امام|دیدار]] و [[زیارت امام]]

=== [[اسوه بودن امام|حق اسوه بودن]] ===
وظیفه [[تأسی به امام|تأسی]] و [[اقتدا به امام]]

=== [[مرجعیت علمی امام|حق مرجعیت علمی]] ===
وظیفه [[اخذ علم از امام]]

وظیفه [[ارجاع امور به امام]]

وظیفه [[عرضه باورها بر امام]]

=== [[توسل به امام|حق توسل]] ===
وظیفه [[توسل به امام|توسل]] و [[تبرک به امام]]

=== [[دعا برای امام|حق دعا]] ===

=== [[یادکرد امام|حق ذکر]] ===
وظیفه [[احیای امر امامت]]

وظیفه [[حفظ و نشر میراث امام]]

=== [[ترفيع بیت امام|حق ترفیع بیوت]] ===

=== [[تکریم امام|حق تکریم]] ===

=== [[صله رحم امام|حق صله رحم]] ===

=== [[تشکر از امام|حق شکرگزاری]] ===

=== [[انتظار امام|حق انتظار]] ===
وظیفه [[انتظار فرج محمد و آل محمد]]

=== [[حفظ اسرار امام]] ===

== آثار و کارکردهای امامت ==
{{اصلی|کارکردهای امامت}}

== [[مصادیق امام]] ==

=== [[امامان از پیامبران الهی]] ===

=== [[امامت پیامبر خاتم]] ([[امامت کبری]]) ===

==== [[امامان از اهل بیت پیامبر خاتم]] ====
# [[امامت امام على]]
# [[امامت امام حسن مجتبى]]
# [[امامت امام حسين]]
# [[امامت امام سجاد]]
# [[امامت امام باقر]]
# [[امامت امام صادق]]
# [[امامت امام كاظم]]
# [[امامت امام رضا]]
# [[امامت امام جواد]]
# [[امامت امام هادى]]
# [[امامت امام حسن عسکری]]
# [[امامت امام مهدى]]

== تاریخ امامان (دوران‌های امامت) ==
# دوره [[حضور امام|حضور]]؛
# دوره [[غیبت]]؛
# دوره [[ظهور]]؛
# دوره [[رجعت]]

=== سال‌شمار امامت [[امامان دوازده‌گانه]] ===

=== [[امامت در کودکی]] ===

تعریف امامت و [[شناخت]] [[حقیقت]] آن در مسائل مختلف [[امامت]] تاثیر دارد یعنی اگر [[امامت]] را براساس تعریف و [[تبیین]] [[حقیقت]] آن یک [[منصب]] و [[جایگاه]] [[الهی]] همانند [[نبوت]] بدانیم و به تعبیر دیگر اگر [[امامت]] را یک امر عرشی بدانیم، نوع نگاه ما به وظائیف و ویژگی‌ها و راه‌های [[شناخت]] نگاهی متناسب با این تلقی و برداشت از [[امامت]] خواهد بود. اما اگر [[امامت]] را مانند [[نبوت]] ندانیم، به تبع در مسأله [[وظائف]] و ویژگی‌ها و راه‌های تعیین و [[شناخت امام]] نگاه دیگری خواهیم داشت. بنابراین [[نزاع]] اصلی در بحث [[امامت]] یک [[نزاع]] مفهومی است نه [[نزاع]] مصداقی و می‌‌دانیم که روشن شدن موضوع بحث و تحریر محل [[نزاع]] در هر بحثی برای رسیدن به نتیجه از امور لازم و ضروری می‌‌باشد<ref>[[عبدالمجید زهادت|زهادت، عبدالمجید]]، [[معارف و عقاید ۵ ج۱ (کتاب)|معارف و عقاید ۵]] ص ۲۵-۳۰</ref>.

== [[امامت عام]] ==
* [[امامت در قرآن]] عام است و به امامت [[حق]] و [[پیشوایی]] [[باطل]] تقسیم می‌شود. امامت [[حق]] نیز بر دوگونه است: امامت [[بالاصاله]] که برای [[پیامبران]] [[جعل]] می‌شود و امامت بالاستخلاف که در آن از امامت [[جانشینان]] [[انبیا]] "[[امامان]] {{عم}}" سخن به میان می‌آید.
* مهم‌ترین ویژگی امامت [[باطل]] [[دعوت]] به سوی [[آتش]] است: {{متن قرآن|وَأَتْبَعْنَاهُمْ فِي هَذِهِ الدُّنْيَا لَعْنَةً وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ هُم مِّنَ الْمَقْبُوحِينَ}} <ref> و در این جهان، لعنتی بدرقه آنان کردیم و در روز رستخیز، آنان از زشت چهرگانند؛ سوره قصص، آیه: ۴۲.</ref> مراد از فرا خواندن به [[آتش]] [[دعوت]] به [[معصیت]] و [[کفر]] و افعالی است که استحقاق [[عذاب]] [[جهنم]] و [[آتش]] را در پی دارد<ref>مجمع‌البيان، ج۷، ص۳۲۹؛ الميزان، ج ۱۶، ص ۳۸؛ كنزالدقائق، ج ۱۰، ص ۷۳.</ref>، ازاین‌رو از [[امامان]] {{عم}} [[باطل]] به "[[ائمه]] {{عم}} [[کفر]]" یاد شده است: {{متن قرآن|فَقَاتِلُواْ أَئِمَّةَ الْكُفْرِ}} <ref> با پیشگامان کارزار کنید؛ سوره توبه، آیه: ۱۲.</ref> ویژگی دیگر [[امامان]] {{عم}} [[باطل]] [[پیمان‌شکنی]] و [[طعن]] در [[دین]] و ازاین‌رو [[پیکار]] با آنها لازم است: {{متن قرآن|وَإِن نَّكَثُواْ أَيْمَانَهُم مِّن بَعْدِ عَهْدِهِمْ وَطَعَنُواْ فِي دِينِكُمْ فَقَاتِلُواْ أَئِمَّةَ الْكُفْرِ إِنَّهُمْ لاَ أَيْمَانَ لَهُمْ لَعَلَّهُمْ يَنتَهُونَ}} <ref> و اگر پیمانشان را پس از بستن بشکنند و به دینتان طعنه زنند با پیشگامان کفر که به هیچ پیمانی پایبند نیستند کارزار کنید باشد که باز ایستند؛ سوره توبه، آیه: ۱۲.</ref>، افزون بر این [[امامان]] {{عم}} [[باطل]] پس از مرگشان در [[دنیا]] به [[لعنت]] [[الهی]] گرفتار می‌شوند و در [[قیامت]] کسی آنان را [[یاری]] نمی‌کند و در آنجا از [[زشت]] چهرگان خواهند بود: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ لا يُنصَرُونَ وَأَتْبَعْنَاهُمْ فِي هَذِهِ الدُّنْيَا لَعْنَةً وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ هُم مِّنَ الْمَقْبُوحِينَ}} <ref> و آنان را (به کیفر کفرشان) پیشوایانی کردیم که (مردم را) به سوی آتش دوزخ فرا می‌خوانند و روز رستخیز یاری نخواهند شد. و در این جهان، لعنتی بدرقه آنان کردیم و در روز رستخیز، آنان از زشت چهرگانند؛ سوره قصص، آیه: ۴۱ - ۴۲.</ref> از برخی [[روایات تفسیری]] ذیل این [[آیه]] استفاده می‌شود که آنها امر و [[حکم]] [[مردم]] را بر امر و [[حکم خدا]] ترجیح می‌دهند و برخلاف [[کتاب خدا]] براساس [[هواهای نفسانی]] و [[تمایلات]] [[مردم]] عمل می‌کنند <ref>الكافى، ج ۱، ص ۲۱۶.</ref> گفتنی است که در [[روز قیامت]] که صفوف از هم جدا می‌شود هر گروهی در پی امامشان حرکت می‌کنند: {{متن قرآن|يَوْمَ نَدْعُو كُلَّ أُنَاسٍ بِإِمَامِهِمْ}} <ref> روزی که هر دسته‌ای را با پیشوایشان فرا می‌خوانیم؛ سوره اسراء، آیه: ۷۱.</ref> آنان که [[رهبری]] [[امامان]] {{عم}} [[حق]] و [[عادل]] را پذیرفته‌اند همراه آنان خواهند بود و آنان که [[پیشوایان]] [[گمراهی]] و [[باطل]] را برگزیده‌اند همراه آنها خواهند بود <ref>الميزان، ج ۱۳، ص ۱۶۶؛ نمونه، ج ۱۲، ص ۲۰۱ ـ ۲۰۳.</ref> البته در نظری دیگر، براساس روایاتی مقصود از [[امام]] {{ع}} در این [[آیه]]، [[امام]] {{ع}} [[حق]] است <ref>الميزان، ج ۱، ص ۲۷۳؛ ج ۱۳، ص ۱۷۰ ـ ۱۷۱.</ref><ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
* بر اساس [[آیات قرآن]]، امامت بر [[حق]] باشد یا [[باطل]] به [[جعل]] [[الهی]] است: {{متن قرآن|قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا}} <ref> فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم؛ سوره بقره، آیه: ۱۲۴.</ref>، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}} <ref> و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند؛ سوره انبیاء، آیه: ۷۳.</ref>، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}} <ref> برخی از آنان را پیشوایانی گماردیم؛ سوره سجده، آیه: ۲۴.</ref>، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ}} <ref> و زمامدارانی که از شمایند؛ سوره قصص، آیه: ۴۱.</ref> [[جعل]] امامت حکایت از آن دارد که امامت صرف نظر از [[حق]] یا [[باطل]] بودن آن، ویژگی خاص و نادری است که تنها در برخی افراد وجود دارد، به‌گونه‌ای که می‌توانند توجه دیگران را جلب کنند تا به آنان [[اقتدا]] کنند<ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
* [[جعل]] امامت برای [[امامان]] [[حق]]، بالذات و برای [[امامان]] [[باطل]]، بالعرض است؛ یعنی از آن رو که [[نظام احسن]] عالم بدون امامت و [[رهبری]] از سوی [[صالحان]] و فاسدان تحقق‌پذیر نیست و باید [[نور]] و [[ظلمت]]، [[هدایت]] و [[ضلالت]]، [[ایمان]] و [[کفر]] و [[تقوا]] و [[فجور]] در کنار هم باشد تا هر کدام به سهم خود [[زیبایی]] مطلق عالم را تأمین کند، [[خداوند]] هر دو گونه [[رهبری]] را [[جعل]] فرموده است؛ ولی هیچ گاه این بدان معنا نیست که در همان سطحی که امامت [[حق]] [[بالاصاله]] به [[خداوند]] نسبت داده می‌شود، امامت [[باطل]] نیز [[بالاصاله]] به او منسوب باشد، زیرا [[خداوند]] اولا و بالذات [[هادی]] است؛ نه مُضلّ، و اهل [[رحمت]] و [[مغفرت]] است؛ نه [[انتقام]] و [[عذاب]] و چنانچه از [[اضلال]] و [[انتقام]] و [[عذاب]] سخن به میان می‌آید برای آن است که [[هدایت]] بدون [[ضلالت]] معنا ندارد، چنان که [[رحمت]] و [[مغفرت]] بدون [[انتقام]] و [[عذاب]] تصور ندارد. درباره امامت نیز [[خداوند]] اولا و بالذات، امامت [[حق]] را برای [[امامان]] [[صالح]] آن هم با توجه به [[کمالات]] و فضایلی که لازمه امامت آنان است [[جعل]] کرده، و در کنار آن ثانیاً و بالعرض امامت [[باطل]] را برای [[امامان]] {{عم}} [[فاسد]] و آن هم با توجه به [[رذایل]] آنان [[جعل]] فرموده است. البته این [[جعل]] فقط [[تکوینی]] است؛ نه [[تشریعی]]، بر خلاف [[جعل]] امامت [[حق]] که هم [[تکوینی]] است و هم [[تشریعی]]، با این همه [[مفسران]] در [[تفسیر]] [[جعل]] امامت [[باطل]]، نظرات گوناگونی ارائه کرده‌اند<ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
* برخی گفته‌اند: [[جعل]] به معنای خذلان است؛ یعنی [[خدای متعال]] پس از ارسال پیامبرانی برای [[هدایت]] آنان و در پی آنکه گروهی [[دعوت]] [[پیامبران]] را [[انکار]] کردند و راه [[کفر]] و [[گمراهی]] را در پیش گرفتند، به عنوان مجازات، آنان را مقتدای اهل [[آتش]] قرار داده است؛ نه اینکه [[جعل]] امامت برای آنها ابتدایی باشد <ref>روض‌الجنان، ج۱۵، ص۱۳۷؛ الميزان، ج۱۶، ص۳۸.</ref> برخی دیگر گفته‌اند: [[آیه]] در [[مقام]] گزارش حال آنان در [[قیامت]] است، بدین معنا که آنها سردسته دوزخیان‌اند و هنگامی که گروهی از [[دوزخیان]] به سوی [[آتش]] می‌روند، آنها پیشاپیش [[اصحاب]] [[آتش]] درحرکت‌اند، چنان‌که در [[دنیا]] نیز [[پیشوایان]] [[گمراهی]] بودند <ref>نمونه، ج ۱۶، ص ۹۰ ـ ۹۱.</ref> برخی نیز [[جعل]] امامت را به معنای تسمیه و نامگذاری آنان به [[امام]] {{ع}} [[تأویل]] کرده‌اند <ref> روض الجنان، ج ۱۵، ص ۱۳۷.</ref>؛ اما [[آیه]] بعد با آن [[سازگاری]] ندارد <ref> الميزان، ج ۱۶، ص ۳۸.</ref>، زیرا براساس آن [[آیه]]، به سبب [[پیروی]] دیگران از آنان در [[کفر]] و [[تبهکاری]]، در این [[جهان]] از پی آنها [[لعنت]] فرستاده می‌شود<ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.

==تعریف امامت==
[[امامت]] در لغت به معنای قصد، توجه و آهنگ چیزی کردن<ref>خلیل، العین، ج۱، ص۱۰۵؛ ابن منظور، لسان العرب، ص۲۱۴.</ref> و در اصطلاح به معنای [[پیشوا]] و [[رهبر]] است. درباره مفهوم، حدود، [[وظایف]] و چگونگی [[انتخاب امام]] در میان [[مسلمانان]] [[اختلاف]] است<ref>تفتازانی، شرح المقاصد، ج۵، ص۲۳۳؛ جرجانی، شرح المواقف، ج۸، ص۳۴۴؛ و ر.ک: مطهری، مجموعه آثار، (امامت و رهبری)، ج۴، ص۷۱۴.</ref>، به طوری که مسئله امامت از کهن‌ترین و بنیادی‌ترین مباحث [[عقیدتی]] و مفاهیم [[سیاسی]] در میان [[فرقه‌های اسلامی]] است. امامت در نگاه [[شیعی]]، ادامه [[نبوت]] و همانند آن به [[نصب]] و [[نص الهی]] در شمار [[اصول دین]] است<ref>مفید، اوائل المقالات، ص۷.</ref>. [[امام]] دارای شئونی همچون [[رهبری سیاسی]]، [[زعامت]] [[اجتماعی]]، [[مرجعیت دینی]]، [[تبیین وحی]] و [[ولایت باطنی]] و [[معنوی]] است؛ در حالی که در دیدگاه [[اهل سنت]]، امامت از [[فروع دین]] و از [[افعال]] [[مکلفان]] شمرده می‌شود<ref>سیدمرتضی، رسائل، ج۲، ص۲۶۴.</ref>.<ref>پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، [[تاریخ اسلام بخش اول ج۲ (کتاب)|تاریخ اسلام بخش اول ج۲]] ص ۱.</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}

بحث:امامت

2023-01-23T06:24:23Z

Saqi: /* امامت (فهرست موسوعه اهل بیت(ع) */

==امامت در موسوعه رد شبهات==
===معناشناسی===
«[[امامت]]»: «امامت»، از ماده «امم» (الام) به معنای قصد کردن و توجه به مقصود است. [[امام]] به کسی گفته می‌شود که به قول یا فعل او توجه و [[اقتدا]] شود؛ چه [[حق]] باشد یا [[باطل]]<ref>ابن منظور، لسان العرب، ج۱۲، ص۲۲.</ref>.

در اصطلاح، برای امامت از سوی [[شیعه]] و [[اهل سنت]] تعریفی نزدیک به هم صورت گرفته که عبارت است از: {{عربی|الامامة رئاسة عامة فی امور الدین و الدنیا نیابة عن النبی}}؛ «امامت، [[ریاست عامه]] است در امور [[دین]] و [[دنیا]] به عنوان [[نیابت از رسول خدا]]{{صل}}»<ref>علامه حلی، باب حادی‌عشر، ص۱۰؛ عضدالدین ایجی، المواقف، ج۳، ص۵۷۴.</ref>. علاوه بر آن، اهل سنت گفته‌اند: «بهتر این است در [[تعریف امامت]] گفته شود امامت، [[خلافت]] و [[جانشینی رسول خدا]]{{صل}} است در [[اقامه دین]]، به طوری که [[پیروی]] از او بر همه [[امت]] [[واجب]] باشد»<ref>تفتازانی، شرح المقاصد، ج۵، ص۲۳۴.</ref>.

===[[اهل‌بیت]]===
===[[مصداق‌شناسی اهل بیت]]===
===[[اهمیت مباحث امامت]]===
== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:IM010024.jpg|22px]] [[حافظ نجفی|نجفی، حافظ]]، [[قرآن و امامت اهل بیت (مقاله)|مقاله «قرآن و امامت اهل بیت»]]، [[موسوعه رد شبهات ج۲۱ (کتاب)|'''موسوعه رد شبهات ج۲۱''']]
{{پایان منابع}}
==امامت (فهرست موسوعه اهل بیت(ع)==
#[[امامت امامان دوازده‌گانه|إمامة الأئمة {{ع}} ]]
##[[اثبات امامت امامان دوازده‌گانه|أدلة إمامة الأئمة {{ع}} ]]
###[[احادیث مشیر به امامت ائمه|الأحاديث المشيرة إلى إمامة الأئمة {{ع}} ]]
###[[احادیث مشیر به وصایت ائمه|الأحاديث المشيرة إلى وصاية الأئمة {{ع}} ]]
###[[احادیث مشیر به ولایت ائمه|الأحاديث المشيرة إلى ولاية الأئمة {{ع}} ]]
##[[انکار امامت ائمه|إنكار إمامة الأئمة {{ع}} ]]
###[[آثار انکار امامت ائمه|آثار إنكار إمامة الأئمة {{ع}} ]]
####[[جهنم|دخول جهنم]]
####[[الطبع على القلب]]
####[[کفر|الكفر]]
###[[انکار امامت|مساوئ إنكار إمامة الأئمة {{ع}} ]]
####[[استلزام إنكار الواحد كل الأئمة {{ع}} ]]
####[[انکار نبی|إنكار النبي {{صل}} ]]
##[[اهمیت امامت ائمه|أهمية إمامة الأئمة {{ع}} ]]
###[[إتمام الله الإمامة]]
###[[اتمام حجت|إتمام الحجة]]
###[[إثبات الحق و محق الباطل]]
###[[اساس اسلام|أساس الإسلام]]
###[[دوام امر نبوت|استدامة الأمر النبوة]]
###[[خیر|أصل كل خير]]
###[[اقرار جبال به امامت ائمه|إقرار الجبال بإمامة الأئمة {{ع}} ]]
###[[اممات متقین|إمامة المتقين]]
###[[مانت الهی|أمانة إلهية]]
###[[امنیت در دنیا و آخرت|الأمن في الدنيا و الآخرة]]
###[[برکت|البركة]]
###[[بقای عالم|بقاء العالم]]
###[[تبیین حق و باطل|تبيين الحق و الباطل]]
###[[تبیین دین|تبيین الدين]]
###[[تمام دین|تمام الدين]]
###[[حفظ ثغور|حفظ الثغور]]
###[[رفع اختلاف از امت|رفع الاختلاف عن الأمة]]
###[[زعامت|الزعامة]]
###[[ناتوانی مردم از درک امامت|عجز الناس عن إدراك الإمامة]]
###[[عزت مؤمنین و مسلمین|عز المؤمنين و المسلمین ]]
###[[مرتبه بالای امامت|عظم مرتبة الإمامة]]
###[[کمال دین|كمال الدين]]
###[[منزلت انبیا|منزلة الأنبياء {{ع}} ]]
###[[من قبل الله تعالى]]
###[[میراث انبیا|میراث الأوصياء {{ع}} ]]
###[[نظام امت|نظام الأمة]]
##[[شرایط امامت اهل بیت|شرائط إمامة الأئمة {{ع}} ]]
###[[بسط احکام|بسط الأحكام]]
###[[تحقق الإمامة في الأعقاب]]
###[[تمسک به قرآن|التمسك بالقرآن]]
###[[حسن الولایة الرعية ]]
###[[حلم|الحلم]]
###[[خالص شدن از زذائل اخلاقی|الخلوص من الرذائل الأخلاقية]]
###[[سلامتی|السلامة]]
###[[عدم الاشتراط بالبلو]]
###[[عدم سفاهت|عدم السفاهة]]
###[[عصمت|العصمة]]
###[[علم|العلم]]
###[[عمل به سنت|العمل بالسنة]]
##[[کیفیت تعیین امام|كيفية تعيين الإمام {{ع}} ]]
###[[امام و تعیین امام|الإمام و تعيين الإمام {{ع}} ]]
###[[تعیین امام از سوی خدا|تعيين الإمام {{ع}} بتعيين الله تعالی]]
###[[مردم و تعیین امام|الناس و تعيين الإمام {{ع}} ]]
###[[نبی و تعیین امام|النبي {{صل}} و تعيين الإمام {{ع}} ]]
##[[حقوق ائمه|حقوق الأئمة {{ع}} ]]
###[[احیای امر اهل بیت|إحياء أمر الأئمة {{ع}} ]]
####[[آثار احیای امر اهل بیت|آثار إحياء أمر الأئمة {{ع}} ]]
#####[[ذکر الهی|ذكر الله تعالی]]
####[[آثار غفلت از احیای امر الهی|آثار الغفلة عن إحياء أمر الأئمة {{ع}} ]]
#####[[حسرت|الحسرة]]
####[[[[اسباب احیای امر اهل بیت|أسباب إحياء أمر الأئمة {{ع}} ]]
#####[[زیارت مؤمن|زيارة المؤمن]]
####[[اهمیت احیای امر ائمه|أهمية إحياء أمر الأئمة {{ع}} ]]
#####[[الحث على إحياء أمر الأئمة {{ع}} ]]
#####[[عبادت|العبادة]]
###[[انتظار امر ائمه|انتظار أمر الأئمة {{ع}} ]]
####[[آثار انتظار امر ائمه|آثار انتظار أمر الأئمة {{ع}} ]]
#####[[تقرب به خدا|التقرب إلى الله تعالى]]
#####[[دخول در بهشت|دخول الجنة]]
#####[[هم‌نشینی با اهل بیت در آخرت|مصاحبة أهل البيت {{ع}} في الآخرة]]
###[[انفال|الأنفال]]
###[[اهمیت حقوق ائمه|أهمية حقوق الأئمة {{ع}} ]]
####[[الحث على حقوق الأئمة {{ع}} ]]
###[[ایمان به ائمه|الإيمان بالأئمة {{ع}} ]]
####[[اهمیت ایمان به ائمه|أهمية الإيمان بالأئمة {{ع}} ]]
###[[نیکی به ائمه|البر بالأئمة {{ع}} ]]
####[[آثار نیکی به ائمه|آثار البر بالأئمة {{ع}} ]]
#####[[داخل شدن در رحمت الهی|الدخول في رحمة الله تعالى]]
#####[[کشب ثواب|كسب الثواب]]
####[[اسباب نیکی به ائمه|أسباب البر بالأئمة {{ع}} ]]
#####[[زیارت امام حسین|زيارة الحسين {{ع}} ]]
####[[اهمیت نیکی به ائمه|أهمية البر بالأئمة {{ع}} ]]
#####[[اعمال دوست‌داشتنی نزد خدا|أحب الأعمال إلى الله تعالی]]
###[[تبری|التبري]]
####[[آثار تبری|آثار التبري]]
#####[[کشب ثواب|كسب الثواب]]
####[[اهمیت تبری|أهمية التبري]]
#####[[الحث على التبري]]
###[[تسلیم ائمه|التسليم للأئمة {{ع}} ]]
####[[آثار تسلیم ائمه|آثار التسليم للأئمة {{ع}} ]]
#####[[امان از فزع در روز قیامت|الأمان من فزع يوم القيامة]]
#####[[تقرب به خدا|التقرب إلى الله تعالی]]
#####[[آسانی حساب|سهولة الحساب]]
#####[[طهارت قلب|طهارة القلب]]
#####[[عافیت|العافية]]
#####[[کسب ثواب|كسب الثواب]]
####[[اهمیت تسلیم ائمه أهمية التسليم للأئمة {{ع}} ]]
#####[[الحث على التسليم للأئمة {{ع}} ]]
###[[تصدیق ائمه|تصديق الأئمة {{ع}} ]]
####[[آثار تثدیق ائمه|آثار تصديق الأئمة {{ع}} ]]
#####[[سلامتی|السلامة]]
#####[[محبت بین شیعه|المحبة بين الشيعة]]
####[[اسباب تصدیق ائمه|أسباب تصديق الأئمة {{ع}} ]]
#####[[اعتقاد به توحید|الاعتقاد بالتوحيد]]
###[[تقرب به ائمه|التقرب إلى الأئمة {{ع}} ]]
####[[آثار تقرب به ائمه|آثار التقرب إلى الأئمة {{ع}} ]]
#####[[ثوبت ایمان|ثبوت الإيمان]]
#####[[جلب برکت|جلب البركة]]
#####[[جلب خیر|جلب الخير]]
#####[[داخل شدن در رحمت الهی|الدخول في رحمة الله تعالى]]
#####[[بخشش گناهان|غفران الذنوب]]
#####[[کسب نور|كسب النور]]
####[[اسباب تقرب به ائمه|أسباب التقرب إلى الأئمة {{ع}} ]]
#####[[زیارت ائمه|زيارة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[حفظ ائمه|حفظ الأئمة {{ع}} ]]
######[[اسباب حفظ ائمه|أسباب حفظ الأئمة {{ع}} ]]
#######[[تقیه|التقية]]
###[[خمس|الخمس]]
###[[رعایت حرمت ائمه|رعاية حرمة الأئمة {{ع}} ]]
###[[زیارت ائمه|زيارة الأئمة {{ع}} ]]
###[[صلوات بر ائمه|الصلوات على الأئمة {{ع}} ]]
####[[آثار ترک صلوات بر ائمه|آثار ترك الصلوات على الأئمة {{ع}} ]]
#####[[دوری از رحمت الهی|البعد عن رحمة الله تعالی]]
####[[آثار صلوات بر ائمه|آثار الصلوات على الأئمة {{ع}} ]]
#####[[استغفار الطائر للعاطس المسلم]]
#####[[حسن خلق|حسن الخلق]]
#####[[دخول در بهشت|دخول الجنة]]
#####[[دفع درد|دفع الوجع]]
#####[[رحمت خدا بر انسان|رحمة الله تعالى الإنسان]]
#####[[طهارت|الطهارة]]
#####[[بخشش گناهان|غفران الذنوب]]
#####[[کسب ثواب|كسب الثواب]]
####[[اهمیت صلوات بر ائمه|أهمية الصلوات على الأئمة {{ع}} ]]
#####[[الحث على الصلوات على الأئمة {{ع}} ]]
###[[اطاعت از ائمه|طاعة الأئمة {{ع}} ]]
####[[اعتصام|الاعتصام]]
####[[تمسک|التمسك]]
####[[پیروی|التبعية]]
####[[اخذ|الأخذ]]
####[[رجوع|الرجوع]]
###[[آثار اطاعت ائمه|آثار طاعة الأئمة {{ع}} ]]
####[[مستحق بودن ثواب|استحقاق الثواب على الأعمال]]
####[[استفغفار ملائک برای شیعیان|استغفار الملائكة للشيعة]]
####[[امان|الأمان]]
####[[ایمان|الإيمان]]
####[[بصیرت|البصيرة]]
####[[تبدیل سیئات به حسنات|تبديل السيئات الحسنات]]
####[[پیروی از حق|تبعية الحق]]
####[[تقرب به خدا|التقرب إلى الله تعالی]]
####[[جلب برکت|جلب البركة]]
####[[جلب دوستی خدا|جلب حب الله تعالی]]
####[[جلب خیر|جلب الخير]]
####[[جلب رحمت الهی|جلب رحمة الله تعالی الخروج من الذل]]
####[[داخل شدن در بهشت|دخول الجنة]]
####[[داخل شدن در حزب الهی|الدخول في حزب الله تعالى]]
####[[رشد انسان|رشد الإنسان]]
####[[رضوان الهی|رضوان الله تعالی]]
####[[رفع شک|رفع الشك]]
####[[سعادت انسان|سعادة الإنسان]]
####[[السقي من الكأس الأوفي ]]
####[[شرافت انسان|شرافة الإنسان]]
####[[صلاح انسان|صلاح الإنسان]]
####[[حیلت طیب|طيب الحياة]]
####[[عزت|العزة]]
####[[بخشش خدا|غفران الله]]
####[[کسب ثواب|كسب الثواب]]
####[[کسب نور|كسب النور]]
####[[کمال ایمان|كمال الإيمان]]
####[[کمال دین|كمال الدين]]
####[[لقاء الله مؤمنا]]
####[[لقا نبی|لقاء النبي {{صل}} ]]
####[[محو اعمال ناپسند|محو الأعمال السيئة]]
####[[هم‌نشینی با ائمهدر بهشت|مصاحبة الأئمة {{ع}} في الجنة]]
####[[هم‌نشینی با نبی|مصاحبة النبي {{صل}} ]]
####[[نجات انسان|نجاة الإنسان]]
####[[نظام امت|نظام الأمة]]
####[[شفاعت|النيل إلى الشفاعة]]
####[[هدایت|الهداية]]
####[[وحدت قلوب شیعه|وحدة قلوب الشيعة]]
####[[الوصول إلى الرفيق الأعلى]]
###[[آثار عدم پیروی از ائمه|آثار عدم طاعة الأئمة {{ع}} ]]
####[[اختلاف در احکام|الاختلاف في الأحكام]]
####[[دوری از خدا|البعد عن الله تعالی ]]
####[[دوری از خیر|البعد عن الخير]]
####[[دوری از رحمت الهی|البعد عن رحمة الله تعالی ]]
####[[بغض الهی|بغض الله تعالى]]
####[[تسلط اشرار|تسلط الأشرار]]
####[[تغییر نعمت|تغير النعم]]
####[[ستم|الجور]]
####[[محروم از جنت|الحرمان عن الجنة]]
####[[حسرت|الحسرة]]
####[[خسران انسان|خسران الإنسان]]
####[[اخل شدن در جهنم|دخول جهنم]]
####[[شرک|الشرك]]
####[[شقلوت انسان|شقاوة الإنسان]]
####[[گمراهی انسان|ضلالة الإنسان]]
####[[عدم استجابت دعا|عدم استجابة الدعاء]]
####[[عقاب در آخرت|العقاب في الآخرة]]
####[[طاغوت في حكم الطاغوت]]
####[[هلاکت|الهلاكة]]
###[[اسباب پیروی ائمه|أسباب طاعة الأئمة {{ع}} ]]
####[[حب ائمه|حب الأئمة {{ع}} ]]
###[[اسباب عدم پیروی ائمه|أسباب عدم طاعة الأئمة {{ع}} ]]
####[[بغض ائمه|بغض الأئمة {{ع}} ]]
####[[رغبت به دنیا|الرغبة إلى الدنيا]]
###[[اهمیت پیروی از ائمه|أهمية طاعة الأئمة {{ع}} ]]
####[[رکن ایمان|ركن الإيمان]]
####[[الحث على طاعة الأئمة {{ع}} ]]
####[[خیر|الخير]]
####[[دعائم اسلام|دعائم الإسلام]]
####[[رحمة على المطيع]]
####[[شرط قبول عمل|شرط قبول العمل]]
####[[صيرورة المطيع ذا حجة]]
####[[اطاعت الهی|طاعة الله تعالی]]
####[[اطاعت انبیا و اوصیا|طاعة الأنبياء {{ع}} و الأوصياء {{ع}} ]]
####[[اطاعت حیوانات از ائمه|طاعة الحيوانات للأئمة {{ع}} ]]
####[[اطاعت نبی|طاعة النبي {{صل}} ]]
###[[عدم پیروی از ائمه|مساوي عدم طاعة الأئمة {{ع}} ]]
####[[بلا حجة]]
####[[معصیت الهی|معصية الله تعالی]]
####[[معصیت پیامبر خاتم|النبي {{صل}} ]]
####[[المطيعون للأئمة {{ع}} ]]
###[[غصب حقوق ائمه|غصب حقوق الأئمة {{ع}} ]]
###[[مودت ائمه|مودة الأئمة {{ع}}حب الأئمة {{ع}}]]
####[[آثار مودت ائمه|آثار مودة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[تقرب به خدا|التقرب إلى الله تعالی]]
#####[[جلب خیر|جلب الخير]]
#####[[حب الإنسان الله تعالی]]
#####[[دوستت داشتن محب ائمه|حب محب الأئمة {{ع}} ]]
#####[[الحفظ من أهوال القيامة]]
#####[[پیروی از ائمه|طاعة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[پیروزی بر دشمنان|الظفر على الأعداء]]
#####[[عدم خسران انسان|عدم خسران الإنسان]]
#####[[بخشش گناهان|غفران الذنوب]]
#####[[قبول حج|قبول الحج]]
#####[[هم‌نشینی با ائمه در قیامت|مصاحبة الأئمة {{ع}} في القيامة]]
#####[[نجات انسان|نجاة الإنسان]]
#####[[نجات از عذاب|النجاة من العذاب]]
####[[اسباب مودت ائمه|أسباب مودة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[ولادت طیب|طيب الولادة]]
#####[[مودت ائمه در عالم ارواح|مودة الأئمة {{ع}} في عالم الأرواح]]
####[[اهمیت مودت ائمه|أهمية مودة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[اجر رسالت|أجر الرسالة]]
#####[[الحث على مودة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[مودت الهی|مودة الله تعالی]]
####[[معنای مودت ائمه|معنی مودة الأئمة {{ع}} ]]
####[[مودت اولیا ائمه|مودة أولياء الأئمة {{ع}} ]]
#####[[اهمیت مودت اولیا ائمه|أهمية مودة أولياء الأئمة {{ع}} ]]
######[[الحث على مودة أولياء الأئمة {{ع}} ]]
###[[نصرت ائمه|نصرة الأئمة {{ع}} ]]
####[[آثار نصرت ائمه|آثار نصرة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[کسب ثواب|كسب الثواب ]]
####[[اهمیت نصرت ائمه|أهمية نصرة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[الحث على نصرة الأئمة {{ع}} ]]
####[[ترک نصرت ائمه|ترك نصرة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[آثار ترک نصرت ائمه|آثار ترك نصرة الأئمة {{ع}} ]]
######[[دوری از رحمت الهی|البعد عن رحمة الله تعالی ]]
######[[داخل شدن در نار|دخول النار]]
######[[ذلت|الذلة ]]
######[[سلب معرفت ائمه|سلب معرفة الأئمة {{ع}} ]]
######[[شرک|الشرك ]]
######[[عذاب|العذاب ]]
######[[هلاکت|الهلاكة ]]
####[[آمادگی برای نصرت ائمه|التهيؤ لنصرة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[آثار آمادگی برای نصرت ائمه|آثار التهيؤ لنصرة الأمة {{ع}} ]]
######[[كمال المنزلة عند الله تعالى ]]
####[[راه‌های نصرت ائمه|طرق نصرة الأئمة {{ع}} ]]
######[[ادای خمس|أداء الخمس ]]
######[[ورع|الورع ]]
###[[نصرت اولیای ائمه|نصرة أولياء الأئمة {{ع}} ]]
###[[النصيحة للأئمة {{ع}} ]]
####[[آثار النصيحة للأئمة {{ع}} ]]
#####[[هم‌نشینی با پیامبر خاتم در بهشت|مصاحبة النبي {{صل}} في الجنة ]]
#####[[الوصول إلى الرفيق الأعلى ]]
#####[[وفا به عهد ائمه|الوفاء بعهد الأئمة {{ع}} ]]
###[[ویژگی‌های ائمه|خصائص الأئمة {{ع}} ]]
####[[ائمه از فرزندان علی و حسین|الأئمة من ولد علي والحسين {{ع}} ]]
####[[ابتلاع الأرض ما يخرج من الإمام {{ع}} ]]
####[[اتصاص بعض غنائم به امام|اختصاص بعض الغنائم بالإمام ]]
####[[اختصاص قرعه به امام|اختصاص القرعة بالإمام ]]
####[[اختیار عفو از حدود الهی|اختيار العفو عن حدود الله تعالی ]]
####[[أخذ العلم والدين في الميثاق ]]
####[[اخبار ولادت حضرت فاطمه|الأخبار من ولد فاطمة {{ع}} ]]
####[[ادراک در خواب|الإدراك في النوم ]]
####[[سبقت‌گیرنده در کار خیر|أسبق الناس إلى الخير ]]
####[[استواء درع النبي {{صل}} على قامة الإمام {{ع}} ]]
####[[افضل اوصیاء|أفضل الأوصياء {{ع}} ]]
####[[نزدیک‌ترین مردم به خد|أقرب الناس إلى الله تعالى ]]
####[[اوصیای نبی|أوصياء النبي {{صل}} ]]
####[[اول مومن در عالم ذر|أول المؤمن في عالم الذر ]]
####[[اولوالامر|أولوا الأمر ]]
#####[[احادیث مشیر به ولایت امر|الأحاديث المشيرة إلى ولاية أولي الأمر ]]
#####[[خصائص اولوالامر|خصائص أولي الأمر ]]
######[[اعلم ناس|أعلم الناس ]]
######[[اهل بیت پیامبر خاتم|أهل بيت النبي {{صل}} ]]
######[[طاهر بودن از شک|الطهارة من الشك ]]
######[[عصمت|العصمة ]]
#####[[شبهات پیرامون اولوالامر|الشبهات حول معنى أولي الأمر و أجوبتها ]]
#####[[علائم اولو الامر|علائم أولي الأمر ]]
######[[امربه‌معروف|الأمر بالمعروف ]]
######[[عدل و احسان|العدل و الإحسان ]]
######[[نصب از جانب الهی و پیامبر|المنصوبون من قبل الله تعالى و النبي {{صل}} ]]
####[[تجهيز كل إمام {{ع}} بيد وصيه ]]
####[[صدقه دادن در رکوع|التصدق في الركوع ]]
####[[حرمت صدقه|حرمة الصدقة ]]
####[[حسن صوت الأمة {{ع}} وق تحمل الناس ]]
####[[حصر الأئمة {{ع}} في إثني عشر ]]
####[[حصر منصب الإمامة بآل محمد {{ع}} ]]
####[[الرؤية من الخلف ]]
####[[سماع الكلام في بطن الأم ]]
####[[عدم متحلم شدن|عدم الاحتلام ]]
####[[عدم سایه داشتن ائمه|عدم الظل للأئمة {{ع}} ]]
####[[عدم لزوم الحضور ]]
####[[علل خفاء بعض حجج الله تعالی ]]
#####[[ترس|الخوف ]]
####[[عدم مفارقة الروح المؤيد الأئمة {{ع}} ]]
####[[غائط الإمام {{ع}} کرائحة المسك ]]
####[[فضائل الإمام {{ع}} بلا اكتساب ]]
####[[مثل النبي {{صل}} ]]
####[[محدقوا عرش الله تعالی ]]
####[[الممتاز من سائر الخلق ]]
####[[وجود امام در هر زمان|وجود الإمام {{ع}} في كل زمان ]]
####[[وحدت امام در هر زمان|وحدة الإمام {{ع}} في كل زمان ]]
####[[وحدت حقیقت ائمه|وحدة حقيقة الأئمة {{ع}} ]]
####[[ولاة ليلة القدر ]]
####[[اليقين والبينة من الرب ]]
###[[خلقت ائمه|خلق الأئمة {{ع}} ]]
####[ارواح ائمه|[أرواح الأئمة {{ع}} ]]
#####[[احوال ارواج ائمه|أحوال أرواح الأئمة {{ع}} ]]
######[[الصلوات عند قوائم العرش ]]
######[[طواف حول عرش|الطواف حول العرش ]]
####[[اوصاف ارواح ائمه|أوصاف أرواح الأئمة {{ع}} ]]
#####[[طهارت ارواح ائمه|طهارة أرواح الأئمة {{ع}} ]]
#####[[عروج ارواح ائمه|عروج أرواح الأئمة {{ع}} ]]
######[[آثار ارواح ائمه|آثار عروج روح الأئمة {{ع}} ]]
#######[[ازدیاد علم|ازدياد العلم ]]
#######[[نورانیت ارواح ائمه|نورانية أرواح الأئمة {{ع}} ]]
#####[[مراتب ارواح ائمه|مراتب أرواح الأئمة {{ع}} ]]
#####[[روح ایمان|روح الإيمان ]]
######[[آثار روح ایمان|آثار روح الإيمان ]]
#######[خوف الهی|[خوف الله تعالى ]]
#####[[روح بدن|روح البدن (روح الحياة، روح المدرج) ]]
######[[آثار روح بدن|آثار روح البدن ]]
#######[[زندگی دنیوی|تعيش الدنيا ]]
#####[[روح شهوت|روح الشهوة ]]
######[[آثار روح شهوت|آثار روح الشهوة ]]
#######[[اشتهاء طاعة الله تعالی ]]
#######[[کراهة معصية الله تعالی ]]
#####[[روح قدس|روح القدس ]]
######[[آثار روح القدس عبادة الأئمة {{ع}} ]]
#######[[علم ائمه|علم الأئمة {{ع}} ]]
#####[[روح قوت|روح القوة ]]
######[[آثار روح قوت|آثار روح القوة ]]
#######[[قدرت بر اطاعت|القدرة على الطاعة ]]
#[[خلق اول|الخلق الأول ]]
##[[احوال ائمه در خلق اول|أحوال الأئمة {{ع}} في الخلق الأول ]]
###[[عبادت|العبادة ]]
##[[طینت ائمه|طينة الأئمة {{ع}} ]]
###[[شرافت طینت ائمه|شرافة طينة الأئمة {{ع}} ]]
###[[طهارت طینت ائمه|طهارة طينة الأئمة {{ع}} ]]
###[[ماده طینت ائمه|مادة طينة الأئمة {{ع}} ]]
####[[تربت آسمان‌های هفت‌گانه|تربة السماوات السبع ]]
####[[حلاوت|الحلاوة ]]
####[[شربة عرشية ]]
####[[طینت انبیا|طينة الأنبياء {{ع}} ]]
####[[طینت علیین|طينة عليين ]]
####[[طينة مكنونة من تحت العرش ]]
####[[طينة النبي {{صل}} ]]
####[[على أحسن الوجه ]]
####[[عن يمين العرش ]]
####[[نور|النور ]]
##[[رجعت ائمه|رجعة الأئمة {{ع}} ]]

== فهرست پیشنهادی امامت ==

== معناشناسی امام و امامت ==
=== معنای لغوی ===
=== معنای اصطلاحی ===
=== روابط مفهومی امامت با واژگان همسو ===
==== رابطه با [[نبوت]] و [[رسالت]] ====
==== رابطه با [[خلافت]] ====
===== [[نظام امامت]] و [[نظام خلافت]] =====
==== رابطه با [[حجت الهی]] ====
==== رابطه با [[ولایت]] ====
==== رابطه با [[وصایت]] ====
==== رابطه با [[امارت]] ([[ملک]]) ====
==== رابطه با [[وزارت]] ====
==== رابطه با [[قیمومیت]] ====
== حقیقت امامت ==
== ضرورت امامت ==
== [[فلسفه امامت]] ([[اهداف الهی از نصب امام]]) ==
=== [[ادله ضرورت وجود امام]] ===
== [[جایگاه امامت]] ==
=== [[اصل اعتقادی بودن امامت]] ===
=== [[فرع فقهی بودن امامت]] ===
=== [[جایگاه امامت در نظام معارف دینی]] ===
=== [[جایگاه امامت در نظام اعتقادی اسلام]] ===
=== [[جایگاه امامت در نظام فرهنگی اسلام]] ===
=== [[جایگاه امامت در نظام اخلاقی اسلام]] ===
=== [[جایگاه امامت در نظام سیاسی اسلام]] ===
=== [[جایگاه امامت در نظام اقتصادی اسلام]] ===
=== [[اهمیت بحث امامت]] ===
=== اهمیت امامت در [[قیامت]] ===
== [[غایت امامت]] (چرایی امامت) ==
== قلمرو امامت ==
=== [[امامت شأنی]] ===
=== [[امامت فعلی]] ===
=== [[امامت صامت]] ===
=== [[امامت ناطق]] ===
== [[ابعاد امامت]] ==
== [[اثبات امامت]] (دلایل وجوب امامت) ==
== [[شرایط امامت]] ([[بایستگی‌های امام]]) ==
=== [[نصب الهی امام]] ([[اصطفاء]]) ===
=== [[علم ویژه الهی]] ([[علم لدنی]]) ===
=== [[عصمت]] ===
=== [[افضلیت]] ===
== [[تعیین امام]] ==
=== [[راه‌های تعیین امام]] ===
=== دیدگاه [[شیعه]] ===
==== [[نصب یا جعل الهی امام]] ====
=== دیدگاه [[اهل سنت]] ===
==== [[انتخاب امام]] ====
===== نظریه [[شوری]] =====
===== نظریه [[بیعت]] =====
==== نظریه [[غلبه]] و [[استیلا]] ====
== [[شئون امام]] ([[مناصب امام]]) ==
=== [[مرجعیت علمی]] و [[مرجعیت دینی]] ===
=== [[ولایت باطنی]] ===
== [[وظایف امام]] ==
=== [[رهبری اجتماع]] ([[ولایت امر]]) ===
== [[حقوق امام]] ([[وظایف امت در برابر امام]]) ==
=== [[تقدیم امام|حق تقدیم]] ===
=== [[وصایت امام|حق وصایت]] ===
=== [[امامت امام|حق امامت]] و [[ولایت امام|ولایت]] ===
=== [[تولی امام|حق تولی]] ===
=== [[معرفت امام|حق معرفت]] ([[شناخت امام]]) ===
=== [[ایمان به امام|حق ایمان]] ===
=== [[محبّت به امام|حق محبت]] و [[مودت به امام|مودت]] ===
=== [[نصح امام|حق نصح]] ===
=== [[سلام به امام|حق سلام]] ===
=== [[صلوات بر امام|حق صلوات]] ===
=== [[تمسک به امام|حق تمسک و اعتصام]] ===
=== [[تبعیت از امام|حق تبعیت]] ===
=== [[اطاعت امام|حق اطاعت]] ===
=== [[نصرت امام|حق نصرت]] ===
=== [[وفاداری به امام|حق وفاداری]] ===
=== [[حق مالی امام|حقوق مالی]] ===
=== [[زیارت امام|حق زیارت]] ===
=== [[اسوه بودن امام|حق اسوه بودن]] ===
=== [[مرجعیت علمی امام|حق مرجعیت علمی]] ===
=== [[توسل به امام|حق توسل]] ===
=== [[دعا برای امام|حق دعا]] ===
=== [[یادکرد امام|حق ذکر]] ===
=== [[ترفيع بیت امام|حق ترفیع بیوت]] ===
=== [[تکریم امام|حق تکریم]] ===
=== [[صله رحم امام|حق صله رحم]] ===
=== [[تشکر از امام|حق شکرگزاری]] ===
=== [[انتظار امام|حق انتظار]] ===
=== [[حفظ اسرار امام]] ===
== آثار و کارکردهای امامت ==
== [[مصادیق امام]] ==
=== [[امامان از پیامبران الهی]] ===
=== [[امامت پیامبر خاتم]] ([[امامت کبری]]) ===
=== [[امامان از اهل بیت پیامبر خاتم]] ===
== تاریخ امامان (دوران‌های امامت) ==
=== سال‌شمار امامت [[امامان دوازده‌گانه]] ===
=== [[امامت در کودکی]] ===
== [[امامت عام]] ==
== [[امامت خاصه]] ==
== [[ویژگی‌های امامان]] ==
=== [[الهام]] ([[ارتباط مستقیم با خدا]]) ===
=== [[تحدیث]] ([[ارتباط با فرشتگان]]) ===
=== [[معجزه امام|معجزه]] و [[کرامت امام]] ===

==مدخل های مورد نیاز==
{{مدخل وابسته}}
# [[آرمان‎‏]]
# [[آشنایی با امام مهدی‎‏]]
# [[آشنایی با معارف مهدویت‎‏]]
# [[آشکار‎‏]]
# [[آفریدگار‎‏]]
# [[آل ابی‌طالب‎‏]]
# [[آمادگی‎‏]]
# [[آیا آرزوی یاری کردن امام مهدی از لوازم انتظار فرج است؟ (پرسش)‎‏]]
# [[آیا ایجاد آمادگی برا پیوستن به امام مهدی از لوازم انتظار فرج است؟ (پرسش)‎‏]]
# [[آیا تربیت منتظران راستین از لوازم انتظار فرج است؟ (پرسش)‎‏]]
# [[آیا حجت از القاب امام مهدی است؟ (پرسش)‎‏]]
# [[آیا زندگی با یاد امام مهدی از لوازم انتظار فرج است؟ (پرسش)‎‏]]
# [[آیا شیعیان در امر انتظار عجول و شتاب‌زده هستند؟ (پرسش)‎‏]]
# [[ابعاد عملی انتظار فرج چیست؟ (پرسش)‎‏]]
# [[ابن اثیر‎‏]]
# [[ابن حجر‎‏]]
# [[ابوالحسن‎‏]]
# [[ابوالریحانتین‎‏]]
# [[ابوالسبطین‎‏]]
# [[ابوتراب‎‏]]
# [[ابونعیم‎‏]]
# [[اجرای عدالت‎‏]]
# [[اجرا‎‏]]
# [[احقاق الحق و ازهاق الباطل (کتاب)‎‏]]
# [[احیا‎‏]]
# [[ادبیات‎‏]]
# [[ارتباط‎‏]]
# [[ارزشمند‎‏]]
# [[استحکام‎‏]]
# [[استمداد‎‏]]
# [[اسدالله‎‏]]
# [[اسلام آوردن‎‏]]
# [[اصرار‎‏]]
# [[اعتماد‎‏]]
# [[اعلام الوری‎‏]]
# [[افتخار‎‏]]
# [[افراط‎‏]]
# [[اقامه نماز‎‏]]
# [[اقسام انتظار‎‏]]
# [[اقوام‎‏]]
# [[الافصاح فی الامامة (کتاب)‎‏]]
# [[البرهان فی علامات امام مهدی آخر الزمان‎‏]]
# [[البیان فی اخبار صاحب الزمان (کتاب)‎‏]]
# [[التزام‎‏]]
# [[الخرائج و الجرائح (کتاب)‎‏]]
# [[الصحیفة العلویة و التحفة المرتضویة (کتاب)‎‏]]
# [[الصراط المستقیم الی مستحقی التقدیم (کتاب)‎‏]]
# [[العرف الوردی فی اخبار الامام مهدی‎‏]]
# [[الغدیر فی الکتاب و السنة و الادب (کتاب)‎‏]]
# [[الفصول العشرة فی الغیبة (کتاب)‎‏]]
# [[المراجعات (کتاب)‎‏]]
# [[النص و الاجتهاد (کتاب)‎‏]]
# [[الهدایة الکبری (کتاب)‎‏]]
# [[الگو:انتظار ظهور امام مهدی‎‏]]
# [[الگو:پیامبر اسلام‎‏]]
# [[الگو:کتابشناسی امام مهدی‎‏]]
# [[الگو:کتاب‌شناسی امام زمان‎‏]]
# [[الگو:یاران ائمه‎‏]]
# [[ام الحسن دختر علی بن ابی‌طالب‎‏]]
# [[ام حبیب دختر ربیعه‎‏]]
# [[ام سعید دختر عروة بن مسعود ثقفی‎‏]]
# [[امام مهدی شخصی و امام مهدی نوعی‎‏]]
# [[امام‌شناسی‎‏]]
# [[امضا‎‏]]
# [[امیرالمؤمنین (لقب)‎‏]]
# [[انتظار اجتماعی‎‏]]
# [[انتظار در دیگر روزهای سال چگونه معنا پیدا می‌کند؟ (پرسش)‎‏]]
# [[انتظار فرج با سرنوشت بشریت چه پیوندی دارد؟ (پرسش)‎‏]]
# [[انتظار فردی‎‏]]
# [[اندیشمندان‎‏]]
# [[اندیشه انتظار موعود در اسلام چگونه است؟ (پرسش)‎‏]]
# [[انسجام‎‏]]
# [[انقلاب اسلامی‎‏]]
# [[انواع برداشت‌ها از انتظار‎‏]]
# [[انگیزه‎‏]]
# [[اهل سنت و امام مهدی موعود‎‏]]
# [[اهل سنّت و ولادت امام مهدی{{ع}}‎‏]]
# [[اهل کوفه‎‏]]
# [[اوس بن ثابت خزرجی‎‏]]
# [[اولویت‎‏]]
# [[ایمان به خدا‎‏]]
# [[بحث الگو:ارزش‌های اجتماعی‎‏]]
# [[بحث الگو:امام علی‎‏]]
# [[بحث الگو:امام مهدی‎‏]]
# [[بحث الگو:انتظار ظهور امام مهدی‎‏]]
# [[بحث الگو:جعبه اطلاعات مقاله‎‏]]
# [[بحث الگو:جعبه اطلاعات پایان‌نامه‎‏]]
# [[بحث الگو:جعبه اطلاعات پرسش‎‏]]
# [[بحث الگو:جعبه اطلاعات کتاب‎‏]]
# [[بحث الگو:صحابه‎‏]]
# [[بدن‎‏]]
# [[بدی‎‏]]
# [[بسیج‎‏]]
# [[بعد تبلیغاتی و‌ بین‌المللی انتظار‎‏]]
# [[بلال بن حارث‎‏]]
# [[بوستان کتاب‎‏]]
# [[بیان‎‏]]
# [[بیداری‎‏]]
# [[بیم‎‏]]
# [[بیگانه‎‏]]
# [[بی‌نیاز‎‏]]
# [[تادیب‎‏]]
# [[تاریخ اسلام‎‏]]
# [[تبعیض جنسی‎‏]]
# [[تجدید‎‏]]
# [[تحقیر‎‏]]
# [[تحمل‎‏]]
# [[تحول‎‏]]
# [[تخریب‎‏]]
# [[تخلف‎‏]]
# [[تذکره‎‏]]
# [[ترغیب‎‏]]
# [[ترویج‎‏]]
# [[تشکیل حکومت‎‏]]
# [[تصدی‎‏]]
# [[تصرف‎‏]]
# [[تصمیم‎‏]]
# [[تصور‎‏]]
# [[تضعیف‎‏]]
# [[تطنجیه‎‏]]
# [[تعارض‎‏]]
# [[تعالیم‎‏]]
# [[تعلم‎‏]]
# [[تعیین‎‏]]
# [[تلاش‎‏]]
# [[تمایل‎‏]]
# [[تمسک‎‏]]
# [[تنزیه الانبیاء (کتاب)‎‏]]
# [[تنهایی‎‏]]
# [[تواتر‎‏]]
# [[توبیخ‎‏]]
# [[تولد‎‏]]
# [[تکالیف دانشمندان در عصر غیبت‎‏]]
# [[تکالیف سیاسی منتظران‎‏]]
# [[ثقه‎‏]]
# [[ثواب انتظار‎‏]]
# [[جامعة المصطفی العالمیة‎‏]]
# [[جایگاه‎‏]]
# [[جبهه‎‏]]
# [[جده‎‏]]
# [[جسم‎‏]]
# [[جعفر‎‏]]
# [[جعل‎‏]]
# [[جماعت‎‏]]
# [[جمهوری اسلامی‎‏]]
# [[جهان اسلام‎‏]]
# [[جهت‎‏]]
# [[حافظ‎‏]]
# [[حجیت‎‏]]
# [[حدیث لولاک‎‏]]
# [[حدیث وصایت‎‏]]
# [[حرز یمانی‎‏]]
# [[حرم امام علی{{ع}}‎‏]]
# [[حریم‎‏]]
# [[حضرت‎‏]]
# [[حضور امام‎‏]]
# [[حفاظت‎‏]]
# [[حق و باطل‎‏]]
# [[حقانیت‎‏]]
# [[حقوقی‎‏]]
# [[حمایت‎‏]]
# [[حمله‎‏]]
# [[حوزه علمیه قم‎‏]]
# [[حکم عقل‎‏]]
# [[حکومت امام علی{{ع}}‎‏]]
# [[خالق‎‏]]
# [[خانه خدا‎‏]]
# [[خاک‎‏]]
# [[خدمت‎‏]]
# [[خصائص امیرالمؤمنین (کتاب)‎‏]]
# [[خصلت‎‏]]
# [[خطبة البیان‎‏]]
# [[خطبه بدون الف امام علی{{ع}}‎‏]]
# [[خطبه بدون نقطه امام علی{{ع}}‎‏]]
# [[خواندن‎‏]]
# [[خواهر‎‏]]
# [[خوراک‎‏]]
# [[خورشید مغرب‎‏]]
# [[خوله دختر جعفر بن قیس حنفیه‎‏]]
# [[خیال‎‏]]
# [[دادگستر جهان‎‏]]
# [[دانا‎‏]]
# [[دانشمندان عامه و امام مهدی موعود‎‏]]
# [[دانشمندان‎‏]]
# [[دانشگاه تهران‎‏]]
# [[دانشگاه قم‎‏]]
# [[در انتظار ققنوس‎‏]]
# [[در فجر ساحل‎‏]]
# [[درگاه:شیعه‎‏]]
# [[دستگیری‎‏]]
# [[دشمنان اسلام‎‏]]
# [[دعای صباح‎‏]]
# [[دعای صنمی قریش‎‏]]
# [[دعای عشرات‎‏]]
# [[دعای مشلول‎‏]]
# [[دفتر تبلیغات اسلامی‎‏]]
# [[دلیل عقلی‎‏]]
# [[دوازده‎‏]]
# [[دوران غیبت‎‏]]
# [[دولت اسلامی‎‏]]
# [[دیدار‎‏]]
# [[دیدگاه شیعه درباره انتظار چیست؟ (پرسش)‎‏]]
# [[ذخیره‎‏]]
# [[ذهن‎‏]]
# [[رأی‎‏]]
# [[رابطه انتظار با سرنوشت بشریت‎‏]]
# [[راحتی‎‏]]
# [[راز‎‏]]
# [[راستین‎‏]]
# [[راه‎‏]]
# [[راویان حدیث‎‏]]
# [[راویان‎‏]]
# [[راوی‎‏]]
# [[رجال‎‏]]
# [[رجوع‎‏]]
# [[رحلت‎‏]]
# [[رقیه دختر حضرت علی{{ع}}‎‏]]
# [[رمله دختر علی بن ابی‌طالب‎‏]]
# [[رمیصاء بنت ملحان‎‏]]
# [[روابط اجتماعی‎‏]]
# [[روابط‎‏]]
# [[روانی‎‏]]
# [[روایات شیعه‎‏]]
# [[روحیه انتظار‎‏]]
# [[روحیه‎‏]]
# [[روز دوح‎‏]]
# [[رویارویی‎‏]]
# [[زبان عربی‎‏]]
# [[زبان فارسی‎‏]]
# [[زمینه‌سازی‎‏]]
# [[زنان و قیام امام مهدی‎‏]]
# [[زندگی اجتماعی‎‏]]
# [[زندگی فردی‎‏]]
# [[زوج البتول‎‏]]
# [[زیارت غدیریه‎‏]]
# [[زیبایی انتظار‎‏]]
# [[سخنرانی‎‏]]
# [[سرزمین‎‏]]
# [[سرمایه‎‏]]
# [[سرور اهل الایمان فی علامات ظهور صاحب الزمان (کتاب)‎‏]]
# [[سرکوب‎‏]]
# [[سند‎‏]]
# [[سپاه اسلام‎‏]]
# [[سپاهیان‎‏]]
# [[سیاق‎‏]]
# [[شابک‎‏]]
# [[شاگردان‎‏]]
# [[شایسته‎‏]]
# [[شایستگی‎‏]]
# [[شبهای پیشاور (کتاب)‎‏]]
# [[شب‎‏]]
# [[شکوفایی‎‏]]
# [[شیخ‎‏]]
# [[شیوه‎‏]]
# [[صالح‎‏]]
# [[صحت‎‏]]
# [[صحیفه ملعونه‎‏]]
# [[صدر اسلام‎‏]]
# [[صدیق‎‏]]
# [[صراحت‎‏]]
# [[صفات‎‏]]
# [[صفا‎‏]]
# [[صلاح‎‏]]
# [[ضد‎‏]]
# [[ضمیر‎‏]]
# [[طایفه‎‏]]
# [[طبیعت‎‏]]
# [[طلب‎‏]]
# [[طول عمر‎‏]]
# [[عادت‎‏]]
# [[عاقبت‎‏]]
# [[عبادی‎‏]]
# [[عباسی‎‏]]
# [[عبدمناف بن قصی‎‏]]
# [[عبیدالله مهدی‎‏]]
# [[عربستان‎‏]]
# [[عربی‎‏]]
# [[عزل‎‏]]
# [[عزیز‎‏]]
# [[عصر زندگی‎‏]]
# [[عصر ظهور امام مهدی‎‏]]
# [[عصر غیبت‎‏]]
# [[عطا‎‏]]
# [[عظمت‎‏]]
# [[عظیم‎‏]]
# [[علامه‎‏]]
# [[علت‎‏]]
# [[علل‎‏]]
# [[علمای شیعه‎‏]]
# [[عمرو بن عبدود‎‏]]
# [[عمرو‎‏]]
# [[عناصر و اجزاء انتظار چیستند؟ (پرسش)‎‏]]
# [[عنایت‎‏]]
# [[عینی‎‏]]
# [[غالب‎‏]]
# [[غایت‎‏]]
# [[غذا‎‏]]
# [[غرق‎‏]]
# [[غرور‎‏]]
# [[غریب‎‏]]
# [[غلبه‎‏]]
# [[فارسی‎‏]]
# [[فارقلیط‎‏]]
# [[فاروق‎‏]]
# [[فتوحات‎‏]]
# [[فداکاری‎‏]]
# [[فراق‎‏]]
# [[فرصت‎‏]]
# [[فرمان مالک اشتر‎‏]]
# [[فرماندهان‎‏]]
# [[فرماندهی‎‏]]
# [[فرمانده‎‏]]
# [[فرهنگ اسلامی‎‏]]
# [[فرهنگ‌نامه علوم قرآنی (کتاب)‎‏]]
# [[فروع‎‏]]
# [[فزت و رب الکعبة‎‏]]
# [[فضائل امام علی{{ع}}‎‏]]
# [[فضائل امیرالمؤمنین (کتاب)‎‏]]
# [[فهرست خطبه‌های نهج البلاغه‎‏]]
# [[فهرست نامه‌های نهج‌البلاغه‎‏]]
# [[فهم‎‏]]
# [[قادر‎‏]]
# [[قتل عثمان‎‏]]
# [[قصی بن کلاب‎‏]]
# [[قطام بنت شجنه بن عدی‎‏]]
# [[قهر‎‏]]
# [[قوه‎‏]]
# [[قیاس‎‏]]
# [[لوازم انتظار فرج چیست؟ (پرسش)‎‏]]
# [[لوازم انتظار‎‏]]
# [[لوازم تعریف انتظار چیست؟ (پرسش)‎‏]]
# [[لوازم تعریف انتظار‎‏]]
# [[لیلا دختر مسعود دارمیه‎‏]]
# [[مأموریت‎‏]]
# [[مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی‎‏]]
# [[مادری‎‏]]
# [[مادر‎‏]]
# [[ماشیح‎‏]]
# [[مالیات‎‏]]
# [[مانع‎‏]]
# [[متواتر‎‏]]
# [[محبوب‎‏]]
# [[محدثان‎‏]]
# [[محسن بن علی{{ع}}‎‏]]
# [[مخالفان‎‏]]
# [[مخالفت‎‏]]
# [[مخالف‎‏]]
# [[مخلص‎‏]]
# [[مدنی‎‏]]
# [[مذمت‎‏]]
# [[مراد از «ناحیه» چیست؟ (پرسش)‎‏]]
# [[مراسم‎‏]]
# [[مردم مدینه‎‏]]
# [[مردم کوفه‎‏]]
# [[مرکز تخصصی مهدویت‎‏]]
# [[مسموم‎‏]]
# [[مسند‎‏]]
# [[مشاهده‎‏]]
# [[مصحف امام علی{{ع}}‎‏]]
# [[مصونیت‎‏]]
# [[مظهر‎‏]]
# [[معارف‎‏]]
# [[معرفت امام مهدی (شناخت امام مهدی)‎‏]]
# [[معنویت‎‏]]
# [[معنوی‎‏]]
# [[مفید‎‏]]
# [[مقام‎‏]]
# [[مقدمات ظهور امام مهدی‎‏]]
# [[مقید‎‏]]
# [[ممنوع‎‏]]
# [[منابع تاریخی‎‏]]
# [[منابع روایی‎‏]]
# [[مناجات حضرت علی در مسجد کوفه‎‏]]
# [[مناجات شعبانیه‎‏]]
# [[مناجات منظوم‎‏]]
# [[مناجات‎‏]]
# [[مناظره‎‏]]
# [[منافع‎‏]]
# [[منتظران راستین امام مهدی دارای چه فضیلت و منزلتی هستند؟‎‏]]
# [[منصب‎‏]]
# [[منطق‎‏]]
# [[منهاج الکرامة فی معرفة الامامة (کتاب)‎‏]]
# [[مهدوی‎‏]]
# [[موانع تعجیل فرج‎‏]]
# [[مورخان‎‏]]
# [[موعود باوری‎‏]]
# [[موعودباوری‎‏]]
# [[ناب‎‏]]
# [[ناحیه‎‏]]
# [[نادرست‎‏]]
# [[ناراحتی‎‏]]
# [[نامشروع‎‏]]
# [[نامه امام علی به امام حسن‎‏]]
# [[نامه امیرالمؤمنین به عثمان بن حنیف‎‏]]
# [[نام‌های حضرت محمد‎‏]]
# [[ناپسند‎‏]]
# [[نجم الثاقب‎‏]]
# [[نزول آیه‎‏]]
# [[نزول‎‏]]
# [[نسب‎‏]]
# [[نظامی‎‏]]
# [[نظریه‎‏]]
# [[نفوذ‎‏]]
# [[نفیسه دختر علی بن ابی‌طالب‎‏]]
# [[نقد‎‏]]
# [[نقش انتظار در آمادگی‎‏]]
# [[نقص‎‏]]
# [[نقل حدیث‎‏]]
# [[نقل روایت‎‏]]
# [[نماز صبح‎‏]]
# [[نماینده‎‏]]
# [[نمایندگان‎‏]]
# [[نوشتن‎‏]]
# [[نگارش‎‏]]
# [[هاشم بن عبدمناف‎‏]]
# [[هجری‎‏]]
# [[هجوم‎‏]]
# [[هلاکت‎‏]]
# [[هند دختر عتبه‎‏]]
# [[هند‎‏]]
# [[هنگام ظهور‎‏]]
# [[هوشیدرماه‎‏]]
# [[هوشیدر‎‏]]
# [[هیبت امام مهدی‎‏]]
# [[وابستگی‎‏]]
# [[واقعیت‎‏]]
# [[والدین‎‏]]
# [[والی‎‏]]
# [[وثوق‎‏]]
# [[وجدان‎‏]]
# [[وداع‎‏]]
# [[ورع‎‏]]
# [[وصف‎‏]]
# [[وظایف منتظران در احادیث‎‏]]
# [[وظایف و تکالیف مسلمانان در عصر غیبت‎‏]]
# [[ویژگی‌های انتظار فرج چیست؟ (پرسش)‎‏]]
# [[پاسخ‎‏]]
# [[پاسداری‎‏]]
# [[پایگاه مجلات تخصصی نور‎‏]]
# [[پدر امام مهدی و اهل سنّت‎‏]]
# [[پدر‎‏]]
# [[پذیرش‎‏]]
# [[پرهیز‎‏]]
# [[پس از ظهور‎‏]]
# [[پسندیده‎‏]]
# [[پشتیبانی‎‏]]
# [[پناه‎‏]]
# [[پنج‌ تن‎‏]]
# [[پندار‎‏]]
# [[پنهان‎‏]]
# [[پویایی‎‏]]
# [[پژوهشکده باقرالعلوم‎‏]]
# [[پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن‎‏]]
# [[پژوهشگران مؤسسه آینده روشن‎‏]]
# [[پژوهش‎‏]]
# [[پیراهن یوسف‎‏]]
# [[پیش از ظهور‎‏]]
# [[پیشرفت‎‏]]
# [[پیش‌بینی‎‏]]
# [[پیوستن‎‏]]
# [[چه نوع انتظاری راجح است؟ (پرسش)‎‏]]
# [[کارگزاران‎‏]]
# [[کارگزار‎‏]]
# [[کامل‌ترین‎‏]]
# [[کتاب الغیبه للحجه‎‏]]
# [[کتاب خدا‎‏]]
# [[کتاب و سنت‎‏]]
# [[کریم‎‏]]
# [[کفایة الطالب فی مناقب علی بن ابی‌طالب (کتاب)‎‏]]
# [[کفن‎‏]]
# [[کلیات انتظار‎‏]]
# [[کمک‎‏]]
# [[کنیز‎‏]]
# [[کنیه‎‏]]
# [[کودکی‎‏]]
# [[کوشش‎‏]]
# [[گفتگو‎‏]]
# [[گفت‌وگو‎‏]]
# [[یادآوری‎‏]]
# [[یاران امام‎‏]]
# [[یار‎‏]]
# [[یتیم‌نوازی‎‏]]
# [[یعسوب‌ الدین‎‏]]
# [[یمن‎‏]]
{{پایان مدخل وابسته}}

==فهرست مباحث امامت==
{{پرسش‌های وابسته}}
===واژه‌شناسی و [[تعریف امامت]]===
* تعریف لغوی امامت‏؛
* کاربردهای [[امام در قرآن]]‏؛
* تعریف‏‌های [[متکلمان]] اسلامی‏؛
* الف) تعریف‏‌های عام‏؛
* ب) تعریف‏‌های خاص‏؛
*تعریف عام امامت؛
*تعریف خاص امامت؛
*معنای لغوی [[امام]]؛
*معنای اصطلاحی [[امام]]؛
* امامت از منظر [[اهل‌بیت]]
* امامت از منظر [[امامیه]]
* امامت از نظر [[اهل تسنن]]
* [[خلافت]] و [[بیعت]]؛
* امامت و سکولاریزم؛
*نسبت [[خلافت]] با امامت؛

===اهمیت و [[جایگاه امامت]]===
* [[قرآن]] و [[جایگاه]] امامت‏؛
* [[جایگاه امامت در احادیث اسلامی]]؛‏
* [[جایگاه امامت]] از منظر تاریخی‏.
====[[جایگاه امام]] در [[عقاید شیعه]]====
# [[امام]] [[حجت خدا]] و [[پرچم هدایت]]؛
# [[رهبری سیاسی]] و [[رهبری حکومتی|حکومتی]] [[امام]] در [[جامعه]]؛
# [[امام]] [[الگوی امت]]؛
# [[امام]] [[بیان‌کننده قرآن]] و [[بیان‌کننده معارف اسلامی|معارف اسلامی]]؛
* [[درجات ولایت تکوینی]]؛
* [[فلسفه ولایت تکوینی]]؛
* [[نقش امام در هدایت باطنی]] [[انسان]]؛
* [[ارائه اعمال امت به امام]]؛
* [[نقش امام در نظام زمین]]؛
* [[نقش امام در نظام جهان هستی]].

===مراتب و [[شؤون امام]] و امامت===
===[[وظایف امام]]===
===[[فلسفه امامت]]===
* بخش نخست: [[فلسفه امامت]] از دیدگاه [[اهل سنت]]‏؛
:۱. [[معتزله]] و [[فلسفه امامت‏]]؛
:۲. [[ماتریدیه]] و [[فلسفه امامت‏]]؛
:۳. [[اشعریه]] و [[فلسفه امامت‏]]؛
* بخش دوم: [[فلسفه امامت]] از نظر [[امامیه‏]]؛
:۱. [[حفظ نظام اجتماعی]] [[مسلمانان‏]]؛
:۲. [[برقراری عدالت اجتماعی]]؛‏
:۳. [[تکالیف اجتماعی‏]]؛
:۴. [[اجرای حدود الهی]]؛
:۵. امامت و [[لطف]]؛‏
:۶. [[حفظ شریعت]]؛
:۷. [[بیان تفاصیل شریعت]]‏؛
====امامت و [[فلسفه خلقت]]====
* [[انسان کامل]]، [[فلسفه خلقت]] است‏؛
* [[انسان کامل]] [[خلیفه خداوند در زمین]] است‏؛
* [[پیامبران]]، [[امام]] و [[خلفای الهی در زمین]] بوده‏اند؛
* [[خلافت الهی]] و [[امامت بشر]]؛
* [[استمرار امامت]] و [[استمرار خلافت الهی|خلافت الهی]] پس از [[پیامبران‏]]؛
* پاسخ به یک اشکال‏.
* [[فلسفه امامت]] از نگاه [[روایات‏]]:
** [[روایات نبوی]]‏؛
** [[روایات اهل بیت]]{{ع}}؛
* [[مسئولیت‌های اخلاقی]]، [[مسئولیت‌های دینی|دینی]] و [[مسئولیت‌های اجتماعی|اجتماعی]]‏؛
* [[مصالح دینی]] و [[مصالح دنیوی|دنیوی]]‏؛
* [[نظم]]، [[امنیت]] و [[عدالت اجتماعی‏]]؛
* [[اجرای احکام]] و [[اجرای حدود الهی|حدود الهی]]‏؛
* [[حفظ شریعت]]؛‏
* [[اتمام حجت بر مکلفان‏]]؛
* [[ولایت]] و [[هدایت درونی]]‏؛
* امامت و [[غایت خلقت]]‏.
* [[تکامل معنوی]] در پرتو [[نصب امام معصوم]]؛
* [[حفاظت از دین|حفاظت]] و [[پاسداری از دین]]؛
* [[لزوم]] [[اتمام حجت]]؛
* [[زمین هیچ‌گاه خالی از حجت نیست]]؛
* [[امام]] [[واسطه‌ای میان خدا و خلق]]؛
* [[پیش‌گیری از انحراف فکری]].

===[[ضرورت امامت]]===
:۱. [[مذهب امامیه]]‏؛
:۲. [[مذهب اسماعیلیه]]؛‏
:۳. [[مذهب زیدیه]]‏؛
:۴. [[معتزله‏]]؛
:۵. [[خوارج‏]]؛
:۶. [[اشاعره]]‏؛
:۷. [[ماتریدیه‏]]؛
:۸. [[وهابیت‏]]؛
*'''[[دلایل وجوب امامت]]‏:'''
:۱. [[آیه اولی الامر]]؛
:۲. [[حدیث من مات و لم یعرف امام زمانه]]...؛
:۳. [[سیره مسلمانان‏]]؛
:۴. [[اجرای حدود]] و [[حفظ نظام اسلامی]]‏؛
:۵. [[وجوب دفع ضررهای عظیم‏]].
*'''[[قاعده لطف]] و [[وجوب امامت‏]]:'''
* تعریف و اقسام [[لطف]]‏؛
* [[لطف]] و [[حکمت الهی‏]]؛
* فاعل [[لطف]]‏؛
* [[برهان لطف]] بر [[وجوب امامت]]‏؛
*خودسری، رمز سقوط فرد و [[جامعه]]؛
* [[عدالت اجتماعی]]؛
* [[استقلال]]، [[آزادی]] و [[امنیت]]؛
* [[حاکمیت نظم]] و [[حاکمیت قانون|قانون]].
* [[قاعده لطف]] و [[وجوب امامت]]؛
**تعریف [[لطف]]؛
** [[دلیل]] [[وجوب]] [[لطف]] بر [[خداوند]]؛
** [[لطف امامت]]؛
====[[ضرورت]] [[شناخت امام]]====
* [[اعتقاد به خداوند]]، ملازم [[شناخت امام]]؛
* [[رهایی از ضلالت]] و [[رهایی از گمراهی|گمراهی]]؛
* [[نصب امام]] بر عهده ی کیست؟
* [[نصب امام]] از [[افعال الهی]] است؛
* [[خدا]] و [[رسول]]، منشأ [[شناسایی امام]]؛
*او کجا و [[انتخاب]] [[بشر]]؟!
* [[میزان اطاعت از امام]].

===[[صفات امام|صفات]] و [[ویژگی‌های امام]]===

===[[شرایط امامت|شرایط]] و [[بایستگی‌های امامت]]===
* [[قریشی بودن امام]]‏؛
* [[پارسایی]] و [[عدالت‏]]؛
* [[دانایی]] و [[کفایت]]‏؛
* [[شیعه امامیه]] و [[علم امام]]‏؛
* [[معتزله]] و [[علم امام]]‏؛
* [[اشعریه]] و [[علم امام]]؛‏
* [[ماتریدیه]] و [[علم امام]]‏؛
* [[زیدیه]] و [[علم امام]]؛‏

==== نخست: [[عصمت امام]]====
* [[حقیقت عصمت|حقیقت]] و معنای [[عصمت]]؛
* [[خاستگاه عصمت]]؛
* [[عصمت علمی‏]]؛‏
* [[دلایل عصمت ائمه]]{{عم}}:
# ۱. [[دلایل نقلی]]؛
# [[آیه امامت]]؛
# [[آیه اطاعت]]؛
# [[آیه تطهیر]]؛
# [[آیه ابتلای ابراهیم]]{{ع}}؛
# [[آیه اولی الامر]]؛
* [[آیه صادقین]]؛‏
* [[دلایل عقلی]]؛
** [[برهان]] [[امتناع]] تسلسل‏؛‏
** [[برهان حفظ شریعت]]؛
** [[پیامدهای معصوم نبودن امام‏]]؛
** [[ضرورت امام معصوم]]؛
** [[مقام]] [[عقل]] در [[استنباط]] [[احکام شرعی]]؛
** [[نیاز به امام معصوم در عصر غیبت]]؛
**معنای [[گناه پیامبران]]؛
**عوامل مؤثر در دوری از [[گناه]] و [[معصیت]]:
# ۱. [[عذاب]]؛
# ۲. [[بهشت]] و درجات آن؛
# ۳. دوری از [[رحمت]] و [[رضای الهی]]؛
# ۴. هشدارهای [[دنیایی]].
** [[عدم عصمت امام]]، مقتضی [[لزوم]] [[تسلسل]]؛
** [[امام]] [[پاسدار احکام شرع]]؛
** [[عصمت]] ملازم با [[اطاعت از امام]]؛
** [[فقدان عصمت]]، منافی با [[افضلیت امام]]؛
** [[برتری امام]] نسبت به دیگران؛

==== دوم: [[علم امام]]====
* [[علم]] و [[بصیرت]]؛
* [[چگونگی علم امام]]؛
*دلایلی [[نقلی]] بر [[علم حضوری امام]]؛
* [[آیات]]؛
* [[روایات]]؛
*دیدگاه [[نهج‌البلاغه]] درباره [[علم امامان]]؛
* [[اهل بیت]] [[معدن‌های علوم]] و [[گنجینه‌های رحمان]]؛
* [[امامان]]، [[استوانه‌های دین]] و [[چشمه‌های دانش]] و [[چشمه‌های حکمت|حکمت]]؛
* [[ائمه اطهار]]، [[قرآن ناطق]]‌اند؛
*چگونه از راه روشن بازتان می‌‌گردانند؟
# [[علم امام]]
*معنای لغوی [[غیب]]؛
* [[غیب]] در اصطلاح کتاب و [[سنت]]؛
* [[علم غیب ذاتی]]، ویژه [[خدا]]؛
* [[خاستگاه علوم غیبی]]:
# [[ابعاد دانش غیبی]] و [[گستره علم الکتاب]]؛
# [[شرایع آسمانی]]؛
# گذشته و [[آینده]]؛
# زمان [[مرگ]] و [[پیشامدهای ناگوار]]؛
# [[رازهای پنهان]] و [[اسرار درونی آدمیان]]؛
# [[زبان همه آدمیان]]؛
# [[زبان حیوانات]]؛
* [[چگونگی آگاهی معصومان از امور غیبی]]:
# مطلق و بدون شرط؛
# وابسته به [[مشیت]] و [[اراده]]؛
* [[بداء]] و رابطه آن با [[علم غیب]]؛
* [[علم غیب]] و میدان عمل؛
* فرق [[امام]] و [[پیامبر]].

==== سوم: [[پاکزادی امام]]====
* [[پاکزادی]]؛

==== چهارم: [[عدالت امام]]====

==== پنجم: [[افضلیت امام]]====
* [[شیعه امامیه]] و [[افضلیت امام‏]]؛‏
* [[قلمرو افضلیت]]‏؛‏
* [[امامت مفضول]] [[قبیح]] است‏؛‏
* بررسی اشکالات‏؛‏
* نقد و نظر؛‏
* [[قرآن]] و [[افضلیت امام‏]]؛‏
* نقد و نظر؛‏
* [[برتری اخروی‏]]؛‏
:۱. [[عصمت]] و [[افضلیت]]‏؛‏
:۲. [[تکلف]] سنگین‌تر و [[پاداش]] بیش‌تر؛‏
:۳. [[امام]]، [[حجت خداوند بر بشر]] است‏؛‏
:۴. [[تعظیم]] ویژه، مستلزم [[افضلیت]] است‏؛‏
:۵. [[برتری در کمالات]]، مستلزم [[برتری در پاداش]] است‏؛‏
* [[اشاعره]] و [[افضلیت امام]]‏؛‏

===[[تعیین امامت]]===
* [[انتصاب]] و [[انتخاب]]
* [[اثبات نظریه انتصاب شیعه]]

====[[راه تعیین امام]] از دیدگاه [[مذاهب اسلامی]]====
* [[نص]] و [[معجزه]]‏؛
* [[کیسانیه]] و [[نص در امامت]]‏؛
* بررسی و نقد؛
* [[بکریه]] و [[نص در امامت‏]]؛
* [[نص]] و [[دعوت]]؛‏
* [[نص]] و [[وراثت]]‏؛
* [[غلبه]] و [[استیلاء]]؛
* [[بیعت]] و [[انتخاب]]‏.

====[[راه تعیین امام]] از [[دیدگاه امامیه]]====
:۱. [[عصمت امام‏]]؛
:۲. [[افضلیت امام]]‏؛
:۳. [[علم گسترده امام‏]]؛
:۴. [[سیره پیامبر خاتم|سیره پیامبر]]{{صل}}؛
:۵. [[روش انتخاب]] فاقد [[مشروعیت]] است‏؛
:۶. [[امام]] [[خلیفه پیامبر]]{{صل}} است، نه [[وکیل مردم‏]]؛
:۷. [[نظریه انتخاب]] [[اختلاف]] خیز است‏؛

====[[نظریه انتخاب]] در [[تعیین امام]]‏====
*''' گونه نخست: [[بیعت]] و [[اجماع]]'''
:۱. [[رفتار صحابه]]‏؛
:۲. [[اثبات خلافت ابوبکر]] از طریق [[بیعت]]‏؛
* '''گونه دوم: [[انکار نص در امامت‏]]'''
:۱. مقایسه [[نص در امامت]] با [[فرائض اسلامی]]‏؛
:۲. [[وجوب احتجاج]] و [[وجوب قیام|قیام]]‏؛
:۳. [[تعارض نصوص امامت]]‏؛
:۴. [[شواهد فقدان نص]]‏؛

====[[نظریه انتصاب در تعیین امام]]‏====
* تبیین نظریه‏؛
* [[قرآن]] و [[صحابه پیامبر خاتم|صحابه پیامبر]]{{صل}}؛
* [[صحابه پیامبر خاتم|صحابه پیامبر]]{{صل}} از نگاه [[احادیث]]‏؛
* [[صحابه پیامبر خاتم|صحابه]] از نگاه تاریخ‏؛
* [[تأویل نصوص]] یا [[اجتهاد در برابر نص]]‏؛

====[[مقام امامت]]====
* [[تفکر]] مادی درباره [[رهبری]] و [[اختلاف]] بنیادین آن با [[تفکر]] [[اسلامی]]؛
* سطوح متعدد [[رهبری]] در [[اسلام]]:
# ۱. سطح کار برای [[زندگی]] [[دنیا]]؛
# ۲. سطح کوشش برای [[زندگی]] [[آخرت]]؛
# ۳. سطح کمال و [[رشد معنوی]] و رسیدن به [[رضوان الهی]]؛
* [[حقانیت]] [[انتصاب]] و [[نادرستی]] [[انتخاب امام]] در [[اسلام]]؛
* [[دلایل انتخاب]]؛
* [[آیات خلافت]]؛
* [[روایت]] [[اجماع مسلمانان]]؛
* دو [[آیه شوری]]؛
* [[دلایل ضرورت انتصاب]]:
# ۱. [[احادیث اهل بیت]] در مورد امامت؛
# ۲. [[حدیث غدیر]].

===[[ولایت امامان]]===
* [[ولایت تکوینی]]
* [[ولایت تشریعی]]
* [[ولایت امر]]
===[[مرجعیت دینی امامان]]===

====[[وظیفه امت در قبال امام]]====
# [[شناسایی]]، [[رجوع]] و [[پیروی از امام]]؛
# [[دلبستگی]] و [[محبت به امام]]؛
# [[بیزاری جستن]] از [[دشمنان امام]]؛
* [[ولایت]] و شرط [[قبولی اعمال]].

====[[امامت در قرآن]]====
*'''مفهوم [[امامت در قرآن|امامت از منظر قرآن]]'''
** [[ویژگی‌های امامت در قرآن کریم]]؛
** [[توحید|امامت و حقیقت توحید]]؛
** [[آیات عبادت]]؛
** [[آیات امر]]؛
** [[آیات حکم]]؛
** [[آیات ملک]]؛
*'''[[نصب امام|امامت و گزینش الهی]] در [[قرآن کریم]]'''
** [[آیات امر]]؛
** [[آیات حکم]]؛
** [[آیات ملک]]؛
** [[آیات ولایت]]؛
** [[آیات اطاعت]]؛
** [[آیه اختیار]]؛
** [[آیه تحکیم]]؛
** [[آیات ایتاء]]؛
*'''[[نص|نص بر امامان]]{{ع}} و [[گزینش الهی]] آنان در [[قرآن کریم]]'''
** [[نصوص]] عام؛
** [[نصوص]] خاص بر امامت [[برگزیدگان آل ابراهیم]]؛
** [[اهل بیت در قرآن|نصوص دال بر امامت اهل بیت]]{{عم}}؛
** [[آیه ولایت]]؛
** [[آیه تطهیر]]؛
** [[آیه مودت]]؛
** [[آیه تبلیغ]]؛
** [[آیه شهادت]].
{{پایان پرسش‌های وابسته}}

==موسوعة الأحاديث العلوية==
{{فهرست اثر}}
# الإمامة العامة
## الإمامة و الإمامة بعد النبي{{صل}}
## لزوم التمسك بأئمة أهل البيت{{عم}}
## الولاية
## إمامة أمير المؤمنين{{ع}}
## صفات الإمام، مثل علمه و عصمته و غيرهما
## في أهل البيت{{عم}} و خصائصهم و کرائمهم و حبهم و بغضهم
# الإمامة الخاصة
## فاطمة الزهراء{{س}}، الفدك، ارتباطها مع علي{{ع}}
## الإمامان الحسن والحسين و سائر الأئمة المعصومین و ارتباطهم مع علي{{ع}} و كلامهم في علي{{ع}} و کلام علي{{ع}} فيهم{{عم}}
## الإمام المهدي{{ع}} و علائم ظهوره و أخبار الإمام بما يأتي من الأزمنة من علائم ظهوره و الرجعة و انتظار الفرج
## '''[[امام علی|شخصية الإمام علي]]{{ع}}'''
## الحجة
{{پایان فهرست اثر}}

==ح نبوی ج۲ و ۳==
{{فهرست اثر}}
* الباب الأول الإمامة
* الفصل الأول استمرار الإمامة والهداية
* ۱ / ۱ لكل قوم هاد
* ۱ / ۲ الإمام إما ظاهر مشهور أو مستتر مغمور
* الفصل الثاني فضل الإمام
* ۲ / ۱ أفضل الناس
* ۲ / ۲ أرفع الناس درجة يوم القيامة
* ۲ / ۳ لا ترد دعوته
* ۲ / ۴ النظر إليه عبادة
* الفصل الثالث حكمة الإمامة
* ۳ / ۱ استقرار النظام السياسي الإسلامي
* ۳ / ۲ الوقاية من الهرج
* ۳ / ۳ الهداية إلى القيم الدينية
* ۳ / ۴ بقاء نظام الأرض
* ۳ / ۵ الهداية الباطنية
* ۳ / ۶ نزول أنواع البركات
* بحث حول فلسفة الإمامة والقيادة
* ۱ الحكمة السياسية
* ۲ الحكمة الثقافية
* ۳ الحكمة التكوينية
* الأول: الهداية الباطنية للنفوس المستعدة
* الثاني: قوام عالم الوجود معنويا
* الفصل الرابع معرفة الإمام
* ۴ / ۱ وجوب معرفة أئمة الهدى
* ۴ / ۲ التحذير من ترك معرفتهم
* دراسة حول أحاديث التحذير
* من الموت على غير معرفة الإمام
* من هو الإمام المطلوب معرفته؟
* الفصل الخامس شروط الإمامة
* ۵ / ۱ النص من الله
* ۵ / ۲ التقدم في العلم
* ۵ / ۳ تلك الخصال
* الفصل السادس موانع الإمامة
* ۶ / ۱ متابعة الهوى
* ۶ / ۲ الضعف
* ۶ / ۳ الرذائل الأخلاقية
* الفصل السابع واجبات الاءمام
* ۷ / ۱ الرقابة على أمانة القيادة
* ۷ / ۲ استعمال الأفضل
* ۷ / ۳ عدم استعمال الحريص على الرئاسة
* ۷ / ۴ العدل والإحسان
* ۷ / ۵ المحبة والرحمة لجميع الناس
* ۷ / ۶ الاتصال المباشر بالناس
* ۷ / ۷ تقديم المستضعفين
* ۷ / ۸ اختصاص وقت لذوي الحاجات منه
* ۷ / ۹ ملازمة النصح
* ۷ / ۱۰ مجانبة الغش والخيانة
* ۷ / ۱۱ قضاء دين المعسر
* ۷ / ۱۲ التقشف في النفقة من بيت المال
* ۷ / ۱۳ جوامع واجبات الإمام
* الفصل الثامن من حقوق الإمام
* ۸ / ۱ الطاعة
* ۸ / ۲ النصح
* ۸ / ۳ التعظيم
* الفصل التاسع عدد الأئمة من أهل البيت
* ۹ / ۱ ما روي بلفظ اثنا عشر خليفة
* أ رواية جابر بن سمرة
* ب رواية أبي جحيفة
* ج رواية عبد الله بن عمر
* د رواية عبد الله بن مسعود
* ه رواية عبد الله بن عمرو بن العاص
* و رواية أنس
* ز رواية عبد الله بن أبي أوفى
* ۹ / ۲ ما روي بلفظ اثنا عشر أميرا
* ۹ / ۳ ما روي بلفظ اثنا عشر إماما
* ۹ / ۴ ما روي بلفظ اثنا عشر وصيا
* ۹ / ۵ ما روي بلفظ اثنا عشر، عدد نقباء بني إسرائيل
* ۹ / ۶ ما روي في إمامة الإمام علي وأحد عشر من ولده
* دراسة حول أحاديث عدد الأئمة
* الأحاديث سندا و دلالة
* ۱ تقييم سند الأحاديث
* ۲ زمان صدور الحديث ومكانه
* ۳ الاختلاف في متن الحديث
* ۴ المقصود من اثني عشر خليفة
* عدد من الآراء التي لا تنطبق على الخلفاء الاثني عشر
* الرأي الأول: حكام فترة الاقتدار السياسي للحكومة الإسلامية
* الرأي الثاني: الحكام من صدر الإسلام إلى عمر بن عبد العزيز
* الرأي الثالث: اثناعشر خليفة غير محددين إلى يوم القيامة!
* الرأي الرابع: خلفاء بني أمية
* الرأي الخامس: إمارة اثني عشر أميرا في آن واحد
* تتمة القسم الثالث الحكم العقائدية و الاجتماعة و السياسية
* تتمة الباب الأول الإمامة
* الفصل العاشر استمرار إمامة أهل البيت
* ۱۰ / ۱ حديث الثقلين برواية أتباع أهل البيت
* ۱۰ / ۲ حديث الثقلين برواية أهل السنة
* ۱۰ / ۳ مواضع صدور حديث الثقلين
* أ عرفات
* ب منى
* ج مسجد الخيف
* د المسجد الحرام
* ه غدير خم
* و آخر خطبة خطبها النبي صلى الله عليه و آله
* ز اللحظات الأخيرة من حياته صلى الله عليه و آله
* ۱۰ / ۴ معنى العترة في حديث الثقلين
* دراسة حول حديث الثقلين ودلالته على استمرار إمامة أهل البيت
* أولا: نص الحديث
* ثانيا: سند الحديث
* أ رواة الحديث من أصحاب النبي صلى الله عليه و آله
* ب رواة الحديث من أهل البيت عليهم السلام
* ج رواة الحديث من التابعين
* د رواة الحديث من القرن الثاني حتى القرن الرابع عشر
* ثالثا: صحة الحديث وصدوره
* رابعا: مواضع صدوره
* خامسا: المراد من العترة وأهل البيت عليهم السلام
* أهل البيت عليهم السلام في آية التطهير
* سادسا: معنى الحديث
* ۱ عصمة أهل البيت عليهم السلام
* ۲ المرجعية العلمية لأهل البيت عليهم السلام
* ۳ التلازم بين الإعراض عن أهل البيت عليهم السلام والإعراض عن القرآن
* سابعا: دلالة الحديث على إمامة الإمام المهدي عليه السلام
* ۱ غيبة الإمام المهدي عليه السلام
* المقدمة الاولى: بقاء أحد الأئمة إلى يوم القيامة
* رد على شبهة
* المقدمة الثانية: بقاء إمام من أهل البيت عليهم السلام إلى جانب القرآن أعم من حضوره وغيبته
* ۲ المراد من التمسك بأهل البيت عليهم السلام
* ۳ كيفية التمسك بالإمام الغائب عليه السلام
* ثامنا: دراسة رواية اخرى لحديث الثقلين
* تقويم سند الرواية
* الفصل الحادى عشر معنى أهل البيت
* ۱۱ / ۱ أزواج النبي ومعنى أهل البيت
* أ ام سلمة
* ب عائشة
* أضواء حول حديث الكساء
* ۱ سند حادثة الكساء
* ۲ كيف وقعت حادثة الكساء
* ۳ جو الحادثة
* ۴ حادثة الكساء في بيت ام سلمة
* ۵ كلام حول ما اشتهر بحديث الكساء
* ۱۱ / ۲ أصحاب النبي ومعنى أهل البيتمعنى أهل البيت
* أ أبو سعيد الخدري
* ب أبو برزة
* ج أبو الحمراء
* د أبو ليلى الأنصاري
* ه أنس بن مالك
* و البراء بن عازب
* ز ثوبان
* ح جابر بن عبد الله
* ط زينب بنت أبي سلمة
* ي سعد بن أبي وقاص
* ك صبيح مولى ام سلمة
* ل عبدالله بن جعفر
* م عبد الله بن عباس
* ن عمر بن أبي سلمة
* س عمر بن الخطاب
* ع واثلة بن الأسقع
* ۱۱ / ۳ أهل البيت ومعنى أهل البيت
* ۱۱ / ۴ تسليم النبي على أهل البيت وتخصيصهم بالأمر بالصلاة
* تحقيق حول أحاديث تسليم النبي على أهل البيت
* الفصل الثاني عشر مكانة أهل البيت
* ۱۲ / ۱ مثلهم مثل سفينة نوح
* ۱۲ / ۲ مثلهم مثل باب حطة
* ۱۲ / ۳ مثلهم مثل بيت الله
* ۱۲ / ۴ مثلهم مثل النجوم
* ۱۲ / ۵ مثلهم مثل العينين
* ۱۲ / ۶ مكانتهم يوم القيامة
* الفصل الثالث عشر خصائص أهل البيت
* ۱۳ / ۱ الطهارة
* الاحتجاجات بمزية الطهارة
* ۱۳ / ۲ عدل القرآن خصائص أهل البيت
* ۱۳ / ۳ خلفاء النبي وأوصياؤه
* ۱۳ / ۴ أحب الخلق إلى النبي
* ۱۳ / ۵ أفضل الخلق
* ۱۳ / ۶ مباهلة النبي بهم
* ۱۳ / ۷ اولو الأمر
* ۱۳ / ۸ أهل الذكر
* ۱۳ / ۹ أركان الدين وحفظنه
* ۱۳ / ۱۰ أبواب الله
* ۱۳ / ۱۱ عرفاء الله
* ۱۳ / ۱۲ أركان العالم
* ۱۳ / ۱۳ أمان أهل الأرض
* ۱۳ / ۱۴ معدن الرسالة
* ۱۳ / ۱۵ دعائم الحق
* ۱۳ / ۱۶ سلمهم سلم النبي وحربهم حربه
* ۱۳ / ۱۷ بهم فتح الدين وبهم يختم
* ۱۳ / ۱۸ لا يقاس بهم أحد
* ۱۳ / ۱۹ جوامع خصائصهم
* الفصل الرابع عشر خصائص أهل البيت العلمية
* ۱۴ / ۱ خزنة علم الله
* ۱۴ / ۲ ورثة علم الأنبياء
* ۱۴ / ۳ أعلم الناس
* ۱۴ / ۴ معدن العلم
* ۱۴ / ۵ عندهم علم الكتاب
* ۱۴ / ۶ عندهم تأويل القرآن
* ۱۴ / ۷ عندهم علم ما في الأرض والسماء
* ۱۴ / ۸ عندهم كتاب الإمام علي عليه السلام
* الفصل الخامس عشر حقوق أهل البيت
* ۱۵ / ۱ أهمية معرفة حقوقهم
* ۱۵ / ۲ الحث على رعاية حقوقهم
* ۱۵ / ۳ عناوين حقوقهم
* أ المودة
* ب التمسك
* ج الولاية
* د التقديم
* ه الاقتداء
* و الإكرام
* ز الصلة
* ح الصلاة
* ط الذكر
* الفصل السادس عشر حب أهل البيت
* ۱۶ / ۱ فضل حبهم
* أ حبهم أساس الإسلام
* ب حبهم حب الله عز و جل
* ج حبهم حب رسول الله صلى الله عليه و آله
* د حبهم وديعة الله عز و جل
* ه حبهم أفضل العبادة
* ۱۶ / ۲ خصائص حبهم
* أ علامة طيب الولادة
* ب شرط التوحيد
* ج آية الإيمان
* د أول ما يسأل عنه يوم القيامة
* ۱۶ / ۳ تأديب الأولاد بحبهم
* ۱۶ / ۴ علامة حبهم
* ۱۶ / ۵ آثار حبهم
* أ تمحيص الذنوب
* ب اطمئنان القلب
* ج استكمال الدين
* د شفاعة أهل البيت عليهم السلام
* ه نور يوم القيامة
* و الأمن يوم القيامة
* ز الثبات على الصراط
* ح النجاة من النار
* ط الحشر مع أهل البيت عليهم السلام
* ي دخول الجنة
* ك خير الدنيا والآخرة
* ۱۶ / ۶ جوامع آثار حبهم
* الفصل السابع عشر بغض أهل البيت
* ۱۷ / ۱ التحذير من بغضهم
* ۱۷ / ۲ آثار بغضهم
* أ سخط الله عز و جل
* ب اللحاق بالمنافقين
* ج اللحاق بالكفار
* د اللحاق باليهود والنصارى
* ه الجذام يوم القيامة
* و الحرمان من الشفاعة
* ز دخول النار
* الفصل الثامن عشر الظلم على أهل البيت
* ۱۸ / ۱ تحذير النبي من ظلمهم
* ۱۸ / ۲ الجنة محرمة على من ظلمهم
* ۱۸ / ۳ عذاب ظالميهم
* ۱۸ / ۴ إخبار النبي بما يقع عليهم من الظلم
* الفصل التاسع عشر دولة أهل البيت
* ۱۹ / ۱ البشارات بدولتهم
* ۱۹ / ۲ الممهدون لدولتهم
* الفصل العشرون الغلو في أهل البيت
* ۲۰ / ۱ التحذير من الغلو
* ۲۰ / ۲ كفر الغالي
* ۲۰ / ۳ هلاك الغالي
* ۲۰ / ۴ أخبار الغلو موضوعة
* الفصل الحادي والعشرون شيعة أهل البيت في القيامة
{{پایان فهرست اثر}}

==مطلب==
'''امامت''' به معنای رهبری و پیشوایی است. امامت، منصب و مقامی که از سوی خداوند به بعضی انسان‌های پاک و دانا و شایسته داده می‌شود که مردم را به راه خدا هدایت کنند. در اسلام، برای تداوم مسؤولیت پیامبر خدا{{صل}} در بُعد حکومتی و دینی، امامت و وصایت قرار داده شده تا مردم پس از پیامبر، از امام تبعیّت کنند و رسول خدا{{صل}} و امامان پس از خویش را با نام و مشخصات تعیین کرده است. امامت یکی از اصول اعتقادی شیعه است و از سوی خدا و پیامبر{{صل}} است نه به انتخاب مردم. علم و عصمت از جمله شرایط آن است و امام، حق ولایت بر مردم دارد و حجت الهی بر همگان است. پذیرش امامتِ امامانِ معصوم واجب است و نشانه اطاعت از خدا و پیامبر است و هر کس بدون عقیده و ایمان به امامت امامِ معصوم بمیرد، به مرگ جاهلیت مرده است. امام رضا{{ع}} می‌‌فرماید: {{متن حدیث|إِنَّ الْإِمَامَةَ خِلَافَةُ اللَّهِ وَ خِلَافَةُ الرَّسُولِ}} امامت، جانشینی خدا و جانشینی پیامبر است<ref>اصول کافی، ج۱، ص۲۰۰.</ref>. روشن است کسی که به جای خدا و رسول بر مردم حکومت می‌کند، باید پاک و عادل و شبیه پیامبر در کمالات و فضایل باشد. به پیروان این عقیده، امامیه و شیعه گفته می‌شود<ref>جواد محدثی|محدثی، جواد، فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)|فرهنگ‌نامه دینی، ص۳۲.</ref>.

==تعریف امام و امامت==
===واژه‌شناسی لغوی===

===امامت در کلام اسلامی|تعریف مشهور متکلمان===

==رابطه مفهوم امامت با مفاهیم دیگر==
===رابطه با حجت الهی===
===رابطه با ولایت===
===رابطه با نبوت و رسالت===
===رابطه با خلیفه الهی===
===رابطه با خلیفه رسول الله===
===رابطه با وصی رسول الله (وصایت)===
===رابطه با عهد الهی===
===رابطه با پادشاهی (ملک)===
===رابطه با ریاست===

===رابطه با خلافت، نبوت و رسالت===
*در قرآن کریم هر چهار کلمه خلیفه، امام، نبوت و رسالت یا مشتقات آن، استعمال شده است که آیات دارای کلمه خلیفه در ذیل عنوان مفهوم خلیفه در قرآن مطرح شد.
*اما کلمه امام، در قرآن مجید، بر مصادیق مختلفی استعمال شده است که به دو دسته تقسیم می‌شود:
#مصادیق غیر بشری، مانند لوح محفوظ‍‌: {{متن قرآن|وَكُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْنَاهُ فِي إِمَامٍ مُبِينٍ}}<ref>«و هر چیزی را در نوشته‌ای روشن بر شمرده‌ایم» سوره یس، آیه ۱۲.</ref>
#کتاب آسمانی: {{متن قرآن|وَمِنْ قَبْلِهِ كِتَابُ مُوسَى إِمَامًا وَرَحْمَةً}}<ref>«و کتاب موسی به پیشوایی و بخشایش پیش از او بوده است» سوره هود، آیه ۱۷؛ سوره احقاف، آیه ۱۲.</ref>.
*مصادیق بشری که از جهت حقانیت و بطلان، به دو دسته تقسیم می‌شود:
#امام حق: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}}<ref>«و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند» سوره انبیاء، آیه ۷۳.</ref>
#امام باطل: {{متن قرآن|فَقَاتِلُوا أَئِمَّةَ الْكُفْرِ}}<ref>«با پیشگامان کفر که به هیچ پیمانی پایبند نیستند کارزار کنید» سوره توبه، آیه ۱۲.</ref> و {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ}}<ref>«و آنان را (به کیفر کفرشان) پیشوایانی کردیم که (مردم را) به سوی آتش دوزخ فرا می‌خوانند» سوره قصص، آیه ۴۱.</ref>.
*امّا امامت در اصطلاح دینی به دو صورت عام و خاص است که در معنای عام، شامل نبوت و رسالت به عنوان مقتدا و اسوه می‌شود و در معنای خاص، شامل آنها نشده و در بعضی موارد بعد از تحقق مقام نبوت و رسالت است{{متن قرآن|وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}<ref> «و (یاد کن) آنگاه را که پروردگار ابراهیم، او را با کلماتی آزمود و او آنها را به انجام رسانید؛ فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم. (ابراهیم) گفت: و از فرزندانم (چه کس را)؟ فرمود: پیمان من به ستم‌کاران نمی‌رسد» سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref>. یا مقام ویژه‌ای است که از طرف خدای سبحان به اوصایای پیامبران{{عم}}، عنایت می‌شود.
*اما کلمه نبوت، ۵ بار {{متن قرآن|مَا كَانَ لِبَشَرٍ أَنْ يُؤْتِيَهُ اللَّهُ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ}}<ref> «هیچ بشری را نسزد که خداوند به او کتاب و حکمت و پیامبری بدهد» سوره آل عمران، آیه ۷۹.</ref>؛ {{متن قرآن|أُولَئِكَ الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ}}<ref>«آنان کسانی هستند که به آنها کتاب و داوری و پیامبری دادیم» سوره انعام، آیه ۸۹.</ref>؛ {{متن قرآن|وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَجَعَلْنَا فِي ذُرِّيَّتِهِ النُّبُوَّةَ وَالْكِتَابَ}}<ref>«و ما به او اسحاق و (نوه‌اش) یعقوب را بخشیدیم و در فرزندان او پیامبری و کتاب (آسمانی) را نهادیم» سوره عنکبوت، آیه ۲۷.</ref>؛ {{متن قرآن|وَلَقَدْ آتَيْنَا بَنِي إِسْرَائِيلَ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ}} <ref>«و به راستی ما به بنی اسرائیل کتاب (آسمانی) و داوری و پیامبری دادیم» سوره جاثیه، آیه ۱۶</ref>؛ {{متن قرآن|وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا وَإِبْرَاهِيمَ وَجَعَلْنَا فِي ذُرِّيَّتِهِمَا النُّبُوَّةَ وَالْكِتَابَ}}<ref>«و نوح و ابراهیم را فرستادیم و در فرزندان آنان پیامبری و کتاب (آسمانی) نهادیم» سوره حدید، آیه ۲۶.</ref> در قرآن استعمال شده و در اصل و ریشه آن، اختلاف است. بعضی گفته‌اند: از نَبَأ به معنای خبر مشتق شده<ref>تبیان، ج۷، ص۱۳۳؛ کنزالدقائق، ج۸، ص۲۳۲؛ المیزان، ج۲، ص۱۳۹.</ref> و برخی دیگر نوشته‌اند: از نبوه (بر وزن نغمه) به معنای رفعت و بلندی مقام، مشتق شده است<ref>مجمع البیان، ج۶، ص۸۰۰؛ کشف الاسرار، ج۶، ص۵۴.</ref>؛ لذا با لحاظ‍ ریشه، ترجمه آیه شریفه {{متن قرآن|وَاذْكُرْ فِي الْكِتَابِ مُوسَى إِنَّهُ كَانَ مُخْلَصًا وَكَانَ رَسُولًا نَبِيًّا}}<ref>«و در این کتاب از موسی یاد کن که ناب و فرستاده‌ای پیامبر بود» سوره مریم، آیه ۵۱.</ref> دو گونه می‌شود؛ ای پیامبر! در کتاب قرآن از موسی یاد کن که او بنده مخلَص و فرستاده حق و پیام‌آور برای خَلق بود.
*ای پیامبر! در کتاب قرآن از موسی یاد کن که او بنده مخلَص و فرستاده‌ای والامقام بود.
*اما کلمه رسالت فقط‍ یک بار{{متن قرآن|فَتَوَلَّى عَنْهُمْ وَقَالَ يَا قَوْمِ لَقَدْ أَبْلَغْتُكُمْ رِسَالَةَ رَبِّي وَنَصَحْتُ لَكُمْ وَلَكِنْ لَا تُحِبُّونَ النَّاصِحِينَ}}<ref> «(صالح) از آنان روی گردانید و گفت: ای قوم من! بی‌گمان پیام پروردگارم را به شما رسانده‌ام و برای شما خیرخواهی کرده‌ام امّا شما خیرخواهان را دوست نمی‌دارید» سوره اعراف، آیه ۷۹.</ref> و جمع آن "رسالات"، ۸ بار در قرآن مجید استعمال شده است؛ و معنای رسالت این است که مأموریتی بر عهده کسی بگذارند و او موظف به تبلیغ و ادای آن شود<ref>عبدالله حق‌جو|حق‌جو، عبدالله، ولایت در قرآن (کتاب)|ولایت در قرآن، ص:۵۶-۵۸.</ref>.

==امامت در اصطلاح==
*مراد از "امامت" و "ولایت"، "ولایت امر" است؛ به این معنا که اینکه فرمان دست چه کسی باید باشد؛ بازگشت همۀ نزاع‌ها، چه داخل و چه بیرون از جامعه اسلامی، به این است که چه کسی دستور بدهد. در عصر ما نیز، هر کدام از طاغوت‌ها و سردم‌داران استکبار جهانی ادعا می‌کند که باید فرمان دست من باشد و اگر ملتی یا کشوری بیابد که روزبه‌روز مقتدرتر می‌شود، درصدد شکستن و به‌زانودرآوردن آن برمی‌آید تا خود را ابرقدرت جلوه دهد. اساس جنگ‌ها و کشمکش‌های این مستکبران با رقبای خود در دنیا همین است که زیر بار فرمان آنان نمی‌روند. بنابراین، نزاع و دعوا بر سر همان چیزی است که در منابع دینی اسلام از آن به "ولایت امر" تعبیر شده است. "امامت" همان "ولایت امر" است؛ یعنی چه کسی باید صاحب دستور باشد<ref>محسن اراکی|اراکی، محسن، https://www.aparat.com/v/FYjv0?playlist=376197 درس اول «امامت در اندیشه اسلامی»</ref>
*امامت در اصطلاح، تعاریف متعدّدی برای آن ارائه شده است که شاید مناسب‌ترین آن تعریف زیر باشد:
*"امامت عبارت است از ریاست و رهبری جامعه در امور دینی و دنیوی". از این تعریف چند نکته استفاده می‌شود:
# امامت یک منصب الهی و به تعبیر قرآن کریم عهد خداوند است{{متن قرآن|وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}<ref> «و (یاد کن) آنگاه را که پروردگار ابراهیم، او را با کلماتی آزمود و او آنها را به انجام رسانید؛ فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم. (ابراهیم) گفت: و از فرزندانم (چه کس را)؟ فرمود: پیمان من به ستم‌کاران نمی‌رسد» سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref>.
# امام ریاست کلّی جامعه را در همه جنبه‌ها و تمام شئون آن بر عهده دارد. اعم از: رهبری سیاسی و حکومت، رهبری قضایی و فصل خصومت، رهبری و مرجعیّت دینی و مقام افتاء و زعامت تقنینی و قانون‌گذاری.
# مردم در تعیین و نصب امام دخالتی ندارند، امّا برای به فعلیت رسیدن زعامت او و به اصطلاح "مبسوط الید" شدن امام، بدیهی است که نقش اصلی از آن مردم است. بر این که امامت نیز همچون نبوّت خارج از محدوده انتخاب و تشخیص مردم است علاوه بر قرآن و روایات، عقل نیز دلالت دارد؛ چون امام نیز – چنان‌که خواهد آمد- باید دارای صفاتی همچون عصمت و علم خاصّ باشد که جز خداوند کسی از آن آگاه نیست و اینکه تحقّق و فعلیت امام وابسته به مردم و حضور آنها در صحنه است امری روشن است؛ زیرا حاکم بدون رعیت و امام بدون مأموم معنا ندارد و از طرفی انسان موجودی مختار است و امور خود را با اراده خود انجام میدهد و خدای متعال نیز بنا ندارد امور خارج از مجاری عادّی به انجام برسد: {{متن حدیث|أبى اللّه أن يجرى الأمور إلّا بأسبابها}}؛ بنابراین حضور مردم و به تعبیر امیر المؤمنین{{ع}} "حضور حاضر"<ref>نهج البلاغه، خطبه ۳.</ref> است که امکان تصدّی امور توسّط امام را فراهم می‌کند. به همین دلیل اکثر ائمّه{{عم}} در حقیقت دارای منصب امامت بودند، ولی در عمل متصدّی بخشی از شئون امامت نبودند و نه تنها مردم از رهبری سیاسی آنها محروم بودند که حتّی در امور مذهبی نیز مرجع عمومی مردم نبودند و مردم به دیگران مراجعه می‌کردند<ref>رضا محمدی|محمدی، رضا، امام‌شناسی ۵ (کتاب)|امام‌شناسی، ص:۳۰-۳۱.</ref>.
*واژۀ امام از ریشۀ "أ م م" است و در لغت به معانی زیر آمده است: "هر کسی که مورد اقتدا و تبعیت گروهی قرار بگیرد چه در راه مستقیم باشند یا گمراه؛ قیم و مصلح، مقدم، طریق و راه"<ref>لسان العرب، ج۱، ص۱۵۰؛ فخرالدین طریحی، مجمع البحرین، ج۱، ص۱۰۵.</ref>.
* ابن منظور در لسان العرب معتقد است که أمامَ (جلو و مقدم) با امام (پیشوا) هم ریشه است هردو ریشۀ "ام یوم" به معنی قصد کردن و پیشی گرفتن است<ref>لسان العرب، ج۱، ص۱۵۰.</ref>.
*واژۀ امام در قرآن در معانی لغوی آن به کار رفته است، تفلیسی در وجوه قرآن بر آن است که "امام" در قرآن بر پنج وجه به کار رفته است:
*'''وجه نخستین''' امام به معنای پیشرو است چنان که خدای متعال در سورۀ بقره آیۀ ۱۲۴ فرموده است: {{متن قرآن|إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا}}<ref>«من تو را پیشوای مردم می‌گمارم» سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref> و نیز در سورۀ فرقان آیۀ ۷۴ فرموده است: {{متن قرآن|وَاجْعَلْنَا لِلْمُتَّقِينَ إِمَامًا}}<ref>«و ما را پیشوای پرهیزگاران کن» سوره فرقان، آیه ۷۴.</ref> {{عربی|یعني قائداً في الخير}}.
*'''وجه دوم''' به معنای "نامه" آمده است چنان که در سورۀ بنی اسرائیل، آیۀ ۷۱ فرموده است: {{متن قرآن|يَوْمَ نَدْعُو كُلَّ أُنَاسٍ بِإِمَامِهِمْ}}<ref>«روزی که هر دسته‌ای را با پیشوایشان فرا می‌خوانیم» سوره اسراء، آیه ۷۱.</ref> {{عربی|یعنی بکتابهم الذی عملوا فی الدنیا}}.
*'''وجه سوم''' به معنای "لوح محفوظ" است چنان که در سورۀ یس فرموده است: {{متن قرآن|كُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْنَاهُ فِي إِمَامٍ مُبِينٍ}}<ref>«هر چیزی را در نوشته‌ای روشن بر شمرده‌ایم» سوره یس، آیه ۱۲.</ref> {{عربی|يعني في اللوح المحفوظ}}.
*'''وجه چهارم''' به معنای "تورات" است چنان که در سورۀ هود فرموده است: {{متن قرآن|مِنْ قَبْلِهِ كِتَابُ مُوسَى إِمَامًا}}<ref>«و کتاب موسی به پیشوایی و بخشایش پیش از او بوده است» سوره هود، آیه ۱۷.</ref> {{عربی|يعني التوراة}} و در سورۀ احقاف فرمود: {{متن قرآن|وَمِنْ قَبْلِهِ كِتَابُ مُوسَى إِمَامًا وَرَحْمَةً}}<ref>«و پیش از آن، کتاب موسی پیشوا و رحمت بود» سوره احقاف، آیه ۱۲.</ref> {{عربی|يعني التوریه}}.
*وجه پنجم به معنای راه روشن و پیداست، چنان که در سورۀ حجر فرمود: {{متن قرآن|وَإِنَّهُمَا لَبِإِمَامٍ مُبِينٍ}}<ref>«و (نشانه‌های) آن دو شهر (لوط و ایکه) بر سر راهی آشکار است» سوره حجر، آیه ۷۹.</ref> {{عربی|يعني الطریق الواضح}}<ref>وجوه قرآن، ص۲۸-۲۹؛ اسماعیل بن احمد، وجوه القرآن، ص۲۸-۲۹ و ص۹۸-۹۹.</ref>.
*"غالباً معنای آن در نزد عرب امری است که مورد تبعیت باشد چه انسان باشد که کردار و گفتارش مورد تبعیت است و چه کتاب باشد (مانند آیین نامه)، چه محق باشد یا مبطل"<ref>ر.ک: المفردات، ج۱، ص۱۹۷.</ref>.
*بنابر آنچه گذشت امامت به معنای پیشوا و مقتدای مردم بودن است که آنان را به سویی هدایت می‌کند حال اگر امام بر حق و منصوب از طرف خداوند متعال و نبی مکرم اسلام باشد آنان را به سوی خیر و نیکی هدایت می‌نماید<ref>آرزو شکری|شکری، آرزو، حقوق اهل بیت (کتاب)|حقوق اهل بیت، ص۱۵۴- ۱۵۶.</ref>.
* اندیشمندان و متکلمان مسلمان درباره امامت و ولایت تعاریف زیادی ذکر کرده‌اند. در اینجا به برخی از این تعاریف مهم اشاره می‌شود:
# سید مرتضی علم الهدی از عالمان بزرگ شیعی در این زمینه می‌نویسد: امامت، ریاست فراگیر در امور دین است به صورت اصلی و استقلالی، نه به نیابت از کسانی که در دار تکلیف هستند<ref>مراد از قید «بالاصالة لا بالنیابة» در تعریف امامت این است که امامت مورد نظر اسلام و شیعه، امری اصلی و منصبی الهی است، نه امری نیابتی و وکالتی از سوی مردم، که امامت و رهبری مطرح در حکومت‌های رایج در گذشته و حال از این قسم است.</ref><ref>{{عربی|اَلاِمَامَهُ رِیَاسَهٌ عَامَّهٌ فِی الدِّینِ بِالاِصَالَهِ لا بِالنِّیَابَهِ عَمَّن هُوَ فِی دَارِ التَّكلیِفِ}}؛ الحدود والحقایق، سید مرتضی علم الهدی، ص۴۱.</ref>.
# قاضی عبدالجبار معتزلی همدانی از اهل سنت در تعریف امامت می‌نویسد: "امام، نامی است برای کسی که حق ولایت و صاحب اختیاری بر امّت و (نیز) حق تصرّف در کارهایشان را دارد، به صورتی که قدرتی برتر از او - در میان امت - نیست"<ref>{{عربی|الإمام اسم لمن له الولايه علی الأمة و التصرف في أمورهم علی وجه لا يكون فوق يده يدٌ}}؛ شرح الأصول الخمسة، ص۵۰۹.</ref>.
# سعدالدین تفتازانی از اهل سنت می‌گوید: امامت، ریاست عام و فراگیر بر امر دین و دنیا پس از پیامبر{{صل}} است<ref>شرح المقاصد، ج۵، ص۲۳۲.</ref>.
# شیخ طوسی از بزرگان شیعه می‌نویسد: "امام، همان کسی است که عهده‌دار ریاست عمومی در دین و دنیا با هم است"<ref>{{عربی|الامام هو الذي يتولي الرئاسة العامّة في الدين و الدنيا جميعاً}}؛ شرح العبارات المصطلحة بین المتکلمین، به نقل از امامت‌ پژوهی، ص۴۲.</ref>.
# امامت در تعریفی دیگر، عبارت است از: ریاست و سرپرستی توسط امام معصوم بر امور دین و دنیای مردم و حفظ مصالح دنیوی‌شان از راه جلوگیری از ظلم و فساد و اخلال امور واجب دینی. وجود چنین امامی لطفی از سوی خدای متعال بر مردم است<ref>برگرفته از تمهید الأصولی فی علم الکلام، ابی جعفر محمد بن حسن طوسی، ص۳۴۸ - ۳۴۹.</ref>.
# عضدالدین ایجی از اهل سنت نیز می‌گوید: "امامت، ریاست عام بر امور دین و دنیاست"<ref>{{عربی|الامامة رياسة عامة في امور الدين و الدنيا}}؛ شرح المواقف، شرح از سید شریف علی بن محمد جرجانی، ج۸، ص۲۴۵.</ref>.
# علامه حلی از بزرگ عالمان شیعی، می‌گوید: "امام، همان انسانی است که برایش ریاست عمومی بالاصالة بر امور دین و دنیا در دار تکلیف است"<ref>{{عربی|الأمام هو الانسان الذي له الرياسة العامة في أمور الدين و الدنیا بالأصالة فی دار التکلیف}}؛ الاَلفین (دو هزار دلیل) فی امامة امیرالمؤمنین علی بن ابی‌طالب{{ع}}، جمال الدین حسن بن یوسف المطهر الحلّی، ص۲.</ref>.
# ماوردی اشعری از اهل سنت، می‌گوید: امامت، ریاست عمومی در امر دین و دنیا، و جانشینی پیامبر{{صل}} است<ref>به نقل از امامت‌پژوهی، ص۴۱.</ref>.
# خواجه نصیرالدین طوسی از مشاهیر عالمان شیعی می‌گوید: "امامت، ریاست عام دینی است که مشتمل بر ترغیب و تشویق عموم مردم بر حفظ مصالح دینی و دنیوی‌شان و بازداشتن آنها از آنچه که به حالشان مضر است"<ref>{{عربی|الامامة رئاسة عامة دينية مشتملة علی ترغيب عموم الناس في حفظ مصالحهم الدينية و الدنياوية و زجرهم عما يضرهم بحسبها}}؛ قواعد العقائد، تحقیق علی ربانی گلپایگانی، ص۱۰۸.</ref>.
# ابن‌میثم بحرانی، دیگر عالم فرهیخته شیعی نیز می‌گوید: امام، همان انسانی است که برایش امامت و رهبری می‌باشد و امامت، ریاست عامی در امور دین و دنیا بالاصاله است<ref>قواعد المرام فی علم الکلام، میثم بن علی بن میثم البحرانی، ص۱۷۴.</ref><ref>عبدالله ابراهیم‌زاده آملی|ابراهیم‌زاده آملی، عبدالله، امامت و رهبری - ابراهیم‌زاده آملی (کتاب)| امامت و رهبری، ص:۱۷-۱۹.</ref>

==بررسی دیدگاه‌ها==
*چنانکه از ظاهر تعاریف امامت نزد عالمان شیعی و سنّی برمی‌آید، به نظر چنین می‌آید که تفاوت چندانی میان عالمان و متکلمان شیعه و سنّی در این خصوص وجود ندارد. از این رو، اگر ملاک بررسی و داوری درباره دیدگاه‌های شیعه و سنّی درباره امامت همین تعاریف باشد بر حسب ظاهر عبارات، نمی‌توان گفت از امامت دو تصویر و دیدگاه متمایز و متخالف میان شیعه و سنّی وجود دارد.
*به این تشابه ظاهری تعریف است که ممکن است تصور شود که در حقیقت و واقع امر نیز شیعه و سنّی در اصل مسئله امامت و چیستی آن، اختلاف عقیده ندارند و اختلاف آنها فقط به مصداق خارجی برمی‌گردد<ref>یعنی اختلاف فقط در این است که امام کیست و نه امامت چیست.</ref>، در حالی که تفاوت دیدگاه تشیّع و تسنّن در تصور و تعریف امامت نیز تفاوت آشکار و غیر قابل جمعی است؛ زیرا تفاوت و اختلاف دیدگاه دو گروه در مسائل امامت (از وجوب و ضرورت امامت و شیوه نصب گرفته تا ویژگی‌ها و شرایط امام از علم، عصمت و...) به حدی است که نمی‌توان اختلاف آنها را تنها در تعیین مصداق دانست.
*توضیح آنکه اگر در تعریف امامت از سوی عالمان شیعه و سنّی دقت شود، روشن می‌شود که هسته مرکزی و نقطه محوری تعریف دو گروه درباره امامت، عبارت "ریاست عامه بر مسلمانان در امور دین و دنیا" است. اما تشابه ظاهری و وحدت لفظی آنها در مفهوم امامت نباید مایه این اشتباه و پندار غلط شود که آنها حداقل تصوّر امامت وحدت نظر دارند؛ زیرا تصوّر این دو گروه از امامت نیز کاملاً متفاوت است. چه اینکه ریاست عامه و مطلق بر امور دین و دنیای مسلمانان می‌طلبد که امام و حاکم مسلمانان از شایستگی لازم و کافی برای احراز این منصب خطیر و حساس برخوردار باشد؛ از قبیل اسلام‌شناسی به تمام معنا، عدالت و تقوا و مجاز و مأذون بودن از سوی خدا و رسول، تا حکومت و رهبری او از مشروعیت و وجاهت دینی و شرعی کافی ـ و بلکه کامل ـ برخوردار باشد. در غیر این صورت حاکمیت او غیر شرعی و طاغوتی می‌شود.
*اما اهل سنت به هیچ یک از این شایستگی‌ها که از الزامات غیر قابل اغماض تعریف امامت به معنای یاد شده است، ملتزم نبوده و هیچ یک از آنها را برای امام و رئیس عامه مسلمانان در امور دین و دنیا قائل نیستند. از این‌رو، اهل سنت در تعریف امامت، دچار نوعی تضاد و تناقض‌گویی گشته‌اند. به همین خاطر، متکلم شیعی معروف قرن یازدهم "عبدالرزاق لاهیجی"، تشابه ظاهری تعاریف شیعه و سنّی از امامت را "معمّایی" تلقی کرده که باید حل شود؛ زیرا در باطن این تشابه ظاهری، تخالف و تفاوت آشکار و غیر قابل جمعی وجود دارد. وی در این زمینه می‌نویسد: و از عجایب امور آن است که تعریف مذکور برای امامت متفق علیه است میان ما و مخالفین ما، و حال آنکه هیچ یک از خلفا و ائمه (ای) که ایشان مختّص‌اند به قول به امامت ایشان، متصف نیستند به جمیع امور معتبره در مفهوم امامت به تعریف مذکور. چه ریاست در امور دین لا محاله موقوف است بر معرفت امور دینیه بالضرورة و ایشان عالم بودن امام را شرط نمی‌دانند در امامت؛ و مدّعی آن هم نیستند که هیچ یک از ائمه (مورد قبول) ایشان عالم به جمیع امور دین بوده‌اند.
*مرحوم لاهیجی در ادامه می‌گوید: "و نیز ریاست در امور دین موقوف است به عدالت بالضرورة؛ و ایشان آن را (نیز) شرط ندانسته‌اند؛ و تصریح به عدم اشتراط این دو امر، در اکثر کتب ایشان موجود است. از جمله در "شرح مقاصد" گفته که یکی از اسباب انعقاد خلافت، قهر و غلبه است و هر کس متصدی امامت به قهر و غلبه شود بدون بیعت، اگرچه فاسق یا جاهل باشد علی الاظهر منعقد شود خلافت برای او؛ و نیز گفته: "و واجب است اطاعت و فرمانبری از امام تا جایی که مخالف حکم شرع نباشد، چه اینکه امام عادل باشد یا جائر و فاسق"<ref>{{عربی|و يجب طاعة الإمام ما لم يخالف حكم الشرع سواء كان عادلاً أو جائراً}}؛ شرح مقاصد، ج۵، ص۲۳۳-۳۳۴.</ref>؛ "و همچنین در سایر کتب ایشان، چنانکه بر ادنی متتبعی پوشیده نیست؛ و نیز خلیفگی از پیغمبر موقوف است به اذن پیغمبر بالضرورة؛ و از آنچه از شرح مقاصد نقل شد، عدم اعتبار این شرط نیز ظاهر است..."<ref>گوهر مراد، ملا عبدالرزاق لاهیجی، ص۴۶۲.</ref>.
*بنابراین، اهل سنت در مسئله امامت و خلافت، به وحدت نظر و دیدگاه یکسان و متفق القولی نرسیده‌اند. از طرفی، به تعریفی پایبندند که امام و خلیفه پس از پیامبر{{صل}} را اسلام‌شناسی عادل و مجاز از سوی خدا و رسول{{صل}} معرفی می‌کند و در آن جایگاه قرار می‌دهد، از سوی دیگر، در واقع امر و در مقام تعیین مصداق، خلاف آن عمل کرده و نه این شرایط را مد نظر قرار می‌دهند و نه چنین شرایط و شایستگی‌هایی در خلفای آنها وجود دارد!
*از آنچه گفته شد، این حقیقت مهم و کلیدی نیز آشکار گشت که به رغم تشابه ظاهری شیعه و سنّی در تعریف امامت، ولی اختلاف این دو مذهب مهم و محوری در میان مسلمانان در مسئله امامت، اختلافی شدید است؛ چه اینکه اساساً ریشه همه اختلافات شیعه و سنّی در مسائل اصولی و فروعی دین، به هیمن اختلاف دیدگاه آنها در مسئله امامت و خلافت پس از پیامبر{{صل}} برمی‌گردد و از آن نشأت می‌گیرد؛ زیرا شیعیان بنا به دلایل عقلی و نقلی، امامت را اصلی از اصول دین و مذهب خود می‌دانند، ولی اهل سنّت آن را تا آنجا تنزل داده‌اند که فرعی از فروع فقهی می‌شمارند؛ هر چند در عمل، با واجب الاطاعه دانستن هر حاکم حتی فاقد صلاحیت، او را در جایگاه امام و پیامبر معصوم قرار داده و قداست و منزلت والایی برای او قائل شده‌اند!<ref>عبدالله ابراهیم‌زاده آملی|ابراهیم‌زاده آملی، عبدالله، امامت و رهبری - ابراهیم‌زاده آملی (کتاب)| امامت و رهبری، ص:۲۰-۲۲.</ref>

==نظام امامت و نظام خلافت==

==اهمیت بحث امامت==

==نخست: حقیقت امامت==
===امامت در قرآن===
{{اصلی|امامت در قرآن}}
* لفظ "امامت" در قرآن به‌کار نرفته؛ ولی واژه "امام{{ع}}" به صورت مفرد و جمع در ۱۲ مورد استعمال شده است که برخی از آنها و نیز آیات متعدد دیگر به موضوع امامت ارتباط دارد. آیات مربوط گاهی به پیشوایی بر حق بالاصاله: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}} <ref> و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند؛ سوره انبیاء، آیه: ۷۳.</ref>، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}} <ref> برخی از آنان را پیشوایانی گماردیم؛ سوره سجده، آیه: ۲۴.</ref> و گاهی به پیشوایی به حق به نحو جانشینی: {{متن قرآن|وَأُولِي الأَمْرِ مِنكُمْ}} <ref> و زمامدارانی که از شمایند؛ سوره نساء، آیه: ۵۹.</ref> و گاهی به پیشوایی باطل: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ}} <ref> و زمامدارانی که از شمایند؛ سوره قصص، آیه: ۴۱.</ref> و گاهی به مفهوم جامع میان پیشوایی بر حق و باطل: {{متن قرآن|يَوْمَ نَدْعُو كُلَّ أُنَاسٍ بِإِمَامِهِمْ}} <ref> روزی که هر دسته‌ای را با پیشوایشان فرا می‌خوانیم؛ سوره اسراء، آیه: ۷۱.</ref> اشاره دارد<ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
*افزون بر آیاتی که واژه امام{{ع}} یا اولی‌الامر در آن به‌کار رفته است آیات فراوانی با امامت و رهبری پیوند دارد، از جمله برخی آیاتی که در آن مفهوم هدایت آمده {{متن قرآن|وَيَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُواْ لَوْلا أُنزِلَ عَلَيْهِ آيَةٌ مِّن رَّبِّهِ إِنَّمَا أَنتَ مُنذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ}} <ref> و کافران می‌گویند: چرا نشانه‌ای از پروردگارش بر او فرو فرستاده نشده است؟ تو، تنها بیم‌دهنده‌ای و هر گروهی رهنمونی دارد؛ سوره رعد، آیه: ۱۳.</ref>؛ {{متن قرآن|قُلْ هَلْ مِن شُرَكَائِكُم مَّن يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ قُلِ اللَّهُ يَهْدِي لِلْحَقِّ أَفَمَن يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ أَحَقُّ أَن يُتَّبَعَ أَمَّن لاَّ يَهِدِّيَ إِلاَّ أَن يُهْدَى فَمَا لَكُمْ كَيْفَ تَحْكُمُونَ}} <ref> بگو آیا از شریکانتان کسی هست که به سوی «حق» رهنمون باشد؟ بگو خداوند به «حق» رهنماست؛ آیا آنکه به حقّ رهنمون می‌گردد سزاوارتر است که پیروی شود یا آنکه راه نمی‌یابد مگر آنکه راه برده شود؟ پس چه بر سرتان آمده است؟ چگونه داوری می‌کنید؟؛ سوره یونس، آیه: ۳۵.</ref>، آیه‌ای که مؤمنان را به همراهی با صادقان فرا می‌خواند {{متن قرآن|الْمُنَافِقُونَ وَالْمُنَافِقَاتُ بَعْضُهُم مِّن بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمُنكَرِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمَعْرُوفِ وَيَقْبِضُونَ أَيْدِيَهُمْ نَسُواْ اللَّهَ فَنَسِيَهُمْ إِنَّ الْمُنَافِقِينَ هُمُ الْفَاسِقُونَ}} <ref> مردان و زنان منافق، همگون یکدیگرند که به کار ناپسند فرمان می‌دهند و از کار شایسته باز می‌دارند! و (در بخشش) ناخن خشکی می‌ورزند، خداوند را فراموش کرده‌اند و خداوند نیز آنان را از یاد برده است، بی‌گمان منافقانند که نافرمانند؛ سوره توبه، آیه: ۶۷.</ref>، آیه ولایت {{متن قرآن|إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِينَ آمَنُواْ الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ رَاكِعُونَ}} <ref> سرور شما تنها خداوند است و پیامبر او و (نیز) آنانند که ایمان آورده‌اند، همان کسان که نماز برپا می‌دارند و در حال رکوع زکات می‌دهند؛ سوره مائده، آیه: ۵۵.</ref>، آیه‌ای که می‌گوید اگر به برخی در زمین قدرت داده شود نماز را برپا می‌دارند، زکات می‌دهند و امر به معروف و نهی از منکر می‌کنند {{متن قرآن|الَّذِينَ إِن مَّكَّنَّاهُمْ فِي الأَرْضِ أَقَامُوا الصَّلاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ وَأَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَنَهَوْا عَنِ الْمُنكَرِ وَلِلَّهِ عَاقِبَةُ الأُمُورِ}} <ref> همان کسانی که اگر آنان را در زمین توانمندی دهیم نماز بر پا می‌دارند و زکات می‌پردازند و به کار شایسته فرمان می‌دهند و از کار ناپسند باز می‌دارند و پایان کارها با خداوند است؛ سوره حج، آیه: ۴۱.</ref> و آیاتی که در آن از اعطای مُلک به برخی سخن به میان آمده است. {{متن قرآن|أَمْ لَهُمْ نَصِيبٌ مِّنَ الْمُلْكِ فَإِذًا لاَّ يُؤْتُونَ النَّاسَ نَقِيرًا أَمْ يَحْسُدُونَ النَّاسَ عَلَى مَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِن فَضْلِهِ فَقَدْ آتَيْنَا آلَ إِبْرَاهِيمَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَآتَيْنَاهُم مُّلْكًا عَظِيمًا }} <ref> آیا ایشان را بهره‌ای از فرمانروایی است؟ که در آن صورت سر سوزنی به کسی (چیزی) نمی‌دهند. یا اینکه به مردم برای آنچه خداوند به آنان از بخشش خود داده است رشک می‌برند؟ بی‌گمان ما به خاندان ابراهیم کتاب (آسمانی) و فرزانگی دادیم و به آنان فرمانروایی سترگی بخشیدیم؛ سوره نساء، آیه: ۵۳ - ۵۴.</ref>؛ {{متن قرآن|وَقَالَ لَهُمْ نَبِيُّهُمْ إِنَّ اللَّهَ قَدْ بَعَثَ لَكُمْ طَالُوتَ مَلِكًا قَالُواْ أَنَّى يَكُونُ لَهُ الْمُلْكُ عَلَيْنَا وَنَحْنُ أَحَقُّ بِالْمُلْكِ مِنْهُ وَلَمْ يُؤْتَ سَعَةً مِّنَ الْمَالِ قَالَ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاهُ عَلَيْكُمْ وَزَادَهُ بَسْطَةً فِي الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ وَاللَّهُ يُؤْتِي مُلْكَهُ مَن يَشَاء وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ }} <ref> و پیامبرشان به آنان گفت: خداوند طالوت را به پادشاهی شما گمارده است، گفتند:چگونه او را بر ما پادشاهی تواند بود با آنکه ما از او به پادشاهی سزاوارتریم و در دارایی هم به او گشایشی نداده‌اند. گفت: خداوند او را بر شما برگزیده و بر گستره دانش و نیروی تن او افزوده است و خداوند پادشاهی خود را به هر که خواهد می‌دهد و خداوند نعمت‌گستری داناست؛ سوره بقره، آیه: ۲۴۷.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
*در روایات فراوانی نیز، مصادیق یا تأویل آیاتی از قرآن، مانند: {{متن قرآن|فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَالنُّورِ الَّذِي أَنزَلْنَا وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ }} <ref> پس به خداوند و پیامبرش و نوری که فرو فرستاده‌ایم ایمان آورید و خداوند از آنچه انجام می‌دهید آگاه است؛ سوره تغابن، آیه: ۸.</ref><ref>نورالثقلین، ج ۵، ص ۳۴۱.</ref>، {{متن قرآن|يُرِيدُونَ لِيُطْفِؤُوا نُورَ اللَّهِ بِأَفْوَاهِهِمْ وَاللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ}} <ref> بر آنند که نور خداوند را با دهانهاشان خاموش کنند و خداوند کامل‌کننده نور خویش است هر چند کافران نپسندند؛ سوره صف، آیه: ۸.</ref><ref>نورالثقلین، ج ۵، ص ۳۱۶ - ۳۱۷.</ref> و {{متن قرآن|وَلَقَدْ وَصَّلْنَا لَهُمُ الْقَوْلَ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ}} <ref> و ما برای آنان این گفتار را به هم پیوستیم باشد که پند گیرند؛ سوره قصص، آیه: ۵۱.</ref><ref> الکافی، ج ۱، ص ۴۱۵؛ بصائر الدرجات، ص ۵۱۵.</ref> امامان{{عم}} دانسته شده‌اند<ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
*در قرآن و احادیث اسلامی، کلمه "امام"، فی الجمله در معنای لغویِ آن به کار رفته است؛ یعنی هر چیزی که مورد پیروی واقع شود اعم از انسان و غیر انسان، مانند: {{متن قرآن|وَمِن قَبْلِهِ كِتَابُ مُوسَى إِمَامًا وَرَحْمَةً}} <ref> و کتاب موسی به پیشوایی و بخشایش پیش از او بوده است؛ سوره هود، آیه: ۱۷.</ref> حق مانند: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}} <ref> و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند؛ سوره انبیاء، آیه: ۷۳.</ref> و باطل مانند: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ }} <ref> و آنان را (به کیفر کفرشان) پیشوایانی کردیم که (مردم را) به سوی آتش دوزخ فرا می‌خوانند؛ سوره قصص، آیه: ۴۱.</ref>؛ ولی غالبا این واژه به پیشوایان حق و کسانی که به بالاترین نقطه قلّه انسانیت صعود کرده‌اند، اطلاق می‌گردد و استعمال آن در معنای لغوی، اندک است و نیز استعمال آن در «امامان آتش»، به لحاظ نشان دادن نقطه نهاییِ انحطاط انسان، در مقابل نقطه اوج تکامل اوست. به هر حال، آیات و احادیثی که در این جا تحت عنوان «امامت» خواهند آمد، اختصاص به امامت امامان حق دارند<ref>http://lib.eshia.ir/27255/6/214 محمد محمدی ری‌شهری|محمدی ری‌شهری، محمد، دانشنامه قرآن و حدیث، ج ۱۰، ص۲۱۳ - ۲۱۴.</ref>
* خدای سبحان در آیات متعددی به موضوع امامت اشاره و برای امام ویژگی‌هایی آورده است. این ویژگی‌ها در تعریف امامت، تأثیر بسزایی دارد.
*نمونه‌های زیر، برخی از مهم‌ترین آیات است:
#{{متن قرآن|وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که پروردگار ابراهیم، او را با کلماتی آزمود و او آنها را به انجام رسانید؛ فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم. (ابراهیم) گفت: و از فرزندانم (چه کس را)؟ فرمود: پیمان من به ستمکاران نمی‌رسد» سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref>.
#{{متن قرآن|وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ نَافِلَةً وَكُلًّا جَعَلْنَا صَالِحِينَ وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا وَأَوْحَيْنَا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْرَاتِ وَإِقَامَ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءَ الزَّكَاةِ وَكَانُوا لَنَا عَابِدِينَ}}<ref>«و اسحاق را و افزون بر آن (نوه‌اش) یعقوب را به او بخشیدیم و همه را (مردمی) شایسته کردیم و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند و به آنها انجام کارهای نیک و برپا داشتن نماز و دادن زکات را وحی کردیم و آنان پرستندگان ما بودند» سوره انبیاء، آیه ۷۲-۷۳.</ref>.
#{{متن قرآن|وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ فَلَا تَكُنْ فِي مِرْيَةٍ مِنْ لِقَائِهِ وَجَعَلْنَاهُ هُدًى لِبَنِي إِسْرَائِيلَ وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا لَمَّا صَبَرُوا وَكَانُوا بِآيَاتِنَا يُوقِنُونَ}}<ref>«و به راستی ما به موسی کتاب (آسمانی) دادیم -بنابراین در لقای او (با خداوند) تردیدی مکن- و ما آن (کتاب) را رهنمودی برای بنی اسرائیل قرار دادیم و چون شکیب ورزیدند و به آیات ما یقین داشتند برخی از آنان را پیشوایانی گماردیم که به فرمان ما (مردم را) رهنمایی می‌کردند» سوره سجده، آیه ۲۳-۲۴.</ref>.
*بر پایه آیات یاد شده، چند ویژگی برای امامت دست‌یافتنی است:
# امامت به جعل الهی است: {{متن قرآن|إِنِّي جَاعِلُكَ}}، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ}}، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ}}.
# گستره امامت امام، مردم است: {{متن قرآن|جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ}}.
# امامت، عهد الهی است: {{متن قرآن|لَا يَنَالُ عَهْدِي}}.
# امامت به ظالمان نمی‌رسد: {{متن قرآن|لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}.
# امام، دارای هدایت تکوینی یا هدایت به امر است: {{متن قرآن|يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}}.
# هدایت به امر، دو مقدمه دارد: کمال علمی‌ یا یقین: {{متن قرآن|وَكَانُوا بِآيَاتِنَا يُوقِنُونَ}}؛ کمال عملی یا صبر: {{متن قرآن|لَمَّا صَبَرُوا}}<ref>مهدی مقامی|مقامی، مهدی، درسنامه امام‌شناسی (کتاب)|درسنامه امام‌شناسی، ص:۲۲-۲۳.</ref>.

===امامت در اصطلاح===
{{اصلی|امامت در کلام اسلامی}}
{{اصلی|امامت در حکمت اسلامی}}
{{اصلی|امامت در عرفان اسلامی}}
{{اصلی|حقیقت امامت}}

===امامت از دیدگاه فرق و مذاهب ===

==دوم: ضرورت امامت==
{{اصلی|ضرورت امامت}}
{{اصلی|استمرار امامت}}
*وجود امام{{ع}} در هر عصر و زمان و در هر جامعه‌ای برای هدایت انسان‌ها به سوی کمال و برقراری نظم در جامعه ضرورت دارد<ref>المیزان، ج ۱۳، ص ۱۶۵ ـ ۱۶۶.</ref>: {{متن قرآن|إِنَّمَا أَنْتَ مُنْذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ}} <ref> تو، تنها بیم‌دهنده‌ای و هر گروهی رهنمونی دارد؛ سوره رعد، آیه: ۷.</ref> روایات تفسیری این آیه نیز این حقیقت را تأیید می‌کند که امامی زنده تا روز قیامت در میان انسان‌ها حضور دارد<ref>الکافى، ج ۱، ص ۱۹۱ ـ ۱۹۲.</ref>؛ همچنین براساس روایاتی درباره سوره قدر، در شب قدر هر سال تا روز قیامت، فرشتگان بر امام{{ع}} آن زمان نازل می‌شوند و این سوره دلیل روشنی بر وجود امام{{ع}} در همه زمانهاست <ref>نورالثقلین، ج ۵، ص ۶۱۹ ـ ۶۴۲.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
===اثبات ضرورت وجود امام ===
===اصل اعتقادی بودن امامت ===
{{اصلی|اصل دین بودن امامت}}
===فرع فقهی بودن امامت ===
===جایگاه امامت===
====جایگاه امامت در نظام معارف دینی====
====جایگاه امامت در نظام اعتقادی اسلام====
*مسئله امامت در تفکر اسلامی جایگاه بسیار بالایی دارد. قرآن کریم امامت را برتر از نبوت دانسته است، زیرا درباره ابراهیم خلیل{{ع}}، یادآور شده است که او پس از آنکه دارای مقام نبوت بود، مورد آزمون‌های ویژه‌ای قرار گرفت و آن گاه مقام امامت به او اعطا گردید<ref>سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref>.<ref>[[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[امامت - ربانی گلپایگانی (مقاله)|مقاله «امامت - ربانی گلپایگانی»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]] ص ۴۰۴-۴۱۸.</ref>
*در روایات اهل بیت{{عم}} بر این مطلب تصریح و تأکید شده است <ref>اصول کافی، ج۱، ص۱۳۳ـ ۱۳۴، ۱۴۹ـ ۱۵۱ و ۱۵۴؛ غایة المرام، ج۳، ص۱۲۷ـ ۱۲۹؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج۱، ص۱۴۹ـ ۱۵۱.</ref>.<ref>[[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[امامت - ربانی گلپایگانی (مقاله)|مقاله «امامت - ربانی گلپایگانی»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]] ص ۴۰۴-۴۱۸.</ref>
*اگر از منظر تاریخی نیز به امامت بنگریم جایگاه ویژه آن نزد مسلمانان آشکار می‌گردد. پس از پیامبر{{صل}} مهم‌ترین و حساس‌ترین مسئله‌ای که مورد بحث و گفت وگوی مسلمانان قرار گرفت، امامت بود. هیچ یک از آموزه‌های دینی‌، در هیچ زمانی مانند امامت مورد بحث و نزاع واقع نشده است <ref>الملل والنحل، ج۱، ص۲۲.</ref>.<ref>[[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[امامت - ربانی گلپایگانی (مقاله)|مقاله «امامت - ربانی گلپایگانی»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]] ص ۴۰۴-۴۱۸.</ref>
*در اهمیت امامت همین بس که در مکتب تشیع امامت یکی از اصول دین است؛ از این‌رو در ادامه چند نکته ذکر می‌شود.
#اهداف و اغراضی که با نبوت حاصل می‌شد با امامت حقه نیز به دست آید به گونه‌ای که به انتفای امامت، اغراض و اهداف نبوت، منتفی می‌شود پس همان طور که نبوت از اصول دین است امامت نیز از اصول دین است.
#با امامت، اساس شریعت حفظ می‌شود و نظام اجتماعی قوام می‌یابد.
# زندگی بدون معرفت به امام، در واقع زندگی جاهلانه است و نه حیات طیبه‌ای که ادیان، ارمغان‌آور آن هستند. از حضرت رسول از خاصه و عامه چنین روایت شده است: "هر کس که از دنیا برود و امام زمانش را نشناخته باشد در حقیقت (مسلمان نیست) به مرگ جاهلیت از دنیا رفته است"<ref>{{متن حدیث|مَنْ مَاتَ وَ لَمْ يَعْرِفْ إِمَامَ زَمَانِهِ مَاتَ مِيتَةً جَاهِلِيَّةً}}</ref>. این حدیث به وضوح دلالت می‌کند که نفی امامت مستلزم کفر است پس امامت از اصول دین اسلام است.
* امامت یک منصب الهی و فراتر از گزینش است همان طور که مقام نبوت، یک مقام و منصب الهی است و خداوند متعال باید نبی و پیامبر را تعیین کند هرگز امکان ندارد فردی از طریق گزینش مردم به مقام نبوت رسد و هم‌چنین، مقام امامت یک مقام الهی است که هرگز فردی از طریق انتخاب مردم یا انتخاب اهل حل و عقد و دایرۀ شورا به مقام امامت نمی‌رسد<ref>محمود یزدی مطلق و جمعی از نویسندگان، امامت پژوهی، ص۷۸-۷۹ با تلخیص.</ref>.
*آخرین مرحلۀ سیر تکاملی انسان، امامت است که قرآن مجید نیز آن را بیان می‌کند که تنها خواص به آن مقام می‌رسند: {{متن قرآن|وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که پروردگار ابراهیم، او را با کلماتی آزمود و او آنها را به انجام رسانید؛ فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم. (ابراهیم) گفت: و از فرزندانم (چه کس را)؟ فرمود: پیمان من به ستم‌کاران نمی‌رسد» سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref>.
* کتاب بدایة المعارف (کتاب)|بدایة المعارف این‌گونه عقیدۀ شیعه را در مورد امامت بیان می‌کند: "ما معتقدیم که امامت یک اصل از اصول دین است که ایمان کامل نمی‌شود الا به وسیلۀ اعتقاد به آن و اینکه تقلید در عقیده از آباء واهل و معلمان هنگامی که به سن تکلیف میرسند و بزرگ میشوند کفایت نمی‌کند بلکه واجب است تفکر در امامت کما اینکه که واجب است تفکر در توحید و نبوت"<ref>محسن خرازی، بدایة المعارف، ج۱، ص۵ و ۶.</ref>.
*باز هم می‎گوید: همان طوری که ما معتقدیم امامت مانند نبوت از خدای تعالی است پس چاره نیست از این که در هر عصری امام هدایت کننده‌ای که جانشین نبی باشد در وظایفش مثل هدایت بشر، ارشاد بشر به آن چیزی که صلاح و سعادت در دو جهان است و برای امام است آن چیزی که برای نبی از ولایت عامه است بر مردم، به خاطر تدبیر شوون آنها، مصالحشان و اقامه عدل بین مردم و رفع ظلم و دشمنی از بین مردم.
*بنابراین امامت استمرار برای نبوت است و دلیلی که موجب ارسال رسل و بعثت انبیا{{عم}} است همان دلیل موجب نصب امام بعد از رسول است. همانا امامت نمی‌باشد الا بالنص از طرف خدای تعالی برلسان نبی یا زبان امامی که قبل از او است و امامت به اختیار و انتخاب مردم نیست و این طور نیست که مردم هنگامی که خواستند امام نصب کنند او را نصب کنند و هنگامی که خواستند او را ترک کنند ترکش کنند؛ بنابراین جایز نیست این که خالی بماند عصری از عصرها از امام مفروض الطاعه منصوب از جانب الله تعالی فرقی نمی‌کند که مردم اباء کنند از پذیرشش یا اباء نکنند و فرقی نمی‌کند که یاری بکنند او را یا نه، اطاعت بکنند یا نکنند. فرقی نمی‌کند که امام حاضر باشد یا نباشد زیرا همان طور که صحیح است غیبت نبی مثل غیبت در غار و دره، صحیح است که امام نیز غایب شود هیچ فرقی نیست در حکم عقل بین طولانی بودن غیبت و کوتاه بودن آن<ref>محسن خرازی، بدایه المعارف، ج۱، ص۵ و ۶.</ref><ref>آرزو شکری|شکری، آرزو، حقوق اهل بیت (کتاب)|حقوق اهل بیت، ص۱۵۸- ۱۶۰.</ref>.
* انسان به مقدار شناخت خود از یک موضوع در برابر آن واکنش نشان می‌دهد؛ به عنوان مثال، کسی که شناختش نسبت به خدای متعال، سطحی است، چه بسا نسبت به انجام اعمال و وظایفش کوتاهی کند و به آنها اهمیت ندهد؛ ولی اگر فردی شناختش نسبت به خداوند متعال در مرتبه بالاتری باشد، به طور حتم دید و نگرش او نسبت به مقام ربوبیّت به گونه دیگر بوده و با تمام وجود می‌کوشد که به دستوراتش عمل کند. این مطلب در رابطه با جایگاه رفیع امامت و مقام و منزلت امام{{ع}} نیز جاری است.
*اینکه در روایات نشناختن امام و جایگاهش موجب کفر و بی‌ایمانی اعلام شده، رازش در همین نهفته است. به عنوان نمونه، پیامبر اکرم{{صل}} فرمود: "هرکس بمیرد و امام خویش را نشناسد به مرگ جاهلیت (و کفر) مرده است"<ref>{{متن حدیث|مَنْ مَاتَ وَ لَا يَعْرِفُ إِمَامَهُ مَاتَ مِيتَةً جَاهِلِيَّةً}}؛ اصول کافی، ج۲، ص۲۰ - ۲۱، روایات ۶ و ۹. نیز ر.ک: اصول کافی، ج۱، ص۳۷۱، روایت ۵ و ص۳۷۶، روایت ۱ و ۲ و ص۳۷۷، روایت ۳ و ص۳۷۸، روایت ۲ و ص۳۷۹، روایت ۱؛ شرح مقاصد، ج۵، ص۲۳۹.</ref>.
* امام باقر{{ع}} در بیان اهمیت و ضرورت شناخت امام{{ع}} فرمود: اگر کسی شب‌ها را به عبادت قیام کند و روزها را روزه بگیرد و همه اموالش را در راه خدا انفاق کند و تمام عمر خویش را حج بجای آورد (ولی) ولایت ولی خدا را نشناسد، تا به ولایتش ملتزم گشته، پیرویش کند و همه اعمال و رفتارش با دلالت و راهنمایی او باشد، بهره‌ای از پاداش برای او نزد خدا نیست و از اهل ایمان نخواهد بود<ref>اصول کافی، ج۲، ص۱۹، دنباله روایت مفصّل شماره ۵.</ref>.
*بنابراین، تبیین جایگاه امامت و معرّفی شخصیت و مقام امامان معصوم{{عم}}، کاری بسیار ضروری است؛ زیرا از این طریق می‌توانیم مقام شامخ و والای آن انسان‌های کامل را تا حدودی بشناسیم و زندگی فردی و اجتماعی خویش را تا حد ممکن با زندگی آنان تطبیق دهیم؛ و آن وقت است که میتوان مدّعی شد پیرو مکتب اهل بیت{{عم}} هستیم.
*پیشاپیش زبان به عجز و ناتوانی خود در شناخت و شناساندن کامل امام معصوم{{عم}} می‌گشایم و اعتراف می‌کنیم که نمی‌توانیم مقام امامت را آن‌چنانکه شایسته و بایسته است درک کنیم. چنانکه رسول اکرم{{صل}} خطاب به امیرمؤمنان{{ع}} فرمود: "غیر از خدا و من، کسی تو را آن گونه که شایسته است، نشناخت"<ref>{{متن حدیث|مَا عَرَفَكَ حَقَّ مَعْرِفَتِكَ غَيْرُ اللَّهِ وَ غَيْرِي}}؛ بحارالانوار، ج۳۹، ص۸۴.</ref>.
*ولی می‌توانیم برای معرفی مقام و منزلت آن قلّه‌نشینان کمال انسانی و نایل‌شدگان به مقام والای "انسان کامل" و مقام "خلیفة الهی"، از خودشان استمداد بطلبیم و از سخنان وحی‌گونه‌شان در این زمینه استفاده کنیم.
* امیرمؤمنان علی{{ع}} درباره جایگاه معنوی و شخصیت الهی اهل بیت{{عم}} (= ائمه اهل بیت و فاطمه زهرا{{س}}) می‌فرماید: "هرگز کسی از این امت مسلمان با خاندان پیامبر{{صل}} مقایسه نمی‌شود و آنانی که پروردۂ نعمت هدایت اهل بیت{{عم}} هستند با آنها برابر نیستند. خاندان رسالت، اساس دین و ستون‌های استوار یقین‌اند"<ref>{{متن حدیث|لَا يُقَاسُ بِآلِ مُحَمَّدٍ{{صل}} مِنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ أَحَدٌ وَ لَا يُسَوَّى بِهِمْ مَنْ جَرَتْ نِعْمَتُهُمْ عَلَيْهِ أَبَداً هُمْ أَسَاسُ الدِّينِ وَ عِمَادُ الْيَقِينِ}}؛ نهج‌البلاغه، صبحی صالح، خطبه ۲، ص۴۷.</ref>.
* امام رضا{{ع}} نیز در یک بیان طولانی به شرح و تبیین جایگاه امامت و مقام و منزلت والای امامان{{عم}} پرداخته است. آن حضرت این سخنان را زمانی بیان کرد که در هنگام ورود به شهر مرو خراسان مردمی را مشاهده نمود که در مسجد جامع شهر گرد هم نشسته و درباره مسئله امامت گفت‌وگو می‌کنند و اختلاف شدیدی در آن پیدا کرده بودند. امام{{ع}} این‌گونه آغاز سخن کرد و فرمود: مگر مردم مقام و منزلت (امام و) امامت را در میان امّت می‌دانند تا روا باشد که - گزینش امام - به اختیار و انتخاب آنان سپرده شود؟! شکوه مقام امامت و برتری مکان و جاه و جلال و حقیقت آن، بالاتر از آن است که این مردم بتوانند با عقل ناقصشان به ارزیابی آن بپردازند؛ یا اندیشه درستی درباره آن داشته باشند؛ یا به اختیار خود پیشوایی را برای سر و سامان دادن به کارهای خویش انتخاب کنند.
* امامت، مقام و منصب ویژه‌ای است که خداوند پس از منصب نبوّت و خلّت مقام خلیل اللهی، در مرتبه سوم به حضرت ابراهیم{{ع}} ارزانی داشته و او را به این فضیلت و مقام مشرّف ساخته و نامش را بلندآوازه و سرافراز گردانیده و (در آیه ابتلا: {{متن قرآن|وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که پروردگار ابراهیم، او را با کلماتی آزمود و او آنها را به انجام رسانید؛ فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم. (ابراهیم) گفت: و از فرزندانم (چه کس را)؟ فرمود: پیمان من به ستم‌کاران نمی‌رسد» سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref>) فرمود: همانا من تو را امام مردم گردانیدم... این آیه پیشوایی هر فرد ستمکاری را تا روز قیامت باطل کرد و آن را ویژه پاکان برجسته قرار داد...<ref>آیه ابتلا و نفی امامت و رهبری در جامعه اسلامی از انسان‌های فاسد و ستمکار در آن، دلیل روشنی است بر نادرستی دیدگاه علمای اهل سنّت و جماعت درباره امامت و جانشینی پیامبر{{صل}} که این مقام راحتی برای انسان‌های فاسدم و ستمکار روا می‌دانند!</ref>.
*همانا امامت، مقام انبیا و میراث اوصیاست. امامت، خلافت خدا، جانشینی رسول خدا{{صل}}، مقام امیرمؤمنان{{ع}} و میراث حسن و حسین{{عم}} است. امامت، زمام دین، موجب نظام مسلمین و صلاح دنیا و عزت مؤمنین است. امامت، ریشه بالنده اسلام و شاخه بلند آن است. با امام است که نماز، زکات، روزه، حج، جهاد، دریافت بیت‌المال، اجرای حدود و احکام، دفاع از مرزها و سرحدات به طور کامل انجام می‌شود... امام مانند خورشید روشنی‌بخش است که نورش فراگیر عالم (و آدم) است... امام، ماه تابان، چراغ فروزان، نور درخشان و ستاره‌ای است تابان و راهنمای در شدّت تاریکیها و رهگذر شهرها و کویرها و گرداب دریاها (یعنی راهنما و روشنگر زمان تاریکی‌های فراگیر جهل و نادانی، حیرت و سرگردانی، فتنه و آشوب‌های اجتماعی). امام آب گوارای زمان تشنگی، رهبر به سوی هدایت و نجات‌بخش از (گمراهی و) هلاکت است... امام، ابری است بارنده، بارانیست شتابنده، خورشیدی است فروزنده... امام، همدم و رفیق، پدری مهربان، برادری برابر، مادری دلسوز به کودک، پناه بندگان خدا در گرفتاری‌های سخت است....
* امام، امین خدا در میان خلقش و حجّت او در میان بندگانش و خلیفه او در سرزمین‌هایش است و مردم را به دین خدا دعوت و از حریم او، حراست می‌کند. امام، کسی است که از گناهان، پاک و از عیوب به دور است. به علم، مخصوص و به حلم، موسوم است. رشته اتصال دین، عزّت مسلمین، مایه خشم منافقین و نابودی کافرین است....
* امام، یگانه روزگار خویش است و هیچ کس به پای او نمی‌رسد و هیچ عالمی با او برابر نیست. جانشینی برای او یافت نمی‌شود و نظیر و مانندی برایش نیست. تمام فضایل و نیکی‌ها را داراست؛ بدون این که خود در طلبش رفته و کسب کرده باشد، بلکه امتیازی است که از سوی خداوند به او عطا شده است. پس کیست که بتواند امام را بشناسد یا انتخاب امام برای او ممکن باشد؟! هیهات، در اینجا خردها گم گشته... وعقل‌ها سرگردان و دیده‌ها بیدید است، بزرگان در این جا کوچکند و حکیمان در حیرت و بردباران کوتاه نظر، هوشمندان گیج و نادان، شاعران، لال و گنگ (یعنی ناتوان از توصیف امام) و سخندانان بی‌زبانند؛ شرح یک منزلتش را نتوانند و وصف یکی از فضایلش را ندانند و همگی به عجز و ناتوانی معترفند. چگونه می‌توان تمام اوصاف و ویژگی‌های امام و حقیقت وجود او را بیان کرد و اسرارش را فهمید... او که از وصف واصفان، فراتر است....
*آن حضرت در فراز دیگری در توصیف امام معصوم، فرمود: امام، عالمی است که چیزی بر او پوشیده نیست؛ پاسداری است که از انجام وظایف و تکالیف، کوتاهی نمی‌کند. معدن قداست، پاکی، پارسایی، علم و عبادت است... امام، مورد تأیید الهی و به دور از هر لغزش و خطایی است. بدین گونه، خداوند به وی مقام و منزلتی ممتاز بخشید، تا حجّتی باشد بر بندگان و گواهی باشد بر مخلوقات؛ و این فضل خداست که به هر کس خواهد، عطا نماید و خداوند صاحب فضل عظیمی است<ref>اصول کافی، ج۱، کتاب الحجة، باب نادر جامع فی فضل الامام و صفاته، روایت اول:</ref>.
* امام هادی{{ع}} نیز در فرازهایی از زیارت معتبر و گرانسنگ "جامعه کبیره"<ref>زیارت جامعه کبیره از ادعیه معتبره‌ای است که علاوه بر کتب ادعیه به ویژه مفاتیح الجنان شیخ عباس قمی، در کتب روایی نیز آمده است. (ر.ک: بحارالانوار، ج۹۹، ص۱۲۷ - ۱۴۴؛ روضة المتقین، محمدتقی مجلسی، ج۵، ص۴۵۰ - ۴۵۳، من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۳۸۵ –۳۹۲.</ref>، مقام و منزلت ائمه اهل بیت{{عم}} را چنین تبیین می‌کند: "درود بر شما ای خاندان نبوّت، جایگاه (و خاستگاه) رسالت، محل آمد و رفت فرشتگان، فرودگاه وحی، سرچشمه‌های رحمت (خداوند)، دارندگان برترین درجه تقوا و پرهیزکاری، حجّت‌های خداوند بر تمام اهل دنیا، آخرت و مردم نخستین (و پیشینیان)؛ و شمایید نور (دیده و دل) خوبان و هدایت‌کنندگان نیکوکاران. برای شماست محبّت واجب، درجات والا، مقام ستوده، جایگاه آشکار نزد خدای عزّوجلّ و جاه و جلال بزرگ و منزلت بسیار عالی"<ref>{{متن حدیث|السَّلَامُ عَلَيْكُمْ يَا أَهْلَ بَيْتِ النُّبُوَّةِ وَ مَوْضِعَ الرِّسَالَةِ وَ مُخْتَلَفَ الْمَلَائِكَةِ وَ مَهْبِطَ الْوَحْيِ وَ مَعْدِنَ الرَّحْمَةِ... وَ أَعْلَامِ التُّقَى... وَ حُجَجِ اللَّهِ عَلَى أَهْلِ الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ وَ الْأُولَى... وَ أَنْتُمْ نُورُ الْأَخْيَارِ وَ هُدَاةُ الْأَبْرَارِ... وَ لَكُمُ الْمَوَدَّةُ الْوَاجِبَةُ وَ الدَّرَجَاتُ الرَّفِيعَةُ وَ الْمَقَامُ الْمَحْمُودُ وَ الْمَقَامُ الْمَعْلُومُ عِنْدَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ الْجَاهُ الْعَظِيمُ وَ الشَّأْنُ الْكَبِيرُ}}.</ref><ref>عبدالله ابراهیم‌زاده آملی|ابراهیم‌زاده آملی، عبدالله، امامت و رهبری - ابراهیم‌زاده آملی (کتاب)| امامت و رهبری، ص:۲۸-۳۳.</ref>.
====جایگاه امامت در نظام فرهنگی اسلام====
====جایگاه امامت در نظام اخلاقی اسلام====
====جایگاه امامت در نظام سیاسی اسلام====
====جایگاه امامت در نظام اقتصادی اسلام====

===اهمیت امامت در قیامت===

==سوم: غایت امامت (چرایی امامت) ==
{{اصلی|چرایی امامت}}
* چرایی امامت در دو سطح قابل بررسی است:
# غایت امامت: والاترین و نهایی ترین هدف الهی از تعیین امام (رسیدن بشر به مقام خلافت الهی که در خود امام با تربیت الهی صورت می‌گیرد و در غیر امام با تربیت امام و تبعیت از امام|تبعیت از او حاصل می‌گردد)؛
# حکمت امامت: به معنای بیان اهداف و راهبردهای کلان الهی (چرایی فعل خدا در جعل امامت)، شمردن شؤون (جایگاه ها و مقامات) و همچنین تشریح وظایف (رسالت ها و مأموریت ها) و کارکردهای امام و کارکردهای امامت|نظام امامت (فواید امامت|فواید و منافع مترتب بر جعل امامت|منافع مترتب بر جعل و منافع مترتب بر پیاده‌سازی امامت|پیاده‌سازی امامت).
*در روایات از امامت، به عنوان غایت خلقت تعبیر شده است؛ به گونه‌ای که اگر لحظه‌ای زمین از امام خالی باشد، بر اهلش خشم خواهد نمود و آنان را در کام خود فرو خواهد برد <ref>{{متن حدیث|لَوْ بَقِيَتِ الْأَرْضُ بِغَيْرِ إِمَامٍ لَسَاخَتْ‏}}؛ اصول کافی، ج۱، ص۱۳۷.</ref>. از این روایت و نظایر آن به دست می‌آید که سرنوشت زندگی انسان و سایر جانداران در زمین به وجود امام بستگی دارد؛ یعنی از زمانی که در زمین حیات وجود داشته، امام نیز بوده است و تا هنگامی‌ که زندگی جریان دارد، امام نیز وجود خواهد داشت. بر این اساس، امام در نظام خلقت نقش علیت دارد. علیت امام در نظام طبیعت و در سطحی فراتر در نظام خلقت، به دو گونه فاعلی و غایی امکان پذیر است؛ یعنی وجود امام در سلسله علل فاعلی و غایی جهان قرار دارد، هر چند علة العلل در هر دو سلسله خداوند متعال است. بدین جهت است که درباره امام مهدی|امام عصر{{ع}} آمده است: "بقای دنیا به بقای امام عصر{{ع}} است، و به یُمن و برکت او موجودات روزی داده می‌شوند و به واسطه وجود او زمین و آسمان پابرجاست"<ref>{{متن حدیث| الَّذِي بِبَقَائِهِ بَقِيَتِ الدُّنْيَا وَ بِيُمْنِهِ رُزِقَ الْوَرَى وَ بِوُجُودِهِ ثَبَتَتِ الْأَرْضُ وَ السَّمَاء‏}}؛ دعای عدیله.</ref>.<ref>[[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[امامت - ربانی گلپایگانی (مقاله)|مقاله «امامت - ربانی گلپایگانی»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]] ص ۴۰۴-۴۱۸.</ref>
* صدرالمتألهین در شرح این گونه احادیث گفته است: خداوند سبحان موجودات را با تفاوت درجات و مراتبی که از نظر برتری و پست تری دارند آفرید. پایین‌ترین مرتبه موجودات مواد عنصری زمین است که دورترین فاصله را از لطافت وجودی دارد، اما قابلیت تحول و تکامل وجودی را دارد. اراده حکیمانه خداوند اقتضا کرده است که این مواد عنصری، مسیر تکامل را طی کرده و به غایات وجودی خود "مرتبه بالاتر وجود" برسند. بر این اساس، در مسیر تکامل موجودات که از طریق علت غایی تحقق می‌یابد هر موجودی که مرتبه بالاتر دارد علت غایی موجود پایین‌تر است. بدین ترتیب، زمین را برای گیاه آفرید و گیاه را برای حیوان و حیوان را برای انسان، و از آنجا که در میان افراد انسان نیز مراتب کمال و نقص وجود دارد، کامل‌ترین انسان را غایت وجود انسان‌های دیگر قرار داد که در حقیقت غایت همه موجوداتی است که در مرتبه پایین‌تر از انسان قرار دارند. او همان انسان کامل است که در مرتبه امامت است، او جانشین خداوند در زمین است و چون وجود چیزی بدون غایت آن محال است، وجود جهان بدون وجود امام ناممکن خواهد بود<ref>شرح اصول کافی، ص۴۶۲.</ref>.<ref>[[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[امامت - ربانی گلپایگانی (مقاله)|مقاله «امامت - ربانی گلپایگانی»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]] ص ۴۰۴-۴۱۸.</ref>.

==چهارم: صفات امام (شروط امامت)==
{{اصلی|صفات امام}}
{{اصلی|عصمت امام}}
{{اصلی|علم خدادادی}}
===شروط عام===
===شروط خاص===
====شرط اول: نصب الهی امام (اصطفاء)====
====شرط دوم: علم ویژه الهی (علم لدنی)====
* امامان{{عم}} حق که مسئولیت خطیر هدایت مردم به سعادت و کمال و مدیریت جوامع انسانی را بر عهده دارند، باید از دانش گسترده برخوردار باشند، تا بتوانند این مسئولیت را به انجام رسانند، افزون بر این لازم است علم آنان از خطا و شک مصون باشد، تا مردم بتوانند به آنان اعتماد کنند و هدایت ایشان را پذیرفته و تحت حاکمیت آنان به اهداف مادی و معنوی خود برسند، ازاین‌رو خداوند طالوت را با برتری در دانش و نیروی جسمانی برای حاکمیت بر بنی‌اسرائیل برگزید: {{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاهُ عَلَيْكُمْ وَزَادَهُ بَسْطَةً فِي الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ}} <ref> خداوند او را بر شما برگزیده و بر گستره دانش و (نیروی) تن او افزوده است؛ سوره بقره، آیه: ۲۴۷.</ref> و نیز اولواالامر را مرجع علمی مسلمانان در تشخیص حق و باطل و صدق و کذب معرفی کرد و به آنان فرمان داد تا در هنگام دریافت گزارشها به اولواالامر به عنوان صاحبان آگاهی و قدرت تشخیص مراجعه کنند تا با استنباط حق و صدق، آنان را آگاه سازند: {{متن قرآن|وَإِذَا جَاءَهُمْ أَمْرٌ مِّنَ الأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذَاعُواْ بِهِ وَلَوْ رَدُّوهُ إِلَى الرَّسُولِ وَإِلَى أُولِي الأَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنبِطُونَهُ مِنْهُمْ}} <ref> و هنگامی که خبری از ایمنی یا بیم به ایشان برسد آن را فاش می‌کنند و اگر آن را به پیامبر یا پیشوایانشان باز می‌بردند کسانی از ایشان که آن را در می‌یافتند به آن پی می‌بردند؛ سوره نساء، آیه: ۸۳.</ref> مقصود از اولواالامر در این آیه همان کسانی هستند که در آیه ۵۹ سوره نساء به آنان اشاره شده و حکم ایشان در عصمت و وجوبِ اطاعت مانند پیامبر|رسول خداست{{صل}} <ref>الميزان، ج ۵، ص ۲۲؛ ج ۴، ص ۳۸۷ ـ ۳۹۱.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. و مصادیق آن بر اساس روایات، اماماناند{{عم}}<ref>روض‌الجنان،ج۶، ص۳۵؛ همان، ج۴، ص۳۸۷ـ ۳۹۱؛ ج ۵، ص ۲۳ ـ ۲۴.</ref> با توجه به اینکه آیه، اولواالامر را آگاه به ریشه مسائل معرفی کرده به‌گونه‌ای که اگر دیگران به آنان مراجعه کنند راهنماییشان می‌کنند، استفاده می‌شود که علم آنان آمیخته به جهل و شک و خطا نیست و این در مورد غیر معصومان صدق نمی‌کند، افزون بر این از ذیل آیه فهمیده می‌شود که وجود اولواالامر نوعی فضل و رحمت الهی است که اطاعتشان مردم را از پیروی شیطان باز می‌دارد: {{متن قرآن|وَلَوْلاَ فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ لاَتَّبَعْتُمُ الشَّيْطَانَ إِلاَّ قَلِيلاً}} <ref> و اگر بخشش و بخشایش خداوند بر شما نمی‌بود (همه) جز اندکی، از شیطان پیروی می‌کردید؛ سوره نساء، آیه: ۸۳.</ref> و تنها پیروی از معصومان می‌تواند انسان را از گمراهی و پیروی شیطان به طور قطع باز دارد، زیرا غیر معصوم ممکن است خود گرفتار لغزش و خطا شود<ref>الميزان، ج ۱۲، ص ۲۵۹، ۲۸۵.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. از دیگر آیاتی که علم امام{{ع}} از آن استفاده می‌شود آیه {{متن قرآن|وَمَا أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِكَ إِلاَّ رِجَالاً نُّوحِي إِلَيْهِمْ فَاسْأَلُواْ أَهْلَ الذِّكْرِ إِن كُنتُمْ لاَ تَعْلَمُونَ}} <ref> و ما پیش از تو جز مردانی را که به آنها وحی می‌کردیم نفرستادیم؛ اگر نمی‌دانید از اهل ذکر (آگاهان) بپرسید؛ سوره نحل، آیه: ۴۳.</ref> و {{متن قرآن|وَمَا أَرْسَلْنَا قَبْلَكَ إِلاَّ رِجَالاً نُّوحِي إِلَيْهِمْ فَاسْأَلُواْ أَهْلَ الذِّكْرِ إِن كُنتُمْ لاَ تَعْلَمُونَ}} <ref> و پیش از تو جز مردانی را که به آنها وحی می‌کردیم نفرستادیم، اگر نمی‌دانید از اهل کتاب بپرسید؛ سوره انبیاء، آیه: ۷.</ref> است که براساس آن باید انسان‌ها اموری را که نمی‌دانند از اهل ذکر بپرسند. گرچه مضمون آیه عام و ارشاد به اصلی عقلایی یعنی وجوب رجوع جاهل به اهل خبره است <ref>الميزان، ج ۱۲، ص ۲۵۹، ۲۸۵.</ref>؛ ولی کامل‌ترین مصداق «اهل ذکر» امامان{{عم}} هستند <ref>الميزان، ج۱۲، ص۲۸۵؛ پيام قرآن، ج۹، ص ۱۱۴.</ref>، چنان‌که در روایات فراوانی نیز آمده است که مقصود از اهل ذکر ائمه‌اند{{عم}} <ref>روض‌الجنان، ج ۱۳، ص ۲۰۹.</ref> در آیات دیگری نیز با تعبیراتی نظیر راسخان در علم: {{متن قرآن|وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ}} <ref> و استواران در دانش؛ سوره آل عمران، آیه: ۷.</ref><ref>الكافى،ج۱، ص۲۱۳؛ نورالثقلين، ج۱، ص۳۱۵ ـ ۳۱۸.</ref>، کسی که علم کتاب نزد اوست: {{متن قرآن|وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}} <ref> و کسی که دانش کتاب نزد اوست؛ سوره رعد، آیه: ۴۳.</ref><ref>مجمع‌البيان، ج ۶، ص ۴۶۲؛ نورالثقلين، ج ۲، ص۵۲۱ ـ ۵۲۴؛ الميزان، ج۱۱، ص۳۸۷ ـ ۳۸۹.</ref> و کسانی که به آنان علم داده شده: {{متن قرآن|بَلْ هُوَ آيَاتٌ بَيِّنَاتٌ فِي صُدُورِ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ}} <ref> اما آن (قرآن) آیاتی روشن است در سینه کسانی که به آنان دانش داده‌اند؛ سوره عنکبوت، آیه: ۴۹.</ref><ref>الكافى، ج ۱، ص ۲۱۳ ـ ۲۱۴؛ مجمع‌البيان، ۸، ص ۴۵۱؛ الميزان، ج ۱۶، ص ۱۴۲.</ref> به عالمانی اشاره شده که مصادیق کامل آنها امامان{{عم}} هستند. شایان ذکر است که بر پایه روایات فراوانی از امامان{{عم}} آنان به غیب و همه علومی که در اختیار فرشتگان، پیامبران و رسولان قرار گرفته عالم‌اند <ref>الكافى، ج ۱، ص ۲۵۵ ـ ۲۵۶؛ الميزان، ج ۱۸، ص ۱۹۲.</ref> و علم آنان دارای منابع فراوانی است؛ مانند: تحدیث و الهام، وراثت از پیامبر|پیامبر اکرم{{صل}} و امام{{ع}} پیش از خود، جفر و جامعه، مصحف فاطمه{{س}} و صحیفه امیرمؤمنان، امام علی{{ع}} <ref> الكافى، ج ۱، ص ۱۷۶، ۲۷۰، ۲۲۳، ۲۳۱، ۲۳۸ـ ۲۴۲.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
====شرط سوم: عصمت====
* بر اساس آموزه‌های قرآن، امام{{ع}} دارای ویژگی‌هایی است که مهم‌ترین آنها عصمت است<ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. خدای سبحان در پاسخ حضرت ابراهیم{{ع}} که از خدا خواست تا امامت را در ذرّیه او قرار دهد فرمود: عهد من به ظالمان نمی‌رسد: {{متن قرآن|لاَ يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ }} <ref> پیمان من به ستمکاران نمی‌رسد؛ سوره بقره، آیه: ۱۲۴.</ref> مفسران با استناد به این آیه عصمت را برای امام{{ع}} لازم می‌دانند و لزوم عصمت را این‌گونه تبیین می‌کنند که امام{{ع}} مقتدا و رهبری است که اقتدای به او واجب است و اگر امام{{ع}} معصیت کند بر آدمیان نیز از باب لزوم اطاعت از امام{{ع}}، معصیت واجب خواهد بود و این امر محال است، زیرا معصیت ممنوع است و جمع فعل و ترک غیر ممکن است، ازاین‌رو عصمت در امامان{{عم}} لازم است تا این محذور پیش نیاید<ref>التفسيرالكبير، ج۴، ص ۳۶ ـ ۳۷، ج ۱۰، ص ۱۴۴.</ref> ناگفته نماند که آیه بر عصمت امام{{ع}} در طول حیات و تمام عمر دلالت می‌کند بنابراین کسی که در قسمتی از عمر خود گرفتار فسق یا شرک باشد شایستگی مقام امامت را نخواهد داشت <ref>الميزان، ج ۱، ص ۲۷۴.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. نیز خداوند در {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ اتَّقُواْ اللَّهَ وَكُونُواْ مَعَ الصَّادِقِينَ }} <ref> ای مؤمنان! از خداوند پروا کنید و با راستگویان باشید!؛ سوره توبه، آیه: ۱۱۹.</ref> از مؤمنان می‌خواهد، تقوای الهی را پیشه ساخته و به طور مطلق <ref>المیزان، ج ۹، ص ۴۰۲.</ref> با صادقان باشند: {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ اتَّقُواْ اللَّهَ وَكُونُواْ مَعَ الصَّادِقِينَ}} <ref> ای مؤمنان! از خداوند پروا کنید و با راستگویان باشید!؛ سوره توبه، آیه: ۱۱۹.</ref> بی‌تردید لازمه همراهی مطلق با آنان، عصمت آنهاست<ref> التفسيرالكبير، ج ۱۶، ص ۲۲۱؛ پيام قرآن، ج ۹، ص ۵۰؛ حق‌اليقين، ص ۵۴ ـ ۵۵.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. همچنین در {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ أَطِيعُواْ اللَّهَ وَأَطِيعُواْ الرَّسُولَ وَأُولِي الأَمْرِ مِنكُمْ }} <ref> ای مؤمنان، از خداوند فرمان برید و از پیامبر و زمامدارانی که از شمایند فرمانبرداری کنید؛ سوره نساء، آیه: ۵۹.</ref>، اطاعت از اولواالامر در ردیف اطاعت پیامبر{{صل}} و اطاعت پیامبر{{صل}} در ردیف اطاعت خدای متعال قرار گرفته است و چون اطاعت خدا به صورت مطلق واجب است بنابراین، اطاعت پیامبر{{صل}} و اولواالامر نیز به طور مطلق واجب است و لازمه وجوب اطاعتِ مطلق، عصمت است <ref>الميزان، ج ۴، ص ۳۸۹ ـ ۳۹۱؛ حق اليقين، ص ۴۰.</ref> دلالت آیه بر عصمت چنان واضح و روشن است که برخی از اهل سنت نیز نتوانسته‌اند آن را انکار کنند، گرچه مصداق اولواالامر در نظر آنان، اهل حلّ و عقد از امت‌اند که مجموع آنان ـ به شرط اجتماع ـ خطا نمی‌کنند <ref>التفسير الكبير، ج ۱۰، ص ۱۴۴؛ التفسير المنار، ج ۵، ص ۲۰۳.</ref>؛ ولی چون اهل حل و عقد کسانی‌اند که ممکن است مرتکب خطا بشوند از عصمت بهره‌ای ندارند و نمی‌تواند مراد آیه اهل حل و عقد باشد<ref>الميزان، ج ۴، ص ۳۹۲ ـ ۳۹۳.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.

====شرط چهارم: افضلیت====
=====امامت افضل یا امامت مفضول؟=====

==پنجم: تعیین امام==
===راه تعیین امام===
====نصب امام====
====انتخاب امام====
====غلبه و استیلا====

==اثبات امامت==

==قلمرو امامت==
===امامت شأنی===
===امامت فعلی===
====امامت صامت====
====امامت ناطق====

==اثبات امامت ==

==زمینه‌های جعل امامت==
{{اصلی|صبر امام}}
{{اصلی|یقین امام}}
{{اصلی|ابتلای امام}}
{{اصلی|بندگی امام}}
{{اصلی|هدایتگری امام}}
* جعل امامت منوط به وجود زمینه‌هایی است<ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>:
#'''صبر و شکیبایی:''' هدایت انسان‌ها به توحید و به ثمر رساندن آن، با دشواری‌هایی همراه است، از این رو برای عهده‌داری این امر خطیر، باید امامت به کسی سپرده شود که از مشکلات نهراسد و با شکیبایی این بار سنگین را به مقصد برساند<ref> نمونه، ج ۱۷، ص ۱۶۶.</ref>: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا لَمَّا صَبَرُوا }} <ref> برخی از آنان را پیشوایانی گماردیم که به فرمان ما (مردم را) رهنمایی می‌کردند؛ سوره سجده، آیه: ۲۴.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
#'''یقین معصوم|یقین به آیات الهی:''' انسانی که به آیات الهی یقین دارد در کار هدایت امت موفق است و می‌تواند با نیروی یقین خط هدایت به امر الهی را تداوم بخشد<ref> نمونه، ج ۱۷، ص ۱۶۶.</ref>: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا لَمَّا صَبَرُوا وَكَانُوا بِآيَاتِنَا يُوقِنُونَ}} <ref> و چون شکیب ورزیدند و به آیات ما یقین داشتند برخی از آنان را پیشوایانی گماردیم که به فرمان ما (مردم را) رهنمایی می‌کردند؛ سوره سجده، آیه: ۲۴.</ref>، چنانکه حضرت ابراهیم{{ع}} ابتدا برای دستیابی به یقین، از رؤیت ملکوت بهره‌مند شد: {{متن قرآن|وَكَذَلِكَ نُرِي إِبْرَاهِيمَ مَلَكُوتَ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ وَلِيَكُونَ مِنَ الْمُوقِنِينَ}} <ref> و این‌گونه ما گستره آسمان‌ها و زمین را به ابراهیم می‌نمایانیم و (چنین می‌کنیم) تا از باورداران گردد؛ سوره انعام، آیه: ۷۵.</ref> و پس از رسیدن به مقام یقین و تحقق به کلمات اللّه امامت به او اعطا گردید<ref>الميزان، ج ۱، ص ۲۷۳.</ref>: {{متن قرآن|وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا}} <ref> و (یاد کن) آنگاه را که پروردگار ابراهیم، او را با کلماتی آزمود و او آنها را به انجام رسانید؛ فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم؛ سوره بقره، آیه: ۱۲۴.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
#'''ابتلای معصوم|موفقیت در آزمونهای الهی:'''امامت زمانی به حضرت ابراهیم{{ع}} عطا شد که خدای متعال او را به انواع ابتلائات، از جمله ذبح فرزند آزمود و او در همه آنها پیروز گردید<ref>الميزان، ج ۱، ص ۲۶۸.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
#'''بندگی معصوم|عبودیت تام:''' کسانی که مقام امامت به آنان داده شده در عبودیت الهی استمرار داشته و با عبادت ملازم بوده‌اند<ref>المیزان، ج ۱۴، ص ۳۰۴ ـ ۳۰۵.</ref>: {{متن قرآن|كَانُوا لَنَا عَابِدِينَ}} <ref> آنان پرستندگان ما بودند؛ سوره انبیاء، آیه: ۷۳.</ref>، چنانکه بر پایه برخی احادیث خدای متعال ابراهیم را قبل از هرچیز عبد خود قرار داد و پس از آن مقام امامت را به او عطا کرد<ref>الكافى، ج ۱، ص ۱۷۵.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
#'''هدایت معصوم|هدایت یافتگی بدون واسطه:''' رسالت اساسی امام{{ع}} هدایت است و ازاین‌رو در صورتی می‌تواند دیگران را هدایت کند که خود به طور مستقیم و بدون واسطه از ناحیه خدا هدایت شده باشد <ref>الميزان، ج ۱، ص ۲۷۲ ـ ۲۷۵.</ref>: {{متن قرآن|أَفَمَن يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ أَحَقُّ أَن يُتَّبَعَ أَمَّن لاَّ يَهِدِّيَ إِلاَّ أَن يُهْدَى}} <ref> آیا آنکه به حقّ رهنمون می‌گردد سزاوارتر است که پیروی شود یا آنکه راه نمی‌یابد مگر آنکه راه برده شود؟؛ سوره یونس، آیه: ۳۵.</ref> براساس روایاتی در ذیل این آیه پیامبران و امامان هدایت یافتگان‌اند<ref> نورالثقلين، ج ۲، ص ۳۰۳ ـ ۳۰۴؛ الميزان، ج ۱۰، ص ۵۶ ـ ۵۸.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.

==مسئولیت‌های امامت (شؤون امام|شؤون و وظایف امام)==
===مرجعیت علمی و مرجعیت دینی===
* نقل دین
* حفظ دین
* تبیین معارف دینی
===رهبری اجتماع (ولایت امر)===
===ولایت باطنی===

==کارکردهای امامت ==
{{اصلی|کارکردهای امامت}}

==امامت در کودکی==
==دوران‌های امامت==
# دوره حضور؛
# دوره غیبت؛
# دوره ظهور؛
# دوره رجعت.

==سال‌شمار امامت امامان دوازده‌گانه==

'''امامت''' به معنای [[رهبری]] و [[ولایت امر]] است. امامت، [[منصب]] و مقامی که از سوی [[خداوند]] به بعضی انسان‌های [[پاک]] و [[دانا]] و [[شایسته]] داده می‌شود که [[مردم]] را به [[راه خدا]] [[هدایت]] کنند. در [[اسلام]]، برای تداوم [[مسؤولیت]] [[پیامبر خدا]] {{صل}} در بُعد [[حکومتی]] و [[دینی]]، امامت و [[وصایت]] قرار داده شده تا [[مردم]] پس از [[پیامبر]]، از [[امام]] تبعیّت کنند و [[رسول خدا]] {{صل}} و [[امامان]] پس از خویش را با نام و مشخصات [[تعیین]] کرده است. امامت یکی از [[اصول اعتقادی]] [[شیعه]] است و از سوی [[خدا]] و پیامبر {{صل}} است نه به [[انتخاب مردم]]. [[علم]] و [[عصمت]] از جمله شرایط آن است و [[امام]]، [[حق]] [[ولایت]] بر [[مردم]] دارد و [[حجت الهی]] بر همگان است. [[پذیرش]] امامتِ امامانِ [[معصوم]] [[واجب]] است و [[نشانه]] [[اطاعت از خدا]] و پیامبر است و هر کس بدون [[عقیده]] و [[ایمان به امامت]] امامِ [[معصوم]] بمیرد، به [[مرگ جاهلیت]] مرده است. [[امام رضا]] {{ع}} می‌‌فرماید: {{متن حدیث|إِنَّ الْإِمَامَةَ خِلَافَةُ اللَّهِ وَ خِلَافَةُ الرَّسُولِ}} امامت، [[جانشینی]] خدا و [[جانشینی پیامبر]] است<ref>اصول کافی، ج۱، ص۲۰۰.</ref>. روشن است کسی که به جای خدا و [[رسول]] بر [[مردم]] [[حکومت]] می‌کند، باید پاک و [[عادل]] و [[شبیه]] پیامبر در [[کمالات]] و [[فضایل]] باشد. به [[پیروان]] این [[عقیده]]، [[امامیه]] و [[شیعه]] گفته می‌شود<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)|فرهنگ‌نامه دینی]]، ص۳۲.</ref>.
[[پرونده:V0010.webm|بندانگشتی|285px|left]]

== معناشناسی امام و امامت ==
=== معنای لغوی ===
{{اصلی|امامت در لغت}}

=== معنای اصطلاحی ===
مراد از "امامت" و "ولایت"، "[[ولایت امر]]" است؛ به این معنا که اینکه [[فرمان]] [[دست]] چه کسی باید باشد؛ بازگشت همۀ [[نزاع‌ها]]، چه داخل و چه بیرون از [[جامعه اسلامی]]، به این است که چه کسی [[دستور]] بدهد. در عصر ما نیز، هر کدام از [[طاغوت‌ها]] و سردم‌داران [[استکبار جهانی]] ادعا می‌کند که باید [[فرمان]] [[دست]] من باشد و اگر ملتی یا کشوری بیابد که روزبه‌روز مقتدرتر می‌شود، درصدد شکستن و به‌زانودرآوردن آن برمی‌آید تا خود را ابرقدرت جلوه دهد. اساس [[جنگ‌ها]] و کشمکش‌های این [[مستکبران]] با رقبای خود در [[دنیا]] همین است که زیر بار [[فرمان]] آنان نمی‌روند. بنابراین، [[نزاع]] و دعوا بر سر همان چیزی است که در منابع [[دینی]] [[اسلام]] از آن به "[[ولایت امر]]" تعبیر شده است. "امامت" همان "[[ولایت امر]]" است؛ یعنی چه کسی باید صاحب [[دستور]] باشد<ref>[[محسن اراکی|اراکی، محسن]]، [https://www.aparat.com/v/FYjv0?playlist=376197 درس اول «امامت در اندیشه اسلامی»]</ref>

==== اصطلاح امامت در قرآن ====
{{اصلی|امامت در قرآن}}
لفظ "امامت" در [[قرآن]] به‌کار نرفته؛ ولی واژه "امام {{ع}}" به صورت مفرد و جمع در ۱۲ مورد استعمال شده است که برخی از آنها و نیز [[آیات]] متعدد دیگر به موضوع امامت [[ارتباط]] دارد. آیات مربوط گاهی به [[پیشوایی]] بر [[حق]] [[بالاصاله]]: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}} <ref> و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند؛ سوره انبیاء، آیه: ۷۳.</ref>، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}} <ref> برخی از آنان را پیشوایانی گماردیم؛ سوره سجده، آیه: ۲۴.</ref> و گاهی به پیشوایی به حق به نحو [[جانشینی]]: {{متن قرآن|وَأُولِي الأَمْرِ مِنكُمْ}} <ref> و زمامدارانی که از شمایند؛ سوره نساء، آیه: ۵۹.</ref> و گاهی به [[پیشوایی]] [[باطل]]: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ}} <ref> و زمامدارانی که از شمایند؛ سوره قصص، آیه: ۴۱.</ref> و گاهی به مفهوم جامع میان پیشوایی بر [[حق و باطل]]: {{متن قرآن|يَوْمَ نَدْعُو كُلَّ أُنَاسٍ بِإِمَامِهِمْ}} <ref> روزی که هر دسته‌ای را با پیشوایشان فرا می‌خوانیم؛ سوره اسراء، آیه: ۷۱.</ref> اشاره دارد<ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.

افزون بر آیاتی که واژه [[امام]] {{ع}} یا [[اولی‌الامر]] در آن به‌کار رفته است [[آیات]] فراوانی با امامت و [[رهبری]] پیوند دارد، از جمله برخی آیاتی که در آن مفهوم [[هدایت]] آمده {{متن قرآن|وَيَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُواْ لَوْلا أُنزِلَ عَلَيْهِ آيَةٌ مِّن رَّبِّهِ إِنَّمَا أَنتَ مُنذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ}} <ref> و کافران می‌گویند: چرا نشانه‌ای از پروردگارش بر او فرو فرستاده نشده است؟ تو، تنها بیم‌دهنده‌ای و هر گروهی رهنمونی دارد؛ سوره رعد، آیه: ۱۳.</ref>؛ {{متن قرآن|قُلْ هَلْ مِن شُرَكَائِكُم مَّن يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ قُلِ اللَّهُ يَهْدِي لِلْحَقِّ أَفَمَن يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ أَحَقُّ أَن يُتَّبَعَ أَمَّن لاَّ يَهِدِّيَ إِلاَّ أَن يُهْدَى فَمَا لَكُمْ كَيْفَ تَحْكُمُونَ}} <ref> بگو آیا از شریکانتان کسی هست که به سوی «حق» رهنمون باشد؟ بگو خداوند به «حق» رهنماست؛ آیا آنکه به حقّ رهنمون می‌گردد سزاوارتر است که پیروی شود یا آنکه راه نمی‌یابد مگر آنکه راه برده شود؟ پس چه بر سرتان آمده است؟ چگونه داوری می‌کنید؟؛ سوره یونس، آیه: ۳۵.</ref>، آیه‌ای که [[مؤمنان]] را به [[همراهی]] با [[صادقان]] فرا می‌خواند {{متن قرآن|الْمُنَافِقُونَ وَالْمُنَافِقَاتُ بَعْضُهُم مِّن بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمُنكَرِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمَعْرُوفِ وَيَقْبِضُونَ أَيْدِيَهُمْ نَسُواْ اللَّهَ فَنَسِيَهُمْ إِنَّ الْمُنَافِقِينَ هُمُ الْفَاسِقُونَ}} <ref> مردان و زنان منافق، همگون یکدیگرند که به کار ناپسند فرمان می‌دهند و از کار شایسته باز می‌دارند! و (در بخشش) ناخن خشکی می‌ورزند، خداوند را فراموش کرده‌اند و خداوند نیز آنان را از یاد برده است، بی‌گمان منافقانند که نافرمانند؛ سوره توبه، آیه: ۶۷.</ref>، [[آیه ولایت]] {{متن قرآن|إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِينَ آمَنُواْ الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ رَاكِعُونَ}} <ref> سرور شما تنها خداوند است و پیامبر او و (نیز) آنانند که ایمان آورده‌اند، همان کسان که نماز برپا می‌دارند و در حال رکوع زکات می‌دهند؛ سوره مائده، آیه: ۵۵.</ref>، آیه‌ای که می‌گوید اگر به برخی در [[زمین]] [[قدرت]] داده شود [[نماز]] را برپا می‌دارند، [[زکات]] می‌دهند و [[امر به معروف و نهی از منکر]] می‌کنند {{متن قرآن|الَّذِينَ إِن مَّكَّنَّاهُمْ فِي الأَرْضِ أَقَامُوا الصَّلاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ وَأَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَنَهَوْا عَنِ الْمُنكَرِ وَلِلَّهِ عَاقِبَةُ الأُمُورِ}} <ref> همان کسانی که اگر آنان را در زمین توانمندی دهیم نماز بر پا می‌دارند و زکات می‌پردازند و به کار شایسته فرمان می‌دهند و از کار ناپسند باز می‌دارند و پایان کارها با خداوند است؛ سوره حج، آیه: ۴۱.</ref> و آیاتی که در آن از اعطای [[مُلک]] به برخی سخن به میان آمده است. {{متن قرآن|أَمْ لَهُمْ نَصِيبٌ مِّنَ الْمُلْكِ فَإِذًا لاَّ يُؤْتُونَ النَّاسَ نَقِيرًا أَمْ يَحْسُدُونَ النَّاسَ عَلَى مَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِن فَضْلِهِ فَقَدْ آتَيْنَا آلَ إِبْرَاهِيمَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَآتَيْنَاهُم مُّلْكًا عَظِيمًا }} <ref> آیا ایشان را بهره‌ای از فرمانروایی است؟ که در آن صورت سر سوزنی به کسی (چیزی) نمی‌دهند. یا اینکه به مردم برای آنچه خداوند به آنان از بخشش خود داده است رشک می‌برند؟ بی‌گمان ما به خاندان ابراهیم کتاب (آسمانی) و فرزانگی دادیم و به آنان فرمانروایی سترگی بخشیدیم؛ سوره نساء، آیه: ۵۳ - ۵۴.</ref>؛ {{متن قرآن|وَقَالَ لَهُمْ نَبِيُّهُمْ إِنَّ اللَّهَ قَدْ بَعَثَ لَكُمْ طَالُوتَ مَلِكًا قَالُواْ أَنَّى يَكُونُ لَهُ الْمُلْكُ عَلَيْنَا وَنَحْنُ أَحَقُّ بِالْمُلْكِ مِنْهُ وَلَمْ يُؤْتَ سَعَةً مِّنَ الْمَالِ قَالَ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاهُ عَلَيْكُمْ وَزَادَهُ بَسْطَةً فِي الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ وَاللَّهُ يُؤْتِي مُلْكَهُ مَن يَشَاء وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ }} <ref> و پیامبرشان به آنان گفت: خداوند طالوت را به پادشاهی شما گمارده است، گفتند:چگونه او را بر ما پادشاهی تواند بود با آنکه ما از او به پادشاهی سزاوارتریم و در دارایی هم به او گشایشی نداده‌اند. گفت: خداوند او را بر شما برگزیده و بر گستره دانش و نیروی تن او افزوده است و خداوند پادشاهی خود را به هر که خواهد می‌دهد و خداوند نعمت‌گستری داناست؛ سوره بقره، آیه: ۲۴۷.</ref><ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>

در [[روایات]] فراوانی نیز، مصادیق یا [[تأویل]] آیاتی از [[قرآن]]، مانند: {{متن قرآن|فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَالنُّورِ الَّذِي أَنزَلْنَا وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ }} <ref> پس به خداوند و پیامبرش و نوری که فرو فرستاده‌ایم ایمان آورید و خداوند از آنچه انجام می‌دهید آگاه است؛ سوره تغابن، آیه: ۸.</ref><ref>نورالثقلین، ج ۵، ص ۳۴۱.</ref>، {{متن قرآن|يُرِيدُونَ لِيُطْفِؤُوا نُورَ اللَّهِ بِأَفْوَاهِهِمْ وَاللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ}} <ref> بر آنند که نور خداوند را با دهانهاشان خاموش کنند و خداوند کامل‌کننده نور خویش است هر چند کافران نپسندند؛ سوره صف، آیه: ۸.</ref><ref>نورالثقلین، ج ۵، ص ۳۱۶ - ۳۱۷.</ref> و {{متن قرآن|وَلَقَدْ وَصَّلْنَا لَهُمُ الْقَوْلَ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ}} <ref> و ما برای آنان این گفتار را به هم پیوستیم باشد که پند گیرند؛ سوره قصص، آیه: ۵۱.</ref><ref> الکافی، ج ۱، ص ۴۱۵؛ بصائر الدرجات، ص ۵۱۵.</ref> [[امامان]] {{عم}} دانسته شده‌اند<ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.

در [[قرآن]] و [[احادیث اسلامی]]، کلمه "[[امام]]"، فی الجمله در معنای لغویِ آن به کار رفته است؛ یعنی هر چیزی که مورد [[پیروی]] واقع شود اعم از [[انسان]] و غیر [[انسان]]، مانند: {{متن قرآن|وَمِن قَبْلِهِ كِتَابُ مُوسَى إِمَامًا وَرَحْمَةً}} <ref> و کتاب موسی به پیشوایی و بخشایش پیش از او بوده است؛ سوره هود، آیه: ۱۷.</ref> [[حق]] مانند: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}} <ref> و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند؛ سوره انبیاء، آیه: ۷۳.</ref> و [[باطل]] مانند: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ }} <ref> و آنان را (به کیفر کفرشان) پیشوایانی کردیم که (مردم را) به سوی آتش دوزخ فرا می‌خوانند؛ سوره قصص، آیه: ۴۱.</ref>؛ ولی غالبا این واژه به [[پیشوایان]] [[حق]] و کسانی که به بالاترین نقطه قلّه [[انسانیت]] صعود کرده‌اند، اطلاق می‌گردد و استعمال آن در معنای لغوی، اندک است و نیز استعمال آن در «[[امامان]] [[آتش]]»، به لحاظ نشان دادن نقطه نهاییِ [[انحطاط]] [[انسان]]، در مقابل نقطه اوج [[تکامل]] اوست. به هر حال، [[آیات]] و احادیثی که در این جا تحت عنوان «امامت» خواهند آمد، اختصاص به امامت [[امامان]] [[حق]] دارند<ref>[http://lib.eshia.ir/27255/6/214 [[محمد محمدی ری‌شهری|محمدی ری‌شهری، محمد]]، دانشنامه قرآن و حدیث، ج ۱۰، ص۲۱۳ - ۲۱۴.]</ref>

[[خدای سبحان]] در [[آیات]] متعددی به موضوع امامت اشاره و برای [[امام]] ویژگی‌هایی آورده است. این ویژگی‌ها در [[تعریف امامت]]، تأثیر بسزایی دارد.

نمونه‌های زیر، برخی از مهم‌ترین [[آیات]] است:
#{{متن قرآن|وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که پروردگار ابراهیم، او را با کلماتی آزمود و او آنها را به انجام رسانید؛ فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم. (ابراهیم) گفت: و از فرزندانم (چه کس را)؟ فرمود: پیمان من به ستمکاران نمی‌رسد» سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref>.
#{{متن قرآن|وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ نَافِلَةً وَكُلًّا جَعَلْنَا صَالِحِينَ وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا وَأَوْحَيْنَا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْرَاتِ وَإِقَامَ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءَ الزَّكَاةِ وَكَانُوا لَنَا عَابِدِينَ}}<ref>«و اسحاق را و افزون بر آن (نوه‌اش) یعقوب را به او بخشیدیم و همه را (مردمی) شایسته کردیم و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند و به آنها انجام کارهای نیک و برپا داشتن نماز و دادن زکات را وحی کردیم و آنان پرستندگان ما بودند» سوره انبیاء، آیه ۷۲-۷۳.</ref>.
#{{متن قرآن|وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ فَلَا تَكُنْ فِي مِرْيَةٍ مِنْ لِقَائِهِ وَجَعَلْنَاهُ هُدًى لِبَنِي إِسْرَائِيلَ وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا لَمَّا صَبَرُوا وَكَانُوا بِآيَاتِنَا يُوقِنُونَ}}<ref>«و به راستی ما به موسی کتاب (آسمانی) دادیم -بنابراین در لقای او (با خداوند) تردیدی مکن- و ما آن (کتاب) را رهنمودی برای بنی اسرائیل قرار دادیم و چون شکیب ورزیدند و به آیات ما یقین داشتند برخی از آنان را پیشوایانی گماردیم که به فرمان ما (مردم را) رهنمایی می‌کردند» سوره سجده، آیه ۲۳-۲۴.</ref>.

بر پایه [[آیات]] یاد شده، چند ویژگی برای امامت دست‌یافتنی است:
# امامت به [[جعل]] [[الهی]] است: {{متن قرآن|إِنِّي جَاعِلُكَ}}، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ}}، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ}}.
# [[گستره امامت]] [[امام]]، [[مردم]] است: {{متن قرآن|جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ}}.
# امامت، [[عهد الهی]] است: {{متن قرآن|لَا يَنَالُ عَهْدِي}}.
# امامت به [[ظالمان]] نمی‌رسد: {{متن قرآن|لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}.
# [[امام]]، دارای [[هدایت تکوینی]] یا [[هدایت به امر]] است: {{متن قرآن|يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}}.
# [[هدایت به امر]]، دو مقدمه دارد: کمال علمی‌ یا [[یقین]]: {{متن قرآن|وَكَانُوا بِآيَاتِنَا يُوقِنُونَ}}؛ کمال عملی یا [[صبر]]: {{متن قرآن|لَمَّا صَبَرُوا}}<ref>[[مهدی مقامی|مقامی، مهدی]]، [[درسنامه امام‌شناسی (کتاب)|درسنامه امام‌شناسی]]، ص:۲۲-۲۳.</ref>.

=== روابط مفهومی امامت با واژگان همسو ===
==== رابطه با [[نبوت]] و [[رسالت]] ====
در [[قرآن کریم]] هر چهار کلمه [[خلیفه]]، [[امام]]، [[نبوت]] و [[رسالت]] یا مشتقات آن، استعمال شده است که [[آیات]] دارای کلمه [[خلیفه]] در ذیل عنوان مفهوم [[خلیفه]] در [[قرآن]] مطرح شد.

اما کلمه [[امام]]، در [[قرآن مجید]]، بر مصادیق مختلفی استعمال شده است که به دو دسته تقسیم می‌شود:
# مصادیق غیر بشری، مانند [[لوح محفوظ‍‌]]: {{متن قرآن|وَكُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْنَاهُ فِي إِمَامٍ مُبِينٍ}}<ref>«و هر چیزی را در نوشته‌ای روشن بر شمرده‌ایم» سوره یس، آیه ۱۲.</ref>
# [[کتاب آسمانی]]: {{متن قرآن|وَمِنْ قَبْلِهِ كِتَابُ مُوسَى إِمَامًا وَرَحْمَةً}}<ref>«و کتاب موسی به پیشوایی و بخشایش پیش از او بوده است» سوره هود، آیه ۱۷؛ سوره احقاف، آیه ۱۲.</ref>.

مصادیق بشری که از جهت [[حقانیت]] و بطلان، به دو دسته تقسیم می‌شود:
# [[امام حق]]: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}}<ref>«و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند» سوره انبیاء، آیه ۷۳.</ref>
# [[امام باطل]]: {{متن قرآن|فَقَاتِلُوا أَئِمَّةَ الْكُفْرِ}}<ref>«با پیشگامان کفر که به هیچ پیمانی پایبند نیستند کارزار کنید» سوره توبه، آیه ۱۲.</ref> و {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ}}<ref>«و آنان را (به کیفر کفرشان) پیشوایانی کردیم که (مردم را) به سوی آتش دوزخ فرا می‌خوانند» سوره قصص، آیه ۴۱.</ref>.

امّا [[امامت]] در اصطلاح [[دینی]] به دو صورت [[عام و خاص]] است که در معنای عام، شامل [[نبوت]] و [[رسالت]] به عنوان [[مقتدا]] و [[اسوه]] می‌شود و در معنای خاص، شامل آنها نشده و در بعضی موارد بعد از تحقق [[مقام نبوت]] و [[رسالت]] است{{متن قرآن|وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}<ref> «و (یاد کن) آنگاه را که پروردگار ابراهیم، او را با کلماتی آزمود و او آنها را به انجام رسانید؛ فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم. (ابراهیم) گفت: و از فرزندانم (چه کس را)؟ فرمود: پیمان من به ستم‌کاران نمی‌رسد» سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref>. یا [[مقام]] ویژه‌ای است که از طرف [[خدای سبحان]] به اوصایای [[پیامبران]] {{عم}}، [[عنایت]] می‌شود.

اما کلمه [[نبوت]]، ۵ بار {{متن قرآن|مَا كَانَ لِبَشَرٍ أَنْ يُؤْتِيَهُ اللَّهُ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ}}<ref> «هیچ بشری را نسزد که خداوند به او کتاب و حکمت و پیامبری بدهد» سوره آل عمران، آیه ۷۹.</ref>؛ {{متن قرآن|أُولَئِكَ الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ}}<ref>«آنان کسانی هستند که به آنها کتاب و داوری و پیامبری دادیم» سوره انعام، آیه ۸۹.</ref>؛ {{متن قرآن|وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَجَعَلْنَا فِي ذُرِّيَّتِهِ النُّبُوَّةَ وَالْكِتَابَ}}<ref>«و ما به او اسحاق و (نوه‌اش) یعقوب را بخشیدیم و در فرزندان او پیامبری و کتاب (آسمانی) را نهادیم» سوره عنکبوت، آیه ۲۷.</ref>؛ {{متن قرآن|وَلَقَدْ آتَيْنَا بَنِي إِسْرَائِيلَ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ}} <ref>«و به راستی ما به بنی اسرائیل کتاب (آسمانی) و داوری و پیامبری دادیم» سوره جاثیه، آیه ۱۶</ref>؛ {{متن قرآن|وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا وَإِبْرَاهِيمَ وَجَعَلْنَا فِي ذُرِّيَّتِهِمَا النُّبُوَّةَ وَالْكِتَابَ}}<ref>«و نوح و ابراهیم را فرستادیم و در فرزندان آنان پیامبری و کتاب (آسمانی) نهادیم» سوره حدید، آیه ۲۶.</ref> در [[قرآن]] استعمال شده و در اصل و ریشه آن، [[اختلاف]] است. بعضی گفته‌اند: از نَبَأ به معنای خبر مشتق شده<ref>تبیان، ج۷، ص۱۳۳؛ کنزالدقائق، ج۸، ص۲۳۲؛ المیزان، ج۲، ص۱۳۹.</ref> و برخی دیگر نوشته‌اند: از نبوه (بر وزن نغمه) به معنای [[رفعت]] و بلندی [[مقام]]، مشتق شده است<ref>مجمع البیان، ج۶، ص۸۰۰؛ کشف الاسرار، ج۶، ص۵۴.</ref>؛ لذا با لحاظ‍ ریشه، ترجمه [[آیه شریفه]] {{متن قرآن|وَاذْكُرْ فِي الْكِتَابِ مُوسَى إِنَّهُ كَانَ مُخْلَصًا وَكَانَ رَسُولًا نَبِيًّا}}<ref>«و در این کتاب از موسی یاد کن که ناب و فرستاده‌ای پیامبر بود» سوره مریم، آیه ۵۱.</ref> دو گونه می‌شود؛ ای [[پیامبر]]! در کتاب [[قرآن]] از [[موسی]] یاد کن که او [[بنده]] [[مخلَص]] و فرستاده [[حق]] و پیام‌آور برای خَلق بود.

ای [[پیامبر]]! در کتاب [[قرآن]] از [[موسی]] یاد کن که او [[بنده]] [[مخلَص]] و فرستاده‌ای والامقام بود.

اما کلمه [[رسالت]] فقط‍ یک بار{{متن قرآن|فَتَوَلَّى عَنْهُمْ وَقَالَ يَا قَوْمِ لَقَدْ أَبْلَغْتُكُمْ رِسَالَةَ رَبِّي وَنَصَحْتُ لَكُمْ وَلَكِنْ لَا تُحِبُّونَ النَّاصِحِينَ}}<ref> «(صالح) از آنان روی گردانید و گفت: ای قوم من! بی‌گمان پیام پروردگارم را به شما رسانده‌ام و برای شما خیرخواهی کرده‌ام امّا شما خیرخواهان را دوست نمی‌دارید» سوره اعراف، آیه ۷۹.</ref> و جمع آن "رسالات"، ۸ بار در [[قرآن مجید]] استعمال شده است؛ و معنای [[رسالت]] این است که مأموریتی بر عهده کسی بگذارند و او موظف به [[تبلیغ]] و ادای آن شود<ref>[[عبدالله حق‌جو|حق‌جو، عبدالله]]، [[ولایت در قرآن (کتاب)|ولایت در قرآن]]، ص:۵۶-۵۸.</ref>.

==== رابطه با [[خلافت]] ====
{{همچنین|خلافت}}
در [[فرهنگ اسلامی]] "[[امامت]]" و "[[خلافت]]" حقیقتی واحد را بیان می‌‌کنند با این تفاوت که "[[خلافت]]" به جنبه [[جانشینی]] از [[پیامبر]] {{صل}} دلالت دارد و "[[امامت]]" به جنبه [[رهبری جامعه اسلامی]]. در متون [[دینی]] هر دو تعبیر به کار رفته است و اشاره به مصداق واحد دارد: در [[حدیث یوم الانذار]] [[رسول خدا]] {{صل}} امیرالمؤمنین علی {{ع}} را این گونه معرفی کرده است: {{متن حدیث|إِنَّ هَذَا أَخِي وَ وَصِيِّي وَ وَزِيرِي وَ خَلِيفَتِي فِيكُمْ، فَاسْمَعُوا لَهُ وَ أَطِيعُوا}}<ref>الأمالی (للطوسی)، ص ۵۸۳ سایر منابع و این حدیث در مباحث امامت خاصه می‌‌آید.</ref>.
[[رسول خدا]] {{صل}} در معرفی [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} و سایر [[جانشینان]] خود کلمه "[[امام]]" را به کار گرفته و می‌‌فرماید: {{متن حدیث|أَلَا إِنَّهُ الْمُبَلِّغُ عَنِّي وَ الْإِمَامُ بَعْدِي فَزَوْجُ ابْنَتِي وَ أَبُو سِبْطَيَّ... هُوَ الْإِمَامُ أَبُو الْأَئِمَّةِ الزُّهْرِ فَقِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَكَمِ الْأَئِمَّةُ بَعْدَكَ قَالَ اثْنَا عَشَرَ عَدَدَ نُقَبَاءِ بَنِي إِسْرَائِيلَ}}<ref>کفایة الأثر فی النصّ علی الأئمه الإنثی عشر، ص ۸۸.</ref>.

و در همین [[روایات]] [[جانشینان]] دوازه گانه در لسان [[رسول خدا]] {{صل}} از تعبیر [[خلیفه]] نیز استفاده شده است: {{متن حدیث|لَا يَزَالُ هَذَا الْإِسْلَامُ عَزِيزاً إِلَى اثْنَيْ عَشَرَ خَلِيفَةً}}<ref>در مباحث امامت خاصه به تفصیل اعتبار و تواتر این روایات ثابت می‌‌گردد.</ref>.
[[امام رضا]] {{ع}} نیز با هر دو تعبیر "[[امامت]]" و "[[خلافت]]" به یک مصداق اشاره می‌‌کند: {{متن حدیث|إِنَّ الْإِمَامَةَ خِلَافَةُ اللَّهِ وَ خِلَافَةُ الرَّسُولِ {{صل}}}}<ref>فرازی از خطبه امام رضا {{ع}} که در پاورقی‌های قبل به منابع آن اشاره شد.</ref>.
بنابراین امیرالمؤمنین علی {{ع}} به اعتبار اینکه از [[پیامبر]] {{صل}} [[نیابت]] و [[خلافت]] دارد "[[خلیفه]] النبی" {{صل}} و به اعتبار [[پیشوایی]] و [[رهبری]] "[[امام المسلمین]]" نامیده می‌‌شود.

ممکن است گفته شود: هر چند [[امامت]] و [[خلافت]] در منابع [[دینی]] به یک مصداق اشاره دارد اما در طول [[تاریخ]] افرادی که [[شایستگی]] [[زعامت]] و [[رهبری]] بر [[امت اسلامی]] نداشتند بر [[امت]] چیره شده و خود را [[خلیفه]] خوانده و [[زعامت]] [[اهل بیت]] {{عم}} را به رسمیت نشناختند بنابراین لفظ "[[خلیفه]]" به لحاظ [[تاریخی]] نزد [[شیعیان]] قداستی که لفظ "[[امام]]" دارد را، از دست داده است<ref>ر. ک: امامت در پرتو عقل و وحی، ص ۲۹.</ref>.
لازم به [[تذکر]] است که در متون [[دینی]] گاه از "[[امام]]" به "[[حجت]]"<ref>ر. ک: کافی، ج ۱، ص ۱۷۸.</ref> تعبیر شده به ملاحظه حجت و [[دلیل]] بودن [[امام]] و گاه به "عالم"<ref>کافی، ج ۱، ص ۱۵۹.</ref> تعبیر شده است به ملاحظه [[شأن]] تعلیمی [[امام]] برای [[امت]]<ref>[[عبدالمجید زهادت|زهادت، عبدالمجید]]، [[معارف و عقاید ۵ ج۱ (کتاب)|معارف و عقاید ۵]] ص ۲۵-۳۰</ref>.

===== [[نظام امامت]] و [[نظام خلافت]] =====

==== رابطه با [[حجت الهی]] ====

==== رابطه با [[ولایت]] ====

==== رابطه با [[وصایت]] ====

==== رابطه با [[امارت]] ([[ملک]]) ====

==== رابطه با [[وزارت]] ====

==== رابطه با [[قیمومیت]] ====

=== حقیقت امامت ===
== ضرورت امامت ==
{{اصلی|ضرورت امامت|استمرار امامت}}

وجود [[امام]] {{ع}} در هر عصر و زمان و در هر جامعه‌ای برای [[هدایت]] [[انسان‌ها]] به سوی کمال و [[برقراری نظم]] در [[جامعه]] [[ضرورت]] دارد<ref>المیزان، ج ۱۳، ص ۱۶۵ ـ ۱۶۶.</ref>: {{متن قرآن|إِنَّمَا أَنْتَ مُنْذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ}} <ref> تو، تنها بیم‌دهنده‌ای و هر گروهی رهنمونی دارد؛ سوره رعد، آیه: ۷.</ref> [[روایات تفسیری]] این [[آیه]] نیز این [[حقیقت]] را [[تأیید]] می‌کند که امامی زنده تا [[روز قیامت]] در میان [[انسان‌ها]] حضور دارد<ref>الکافى، ج ۱، ص ۱۹۱ ـ ۱۹۲.</ref>؛ همچنین براساس روایاتی درباره [[سوره قدر]]، در [[شب قدر]] هر سال تا [[روز قیامت]]، [[فرشتگان]] بر [[امام]] {{ع}} آن زمان نازل می‌شوند و این [[سوره]] [[دلیل]] روشنی بر [[وجود امام]] {{ع}} در همه زمانهاست <ref>نورالثقلین، ج ۵، ص ۶۱۹ ـ ۶۴۲.</ref><ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.

=== [[ادله ضرورت وجود امام]] ===

=== [[جایگاه امامت]] ===

=== [[اصل اعتقادی بودن امامت]] ===
{{اصلی|اصل دین بودن امامت}}

=== [[فرع فقهی بودن امامت]] ===

=== [[جایگاه امامت در نظام معارف دینی]] ===

=== [[جایگاه امامت در نظام اعتقادی اسلام]] ===

=== [[جایگاه امامت در نظام فرهنگی اسلام]] ===

=== [[جایگاه امامت در نظام اخلاقی اسلام]] ===

=== [[جایگاه امامت در نظام سیاسی اسلام]] ===

=== [[جایگاه امامت در نظام اقتصادی اسلام]] ===

=== [[اهمیت بحث امامت]] ===

=== اهمیت امامت در [[قیامت]] ===

== [[غایت امامت]] (چرایی امامت) ==
{{اصلی|چرایی امامت}}

[[چرایی امامت]] در دو سطح قابل بررسی است:
# [[غایت امامت]]: والاترین و نهایی ترین [[هدف الهی از تعیین امام]] (رسیدن [[بشر]] به [[مقام خلافت الهی]] که در خود [[امام]] با [[تربیت الهی]] صورت می‌گیرد و در غیر [[امام]] با [[تربیت امام]] و [[تبعیت از امام|تبعیت از او]] حاصل می‌گردد)؛
# [[حکمت امامت]]: به معنای بیان اهداف و [[راهبردهای کلان]] [[الهی]] ([[چرایی فعل خدا در جعل امامت]])، شمردن [[شؤون]] ([[جایگاه ها]] و [[مقامات]]) و همچنین تشریح [[وظایف]] ([[رسالت ها]] و [[مأموریت ها]]) و [[کارکردهای امام]] و [[کارکردهای امامت|نظام امامت]] ([[فواید امامت|فواید]] و [[منافع مترتب بر جعل امامت|منافع مترتب بر جعل]] و [[منافع مترتب بر پیاده‌سازی امامت|پیاده‌سازی امامت]]).

در [[روایات]] از امامت، به عنوان [[غایت خلقت]] تعبیر شده است؛ به گونه‌ای که اگر لحظه‌ای [[زمین]] از [[امام]] خالی باشد، بر اهلش [[خشم]] خواهد نمود و آنان را در کام خود فرو خواهد برد <ref>{{متن حدیث|لَوْ بَقِيَتِ الْأَرْضُ بِغَيْرِ إِمَامٍ لَسَاخَتْ‏}}؛ اصول کافی، ج۱، ص۱۳۷.</ref>. از این [[روایت]] و نظایر آن به دست می‌آید که [[سرنوشت]] [[زندگی]] [[انسان]] و سایر جانداران در [[زمین]] به [[وجود امام]] بستگی دارد؛ یعنی از زمانی که در [[زمین]] [[حیات]] وجود داشته، [[امام]] نیز بوده است و تا هنگامی‌ که [[زندگی]] جریان دارد، [[امام]] نیز وجود خواهد داشت. بر این اساس، [[امام]] در [[نظام خلقت]] نقش علیت دارد. علیت [[امام]] در [[نظام طبیعت]] و در سطحی فراتر در [[نظام خلقت]]، به دو گونه فاعلی و غایی امکان‌پذیر است؛ یعنی [[وجود امام]] در سلسله علل فاعلی و غایی [[جهان]] قرار دارد، هر چند علة العلل در هر دو سلسله [[خداوند متعال]] است. بدین جهت است که درباره [[امام مهدی|امام عصر]] {{ع}} آمده است: "بقای [[دنیا]] به بقای [[امام عصر]] {{ع}} است، و به یُمن و [[برکت]] او موجودات روزی داده می‌شوند و به واسطه وجود او [[زمین]] و [[آسمان]] پابرجاست"<ref>{{متن حدیث| الَّذِي بِبَقَائِهِ بَقِيَتِ الدُّنْيَا وَ بِيُمْنِهِ رُزِقَ الْوَرَى وَ بِوُجُودِهِ ثَبَتَتِ الْأَرْضُ وَ السَّمَاء‏}}؛ دعای عدیله.</ref><ref>[[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[امامت - ربانی گلپایگانی (مقاله)|مقاله «امامت - ربانی گلپایگانی»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]] ص ۴۰۴-۴۱۸.</ref>

[[صدرالمتألهین]] در شرح این گونه [[احادیث]] گفته است: [[خداوند سبحان]] موجودات را با تفاوت درجات و مراتبی که از نظر [[برتری]] و [[پست]] تری دارند آفرید. پایین‌ترین مرتبه موجودات مواد عنصری [[زمین]] است که دورترین فاصله را از [[لطافت]] وجودی دارد، اما قابلیت تحول و [[تکامل]] وجودی را دارد. [[اراده]] حکیمانه [[خداوند]] اقتضا کرده است که این مواد عنصری، مسیر [[تکامل]] را طی کرده و به غایات وجودی خود "مرتبه بالاتر وجود" برسند. بر این اساس، در مسیر [[تکامل]] موجودات که از طریق علت غایی تحقق می‌یابد هر موجودی که مرتبه بالاتر دارد علت غایی موجود پایین‌تر است. بدین ترتیب، [[زمین]] را برای گیاه آفرید و گیاه را برای حیوان و حیوان را برای [[انسان]]، و از آنجا که در میان افراد [[انسان]] نیز مراتب کمال و [[نقص]] وجود دارد، [[کامل‌ترین انسان]] را [[غایت]] وجود انسان‌های دیگر قرار داد که در [[حقیقت]] [[غایت]] همه موجوداتی است که در مرتبه پایین‌تر از [[انسان]] قرار دارند. او همان [[انسان کامل]] است که در مرتبه امامت است، او [[جانشین]] [[خداوند]] در [[زمین]] است و چون وجود چیزی بدون [[غایت]] آن محال است، وجود [[جهان]] بدون [[وجود امام]] ناممکن خواهد بود<ref>شرح اصول کافی، ص۴۶۲.</ref><ref>[[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[امامت - ربانی گلپایگانی (مقاله)|مقاله «امامت - ربانی گلپایگانی»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]] ص ۴۰۴-۴۱۸.</ref>

== قلمرو امامت ==

=== [[امامت شأنی]] ===

=== [[امامت فعلی]] ===

=== [[امامت صامت]] ===

=== [[امامت ناطق]] ===

== [[ابعاد امامت]] ==
== [[اثبات امامت]] ==

== [[شرایط امامت]] ([[بایستگی‌های امام]]) ==

==== [[نصب الهی امام]] ([[اصطفاء]]) ====

==== [[علم ویژه الهی]] ([[علم لدنی]]) ====
[[امامان]] {{عم}} [[حق]] که [[مسئولیت]] خطیر [[هدایت]] [[مردم]] به [[سعادت]] و کمال و [[مدیریت جوامع انسانی]] را بر عهده دارند، باید از [[دانش]] گسترده برخوردار باشند، تا بتوانند این [[مسئولیت]] را به انجام رسانند، افزون بر این لازم است [[علم]] آنان از [[خطا]] و [[شک]] مصون باشد، تا [[مردم]] بتوانند به آنان [[اعتماد]] کنند و [[هدایت]] ایشان را پذیرفته و تحت [[حاکمیت]] آنان به اهداف مادی و [[معنوی]] خود برسند، ازاین‌رو [[خداوند]] [[طالوت]] را با [[برتری در دانش]] و نیروی جسمانی برای [[حاکمیت]] بر [[بنی‌اسرائیل]] برگزید: {{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاهُ عَلَيْكُمْ وَزَادَهُ بَسْطَةً فِي الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ}} <ref> خداوند او را بر شما برگزیده و بر گستره دانش و (نیروی) تن او افزوده است؛ سوره بقره، آیه: ۲۴۷.</ref> و نیز [[اولواالامر]] را [[مرجع]] [[علمی]] [[مسلمانان]] در تشخیص [[حق و باطل]] و [[صدق]] و [[کذب]] معرفی کرد و به آنان [[فرمان]] داد تا در هنگام دریافت گزارشها به [[اولواالامر]] به عنوان صاحبان [[آگاهی]] و [[قدرت]] تشخیص مراجعه کنند تا با [[استنباط]] [[حق]] و [[صدق]]، آنان را [[آگاه]] سازند: {{متن قرآن|وَإِذَا جَاءَهُمْ أَمْرٌ مِّنَ الأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذَاعُواْ بِهِ وَلَوْ رَدُّوهُ إِلَى الرَّسُولِ وَإِلَى أُولِي الأَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنبِطُونَهُ مِنْهُمْ}} <ref> و هنگامی که خبری از ایمنی یا بیم به ایشان برسد آن را فاش می‌کنند و اگر آن را به پیامبر یا پیشوایانشان باز می‌بردند کسانی از ایشان که آن را در می‌یافتند به آن پی می‌بردند؛ سوره نساء، آیه: ۸۳.</ref> مقصود از [[اولواالامر]] در این [[آیه]] همان کسانی هستند که در [[آیه]] ۵۹ [[سوره]] [[نساء]] به آنان اشاره شده و [[حکم]] ایشان در [[عصمت]] و وجوبِ [[اطاعت]] مانند [[پیامبر|رسول خداست]] {{صل}} <ref>الميزان، ج ۵، ص ۲۲؛ ج ۴، ص ۳۸۷ ـ ۳۹۱.</ref><ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. و مصادیق آن بر اساس [[روایات]]، [[امامان]]اند {{عم}}<ref>روض‌الجنان، ج۶، ص۳۵؛ همان، ج۴، ص۳۸۷ـ ۳۹۱؛ ج ۵، ص ۲۳ ـ ۲۴.</ref> با توجه به اینکه [[آیه]]، [[اولواالامر]] را [[آگاه]] به ریشه مسائل معرفی کرده به‌گونه‌ای که اگر دیگران به آنان مراجعه کنند راهنماییشان می‌کنند، استفاده می‌شود که [[علم]] آنان آمیخته به [[جهل]] و [[شک]] و [[خطا]] نیست و این در مورد غیر [[معصومان]] [[صدق]] نمی‌کند، افزون بر این از ذیل [[آیه]] فهمیده می‌شود که وجود [[اولواالامر]] نوعی [[فضل]] و [[رحمت الهی]] است که اطاعتشان [[مردم]] را از [[پیروی]] [[شیطان]] باز می‌دارد: {{متن قرآن|وَلَوْلاَ فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ لاَتَّبَعْتُمُ الشَّيْطَانَ إِلاَّ قَلِيلاً}} <ref> و اگر بخشش و بخشایش خداوند بر شما نمی‌بود (همه) جز اندکی، از شیطان پیروی می‌کردید؛ سوره نساء، آیه: ۸۳.</ref> و تنها [[پیروی]] از [[معصومان]] می‌تواند [[انسان]] را از [[گمراهی]] و [[پیروی]] [[شیطان]] به طور قطع باز دارد، زیرا غیر [[معصوم]] ممکن است خود گرفتار [[لغزش]] و [[خطا]] شود<ref>الميزان، ج ۱۲، ص ۲۵۹، ۲۸۵.</ref><ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. از دیگر آیاتی که [[علم امام]] {{ع}} از آن استفاده می‌شود [[آیه]] {{متن قرآن|وَمَا أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِكَ إِلاَّ رِجَالاً نُّوحِي إِلَيْهِمْ فَاسْأَلُواْ أَهْلَ الذِّكْرِ إِن كُنتُمْ لاَ تَعْلَمُونَ}} <ref> و ما پیش از تو جز مردانی را که به آنها وحی می‌کردیم نفرستادیم؛ اگر نمی‌دانید از اهل ذکر (آگاهان) بپرسید؛ سوره نحل، آیه: ۴۳.</ref> و {{متن قرآن|وَمَا أَرْسَلْنَا قَبْلَكَ إِلاَّ رِجَالاً نُّوحِي إِلَيْهِمْ فَاسْأَلُواْ أَهْلَ الذِّكْرِ إِن كُنتُمْ لاَ تَعْلَمُونَ}} <ref> و پیش از تو جز مردانی را که به آنها وحی می‌کردیم نفرستادیم، اگر نمی‌دانید از اهل کتاب بپرسید؛ سوره انبیاء، آیه: ۷.</ref> است که براساس آن باید [[انسان‌ها]] اموری را که نمی‌دانند از [[اهل ذکر]] بپرسند. گرچه مضمون [[آیه]] عام و [[ارشاد]] به اصلی عقلایی یعنی [[وجوب]] [[رجوع]] [[جاهل]] به [[اهل خبره]] است <ref>الميزان، ج ۱۲، ص ۲۵۹، ۲۸۵.</ref>؛ ولی [[کامل‌ترین]] مصداق «[[اهل ذکر]]» [[امامان]] {{عم}} هستند <ref>الميزان، ج۱۲، ص۲۸۵؛ پيام قرآن، ج۹، ص ۱۱۴.</ref>، چنان‌که در [[روایات]] فراوانی نیز آمده است که مقصود از [[اهل ذکر]] [[ائمه‌]]اند {{عم}} <ref>روض‌الجنان، ج ۱۳، ص ۲۰۹.</ref> در [[آیات]] دیگری نیز با تعبیراتی نظیر [[راسخان در علم]]: {{متن قرآن|وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ}} <ref> و استواران در دانش؛ سوره آل عمران، آیه: ۷.</ref><ref>الكافى، ج۱، ص۲۱۳؛ نورالثقلين، ج۱، ص۳۱۵ ـ ۳۱۸.</ref>، کسی که [[علم کتاب]] نزد اوست: {{متن قرآن|وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}} <ref> و کسی که دانش کتاب نزد اوست؛ سوره رعد، آیه: ۴۳.</ref><ref>مجمع‌البيان، ج ۶، ص ۴۶۲؛ نورالثقلين، ج ۲، ص۵۲۱ ـ ۵۲۴؛ الميزان، ج۱۱، ص۳۸۷ ـ ۳۸۹.</ref> و کسانی که به آنان [[علم]] داده شده: {{متن قرآن|بَلْ هُوَ آيَاتٌ بَيِّنَاتٌ فِي صُدُورِ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ}} <ref> اما آن (قرآن) آیاتی روشن است در سینه کسانی که به آنان دانش داده‌اند؛ سوره عنکبوت، آیه: ۴۹.</ref><ref>الكافى، ج ۱، ص ۲۱۳ ـ ۲۱۴؛ مجمع‌البيان، ۸، ص ۴۵۱؛ الميزان، ج ۱۶، ص ۱۴۲.</ref> به عالمانی اشاره شده که مصادیق کامل آنها [[امامان]] {{عم}} هستند. شایان ذکر است که بر پایه [[روایات]] فراوانی از [[امامان]] {{عم}} آنان به [[غیب]] و همه علومی که در [[اختیار]] [[فرشتگان]]، [[پیامبران]] و [[رسولان]] قرار گرفته عالم‌اند <ref>الكافى، ج ۱، ص ۲۵۵ ـ ۲۵۶؛ الميزان، ج ۱۸، ص ۱۹۲.</ref> و [[علم]] آنان دارای منابع فراوانی است؛ مانند: [[تحدیث]] و [[الهام]]، [[وراثت]] از [[پیامبر|پیامبر اکرم]] {{صل}} و [[امام]] {{ع}} پیش از خود، [[جفر]] و [[جامعه]]، [[مصحف فاطمه]] {{س}} و [[صحیفه امیرمؤمنان]]، [[امام علی]] {{ع}} <ref> الكافى، ج ۱، ص ۱۷۶، ۲۷۰، ۲۲۳، ۲۳۱، ۲۳۸ـ ۲۴۲.</ref><ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.

==== [[عصمت]] ====
بر اساس آموزه‌های [[قرآن]]، [[امام]] {{ع}} دارای ویژگی‌هایی است که مهم‌ترین آنها [[عصمت]] است<ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. [[خدای سبحان]] در پاسخ [[حضرت ابراهیم]] {{ع}} که از [[خدا]] خواست تا امامت را در ذرّیه او قرار دهد فرمود: [[عهد]] من به [[ظالمان]] نمی‌رسد: {{متن قرآن|لاَ يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ }} <ref> پیمان من به ستمکاران نمی‌رسد؛ سوره بقره، آیه: ۱۲۴.</ref> [[مفسران]] با استناد به این [[آیه]] [[عصمت]] را برای [[امام]] {{ع}} لازم می‌دانند و [[لزوم]] [[عصمت]] را این‌گونه تبیین می‌کنند که [[امام]] {{ع}} [[مقتدا]] و [[رهبری]] است که اقتدای به او [[واجب]] است و اگر [[امام]] {{ع}} [[معصیت]] کند بر [[آدمیان]] نیز از باب [[لزوم اطاعت]] از [[امام]] {{ع}}، [[معصیت]] [[واجب]] خواهد بود و این امر محال است، زیرا [[معصیت]] [[ممنوع]] است و جمع فعل و ترک غیر ممکن است، ازاین‌رو [[عصمت]] در [[امامان]] {{عم}} لازم است تا این محذور پیش نیاید<ref>التفسيرالكبير، ج۴، ص ۳۶ ـ ۳۷، ج ۱۰، ص ۱۴۴.</ref> ناگفته نماند که [[آیه]] بر [[عصمت امام]] {{ع}} در طول [[حیات]] و تمام [[عمر]] دلالت می‌کند بنابراین کسی که در قسمتی از [[عمر]] خود گرفتار [[فسق]] یا [[شرک]] باشد [[شایستگی]] [[مقام امامت]] را نخواهد داشت <ref>الميزان، ج ۱، ص ۲۷۴.</ref><ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. نیز [[خداوند]] در {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ اتَّقُواْ اللَّهَ وَكُونُواْ مَعَ الصَّادِقِينَ }} <ref> ای مؤمنان! از خداوند پروا کنید و با راستگویان باشید!؛ سوره توبه، آیه: ۱۱۹.</ref> از [[مؤمنان]] می‌خواهد، [[تقوای الهی]] را پیشه ساخته و به طور مطلق <ref>المیزان، ج ۹، ص ۴۰۲.</ref> با [[صادقان]] باشند: {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ اتَّقُواْ اللَّهَ وَكُونُواْ مَعَ الصَّادِقِينَ}} <ref> ای مؤمنان! از خداوند پروا کنید و با راستگویان باشید!؛ سوره توبه، آیه: ۱۱۹.</ref> بی‌تردید لازمه [[همراهی]] مطلق با آنان، [[عصمت]] آنهاست<ref> التفسيرالكبير، ج ۱۶، ص ۲۲۱؛ پيام قرآن، ج ۹، ص ۵۰؛ حق‌اليقين، ص ۵۴ ـ ۵۵.</ref><ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. همچنین در {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ أَطِيعُواْ اللَّهَ وَأَطِيعُواْ الرَّسُولَ وَأُولِي الأَمْرِ مِنكُمْ }} <ref> ای مؤمنان، از خداوند فرمان برید و از پیامبر و زمامدارانی که از شمایند فرمانبرداری کنید؛ سوره نساء، آیه: ۵۹.</ref>، [[اطاعت]] از [[اولواالامر]] در ردیف [[اطاعت]] [[پیامبر]] {{صل}} و [[اطاعت]] [[پیامبر]] {{صل}} در ردیف [[اطاعت]] [[خدای متعال]] قرار گرفته است و چون [[اطاعت خدا]] به صورت مطلق [[واجب]] است بنابراین، [[اطاعت]] [[پیامبر]] {{صل}} و [[اولواالامر]] نیز به طور مطلق [[واجب]] است و لازمه [[وجوب]] اطاعتِ مطلق، [[عصمت]] است <ref>الميزان، ج ۴، ص ۳۸۹ ـ ۳۹۱؛ حق اليقين، ص ۴۰.</ref> دلالت [[آیه]] بر [[عصمت]] چنان واضح و روشن است که برخی از [[اهل سنت]] نیز نتوانسته‌اند آن را [[انکار]] کنند، گرچه مصداق [[اولواالامر]] در نظر آنان، [[اهل حلّ و عقد]] از امت‌اند که مجموع آنان ـ به شرط [[اجتماع]] ـ [[خطا]] نمی‌کنند <ref>التفسير الكبير، ج ۱۰، ص ۱۴۴؛ التفسير المنار، ج ۵، ص ۲۰۳.</ref>؛ ولی چون [[اهل حل و عقد]] کسانی‌اند که ممکن است مرتکب [[خطا]] بشوند از [[عصمت]] بهره‌ای ندارند و نمی‌تواند مراد [[آیه]] [[اهل حل و عقد]] باشد<ref>الميزان، ج ۴، ص ۳۹۲ ـ ۳۹۳.</ref><ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.

==== [[افضلیت]] ====

== [[تعیین امام]] ==

=== [[راه‌های تعیین امام]] ===

=== دیدگاه [[شیعه]] ===

==== [[نصب یا جعل الهی امام]] ====

=== دیدگاه [[اهل سنت]] ===

==== [[انتخاب امام]] ====

===== نظریه [[شوری]] =====

===== نظریه [[بیعت]] =====

==== نظریه [[غلبه]] و [[استیلا]] ====

== [[شئون امام]] ([[مناصب امام]]) ==

=== [[مرجعیت علمی]] و [[مرجعیت دینی]] ===
[[نقل دین]]

[[حفظ دین]]

[[تبیین معارف دینی]]

=== [[ولایت باطنی]] ===

== [[وظایف امام]] ==

=== [[رهبری اجتماع]] ([[ولایت امر]]) ===

== [[حقوق امام]] ([[وظایف امت در برابر امام]]) ==

=== [[تقدیم امام|حق تقدیم]] ([[افضلیت امام|افضلیت]]) ===
=== [[وصایت امام|حق وصایت]] ===
=== [[امامت امام|حق امامت]] و [[ولایت امام|ولایت]] ===
وظیفه [[سلم بودن برای امام]] و [[جنگ با دشمنان امام|جنگ با دشمنان او]]

=== [[تولی امام|حق تولی]] ===
وظیفه [[تولی امام]] ([[پذیرش ولایت امام|پذیرش ولایت او]])

وظیفه [[تبری از دشمن امام]] ([[بیزاری از دشمنان امام|بیزاری از دشمنان او]])

=== [[معرفت امام|حق معرفت]] ([[شناخت امام]]) ===
وظیفه [[شناخت شخصیت امام|شناخت شخصیت]] و [[شناخت جایگاه امام|جایگاه امام]]

وظیفه [[شناخت حقوق امام]]

وظیفه [[شناخت سیره امام|شناخت سیره]] و [[شناخت معارف امام|معارف امام]]

=== [[ایمان به امام|حق ایمان]] ===
وظیفه [[ایمان به امام]] و [[کفر به دشمنان امام|کفر به دشمنان او]]

=== [[محبّت به امام|حق محبت]] و [[مودت به امام|مودت]] ===
وظیفه [[محبّت به امام]] و [[بغض به دشمنان امام|بغض به دشمنان او]]

وظیفه [[مودّت امام]] و [[عداوت با دشمنان امام|عداوت با دشمنان او]]

=== [[نصح امام|حق نصح]] ===
وظیفه [[خیرخواهی برای امام]] ([[نصح برای امام]])

=== [[سلام به امام|حق سلام]] ===

=== [[صلوات بر امام|حق صلوات]] ===
وظیفه [[صلوات بر امام]] و [[لعن بر دشمنان امام|لعن بر دشمنان او]]

=== [[تمسک به امام|حق تمسک و اعتصام]] ===
وظیفه [[تمسک به امام|تمسّک]] و [[اعتصام به امام]]

=== [[تبعیت از امام|حق تبعیت]] ===
وظیفه [[تبعیت از امام]] ([[معیت با امام]])

==== [[اطاعت امام|حق اطاعت]] ====
وظیفه [[اطاعت امام]]

==== [[نصرت امام|حق نصرت]] ====
وظیفه [[نصرت امام]]

==== [[وفاداری به امام|حق وفاداری]] ====
وظیفه [[وفاداری در بیعت با امام]]

=== [[حق مالی امام|حقوق مالی]] ===
وظیفه [[پرداخت حقوق مالی امام]]
# [[حق انفال]]
# [[حق فیء]]
# [[حق خمس]]

=== [[زیارت امام|حق زیارت]] ===
وظیفه [[دیدار با امام|دیدار]] و [[زیارت امام]]

=== [[اسوه بودن امام|حق اسوه بودن]] ===
وظیفه [[تأسی به امام|تأسی]] و [[اقتدا به امام]]

=== [[مرجعیت علمی امام|حق مرجعیت علمی]] ===
وظیفه [[اخذ علم از امام]]

وظیفه [[ارجاع امور به امام]]

وظیفه [[عرضه باورها بر امام]]

=== [[توسل به امام|حق توسل]] ===
وظیفه [[توسل به امام|توسل]] و [[تبرک به امام]]

=== [[دعا برای امام|حق دعا]] ===

=== [[یادکرد امام|حق ذکر]] ===
وظیفه [[احیای امر امامت]]

وظیفه [[حفظ و نشر میراث امام]]

=== [[ترفيع بیت امام|حق ترفیع بیوت]] ===

=== [[تکریم امام|حق تکریم]] ===

=== [[صله رحم امام|حق صله رحم]] ===

=== [[تشکر از امام|حق شکرگزاری]] ===

=== [[انتظار امام|حق انتظار]] ===
وظیفه [[انتظار فرج محمد و آل محمد]]

=== [[حفظ اسرار امام]] ===

== آثار و کارکردهای امامت ==
{{اصلی|کارکردهای امامت}}

== [[مصادیق امام]] ==

=== [[امامان از پیامبران الهی]] ===

=== [[امامت پیامبر خاتم]] ([[امامت کبری]]) ===

==== [[امامان از اهل بیت پیامبر خاتم]] ====
# [[امامت امام على]]
# [[امامت امام حسن مجتبى]]
# [[امامت امام حسين]]
# [[امامت امام سجاد]]
# [[امامت امام باقر]]
# [[امامت امام صادق]]
# [[امامت امام كاظم]]
# [[امامت امام رضا]]
# [[امامت امام جواد]]
# [[امامت امام هادى]]
# [[امامت امام حسن عسکری]]
# [[امامت امام مهدى]]

== تاریخ امامان (دوران‌های امامت) ==
# دوره [[حضور امام|حضور]]؛
# دوره [[غیبت]]؛
# دوره [[ظهور]]؛
# دوره [[رجعت]]

=== سال‌شمار امامت [[امامان دوازده‌گانه]] ===

=== [[امامت در کودکی]] ===

تعریف امامت و [[شناخت]] [[حقیقت]] آن در مسائل مختلف [[امامت]] تاثیر دارد یعنی اگر [[امامت]] را براساس تعریف و [[تبیین]] [[حقیقت]] آن یک [[منصب]] و [[جایگاه]] [[الهی]] همانند [[نبوت]] بدانیم و به تعبیر دیگر اگر [[امامت]] را یک امر عرشی بدانیم، نوع نگاه ما به وظائیف و ویژگی‌ها و راه‌های [[شناخت]] نگاهی متناسب با این تلقی و برداشت از [[امامت]] خواهد بود. اما اگر [[امامت]] را مانند [[نبوت]] ندانیم، به تبع در مسأله [[وظائف]] و ویژگی‌ها و راه‌های تعیین و [[شناخت امام]] نگاه دیگری خواهیم داشت. بنابراین [[نزاع]] اصلی در بحث [[امامت]] یک [[نزاع]] مفهومی است نه [[نزاع]] مصداقی و می‌‌دانیم که روشن شدن موضوع بحث و تحریر محل [[نزاع]] در هر بحثی برای رسیدن به نتیجه از امور لازم و ضروری می‌‌باشد<ref>[[عبدالمجید زهادت|زهادت، عبدالمجید]]، [[معارف و عقاید ۵ ج۱ (کتاب)|معارف و عقاید ۵]] ص ۲۵-۳۰</ref>.

== [[امامت عام]] ==
* [[امامت در قرآن]] عام است و به امامت [[حق]] و [[پیشوایی]] [[باطل]] تقسیم می‌شود. امامت [[حق]] نیز بر دوگونه است: امامت [[بالاصاله]] که برای [[پیامبران]] [[جعل]] می‌شود و امامت بالاستخلاف که در آن از امامت [[جانشینان]] [[انبیا]] "[[امامان]] {{عم}}" سخن به میان می‌آید.
* مهم‌ترین ویژگی امامت [[باطل]] [[دعوت]] به سوی [[آتش]] است: {{متن قرآن|وَأَتْبَعْنَاهُمْ فِي هَذِهِ الدُّنْيَا لَعْنَةً وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ هُم مِّنَ الْمَقْبُوحِينَ}} <ref> و در این جهان، لعنتی بدرقه آنان کردیم و در روز رستخیز، آنان از زشت چهرگانند؛ سوره قصص، آیه: ۴۲.</ref> مراد از فرا خواندن به [[آتش]] [[دعوت]] به [[معصیت]] و [[کفر]] و افعالی است که استحقاق [[عذاب]] [[جهنم]] و [[آتش]] را در پی دارد<ref>مجمع‌البيان، ج۷، ص۳۲۹؛ الميزان، ج ۱۶، ص ۳۸؛ كنزالدقائق، ج ۱۰، ص ۷۳.</ref>، ازاین‌رو از [[امامان]] {{عم}} [[باطل]] به "[[ائمه]] {{عم}} [[کفر]]" یاد شده است: {{متن قرآن|فَقَاتِلُواْ أَئِمَّةَ الْكُفْرِ}} <ref> با پیشگامان کارزار کنید؛ سوره توبه، آیه: ۱۲.</ref> ویژگی دیگر [[امامان]] {{عم}} [[باطل]] [[پیمان‌شکنی]] و [[طعن]] در [[دین]] و ازاین‌رو [[پیکار]] با آنها لازم است: {{متن قرآن|وَإِن نَّكَثُواْ أَيْمَانَهُم مِّن بَعْدِ عَهْدِهِمْ وَطَعَنُواْ فِي دِينِكُمْ فَقَاتِلُواْ أَئِمَّةَ الْكُفْرِ إِنَّهُمْ لاَ أَيْمَانَ لَهُمْ لَعَلَّهُمْ يَنتَهُونَ}} <ref> و اگر پیمانشان را پس از بستن بشکنند و به دینتان طعنه زنند با پیشگامان کفر که به هیچ پیمانی پایبند نیستند کارزار کنید باشد که باز ایستند؛ سوره توبه، آیه: ۱۲.</ref>، افزون بر این [[امامان]] {{عم}} [[باطل]] پس از مرگشان در [[دنیا]] به [[لعنت]] [[الهی]] گرفتار می‌شوند و در [[قیامت]] کسی آنان را [[یاری]] نمی‌کند و در آنجا از [[زشت]] چهرگان خواهند بود: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ لا يُنصَرُونَ وَأَتْبَعْنَاهُمْ فِي هَذِهِ الدُّنْيَا لَعْنَةً وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ هُم مِّنَ الْمَقْبُوحِينَ}} <ref> و آنان را (به کیفر کفرشان) پیشوایانی کردیم که (مردم را) به سوی آتش دوزخ فرا می‌خوانند و روز رستخیز یاری نخواهند شد. و در این جهان، لعنتی بدرقه آنان کردیم و در روز رستخیز، آنان از زشت چهرگانند؛ سوره قصص، آیه: ۴۱ - ۴۲.</ref> از برخی [[روایات تفسیری]] ذیل این [[آیه]] استفاده می‌شود که آنها امر و [[حکم]] [[مردم]] را بر امر و [[حکم خدا]] ترجیح می‌دهند و برخلاف [[کتاب خدا]] براساس [[هواهای نفسانی]] و [[تمایلات]] [[مردم]] عمل می‌کنند <ref>الكافى، ج ۱، ص ۲۱۶.</ref> گفتنی است که در [[روز قیامت]] که صفوف از هم جدا می‌شود هر گروهی در پی امامشان حرکت می‌کنند: {{متن قرآن|يَوْمَ نَدْعُو كُلَّ أُنَاسٍ بِإِمَامِهِمْ}} <ref> روزی که هر دسته‌ای را با پیشوایشان فرا می‌خوانیم؛ سوره اسراء، آیه: ۷۱.</ref> آنان که [[رهبری]] [[امامان]] {{عم}} [[حق]] و [[عادل]] را پذیرفته‌اند همراه آنان خواهند بود و آنان که [[پیشوایان]] [[گمراهی]] و [[باطل]] را برگزیده‌اند همراه آنها خواهند بود <ref>الميزان، ج ۱۳، ص ۱۶۶؛ نمونه، ج ۱۲، ص ۲۰۱ ـ ۲۰۳.</ref> البته در نظری دیگر، براساس روایاتی مقصود از [[امام]] {{ع}} در این [[آیه]]، [[امام]] {{ع}} [[حق]] است <ref>الميزان، ج ۱، ص ۲۷۳؛ ج ۱۳، ص ۱۷۰ ـ ۱۷۱.</ref><ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
* بر اساس [[آیات قرآن]]، امامت بر [[حق]] باشد یا [[باطل]] به [[جعل]] [[الهی]] است: {{متن قرآن|قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا}} <ref> فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم؛ سوره بقره، آیه: ۱۲۴.</ref>، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}} <ref> و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند؛ سوره انبیاء، آیه: ۷۳.</ref>، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}} <ref> برخی از آنان را پیشوایانی گماردیم؛ سوره سجده، آیه: ۲۴.</ref>، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ}} <ref> و زمامدارانی که از شمایند؛ سوره قصص، آیه: ۴۱.</ref> [[جعل]] امامت حکایت از آن دارد که امامت صرف نظر از [[حق]] یا [[باطل]] بودن آن، ویژگی خاص و نادری است که تنها در برخی افراد وجود دارد، به‌گونه‌ای که می‌توانند توجه دیگران را جلب کنند تا به آنان [[اقتدا]] کنند<ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
* [[جعل]] امامت برای [[امامان]] [[حق]]، بالذات و برای [[امامان]] [[باطل]]، بالعرض است؛ یعنی از آن رو که [[نظام احسن]] عالم بدون امامت و [[رهبری]] از سوی [[صالحان]] و فاسدان تحقق‌پذیر نیست و باید [[نور]] و [[ظلمت]]، [[هدایت]] و [[ضلالت]]، [[ایمان]] و [[کفر]] و [[تقوا]] و [[فجور]] در کنار هم باشد تا هر کدام به سهم خود [[زیبایی]] مطلق عالم را تأمین کند، [[خداوند]] هر دو گونه [[رهبری]] را [[جعل]] فرموده است؛ ولی هیچ گاه این بدان معنا نیست که در همان سطحی که امامت [[حق]] [[بالاصاله]] به [[خداوند]] نسبت داده می‌شود، امامت [[باطل]] نیز [[بالاصاله]] به او منسوب باشد، زیرا [[خداوند]] اولا و بالذات [[هادی]] است؛ نه مُضلّ، و اهل [[رحمت]] و [[مغفرت]] است؛ نه [[انتقام]] و [[عذاب]] و چنانچه از [[اضلال]] و [[انتقام]] و [[عذاب]] سخن به میان می‌آید برای آن است که [[هدایت]] بدون [[ضلالت]] معنا ندارد، چنان که [[رحمت]] و [[مغفرت]] بدون [[انتقام]] و [[عذاب]] تصور ندارد. درباره امامت نیز [[خداوند]] اولا و بالذات، امامت [[حق]] را برای [[امامان]] [[صالح]] آن هم با توجه به [[کمالات]] و فضایلی که لازمه امامت آنان است [[جعل]] کرده، و در کنار آن ثانیاً و بالعرض امامت [[باطل]] را برای [[امامان]] {{عم}} [[فاسد]] و آن هم با توجه به [[رذایل]] آنان [[جعل]] فرموده است. البته این [[جعل]] فقط [[تکوینی]] است؛ نه [[تشریعی]]، بر خلاف [[جعل]] امامت [[حق]] که هم [[تکوینی]] است و هم [[تشریعی]]، با این همه [[مفسران]] در [[تفسیر]] [[جعل]] امامت [[باطل]]، نظرات گوناگونی ارائه کرده‌اند<ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
* برخی گفته‌اند: [[جعل]] به معنای خذلان است؛ یعنی [[خدای متعال]] پس از ارسال پیامبرانی برای [[هدایت]] آنان و در پی آنکه گروهی [[دعوت]] [[پیامبران]] را [[انکار]] کردند و راه [[کفر]] و [[گمراهی]] را در پیش گرفتند، به عنوان مجازات، آنان را مقتدای اهل [[آتش]] قرار داده است؛ نه اینکه [[جعل]] امامت برای آنها ابتدایی باشد <ref>روض‌الجنان، ج۱۵، ص۱۳۷؛ الميزان، ج۱۶، ص۳۸.</ref> برخی دیگر گفته‌اند: [[آیه]] در [[مقام]] گزارش حال آنان در [[قیامت]] است، بدین معنا که آنها سردسته دوزخیان‌اند و هنگامی که گروهی از [[دوزخیان]] به سوی [[آتش]] می‌روند، آنها پیشاپیش [[اصحاب]] [[آتش]] درحرکت‌اند، چنان‌که در [[دنیا]] نیز [[پیشوایان]] [[گمراهی]] بودند <ref>نمونه، ج ۱۶، ص ۹۰ ـ ۹۱.</ref> برخی نیز [[جعل]] امامت را به معنای تسمیه و نامگذاری آنان به [[امام]] {{ع}} [[تأویل]] کرده‌اند <ref> روض الجنان، ج ۱۵، ص ۱۳۷.</ref>؛ اما [[آیه]] بعد با آن [[سازگاری]] ندارد <ref> الميزان، ج ۱۶، ص ۳۸.</ref>، زیرا براساس آن [[آیه]]، به سبب [[پیروی]] دیگران از آنان در [[کفر]] و [[تبهکاری]]، در این [[جهان]] از پی آنها [[لعنت]] فرستاده می‌شود<ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.

==تعریف امامت==
[[امامت]] در لغت به معنای قصد، توجه و آهنگ چیزی کردن<ref>خلیل، العین، ج۱، ص۱۰۵؛ ابن منظور، لسان العرب، ص۲۱۴.</ref> و در اصطلاح به معنای [[پیشوا]] و [[رهبر]] است. درباره مفهوم، حدود، [[وظایف]] و چگونگی [[انتخاب امام]] در میان [[مسلمانان]] [[اختلاف]] است<ref>تفتازانی، شرح المقاصد، ج۵، ص۲۳۳؛ جرجانی، شرح المواقف، ج۸، ص۳۴۴؛ و ر.ک: مطهری، مجموعه آثار، (امامت و رهبری)، ج۴، ص۷۱۴.</ref>، به طوری که مسئله امامت از کهن‌ترین و بنیادی‌ترین مباحث [[عقیدتی]] و مفاهیم [[سیاسی]] در میان [[فرقه‌های اسلامی]] است. امامت در نگاه [[شیعی]]، ادامه [[نبوت]] و همانند آن به [[نصب]] و [[نص الهی]] در شمار [[اصول دین]] است<ref>مفید، اوائل المقالات، ص۷.</ref>. [[امام]] دارای شئونی همچون [[رهبری سیاسی]]، [[زعامت]] [[اجتماعی]]، [[مرجعیت دینی]]، [[تبیین وحی]] و [[ولایت باطنی]] و [[معنوی]] است؛ در حالی که در دیدگاه [[اهل سنت]]، امامت از [[فروع دین]] و از [[افعال]] [[مکلفان]] شمرده می‌شود<ref>سیدمرتضی، رسائل، ج۲، ص۲۶۴.</ref>.<ref>پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، [[تاریخ اسلام بخش اول ج۲ (کتاب)|تاریخ اسلام بخش اول ج۲]] ص ۱.</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}

بحث:امامت

2023-01-21T09:51:27Z

Saqi: /* امامت (فهرست موسوعه اهل بیت(ع) */

==امامت در موسوعه رد شبهات==
===معناشناسی===
«[[امامت]]»: «امامت»، از ماده «امم» (الام) به معنای قصد کردن و توجه به مقصود است. [[امام]] به کسی گفته می‌شود که به قول یا فعل او توجه و [[اقتدا]] شود؛ چه [[حق]] باشد یا [[باطل]]<ref>ابن منظور، لسان العرب، ج۱۲، ص۲۲.</ref>.

در اصطلاح، برای امامت از سوی [[شیعه]] و [[اهل سنت]] تعریفی نزدیک به هم صورت گرفته که عبارت است از: {{عربی|الامامة رئاسة عامة فی امور الدین و الدنیا نیابة عن النبی}}؛ «امامت، [[ریاست عامه]] است در امور [[دین]] و [[دنیا]] به عنوان [[نیابت از رسول خدا]]{{صل}}»<ref>علامه حلی، باب حادی‌عشر، ص۱۰؛ عضدالدین ایجی، المواقف، ج۳، ص۵۷۴.</ref>. علاوه بر آن، اهل سنت گفته‌اند: «بهتر این است در [[تعریف امامت]] گفته شود امامت، [[خلافت]] و [[جانشینی رسول خدا]]{{صل}} است در [[اقامه دین]]، به طوری که [[پیروی]] از او بر همه [[امت]] [[واجب]] باشد»<ref>تفتازانی، شرح المقاصد، ج۵، ص۲۳۴.</ref>.

===[[اهل‌بیت]]===
===[[مصداق‌شناسی اهل بیت]]===
===[[اهمیت مباحث امامت]]===
== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:IM010024.jpg|22px]] [[حافظ نجفی|نجفی، حافظ]]، [[قرآن و امامت اهل بیت (مقاله)|مقاله «قرآن و امامت اهل بیت»]]، [[موسوعه رد شبهات ج۲۱ (کتاب)|'''موسوعه رد شبهات ج۲۱''']]
{{پایان منابع}}
==امامت (فهرست موسوعه اهل بیت(ع)==
#[[امامت امامان دوازده‌گانه|إمامة الأئمة {{ع}} ]]
##[[اثبات امامت امامان دوازده‌گانه|أدلة إمامة الأئمة {{ع}} ]]
###[[احادیث مشیر به امامت ائمه|الأحاديث المشيرة إلى إمامة الأئمة {{ع}} ]]
###[[احادیث مشیر به وصایت ائمه|الأحاديث المشيرة إلى وصاية الأئمة {{ع}} ]]
###[[احادیث مشیر به ولایت ائمه|الأحاديث المشيرة إلى ولاية الأئمة {{ع}} ]]
##[[انکار امامت ائمه|إنكار إمامة الأئمة {{ع}} ]]
###[[آثار انکار امامت ائمه|آثار إنكار إمامة الأئمة {{ع}} ]]
####[[جهنم|دخول جهنم]]
####[[الطبع على القلب]]
####[[کفر|الكفر]]
###[[انکار امامت|مساوئ إنكار إمامة الأئمة {{ع}} ]]
####[[استلزام إنكار الواحد كل الأئمة {{ع}} ]]
####[[انکار نبی|إنكار النبي {{صل}} ]]
##[[اهمیت امامت ائمه|أهمية إمامة الأئمة {{ع}} ]]
###[[إتمام الله الإمامة]]
###[[اتمام حجت|إتمام الحجة]]
###[[إثبات الحق و محق الباطل]]
###[[اساس اسلام|أساس الإسلام]]
###[[دوام امر نبوت|استدامة الأمر النبوة]]
###[[خیر|أصل كل خير]]
###[[اقرار جبال به امامت ائمه|إقرار الجبال بإمامة الأئمة {{ع}} ]]
###[[اممات متقین|إمامة المتقين]]
###[[مانت الهی|أمانة إلهية]]
###[[امنیت در دنیا و آخرت|الأمن في الدنيا و الآخرة]]
###[[برکت|البركة]]
###[[بقای عالم|بقاء العالم]]
###[[تبیین حق و باطل|تبيين الحق و الباطل]]
###[[تبیین دین|تبيین الدين]]
###[[تمام دین|تمام الدين]]
###[[حفظ ثغور|حفظ الثغور]]
###[[رفع اختلاف از امت|رفع الاختلاف عن الأمة]]
###[[زعامت|الزعامة]]
###[[ناتوانی مردم از درک امامت|عجز الناس عن إدراك الإمامة]]
###[[عزت مؤمنین و مسلمین|عز المؤمنين و المسلمین ]]
###[[مرتبه بالای امامت|عظم مرتبة الإمامة]]
###[[کمال دین|كمال الدين]]
###[[منزلت انبیا|منزلة الأنبياء {{ع}} ]]
###[[من قبل الله تعالى]]
###[[میراث انبیا|میراث الأوصياء {{ع}} ]]
###[[نظام امت|نظام الأمة]]
##[[شرایط امامت اهل بیت|شرائط إمامة الأئمة {{ع}} ]]
###[[بسط احکام|بسط الأحكام]]
###[[تحقق الإمامة في الأعقاب]]
###[[تمسک به قرآن|التمسك بالقرآن]]
###[[حسن الولایة الرعية ]]
###[[حلم|الحلم]]
###[[خالص شدن از زذائل اخلاقی|الخلوص من الرذائل الأخلاقية]]
###[[سلامتی|السلامة]]
###[[عدم الاشتراط بالبلو]]
###[[عدم سفاهت|عدم السفاهة]]
###[[عصمت|العصمة]]
###[[علم|العلم]]
###[[عمل به سنت|العمل بالسنة]]
##[[کیفیت تعیین امام|كيفية تعيين الإمام {{ع}} ]]
###[[امام و تعیین امام|الإمام و تعيين الإمام {{ع}} ]]
###[[تعیین امام از سوی خدا|تعيين الإمام {{ع}} بتعيين الله تعالی]]
###[[مردم و تعیین امام|الناس و تعيين الإمام {{ع}} ]]
###[[نبی و تعیین امام|النبي {{صل}} و تعيين الإمام {{ع}} ]]
##[[حقوق ائمه|حقوق الأئمة {{ع}} ]]
###[[احیای امر اهل بیت|إحياء أمر الأئمة {{ع}} ]]
####[[آثار احیای امر اهل بیت|آثار إحياء أمر الأئمة {{ع}} ]]
#####[[ذکر الهی|ذكر الله تعالی]]
####[[آثار غفلت از احیای امر الهی|آثار الغفلة عن إحياء أمر الأئمة {{ع}} ]]
#####[[حسرت|الحسرة]]
####[[[[اسباب احیای امر اهل بیت|أسباب إحياء أمر الأئمة {{ع}} ]]
#####[[زیارت مؤمن|زيارة المؤمن]]
####[[اهمیت احیای امر ائمه|أهمية إحياء أمر الأئمة {{ع}} ]]
#####[[الحث على إحياء أمر الأئمة {{ع}} ]]
#####[[عبادت|العبادة]]
###[[انتظار امر ائمه|انتظار أمر الأئمة {{ع}} ]]
####[[آثار انتظار امر ائمه|آثار انتظار أمر الأئمة {{ع}} ]]
#####[[تقرب به خدا|التقرب إلى الله تعالى]]
#####[[دخول در بهشت|دخول الجنة]]
#####[[هم‌نشینی با اهل بیت در آخرت|مصاحبة أهل البيت {{ع}} في الآخرة]]
###[[انفال|الأنفال]]
###[[اهمیت حقوق ائمه|أهمية حقوق الأئمة {{ع}} ]]
####[[الحث على حقوق الأئمة {{ع}} ]]
###[[ایمان به ائمه|الإيمان بالأئمة {{ع}} ]]
####[[اهمیت ایمان به ائمه|أهمية الإيمان بالأئمة {{ع}} ]]
###[[نیکی به ائمه|البر بالأئمة {{ع}} ]]
####[[آثار نیکی به ائمه|آثار البر بالأئمة {{ع}} ]]
#####[[داخل شدن در رحمت الهی|الدخول في رحمة الله تعالى]]
#####[[کشب ثواب|كسب الثواب]]
####[[اسباب نیکی به ائمه|أسباب البر بالأئمة {{ع}} ]]
#####[[زیارت امام حسین|زيارة الحسين {{ع}} ]]
####[[اهمیت نیکی به ائمه|أهمية البر بالأئمة {{ع}} ]]
#####[[اعمال دوست‌داشتنی نزد خدا|أحب الأعمال إلى الله تعالی]]
###[[تبری|التبري]]
####[[آثار تبری|آثار التبري]]
#####[[کشب ثواب|كسب الثواب]]
####[[اهمیت تبری|أهمية التبري]]
#####[[الحث على التبري]]
###[[تسلیم ائمه|التسليم للأئمة {{ع}} ]]
####[[آثار تسلیم ائمه|آثار التسليم للأئمة {{ع}} ]]
#####[[امان از فزع در روز قیامت|الأمان من فزع يوم القيامة]]
#####[[تقرب به خدا|التقرب إلى الله تعالی]]
#####[[آسانی حساب|سهولة الحساب]]
#####[[طهارت قلب|طهارة القلب]]
#####[[عافیت|العافية]]
#####[[کسب ثواب|كسب الثواب]]
####[[اهمیت تسلیم ائمه أهمية التسليم للأئمة {{ع}} ]]
#####[[الحث على التسليم للأئمة {{ع}} ]]
###[[تصدیق ائمه|تصديق الأئمة {{ع}} ]]
####[[آثار تثدیق ائمه|آثار تصديق الأئمة {{ع}} ]]
#####[[سلامتی|السلامة]]
#####[[محبت بین شیعه|المحبة بين الشيعة]]
####[[اسباب تصدیق ائمه|أسباب تصديق الأئمة {{ع}} ]]
#####[[اعتقاد به توحید|الاعتقاد بالتوحيد]]
###[[تقرب به ائمه|التقرب إلى الأئمة {{ع}} ]]
####[[آثار تقرب به ائمه|آثار التقرب إلى الأئمة {{ع}} ]]
#####[[ثوبت ایمان|ثبوت الإيمان]]
#####[[جلب برکت|جلب البركة]]
#####[[جلب خیر|جلب الخير]]
#####[[داخل شدن در رحمت الهی|الدخول في رحمة الله تعالى]]
#####[[بخشش گناهان|غفران الذنوب]]
#####[[کسب نور|كسب النور]]
####[[اسباب تقرب به ائمه|أسباب التقرب إلى الأئمة {{ع}} ]]
#####[[زیارت ائمه|زيارة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[حفظ ائمه|حفظ الأئمة {{ع}} ]]
######[[اسباب حفظ ائمه|أسباب حفظ الأئمة {{ع}} ]]
#######[[تقیه|التقية]]
###[[خمس|الخمس]]
###[[رعایت حرمت ائمه|رعاية حرمة الأئمة {{ع}} ]]
###[[زیارت ائمه|زيارة الأئمة {{ع}} ]]
###[[صلوات بر ائمه|الصلوات على الأئمة {{ع}} ]]
####[[آثار ترک صلوات بر ائمه|آثار ترك الصلوات على الأئمة {{ع}} ]]
#####[[دوری از رحمت الهی|البعد عن رحمة الله تعالی]]
####[[آثار صلوات بر ائمه|آثار الصلوات على الأئمة {{ع}} ]]
#####[[استغفار الطائر للعاطس المسلم]]
#####[[حسن خلق|حسن الخلق]]
#####[[دخول در بهشت|دخول الجنة]]
#####[[دفع درد|دفع الوجع]]
#####[[رحمت خدا بر انسان|رحمة الله تعالى الإنسان]]
#####[[طهارت|الطهارة]]
#####[[بخشش گناهان|غفران الذنوب]]
#####[[کسب ثواب|كسب الثواب]]
####[[اهمیت صلوات بر ائمه|أهمية الصلوات على الأئمة {{ع}} ]]
#####[[الحث على الصلوات على الأئمة {{ع}} ]]
###[[اطاعت از ائمه|طاعة الأئمة {{ع}} ]]
####[[اعتصام|الاعتصام]]
####[[تمسک|التمسك]]
####[[پیروی|التبعية]]
####[[اخذ|الأخذ]]
####[[رجوع|الرجوع]]
###[[آثار اطاعت ائمه|آثار طاعة الأئمة {{ع}} ]]
####[[مستحق بودن ثواب|استحقاق الثواب على الأعمال]]
####[[استفغفار ملائک برای شیعیان|استغفار الملائكة للشيعة]]
####[[امان|الأمان]]
####[[ایمان|الإيمان]]
####[[بصیرت|البصيرة]]
####[[تبدیل سیئات به حسنات|تبديل السيئات الحسنات]]
####[[پیروی از حق|تبعية الحق]]
####[[تقرب به خدا|التقرب إلى الله تعالی]]
####[[جلب برکت|جلب البركة]]
####[[جلب دوستی خدا|جلب حب الله تعالی]]
####[[جلب خیر|جلب الخير]]
####[[جلب رحمت الهی|جلب رحمة الله تعالی الخروج من الذل]]
####[[داخل شدن در بهشت|دخول الجنة]]
####[[داخل شدن در حزب الهی|الدخول في حزب الله تعالى]]
####[[رشد انسان|رشد الإنسان]]
####[[رضوان الهی|رضوان الله تعالی]]
####[[رفع شک|رفع الشك]]
####[[سعادت انسان|سعادة الإنسان]]
####[[السقي من الكأس الأوفي ]]
####[[شرافت انسان|شرافة الإنسان]]
####[[صلاح انسان|صلاح الإنسان]]
####[[طيب الحياة]]
####[[العزة]]
####[[غفران الله]]
####[[كسب الثواب]]
####[[كسب النور]]
####[[كمال الإيمان]]
####[[كمال الدين]]
####[[لقاء الله مؤمنا]]
####[[لقاء النبي {{صل}} ]]
####[[محو الأعمال السيئة]]
####[[مصاحبة الأئمة {{ع}} في الجنة]]
####[[مصاحبة النبي {{صل}} ]]
####[[نجاة الإنسان]]
####[[نظام الأمة]]
####[[النيل إلى الشفاعة]]
####[[الهداية]]
####[[وحدة قلوب الشيعة]]
####[[الوصول إلى الرفيق الأعلى]]
###[[آثار عدم طاعة الأئمة {{ع}} ]]
####[[الاختلاف في الأحكام]]
####[[البعد عن الله تعالی ]]
####[[البعد عن الخير]]
####[[البعد عن رحمة الله تعالی ]]
####[[بغض الله تعالى]]
####[[تسلط الأشرار]]
####[[تغير النعم]]
####[[الجور]]
####[[الحرمان عن الجنة]]
####[[الحسرة]]
####[[خسران الإنسان]]
####[[دخول جهنم]]
####[[الشرك]]
####[[شقاوة الإنسان]]
####[[ضلالة الإنسان]]
####[[عدم استجابة الدعاء]]
####[[العقاب في الآخرة]]
####[[في حكم الطاغوت]]
####[[الهلاكة]]
###[[أسباب طاعة الأئمة {{ع}} ]]
####[[حب الأئمة {{ع}} ]]
###[[أسباب عدم طاعة الأئمة {{ع}} ]]
####[[بغض الأئمة {{ع}} ]]
####[[الرغبة إلى الدنيا]]
###[[أهمية طاعة الأئمة {{ع}} ]]
####[[ركن الإيمان]]
####[[الحث على طاعة الأئمة {{ع}} ]]
####[[الخير]]
####[[دعائم الإسلام]]
####[[رحمة على المطيع]]
####[[شرط قبول العمل]]
####[[صيرورة المطيع ذا حجة]]
####[[طاعة الله تعالی]]
####[[طاعة الأنبياء {{ع}} ]]و الأوصياء {{ع}} ]]
####[[طاعة الحيوانات للأئمة {{ع}} ]]
####[[طاعة النبي {{صل}} ]]
###[[مساوي عدم طاعة الأئمة {{ع}} ]]
####[[بلا حجة]]
####[[معصية الله تعالی]]
####[[معصية النبي {{صل}} ]]
####[[المطيعون للأئمة {{ع}} ]]
###[[غصب حقوق الأئمة {{ع}} ]]
###[[مودة الأئمة {{ع}}حب الأئمة {{ع}}]]
####[[آثار مودة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[التقرب إلى الله تعالی]]
#####[[جلب الخير]]
#####[[حب الإنسان الله تعالی]]
#####[[حب محب الأئمة {{ع}} ]]
#####[[الحفظ من أهوال القيامة]]
#####[[طاعة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[الظفر على الأعداء]]
#####[[عدم خسران الإنسان]]
#####[[غفران الذنوب]]
#####[[قبول الحج]]
#####[[مصاحبة الأئمة {{ع}} في القيامة]]
#####[[نجاة الإنسان]]
#####[[النجاة من العذاب]]
####[[أسباب مودة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[طيب الولادة]]
#####[[مودة الأئمة {{ع}} ]]في عالم الأرواح]]
####[[أهمية مودة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[أجر الرسالة]]
#####[[الحث على مودة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[مودة الله تعالی]]
####[[معنی مودة الأئمة {{ع}} ]]
####[[مودة أولياء الأئمة {{ع}} ]]
#####[[أهمية مودة أولياء الأئمة {{ع}} ]]
######[[الحث على مودة أولياء الأئمة {{ع}} ]]
###[[نصرة الأئمة {{ع}} ]]
####[[آثار نصرة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[كسب الثواب ]]
####[[أهمية نصرة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[الحث على نصرة الأئمة {{ع}} ]]
####[[ترك نصرة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[آثار ترك نصرة الأئمة {{ع}} ]]
######[[البعد عن رحمة الله تعالی ]]
######[[دخول النار ]]
######[[الذلة ]]
######[[سلب معرفة الأئمة {{ع}} ]]
######[[الشرك ]]
######[[العذاب ]]
######[[الهلاكة ]]
####[[التهيؤ لنصرة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[آثار التهيؤ لنصرة الأمة {{ع}} ]]
######[[كمال المنزلة عند الله تعالى ]]
####[[طرق نصرة الأئمة {{ع}} ]]
######[[أداء الخمس ]]
######[[الورع ]]
###[[نصرة أولياء الأئمة {{ع}} ]]
###[[النصيحة للأئمة {{ع}} ]]
####[[آثار النصيحة للأئمة {{ع}} ]]
#####[[مصاحبة النبي {{صل}} في الجنة ]]
#####[[الوصول إلى الرفيق الأعلى ]]
#####[[الوفاء بعهد الأئمة {{ع}} ]]
###[[خصائص الأئمة {{ع}} ]]
####[[الأئمة من ولد علي والحسين {{ع}} ]]
####[[ابتلاع الأرض ما يخرج من الإمام {{ع}} ]]
####[[اختصاص بعض الغنائم بالإمام ]]
####[[اختصاص القرعة بالإمام ]]
####[[اختيار العفو عن حدود الله تعالی ]]
####[[أخذ العلم والدين في الميثاق ]]
####[[الأخبار من ولد فاطمة {{ع}} ]]
####[[الإدراك في النوم ]]
####[[أسبق الناس إلى الخير ]]
####[[استواء درع النبي {{صل}} على قامة الإمام {{ع}} ]]
####[[أفضل الأوصياء {{ع}} ]]
####[[أقرب الناس إلى الله تعالى ]]
####[[أوصياء النبي {{صل}} ]]
####[[أول المؤمن في عالم الذر ]]
####[[أولوا الأمر ]]
#####[[الأحاديث المشيرة إلى ولاية أولي الأمر ]]
#####[[خصائص أولي الأمر ]]
######[[أعلم الناس ]]
######[[أهل بيت النبي {{صل}} ]]
######[[الطهارة من الشك ]]
######[[العصمة ]]
#####[[الشبهات حول معنى أولي الأمر و أجوبتها ]]
#####[[علائم أولي الأمر ]]
######[[الأمر بالمعروف ]]
######[[العدل و الإحسان ]]
######[[المنصوبون من قبل الله تعالى و النبي {{صل}} ]]
####[[تجهيز كل إمام {{ع}} بيد وصيه ]]
####[[التصدق في الركوع ]]
####[[حرمة الصدقة ]]
####[[حسن صوت الأمة {{ع}} وق تحمل الناس ]]
####[[حصر الأئمة {{ع}} ]]في إثني عشر ]]
####[[حصر منصب الإمامة بآل محمد {{ع}} ]]
####[[الرؤية من الخلف ]]
####[[سماع الكلام في بطن الأم ]]
####[[عدم الاحتلام ]]
####[[عدم الظل للأئمة {{ع}} ]]
####[[عدم لزوم الحضور ]]
####[[علل خفاء بعض حجج الله تعالی ]]
#####[[الخوف ]]
####[[عدم مفارقة الروح المؤيد الأئمة {{ع}} ]]
####[[غائط الإمام {{ع}} کرائحة المسك ]]
####[[فضائل الإمام {{ع}} بلا اكتساب ]]
####[[مثل النبي {{صل}} ]]
####[[محدقوا عرش الله تعالی ]]
####[[الممتاز من سائر الخلق ]]
####[[وجود الإمام {{ع}} ]]في كل زمان ]]
####[[وحدة الإمام {{ع}} ]]في كل زمان ]]
####[[وحدة حقيقة الأئمة {{ع}} ]]
####[[ولاة ليلة القدر ]]
####[[اليقين والبينة من الرب ]]
###[[خلق الأئمة {{ع}} ]]
####[[أرواح الأئمة {{ع}} ]]
#####[[أحوال أرواح الأئمة {{ع}} ]]
######[[الصلوات عند قوائم العرش ]]
######[[الطواف حول العرش ]]
####[[أوصاف أرواح الأئمة {{ع}} ]]
#####[[طهارة أرواح الأئمة {{ع}} ]]
#####[[عروج أرواح الأئمة {{ع}} ]]
######[[آثار عروج روح الأئمة {{ع}} ]]
#######[[ازدياد العلم ]]
#######[[نورانية أرواح الأئمة {{ع}} ]]
#####[[مراتب أرواح الأئمة {{ع}} ]]
#####[[روح الإيمان ]]
######[[آثار روح الإيمان ]]
#######[[خوف الله تعالى ]]
#####[[روح البدن (روح الحياة، روح المدرج) ]]
######[[آثار روح البدن ]]
#######[[تعيش الدنيا ]]
#####[[روح الشهوة ]]
######[[آثار روح الشهوة ]]
#######[[اشتهاء طاعة الله تعالی ]]
#######[[کراهة معصية الله تعالی ]]
#####[[روح القدس ]]
######[[آثار روح القدس عبادة الأئمة {{ع}} ]]
#######[[علم الأئمة {{ع}} ]]
#####[[روح القوة ]]
######[[آثار روح القوة ]]
#######[[القدرة على الطاعة ]]
#[[الخلق الأول ]]
##[[أحوال الأئمة {{ع}} في الخلق الأول ]]
###[[العبادة ]]
##[[طينة الأئمة {{ع}} ]]
###[[شرافة طينة الأئمة {{ع}} ]]
###[[طهارة طينة الأئمية {{ع}} ]]
###[[مادة طينة الأئمة {{ع}} ]]
####[[تربة السماوات السبع ]]
####[[الحلاوة ]]
####[[شربة عرشية ]]
####[[طينة الأنبياء {{ع}} ]]
####[[طينة عليين ]]
####[[طينة مكنونة من تحت العرش ]]
####[[طينة النبي {{صل}} ]]
####[[على أحسن الوجه ]]
####[[عن يمين العرش ]]
####[[النور ]]
##[[رجعة الأئمة {{ع}} ]]

== فهرست پیشنهادی امامت ==

== معناشناسی امام و امامت ==
=== معنای لغوی ===
=== معنای اصطلاحی ===
=== روابط مفهومی امامت با واژگان همسو ===
==== رابطه با [[نبوت]] و [[رسالت]] ====
==== رابطه با [[خلافت]] ====
===== [[نظام امامت]] و [[نظام خلافت]] =====
==== رابطه با [[حجت الهی]] ====
==== رابطه با [[ولایت]] ====
==== رابطه با [[وصایت]] ====
==== رابطه با [[امارت]] ([[ملک]]) ====
==== رابطه با [[وزارت]] ====
==== رابطه با [[قیمومیت]] ====
== حقیقت امامت ==
== ضرورت امامت ==
== [[فلسفه امامت]] ([[اهداف الهی از نصب امام]]) ==
=== [[ادله ضرورت وجود امام]] ===
== [[جایگاه امامت]] ==
=== [[اصل اعتقادی بودن امامت]] ===
=== [[فرع فقهی بودن امامت]] ===
=== [[جایگاه امامت در نظام معارف دینی]] ===
=== [[جایگاه امامت در نظام اعتقادی اسلام]] ===
=== [[جایگاه امامت در نظام فرهنگی اسلام]] ===
=== [[جایگاه امامت در نظام اخلاقی اسلام]] ===
=== [[جایگاه امامت در نظام سیاسی اسلام]] ===
=== [[جایگاه امامت در نظام اقتصادی اسلام]] ===
=== [[اهمیت بحث امامت]] ===
=== اهمیت امامت در [[قیامت]] ===
== [[غایت امامت]] (چرایی امامت) ==
== قلمرو امامت ==
=== [[امامت شأنی]] ===
=== [[امامت فعلی]] ===
=== [[امامت صامت]] ===
=== [[امامت ناطق]] ===
== [[ابعاد امامت]] ==
== [[اثبات امامت]] (دلایل وجوب امامت) ==
== [[شرایط امامت]] ([[بایستگی‌های امام]]) ==
=== [[نصب الهی امام]] ([[اصطفاء]]) ===
=== [[علم ویژه الهی]] ([[علم لدنی]]) ===
=== [[عصمت]] ===
=== [[افضلیت]] ===
== [[تعیین امام]] ==
=== [[راه‌های تعیین امام]] ===
=== دیدگاه [[شیعه]] ===
==== [[نصب یا جعل الهی امام]] ====
=== دیدگاه [[اهل سنت]] ===
==== [[انتخاب امام]] ====
===== نظریه [[شوری]] =====
===== نظریه [[بیعت]] =====
==== نظریه [[غلبه]] و [[استیلا]] ====
== [[شئون امام]] ([[مناصب امام]]) ==
=== [[مرجعیت علمی]] و [[مرجعیت دینی]] ===
=== [[ولایت باطنی]] ===
== [[وظایف امام]] ==
=== [[رهبری اجتماع]] ([[ولایت امر]]) ===
== [[حقوق امام]] ([[وظایف امت در برابر امام]]) ==
=== [[تقدیم امام|حق تقدیم]] ===
=== [[وصایت امام|حق وصایت]] ===
=== [[امامت امام|حق امامت]] و [[ولایت امام|ولایت]] ===
=== [[تولی امام|حق تولی]] ===
=== [[معرفت امام|حق معرفت]] ([[شناخت امام]]) ===
=== [[ایمان به امام|حق ایمان]] ===
=== [[محبّت به امام|حق محبت]] و [[مودت به امام|مودت]] ===
=== [[نصح امام|حق نصح]] ===
=== [[سلام به امام|حق سلام]] ===
=== [[صلوات بر امام|حق صلوات]] ===
=== [[تمسک به امام|حق تمسک و اعتصام]] ===
=== [[تبعیت از امام|حق تبعیت]] ===
=== [[اطاعت امام|حق اطاعت]] ===
=== [[نصرت امام|حق نصرت]] ===
=== [[وفاداری به امام|حق وفاداری]] ===
=== [[حق مالی امام|حقوق مالی]] ===
=== [[زیارت امام|حق زیارت]] ===
=== [[اسوه بودن امام|حق اسوه بودن]] ===
=== [[مرجعیت علمی امام|حق مرجعیت علمی]] ===
=== [[توسل به امام|حق توسل]] ===
=== [[دعا برای امام|حق دعا]] ===
=== [[یادکرد امام|حق ذکر]] ===
=== [[ترفيع بیت امام|حق ترفیع بیوت]] ===
=== [[تکریم امام|حق تکریم]] ===
=== [[صله رحم امام|حق صله رحم]] ===
=== [[تشکر از امام|حق شکرگزاری]] ===
=== [[انتظار امام|حق انتظار]] ===
=== [[حفظ اسرار امام]] ===
== آثار و کارکردهای امامت ==
== [[مصادیق امام]] ==
=== [[امامان از پیامبران الهی]] ===
=== [[امامت پیامبر خاتم]] ([[امامت کبری]]) ===
=== [[امامان از اهل بیت پیامبر خاتم]] ===
== تاریخ امامان (دوران‌های امامت) ==
=== سال‌شمار امامت [[امامان دوازده‌گانه]] ===
=== [[امامت در کودکی]] ===
== [[امامت عام]] ==
== [[امامت خاصه]] ==
== [[ویژگی‌های امامان]] ==
=== [[الهام]] ([[ارتباط مستقیم با خدا]]) ===
=== [[تحدیث]] ([[ارتباط با فرشتگان]]) ===
=== [[معجزه امام|معجزه]] و [[کرامت امام]] ===

==مدخل های مورد نیاز==
{{مدخل وابسته}}
# [[آرمان‎‏]]
# [[آشنایی با امام مهدی‎‏]]
# [[آشنایی با معارف مهدویت‎‏]]
# [[آشکار‎‏]]
# [[آفریدگار‎‏]]
# [[آل ابی‌طالب‎‏]]
# [[آمادگی‎‏]]
# [[آیا آرزوی یاری کردن امام مهدی از لوازم انتظار فرج است؟ (پرسش)‎‏]]
# [[آیا ایجاد آمادگی برا پیوستن به امام مهدی از لوازم انتظار فرج است؟ (پرسش)‎‏]]
# [[آیا تربیت منتظران راستین از لوازم انتظار فرج است؟ (پرسش)‎‏]]
# [[آیا حجت از القاب امام مهدی است؟ (پرسش)‎‏]]
# [[آیا زندگی با یاد امام مهدی از لوازم انتظار فرج است؟ (پرسش)‎‏]]
# [[آیا شیعیان در امر انتظار عجول و شتاب‌زده هستند؟ (پرسش)‎‏]]
# [[ابعاد عملی انتظار فرج چیست؟ (پرسش)‎‏]]
# [[ابن اثیر‎‏]]
# [[ابن حجر‎‏]]
# [[ابوالحسن‎‏]]
# [[ابوالریحانتین‎‏]]
# [[ابوالسبطین‎‏]]
# [[ابوتراب‎‏]]
# [[ابونعیم‎‏]]
# [[اجرای عدالت‎‏]]
# [[اجرا‎‏]]
# [[احقاق الحق و ازهاق الباطل (کتاب)‎‏]]
# [[احیا‎‏]]
# [[ادبیات‎‏]]
# [[ارتباط‎‏]]
# [[ارزشمند‎‏]]
# [[استحکام‎‏]]
# [[استمداد‎‏]]
# [[اسدالله‎‏]]
# [[اسلام آوردن‎‏]]
# [[اصرار‎‏]]
# [[اعتماد‎‏]]
# [[اعلام الوری‎‏]]
# [[افتخار‎‏]]
# [[افراط‎‏]]
# [[اقامه نماز‎‏]]
# [[اقسام انتظار‎‏]]
# [[اقوام‎‏]]
# [[الافصاح فی الامامة (کتاب)‎‏]]
# [[البرهان فی علامات امام مهدی آخر الزمان‎‏]]
# [[البیان فی اخبار صاحب الزمان (کتاب)‎‏]]
# [[التزام‎‏]]
# [[الخرائج و الجرائح (کتاب)‎‏]]
# [[الصحیفة العلویة و التحفة المرتضویة (کتاب)‎‏]]
# [[الصراط المستقیم الی مستحقی التقدیم (کتاب)‎‏]]
# [[العرف الوردی فی اخبار الامام مهدی‎‏]]
# [[الغدیر فی الکتاب و السنة و الادب (کتاب)‎‏]]
# [[الفصول العشرة فی الغیبة (کتاب)‎‏]]
# [[المراجعات (کتاب)‎‏]]
# [[النص و الاجتهاد (کتاب)‎‏]]
# [[الهدایة الکبری (کتاب)‎‏]]
# [[الگو:انتظار ظهور امام مهدی‎‏]]
# [[الگو:پیامبر اسلام‎‏]]
# [[الگو:کتابشناسی امام مهدی‎‏]]
# [[الگو:کتاب‌شناسی امام زمان‎‏]]
# [[الگو:یاران ائمه‎‏]]
# [[ام الحسن دختر علی بن ابی‌طالب‎‏]]
# [[ام حبیب دختر ربیعه‎‏]]
# [[ام سعید دختر عروة بن مسعود ثقفی‎‏]]
# [[امام مهدی شخصی و امام مهدی نوعی‎‏]]
# [[امام‌شناسی‎‏]]
# [[امضا‎‏]]
# [[امیرالمؤمنین (لقب)‎‏]]
# [[انتظار اجتماعی‎‏]]
# [[انتظار در دیگر روزهای سال چگونه معنا پیدا می‌کند؟ (پرسش)‎‏]]
# [[انتظار فرج با سرنوشت بشریت چه پیوندی دارد؟ (پرسش)‎‏]]
# [[انتظار فردی‎‏]]
# [[اندیشمندان‎‏]]
# [[اندیشه انتظار موعود در اسلام چگونه است؟ (پرسش)‎‏]]
# [[انسجام‎‏]]
# [[انقلاب اسلامی‎‏]]
# [[انواع برداشت‌ها از انتظار‎‏]]
# [[انگیزه‎‏]]
# [[اهل سنت و امام مهدی موعود‎‏]]
# [[اهل سنّت و ولادت امام مهدی{{ع}}‎‏]]
# [[اهل کوفه‎‏]]
# [[اوس بن ثابت خزرجی‎‏]]
# [[اولویت‎‏]]
# [[ایمان به خدا‎‏]]
# [[بحث الگو:ارزش‌های اجتماعی‎‏]]
# [[بحث الگو:امام علی‎‏]]
# [[بحث الگو:امام مهدی‎‏]]
# [[بحث الگو:انتظار ظهور امام مهدی‎‏]]
# [[بحث الگو:جعبه اطلاعات مقاله‎‏]]
# [[بحث الگو:جعبه اطلاعات پایان‌نامه‎‏]]
# [[بحث الگو:جعبه اطلاعات پرسش‎‏]]
# [[بحث الگو:جعبه اطلاعات کتاب‎‏]]
# [[بحث الگو:صحابه‎‏]]
# [[بدن‎‏]]
# [[بدی‎‏]]
# [[بسیج‎‏]]
# [[بعد تبلیغاتی و‌ بین‌المللی انتظار‎‏]]
# [[بلال بن حارث‎‏]]
# [[بوستان کتاب‎‏]]
# [[بیان‎‏]]
# [[بیداری‎‏]]
# [[بیم‎‏]]
# [[بیگانه‎‏]]
# [[بی‌نیاز‎‏]]
# [[تادیب‎‏]]
# [[تاریخ اسلام‎‏]]
# [[تبعیض جنسی‎‏]]
# [[تجدید‎‏]]
# [[تحقیر‎‏]]
# [[تحمل‎‏]]
# [[تحول‎‏]]
# [[تخریب‎‏]]
# [[تخلف‎‏]]
# [[تذکره‎‏]]
# [[ترغیب‎‏]]
# [[ترویج‎‏]]
# [[تشکیل حکومت‎‏]]
# [[تصدی‎‏]]
# [[تصرف‎‏]]
# [[تصمیم‎‏]]
# [[تصور‎‏]]
# [[تضعیف‎‏]]
# [[تطنجیه‎‏]]
# [[تعارض‎‏]]
# [[تعالیم‎‏]]
# [[تعلم‎‏]]
# [[تعیین‎‏]]
# [[تلاش‎‏]]
# [[تمایل‎‏]]
# [[تمسک‎‏]]
# [[تنزیه الانبیاء (کتاب)‎‏]]
# [[تنهایی‎‏]]
# [[تواتر‎‏]]
# [[توبیخ‎‏]]
# [[تولد‎‏]]
# [[تکالیف دانشمندان در عصر غیبت‎‏]]
# [[تکالیف سیاسی منتظران‎‏]]
# [[ثقه‎‏]]
# [[ثواب انتظار‎‏]]
# [[جامعة المصطفی العالمیة‎‏]]
# [[جایگاه‎‏]]
# [[جبهه‎‏]]
# [[جده‎‏]]
# [[جسم‎‏]]
# [[جعفر‎‏]]
# [[جعل‎‏]]
# [[جماعت‎‏]]
# [[جمهوری اسلامی‎‏]]
# [[جهان اسلام‎‏]]
# [[جهت‎‏]]
# [[حافظ‎‏]]
# [[حجیت‎‏]]
# [[حدیث لولاک‎‏]]
# [[حدیث وصایت‎‏]]
# [[حرز یمانی‎‏]]
# [[حرم امام علی{{ع}}‎‏]]
# [[حریم‎‏]]
# [[حضرت‎‏]]
# [[حضور امام‎‏]]
# [[حفاظت‎‏]]
# [[حق و باطل‎‏]]
# [[حقانیت‎‏]]
# [[حقوقی‎‏]]
# [[حمایت‎‏]]
# [[حمله‎‏]]
# [[حوزه علمیه قم‎‏]]
# [[حکم عقل‎‏]]
# [[حکومت امام علی{{ع}}‎‏]]
# [[خالق‎‏]]
# [[خانه خدا‎‏]]
# [[خاک‎‏]]
# [[خدمت‎‏]]
# [[خصائص امیرالمؤمنین (کتاب)‎‏]]
# [[خصلت‎‏]]
# [[خطبة البیان‎‏]]
# [[خطبه بدون الف امام علی{{ع}}‎‏]]
# [[خطبه بدون نقطه امام علی{{ع}}‎‏]]
# [[خواندن‎‏]]
# [[خواهر‎‏]]
# [[خوراک‎‏]]
# [[خورشید مغرب‎‏]]
# [[خوله دختر جعفر بن قیس حنفیه‎‏]]
# [[خیال‎‏]]
# [[دادگستر جهان‎‏]]
# [[دانا‎‏]]
# [[دانشمندان عامه و امام مهدی موعود‎‏]]
# [[دانشمندان‎‏]]
# [[دانشگاه تهران‎‏]]
# [[دانشگاه قم‎‏]]
# [[در انتظار ققنوس‎‏]]
# [[در فجر ساحل‎‏]]
# [[درگاه:شیعه‎‏]]
# [[دستگیری‎‏]]
# [[دشمنان اسلام‎‏]]
# [[دعای صباح‎‏]]
# [[دعای صنمی قریش‎‏]]
# [[دعای عشرات‎‏]]
# [[دعای مشلول‎‏]]
# [[دفتر تبلیغات اسلامی‎‏]]
# [[دلیل عقلی‎‏]]
# [[دوازده‎‏]]
# [[دوران غیبت‎‏]]
# [[دولت اسلامی‎‏]]
# [[دیدار‎‏]]
# [[دیدگاه شیعه درباره انتظار چیست؟ (پرسش)‎‏]]
# [[ذخیره‎‏]]
# [[ذهن‎‏]]
# [[رأی‎‏]]
# [[رابطه انتظار با سرنوشت بشریت‎‏]]
# [[راحتی‎‏]]
# [[راز‎‏]]
# [[راستین‎‏]]
# [[راه‎‏]]
# [[راویان حدیث‎‏]]
# [[راویان‎‏]]
# [[راوی‎‏]]
# [[رجال‎‏]]
# [[رجوع‎‏]]
# [[رحلت‎‏]]
# [[رقیه دختر حضرت علی{{ع}}‎‏]]
# [[رمله دختر علی بن ابی‌طالب‎‏]]
# [[رمیصاء بنت ملحان‎‏]]
# [[روابط اجتماعی‎‏]]
# [[روابط‎‏]]
# [[روانی‎‏]]
# [[روایات شیعه‎‏]]
# [[روحیه انتظار‎‏]]
# [[روحیه‎‏]]
# [[روز دوح‎‏]]
# [[رویارویی‎‏]]
# [[زبان عربی‎‏]]
# [[زبان فارسی‎‏]]
# [[زمینه‌سازی‎‏]]
# [[زنان و قیام امام مهدی‎‏]]
# [[زندگی اجتماعی‎‏]]
# [[زندگی فردی‎‏]]
# [[زوج البتول‎‏]]
# [[زیارت غدیریه‎‏]]
# [[زیبایی انتظار‎‏]]
# [[سخنرانی‎‏]]
# [[سرزمین‎‏]]
# [[سرمایه‎‏]]
# [[سرور اهل الایمان فی علامات ظهور صاحب الزمان (کتاب)‎‏]]
# [[سرکوب‎‏]]
# [[سند‎‏]]
# [[سپاه اسلام‎‏]]
# [[سپاهیان‎‏]]
# [[سیاق‎‏]]
# [[شابک‎‏]]
# [[شاگردان‎‏]]
# [[شایسته‎‏]]
# [[شایستگی‎‏]]
# [[شبهای پیشاور (کتاب)‎‏]]
# [[شب‎‏]]
# [[شکوفایی‎‏]]
# [[شیخ‎‏]]
# [[شیوه‎‏]]
# [[صالح‎‏]]
# [[صحت‎‏]]
# [[صحیفه ملعونه‎‏]]
# [[صدر اسلام‎‏]]
# [[صدیق‎‏]]
# [[صراحت‎‏]]
# [[صفات‎‏]]
# [[صفا‎‏]]
# [[صلاح‎‏]]
# [[ضد‎‏]]
# [[ضمیر‎‏]]
# [[طایفه‎‏]]
# [[طبیعت‎‏]]
# [[طلب‎‏]]
# [[طول عمر‎‏]]
# [[عادت‎‏]]
# [[عاقبت‎‏]]
# [[عبادی‎‏]]
# [[عباسی‎‏]]
# [[عبدمناف بن قصی‎‏]]
# [[عبیدالله مهدی‎‏]]
# [[عربستان‎‏]]
# [[عربی‎‏]]
# [[عزل‎‏]]
# [[عزیز‎‏]]
# [[عصر زندگی‎‏]]
# [[عصر ظهور امام مهدی‎‏]]
# [[عصر غیبت‎‏]]
# [[عطا‎‏]]
# [[عظمت‎‏]]
# [[عظیم‎‏]]
# [[علامه‎‏]]
# [[علت‎‏]]
# [[علل‎‏]]
# [[علمای شیعه‎‏]]
# [[عمرو بن عبدود‎‏]]
# [[عمرو‎‏]]
# [[عناصر و اجزاء انتظار چیستند؟ (پرسش)‎‏]]
# [[عنایت‎‏]]
# [[عینی‎‏]]
# [[غالب‎‏]]
# [[غایت‎‏]]
# [[غذا‎‏]]
# [[غرق‎‏]]
# [[غرور‎‏]]
# [[غریب‎‏]]
# [[غلبه‎‏]]
# [[فارسی‎‏]]
# [[فارقلیط‎‏]]
# [[فاروق‎‏]]
# [[فتوحات‎‏]]
# [[فداکاری‎‏]]
# [[فراق‎‏]]
# [[فرصت‎‏]]
# [[فرمان مالک اشتر‎‏]]
# [[فرماندهان‎‏]]
# [[فرماندهی‎‏]]
# [[فرمانده‎‏]]
# [[فرهنگ اسلامی‎‏]]
# [[فرهنگ‌نامه علوم قرآنی (کتاب)‎‏]]
# [[فروع‎‏]]
# [[فزت و رب الکعبة‎‏]]
# [[فضائل امام علی{{ع}}‎‏]]
# [[فضائل امیرالمؤمنین (کتاب)‎‏]]
# [[فهرست خطبه‌های نهج البلاغه‎‏]]
# [[فهرست نامه‌های نهج‌البلاغه‎‏]]
# [[فهم‎‏]]
# [[قادر‎‏]]
# [[قتل عثمان‎‏]]
# [[قصی بن کلاب‎‏]]
# [[قطام بنت شجنه بن عدی‎‏]]
# [[قهر‎‏]]
# [[قوه‎‏]]
# [[قیاس‎‏]]
# [[لوازم انتظار فرج چیست؟ (پرسش)‎‏]]
# [[لوازم انتظار‎‏]]
# [[لوازم تعریف انتظار چیست؟ (پرسش)‎‏]]
# [[لوازم تعریف انتظار‎‏]]
# [[لیلا دختر مسعود دارمیه‎‏]]
# [[مأموریت‎‏]]
# [[مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی‎‏]]
# [[مادری‎‏]]
# [[مادر‎‏]]
# [[ماشیح‎‏]]
# [[مالیات‎‏]]
# [[مانع‎‏]]
# [[متواتر‎‏]]
# [[محبوب‎‏]]
# [[محدثان‎‏]]
# [[محسن بن علی{{ع}}‎‏]]
# [[مخالفان‎‏]]
# [[مخالفت‎‏]]
# [[مخالف‎‏]]
# [[مخلص‎‏]]
# [[مدنی‎‏]]
# [[مذمت‎‏]]
# [[مراد از «ناحیه» چیست؟ (پرسش)‎‏]]
# [[مراسم‎‏]]
# [[مردم مدینه‎‏]]
# [[مردم کوفه‎‏]]
# [[مرکز تخصصی مهدویت‎‏]]
# [[مسموم‎‏]]
# [[مسند‎‏]]
# [[مشاهده‎‏]]
# [[مصحف امام علی{{ع}}‎‏]]
# [[مصونیت‎‏]]
# [[مظهر‎‏]]
# [[معارف‎‏]]
# [[معرفت امام مهدی (شناخت امام مهدی)‎‏]]
# [[معنویت‎‏]]
# [[معنوی‎‏]]
# [[مفید‎‏]]
# [[مقام‎‏]]
# [[مقدمات ظهور امام مهدی‎‏]]
# [[مقید‎‏]]
# [[ممنوع‎‏]]
# [[منابع تاریخی‎‏]]
# [[منابع روایی‎‏]]
# [[مناجات حضرت علی در مسجد کوفه‎‏]]
# [[مناجات شعبانیه‎‏]]
# [[مناجات منظوم‎‏]]
# [[مناجات‎‏]]
# [[مناظره‎‏]]
# [[منافع‎‏]]
# [[منتظران راستین امام مهدی دارای چه فضیلت و منزلتی هستند؟‎‏]]
# [[منصب‎‏]]
# [[منطق‎‏]]
# [[منهاج الکرامة فی معرفة الامامة (کتاب)‎‏]]
# [[مهدوی‎‏]]
# [[موانع تعجیل فرج‎‏]]
# [[مورخان‎‏]]
# [[موعود باوری‎‏]]
# [[موعودباوری‎‏]]
# [[ناب‎‏]]
# [[ناحیه‎‏]]
# [[نادرست‎‏]]
# [[ناراحتی‎‏]]
# [[نامشروع‎‏]]
# [[نامه امام علی به امام حسن‎‏]]
# [[نامه امیرالمؤمنین به عثمان بن حنیف‎‏]]
# [[نام‌های حضرت محمد‎‏]]
# [[ناپسند‎‏]]
# [[نجم الثاقب‎‏]]
# [[نزول آیه‎‏]]
# [[نزول‎‏]]
# [[نسب‎‏]]
# [[نظامی‎‏]]
# [[نظریه‎‏]]
# [[نفوذ‎‏]]
# [[نفیسه دختر علی بن ابی‌طالب‎‏]]
# [[نقد‎‏]]
# [[نقش انتظار در آمادگی‎‏]]
# [[نقص‎‏]]
# [[نقل حدیث‎‏]]
# [[نقل روایت‎‏]]
# [[نماز صبح‎‏]]
# [[نماینده‎‏]]
# [[نمایندگان‎‏]]
# [[نوشتن‎‏]]
# [[نگارش‎‏]]
# [[هاشم بن عبدمناف‎‏]]
# [[هجری‎‏]]
# [[هجوم‎‏]]
# [[هلاکت‎‏]]
# [[هند دختر عتبه‎‏]]
# [[هند‎‏]]
# [[هنگام ظهور‎‏]]
# [[هوشیدرماه‎‏]]
# [[هوشیدر‎‏]]
# [[هیبت امام مهدی‎‏]]
# [[وابستگی‎‏]]
# [[واقعیت‎‏]]
# [[والدین‎‏]]
# [[والی‎‏]]
# [[وثوق‎‏]]
# [[وجدان‎‏]]
# [[وداع‎‏]]
# [[ورع‎‏]]
# [[وصف‎‏]]
# [[وظایف منتظران در احادیث‎‏]]
# [[وظایف و تکالیف مسلمانان در عصر غیبت‎‏]]
# [[ویژگی‌های انتظار فرج چیست؟ (پرسش)‎‏]]
# [[پاسخ‎‏]]
# [[پاسداری‎‏]]
# [[پایگاه مجلات تخصصی نور‎‏]]
# [[پدر امام مهدی و اهل سنّت‎‏]]
# [[پدر‎‏]]
# [[پذیرش‎‏]]
# [[پرهیز‎‏]]
# [[پس از ظهور‎‏]]
# [[پسندیده‎‏]]
# [[پشتیبانی‎‏]]
# [[پناه‎‏]]
# [[پنج‌ تن‎‏]]
# [[پندار‎‏]]
# [[پنهان‎‏]]
# [[پویایی‎‏]]
# [[پژوهشکده باقرالعلوم‎‏]]
# [[پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن‎‏]]
# [[پژوهشگران مؤسسه آینده روشن‎‏]]
# [[پژوهش‎‏]]
# [[پیراهن یوسف‎‏]]
# [[پیش از ظهور‎‏]]
# [[پیشرفت‎‏]]
# [[پیش‌بینی‎‏]]
# [[پیوستن‎‏]]
# [[چه نوع انتظاری راجح است؟ (پرسش)‎‏]]
# [[کارگزاران‎‏]]
# [[کارگزار‎‏]]
# [[کامل‌ترین‎‏]]
# [[کتاب الغیبه للحجه‎‏]]
# [[کتاب خدا‎‏]]
# [[کتاب و سنت‎‏]]
# [[کریم‎‏]]
# [[کفایة الطالب فی مناقب علی بن ابی‌طالب (کتاب)‎‏]]
# [[کفن‎‏]]
# [[کلیات انتظار‎‏]]
# [[کمک‎‏]]
# [[کنیز‎‏]]
# [[کنیه‎‏]]
# [[کودکی‎‏]]
# [[کوشش‎‏]]
# [[گفتگو‎‏]]
# [[گفت‌وگو‎‏]]
# [[یادآوری‎‏]]
# [[یاران امام‎‏]]
# [[یار‎‏]]
# [[یتیم‌نوازی‎‏]]
# [[یعسوب‌ الدین‎‏]]
# [[یمن‎‏]]
{{پایان مدخل وابسته}}

==فهرست مباحث امامت==
{{پرسش‌های وابسته}}
===واژه‌شناسی و [[تعریف امامت]]===
* تعریف لغوی امامت‏؛
* کاربردهای [[امام در قرآن]]‏؛
* تعریف‏‌های [[متکلمان]] اسلامی‏؛
* الف) تعریف‏‌های عام‏؛
* ب) تعریف‏‌های خاص‏؛
*تعریف عام امامت؛
*تعریف خاص امامت؛
*معنای لغوی [[امام]]؛
*معنای اصطلاحی [[امام]]؛
* امامت از منظر [[اهل‌بیت]]
* امامت از منظر [[امامیه]]
* امامت از نظر [[اهل تسنن]]
* [[خلافت]] و [[بیعت]]؛
* امامت و سکولاریزم؛
*نسبت [[خلافت]] با امامت؛

===اهمیت و [[جایگاه امامت]]===
* [[قرآن]] و [[جایگاه]] امامت‏؛
* [[جایگاه امامت در احادیث اسلامی]]؛‏
* [[جایگاه امامت]] از منظر تاریخی‏.
====[[جایگاه امام]] در [[عقاید شیعه]]====
# [[امام]] [[حجت خدا]] و [[پرچم هدایت]]؛
# [[رهبری سیاسی]] و [[رهبری حکومتی|حکومتی]] [[امام]] در [[جامعه]]؛
# [[امام]] [[الگوی امت]]؛
# [[امام]] [[بیان‌کننده قرآن]] و [[بیان‌کننده معارف اسلامی|معارف اسلامی]]؛
* [[درجات ولایت تکوینی]]؛
* [[فلسفه ولایت تکوینی]]؛
* [[نقش امام در هدایت باطنی]] [[انسان]]؛
* [[ارائه اعمال امت به امام]]؛
* [[نقش امام در نظام زمین]]؛
* [[نقش امام در نظام جهان هستی]].

===مراتب و [[شؤون امام]] و امامت===
===[[وظایف امام]]===
===[[فلسفه امامت]]===
* بخش نخست: [[فلسفه امامت]] از دیدگاه [[اهل سنت]]‏؛
:۱. [[معتزله]] و [[فلسفه امامت‏]]؛
:۲. [[ماتریدیه]] و [[فلسفه امامت‏]]؛
:۳. [[اشعریه]] و [[فلسفه امامت‏]]؛
* بخش دوم: [[فلسفه امامت]] از نظر [[امامیه‏]]؛
:۱. [[حفظ نظام اجتماعی]] [[مسلمانان‏]]؛
:۲. [[برقراری عدالت اجتماعی]]؛‏
:۳. [[تکالیف اجتماعی‏]]؛
:۴. [[اجرای حدود الهی]]؛
:۵. امامت و [[لطف]]؛‏
:۶. [[حفظ شریعت]]؛
:۷. [[بیان تفاصیل شریعت]]‏؛
====امامت و [[فلسفه خلقت]]====
* [[انسان کامل]]، [[فلسفه خلقت]] است‏؛
* [[انسان کامل]] [[خلیفه خداوند در زمین]] است‏؛
* [[پیامبران]]، [[امام]] و [[خلفای الهی در زمین]] بوده‏اند؛
* [[خلافت الهی]] و [[امامت بشر]]؛
* [[استمرار امامت]] و [[استمرار خلافت الهی|خلافت الهی]] پس از [[پیامبران‏]]؛
* پاسخ به یک اشکال‏.
* [[فلسفه امامت]] از نگاه [[روایات‏]]:
** [[روایات نبوی]]‏؛
** [[روایات اهل بیت]]{{ع}}؛
* [[مسئولیت‌های اخلاقی]]، [[مسئولیت‌های دینی|دینی]] و [[مسئولیت‌های اجتماعی|اجتماعی]]‏؛
* [[مصالح دینی]] و [[مصالح دنیوی|دنیوی]]‏؛
* [[نظم]]، [[امنیت]] و [[عدالت اجتماعی‏]]؛
* [[اجرای احکام]] و [[اجرای حدود الهی|حدود الهی]]‏؛
* [[حفظ شریعت]]؛‏
* [[اتمام حجت بر مکلفان‏]]؛
* [[ولایت]] و [[هدایت درونی]]‏؛
* امامت و [[غایت خلقت]]‏.
* [[تکامل معنوی]] در پرتو [[نصب امام معصوم]]؛
* [[حفاظت از دین|حفاظت]] و [[پاسداری از دین]]؛
* [[لزوم]] [[اتمام حجت]]؛
* [[زمین هیچ‌گاه خالی از حجت نیست]]؛
* [[امام]] [[واسطه‌ای میان خدا و خلق]]؛
* [[پیش‌گیری از انحراف فکری]].

===[[ضرورت امامت]]===
:۱. [[مذهب امامیه]]‏؛
:۲. [[مذهب اسماعیلیه]]؛‏
:۳. [[مذهب زیدیه]]‏؛
:۴. [[معتزله‏]]؛
:۵. [[خوارج‏]]؛
:۶. [[اشاعره]]‏؛
:۷. [[ماتریدیه‏]]؛
:۸. [[وهابیت‏]]؛
*'''[[دلایل وجوب امامت]]‏:'''
:۱. [[آیه اولی الامر]]؛
:۲. [[حدیث من مات و لم یعرف امام زمانه]]...؛
:۳. [[سیره مسلمانان‏]]؛
:۴. [[اجرای حدود]] و [[حفظ نظام اسلامی]]‏؛
:۵. [[وجوب دفع ضررهای عظیم‏]].
*'''[[قاعده لطف]] و [[وجوب امامت‏]]:'''
* تعریف و اقسام [[لطف]]‏؛
* [[لطف]] و [[حکمت الهی‏]]؛
* فاعل [[لطف]]‏؛
* [[برهان لطف]] بر [[وجوب امامت]]‏؛
*خودسری، رمز سقوط فرد و [[جامعه]]؛
* [[عدالت اجتماعی]]؛
* [[استقلال]]، [[آزادی]] و [[امنیت]]؛
* [[حاکمیت نظم]] و [[حاکمیت قانون|قانون]].
* [[قاعده لطف]] و [[وجوب امامت]]؛
**تعریف [[لطف]]؛
** [[دلیل]] [[وجوب]] [[لطف]] بر [[خداوند]]؛
** [[لطف امامت]]؛
====[[ضرورت]] [[شناخت امام]]====
* [[اعتقاد به خداوند]]، ملازم [[شناخت امام]]؛
* [[رهایی از ضلالت]] و [[رهایی از گمراهی|گمراهی]]؛
* [[نصب امام]] بر عهده ی کیست؟
* [[نصب امام]] از [[افعال الهی]] است؛
* [[خدا]] و [[رسول]]، منشأ [[شناسایی امام]]؛
*او کجا و [[انتخاب]] [[بشر]]؟!
* [[میزان اطاعت از امام]].

===[[صفات امام|صفات]] و [[ویژگی‌های امام]]===

===[[شرایط امامت|شرایط]] و [[بایستگی‌های امامت]]===
* [[قریشی بودن امام]]‏؛
* [[پارسایی]] و [[عدالت‏]]؛
* [[دانایی]] و [[کفایت]]‏؛
* [[شیعه امامیه]] و [[علم امام]]‏؛
* [[معتزله]] و [[علم امام]]‏؛
* [[اشعریه]] و [[علم امام]]؛‏
* [[ماتریدیه]] و [[علم امام]]‏؛
* [[زیدیه]] و [[علم امام]]؛‏

==== نخست: [[عصمت امام]]====
* [[حقیقت عصمت|حقیقت]] و معنای [[عصمت]]؛
* [[خاستگاه عصمت]]؛
* [[عصمت علمی‏]]؛‏
* [[دلایل عصمت ائمه]]{{عم}}:
# ۱. [[دلایل نقلی]]؛
# [[آیه امامت]]؛
# [[آیه اطاعت]]؛
# [[آیه تطهیر]]؛
# [[آیه ابتلای ابراهیم]]{{ع}}؛
# [[آیه اولی الامر]]؛
* [[آیه صادقین]]؛‏
* [[دلایل عقلی]]؛
** [[برهان]] [[امتناع]] تسلسل‏؛‏
** [[برهان حفظ شریعت]]؛
** [[پیامدهای معصوم نبودن امام‏]]؛
** [[ضرورت امام معصوم]]؛
** [[مقام]] [[عقل]] در [[استنباط]] [[احکام شرعی]]؛
** [[نیاز به امام معصوم در عصر غیبت]]؛
**معنای [[گناه پیامبران]]؛
**عوامل مؤثر در دوری از [[گناه]] و [[معصیت]]:
# ۱. [[عذاب]]؛
# ۲. [[بهشت]] و درجات آن؛
# ۳. دوری از [[رحمت]] و [[رضای الهی]]؛
# ۴. هشدارهای [[دنیایی]].
** [[عدم عصمت امام]]، مقتضی [[لزوم]] [[تسلسل]]؛
** [[امام]] [[پاسدار احکام شرع]]؛
** [[عصمت]] ملازم با [[اطاعت از امام]]؛
** [[فقدان عصمت]]، منافی با [[افضلیت امام]]؛
** [[برتری امام]] نسبت به دیگران؛

==== دوم: [[علم امام]]====
* [[علم]] و [[بصیرت]]؛
* [[چگونگی علم امام]]؛
*دلایلی [[نقلی]] بر [[علم حضوری امام]]؛
* [[آیات]]؛
* [[روایات]]؛
*دیدگاه [[نهج‌البلاغه]] درباره [[علم امامان]]؛
* [[اهل بیت]] [[معدن‌های علوم]] و [[گنجینه‌های رحمان]]؛
* [[امامان]]، [[استوانه‌های دین]] و [[چشمه‌های دانش]] و [[چشمه‌های حکمت|حکمت]]؛
* [[ائمه اطهار]]، [[قرآن ناطق]]‌اند؛
*چگونه از راه روشن بازتان می‌‌گردانند؟
# [[علم امام]]
*معنای لغوی [[غیب]]؛
* [[غیب]] در اصطلاح کتاب و [[سنت]]؛
* [[علم غیب ذاتی]]، ویژه [[خدا]]؛
* [[خاستگاه علوم غیبی]]:
# [[ابعاد دانش غیبی]] و [[گستره علم الکتاب]]؛
# [[شرایع آسمانی]]؛
# گذشته و [[آینده]]؛
# زمان [[مرگ]] و [[پیشامدهای ناگوار]]؛
# [[رازهای پنهان]] و [[اسرار درونی آدمیان]]؛
# [[زبان همه آدمیان]]؛
# [[زبان حیوانات]]؛
* [[چگونگی آگاهی معصومان از امور غیبی]]:
# مطلق و بدون شرط؛
# وابسته به [[مشیت]] و [[اراده]]؛
* [[بداء]] و رابطه آن با [[علم غیب]]؛
* [[علم غیب]] و میدان عمل؛
* فرق [[امام]] و [[پیامبر]].

==== سوم: [[پاکزادی امام]]====
* [[پاکزادی]]؛

==== چهارم: [[عدالت امام]]====

==== پنجم: [[افضلیت امام]]====
* [[شیعه امامیه]] و [[افضلیت امام‏]]؛‏
* [[قلمرو افضلیت]]‏؛‏
* [[امامت مفضول]] [[قبیح]] است‏؛‏
* بررسی اشکالات‏؛‏
* نقد و نظر؛‏
* [[قرآن]] و [[افضلیت امام‏]]؛‏
* نقد و نظر؛‏
* [[برتری اخروی‏]]؛‏
:۱. [[عصمت]] و [[افضلیت]]‏؛‏
:۲. [[تکلف]] سنگین‌تر و [[پاداش]] بیش‌تر؛‏
:۳. [[امام]]، [[حجت خداوند بر بشر]] است‏؛‏
:۴. [[تعظیم]] ویژه، مستلزم [[افضلیت]] است‏؛‏
:۵. [[برتری در کمالات]]، مستلزم [[برتری در پاداش]] است‏؛‏
* [[اشاعره]] و [[افضلیت امام]]‏؛‏

===[[تعیین امامت]]===
* [[انتصاب]] و [[انتخاب]]
* [[اثبات نظریه انتصاب شیعه]]

====[[راه تعیین امام]] از دیدگاه [[مذاهب اسلامی]]====
* [[نص]] و [[معجزه]]‏؛
* [[کیسانیه]] و [[نص در امامت]]‏؛
* بررسی و نقد؛
* [[بکریه]] و [[نص در امامت‏]]؛
* [[نص]] و [[دعوت]]؛‏
* [[نص]] و [[وراثت]]‏؛
* [[غلبه]] و [[استیلاء]]؛
* [[بیعت]] و [[انتخاب]]‏.

====[[راه تعیین امام]] از [[دیدگاه امامیه]]====
:۱. [[عصمت امام‏]]؛
:۲. [[افضلیت امام]]‏؛
:۳. [[علم گسترده امام‏]]؛
:۴. [[سیره پیامبر خاتم|سیره پیامبر]]{{صل}}؛
:۵. [[روش انتخاب]] فاقد [[مشروعیت]] است‏؛
:۶. [[امام]] [[خلیفه پیامبر]]{{صل}} است، نه [[وکیل مردم‏]]؛
:۷. [[نظریه انتخاب]] [[اختلاف]] خیز است‏؛

====[[نظریه انتخاب]] در [[تعیین امام]]‏====
*''' گونه نخست: [[بیعت]] و [[اجماع]]'''
:۱. [[رفتار صحابه]]‏؛
:۲. [[اثبات خلافت ابوبکر]] از طریق [[بیعت]]‏؛
* '''گونه دوم: [[انکار نص در امامت‏]]'''
:۱. مقایسه [[نص در امامت]] با [[فرائض اسلامی]]‏؛
:۲. [[وجوب احتجاج]] و [[وجوب قیام|قیام]]‏؛
:۳. [[تعارض نصوص امامت]]‏؛
:۴. [[شواهد فقدان نص]]‏؛

====[[نظریه انتصاب در تعیین امام]]‏====
* تبیین نظریه‏؛
* [[قرآن]] و [[صحابه پیامبر خاتم|صحابه پیامبر]]{{صل}}؛
* [[صحابه پیامبر خاتم|صحابه پیامبر]]{{صل}} از نگاه [[احادیث]]‏؛
* [[صحابه پیامبر خاتم|صحابه]] از نگاه تاریخ‏؛
* [[تأویل نصوص]] یا [[اجتهاد در برابر نص]]‏؛

====[[مقام امامت]]====
* [[تفکر]] مادی درباره [[رهبری]] و [[اختلاف]] بنیادین آن با [[تفکر]] [[اسلامی]]؛
* سطوح متعدد [[رهبری]] در [[اسلام]]:
# ۱. سطح کار برای [[زندگی]] [[دنیا]]؛
# ۲. سطح کوشش برای [[زندگی]] [[آخرت]]؛
# ۳. سطح کمال و [[رشد معنوی]] و رسیدن به [[رضوان الهی]]؛
* [[حقانیت]] [[انتصاب]] و [[نادرستی]] [[انتخاب امام]] در [[اسلام]]؛
* [[دلایل انتخاب]]؛
* [[آیات خلافت]]؛
* [[روایت]] [[اجماع مسلمانان]]؛
* دو [[آیه شوری]]؛
* [[دلایل ضرورت انتصاب]]:
# ۱. [[احادیث اهل بیت]] در مورد امامت؛
# ۲. [[حدیث غدیر]].

===[[ولایت امامان]]===
* [[ولایت تکوینی]]
* [[ولایت تشریعی]]
* [[ولایت امر]]
===[[مرجعیت دینی امامان]]===

====[[وظیفه امت در قبال امام]]====
# [[شناسایی]]، [[رجوع]] و [[پیروی از امام]]؛
# [[دلبستگی]] و [[محبت به امام]]؛
# [[بیزاری جستن]] از [[دشمنان امام]]؛
* [[ولایت]] و شرط [[قبولی اعمال]].

====[[امامت در قرآن]]====
*'''مفهوم [[امامت در قرآن|امامت از منظر قرآن]]'''
** [[ویژگی‌های امامت در قرآن کریم]]؛
** [[توحید|امامت و حقیقت توحید]]؛
** [[آیات عبادت]]؛
** [[آیات امر]]؛
** [[آیات حکم]]؛
** [[آیات ملک]]؛
*'''[[نصب امام|امامت و گزینش الهی]] در [[قرآن کریم]]'''
** [[آیات امر]]؛
** [[آیات حکم]]؛
** [[آیات ملک]]؛
** [[آیات ولایت]]؛
** [[آیات اطاعت]]؛
** [[آیه اختیار]]؛
** [[آیه تحکیم]]؛
** [[آیات ایتاء]]؛
*'''[[نص|نص بر امامان]]{{ع}} و [[گزینش الهی]] آنان در [[قرآن کریم]]'''
** [[نصوص]] عام؛
** [[نصوص]] خاص بر امامت [[برگزیدگان آل ابراهیم]]؛
** [[اهل بیت در قرآن|نصوص دال بر امامت اهل بیت]]{{عم}}؛
** [[آیه ولایت]]؛
** [[آیه تطهیر]]؛
** [[آیه مودت]]؛
** [[آیه تبلیغ]]؛
** [[آیه شهادت]].
{{پایان پرسش‌های وابسته}}

==موسوعة الأحاديث العلوية==
{{فهرست اثر}}
# الإمامة العامة
## الإمامة و الإمامة بعد النبي{{صل}}
## لزوم التمسك بأئمة أهل البيت{{عم}}
## الولاية
## إمامة أمير المؤمنين{{ع}}
## صفات الإمام، مثل علمه و عصمته و غيرهما
## في أهل البيت{{عم}} و خصائصهم و کرائمهم و حبهم و بغضهم
# الإمامة الخاصة
## فاطمة الزهراء{{س}}، الفدك، ارتباطها مع علي{{ع}}
## الإمامان الحسن والحسين و سائر الأئمة المعصومین و ارتباطهم مع علي{{ع}} و كلامهم في علي{{ع}} و کلام علي{{ع}} فيهم{{عم}}
## الإمام المهدي{{ع}} و علائم ظهوره و أخبار الإمام بما يأتي من الأزمنة من علائم ظهوره و الرجعة و انتظار الفرج
## '''[[امام علی|شخصية الإمام علي]]{{ع}}'''
## الحجة
{{پایان فهرست اثر}}

==ح نبوی ج۲ و ۳==
{{فهرست اثر}}
* الباب الأول الإمامة
* الفصل الأول استمرار الإمامة والهداية
* ۱ / ۱ لكل قوم هاد
* ۱ / ۲ الإمام إما ظاهر مشهور أو مستتر مغمور
* الفصل الثاني فضل الإمام
* ۲ / ۱ أفضل الناس
* ۲ / ۲ أرفع الناس درجة يوم القيامة
* ۲ / ۳ لا ترد دعوته
* ۲ / ۴ النظر إليه عبادة
* الفصل الثالث حكمة الإمامة
* ۳ / ۱ استقرار النظام السياسي الإسلامي
* ۳ / ۲ الوقاية من الهرج
* ۳ / ۳ الهداية إلى القيم الدينية
* ۳ / ۴ بقاء نظام الأرض
* ۳ / ۵ الهداية الباطنية
* ۳ / ۶ نزول أنواع البركات
* بحث حول فلسفة الإمامة والقيادة
* ۱ الحكمة السياسية
* ۲ الحكمة الثقافية
* ۳ الحكمة التكوينية
* الأول: الهداية الباطنية للنفوس المستعدة
* الثاني: قوام عالم الوجود معنويا
* الفصل الرابع معرفة الإمام
* ۴ / ۱ وجوب معرفة أئمة الهدى
* ۴ / ۲ التحذير من ترك معرفتهم
* دراسة حول أحاديث التحذير
* من الموت على غير معرفة الإمام
* من هو الإمام المطلوب معرفته؟
* الفصل الخامس شروط الإمامة
* ۵ / ۱ النص من الله
* ۵ / ۲ التقدم في العلم
* ۵ / ۳ تلك الخصال
* الفصل السادس موانع الإمامة
* ۶ / ۱ متابعة الهوى
* ۶ / ۲ الضعف
* ۶ / ۳ الرذائل الأخلاقية
* الفصل السابع واجبات الاءمام
* ۷ / ۱ الرقابة على أمانة القيادة
* ۷ / ۲ استعمال الأفضل
* ۷ / ۳ عدم استعمال الحريص على الرئاسة
* ۷ / ۴ العدل والإحسان
* ۷ / ۵ المحبة والرحمة لجميع الناس
* ۷ / ۶ الاتصال المباشر بالناس
* ۷ / ۷ تقديم المستضعفين
* ۷ / ۸ اختصاص وقت لذوي الحاجات منه
* ۷ / ۹ ملازمة النصح
* ۷ / ۱۰ مجانبة الغش والخيانة
* ۷ / ۱۱ قضاء دين المعسر
* ۷ / ۱۲ التقشف في النفقة من بيت المال
* ۷ / ۱۳ جوامع واجبات الإمام
* الفصل الثامن من حقوق الإمام
* ۸ / ۱ الطاعة
* ۸ / ۲ النصح
* ۸ / ۳ التعظيم
* الفصل التاسع عدد الأئمة من أهل البيت
* ۹ / ۱ ما روي بلفظ اثنا عشر خليفة
* أ رواية جابر بن سمرة
* ب رواية أبي جحيفة
* ج رواية عبد الله بن عمر
* د رواية عبد الله بن مسعود
* ه رواية عبد الله بن عمرو بن العاص
* و رواية أنس
* ز رواية عبد الله بن أبي أوفى
* ۹ / ۲ ما روي بلفظ اثنا عشر أميرا
* ۹ / ۳ ما روي بلفظ اثنا عشر إماما
* ۹ / ۴ ما روي بلفظ اثنا عشر وصيا
* ۹ / ۵ ما روي بلفظ اثنا عشر، عدد نقباء بني إسرائيل
* ۹ / ۶ ما روي في إمامة الإمام علي وأحد عشر من ولده
* دراسة حول أحاديث عدد الأئمة
* الأحاديث سندا و دلالة
* ۱ تقييم سند الأحاديث
* ۲ زمان صدور الحديث ومكانه
* ۳ الاختلاف في متن الحديث
* ۴ المقصود من اثني عشر خليفة
* عدد من الآراء التي لا تنطبق على الخلفاء الاثني عشر
* الرأي الأول: حكام فترة الاقتدار السياسي للحكومة الإسلامية
* الرأي الثاني: الحكام من صدر الإسلام إلى عمر بن عبد العزيز
* الرأي الثالث: اثناعشر خليفة غير محددين إلى يوم القيامة!
* الرأي الرابع: خلفاء بني أمية
* الرأي الخامس: إمارة اثني عشر أميرا في آن واحد
* تتمة القسم الثالث الحكم العقائدية و الاجتماعة و السياسية
* تتمة الباب الأول الإمامة
* الفصل العاشر استمرار إمامة أهل البيت
* ۱۰ / ۱ حديث الثقلين برواية أتباع أهل البيت
* ۱۰ / ۲ حديث الثقلين برواية أهل السنة
* ۱۰ / ۳ مواضع صدور حديث الثقلين
* أ عرفات
* ب منى
* ج مسجد الخيف
* د المسجد الحرام
* ه غدير خم
* و آخر خطبة خطبها النبي صلى الله عليه و آله
* ز اللحظات الأخيرة من حياته صلى الله عليه و آله
* ۱۰ / ۴ معنى العترة في حديث الثقلين
* دراسة حول حديث الثقلين ودلالته على استمرار إمامة أهل البيت
* أولا: نص الحديث
* ثانيا: سند الحديث
* أ رواة الحديث من أصحاب النبي صلى الله عليه و آله
* ب رواة الحديث من أهل البيت عليهم السلام
* ج رواة الحديث من التابعين
* د رواة الحديث من القرن الثاني حتى القرن الرابع عشر
* ثالثا: صحة الحديث وصدوره
* رابعا: مواضع صدوره
* خامسا: المراد من العترة وأهل البيت عليهم السلام
* أهل البيت عليهم السلام في آية التطهير
* سادسا: معنى الحديث
* ۱ عصمة أهل البيت عليهم السلام
* ۲ المرجعية العلمية لأهل البيت عليهم السلام
* ۳ التلازم بين الإعراض عن أهل البيت عليهم السلام والإعراض عن القرآن
* سابعا: دلالة الحديث على إمامة الإمام المهدي عليه السلام
* ۱ غيبة الإمام المهدي عليه السلام
* المقدمة الاولى: بقاء أحد الأئمة إلى يوم القيامة
* رد على شبهة
* المقدمة الثانية: بقاء إمام من أهل البيت عليهم السلام إلى جانب القرآن أعم من حضوره وغيبته
* ۲ المراد من التمسك بأهل البيت عليهم السلام
* ۳ كيفية التمسك بالإمام الغائب عليه السلام
* ثامنا: دراسة رواية اخرى لحديث الثقلين
* تقويم سند الرواية
* الفصل الحادى عشر معنى أهل البيت
* ۱۱ / ۱ أزواج النبي ومعنى أهل البيت
* أ ام سلمة
* ب عائشة
* أضواء حول حديث الكساء
* ۱ سند حادثة الكساء
* ۲ كيف وقعت حادثة الكساء
* ۳ جو الحادثة
* ۴ حادثة الكساء في بيت ام سلمة
* ۵ كلام حول ما اشتهر بحديث الكساء
* ۱۱ / ۲ أصحاب النبي ومعنى أهل البيتمعنى أهل البيت
* أ أبو سعيد الخدري
* ب أبو برزة
* ج أبو الحمراء
* د أبو ليلى الأنصاري
* ه أنس بن مالك
* و البراء بن عازب
* ز ثوبان
* ح جابر بن عبد الله
* ط زينب بنت أبي سلمة
* ي سعد بن أبي وقاص
* ك صبيح مولى ام سلمة
* ل عبدالله بن جعفر
* م عبد الله بن عباس
* ن عمر بن أبي سلمة
* س عمر بن الخطاب
* ع واثلة بن الأسقع
* ۱۱ / ۳ أهل البيت ومعنى أهل البيت
* ۱۱ / ۴ تسليم النبي على أهل البيت وتخصيصهم بالأمر بالصلاة
* تحقيق حول أحاديث تسليم النبي على أهل البيت
* الفصل الثاني عشر مكانة أهل البيت
* ۱۲ / ۱ مثلهم مثل سفينة نوح
* ۱۲ / ۲ مثلهم مثل باب حطة
* ۱۲ / ۳ مثلهم مثل بيت الله
* ۱۲ / ۴ مثلهم مثل النجوم
* ۱۲ / ۵ مثلهم مثل العينين
* ۱۲ / ۶ مكانتهم يوم القيامة
* الفصل الثالث عشر خصائص أهل البيت
* ۱۳ / ۱ الطهارة
* الاحتجاجات بمزية الطهارة
* ۱۳ / ۲ عدل القرآن خصائص أهل البيت
* ۱۳ / ۳ خلفاء النبي وأوصياؤه
* ۱۳ / ۴ أحب الخلق إلى النبي
* ۱۳ / ۵ أفضل الخلق
* ۱۳ / ۶ مباهلة النبي بهم
* ۱۳ / ۷ اولو الأمر
* ۱۳ / ۸ أهل الذكر
* ۱۳ / ۹ أركان الدين وحفظنه
* ۱۳ / ۱۰ أبواب الله
* ۱۳ / ۱۱ عرفاء الله
* ۱۳ / ۱۲ أركان العالم
* ۱۳ / ۱۳ أمان أهل الأرض
* ۱۳ / ۱۴ معدن الرسالة
* ۱۳ / ۱۵ دعائم الحق
* ۱۳ / ۱۶ سلمهم سلم النبي وحربهم حربه
* ۱۳ / ۱۷ بهم فتح الدين وبهم يختم
* ۱۳ / ۱۸ لا يقاس بهم أحد
* ۱۳ / ۱۹ جوامع خصائصهم
* الفصل الرابع عشر خصائص أهل البيت العلمية
* ۱۴ / ۱ خزنة علم الله
* ۱۴ / ۲ ورثة علم الأنبياء
* ۱۴ / ۳ أعلم الناس
* ۱۴ / ۴ معدن العلم
* ۱۴ / ۵ عندهم علم الكتاب
* ۱۴ / ۶ عندهم تأويل القرآن
* ۱۴ / ۷ عندهم علم ما في الأرض والسماء
* ۱۴ / ۸ عندهم كتاب الإمام علي عليه السلام
* الفصل الخامس عشر حقوق أهل البيت
* ۱۵ / ۱ أهمية معرفة حقوقهم
* ۱۵ / ۲ الحث على رعاية حقوقهم
* ۱۵ / ۳ عناوين حقوقهم
* أ المودة
* ب التمسك
* ج الولاية
* د التقديم
* ه الاقتداء
* و الإكرام
* ز الصلة
* ح الصلاة
* ط الذكر
* الفصل السادس عشر حب أهل البيت
* ۱۶ / ۱ فضل حبهم
* أ حبهم أساس الإسلام
* ب حبهم حب الله عز و جل
* ج حبهم حب رسول الله صلى الله عليه و آله
* د حبهم وديعة الله عز و جل
* ه حبهم أفضل العبادة
* ۱۶ / ۲ خصائص حبهم
* أ علامة طيب الولادة
* ب شرط التوحيد
* ج آية الإيمان
* د أول ما يسأل عنه يوم القيامة
* ۱۶ / ۳ تأديب الأولاد بحبهم
* ۱۶ / ۴ علامة حبهم
* ۱۶ / ۵ آثار حبهم
* أ تمحيص الذنوب
* ب اطمئنان القلب
* ج استكمال الدين
* د شفاعة أهل البيت عليهم السلام
* ه نور يوم القيامة
* و الأمن يوم القيامة
* ز الثبات على الصراط
* ح النجاة من النار
* ط الحشر مع أهل البيت عليهم السلام
* ي دخول الجنة
* ك خير الدنيا والآخرة
* ۱۶ / ۶ جوامع آثار حبهم
* الفصل السابع عشر بغض أهل البيت
* ۱۷ / ۱ التحذير من بغضهم
* ۱۷ / ۲ آثار بغضهم
* أ سخط الله عز و جل
* ب اللحاق بالمنافقين
* ج اللحاق بالكفار
* د اللحاق باليهود والنصارى
* ه الجذام يوم القيامة
* و الحرمان من الشفاعة
* ز دخول النار
* الفصل الثامن عشر الظلم على أهل البيت
* ۱۸ / ۱ تحذير النبي من ظلمهم
* ۱۸ / ۲ الجنة محرمة على من ظلمهم
* ۱۸ / ۳ عذاب ظالميهم
* ۱۸ / ۴ إخبار النبي بما يقع عليهم من الظلم
* الفصل التاسع عشر دولة أهل البيت
* ۱۹ / ۱ البشارات بدولتهم
* ۱۹ / ۲ الممهدون لدولتهم
* الفصل العشرون الغلو في أهل البيت
* ۲۰ / ۱ التحذير من الغلو
* ۲۰ / ۲ كفر الغالي
* ۲۰ / ۳ هلاك الغالي
* ۲۰ / ۴ أخبار الغلو موضوعة
* الفصل الحادي والعشرون شيعة أهل البيت في القيامة
{{پایان فهرست اثر}}

==مطلب==
'''امامت''' به معنای رهبری و پیشوایی است. امامت، منصب و مقامی که از سوی خداوند به بعضی انسان‌های پاک و دانا و شایسته داده می‌شود که مردم را به راه خدا هدایت کنند. در اسلام، برای تداوم مسؤولیت پیامبر خدا{{صل}} در بُعد حکومتی و دینی، امامت و وصایت قرار داده شده تا مردم پس از پیامبر، از امام تبعیّت کنند و رسول خدا{{صل}} و امامان پس از خویش را با نام و مشخصات تعیین کرده است. امامت یکی از اصول اعتقادی شیعه است و از سوی خدا و پیامبر{{صل}} است نه به انتخاب مردم. علم و عصمت از جمله شرایط آن است و امام، حق ولایت بر مردم دارد و حجت الهی بر همگان است. پذیرش امامتِ امامانِ معصوم واجب است و نشانه اطاعت از خدا و پیامبر است و هر کس بدون عقیده و ایمان به امامت امامِ معصوم بمیرد، به مرگ جاهلیت مرده است. امام رضا{{ع}} می‌‌فرماید: {{متن حدیث|إِنَّ الْإِمَامَةَ خِلَافَةُ اللَّهِ وَ خِلَافَةُ الرَّسُولِ}} امامت، جانشینی خدا و جانشینی پیامبر است<ref>اصول کافی، ج۱، ص۲۰۰.</ref>. روشن است کسی که به جای خدا و رسول بر مردم حکومت می‌کند، باید پاک و عادل و شبیه پیامبر در کمالات و فضایل باشد. به پیروان این عقیده، امامیه و شیعه گفته می‌شود<ref>جواد محدثی|محدثی، جواد، فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)|فرهنگ‌نامه دینی، ص۳۲.</ref>.

==تعریف امام و امامت==
===واژه‌شناسی لغوی===

===امامت در کلام اسلامی|تعریف مشهور متکلمان===

==رابطه مفهوم امامت با مفاهیم دیگر==
===رابطه با حجت الهی===
===رابطه با ولایت===
===رابطه با نبوت و رسالت===
===رابطه با خلیفه الهی===
===رابطه با خلیفه رسول الله===
===رابطه با وصی رسول الله (وصایت)===
===رابطه با عهد الهی===
===رابطه با پادشاهی (ملک)===
===رابطه با ریاست===

===رابطه با خلافت، نبوت و رسالت===
*در قرآن کریم هر چهار کلمه خلیفه، امام، نبوت و رسالت یا مشتقات آن، استعمال شده است که آیات دارای کلمه خلیفه در ذیل عنوان مفهوم خلیفه در قرآن مطرح شد.
*اما کلمه امام، در قرآن مجید، بر مصادیق مختلفی استعمال شده است که به دو دسته تقسیم می‌شود:
#مصادیق غیر بشری، مانند لوح محفوظ‍‌: {{متن قرآن|وَكُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْنَاهُ فِي إِمَامٍ مُبِينٍ}}<ref>«و هر چیزی را در نوشته‌ای روشن بر شمرده‌ایم» سوره یس، آیه ۱۲.</ref>
#کتاب آسمانی: {{متن قرآن|وَمِنْ قَبْلِهِ كِتَابُ مُوسَى إِمَامًا وَرَحْمَةً}}<ref>«و کتاب موسی به پیشوایی و بخشایش پیش از او بوده است» سوره هود، آیه ۱۷؛ سوره احقاف، آیه ۱۲.</ref>.
*مصادیق بشری که از جهت حقانیت و بطلان، به دو دسته تقسیم می‌شود:
#امام حق: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}}<ref>«و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند» سوره انبیاء، آیه ۷۳.</ref>
#امام باطل: {{متن قرآن|فَقَاتِلُوا أَئِمَّةَ الْكُفْرِ}}<ref>«با پیشگامان کفر که به هیچ پیمانی پایبند نیستند کارزار کنید» سوره توبه، آیه ۱۲.</ref> و {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ}}<ref>«و آنان را (به کیفر کفرشان) پیشوایانی کردیم که (مردم را) به سوی آتش دوزخ فرا می‌خوانند» سوره قصص، آیه ۴۱.</ref>.
*امّا امامت در اصطلاح دینی به دو صورت عام و خاص است که در معنای عام، شامل نبوت و رسالت به عنوان مقتدا و اسوه می‌شود و در معنای خاص، شامل آنها نشده و در بعضی موارد بعد از تحقق مقام نبوت و رسالت است{{متن قرآن|وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}<ref> «و (یاد کن) آنگاه را که پروردگار ابراهیم، او را با کلماتی آزمود و او آنها را به انجام رسانید؛ فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم. (ابراهیم) گفت: و از فرزندانم (چه کس را)؟ فرمود: پیمان من به ستم‌کاران نمی‌رسد» سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref>. یا مقام ویژه‌ای است که از طرف خدای سبحان به اوصایای پیامبران{{عم}}، عنایت می‌شود.
*اما کلمه نبوت، ۵ بار {{متن قرآن|مَا كَانَ لِبَشَرٍ أَنْ يُؤْتِيَهُ اللَّهُ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ}}<ref> «هیچ بشری را نسزد که خداوند به او کتاب و حکمت و پیامبری بدهد» سوره آل عمران، آیه ۷۹.</ref>؛ {{متن قرآن|أُولَئِكَ الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ}}<ref>«آنان کسانی هستند که به آنها کتاب و داوری و پیامبری دادیم» سوره انعام، آیه ۸۹.</ref>؛ {{متن قرآن|وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَجَعَلْنَا فِي ذُرِّيَّتِهِ النُّبُوَّةَ وَالْكِتَابَ}}<ref>«و ما به او اسحاق و (نوه‌اش) یعقوب را بخشیدیم و در فرزندان او پیامبری و کتاب (آسمانی) را نهادیم» سوره عنکبوت، آیه ۲۷.</ref>؛ {{متن قرآن|وَلَقَدْ آتَيْنَا بَنِي إِسْرَائِيلَ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ}} <ref>«و به راستی ما به بنی اسرائیل کتاب (آسمانی) و داوری و پیامبری دادیم» سوره جاثیه، آیه ۱۶</ref>؛ {{متن قرآن|وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا وَإِبْرَاهِيمَ وَجَعَلْنَا فِي ذُرِّيَّتِهِمَا النُّبُوَّةَ وَالْكِتَابَ}}<ref>«و نوح و ابراهیم را فرستادیم و در فرزندان آنان پیامبری و کتاب (آسمانی) نهادیم» سوره حدید، آیه ۲۶.</ref> در قرآن استعمال شده و در اصل و ریشه آن، اختلاف است. بعضی گفته‌اند: از نَبَأ به معنای خبر مشتق شده<ref>تبیان، ج۷، ص۱۳۳؛ کنزالدقائق، ج۸، ص۲۳۲؛ المیزان، ج۲، ص۱۳۹.</ref> و برخی دیگر نوشته‌اند: از نبوه (بر وزن نغمه) به معنای رفعت و بلندی مقام، مشتق شده است<ref>مجمع البیان، ج۶، ص۸۰۰؛ کشف الاسرار، ج۶، ص۵۴.</ref>؛ لذا با لحاظ‍ ریشه، ترجمه آیه شریفه {{متن قرآن|وَاذْكُرْ فِي الْكِتَابِ مُوسَى إِنَّهُ كَانَ مُخْلَصًا وَكَانَ رَسُولًا نَبِيًّا}}<ref>«و در این کتاب از موسی یاد کن که ناب و فرستاده‌ای پیامبر بود» سوره مریم، آیه ۵۱.</ref> دو گونه می‌شود؛ ای پیامبر! در کتاب قرآن از موسی یاد کن که او بنده مخلَص و فرستاده حق و پیام‌آور برای خَلق بود.
*ای پیامبر! در کتاب قرآن از موسی یاد کن که او بنده مخلَص و فرستاده‌ای والامقام بود.
*اما کلمه رسالت فقط‍ یک بار{{متن قرآن|فَتَوَلَّى عَنْهُمْ وَقَالَ يَا قَوْمِ لَقَدْ أَبْلَغْتُكُمْ رِسَالَةَ رَبِّي وَنَصَحْتُ لَكُمْ وَلَكِنْ لَا تُحِبُّونَ النَّاصِحِينَ}}<ref> «(صالح) از آنان روی گردانید و گفت: ای قوم من! بی‌گمان پیام پروردگارم را به شما رسانده‌ام و برای شما خیرخواهی کرده‌ام امّا شما خیرخواهان را دوست نمی‌دارید» سوره اعراف، آیه ۷۹.</ref> و جمع آن "رسالات"، ۸ بار در قرآن مجید استعمال شده است؛ و معنای رسالت این است که مأموریتی بر عهده کسی بگذارند و او موظف به تبلیغ و ادای آن شود<ref>عبدالله حق‌جو|حق‌جو، عبدالله، ولایت در قرآن (کتاب)|ولایت در قرآن، ص:۵۶-۵۸.</ref>.

==امامت در اصطلاح==
*مراد از "امامت" و "ولایت"، "ولایت امر" است؛ به این معنا که اینکه فرمان دست چه کسی باید باشد؛ بازگشت همۀ نزاع‌ها، چه داخل و چه بیرون از جامعه اسلامی، به این است که چه کسی دستور بدهد. در عصر ما نیز، هر کدام از طاغوت‌ها و سردم‌داران استکبار جهانی ادعا می‌کند که باید فرمان دست من باشد و اگر ملتی یا کشوری بیابد که روزبه‌روز مقتدرتر می‌شود، درصدد شکستن و به‌زانودرآوردن آن برمی‌آید تا خود را ابرقدرت جلوه دهد. اساس جنگ‌ها و کشمکش‌های این مستکبران با رقبای خود در دنیا همین است که زیر بار فرمان آنان نمی‌روند. بنابراین، نزاع و دعوا بر سر همان چیزی است که در منابع دینی اسلام از آن به "ولایت امر" تعبیر شده است. "امامت" همان "ولایت امر" است؛ یعنی چه کسی باید صاحب دستور باشد<ref>محسن اراکی|اراکی، محسن، https://www.aparat.com/v/FYjv0?playlist=376197 درس اول «امامت در اندیشه اسلامی»</ref>
*امامت در اصطلاح، تعاریف متعدّدی برای آن ارائه شده است که شاید مناسب‌ترین آن تعریف زیر باشد:
*"امامت عبارت است از ریاست و رهبری جامعه در امور دینی و دنیوی". از این تعریف چند نکته استفاده می‌شود:
# امامت یک منصب الهی و به تعبیر قرآن کریم عهد خداوند است{{متن قرآن|وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}<ref> «و (یاد کن) آنگاه را که پروردگار ابراهیم، او را با کلماتی آزمود و او آنها را به انجام رسانید؛ فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم. (ابراهیم) گفت: و از فرزندانم (چه کس را)؟ فرمود: پیمان من به ستم‌کاران نمی‌رسد» سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref>.
# امام ریاست کلّی جامعه را در همه جنبه‌ها و تمام شئون آن بر عهده دارد. اعم از: رهبری سیاسی و حکومت، رهبری قضایی و فصل خصومت، رهبری و مرجعیّت دینی و مقام افتاء و زعامت تقنینی و قانون‌گذاری.
# مردم در تعیین و نصب امام دخالتی ندارند، امّا برای به فعلیت رسیدن زعامت او و به اصطلاح "مبسوط الید" شدن امام، بدیهی است که نقش اصلی از آن مردم است. بر این که امامت نیز همچون نبوّت خارج از محدوده انتخاب و تشخیص مردم است علاوه بر قرآن و روایات، عقل نیز دلالت دارد؛ چون امام نیز – چنان‌که خواهد آمد- باید دارای صفاتی همچون عصمت و علم خاصّ باشد که جز خداوند کسی از آن آگاه نیست و اینکه تحقّق و فعلیت امام وابسته به مردم و حضور آنها در صحنه است امری روشن است؛ زیرا حاکم بدون رعیت و امام بدون مأموم معنا ندارد و از طرفی انسان موجودی مختار است و امور خود را با اراده خود انجام میدهد و خدای متعال نیز بنا ندارد امور خارج از مجاری عادّی به انجام برسد: {{متن حدیث|أبى اللّه أن يجرى الأمور إلّا بأسبابها}}؛ بنابراین حضور مردم و به تعبیر امیر المؤمنین{{ع}} "حضور حاضر"<ref>نهج البلاغه، خطبه ۳.</ref> است که امکان تصدّی امور توسّط امام را فراهم می‌کند. به همین دلیل اکثر ائمّه{{عم}} در حقیقت دارای منصب امامت بودند، ولی در عمل متصدّی بخشی از شئون امامت نبودند و نه تنها مردم از رهبری سیاسی آنها محروم بودند که حتّی در امور مذهبی نیز مرجع عمومی مردم نبودند و مردم به دیگران مراجعه می‌کردند<ref>رضا محمدی|محمدی، رضا، امام‌شناسی ۵ (کتاب)|امام‌شناسی، ص:۳۰-۳۱.</ref>.
*واژۀ امام از ریشۀ "أ م م" است و در لغت به معانی زیر آمده است: "هر کسی که مورد اقتدا و تبعیت گروهی قرار بگیرد چه در راه مستقیم باشند یا گمراه؛ قیم و مصلح، مقدم، طریق و راه"<ref>لسان العرب، ج۱، ص۱۵۰؛ فخرالدین طریحی، مجمع البحرین، ج۱، ص۱۰۵.</ref>.
* ابن منظور در لسان العرب معتقد است که أمامَ (جلو و مقدم) با امام (پیشوا) هم ریشه است هردو ریشۀ "ام یوم" به معنی قصد کردن و پیشی گرفتن است<ref>لسان العرب، ج۱، ص۱۵۰.</ref>.
*واژۀ امام در قرآن در معانی لغوی آن به کار رفته است، تفلیسی در وجوه قرآن بر آن است که "امام" در قرآن بر پنج وجه به کار رفته است:
*'''وجه نخستین''' امام به معنای پیشرو است چنان که خدای متعال در سورۀ بقره آیۀ ۱۲۴ فرموده است: {{متن قرآن|إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا}}<ref>«من تو را پیشوای مردم می‌گمارم» سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref> و نیز در سورۀ فرقان آیۀ ۷۴ فرموده است: {{متن قرآن|وَاجْعَلْنَا لِلْمُتَّقِينَ إِمَامًا}}<ref>«و ما را پیشوای پرهیزگاران کن» سوره فرقان، آیه ۷۴.</ref> {{عربی|یعني قائداً في الخير}}.
*'''وجه دوم''' به معنای "نامه" آمده است چنان که در سورۀ بنی اسرائیل، آیۀ ۷۱ فرموده است: {{متن قرآن|يَوْمَ نَدْعُو كُلَّ أُنَاسٍ بِإِمَامِهِمْ}}<ref>«روزی که هر دسته‌ای را با پیشوایشان فرا می‌خوانیم» سوره اسراء، آیه ۷۱.</ref> {{عربی|یعنی بکتابهم الذی عملوا فی الدنیا}}.
*'''وجه سوم''' به معنای "لوح محفوظ" است چنان که در سورۀ یس فرموده است: {{متن قرآن|كُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْنَاهُ فِي إِمَامٍ مُبِينٍ}}<ref>«هر چیزی را در نوشته‌ای روشن بر شمرده‌ایم» سوره یس، آیه ۱۲.</ref> {{عربی|يعني في اللوح المحفوظ}}.
*'''وجه چهارم''' به معنای "تورات" است چنان که در سورۀ هود فرموده است: {{متن قرآن|مِنْ قَبْلِهِ كِتَابُ مُوسَى إِمَامًا}}<ref>«و کتاب موسی به پیشوایی و بخشایش پیش از او بوده است» سوره هود، آیه ۱۷.</ref> {{عربی|يعني التوراة}} و در سورۀ احقاف فرمود: {{متن قرآن|وَمِنْ قَبْلِهِ كِتَابُ مُوسَى إِمَامًا وَرَحْمَةً}}<ref>«و پیش از آن، کتاب موسی پیشوا و رحمت بود» سوره احقاف، آیه ۱۲.</ref> {{عربی|يعني التوریه}}.
*وجه پنجم به معنای راه روشن و پیداست، چنان که در سورۀ حجر فرمود: {{متن قرآن|وَإِنَّهُمَا لَبِإِمَامٍ مُبِينٍ}}<ref>«و (نشانه‌های) آن دو شهر (لوط و ایکه) بر سر راهی آشکار است» سوره حجر، آیه ۷۹.</ref> {{عربی|يعني الطریق الواضح}}<ref>وجوه قرآن، ص۲۸-۲۹؛ اسماعیل بن احمد، وجوه القرآن، ص۲۸-۲۹ و ص۹۸-۹۹.</ref>.
*"غالباً معنای آن در نزد عرب امری است که مورد تبعیت باشد چه انسان باشد که کردار و گفتارش مورد تبعیت است و چه کتاب باشد (مانند آیین نامه)، چه محق باشد یا مبطل"<ref>ر.ک: المفردات، ج۱، ص۱۹۷.</ref>.
*بنابر آنچه گذشت امامت به معنای پیشوا و مقتدای مردم بودن است که آنان را به سویی هدایت می‌کند حال اگر امام بر حق و منصوب از طرف خداوند متعال و نبی مکرم اسلام باشد آنان را به سوی خیر و نیکی هدایت می‌نماید<ref>آرزو شکری|شکری، آرزو، حقوق اهل بیت (کتاب)|حقوق اهل بیت، ص۱۵۴- ۱۵۶.</ref>.
* اندیشمندان و متکلمان مسلمان درباره امامت و ولایت تعاریف زیادی ذکر کرده‌اند. در اینجا به برخی از این تعاریف مهم اشاره می‌شود:
# سید مرتضی علم الهدی از عالمان بزرگ شیعی در این زمینه می‌نویسد: امامت، ریاست فراگیر در امور دین است به صورت اصلی و استقلالی، نه به نیابت از کسانی که در دار تکلیف هستند<ref>مراد از قید «بالاصالة لا بالنیابة» در تعریف امامت این است که امامت مورد نظر اسلام و شیعه، امری اصلی و منصبی الهی است، نه امری نیابتی و وکالتی از سوی مردم، که امامت و رهبری مطرح در حکومت‌های رایج در گذشته و حال از این قسم است.</ref><ref>{{عربی|اَلاِمَامَهُ رِیَاسَهٌ عَامَّهٌ فِی الدِّینِ بِالاِصَالَهِ لا بِالنِّیَابَهِ عَمَّن هُوَ فِی دَارِ التَّكلیِفِ}}؛ الحدود والحقایق، سید مرتضی علم الهدی، ص۴۱.</ref>.
# قاضی عبدالجبار معتزلی همدانی از اهل سنت در تعریف امامت می‌نویسد: "امام، نامی است برای کسی که حق ولایت و صاحب اختیاری بر امّت و (نیز) حق تصرّف در کارهایشان را دارد، به صورتی که قدرتی برتر از او - در میان امت - نیست"<ref>{{عربی|الإمام اسم لمن له الولايه علی الأمة و التصرف في أمورهم علی وجه لا يكون فوق يده يدٌ}}؛ شرح الأصول الخمسة، ص۵۰۹.</ref>.
# سعدالدین تفتازانی از اهل سنت می‌گوید: امامت، ریاست عام و فراگیر بر امر دین و دنیا پس از پیامبر{{صل}} است<ref>شرح المقاصد، ج۵، ص۲۳۲.</ref>.
# شیخ طوسی از بزرگان شیعه می‌نویسد: "امام، همان کسی است که عهده‌دار ریاست عمومی در دین و دنیا با هم است"<ref>{{عربی|الامام هو الذي يتولي الرئاسة العامّة في الدين و الدنيا جميعاً}}؛ شرح العبارات المصطلحة بین المتکلمین، به نقل از امامت‌ پژوهی، ص۴۲.</ref>.
# امامت در تعریفی دیگر، عبارت است از: ریاست و سرپرستی توسط امام معصوم بر امور دین و دنیای مردم و حفظ مصالح دنیوی‌شان از راه جلوگیری از ظلم و فساد و اخلال امور واجب دینی. وجود چنین امامی لطفی از سوی خدای متعال بر مردم است<ref>برگرفته از تمهید الأصولی فی علم الکلام، ابی جعفر محمد بن حسن طوسی، ص۳۴۸ - ۳۴۹.</ref>.
# عضدالدین ایجی از اهل سنت نیز می‌گوید: "امامت، ریاست عام بر امور دین و دنیاست"<ref>{{عربی|الامامة رياسة عامة في امور الدين و الدنيا}}؛ شرح المواقف، شرح از سید شریف علی بن محمد جرجانی، ج۸، ص۲۴۵.</ref>.
# علامه حلی از بزرگ عالمان شیعی، می‌گوید: "امام، همان انسانی است که برایش ریاست عمومی بالاصالة بر امور دین و دنیا در دار تکلیف است"<ref>{{عربی|الأمام هو الانسان الذي له الرياسة العامة في أمور الدين و الدنیا بالأصالة فی دار التکلیف}}؛ الاَلفین (دو هزار دلیل) فی امامة امیرالمؤمنین علی بن ابی‌طالب{{ع}}، جمال الدین حسن بن یوسف المطهر الحلّی، ص۲.</ref>.
# ماوردی اشعری از اهل سنت، می‌گوید: امامت، ریاست عمومی در امر دین و دنیا، و جانشینی پیامبر{{صل}} است<ref>به نقل از امامت‌پژوهی، ص۴۱.</ref>.
# خواجه نصیرالدین طوسی از مشاهیر عالمان شیعی می‌گوید: "امامت، ریاست عام دینی است که مشتمل بر ترغیب و تشویق عموم مردم بر حفظ مصالح دینی و دنیوی‌شان و بازداشتن آنها از آنچه که به حالشان مضر است"<ref>{{عربی|الامامة رئاسة عامة دينية مشتملة علی ترغيب عموم الناس في حفظ مصالحهم الدينية و الدنياوية و زجرهم عما يضرهم بحسبها}}؛ قواعد العقائد، تحقیق علی ربانی گلپایگانی، ص۱۰۸.</ref>.
# ابن‌میثم بحرانی، دیگر عالم فرهیخته شیعی نیز می‌گوید: امام، همان انسانی است که برایش امامت و رهبری می‌باشد و امامت، ریاست عامی در امور دین و دنیا بالاصاله است<ref>قواعد المرام فی علم الکلام، میثم بن علی بن میثم البحرانی، ص۱۷۴.</ref><ref>عبدالله ابراهیم‌زاده آملی|ابراهیم‌زاده آملی، عبدالله، امامت و رهبری - ابراهیم‌زاده آملی (کتاب)| امامت و رهبری، ص:۱۷-۱۹.</ref>

==بررسی دیدگاه‌ها==
*چنانکه از ظاهر تعاریف امامت نزد عالمان شیعی و سنّی برمی‌آید، به نظر چنین می‌آید که تفاوت چندانی میان عالمان و متکلمان شیعه و سنّی در این خصوص وجود ندارد. از این رو، اگر ملاک بررسی و داوری درباره دیدگاه‌های شیعه و سنّی درباره امامت همین تعاریف باشد بر حسب ظاهر عبارات، نمی‌توان گفت از امامت دو تصویر و دیدگاه متمایز و متخالف میان شیعه و سنّی وجود دارد.
*به این تشابه ظاهری تعریف است که ممکن است تصور شود که در حقیقت و واقع امر نیز شیعه و سنّی در اصل مسئله امامت و چیستی آن، اختلاف عقیده ندارند و اختلاف آنها فقط به مصداق خارجی برمی‌گردد<ref>یعنی اختلاف فقط در این است که امام کیست و نه امامت چیست.</ref>، در حالی که تفاوت دیدگاه تشیّع و تسنّن در تصور و تعریف امامت نیز تفاوت آشکار و غیر قابل جمعی است؛ زیرا تفاوت و اختلاف دیدگاه دو گروه در مسائل امامت (از وجوب و ضرورت امامت و شیوه نصب گرفته تا ویژگی‌ها و شرایط امام از علم، عصمت و...) به حدی است که نمی‌توان اختلاف آنها را تنها در تعیین مصداق دانست.
*توضیح آنکه اگر در تعریف امامت از سوی عالمان شیعه و سنّی دقت شود، روشن می‌شود که هسته مرکزی و نقطه محوری تعریف دو گروه درباره امامت، عبارت "ریاست عامه بر مسلمانان در امور دین و دنیا" است. اما تشابه ظاهری و وحدت لفظی آنها در مفهوم امامت نباید مایه این اشتباه و پندار غلط شود که آنها حداقل تصوّر امامت وحدت نظر دارند؛ زیرا تصوّر این دو گروه از امامت نیز کاملاً متفاوت است. چه اینکه ریاست عامه و مطلق بر امور دین و دنیای مسلمانان می‌طلبد که امام و حاکم مسلمانان از شایستگی لازم و کافی برای احراز این منصب خطیر و حساس برخوردار باشد؛ از قبیل اسلام‌شناسی به تمام معنا، عدالت و تقوا و مجاز و مأذون بودن از سوی خدا و رسول، تا حکومت و رهبری او از مشروعیت و وجاهت دینی و شرعی کافی ـ و بلکه کامل ـ برخوردار باشد. در غیر این صورت حاکمیت او غیر شرعی و طاغوتی می‌شود.
*اما اهل سنت به هیچ یک از این شایستگی‌ها که از الزامات غیر قابل اغماض تعریف امامت به معنای یاد شده است، ملتزم نبوده و هیچ یک از آنها را برای امام و رئیس عامه مسلمانان در امور دین و دنیا قائل نیستند. از این‌رو، اهل سنت در تعریف امامت، دچار نوعی تضاد و تناقض‌گویی گشته‌اند. به همین خاطر، متکلم شیعی معروف قرن یازدهم "عبدالرزاق لاهیجی"، تشابه ظاهری تعاریف شیعه و سنّی از امامت را "معمّایی" تلقی کرده که باید حل شود؛ زیرا در باطن این تشابه ظاهری، تخالف و تفاوت آشکار و غیر قابل جمعی وجود دارد. وی در این زمینه می‌نویسد: و از عجایب امور آن است که تعریف مذکور برای امامت متفق علیه است میان ما و مخالفین ما، و حال آنکه هیچ یک از خلفا و ائمه (ای) که ایشان مختّص‌اند به قول به امامت ایشان، متصف نیستند به جمیع امور معتبره در مفهوم امامت به تعریف مذکور. چه ریاست در امور دین لا محاله موقوف است بر معرفت امور دینیه بالضرورة و ایشان عالم بودن امام را شرط نمی‌دانند در امامت؛ و مدّعی آن هم نیستند که هیچ یک از ائمه (مورد قبول) ایشان عالم به جمیع امور دین بوده‌اند.
*مرحوم لاهیجی در ادامه می‌گوید: "و نیز ریاست در امور دین موقوف است به عدالت بالضرورة؛ و ایشان آن را (نیز) شرط ندانسته‌اند؛ و تصریح به عدم اشتراط این دو امر، در اکثر کتب ایشان موجود است. از جمله در "شرح مقاصد" گفته که یکی از اسباب انعقاد خلافت، قهر و غلبه است و هر کس متصدی امامت به قهر و غلبه شود بدون بیعت، اگرچه فاسق یا جاهل باشد علی الاظهر منعقد شود خلافت برای او؛ و نیز گفته: "و واجب است اطاعت و فرمانبری از امام تا جایی که مخالف حکم شرع نباشد، چه اینکه امام عادل باشد یا جائر و فاسق"<ref>{{عربی|و يجب طاعة الإمام ما لم يخالف حكم الشرع سواء كان عادلاً أو جائراً}}؛ شرح مقاصد، ج۵، ص۲۳۳-۳۳۴.</ref>؛ "و همچنین در سایر کتب ایشان، چنانکه بر ادنی متتبعی پوشیده نیست؛ و نیز خلیفگی از پیغمبر موقوف است به اذن پیغمبر بالضرورة؛ و از آنچه از شرح مقاصد نقل شد، عدم اعتبار این شرط نیز ظاهر است..."<ref>گوهر مراد، ملا عبدالرزاق لاهیجی، ص۴۶۲.</ref>.
*بنابراین، اهل سنت در مسئله امامت و خلافت، به وحدت نظر و دیدگاه یکسان و متفق القولی نرسیده‌اند. از طرفی، به تعریفی پایبندند که امام و خلیفه پس از پیامبر{{صل}} را اسلام‌شناسی عادل و مجاز از سوی خدا و رسول{{صل}} معرفی می‌کند و در آن جایگاه قرار می‌دهد، از سوی دیگر، در واقع امر و در مقام تعیین مصداق، خلاف آن عمل کرده و نه این شرایط را مد نظر قرار می‌دهند و نه چنین شرایط و شایستگی‌هایی در خلفای آنها وجود دارد!
*از آنچه گفته شد، این حقیقت مهم و کلیدی نیز آشکار گشت که به رغم تشابه ظاهری شیعه و سنّی در تعریف امامت، ولی اختلاف این دو مذهب مهم و محوری در میان مسلمانان در مسئله امامت، اختلافی شدید است؛ چه اینکه اساساً ریشه همه اختلافات شیعه و سنّی در مسائل اصولی و فروعی دین، به هیمن اختلاف دیدگاه آنها در مسئله امامت و خلافت پس از پیامبر{{صل}} برمی‌گردد و از آن نشأت می‌گیرد؛ زیرا شیعیان بنا به دلایل عقلی و نقلی، امامت را اصلی از اصول دین و مذهب خود می‌دانند، ولی اهل سنّت آن را تا آنجا تنزل داده‌اند که فرعی از فروع فقهی می‌شمارند؛ هر چند در عمل، با واجب الاطاعه دانستن هر حاکم حتی فاقد صلاحیت، او را در جایگاه امام و پیامبر معصوم قرار داده و قداست و منزلت والایی برای او قائل شده‌اند!<ref>عبدالله ابراهیم‌زاده آملی|ابراهیم‌زاده آملی، عبدالله، امامت و رهبری - ابراهیم‌زاده آملی (کتاب)| امامت و رهبری، ص:۲۰-۲۲.</ref>

==نظام امامت و نظام خلافت==

==اهمیت بحث امامت==

==نخست: حقیقت امامت==
===امامت در قرآن===
{{اصلی|امامت در قرآن}}
* لفظ "امامت" در قرآن به‌کار نرفته؛ ولی واژه "امام{{ع}}" به صورت مفرد و جمع در ۱۲ مورد استعمال شده است که برخی از آنها و نیز آیات متعدد دیگر به موضوع امامت ارتباط دارد. آیات مربوط گاهی به پیشوایی بر حق بالاصاله: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}} <ref> و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند؛ سوره انبیاء، آیه: ۷۳.</ref>، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}} <ref> برخی از آنان را پیشوایانی گماردیم؛ سوره سجده، آیه: ۲۴.</ref> و گاهی به پیشوایی به حق به نحو جانشینی: {{متن قرآن|وَأُولِي الأَمْرِ مِنكُمْ}} <ref> و زمامدارانی که از شمایند؛ سوره نساء، آیه: ۵۹.</ref> و گاهی به پیشوایی باطل: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ}} <ref> و زمامدارانی که از شمایند؛ سوره قصص، آیه: ۴۱.</ref> و گاهی به مفهوم جامع میان پیشوایی بر حق و باطل: {{متن قرآن|يَوْمَ نَدْعُو كُلَّ أُنَاسٍ بِإِمَامِهِمْ}} <ref> روزی که هر دسته‌ای را با پیشوایشان فرا می‌خوانیم؛ سوره اسراء، آیه: ۷۱.</ref> اشاره دارد<ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
*افزون بر آیاتی که واژه امام{{ع}} یا اولی‌الامر در آن به‌کار رفته است آیات فراوانی با امامت و رهبری پیوند دارد، از جمله برخی آیاتی که در آن مفهوم هدایت آمده {{متن قرآن|وَيَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُواْ لَوْلا أُنزِلَ عَلَيْهِ آيَةٌ مِّن رَّبِّهِ إِنَّمَا أَنتَ مُنذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ}} <ref> و کافران می‌گویند: چرا نشانه‌ای از پروردگارش بر او فرو فرستاده نشده است؟ تو، تنها بیم‌دهنده‌ای و هر گروهی رهنمونی دارد؛ سوره رعد، آیه: ۱۳.</ref>؛ {{متن قرآن|قُلْ هَلْ مِن شُرَكَائِكُم مَّن يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ قُلِ اللَّهُ يَهْدِي لِلْحَقِّ أَفَمَن يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ أَحَقُّ أَن يُتَّبَعَ أَمَّن لاَّ يَهِدِّيَ إِلاَّ أَن يُهْدَى فَمَا لَكُمْ كَيْفَ تَحْكُمُونَ}} <ref> بگو آیا از شریکانتان کسی هست که به سوی «حق» رهنمون باشد؟ بگو خداوند به «حق» رهنماست؛ آیا آنکه به حقّ رهنمون می‌گردد سزاوارتر است که پیروی شود یا آنکه راه نمی‌یابد مگر آنکه راه برده شود؟ پس چه بر سرتان آمده است؟ چگونه داوری می‌کنید؟؛ سوره یونس، آیه: ۳۵.</ref>، آیه‌ای که مؤمنان را به همراهی با صادقان فرا می‌خواند {{متن قرآن|الْمُنَافِقُونَ وَالْمُنَافِقَاتُ بَعْضُهُم مِّن بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمُنكَرِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمَعْرُوفِ وَيَقْبِضُونَ أَيْدِيَهُمْ نَسُواْ اللَّهَ فَنَسِيَهُمْ إِنَّ الْمُنَافِقِينَ هُمُ الْفَاسِقُونَ}} <ref> مردان و زنان منافق، همگون یکدیگرند که به کار ناپسند فرمان می‌دهند و از کار شایسته باز می‌دارند! و (در بخشش) ناخن خشکی می‌ورزند، خداوند را فراموش کرده‌اند و خداوند نیز آنان را از یاد برده است، بی‌گمان منافقانند که نافرمانند؛ سوره توبه، آیه: ۶۷.</ref>، آیه ولایت {{متن قرآن|إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِينَ آمَنُواْ الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ رَاكِعُونَ}} <ref> سرور شما تنها خداوند است و پیامبر او و (نیز) آنانند که ایمان آورده‌اند، همان کسان که نماز برپا می‌دارند و در حال رکوع زکات می‌دهند؛ سوره مائده، آیه: ۵۵.</ref>، آیه‌ای که می‌گوید اگر به برخی در زمین قدرت داده شود نماز را برپا می‌دارند، زکات می‌دهند و امر به معروف و نهی از منکر می‌کنند {{متن قرآن|الَّذِينَ إِن مَّكَّنَّاهُمْ فِي الأَرْضِ أَقَامُوا الصَّلاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ وَأَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَنَهَوْا عَنِ الْمُنكَرِ وَلِلَّهِ عَاقِبَةُ الأُمُورِ}} <ref> همان کسانی که اگر آنان را در زمین توانمندی دهیم نماز بر پا می‌دارند و زکات می‌پردازند و به کار شایسته فرمان می‌دهند و از کار ناپسند باز می‌دارند و پایان کارها با خداوند است؛ سوره حج، آیه: ۴۱.</ref> و آیاتی که در آن از اعطای مُلک به برخی سخن به میان آمده است. {{متن قرآن|أَمْ لَهُمْ نَصِيبٌ مِّنَ الْمُلْكِ فَإِذًا لاَّ يُؤْتُونَ النَّاسَ نَقِيرًا أَمْ يَحْسُدُونَ النَّاسَ عَلَى مَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِن فَضْلِهِ فَقَدْ آتَيْنَا آلَ إِبْرَاهِيمَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَآتَيْنَاهُم مُّلْكًا عَظِيمًا }} <ref> آیا ایشان را بهره‌ای از فرمانروایی است؟ که در آن صورت سر سوزنی به کسی (چیزی) نمی‌دهند. یا اینکه به مردم برای آنچه خداوند به آنان از بخشش خود داده است رشک می‌برند؟ بی‌گمان ما به خاندان ابراهیم کتاب (آسمانی) و فرزانگی دادیم و به آنان فرمانروایی سترگی بخشیدیم؛ سوره نساء، آیه: ۵۳ - ۵۴.</ref>؛ {{متن قرآن|وَقَالَ لَهُمْ نَبِيُّهُمْ إِنَّ اللَّهَ قَدْ بَعَثَ لَكُمْ طَالُوتَ مَلِكًا قَالُواْ أَنَّى يَكُونُ لَهُ الْمُلْكُ عَلَيْنَا وَنَحْنُ أَحَقُّ بِالْمُلْكِ مِنْهُ وَلَمْ يُؤْتَ سَعَةً مِّنَ الْمَالِ قَالَ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاهُ عَلَيْكُمْ وَزَادَهُ بَسْطَةً فِي الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ وَاللَّهُ يُؤْتِي مُلْكَهُ مَن يَشَاء وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ }} <ref> و پیامبرشان به آنان گفت: خداوند طالوت را به پادشاهی شما گمارده است، گفتند:چگونه او را بر ما پادشاهی تواند بود با آنکه ما از او به پادشاهی سزاوارتریم و در دارایی هم به او گشایشی نداده‌اند. گفت: خداوند او را بر شما برگزیده و بر گستره دانش و نیروی تن او افزوده است و خداوند پادشاهی خود را به هر که خواهد می‌دهد و خداوند نعمت‌گستری داناست؛ سوره بقره، آیه: ۲۴۷.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
*در روایات فراوانی نیز، مصادیق یا تأویل آیاتی از قرآن، مانند: {{متن قرآن|فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَالنُّورِ الَّذِي أَنزَلْنَا وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ }} <ref> پس به خداوند و پیامبرش و نوری که فرو فرستاده‌ایم ایمان آورید و خداوند از آنچه انجام می‌دهید آگاه است؛ سوره تغابن، آیه: ۸.</ref><ref>نورالثقلین، ج ۵، ص ۳۴۱.</ref>، {{متن قرآن|يُرِيدُونَ لِيُطْفِؤُوا نُورَ اللَّهِ بِأَفْوَاهِهِمْ وَاللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ}} <ref> بر آنند که نور خداوند را با دهانهاشان خاموش کنند و خداوند کامل‌کننده نور خویش است هر چند کافران نپسندند؛ سوره صف، آیه: ۸.</ref><ref>نورالثقلین، ج ۵، ص ۳۱۶ - ۳۱۷.</ref> و {{متن قرآن|وَلَقَدْ وَصَّلْنَا لَهُمُ الْقَوْلَ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ}} <ref> و ما برای آنان این گفتار را به هم پیوستیم باشد که پند گیرند؛ سوره قصص، آیه: ۵۱.</ref><ref> الکافی، ج ۱، ص ۴۱۵؛ بصائر الدرجات، ص ۵۱۵.</ref> امامان{{عم}} دانسته شده‌اند<ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
*در قرآن و احادیث اسلامی، کلمه "امام"، فی الجمله در معنای لغویِ آن به کار رفته است؛ یعنی هر چیزی که مورد پیروی واقع شود اعم از انسان و غیر انسان، مانند: {{متن قرآن|وَمِن قَبْلِهِ كِتَابُ مُوسَى إِمَامًا وَرَحْمَةً}} <ref> و کتاب موسی به پیشوایی و بخشایش پیش از او بوده است؛ سوره هود، آیه: ۱۷.</ref> حق مانند: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}} <ref> و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند؛ سوره انبیاء، آیه: ۷۳.</ref> و باطل مانند: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ }} <ref> و آنان را (به کیفر کفرشان) پیشوایانی کردیم که (مردم را) به سوی آتش دوزخ فرا می‌خوانند؛ سوره قصص، آیه: ۴۱.</ref>؛ ولی غالبا این واژه به پیشوایان حق و کسانی که به بالاترین نقطه قلّه انسانیت صعود کرده‌اند، اطلاق می‌گردد و استعمال آن در معنای لغوی، اندک است و نیز استعمال آن در «امامان آتش»، به لحاظ نشان دادن نقطه نهاییِ انحطاط انسان، در مقابل نقطه اوج تکامل اوست. به هر حال، آیات و احادیثی که در این جا تحت عنوان «امامت» خواهند آمد، اختصاص به امامت امامان حق دارند<ref>http://lib.eshia.ir/27255/6/214 محمد محمدی ری‌شهری|محمدی ری‌شهری، محمد، دانشنامه قرآن و حدیث، ج ۱۰، ص۲۱۳ - ۲۱۴.</ref>
* خدای سبحان در آیات متعددی به موضوع امامت اشاره و برای امام ویژگی‌هایی آورده است. این ویژگی‌ها در تعریف امامت، تأثیر بسزایی دارد.
*نمونه‌های زیر، برخی از مهم‌ترین آیات است:
#{{متن قرآن|وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که پروردگار ابراهیم، او را با کلماتی آزمود و او آنها را به انجام رسانید؛ فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم. (ابراهیم) گفت: و از فرزندانم (چه کس را)؟ فرمود: پیمان من به ستمکاران نمی‌رسد» سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref>.
#{{متن قرآن|وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ نَافِلَةً وَكُلًّا جَعَلْنَا صَالِحِينَ وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا وَأَوْحَيْنَا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْرَاتِ وَإِقَامَ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءَ الزَّكَاةِ وَكَانُوا لَنَا عَابِدِينَ}}<ref>«و اسحاق را و افزون بر آن (نوه‌اش) یعقوب را به او بخشیدیم و همه را (مردمی) شایسته کردیم و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند و به آنها انجام کارهای نیک و برپا داشتن نماز و دادن زکات را وحی کردیم و آنان پرستندگان ما بودند» سوره انبیاء، آیه ۷۲-۷۳.</ref>.
#{{متن قرآن|وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ فَلَا تَكُنْ فِي مِرْيَةٍ مِنْ لِقَائِهِ وَجَعَلْنَاهُ هُدًى لِبَنِي إِسْرَائِيلَ وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا لَمَّا صَبَرُوا وَكَانُوا بِآيَاتِنَا يُوقِنُونَ}}<ref>«و به راستی ما به موسی کتاب (آسمانی) دادیم -بنابراین در لقای او (با خداوند) تردیدی مکن- و ما آن (کتاب) را رهنمودی برای بنی اسرائیل قرار دادیم و چون شکیب ورزیدند و به آیات ما یقین داشتند برخی از آنان را پیشوایانی گماردیم که به فرمان ما (مردم را) رهنمایی می‌کردند» سوره سجده، آیه ۲۳-۲۴.</ref>.
*بر پایه آیات یاد شده، چند ویژگی برای امامت دست‌یافتنی است:
# امامت به جعل الهی است: {{متن قرآن|إِنِّي جَاعِلُكَ}}، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ}}، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ}}.
# گستره امامت امام، مردم است: {{متن قرآن|جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ}}.
# امامت، عهد الهی است: {{متن قرآن|لَا يَنَالُ عَهْدِي}}.
# امامت به ظالمان نمی‌رسد: {{متن قرآن|لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}.
# امام، دارای هدایت تکوینی یا هدایت به امر است: {{متن قرآن|يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}}.
# هدایت به امر، دو مقدمه دارد: کمال علمی‌ یا یقین: {{متن قرآن|وَكَانُوا بِآيَاتِنَا يُوقِنُونَ}}؛ کمال عملی یا صبر: {{متن قرآن|لَمَّا صَبَرُوا}}<ref>مهدی مقامی|مقامی، مهدی، درسنامه امام‌شناسی (کتاب)|درسنامه امام‌شناسی، ص:۲۲-۲۳.</ref>.

===امامت در اصطلاح===
{{اصلی|امامت در کلام اسلامی}}
{{اصلی|امامت در حکمت اسلامی}}
{{اصلی|امامت در عرفان اسلامی}}
{{اصلی|حقیقت امامت}}

===امامت از دیدگاه فرق و مذاهب ===

==دوم: ضرورت امامت==
{{اصلی|ضرورت امامت}}
{{اصلی|استمرار امامت}}
*وجود امام{{ع}} در هر عصر و زمان و در هر جامعه‌ای برای هدایت انسان‌ها به سوی کمال و برقراری نظم در جامعه ضرورت دارد<ref>المیزان، ج ۱۳، ص ۱۶۵ ـ ۱۶۶.</ref>: {{متن قرآن|إِنَّمَا أَنْتَ مُنْذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ}} <ref> تو، تنها بیم‌دهنده‌ای و هر گروهی رهنمونی دارد؛ سوره رعد، آیه: ۷.</ref> روایات تفسیری این آیه نیز این حقیقت را تأیید می‌کند که امامی زنده تا روز قیامت در میان انسان‌ها حضور دارد<ref>الکافى، ج ۱، ص ۱۹۱ ـ ۱۹۲.</ref>؛ همچنین براساس روایاتی درباره سوره قدر، در شب قدر هر سال تا روز قیامت، فرشتگان بر امام{{ع}} آن زمان نازل می‌شوند و این سوره دلیل روشنی بر وجود امام{{ع}} در همه زمانهاست <ref>نورالثقلین، ج ۵، ص ۶۱۹ ـ ۶۴۲.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
===اثبات ضرورت وجود امام ===
===اصل اعتقادی بودن امامت ===
{{اصلی|اصل دین بودن امامت}}
===فرع فقهی بودن امامت ===
===جایگاه امامت===
====جایگاه امامت در نظام معارف دینی====
====جایگاه امامت در نظام اعتقادی اسلام====
*مسئله امامت در تفکر اسلامی جایگاه بسیار بالایی دارد. قرآن کریم امامت را برتر از نبوت دانسته است، زیرا درباره ابراهیم خلیل{{ع}}، یادآور شده است که او پس از آنکه دارای مقام نبوت بود، مورد آزمون‌های ویژه‌ای قرار گرفت و آن گاه مقام امامت به او اعطا گردید<ref>سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref>.<ref>[[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[امامت - ربانی گلپایگانی (مقاله)|مقاله «امامت - ربانی گلپایگانی»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]] ص ۴۰۴-۴۱۸.</ref>
*در روایات اهل بیت{{عم}} بر این مطلب تصریح و تأکید شده است <ref>اصول کافی، ج۱، ص۱۳۳ـ ۱۳۴، ۱۴۹ـ ۱۵۱ و ۱۵۴؛ غایة المرام، ج۳، ص۱۲۷ـ ۱۲۹؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج۱، ص۱۴۹ـ ۱۵۱.</ref>.<ref>[[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[امامت - ربانی گلپایگانی (مقاله)|مقاله «امامت - ربانی گلپایگانی»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]] ص ۴۰۴-۴۱۸.</ref>
*اگر از منظر تاریخی نیز به امامت بنگریم جایگاه ویژه آن نزد مسلمانان آشکار می‌گردد. پس از پیامبر{{صل}} مهم‌ترین و حساس‌ترین مسئله‌ای که مورد بحث و گفت وگوی مسلمانان قرار گرفت، امامت بود. هیچ یک از آموزه‌های دینی‌، در هیچ زمانی مانند امامت مورد بحث و نزاع واقع نشده است <ref>الملل والنحل، ج۱، ص۲۲.</ref>.<ref>[[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[امامت - ربانی گلپایگانی (مقاله)|مقاله «امامت - ربانی گلپایگانی»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]] ص ۴۰۴-۴۱۸.</ref>
*در اهمیت امامت همین بس که در مکتب تشیع امامت یکی از اصول دین است؛ از این‌رو در ادامه چند نکته ذکر می‌شود.
#اهداف و اغراضی که با نبوت حاصل می‌شد با امامت حقه نیز به دست آید به گونه‌ای که به انتفای امامت، اغراض و اهداف نبوت، منتفی می‌شود پس همان طور که نبوت از اصول دین است امامت نیز از اصول دین است.
#با امامت، اساس شریعت حفظ می‌شود و نظام اجتماعی قوام می‌یابد.
# زندگی بدون معرفت به امام، در واقع زندگی جاهلانه است و نه حیات طیبه‌ای که ادیان، ارمغان‌آور آن هستند. از حضرت رسول از خاصه و عامه چنین روایت شده است: "هر کس که از دنیا برود و امام زمانش را نشناخته باشد در حقیقت (مسلمان نیست) به مرگ جاهلیت از دنیا رفته است"<ref>{{متن حدیث|مَنْ مَاتَ وَ لَمْ يَعْرِفْ إِمَامَ زَمَانِهِ مَاتَ مِيتَةً جَاهِلِيَّةً}}</ref>. این حدیث به وضوح دلالت می‌کند که نفی امامت مستلزم کفر است پس امامت از اصول دین اسلام است.
* امامت یک منصب الهی و فراتر از گزینش است همان طور که مقام نبوت، یک مقام و منصب الهی است و خداوند متعال باید نبی و پیامبر را تعیین کند هرگز امکان ندارد فردی از طریق گزینش مردم به مقام نبوت رسد و هم‌چنین، مقام امامت یک مقام الهی است که هرگز فردی از طریق انتخاب مردم یا انتخاب اهل حل و عقد و دایرۀ شورا به مقام امامت نمی‌رسد<ref>محمود یزدی مطلق و جمعی از نویسندگان، امامت پژوهی، ص۷۸-۷۹ با تلخیص.</ref>.
*آخرین مرحلۀ سیر تکاملی انسان، امامت است که قرآن مجید نیز آن را بیان می‌کند که تنها خواص به آن مقام می‌رسند: {{متن قرآن|وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که پروردگار ابراهیم، او را با کلماتی آزمود و او آنها را به انجام رسانید؛ فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم. (ابراهیم) گفت: و از فرزندانم (چه کس را)؟ فرمود: پیمان من به ستم‌کاران نمی‌رسد» سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref>.
* کتاب بدایة المعارف (کتاب)|بدایة المعارف این‌گونه عقیدۀ شیعه را در مورد امامت بیان می‌کند: "ما معتقدیم که امامت یک اصل از اصول دین است که ایمان کامل نمی‌شود الا به وسیلۀ اعتقاد به آن و اینکه تقلید در عقیده از آباء واهل و معلمان هنگامی که به سن تکلیف میرسند و بزرگ میشوند کفایت نمی‌کند بلکه واجب است تفکر در امامت کما اینکه که واجب است تفکر در توحید و نبوت"<ref>محسن خرازی، بدایة المعارف، ج۱، ص۵ و ۶.</ref>.
*باز هم می‎گوید: همان طوری که ما معتقدیم امامت مانند نبوت از خدای تعالی است پس چاره نیست از این که در هر عصری امام هدایت کننده‌ای که جانشین نبی باشد در وظایفش مثل هدایت بشر، ارشاد بشر به آن چیزی که صلاح و سعادت در دو جهان است و برای امام است آن چیزی که برای نبی از ولایت عامه است بر مردم، به خاطر تدبیر شوون آنها، مصالحشان و اقامه عدل بین مردم و رفع ظلم و دشمنی از بین مردم.
*بنابراین امامت استمرار برای نبوت است و دلیلی که موجب ارسال رسل و بعثت انبیا{{عم}} است همان دلیل موجب نصب امام بعد از رسول است. همانا امامت نمی‌باشد الا بالنص از طرف خدای تعالی برلسان نبی یا زبان امامی که قبل از او است و امامت به اختیار و انتخاب مردم نیست و این طور نیست که مردم هنگامی که خواستند امام نصب کنند او را نصب کنند و هنگامی که خواستند او را ترک کنند ترکش کنند؛ بنابراین جایز نیست این که خالی بماند عصری از عصرها از امام مفروض الطاعه منصوب از جانب الله تعالی فرقی نمی‌کند که مردم اباء کنند از پذیرشش یا اباء نکنند و فرقی نمی‌کند که یاری بکنند او را یا نه، اطاعت بکنند یا نکنند. فرقی نمی‌کند که امام حاضر باشد یا نباشد زیرا همان طور که صحیح است غیبت نبی مثل غیبت در غار و دره، صحیح است که امام نیز غایب شود هیچ فرقی نیست در حکم عقل بین طولانی بودن غیبت و کوتاه بودن آن<ref>محسن خرازی، بدایه المعارف، ج۱، ص۵ و ۶.</ref><ref>آرزو شکری|شکری، آرزو، حقوق اهل بیت (کتاب)|حقوق اهل بیت، ص۱۵۸- ۱۶۰.</ref>.
* انسان به مقدار شناخت خود از یک موضوع در برابر آن واکنش نشان می‌دهد؛ به عنوان مثال، کسی که شناختش نسبت به خدای متعال، سطحی است، چه بسا نسبت به انجام اعمال و وظایفش کوتاهی کند و به آنها اهمیت ندهد؛ ولی اگر فردی شناختش نسبت به خداوند متعال در مرتبه بالاتری باشد، به طور حتم دید و نگرش او نسبت به مقام ربوبیّت به گونه دیگر بوده و با تمام وجود می‌کوشد که به دستوراتش عمل کند. این مطلب در رابطه با جایگاه رفیع امامت و مقام و منزلت امام{{ع}} نیز جاری است.
*اینکه در روایات نشناختن امام و جایگاهش موجب کفر و بی‌ایمانی اعلام شده، رازش در همین نهفته است. به عنوان نمونه، پیامبر اکرم{{صل}} فرمود: "هرکس بمیرد و امام خویش را نشناسد به مرگ جاهلیت (و کفر) مرده است"<ref>{{متن حدیث|مَنْ مَاتَ وَ لَا يَعْرِفُ إِمَامَهُ مَاتَ مِيتَةً جَاهِلِيَّةً}}؛ اصول کافی، ج۲، ص۲۰ - ۲۱، روایات ۶ و ۹. نیز ر.ک: اصول کافی، ج۱، ص۳۷۱، روایت ۵ و ص۳۷۶، روایت ۱ و ۲ و ص۳۷۷، روایت ۳ و ص۳۷۸، روایت ۲ و ص۳۷۹، روایت ۱؛ شرح مقاصد، ج۵، ص۲۳۹.</ref>.
* امام باقر{{ع}} در بیان اهمیت و ضرورت شناخت امام{{ع}} فرمود: اگر کسی شب‌ها را به عبادت قیام کند و روزها را روزه بگیرد و همه اموالش را در راه خدا انفاق کند و تمام عمر خویش را حج بجای آورد (ولی) ولایت ولی خدا را نشناسد، تا به ولایتش ملتزم گشته، پیرویش کند و همه اعمال و رفتارش با دلالت و راهنمایی او باشد، بهره‌ای از پاداش برای او نزد خدا نیست و از اهل ایمان نخواهد بود<ref>اصول کافی، ج۲، ص۱۹، دنباله روایت مفصّل شماره ۵.</ref>.
*بنابراین، تبیین جایگاه امامت و معرّفی شخصیت و مقام امامان معصوم{{عم}}، کاری بسیار ضروری است؛ زیرا از این طریق می‌توانیم مقام شامخ و والای آن انسان‌های کامل را تا حدودی بشناسیم و زندگی فردی و اجتماعی خویش را تا حد ممکن با زندگی آنان تطبیق دهیم؛ و آن وقت است که میتوان مدّعی شد پیرو مکتب اهل بیت{{عم}} هستیم.
*پیشاپیش زبان به عجز و ناتوانی خود در شناخت و شناساندن کامل امام معصوم{{عم}} می‌گشایم و اعتراف می‌کنیم که نمی‌توانیم مقام امامت را آن‌چنانکه شایسته و بایسته است درک کنیم. چنانکه رسول اکرم{{صل}} خطاب به امیرمؤمنان{{ع}} فرمود: "غیر از خدا و من، کسی تو را آن گونه که شایسته است، نشناخت"<ref>{{متن حدیث|مَا عَرَفَكَ حَقَّ مَعْرِفَتِكَ غَيْرُ اللَّهِ وَ غَيْرِي}}؛ بحارالانوار، ج۳۹، ص۸۴.</ref>.
*ولی می‌توانیم برای معرفی مقام و منزلت آن قلّه‌نشینان کمال انسانی و نایل‌شدگان به مقام والای "انسان کامل" و مقام "خلیفة الهی"، از خودشان استمداد بطلبیم و از سخنان وحی‌گونه‌شان در این زمینه استفاده کنیم.
* امیرمؤمنان علی{{ع}} درباره جایگاه معنوی و شخصیت الهی اهل بیت{{عم}} (= ائمه اهل بیت و فاطمه زهرا{{س}}) می‌فرماید: "هرگز کسی از این امت مسلمان با خاندان پیامبر{{صل}} مقایسه نمی‌شود و آنانی که پروردۂ نعمت هدایت اهل بیت{{عم}} هستند با آنها برابر نیستند. خاندان رسالت، اساس دین و ستون‌های استوار یقین‌اند"<ref>{{متن حدیث|لَا يُقَاسُ بِآلِ مُحَمَّدٍ{{صل}} مِنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ أَحَدٌ وَ لَا يُسَوَّى بِهِمْ مَنْ جَرَتْ نِعْمَتُهُمْ عَلَيْهِ أَبَداً هُمْ أَسَاسُ الدِّينِ وَ عِمَادُ الْيَقِينِ}}؛ نهج‌البلاغه، صبحی صالح، خطبه ۲، ص۴۷.</ref>.
* امام رضا{{ع}} نیز در یک بیان طولانی به شرح و تبیین جایگاه امامت و مقام و منزلت والای امامان{{عم}} پرداخته است. آن حضرت این سخنان را زمانی بیان کرد که در هنگام ورود به شهر مرو خراسان مردمی را مشاهده نمود که در مسجد جامع شهر گرد هم نشسته و درباره مسئله امامت گفت‌وگو می‌کنند و اختلاف شدیدی در آن پیدا کرده بودند. امام{{ع}} این‌گونه آغاز سخن کرد و فرمود: مگر مردم مقام و منزلت (امام و) امامت را در میان امّت می‌دانند تا روا باشد که - گزینش امام - به اختیار و انتخاب آنان سپرده شود؟! شکوه مقام امامت و برتری مکان و جاه و جلال و حقیقت آن، بالاتر از آن است که این مردم بتوانند با عقل ناقصشان به ارزیابی آن بپردازند؛ یا اندیشه درستی درباره آن داشته باشند؛ یا به اختیار خود پیشوایی را برای سر و سامان دادن به کارهای خویش انتخاب کنند.
* امامت، مقام و منصب ویژه‌ای است که خداوند پس از منصب نبوّت و خلّت مقام خلیل اللهی، در مرتبه سوم به حضرت ابراهیم{{ع}} ارزانی داشته و او را به این فضیلت و مقام مشرّف ساخته و نامش را بلندآوازه و سرافراز گردانیده و (در آیه ابتلا: {{متن قرآن|وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که پروردگار ابراهیم، او را با کلماتی آزمود و او آنها را به انجام رسانید؛ فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم. (ابراهیم) گفت: و از فرزندانم (چه کس را)؟ فرمود: پیمان من به ستم‌کاران نمی‌رسد» سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref>) فرمود: همانا من تو را امام مردم گردانیدم... این آیه پیشوایی هر فرد ستمکاری را تا روز قیامت باطل کرد و آن را ویژه پاکان برجسته قرار داد...<ref>آیه ابتلا و نفی امامت و رهبری در جامعه اسلامی از انسان‌های فاسد و ستمکار در آن، دلیل روشنی است بر نادرستی دیدگاه علمای اهل سنّت و جماعت درباره امامت و جانشینی پیامبر{{صل}} که این مقام راحتی برای انسان‌های فاسدم و ستمکار روا می‌دانند!</ref>.
*همانا امامت، مقام انبیا و میراث اوصیاست. امامت، خلافت خدا، جانشینی رسول خدا{{صل}}، مقام امیرمؤمنان{{ع}} و میراث حسن و حسین{{عم}} است. امامت، زمام دین، موجب نظام مسلمین و صلاح دنیا و عزت مؤمنین است. امامت، ریشه بالنده اسلام و شاخه بلند آن است. با امام است که نماز، زکات، روزه، حج، جهاد، دریافت بیت‌المال، اجرای حدود و احکام، دفاع از مرزها و سرحدات به طور کامل انجام می‌شود... امام مانند خورشید روشنی‌بخش است که نورش فراگیر عالم (و آدم) است... امام، ماه تابان، چراغ فروزان، نور درخشان و ستاره‌ای است تابان و راهنمای در شدّت تاریکیها و رهگذر شهرها و کویرها و گرداب دریاها (یعنی راهنما و روشنگر زمان تاریکی‌های فراگیر جهل و نادانی، حیرت و سرگردانی، فتنه و آشوب‌های اجتماعی). امام آب گوارای زمان تشنگی، رهبر به سوی هدایت و نجات‌بخش از (گمراهی و) هلاکت است... امام، ابری است بارنده، بارانیست شتابنده، خورشیدی است فروزنده... امام، همدم و رفیق، پدری مهربان، برادری برابر، مادری دلسوز به کودک، پناه بندگان خدا در گرفتاری‌های سخت است....
* امام، امین خدا در میان خلقش و حجّت او در میان بندگانش و خلیفه او در سرزمین‌هایش است و مردم را به دین خدا دعوت و از حریم او، حراست می‌کند. امام، کسی است که از گناهان، پاک و از عیوب به دور است. به علم، مخصوص و به حلم، موسوم است. رشته اتصال دین، عزّت مسلمین، مایه خشم منافقین و نابودی کافرین است....
* امام، یگانه روزگار خویش است و هیچ کس به پای او نمی‌رسد و هیچ عالمی با او برابر نیست. جانشینی برای او یافت نمی‌شود و نظیر و مانندی برایش نیست. تمام فضایل و نیکی‌ها را داراست؛ بدون این که خود در طلبش رفته و کسب کرده باشد، بلکه امتیازی است که از سوی خداوند به او عطا شده است. پس کیست که بتواند امام را بشناسد یا انتخاب امام برای او ممکن باشد؟! هیهات، در اینجا خردها گم گشته... وعقل‌ها سرگردان و دیده‌ها بیدید است، بزرگان در این جا کوچکند و حکیمان در حیرت و بردباران کوتاه نظر، هوشمندان گیج و نادان، شاعران، لال و گنگ (یعنی ناتوان از توصیف امام) و سخندانان بی‌زبانند؛ شرح یک منزلتش را نتوانند و وصف یکی از فضایلش را ندانند و همگی به عجز و ناتوانی معترفند. چگونه می‌توان تمام اوصاف و ویژگی‌های امام و حقیقت وجود او را بیان کرد و اسرارش را فهمید... او که از وصف واصفان، فراتر است....
*آن حضرت در فراز دیگری در توصیف امام معصوم، فرمود: امام، عالمی است که چیزی بر او پوشیده نیست؛ پاسداری است که از انجام وظایف و تکالیف، کوتاهی نمی‌کند. معدن قداست، پاکی، پارسایی، علم و عبادت است... امام، مورد تأیید الهی و به دور از هر لغزش و خطایی است. بدین گونه، خداوند به وی مقام و منزلتی ممتاز بخشید، تا حجّتی باشد بر بندگان و گواهی باشد بر مخلوقات؛ و این فضل خداست که به هر کس خواهد، عطا نماید و خداوند صاحب فضل عظیمی است<ref>اصول کافی، ج۱، کتاب الحجة، باب نادر جامع فی فضل الامام و صفاته، روایت اول:</ref>.
* امام هادی{{ع}} نیز در فرازهایی از زیارت معتبر و گرانسنگ "جامعه کبیره"<ref>زیارت جامعه کبیره از ادعیه معتبره‌ای است که علاوه بر کتب ادعیه به ویژه مفاتیح الجنان شیخ عباس قمی، در کتب روایی نیز آمده است. (ر.ک: بحارالانوار، ج۹۹، ص۱۲۷ - ۱۴۴؛ روضة المتقین، محمدتقی مجلسی، ج۵، ص۴۵۰ - ۴۵۳، من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۳۸۵ –۳۹۲.</ref>، مقام و منزلت ائمه اهل بیت{{عم}} را چنین تبیین می‌کند: "درود بر شما ای خاندان نبوّت، جایگاه (و خاستگاه) رسالت، محل آمد و رفت فرشتگان، فرودگاه وحی، سرچشمه‌های رحمت (خداوند)، دارندگان برترین درجه تقوا و پرهیزکاری، حجّت‌های خداوند بر تمام اهل دنیا، آخرت و مردم نخستین (و پیشینیان)؛ و شمایید نور (دیده و دل) خوبان و هدایت‌کنندگان نیکوکاران. برای شماست محبّت واجب، درجات والا، مقام ستوده، جایگاه آشکار نزد خدای عزّوجلّ و جاه و جلال بزرگ و منزلت بسیار عالی"<ref>{{متن حدیث|السَّلَامُ عَلَيْكُمْ يَا أَهْلَ بَيْتِ النُّبُوَّةِ وَ مَوْضِعَ الرِّسَالَةِ وَ مُخْتَلَفَ الْمَلَائِكَةِ وَ مَهْبِطَ الْوَحْيِ وَ مَعْدِنَ الرَّحْمَةِ... وَ أَعْلَامِ التُّقَى... وَ حُجَجِ اللَّهِ عَلَى أَهْلِ الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ وَ الْأُولَى... وَ أَنْتُمْ نُورُ الْأَخْيَارِ وَ هُدَاةُ الْأَبْرَارِ... وَ لَكُمُ الْمَوَدَّةُ الْوَاجِبَةُ وَ الدَّرَجَاتُ الرَّفِيعَةُ وَ الْمَقَامُ الْمَحْمُودُ وَ الْمَقَامُ الْمَعْلُومُ عِنْدَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ الْجَاهُ الْعَظِيمُ وَ الشَّأْنُ الْكَبِيرُ}}.</ref><ref>عبدالله ابراهیم‌زاده آملی|ابراهیم‌زاده آملی، عبدالله، امامت و رهبری - ابراهیم‌زاده آملی (کتاب)| امامت و رهبری، ص:۲۸-۳۳.</ref>.
====جایگاه امامت در نظام فرهنگی اسلام====
====جایگاه امامت در نظام اخلاقی اسلام====
====جایگاه امامت در نظام سیاسی اسلام====
====جایگاه امامت در نظام اقتصادی اسلام====

===اهمیت امامت در قیامت===

==سوم: غایت امامت (چرایی امامت) ==
{{اصلی|چرایی امامت}}
* چرایی امامت در دو سطح قابل بررسی است:
# غایت امامت: والاترین و نهایی ترین هدف الهی از تعیین امام (رسیدن بشر به مقام خلافت الهی که در خود امام با تربیت الهی صورت می‌گیرد و در غیر امام با تربیت امام و تبعیت از امام|تبعیت از او حاصل می‌گردد)؛
# حکمت امامت: به معنای بیان اهداف و راهبردهای کلان الهی (چرایی فعل خدا در جعل امامت)، شمردن شؤون (جایگاه ها و مقامات) و همچنین تشریح وظایف (رسالت ها و مأموریت ها) و کارکردهای امام و کارکردهای امامت|نظام امامت (فواید امامت|فواید و منافع مترتب بر جعل امامت|منافع مترتب بر جعل و منافع مترتب بر پیاده‌سازی امامت|پیاده‌سازی امامت).
*در روایات از امامت، به عنوان غایت خلقت تعبیر شده است؛ به گونه‌ای که اگر لحظه‌ای زمین از امام خالی باشد، بر اهلش خشم خواهد نمود و آنان را در کام خود فرو خواهد برد <ref>{{متن حدیث|لَوْ بَقِيَتِ الْأَرْضُ بِغَيْرِ إِمَامٍ لَسَاخَتْ‏}}؛ اصول کافی، ج۱، ص۱۳۷.</ref>. از این روایت و نظایر آن به دست می‌آید که سرنوشت زندگی انسان و سایر جانداران در زمین به وجود امام بستگی دارد؛ یعنی از زمانی که در زمین حیات وجود داشته، امام نیز بوده است و تا هنگامی‌ که زندگی جریان دارد، امام نیز وجود خواهد داشت. بر این اساس، امام در نظام خلقت نقش علیت دارد. علیت امام در نظام طبیعت و در سطحی فراتر در نظام خلقت، به دو گونه فاعلی و غایی امکان پذیر است؛ یعنی وجود امام در سلسله علل فاعلی و غایی جهان قرار دارد، هر چند علة العلل در هر دو سلسله خداوند متعال است. بدین جهت است که درباره امام مهدی|امام عصر{{ع}} آمده است: "بقای دنیا به بقای امام عصر{{ع}} است، و به یُمن و برکت او موجودات روزی داده می‌شوند و به واسطه وجود او زمین و آسمان پابرجاست"<ref>{{متن حدیث| الَّذِي بِبَقَائِهِ بَقِيَتِ الدُّنْيَا وَ بِيُمْنِهِ رُزِقَ الْوَرَى وَ بِوُجُودِهِ ثَبَتَتِ الْأَرْضُ وَ السَّمَاء‏}}؛ دعای عدیله.</ref>.<ref>[[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[امامت - ربانی گلپایگانی (مقاله)|مقاله «امامت - ربانی گلپایگانی»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]] ص ۴۰۴-۴۱۸.</ref>
* صدرالمتألهین در شرح این گونه احادیث گفته است: خداوند سبحان موجودات را با تفاوت درجات و مراتبی که از نظر برتری و پست تری دارند آفرید. پایین‌ترین مرتبه موجودات مواد عنصری زمین است که دورترین فاصله را از لطافت وجودی دارد، اما قابلیت تحول و تکامل وجودی را دارد. اراده حکیمانه خداوند اقتضا کرده است که این مواد عنصری، مسیر تکامل را طی کرده و به غایات وجودی خود "مرتبه بالاتر وجود" برسند. بر این اساس، در مسیر تکامل موجودات که از طریق علت غایی تحقق می‌یابد هر موجودی که مرتبه بالاتر دارد علت غایی موجود پایین‌تر است. بدین ترتیب، زمین را برای گیاه آفرید و گیاه را برای حیوان و حیوان را برای انسان، و از آنجا که در میان افراد انسان نیز مراتب کمال و نقص وجود دارد، کامل‌ترین انسان را غایت وجود انسان‌های دیگر قرار داد که در حقیقت غایت همه موجوداتی است که در مرتبه پایین‌تر از انسان قرار دارند. او همان انسان کامل است که در مرتبه امامت است، او جانشین خداوند در زمین است و چون وجود چیزی بدون غایت آن محال است، وجود جهان بدون وجود امام ناممکن خواهد بود<ref>شرح اصول کافی، ص۴۶۲.</ref>.<ref>[[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[امامت - ربانی گلپایگانی (مقاله)|مقاله «امامت - ربانی گلپایگانی»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]] ص ۴۰۴-۴۱۸.</ref>.

==چهارم: صفات امام (شروط امامت)==
{{اصلی|صفات امام}}
{{اصلی|عصمت امام}}
{{اصلی|علم خدادادی}}
===شروط عام===
===شروط خاص===
====شرط اول: نصب الهی امام (اصطفاء)====
====شرط دوم: علم ویژه الهی (علم لدنی)====
* امامان{{عم}} حق که مسئولیت خطیر هدایت مردم به سعادت و کمال و مدیریت جوامع انسانی را بر عهده دارند، باید از دانش گسترده برخوردار باشند، تا بتوانند این مسئولیت را به انجام رسانند، افزون بر این لازم است علم آنان از خطا و شک مصون باشد، تا مردم بتوانند به آنان اعتماد کنند و هدایت ایشان را پذیرفته و تحت حاکمیت آنان به اهداف مادی و معنوی خود برسند، ازاین‌رو خداوند طالوت را با برتری در دانش و نیروی جسمانی برای حاکمیت بر بنی‌اسرائیل برگزید: {{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاهُ عَلَيْكُمْ وَزَادَهُ بَسْطَةً فِي الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ}} <ref> خداوند او را بر شما برگزیده و بر گستره دانش و (نیروی) تن او افزوده است؛ سوره بقره، آیه: ۲۴۷.</ref> و نیز اولواالامر را مرجع علمی مسلمانان در تشخیص حق و باطل و صدق و کذب معرفی کرد و به آنان فرمان داد تا در هنگام دریافت گزارشها به اولواالامر به عنوان صاحبان آگاهی و قدرت تشخیص مراجعه کنند تا با استنباط حق و صدق، آنان را آگاه سازند: {{متن قرآن|وَإِذَا جَاءَهُمْ أَمْرٌ مِّنَ الأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذَاعُواْ بِهِ وَلَوْ رَدُّوهُ إِلَى الرَّسُولِ وَإِلَى أُولِي الأَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنبِطُونَهُ مِنْهُمْ}} <ref> و هنگامی که خبری از ایمنی یا بیم به ایشان برسد آن را فاش می‌کنند و اگر آن را به پیامبر یا پیشوایانشان باز می‌بردند کسانی از ایشان که آن را در می‌یافتند به آن پی می‌بردند؛ سوره نساء، آیه: ۸۳.</ref> مقصود از اولواالامر در این آیه همان کسانی هستند که در آیه ۵۹ سوره نساء به آنان اشاره شده و حکم ایشان در عصمت و وجوبِ اطاعت مانند پیامبر|رسول خداست{{صل}} <ref>الميزان، ج ۵، ص ۲۲؛ ج ۴، ص ۳۸۷ ـ ۳۹۱.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. و مصادیق آن بر اساس روایات، اماماناند{{عم}}<ref>روض‌الجنان،ج۶، ص۳۵؛ همان، ج۴، ص۳۸۷ـ ۳۹۱؛ ج ۵، ص ۲۳ ـ ۲۴.</ref> با توجه به اینکه آیه، اولواالامر را آگاه به ریشه مسائل معرفی کرده به‌گونه‌ای که اگر دیگران به آنان مراجعه کنند راهنماییشان می‌کنند، استفاده می‌شود که علم آنان آمیخته به جهل و شک و خطا نیست و این در مورد غیر معصومان صدق نمی‌کند، افزون بر این از ذیل آیه فهمیده می‌شود که وجود اولواالامر نوعی فضل و رحمت الهی است که اطاعتشان مردم را از پیروی شیطان باز می‌دارد: {{متن قرآن|وَلَوْلاَ فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ لاَتَّبَعْتُمُ الشَّيْطَانَ إِلاَّ قَلِيلاً}} <ref> و اگر بخشش و بخشایش خداوند بر شما نمی‌بود (همه) جز اندکی، از شیطان پیروی می‌کردید؛ سوره نساء، آیه: ۸۳.</ref> و تنها پیروی از معصومان می‌تواند انسان را از گمراهی و پیروی شیطان به طور قطع باز دارد، زیرا غیر معصوم ممکن است خود گرفتار لغزش و خطا شود<ref>الميزان، ج ۱۲، ص ۲۵۹، ۲۸۵.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. از دیگر آیاتی که علم امام{{ع}} از آن استفاده می‌شود آیه {{متن قرآن|وَمَا أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِكَ إِلاَّ رِجَالاً نُّوحِي إِلَيْهِمْ فَاسْأَلُواْ أَهْلَ الذِّكْرِ إِن كُنتُمْ لاَ تَعْلَمُونَ}} <ref> و ما پیش از تو جز مردانی را که به آنها وحی می‌کردیم نفرستادیم؛ اگر نمی‌دانید از اهل ذکر (آگاهان) بپرسید؛ سوره نحل، آیه: ۴۳.</ref> و {{متن قرآن|وَمَا أَرْسَلْنَا قَبْلَكَ إِلاَّ رِجَالاً نُّوحِي إِلَيْهِمْ فَاسْأَلُواْ أَهْلَ الذِّكْرِ إِن كُنتُمْ لاَ تَعْلَمُونَ}} <ref> و پیش از تو جز مردانی را که به آنها وحی می‌کردیم نفرستادیم، اگر نمی‌دانید از اهل کتاب بپرسید؛ سوره انبیاء، آیه: ۷.</ref> است که براساس آن باید انسان‌ها اموری را که نمی‌دانند از اهل ذکر بپرسند. گرچه مضمون آیه عام و ارشاد به اصلی عقلایی یعنی وجوب رجوع جاهل به اهل خبره است <ref>الميزان، ج ۱۲، ص ۲۵۹، ۲۸۵.</ref>؛ ولی کامل‌ترین مصداق «اهل ذکر» امامان{{عم}} هستند <ref>الميزان، ج۱۲، ص۲۸۵؛ پيام قرآن، ج۹، ص ۱۱۴.</ref>، چنان‌که در روایات فراوانی نیز آمده است که مقصود از اهل ذکر ائمه‌اند{{عم}} <ref>روض‌الجنان، ج ۱۳، ص ۲۰۹.</ref> در آیات دیگری نیز با تعبیراتی نظیر راسخان در علم: {{متن قرآن|وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ}} <ref> و استواران در دانش؛ سوره آل عمران، آیه: ۷.</ref><ref>الكافى،ج۱، ص۲۱۳؛ نورالثقلين، ج۱، ص۳۱۵ ـ ۳۱۸.</ref>، کسی که علم کتاب نزد اوست: {{متن قرآن|وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}} <ref> و کسی که دانش کتاب نزد اوست؛ سوره رعد، آیه: ۴۳.</ref><ref>مجمع‌البيان، ج ۶، ص ۴۶۲؛ نورالثقلين، ج ۲، ص۵۲۱ ـ ۵۲۴؛ الميزان، ج۱۱، ص۳۸۷ ـ ۳۸۹.</ref> و کسانی که به آنان علم داده شده: {{متن قرآن|بَلْ هُوَ آيَاتٌ بَيِّنَاتٌ فِي صُدُورِ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ}} <ref> اما آن (قرآن) آیاتی روشن است در سینه کسانی که به آنان دانش داده‌اند؛ سوره عنکبوت، آیه: ۴۹.</ref><ref>الكافى، ج ۱، ص ۲۱۳ ـ ۲۱۴؛ مجمع‌البيان، ۸، ص ۴۵۱؛ الميزان، ج ۱۶، ص ۱۴۲.</ref> به عالمانی اشاره شده که مصادیق کامل آنها امامان{{عم}} هستند. شایان ذکر است که بر پایه روایات فراوانی از امامان{{عم}} آنان به غیب و همه علومی که در اختیار فرشتگان، پیامبران و رسولان قرار گرفته عالم‌اند <ref>الكافى، ج ۱، ص ۲۵۵ ـ ۲۵۶؛ الميزان، ج ۱۸، ص ۱۹۲.</ref> و علم آنان دارای منابع فراوانی است؛ مانند: تحدیث و الهام، وراثت از پیامبر|پیامبر اکرم{{صل}} و امام{{ع}} پیش از خود، جفر و جامعه، مصحف فاطمه{{س}} و صحیفه امیرمؤمنان، امام علی{{ع}} <ref> الكافى، ج ۱، ص ۱۷۶، ۲۷۰، ۲۲۳، ۲۳۱، ۲۳۸ـ ۲۴۲.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
====شرط سوم: عصمت====
* بر اساس آموزه‌های قرآن، امام{{ع}} دارای ویژگی‌هایی است که مهم‌ترین آنها عصمت است<ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. خدای سبحان در پاسخ حضرت ابراهیم{{ع}} که از خدا خواست تا امامت را در ذرّیه او قرار دهد فرمود: عهد من به ظالمان نمی‌رسد: {{متن قرآن|لاَ يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ }} <ref> پیمان من به ستمکاران نمی‌رسد؛ سوره بقره، آیه: ۱۲۴.</ref> مفسران با استناد به این آیه عصمت را برای امام{{ع}} لازم می‌دانند و لزوم عصمت را این‌گونه تبیین می‌کنند که امام{{ع}} مقتدا و رهبری است که اقتدای به او واجب است و اگر امام{{ع}} معصیت کند بر آدمیان نیز از باب لزوم اطاعت از امام{{ع}}، معصیت واجب خواهد بود و این امر محال است، زیرا معصیت ممنوع است و جمع فعل و ترک غیر ممکن است، ازاین‌رو عصمت در امامان{{عم}} لازم است تا این محذور پیش نیاید<ref>التفسيرالكبير، ج۴، ص ۳۶ ـ ۳۷، ج ۱۰، ص ۱۴۴.</ref> ناگفته نماند که آیه بر عصمت امام{{ع}} در طول حیات و تمام عمر دلالت می‌کند بنابراین کسی که در قسمتی از عمر خود گرفتار فسق یا شرک باشد شایستگی مقام امامت را نخواهد داشت <ref>الميزان، ج ۱، ص ۲۷۴.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. نیز خداوند در {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ اتَّقُواْ اللَّهَ وَكُونُواْ مَعَ الصَّادِقِينَ }} <ref> ای مؤمنان! از خداوند پروا کنید و با راستگویان باشید!؛ سوره توبه، آیه: ۱۱۹.</ref> از مؤمنان می‌خواهد، تقوای الهی را پیشه ساخته و به طور مطلق <ref>المیزان، ج ۹، ص ۴۰۲.</ref> با صادقان باشند: {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ اتَّقُواْ اللَّهَ وَكُونُواْ مَعَ الصَّادِقِينَ}} <ref> ای مؤمنان! از خداوند پروا کنید و با راستگویان باشید!؛ سوره توبه، آیه: ۱۱۹.</ref> بی‌تردید لازمه همراهی مطلق با آنان، عصمت آنهاست<ref> التفسيرالكبير، ج ۱۶، ص ۲۲۱؛ پيام قرآن، ج ۹، ص ۵۰؛ حق‌اليقين، ص ۵۴ ـ ۵۵.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. همچنین در {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ أَطِيعُواْ اللَّهَ وَأَطِيعُواْ الرَّسُولَ وَأُولِي الأَمْرِ مِنكُمْ }} <ref> ای مؤمنان، از خداوند فرمان برید و از پیامبر و زمامدارانی که از شمایند فرمانبرداری کنید؛ سوره نساء، آیه: ۵۹.</ref>، اطاعت از اولواالامر در ردیف اطاعت پیامبر{{صل}} و اطاعت پیامبر{{صل}} در ردیف اطاعت خدای متعال قرار گرفته است و چون اطاعت خدا به صورت مطلق واجب است بنابراین، اطاعت پیامبر{{صل}} و اولواالامر نیز به طور مطلق واجب است و لازمه وجوب اطاعتِ مطلق، عصمت است <ref>الميزان، ج ۴، ص ۳۸۹ ـ ۳۹۱؛ حق اليقين، ص ۴۰.</ref> دلالت آیه بر عصمت چنان واضح و روشن است که برخی از اهل سنت نیز نتوانسته‌اند آن را انکار کنند، گرچه مصداق اولواالامر در نظر آنان، اهل حلّ و عقد از امت‌اند که مجموع آنان ـ به شرط اجتماع ـ خطا نمی‌کنند <ref>التفسير الكبير، ج ۱۰، ص ۱۴۴؛ التفسير المنار، ج ۵، ص ۲۰۳.</ref>؛ ولی چون اهل حل و عقد کسانی‌اند که ممکن است مرتکب خطا بشوند از عصمت بهره‌ای ندارند و نمی‌تواند مراد آیه اهل حل و عقد باشد<ref>الميزان، ج ۴، ص ۳۹۲ ـ ۳۹۳.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.

====شرط چهارم: افضلیت====
=====امامت افضل یا امامت مفضول؟=====

==پنجم: تعیین امام==
===راه تعیین امام===
====نصب امام====
====انتخاب امام====
====غلبه و استیلا====

==اثبات امامت==

==قلمرو امامت==
===امامت شأنی===
===امامت فعلی===
====امامت صامت====
====امامت ناطق====

==اثبات امامت ==

==زمینه‌های جعل امامت==
{{اصلی|صبر امام}}
{{اصلی|یقین امام}}
{{اصلی|ابتلای امام}}
{{اصلی|بندگی امام}}
{{اصلی|هدایتگری امام}}
* جعل امامت منوط به وجود زمینه‌هایی است<ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>:
#'''صبر و شکیبایی:''' هدایت انسان‌ها به توحید و به ثمر رساندن آن، با دشواری‌هایی همراه است، از این رو برای عهده‌داری این امر خطیر، باید امامت به کسی سپرده شود که از مشکلات نهراسد و با شکیبایی این بار سنگین را به مقصد برساند<ref> نمونه، ج ۱۷، ص ۱۶۶.</ref>: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا لَمَّا صَبَرُوا }} <ref> برخی از آنان را پیشوایانی گماردیم که به فرمان ما (مردم را) رهنمایی می‌کردند؛ سوره سجده، آیه: ۲۴.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
#'''یقین معصوم|یقین به آیات الهی:''' انسانی که به آیات الهی یقین دارد در کار هدایت امت موفق است و می‌تواند با نیروی یقین خط هدایت به امر الهی را تداوم بخشد<ref> نمونه، ج ۱۷، ص ۱۶۶.</ref>: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا لَمَّا صَبَرُوا وَكَانُوا بِآيَاتِنَا يُوقِنُونَ}} <ref> و چون شکیب ورزیدند و به آیات ما یقین داشتند برخی از آنان را پیشوایانی گماردیم که به فرمان ما (مردم را) رهنمایی می‌کردند؛ سوره سجده، آیه: ۲۴.</ref>، چنانکه حضرت ابراهیم{{ع}} ابتدا برای دستیابی به یقین، از رؤیت ملکوت بهره‌مند شد: {{متن قرآن|وَكَذَلِكَ نُرِي إِبْرَاهِيمَ مَلَكُوتَ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ وَلِيَكُونَ مِنَ الْمُوقِنِينَ}} <ref> و این‌گونه ما گستره آسمان‌ها و زمین را به ابراهیم می‌نمایانیم و (چنین می‌کنیم) تا از باورداران گردد؛ سوره انعام، آیه: ۷۵.</ref> و پس از رسیدن به مقام یقین و تحقق به کلمات اللّه امامت به او اعطا گردید<ref>الميزان، ج ۱، ص ۲۷۳.</ref>: {{متن قرآن|وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا}} <ref> و (یاد کن) آنگاه را که پروردگار ابراهیم، او را با کلماتی آزمود و او آنها را به انجام رسانید؛ فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم؛ سوره بقره، آیه: ۱۲۴.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
#'''ابتلای معصوم|موفقیت در آزمونهای الهی:'''امامت زمانی به حضرت ابراهیم{{ع}} عطا شد که خدای متعال او را به انواع ابتلائات، از جمله ذبح فرزند آزمود و او در همه آنها پیروز گردید<ref>الميزان، ج ۱، ص ۲۶۸.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
#'''بندگی معصوم|عبودیت تام:''' کسانی که مقام امامت به آنان داده شده در عبودیت الهی استمرار داشته و با عبادت ملازم بوده‌اند<ref>المیزان، ج ۱۴، ص ۳۰۴ ـ ۳۰۵.</ref>: {{متن قرآن|كَانُوا لَنَا عَابِدِينَ}} <ref> آنان پرستندگان ما بودند؛ سوره انبیاء، آیه: ۷۳.</ref>، چنانکه بر پایه برخی احادیث خدای متعال ابراهیم را قبل از هرچیز عبد خود قرار داد و پس از آن مقام امامت را به او عطا کرد<ref>الكافى، ج ۱، ص ۱۷۵.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
#'''هدایت معصوم|هدایت یافتگی بدون واسطه:''' رسالت اساسی امام{{ع}} هدایت است و ازاین‌رو در صورتی می‌تواند دیگران را هدایت کند که خود به طور مستقیم و بدون واسطه از ناحیه خدا هدایت شده باشد <ref>الميزان، ج ۱، ص ۲۷۲ ـ ۲۷۵.</ref>: {{متن قرآن|أَفَمَن يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ أَحَقُّ أَن يُتَّبَعَ أَمَّن لاَّ يَهِدِّيَ إِلاَّ أَن يُهْدَى}} <ref> آیا آنکه به حقّ رهنمون می‌گردد سزاوارتر است که پیروی شود یا آنکه راه نمی‌یابد مگر آنکه راه برده شود؟؛ سوره یونس، آیه: ۳۵.</ref> براساس روایاتی در ذیل این آیه پیامبران و امامان هدایت یافتگان‌اند<ref> نورالثقلين، ج ۲، ص ۳۰۳ ـ ۳۰۴؛ الميزان، ج ۱۰، ص ۵۶ ـ ۵۸.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.

==مسئولیت‌های امامت (شؤون امام|شؤون و وظایف امام)==
===مرجعیت علمی و مرجعیت دینی===
* نقل دین
* حفظ دین
* تبیین معارف دینی
===رهبری اجتماع (ولایت امر)===
===ولایت باطنی===

==کارکردهای امامت ==
{{اصلی|کارکردهای امامت}}

==امامت در کودکی==
==دوران‌های امامت==
# دوره حضور؛
# دوره غیبت؛
# دوره ظهور؛
# دوره رجعت.

==سال‌شمار امامت امامان دوازده‌گانه==

'''امامت''' به معنای [[رهبری]] و [[ولایت امر]] است. امامت، [[منصب]] و مقامی که از سوی [[خداوند]] به بعضی انسان‌های [[پاک]] و [[دانا]] و [[شایسته]] داده می‌شود که [[مردم]] را به [[راه خدا]] [[هدایت]] کنند. در [[اسلام]]، برای تداوم [[مسؤولیت]] [[پیامبر خدا]] {{صل}} در بُعد [[حکومتی]] و [[دینی]]، امامت و [[وصایت]] قرار داده شده تا [[مردم]] پس از [[پیامبر]]، از [[امام]] تبعیّت کنند و [[رسول خدا]] {{صل}} و [[امامان]] پس از خویش را با نام و مشخصات [[تعیین]] کرده است. امامت یکی از [[اصول اعتقادی]] [[شیعه]] است و از سوی [[خدا]] و پیامبر {{صل}} است نه به [[انتخاب مردم]]. [[علم]] و [[عصمت]] از جمله شرایط آن است و [[امام]]، [[حق]] [[ولایت]] بر [[مردم]] دارد و [[حجت الهی]] بر همگان است. [[پذیرش]] امامتِ امامانِ [[معصوم]] [[واجب]] است و [[نشانه]] [[اطاعت از خدا]] و پیامبر است و هر کس بدون [[عقیده]] و [[ایمان به امامت]] امامِ [[معصوم]] بمیرد، به [[مرگ جاهلیت]] مرده است. [[امام رضا]] {{ع}} می‌‌فرماید: {{متن حدیث|إِنَّ الْإِمَامَةَ خِلَافَةُ اللَّهِ وَ خِلَافَةُ الرَّسُولِ}} امامت، [[جانشینی]] خدا و [[جانشینی پیامبر]] است<ref>اصول کافی، ج۱، ص۲۰۰.</ref>. روشن است کسی که به جای خدا و [[رسول]] بر [[مردم]] [[حکومت]] می‌کند، باید پاک و [[عادل]] و [[شبیه]] پیامبر در [[کمالات]] و [[فضایل]] باشد. به [[پیروان]] این [[عقیده]]، [[امامیه]] و [[شیعه]] گفته می‌شود<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)|فرهنگ‌نامه دینی]]، ص۳۲.</ref>.
[[پرونده:V0010.webm|بندانگشتی|285px|left]]

== معناشناسی امام و امامت ==
=== معنای لغوی ===
{{اصلی|امامت در لغت}}

=== معنای اصطلاحی ===
مراد از "امامت" و "ولایت"، "[[ولایت امر]]" است؛ به این معنا که اینکه [[فرمان]] [[دست]] چه کسی باید باشد؛ بازگشت همۀ [[نزاع‌ها]]، چه داخل و چه بیرون از [[جامعه اسلامی]]، به این است که چه کسی [[دستور]] بدهد. در عصر ما نیز، هر کدام از [[طاغوت‌ها]] و سردم‌داران [[استکبار جهانی]] ادعا می‌کند که باید [[فرمان]] [[دست]] من باشد و اگر ملتی یا کشوری بیابد که روزبه‌روز مقتدرتر می‌شود، درصدد شکستن و به‌زانودرآوردن آن برمی‌آید تا خود را ابرقدرت جلوه دهد. اساس [[جنگ‌ها]] و کشمکش‌های این [[مستکبران]] با رقبای خود در [[دنیا]] همین است که زیر بار [[فرمان]] آنان نمی‌روند. بنابراین، [[نزاع]] و دعوا بر سر همان چیزی است که در منابع [[دینی]] [[اسلام]] از آن به "[[ولایت امر]]" تعبیر شده است. "امامت" همان "[[ولایت امر]]" است؛ یعنی چه کسی باید صاحب [[دستور]] باشد<ref>[[محسن اراکی|اراکی، محسن]]، [https://www.aparat.com/v/FYjv0?playlist=376197 درس اول «امامت در اندیشه اسلامی»]</ref>

==== اصطلاح امامت در قرآن ====
{{اصلی|امامت در قرآن}}
لفظ "امامت" در [[قرآن]] به‌کار نرفته؛ ولی واژه "امام {{ع}}" به صورت مفرد و جمع در ۱۲ مورد استعمال شده است که برخی از آنها و نیز [[آیات]] متعدد دیگر به موضوع امامت [[ارتباط]] دارد. آیات مربوط گاهی به [[پیشوایی]] بر [[حق]] [[بالاصاله]]: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}} <ref> و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند؛ سوره انبیاء، آیه: ۷۳.</ref>، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}} <ref> برخی از آنان را پیشوایانی گماردیم؛ سوره سجده، آیه: ۲۴.</ref> و گاهی به پیشوایی به حق به نحو [[جانشینی]]: {{متن قرآن|وَأُولِي الأَمْرِ مِنكُمْ}} <ref> و زمامدارانی که از شمایند؛ سوره نساء، آیه: ۵۹.</ref> و گاهی به [[پیشوایی]] [[باطل]]: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ}} <ref> و زمامدارانی که از شمایند؛ سوره قصص، آیه: ۴۱.</ref> و گاهی به مفهوم جامع میان پیشوایی بر [[حق و باطل]]: {{متن قرآن|يَوْمَ نَدْعُو كُلَّ أُنَاسٍ بِإِمَامِهِمْ}} <ref> روزی که هر دسته‌ای را با پیشوایشان فرا می‌خوانیم؛ سوره اسراء، آیه: ۷۱.</ref> اشاره دارد<ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.

افزون بر آیاتی که واژه [[امام]] {{ع}} یا [[اولی‌الامر]] در آن به‌کار رفته است [[آیات]] فراوانی با امامت و [[رهبری]] پیوند دارد، از جمله برخی آیاتی که در آن مفهوم [[هدایت]] آمده {{متن قرآن|وَيَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُواْ لَوْلا أُنزِلَ عَلَيْهِ آيَةٌ مِّن رَّبِّهِ إِنَّمَا أَنتَ مُنذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ}} <ref> و کافران می‌گویند: چرا نشانه‌ای از پروردگارش بر او فرو فرستاده نشده است؟ تو، تنها بیم‌دهنده‌ای و هر گروهی رهنمونی دارد؛ سوره رعد، آیه: ۱۳.</ref>؛ {{متن قرآن|قُلْ هَلْ مِن شُرَكَائِكُم مَّن يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ قُلِ اللَّهُ يَهْدِي لِلْحَقِّ أَفَمَن يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ أَحَقُّ أَن يُتَّبَعَ أَمَّن لاَّ يَهِدِّيَ إِلاَّ أَن يُهْدَى فَمَا لَكُمْ كَيْفَ تَحْكُمُونَ}} <ref> بگو آیا از شریکانتان کسی هست که به سوی «حق» رهنمون باشد؟ بگو خداوند به «حق» رهنماست؛ آیا آنکه به حقّ رهنمون می‌گردد سزاوارتر است که پیروی شود یا آنکه راه نمی‌یابد مگر آنکه راه برده شود؟ پس چه بر سرتان آمده است؟ چگونه داوری می‌کنید؟؛ سوره یونس، آیه: ۳۵.</ref>، آیه‌ای که [[مؤمنان]] را به [[همراهی]] با [[صادقان]] فرا می‌خواند {{متن قرآن|الْمُنَافِقُونَ وَالْمُنَافِقَاتُ بَعْضُهُم مِّن بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمُنكَرِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمَعْرُوفِ وَيَقْبِضُونَ أَيْدِيَهُمْ نَسُواْ اللَّهَ فَنَسِيَهُمْ إِنَّ الْمُنَافِقِينَ هُمُ الْفَاسِقُونَ}} <ref> مردان و زنان منافق، همگون یکدیگرند که به کار ناپسند فرمان می‌دهند و از کار شایسته باز می‌دارند! و (در بخشش) ناخن خشکی می‌ورزند، خداوند را فراموش کرده‌اند و خداوند نیز آنان را از یاد برده است، بی‌گمان منافقانند که نافرمانند؛ سوره توبه، آیه: ۶۷.</ref>، [[آیه ولایت]] {{متن قرآن|إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِينَ آمَنُواْ الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ رَاكِعُونَ}} <ref> سرور شما تنها خداوند است و پیامبر او و (نیز) آنانند که ایمان آورده‌اند، همان کسان که نماز برپا می‌دارند و در حال رکوع زکات می‌دهند؛ سوره مائده، آیه: ۵۵.</ref>، آیه‌ای که می‌گوید اگر به برخی در [[زمین]] [[قدرت]] داده شود [[نماز]] را برپا می‌دارند، [[زکات]] می‌دهند و [[امر به معروف و نهی از منکر]] می‌کنند {{متن قرآن|الَّذِينَ إِن مَّكَّنَّاهُمْ فِي الأَرْضِ أَقَامُوا الصَّلاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ وَأَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَنَهَوْا عَنِ الْمُنكَرِ وَلِلَّهِ عَاقِبَةُ الأُمُورِ}} <ref> همان کسانی که اگر آنان را در زمین توانمندی دهیم نماز بر پا می‌دارند و زکات می‌پردازند و به کار شایسته فرمان می‌دهند و از کار ناپسند باز می‌دارند و پایان کارها با خداوند است؛ سوره حج، آیه: ۴۱.</ref> و آیاتی که در آن از اعطای [[مُلک]] به برخی سخن به میان آمده است. {{متن قرآن|أَمْ لَهُمْ نَصِيبٌ مِّنَ الْمُلْكِ فَإِذًا لاَّ يُؤْتُونَ النَّاسَ نَقِيرًا أَمْ يَحْسُدُونَ النَّاسَ عَلَى مَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِن فَضْلِهِ فَقَدْ آتَيْنَا آلَ إِبْرَاهِيمَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَآتَيْنَاهُم مُّلْكًا عَظِيمًا }} <ref> آیا ایشان را بهره‌ای از فرمانروایی است؟ که در آن صورت سر سوزنی به کسی (چیزی) نمی‌دهند. یا اینکه به مردم برای آنچه خداوند به آنان از بخشش خود داده است رشک می‌برند؟ بی‌گمان ما به خاندان ابراهیم کتاب (آسمانی) و فرزانگی دادیم و به آنان فرمانروایی سترگی بخشیدیم؛ سوره نساء، آیه: ۵۳ - ۵۴.</ref>؛ {{متن قرآن|وَقَالَ لَهُمْ نَبِيُّهُمْ إِنَّ اللَّهَ قَدْ بَعَثَ لَكُمْ طَالُوتَ مَلِكًا قَالُواْ أَنَّى يَكُونُ لَهُ الْمُلْكُ عَلَيْنَا وَنَحْنُ أَحَقُّ بِالْمُلْكِ مِنْهُ وَلَمْ يُؤْتَ سَعَةً مِّنَ الْمَالِ قَالَ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاهُ عَلَيْكُمْ وَزَادَهُ بَسْطَةً فِي الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ وَاللَّهُ يُؤْتِي مُلْكَهُ مَن يَشَاء وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ }} <ref> و پیامبرشان به آنان گفت: خداوند طالوت را به پادشاهی شما گمارده است، گفتند:چگونه او را بر ما پادشاهی تواند بود با آنکه ما از او به پادشاهی سزاوارتریم و در دارایی هم به او گشایشی نداده‌اند. گفت: خداوند او را بر شما برگزیده و بر گستره دانش و نیروی تن او افزوده است و خداوند پادشاهی خود را به هر که خواهد می‌دهد و خداوند نعمت‌گستری داناست؛ سوره بقره، آیه: ۲۴۷.</ref><ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>

در [[روایات]] فراوانی نیز، مصادیق یا [[تأویل]] آیاتی از [[قرآن]]، مانند: {{متن قرآن|فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَالنُّورِ الَّذِي أَنزَلْنَا وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ }} <ref> پس به خداوند و پیامبرش و نوری که فرو فرستاده‌ایم ایمان آورید و خداوند از آنچه انجام می‌دهید آگاه است؛ سوره تغابن، آیه: ۸.</ref><ref>نورالثقلین، ج ۵، ص ۳۴۱.</ref>، {{متن قرآن|يُرِيدُونَ لِيُطْفِؤُوا نُورَ اللَّهِ بِأَفْوَاهِهِمْ وَاللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ}} <ref> بر آنند که نور خداوند را با دهانهاشان خاموش کنند و خداوند کامل‌کننده نور خویش است هر چند کافران نپسندند؛ سوره صف، آیه: ۸.</ref><ref>نورالثقلین، ج ۵، ص ۳۱۶ - ۳۱۷.</ref> و {{متن قرآن|وَلَقَدْ وَصَّلْنَا لَهُمُ الْقَوْلَ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ}} <ref> و ما برای آنان این گفتار را به هم پیوستیم باشد که پند گیرند؛ سوره قصص، آیه: ۵۱.</ref><ref> الکافی، ج ۱، ص ۴۱۵؛ بصائر الدرجات، ص ۵۱۵.</ref> [[امامان]] {{عم}} دانسته شده‌اند<ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.

در [[قرآن]] و [[احادیث اسلامی]]، کلمه "[[امام]]"، فی الجمله در معنای لغویِ آن به کار رفته است؛ یعنی هر چیزی که مورد [[پیروی]] واقع شود اعم از [[انسان]] و غیر [[انسان]]، مانند: {{متن قرآن|وَمِن قَبْلِهِ كِتَابُ مُوسَى إِمَامًا وَرَحْمَةً}} <ref> و کتاب موسی به پیشوایی و بخشایش پیش از او بوده است؛ سوره هود، آیه: ۱۷.</ref> [[حق]] مانند: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}} <ref> و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند؛ سوره انبیاء، آیه: ۷۳.</ref> و [[باطل]] مانند: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ }} <ref> و آنان را (به کیفر کفرشان) پیشوایانی کردیم که (مردم را) به سوی آتش دوزخ فرا می‌خوانند؛ سوره قصص، آیه: ۴۱.</ref>؛ ولی غالبا این واژه به [[پیشوایان]] [[حق]] و کسانی که به بالاترین نقطه قلّه [[انسانیت]] صعود کرده‌اند، اطلاق می‌گردد و استعمال آن در معنای لغوی، اندک است و نیز استعمال آن در «[[امامان]] [[آتش]]»، به لحاظ نشان دادن نقطه نهاییِ [[انحطاط]] [[انسان]]، در مقابل نقطه اوج [[تکامل]] اوست. به هر حال، [[آیات]] و احادیثی که در این جا تحت عنوان «امامت» خواهند آمد، اختصاص به امامت [[امامان]] [[حق]] دارند<ref>[http://lib.eshia.ir/27255/6/214 [[محمد محمدی ری‌شهری|محمدی ری‌شهری، محمد]]، دانشنامه قرآن و حدیث، ج ۱۰، ص۲۱۳ - ۲۱۴.]</ref>

[[خدای سبحان]] در [[آیات]] متعددی به موضوع امامت اشاره و برای [[امام]] ویژگی‌هایی آورده است. این ویژگی‌ها در [[تعریف امامت]]، تأثیر بسزایی دارد.

نمونه‌های زیر، برخی از مهم‌ترین [[آیات]] است:
#{{متن قرآن|وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که پروردگار ابراهیم، او را با کلماتی آزمود و او آنها را به انجام رسانید؛ فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم. (ابراهیم) گفت: و از فرزندانم (چه کس را)؟ فرمود: پیمان من به ستمکاران نمی‌رسد» سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref>.
#{{متن قرآن|وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ نَافِلَةً وَكُلًّا جَعَلْنَا صَالِحِينَ وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا وَأَوْحَيْنَا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْرَاتِ وَإِقَامَ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءَ الزَّكَاةِ وَكَانُوا لَنَا عَابِدِينَ}}<ref>«و اسحاق را و افزون بر آن (نوه‌اش) یعقوب را به او بخشیدیم و همه را (مردمی) شایسته کردیم و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند و به آنها انجام کارهای نیک و برپا داشتن نماز و دادن زکات را وحی کردیم و آنان پرستندگان ما بودند» سوره انبیاء، آیه ۷۲-۷۳.</ref>.
#{{متن قرآن|وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ فَلَا تَكُنْ فِي مِرْيَةٍ مِنْ لِقَائِهِ وَجَعَلْنَاهُ هُدًى لِبَنِي إِسْرَائِيلَ وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا لَمَّا صَبَرُوا وَكَانُوا بِآيَاتِنَا يُوقِنُونَ}}<ref>«و به راستی ما به موسی کتاب (آسمانی) دادیم -بنابراین در لقای او (با خداوند) تردیدی مکن- و ما آن (کتاب) را رهنمودی برای بنی اسرائیل قرار دادیم و چون شکیب ورزیدند و به آیات ما یقین داشتند برخی از آنان را پیشوایانی گماردیم که به فرمان ما (مردم را) رهنمایی می‌کردند» سوره سجده، آیه ۲۳-۲۴.</ref>.

بر پایه [[آیات]] یاد شده، چند ویژگی برای امامت دست‌یافتنی است:
# امامت به [[جعل]] [[الهی]] است: {{متن قرآن|إِنِّي جَاعِلُكَ}}، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ}}، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ}}.
# [[گستره امامت]] [[امام]]، [[مردم]] است: {{متن قرآن|جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ}}.
# امامت، [[عهد الهی]] است: {{متن قرآن|لَا يَنَالُ عَهْدِي}}.
# امامت به [[ظالمان]] نمی‌رسد: {{متن قرآن|لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}.
# [[امام]]، دارای [[هدایت تکوینی]] یا [[هدایت به امر]] است: {{متن قرآن|يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}}.
# [[هدایت به امر]]، دو مقدمه دارد: کمال علمی‌ یا [[یقین]]: {{متن قرآن|وَكَانُوا بِآيَاتِنَا يُوقِنُونَ}}؛ کمال عملی یا [[صبر]]: {{متن قرآن|لَمَّا صَبَرُوا}}<ref>[[مهدی مقامی|مقامی، مهدی]]، [[درسنامه امام‌شناسی (کتاب)|درسنامه امام‌شناسی]]، ص:۲۲-۲۳.</ref>.

=== روابط مفهومی امامت با واژگان همسو ===
==== رابطه با [[نبوت]] و [[رسالت]] ====
در [[قرآن کریم]] هر چهار کلمه [[خلیفه]]، [[امام]]، [[نبوت]] و [[رسالت]] یا مشتقات آن، استعمال شده است که [[آیات]] دارای کلمه [[خلیفه]] در ذیل عنوان مفهوم [[خلیفه]] در [[قرآن]] مطرح شد.

اما کلمه [[امام]]، در [[قرآن مجید]]، بر مصادیق مختلفی استعمال شده است که به دو دسته تقسیم می‌شود:
# مصادیق غیر بشری، مانند [[لوح محفوظ‍‌]]: {{متن قرآن|وَكُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْنَاهُ فِي إِمَامٍ مُبِينٍ}}<ref>«و هر چیزی را در نوشته‌ای روشن بر شمرده‌ایم» سوره یس، آیه ۱۲.</ref>
# [[کتاب آسمانی]]: {{متن قرآن|وَمِنْ قَبْلِهِ كِتَابُ مُوسَى إِمَامًا وَرَحْمَةً}}<ref>«و کتاب موسی به پیشوایی و بخشایش پیش از او بوده است» سوره هود، آیه ۱۷؛ سوره احقاف، آیه ۱۲.</ref>.

مصادیق بشری که از جهت [[حقانیت]] و بطلان، به دو دسته تقسیم می‌شود:
# [[امام حق]]: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}}<ref>«و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند» سوره انبیاء، آیه ۷۳.</ref>
# [[امام باطل]]: {{متن قرآن|فَقَاتِلُوا أَئِمَّةَ الْكُفْرِ}}<ref>«با پیشگامان کفر که به هیچ پیمانی پایبند نیستند کارزار کنید» سوره توبه، آیه ۱۲.</ref> و {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ}}<ref>«و آنان را (به کیفر کفرشان) پیشوایانی کردیم که (مردم را) به سوی آتش دوزخ فرا می‌خوانند» سوره قصص، آیه ۴۱.</ref>.

امّا [[امامت]] در اصطلاح [[دینی]] به دو صورت [[عام و خاص]] است که در معنای عام، شامل [[نبوت]] و [[رسالت]] به عنوان [[مقتدا]] و [[اسوه]] می‌شود و در معنای خاص، شامل آنها نشده و در بعضی موارد بعد از تحقق [[مقام نبوت]] و [[رسالت]] است{{متن قرآن|وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}<ref> «و (یاد کن) آنگاه را که پروردگار ابراهیم، او را با کلماتی آزمود و او آنها را به انجام رسانید؛ فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم. (ابراهیم) گفت: و از فرزندانم (چه کس را)؟ فرمود: پیمان من به ستم‌کاران نمی‌رسد» سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref>. یا [[مقام]] ویژه‌ای است که از طرف [[خدای سبحان]] به اوصایای [[پیامبران]] {{عم}}، [[عنایت]] می‌شود.

اما کلمه [[نبوت]]، ۵ بار {{متن قرآن|مَا كَانَ لِبَشَرٍ أَنْ يُؤْتِيَهُ اللَّهُ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ}}<ref> «هیچ بشری را نسزد که خداوند به او کتاب و حکمت و پیامبری بدهد» سوره آل عمران، آیه ۷۹.</ref>؛ {{متن قرآن|أُولَئِكَ الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ}}<ref>«آنان کسانی هستند که به آنها کتاب و داوری و پیامبری دادیم» سوره انعام، آیه ۸۹.</ref>؛ {{متن قرآن|وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَجَعَلْنَا فِي ذُرِّيَّتِهِ النُّبُوَّةَ وَالْكِتَابَ}}<ref>«و ما به او اسحاق و (نوه‌اش) یعقوب را بخشیدیم و در فرزندان او پیامبری و کتاب (آسمانی) را نهادیم» سوره عنکبوت، آیه ۲۷.</ref>؛ {{متن قرآن|وَلَقَدْ آتَيْنَا بَنِي إِسْرَائِيلَ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ}} <ref>«و به راستی ما به بنی اسرائیل کتاب (آسمانی) و داوری و پیامبری دادیم» سوره جاثیه، آیه ۱۶</ref>؛ {{متن قرآن|وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا وَإِبْرَاهِيمَ وَجَعَلْنَا فِي ذُرِّيَّتِهِمَا النُّبُوَّةَ وَالْكِتَابَ}}<ref>«و نوح و ابراهیم را فرستادیم و در فرزندان آنان پیامبری و کتاب (آسمانی) نهادیم» سوره حدید، آیه ۲۶.</ref> در [[قرآن]] استعمال شده و در اصل و ریشه آن، [[اختلاف]] است. بعضی گفته‌اند: از نَبَأ به معنای خبر مشتق شده<ref>تبیان، ج۷، ص۱۳۳؛ کنزالدقائق، ج۸، ص۲۳۲؛ المیزان، ج۲، ص۱۳۹.</ref> و برخی دیگر نوشته‌اند: از نبوه (بر وزن نغمه) به معنای [[رفعت]] و بلندی [[مقام]]، مشتق شده است<ref>مجمع البیان، ج۶، ص۸۰۰؛ کشف الاسرار، ج۶، ص۵۴.</ref>؛ لذا با لحاظ‍ ریشه، ترجمه [[آیه شریفه]] {{متن قرآن|وَاذْكُرْ فِي الْكِتَابِ مُوسَى إِنَّهُ كَانَ مُخْلَصًا وَكَانَ رَسُولًا نَبِيًّا}}<ref>«و در این کتاب از موسی یاد کن که ناب و فرستاده‌ای پیامبر بود» سوره مریم، آیه ۵۱.</ref> دو گونه می‌شود؛ ای [[پیامبر]]! در کتاب [[قرآن]] از [[موسی]] یاد کن که او [[بنده]] [[مخلَص]] و فرستاده [[حق]] و پیام‌آور برای خَلق بود.

ای [[پیامبر]]! در کتاب [[قرآن]] از [[موسی]] یاد کن که او [[بنده]] [[مخلَص]] و فرستاده‌ای والامقام بود.

اما کلمه [[رسالت]] فقط‍ یک بار{{متن قرآن|فَتَوَلَّى عَنْهُمْ وَقَالَ يَا قَوْمِ لَقَدْ أَبْلَغْتُكُمْ رِسَالَةَ رَبِّي وَنَصَحْتُ لَكُمْ وَلَكِنْ لَا تُحِبُّونَ النَّاصِحِينَ}}<ref> «(صالح) از آنان روی گردانید و گفت: ای قوم من! بی‌گمان پیام پروردگارم را به شما رسانده‌ام و برای شما خیرخواهی کرده‌ام امّا شما خیرخواهان را دوست نمی‌دارید» سوره اعراف، آیه ۷۹.</ref> و جمع آن "رسالات"، ۸ بار در [[قرآن مجید]] استعمال شده است؛ و معنای [[رسالت]] این است که مأموریتی بر عهده کسی بگذارند و او موظف به [[تبلیغ]] و ادای آن شود<ref>[[عبدالله حق‌جو|حق‌جو، عبدالله]]، [[ولایت در قرآن (کتاب)|ولایت در قرآن]]، ص:۵۶-۵۸.</ref>.

==== رابطه با [[خلافت]] ====
{{همچنین|خلافت}}
در [[فرهنگ اسلامی]] "[[امامت]]" و "[[خلافت]]" حقیقتی واحد را بیان می‌‌کنند با این تفاوت که "[[خلافت]]" به جنبه [[جانشینی]] از [[پیامبر]] {{صل}} دلالت دارد و "[[امامت]]" به جنبه [[رهبری جامعه اسلامی]]. در متون [[دینی]] هر دو تعبیر به کار رفته است و اشاره به مصداق واحد دارد: در [[حدیث یوم الانذار]] [[رسول خدا]] {{صل}} امیرالمؤمنین علی {{ع}} را این گونه معرفی کرده است: {{متن حدیث|إِنَّ هَذَا أَخِي وَ وَصِيِّي وَ وَزِيرِي وَ خَلِيفَتِي فِيكُمْ، فَاسْمَعُوا لَهُ وَ أَطِيعُوا}}<ref>الأمالی (للطوسی)، ص ۵۸۳ سایر منابع و این حدیث در مباحث امامت خاصه می‌‌آید.</ref>.
[[رسول خدا]] {{صل}} در معرفی [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} و سایر [[جانشینان]] خود کلمه "[[امام]]" را به کار گرفته و می‌‌فرماید: {{متن حدیث|أَلَا إِنَّهُ الْمُبَلِّغُ عَنِّي وَ الْإِمَامُ بَعْدِي فَزَوْجُ ابْنَتِي وَ أَبُو سِبْطَيَّ... هُوَ الْإِمَامُ أَبُو الْأَئِمَّةِ الزُّهْرِ فَقِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَكَمِ الْأَئِمَّةُ بَعْدَكَ قَالَ اثْنَا عَشَرَ عَدَدَ نُقَبَاءِ بَنِي إِسْرَائِيلَ}}<ref>کفایة الأثر فی النصّ علی الأئمه الإنثی عشر، ص ۸۸.</ref>.

و در همین [[روایات]] [[جانشینان]] دوازه گانه در لسان [[رسول خدا]] {{صل}} از تعبیر [[خلیفه]] نیز استفاده شده است: {{متن حدیث|لَا يَزَالُ هَذَا الْإِسْلَامُ عَزِيزاً إِلَى اثْنَيْ عَشَرَ خَلِيفَةً}}<ref>در مباحث امامت خاصه به تفصیل اعتبار و تواتر این روایات ثابت می‌‌گردد.</ref>.
[[امام رضا]] {{ع}} نیز با هر دو تعبیر "[[امامت]]" و "[[خلافت]]" به یک مصداق اشاره می‌‌کند: {{متن حدیث|إِنَّ الْإِمَامَةَ خِلَافَةُ اللَّهِ وَ خِلَافَةُ الرَّسُولِ {{صل}}}}<ref>فرازی از خطبه امام رضا {{ع}} که در پاورقی‌های قبل به منابع آن اشاره شد.</ref>.
بنابراین امیرالمؤمنین علی {{ع}} به اعتبار اینکه از [[پیامبر]] {{صل}} [[نیابت]] و [[خلافت]] دارد "[[خلیفه]] النبی" {{صل}} و به اعتبار [[پیشوایی]] و [[رهبری]] "[[امام المسلمین]]" نامیده می‌‌شود.

ممکن است گفته شود: هر چند [[امامت]] و [[خلافت]] در منابع [[دینی]] به یک مصداق اشاره دارد اما در طول [[تاریخ]] افرادی که [[شایستگی]] [[زعامت]] و [[رهبری]] بر [[امت اسلامی]] نداشتند بر [[امت]] چیره شده و خود را [[خلیفه]] خوانده و [[زعامت]] [[اهل بیت]] {{عم}} را به رسمیت نشناختند بنابراین لفظ "[[خلیفه]]" به لحاظ [[تاریخی]] نزد [[شیعیان]] قداستی که لفظ "[[امام]]" دارد را، از دست داده است<ref>ر. ک: امامت در پرتو عقل و وحی، ص ۲۹.</ref>.
لازم به [[تذکر]] است که در متون [[دینی]] گاه از "[[امام]]" به "[[حجت]]"<ref>ر. ک: کافی، ج ۱، ص ۱۷۸.</ref> تعبیر شده به ملاحظه حجت و [[دلیل]] بودن [[امام]] و گاه به "عالم"<ref>کافی، ج ۱، ص ۱۵۹.</ref> تعبیر شده است به ملاحظه [[شأن]] تعلیمی [[امام]] برای [[امت]]<ref>[[عبدالمجید زهادت|زهادت، عبدالمجید]]، [[معارف و عقاید ۵ ج۱ (کتاب)|معارف و عقاید ۵]] ص ۲۵-۳۰</ref>.

===== [[نظام امامت]] و [[نظام خلافت]] =====

==== رابطه با [[حجت الهی]] ====

==== رابطه با [[ولایت]] ====

==== رابطه با [[وصایت]] ====

==== رابطه با [[امارت]] ([[ملک]]) ====

==== رابطه با [[وزارت]] ====

==== رابطه با [[قیمومیت]] ====

=== حقیقت امامت ===
== ضرورت امامت ==
{{اصلی|ضرورت امامت|استمرار امامت}}

وجود [[امام]] {{ع}} در هر عصر و زمان و در هر جامعه‌ای برای [[هدایت]] [[انسان‌ها]] به سوی کمال و [[برقراری نظم]] در [[جامعه]] [[ضرورت]] دارد<ref>المیزان، ج ۱۳، ص ۱۶۵ ـ ۱۶۶.</ref>: {{متن قرآن|إِنَّمَا أَنْتَ مُنْذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ}} <ref> تو، تنها بیم‌دهنده‌ای و هر گروهی رهنمونی دارد؛ سوره رعد، آیه: ۷.</ref> [[روایات تفسیری]] این [[آیه]] نیز این [[حقیقت]] را [[تأیید]] می‌کند که امامی زنده تا [[روز قیامت]] در میان [[انسان‌ها]] حضور دارد<ref>الکافى، ج ۱، ص ۱۹۱ ـ ۱۹۲.</ref>؛ همچنین براساس روایاتی درباره [[سوره قدر]]، در [[شب قدر]] هر سال تا [[روز قیامت]]، [[فرشتگان]] بر [[امام]] {{ع}} آن زمان نازل می‌شوند و این [[سوره]] [[دلیل]] روشنی بر [[وجود امام]] {{ع}} در همه زمانهاست <ref>نورالثقلین، ج ۵، ص ۶۱۹ ـ ۶۴۲.</ref><ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.

=== [[ادله ضرورت وجود امام]] ===

=== [[جایگاه امامت]] ===

=== [[اصل اعتقادی بودن امامت]] ===
{{اصلی|اصل دین بودن امامت}}

=== [[فرع فقهی بودن امامت]] ===

=== [[جایگاه امامت در نظام معارف دینی]] ===

=== [[جایگاه امامت در نظام اعتقادی اسلام]] ===

=== [[جایگاه امامت در نظام فرهنگی اسلام]] ===

=== [[جایگاه امامت در نظام اخلاقی اسلام]] ===

=== [[جایگاه امامت در نظام سیاسی اسلام]] ===

=== [[جایگاه امامت در نظام اقتصادی اسلام]] ===

=== [[اهمیت بحث امامت]] ===

=== اهمیت امامت در [[قیامت]] ===

== [[غایت امامت]] (چرایی امامت) ==
{{اصلی|چرایی امامت}}

[[چرایی امامت]] در دو سطح قابل بررسی است:
# [[غایت امامت]]: والاترین و نهایی ترین [[هدف الهی از تعیین امام]] (رسیدن [[بشر]] به [[مقام خلافت الهی]] که در خود [[امام]] با [[تربیت الهی]] صورت می‌گیرد و در غیر [[امام]] با [[تربیت امام]] و [[تبعیت از امام|تبعیت از او]] حاصل می‌گردد)؛
# [[حکمت امامت]]: به معنای بیان اهداف و [[راهبردهای کلان]] [[الهی]] ([[چرایی فعل خدا در جعل امامت]])، شمردن [[شؤون]] ([[جایگاه ها]] و [[مقامات]]) و همچنین تشریح [[وظایف]] ([[رسالت ها]] و [[مأموریت ها]]) و [[کارکردهای امام]] و [[کارکردهای امامت|نظام امامت]] ([[فواید امامت|فواید]] و [[منافع مترتب بر جعل امامت|منافع مترتب بر جعل]] و [[منافع مترتب بر پیاده‌سازی امامت|پیاده‌سازی امامت]]).

در [[روایات]] از امامت، به عنوان [[غایت خلقت]] تعبیر شده است؛ به گونه‌ای که اگر لحظه‌ای [[زمین]] از [[امام]] خالی باشد، بر اهلش [[خشم]] خواهد نمود و آنان را در کام خود فرو خواهد برد <ref>{{متن حدیث|لَوْ بَقِيَتِ الْأَرْضُ بِغَيْرِ إِمَامٍ لَسَاخَتْ‏}}؛ اصول کافی، ج۱، ص۱۳۷.</ref>. از این [[روایت]] و نظایر آن به دست می‌آید که [[سرنوشت]] [[زندگی]] [[انسان]] و سایر جانداران در [[زمین]] به [[وجود امام]] بستگی دارد؛ یعنی از زمانی که در [[زمین]] [[حیات]] وجود داشته، [[امام]] نیز بوده است و تا هنگامی‌ که [[زندگی]] جریان دارد، [[امام]] نیز وجود خواهد داشت. بر این اساس، [[امام]] در [[نظام خلقت]] نقش علیت دارد. علیت [[امام]] در [[نظام طبیعت]] و در سطحی فراتر در [[نظام خلقت]]، به دو گونه فاعلی و غایی امکان‌پذیر است؛ یعنی [[وجود امام]] در سلسله علل فاعلی و غایی [[جهان]] قرار دارد، هر چند علة العلل در هر دو سلسله [[خداوند متعال]] است. بدین جهت است که درباره [[امام مهدی|امام عصر]] {{ع}} آمده است: "بقای [[دنیا]] به بقای [[امام عصر]] {{ع}} است، و به یُمن و [[برکت]] او موجودات روزی داده می‌شوند و به واسطه وجود او [[زمین]] و [[آسمان]] پابرجاست"<ref>{{متن حدیث| الَّذِي بِبَقَائِهِ بَقِيَتِ الدُّنْيَا وَ بِيُمْنِهِ رُزِقَ الْوَرَى وَ بِوُجُودِهِ ثَبَتَتِ الْأَرْضُ وَ السَّمَاء‏}}؛ دعای عدیله.</ref><ref>[[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[امامت - ربانی گلپایگانی (مقاله)|مقاله «امامت - ربانی گلپایگانی»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]] ص ۴۰۴-۴۱۸.</ref>

[[صدرالمتألهین]] در شرح این گونه [[احادیث]] گفته است: [[خداوند سبحان]] موجودات را با تفاوت درجات و مراتبی که از نظر [[برتری]] و [[پست]] تری دارند آفرید. پایین‌ترین مرتبه موجودات مواد عنصری [[زمین]] است که دورترین فاصله را از [[لطافت]] وجودی دارد، اما قابلیت تحول و [[تکامل]] وجودی را دارد. [[اراده]] حکیمانه [[خداوند]] اقتضا کرده است که این مواد عنصری، مسیر [[تکامل]] را طی کرده و به غایات وجودی خود "مرتبه بالاتر وجود" برسند. بر این اساس، در مسیر [[تکامل]] موجودات که از طریق علت غایی تحقق می‌یابد هر موجودی که مرتبه بالاتر دارد علت غایی موجود پایین‌تر است. بدین ترتیب، [[زمین]] را برای گیاه آفرید و گیاه را برای حیوان و حیوان را برای [[انسان]]، و از آنجا که در میان افراد [[انسان]] نیز مراتب کمال و [[نقص]] وجود دارد، [[کامل‌ترین انسان]] را [[غایت]] وجود انسان‌های دیگر قرار داد که در [[حقیقت]] [[غایت]] همه موجوداتی است که در مرتبه پایین‌تر از [[انسان]] قرار دارند. او همان [[انسان کامل]] است که در مرتبه امامت است، او [[جانشین]] [[خداوند]] در [[زمین]] است و چون وجود چیزی بدون [[غایت]] آن محال است، وجود [[جهان]] بدون [[وجود امام]] ناممکن خواهد بود<ref>شرح اصول کافی، ص۴۶۲.</ref><ref>[[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[امامت - ربانی گلپایگانی (مقاله)|مقاله «امامت - ربانی گلپایگانی»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]] ص ۴۰۴-۴۱۸.</ref>

== قلمرو امامت ==

=== [[امامت شأنی]] ===

=== [[امامت فعلی]] ===

=== [[امامت صامت]] ===

=== [[امامت ناطق]] ===

== [[ابعاد امامت]] ==
== [[اثبات امامت]] ==

== [[شرایط امامت]] ([[بایستگی‌های امام]]) ==

==== [[نصب الهی امام]] ([[اصطفاء]]) ====

==== [[علم ویژه الهی]] ([[علم لدنی]]) ====
[[امامان]] {{عم}} [[حق]] که [[مسئولیت]] خطیر [[هدایت]] [[مردم]] به [[سعادت]] و کمال و [[مدیریت جوامع انسانی]] را بر عهده دارند، باید از [[دانش]] گسترده برخوردار باشند، تا بتوانند این [[مسئولیت]] را به انجام رسانند، افزون بر این لازم است [[علم]] آنان از [[خطا]] و [[شک]] مصون باشد، تا [[مردم]] بتوانند به آنان [[اعتماد]] کنند و [[هدایت]] ایشان را پذیرفته و تحت [[حاکمیت]] آنان به اهداف مادی و [[معنوی]] خود برسند، ازاین‌رو [[خداوند]] [[طالوت]] را با [[برتری در دانش]] و نیروی جسمانی برای [[حاکمیت]] بر [[بنی‌اسرائیل]] برگزید: {{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاهُ عَلَيْكُمْ وَزَادَهُ بَسْطَةً فِي الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ}} <ref> خداوند او را بر شما برگزیده و بر گستره دانش و (نیروی) تن او افزوده است؛ سوره بقره، آیه: ۲۴۷.</ref> و نیز [[اولواالامر]] را [[مرجع]] [[علمی]] [[مسلمانان]] در تشخیص [[حق و باطل]] و [[صدق]] و [[کذب]] معرفی کرد و به آنان [[فرمان]] داد تا در هنگام دریافت گزارشها به [[اولواالامر]] به عنوان صاحبان [[آگاهی]] و [[قدرت]] تشخیص مراجعه کنند تا با [[استنباط]] [[حق]] و [[صدق]]، آنان را [[آگاه]] سازند: {{متن قرآن|وَإِذَا جَاءَهُمْ أَمْرٌ مِّنَ الأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذَاعُواْ بِهِ وَلَوْ رَدُّوهُ إِلَى الرَّسُولِ وَإِلَى أُولِي الأَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنبِطُونَهُ مِنْهُمْ}} <ref> و هنگامی که خبری از ایمنی یا بیم به ایشان برسد آن را فاش می‌کنند و اگر آن را به پیامبر یا پیشوایانشان باز می‌بردند کسانی از ایشان که آن را در می‌یافتند به آن پی می‌بردند؛ سوره نساء، آیه: ۸۳.</ref> مقصود از [[اولواالامر]] در این [[آیه]] همان کسانی هستند که در [[آیه]] ۵۹ [[سوره]] [[نساء]] به آنان اشاره شده و [[حکم]] ایشان در [[عصمت]] و وجوبِ [[اطاعت]] مانند [[پیامبر|رسول خداست]] {{صل}} <ref>الميزان، ج ۵، ص ۲۲؛ ج ۴، ص ۳۸۷ ـ ۳۹۱.</ref><ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. و مصادیق آن بر اساس [[روایات]]، [[امامان]]اند {{عم}}<ref>روض‌الجنان، ج۶، ص۳۵؛ همان، ج۴، ص۳۸۷ـ ۳۹۱؛ ج ۵، ص ۲۳ ـ ۲۴.</ref> با توجه به اینکه [[آیه]]، [[اولواالامر]] را [[آگاه]] به ریشه مسائل معرفی کرده به‌گونه‌ای که اگر دیگران به آنان مراجعه کنند راهنماییشان می‌کنند، استفاده می‌شود که [[علم]] آنان آمیخته به [[جهل]] و [[شک]] و [[خطا]] نیست و این در مورد غیر [[معصومان]] [[صدق]] نمی‌کند، افزون بر این از ذیل [[آیه]] فهمیده می‌شود که وجود [[اولواالامر]] نوعی [[فضل]] و [[رحمت الهی]] است که اطاعتشان [[مردم]] را از [[پیروی]] [[شیطان]] باز می‌دارد: {{متن قرآن|وَلَوْلاَ فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ لاَتَّبَعْتُمُ الشَّيْطَانَ إِلاَّ قَلِيلاً}} <ref> و اگر بخشش و بخشایش خداوند بر شما نمی‌بود (همه) جز اندکی، از شیطان پیروی می‌کردید؛ سوره نساء، آیه: ۸۳.</ref> و تنها [[پیروی]] از [[معصومان]] می‌تواند [[انسان]] را از [[گمراهی]] و [[پیروی]] [[شیطان]] به طور قطع باز دارد، زیرا غیر [[معصوم]] ممکن است خود گرفتار [[لغزش]] و [[خطا]] شود<ref>الميزان، ج ۱۲، ص ۲۵۹، ۲۸۵.</ref><ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. از دیگر آیاتی که [[علم امام]] {{ع}} از آن استفاده می‌شود [[آیه]] {{متن قرآن|وَمَا أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِكَ إِلاَّ رِجَالاً نُّوحِي إِلَيْهِمْ فَاسْأَلُواْ أَهْلَ الذِّكْرِ إِن كُنتُمْ لاَ تَعْلَمُونَ}} <ref> و ما پیش از تو جز مردانی را که به آنها وحی می‌کردیم نفرستادیم؛ اگر نمی‌دانید از اهل ذکر (آگاهان) بپرسید؛ سوره نحل، آیه: ۴۳.</ref> و {{متن قرآن|وَمَا أَرْسَلْنَا قَبْلَكَ إِلاَّ رِجَالاً نُّوحِي إِلَيْهِمْ فَاسْأَلُواْ أَهْلَ الذِّكْرِ إِن كُنتُمْ لاَ تَعْلَمُونَ}} <ref> و پیش از تو جز مردانی را که به آنها وحی می‌کردیم نفرستادیم، اگر نمی‌دانید از اهل کتاب بپرسید؛ سوره انبیاء، آیه: ۷.</ref> است که براساس آن باید [[انسان‌ها]] اموری را که نمی‌دانند از [[اهل ذکر]] بپرسند. گرچه مضمون [[آیه]] عام و [[ارشاد]] به اصلی عقلایی یعنی [[وجوب]] [[رجوع]] [[جاهل]] به [[اهل خبره]] است <ref>الميزان، ج ۱۲، ص ۲۵۹، ۲۸۵.</ref>؛ ولی [[کامل‌ترین]] مصداق «[[اهل ذکر]]» [[امامان]] {{عم}} هستند <ref>الميزان، ج۱۲، ص۲۸۵؛ پيام قرآن، ج۹، ص ۱۱۴.</ref>، چنان‌که در [[روایات]] فراوانی نیز آمده است که مقصود از [[اهل ذکر]] [[ائمه‌]]اند {{عم}} <ref>روض‌الجنان، ج ۱۳، ص ۲۰۹.</ref> در [[آیات]] دیگری نیز با تعبیراتی نظیر [[راسخان در علم]]: {{متن قرآن|وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ}} <ref> و استواران در دانش؛ سوره آل عمران، آیه: ۷.</ref><ref>الكافى، ج۱، ص۲۱۳؛ نورالثقلين، ج۱، ص۳۱۵ ـ ۳۱۸.</ref>، کسی که [[علم کتاب]] نزد اوست: {{متن قرآن|وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}} <ref> و کسی که دانش کتاب نزد اوست؛ سوره رعد، آیه: ۴۳.</ref><ref>مجمع‌البيان، ج ۶، ص ۴۶۲؛ نورالثقلين، ج ۲، ص۵۲۱ ـ ۵۲۴؛ الميزان، ج۱۱، ص۳۸۷ ـ ۳۸۹.</ref> و کسانی که به آنان [[علم]] داده شده: {{متن قرآن|بَلْ هُوَ آيَاتٌ بَيِّنَاتٌ فِي صُدُورِ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ}} <ref> اما آن (قرآن) آیاتی روشن است در سینه کسانی که به آنان دانش داده‌اند؛ سوره عنکبوت، آیه: ۴۹.</ref><ref>الكافى، ج ۱، ص ۲۱۳ ـ ۲۱۴؛ مجمع‌البيان، ۸، ص ۴۵۱؛ الميزان، ج ۱۶، ص ۱۴۲.</ref> به عالمانی اشاره شده که مصادیق کامل آنها [[امامان]] {{عم}} هستند. شایان ذکر است که بر پایه [[روایات]] فراوانی از [[امامان]] {{عم}} آنان به [[غیب]] و همه علومی که در [[اختیار]] [[فرشتگان]]، [[پیامبران]] و [[رسولان]] قرار گرفته عالم‌اند <ref>الكافى، ج ۱، ص ۲۵۵ ـ ۲۵۶؛ الميزان، ج ۱۸، ص ۱۹۲.</ref> و [[علم]] آنان دارای منابع فراوانی است؛ مانند: [[تحدیث]] و [[الهام]]، [[وراثت]] از [[پیامبر|پیامبر اکرم]] {{صل}} و [[امام]] {{ع}} پیش از خود، [[جفر]] و [[جامعه]]، [[مصحف فاطمه]] {{س}} و [[صحیفه امیرمؤمنان]]، [[امام علی]] {{ع}} <ref> الكافى، ج ۱، ص ۱۷۶، ۲۷۰، ۲۲۳، ۲۳۱، ۲۳۸ـ ۲۴۲.</ref><ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.

==== [[عصمت]] ====
بر اساس آموزه‌های [[قرآن]]، [[امام]] {{ع}} دارای ویژگی‌هایی است که مهم‌ترین آنها [[عصمت]] است<ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. [[خدای سبحان]] در پاسخ [[حضرت ابراهیم]] {{ع}} که از [[خدا]] خواست تا امامت را در ذرّیه او قرار دهد فرمود: [[عهد]] من به [[ظالمان]] نمی‌رسد: {{متن قرآن|لاَ يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ }} <ref> پیمان من به ستمکاران نمی‌رسد؛ سوره بقره، آیه: ۱۲۴.</ref> [[مفسران]] با استناد به این [[آیه]] [[عصمت]] را برای [[امام]] {{ع}} لازم می‌دانند و [[لزوم]] [[عصمت]] را این‌گونه تبیین می‌کنند که [[امام]] {{ع}} [[مقتدا]] و [[رهبری]] است که اقتدای به او [[واجب]] است و اگر [[امام]] {{ع}} [[معصیت]] کند بر [[آدمیان]] نیز از باب [[لزوم اطاعت]] از [[امام]] {{ع}}، [[معصیت]] [[واجب]] خواهد بود و این امر محال است، زیرا [[معصیت]] [[ممنوع]] است و جمع فعل و ترک غیر ممکن است، ازاین‌رو [[عصمت]] در [[امامان]] {{عم}} لازم است تا این محذور پیش نیاید<ref>التفسيرالكبير، ج۴، ص ۳۶ ـ ۳۷، ج ۱۰، ص ۱۴۴.</ref> ناگفته نماند که [[آیه]] بر [[عصمت امام]] {{ع}} در طول [[حیات]] و تمام [[عمر]] دلالت می‌کند بنابراین کسی که در قسمتی از [[عمر]] خود گرفتار [[فسق]] یا [[شرک]] باشد [[شایستگی]] [[مقام امامت]] را نخواهد داشت <ref>الميزان، ج ۱، ص ۲۷۴.</ref><ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. نیز [[خداوند]] در {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ اتَّقُواْ اللَّهَ وَكُونُواْ مَعَ الصَّادِقِينَ }} <ref> ای مؤمنان! از خداوند پروا کنید و با راستگویان باشید!؛ سوره توبه، آیه: ۱۱۹.</ref> از [[مؤمنان]] می‌خواهد، [[تقوای الهی]] را پیشه ساخته و به طور مطلق <ref>المیزان، ج ۹، ص ۴۰۲.</ref> با [[صادقان]] باشند: {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ اتَّقُواْ اللَّهَ وَكُونُواْ مَعَ الصَّادِقِينَ}} <ref> ای مؤمنان! از خداوند پروا کنید و با راستگویان باشید!؛ سوره توبه، آیه: ۱۱۹.</ref> بی‌تردید لازمه [[همراهی]] مطلق با آنان، [[عصمت]] آنهاست<ref> التفسيرالكبير، ج ۱۶، ص ۲۲۱؛ پيام قرآن، ج ۹، ص ۵۰؛ حق‌اليقين، ص ۵۴ ـ ۵۵.</ref><ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. همچنین در {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ أَطِيعُواْ اللَّهَ وَأَطِيعُواْ الرَّسُولَ وَأُولِي الأَمْرِ مِنكُمْ }} <ref> ای مؤمنان، از خداوند فرمان برید و از پیامبر و زمامدارانی که از شمایند فرمانبرداری کنید؛ سوره نساء، آیه: ۵۹.</ref>، [[اطاعت]] از [[اولواالامر]] در ردیف [[اطاعت]] [[پیامبر]] {{صل}} و [[اطاعت]] [[پیامبر]] {{صل}} در ردیف [[اطاعت]] [[خدای متعال]] قرار گرفته است و چون [[اطاعت خدا]] به صورت مطلق [[واجب]] است بنابراین، [[اطاعت]] [[پیامبر]] {{صل}} و [[اولواالامر]] نیز به طور مطلق [[واجب]] است و لازمه [[وجوب]] اطاعتِ مطلق، [[عصمت]] است <ref>الميزان، ج ۴، ص ۳۸۹ ـ ۳۹۱؛ حق اليقين، ص ۴۰.</ref> دلالت [[آیه]] بر [[عصمت]] چنان واضح و روشن است که برخی از [[اهل سنت]] نیز نتوانسته‌اند آن را [[انکار]] کنند، گرچه مصداق [[اولواالامر]] در نظر آنان، [[اهل حلّ و عقد]] از امت‌اند که مجموع آنان ـ به شرط [[اجتماع]] ـ [[خطا]] نمی‌کنند <ref>التفسير الكبير، ج ۱۰، ص ۱۴۴؛ التفسير المنار، ج ۵، ص ۲۰۳.</ref>؛ ولی چون [[اهل حل و عقد]] کسانی‌اند که ممکن است مرتکب [[خطا]] بشوند از [[عصمت]] بهره‌ای ندارند و نمی‌تواند مراد [[آیه]] [[اهل حل و عقد]] باشد<ref>الميزان، ج ۴، ص ۳۹۲ ـ ۳۹۳.</ref><ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.

==== [[افضلیت]] ====

== [[تعیین امام]] ==

=== [[راه‌های تعیین امام]] ===

=== دیدگاه [[شیعه]] ===

==== [[نصب یا جعل الهی امام]] ====

=== دیدگاه [[اهل سنت]] ===

==== [[انتخاب امام]] ====

===== نظریه [[شوری]] =====

===== نظریه [[بیعت]] =====

==== نظریه [[غلبه]] و [[استیلا]] ====

== [[شئون امام]] ([[مناصب امام]]) ==

=== [[مرجعیت علمی]] و [[مرجعیت دینی]] ===
[[نقل دین]]

[[حفظ دین]]

[[تبیین معارف دینی]]

=== [[ولایت باطنی]] ===

== [[وظایف امام]] ==

=== [[رهبری اجتماع]] ([[ولایت امر]]) ===

== [[حقوق امام]] ([[وظایف امت در برابر امام]]) ==

=== [[تقدیم امام|حق تقدیم]] ([[افضلیت امام|افضلیت]]) ===
=== [[وصایت امام|حق وصایت]] ===
=== [[امامت امام|حق امامت]] و [[ولایت امام|ولایت]] ===
وظیفه [[سلم بودن برای امام]] و [[جنگ با دشمنان امام|جنگ با دشمنان او]]

=== [[تولی امام|حق تولی]] ===
وظیفه [[تولی امام]] ([[پذیرش ولایت امام|پذیرش ولایت او]])

وظیفه [[تبری از دشمن امام]] ([[بیزاری از دشمنان امام|بیزاری از دشمنان او]])

=== [[معرفت امام|حق معرفت]] ([[شناخت امام]]) ===
وظیفه [[شناخت شخصیت امام|شناخت شخصیت]] و [[شناخت جایگاه امام|جایگاه امام]]

وظیفه [[شناخت حقوق امام]]

وظیفه [[شناخت سیره امام|شناخت سیره]] و [[شناخت معارف امام|معارف امام]]

=== [[ایمان به امام|حق ایمان]] ===
وظیفه [[ایمان به امام]] و [[کفر به دشمنان امام|کفر به دشمنان او]]

=== [[محبّت به امام|حق محبت]] و [[مودت به امام|مودت]] ===
وظیفه [[محبّت به امام]] و [[بغض به دشمنان امام|بغض به دشمنان او]]

وظیفه [[مودّت امام]] و [[عداوت با دشمنان امام|عداوت با دشمنان او]]

=== [[نصح امام|حق نصح]] ===
وظیفه [[خیرخواهی برای امام]] ([[نصح برای امام]])

=== [[سلام به امام|حق سلام]] ===

=== [[صلوات بر امام|حق صلوات]] ===
وظیفه [[صلوات بر امام]] و [[لعن بر دشمنان امام|لعن بر دشمنان او]]

=== [[تمسک به امام|حق تمسک و اعتصام]] ===
وظیفه [[تمسک به امام|تمسّک]] و [[اعتصام به امام]]

=== [[تبعیت از امام|حق تبعیت]] ===
وظیفه [[تبعیت از امام]] ([[معیت با امام]])

==== [[اطاعت امام|حق اطاعت]] ====
وظیفه [[اطاعت امام]]

==== [[نصرت امام|حق نصرت]] ====
وظیفه [[نصرت امام]]

==== [[وفاداری به امام|حق وفاداری]] ====
وظیفه [[وفاداری در بیعت با امام]]

=== [[حق مالی امام|حقوق مالی]] ===
وظیفه [[پرداخت حقوق مالی امام]]
# [[حق انفال]]
# [[حق فیء]]
# [[حق خمس]]

=== [[زیارت امام|حق زیارت]] ===
وظیفه [[دیدار با امام|دیدار]] و [[زیارت امام]]

=== [[اسوه بودن امام|حق اسوه بودن]] ===
وظیفه [[تأسی به امام|تأسی]] و [[اقتدا به امام]]

=== [[مرجعیت علمی امام|حق مرجعیت علمی]] ===
وظیفه [[اخذ علم از امام]]

وظیفه [[ارجاع امور به امام]]

وظیفه [[عرضه باورها بر امام]]

=== [[توسل به امام|حق توسل]] ===
وظیفه [[توسل به امام|توسل]] و [[تبرک به امام]]

=== [[دعا برای امام|حق دعا]] ===

=== [[یادکرد امام|حق ذکر]] ===
وظیفه [[احیای امر امامت]]

وظیفه [[حفظ و نشر میراث امام]]

=== [[ترفيع بیت امام|حق ترفیع بیوت]] ===

=== [[تکریم امام|حق تکریم]] ===

=== [[صله رحم امام|حق صله رحم]] ===

=== [[تشکر از امام|حق شکرگزاری]] ===

=== [[انتظار امام|حق انتظار]] ===
وظیفه [[انتظار فرج محمد و آل محمد]]

=== [[حفظ اسرار امام]] ===

== آثار و کارکردهای امامت ==
{{اصلی|کارکردهای امامت}}

== [[مصادیق امام]] ==

=== [[امامان از پیامبران الهی]] ===

=== [[امامت پیامبر خاتم]] ([[امامت کبری]]) ===

==== [[امامان از اهل بیت پیامبر خاتم]] ====
# [[امامت امام على]]
# [[امامت امام حسن مجتبى]]
# [[امامت امام حسين]]
# [[امامت امام سجاد]]
# [[امامت امام باقر]]
# [[امامت امام صادق]]
# [[امامت امام كاظم]]
# [[امامت امام رضا]]
# [[امامت امام جواد]]
# [[امامت امام هادى]]
# [[امامت امام حسن عسکری]]
# [[امامت امام مهدى]]

== تاریخ امامان (دوران‌های امامت) ==
# دوره [[حضور امام|حضور]]؛
# دوره [[غیبت]]؛
# دوره [[ظهور]]؛
# دوره [[رجعت]]

=== سال‌شمار امامت [[امامان دوازده‌گانه]] ===

=== [[امامت در کودکی]] ===

تعریف امامت و [[شناخت]] [[حقیقت]] آن در مسائل مختلف [[امامت]] تاثیر دارد یعنی اگر [[امامت]] را براساس تعریف و [[تبیین]] [[حقیقت]] آن یک [[منصب]] و [[جایگاه]] [[الهی]] همانند [[نبوت]] بدانیم و به تعبیر دیگر اگر [[امامت]] را یک امر عرشی بدانیم، نوع نگاه ما به وظائیف و ویژگی‌ها و راه‌های [[شناخت]] نگاهی متناسب با این تلقی و برداشت از [[امامت]] خواهد بود. اما اگر [[امامت]] را مانند [[نبوت]] ندانیم، به تبع در مسأله [[وظائف]] و ویژگی‌ها و راه‌های تعیین و [[شناخت امام]] نگاه دیگری خواهیم داشت. بنابراین [[نزاع]] اصلی در بحث [[امامت]] یک [[نزاع]] مفهومی است نه [[نزاع]] مصداقی و می‌‌دانیم که روشن شدن موضوع بحث و تحریر محل [[نزاع]] در هر بحثی برای رسیدن به نتیجه از امور لازم و ضروری می‌‌باشد<ref>[[عبدالمجید زهادت|زهادت، عبدالمجید]]، [[معارف و عقاید ۵ ج۱ (کتاب)|معارف و عقاید ۵]] ص ۲۵-۳۰</ref>.

== [[امامت عام]] ==
* [[امامت در قرآن]] عام است و به امامت [[حق]] و [[پیشوایی]] [[باطل]] تقسیم می‌شود. امامت [[حق]] نیز بر دوگونه است: امامت [[بالاصاله]] که برای [[پیامبران]] [[جعل]] می‌شود و امامت بالاستخلاف که در آن از امامت [[جانشینان]] [[انبیا]] "[[امامان]] {{عم}}" سخن به میان می‌آید.
* مهم‌ترین ویژگی امامت [[باطل]] [[دعوت]] به سوی [[آتش]] است: {{متن قرآن|وَأَتْبَعْنَاهُمْ فِي هَذِهِ الدُّنْيَا لَعْنَةً وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ هُم مِّنَ الْمَقْبُوحِينَ}} <ref> و در این جهان، لعنتی بدرقه آنان کردیم و در روز رستخیز، آنان از زشت چهرگانند؛ سوره قصص، آیه: ۴۲.</ref> مراد از فرا خواندن به [[آتش]] [[دعوت]] به [[معصیت]] و [[کفر]] و افعالی است که استحقاق [[عذاب]] [[جهنم]] و [[آتش]] را در پی دارد<ref>مجمع‌البيان، ج۷، ص۳۲۹؛ الميزان، ج ۱۶، ص ۳۸؛ كنزالدقائق، ج ۱۰، ص ۷۳.</ref>، ازاین‌رو از [[امامان]] {{عم}} [[باطل]] به "[[ائمه]] {{عم}} [[کفر]]" یاد شده است: {{متن قرآن|فَقَاتِلُواْ أَئِمَّةَ الْكُفْرِ}} <ref> با پیشگامان کارزار کنید؛ سوره توبه، آیه: ۱۲.</ref> ویژگی دیگر [[امامان]] {{عم}} [[باطل]] [[پیمان‌شکنی]] و [[طعن]] در [[دین]] و ازاین‌رو [[پیکار]] با آنها لازم است: {{متن قرآن|وَإِن نَّكَثُواْ أَيْمَانَهُم مِّن بَعْدِ عَهْدِهِمْ وَطَعَنُواْ فِي دِينِكُمْ فَقَاتِلُواْ أَئِمَّةَ الْكُفْرِ إِنَّهُمْ لاَ أَيْمَانَ لَهُمْ لَعَلَّهُمْ يَنتَهُونَ}} <ref> و اگر پیمانشان را پس از بستن بشکنند و به دینتان طعنه زنند با پیشگامان کفر که به هیچ پیمانی پایبند نیستند کارزار کنید باشد که باز ایستند؛ سوره توبه، آیه: ۱۲.</ref>، افزون بر این [[امامان]] {{عم}} [[باطل]] پس از مرگشان در [[دنیا]] به [[لعنت]] [[الهی]] گرفتار می‌شوند و در [[قیامت]] کسی آنان را [[یاری]] نمی‌کند و در آنجا از [[زشت]] چهرگان خواهند بود: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ لا يُنصَرُونَ وَأَتْبَعْنَاهُمْ فِي هَذِهِ الدُّنْيَا لَعْنَةً وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ هُم مِّنَ الْمَقْبُوحِينَ}} <ref> و آنان را (به کیفر کفرشان) پیشوایانی کردیم که (مردم را) به سوی آتش دوزخ فرا می‌خوانند و روز رستخیز یاری نخواهند شد. و در این جهان، لعنتی بدرقه آنان کردیم و در روز رستخیز، آنان از زشت چهرگانند؛ سوره قصص، آیه: ۴۱ - ۴۲.</ref> از برخی [[روایات تفسیری]] ذیل این [[آیه]] استفاده می‌شود که آنها امر و [[حکم]] [[مردم]] را بر امر و [[حکم خدا]] ترجیح می‌دهند و برخلاف [[کتاب خدا]] براساس [[هواهای نفسانی]] و [[تمایلات]] [[مردم]] عمل می‌کنند <ref>الكافى، ج ۱، ص ۲۱۶.</ref> گفتنی است که در [[روز قیامت]] که صفوف از هم جدا می‌شود هر گروهی در پی امامشان حرکت می‌کنند: {{متن قرآن|يَوْمَ نَدْعُو كُلَّ أُنَاسٍ بِإِمَامِهِمْ}} <ref> روزی که هر دسته‌ای را با پیشوایشان فرا می‌خوانیم؛ سوره اسراء، آیه: ۷۱.</ref> آنان که [[رهبری]] [[امامان]] {{عم}} [[حق]] و [[عادل]] را پذیرفته‌اند همراه آنان خواهند بود و آنان که [[پیشوایان]] [[گمراهی]] و [[باطل]] را برگزیده‌اند همراه آنها خواهند بود <ref>الميزان، ج ۱۳، ص ۱۶۶؛ نمونه، ج ۱۲، ص ۲۰۱ ـ ۲۰۳.</ref> البته در نظری دیگر، براساس روایاتی مقصود از [[امام]] {{ع}} در این [[آیه]]، [[امام]] {{ع}} [[حق]] است <ref>الميزان، ج ۱، ص ۲۷۳؛ ج ۱۳، ص ۱۷۰ ـ ۱۷۱.</ref><ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
* بر اساس [[آیات قرآن]]، امامت بر [[حق]] باشد یا [[باطل]] به [[جعل]] [[الهی]] است: {{متن قرآن|قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا}} <ref> فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم؛ سوره بقره، آیه: ۱۲۴.</ref>، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}} <ref> و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند؛ سوره انبیاء، آیه: ۷۳.</ref>، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}} <ref> برخی از آنان را پیشوایانی گماردیم؛ سوره سجده، آیه: ۲۴.</ref>، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ}} <ref> و زمامدارانی که از شمایند؛ سوره قصص، آیه: ۴۱.</ref> [[جعل]] امامت حکایت از آن دارد که امامت صرف نظر از [[حق]] یا [[باطل]] بودن آن، ویژگی خاص و نادری است که تنها در برخی افراد وجود دارد، به‌گونه‌ای که می‌توانند توجه دیگران را جلب کنند تا به آنان [[اقتدا]] کنند<ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
* [[جعل]] امامت برای [[امامان]] [[حق]]، بالذات و برای [[امامان]] [[باطل]]، بالعرض است؛ یعنی از آن رو که [[نظام احسن]] عالم بدون امامت و [[رهبری]] از سوی [[صالحان]] و فاسدان تحقق‌پذیر نیست و باید [[نور]] و [[ظلمت]]، [[هدایت]] و [[ضلالت]]، [[ایمان]] و [[کفر]] و [[تقوا]] و [[فجور]] در کنار هم باشد تا هر کدام به سهم خود [[زیبایی]] مطلق عالم را تأمین کند، [[خداوند]] هر دو گونه [[رهبری]] را [[جعل]] فرموده است؛ ولی هیچ گاه این بدان معنا نیست که در همان سطحی که امامت [[حق]] [[بالاصاله]] به [[خداوند]] نسبت داده می‌شود، امامت [[باطل]] نیز [[بالاصاله]] به او منسوب باشد، زیرا [[خداوند]] اولا و بالذات [[هادی]] است؛ نه مُضلّ، و اهل [[رحمت]] و [[مغفرت]] است؛ نه [[انتقام]] و [[عذاب]] و چنانچه از [[اضلال]] و [[انتقام]] و [[عذاب]] سخن به میان می‌آید برای آن است که [[هدایت]] بدون [[ضلالت]] معنا ندارد، چنان که [[رحمت]] و [[مغفرت]] بدون [[انتقام]] و [[عذاب]] تصور ندارد. درباره امامت نیز [[خداوند]] اولا و بالذات، امامت [[حق]] را برای [[امامان]] [[صالح]] آن هم با توجه به [[کمالات]] و فضایلی که لازمه امامت آنان است [[جعل]] کرده، و در کنار آن ثانیاً و بالعرض امامت [[باطل]] را برای [[امامان]] {{عم}} [[فاسد]] و آن هم با توجه به [[رذایل]] آنان [[جعل]] فرموده است. البته این [[جعل]] فقط [[تکوینی]] است؛ نه [[تشریعی]]، بر خلاف [[جعل]] امامت [[حق]] که هم [[تکوینی]] است و هم [[تشریعی]]، با این همه [[مفسران]] در [[تفسیر]] [[جعل]] امامت [[باطل]]، نظرات گوناگونی ارائه کرده‌اند<ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
* برخی گفته‌اند: [[جعل]] به معنای خذلان است؛ یعنی [[خدای متعال]] پس از ارسال پیامبرانی برای [[هدایت]] آنان و در پی آنکه گروهی [[دعوت]] [[پیامبران]] را [[انکار]] کردند و راه [[کفر]] و [[گمراهی]] را در پیش گرفتند، به عنوان مجازات، آنان را مقتدای اهل [[آتش]] قرار داده است؛ نه اینکه [[جعل]] امامت برای آنها ابتدایی باشد <ref>روض‌الجنان، ج۱۵، ص۱۳۷؛ الميزان، ج۱۶، ص۳۸.</ref> برخی دیگر گفته‌اند: [[آیه]] در [[مقام]] گزارش حال آنان در [[قیامت]] است، بدین معنا که آنها سردسته دوزخیان‌اند و هنگامی که گروهی از [[دوزخیان]] به سوی [[آتش]] می‌روند، آنها پیشاپیش [[اصحاب]] [[آتش]] درحرکت‌اند، چنان‌که در [[دنیا]] نیز [[پیشوایان]] [[گمراهی]] بودند <ref>نمونه، ج ۱۶، ص ۹۰ ـ ۹۱.</ref> برخی نیز [[جعل]] امامت را به معنای تسمیه و نامگذاری آنان به [[امام]] {{ع}} [[تأویل]] کرده‌اند <ref> روض الجنان، ج ۱۵، ص ۱۳۷.</ref>؛ اما [[آیه]] بعد با آن [[سازگاری]] ندارد <ref> الميزان، ج ۱۶، ص ۳۸.</ref>، زیرا براساس آن [[آیه]]، به سبب [[پیروی]] دیگران از آنان در [[کفر]] و [[تبهکاری]]، در این [[جهان]] از پی آنها [[لعنت]] فرستاده می‌شود<ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.

==تعریف امامت==
[[امامت]] در لغت به معنای قصد، توجه و آهنگ چیزی کردن<ref>خلیل، العین، ج۱، ص۱۰۵؛ ابن منظور، لسان العرب، ص۲۱۴.</ref> و در اصطلاح به معنای [[پیشوا]] و [[رهبر]] است. درباره مفهوم، حدود، [[وظایف]] و چگونگی [[انتخاب امام]] در میان [[مسلمانان]] [[اختلاف]] است<ref>تفتازانی، شرح المقاصد، ج۵، ص۲۳۳؛ جرجانی، شرح المواقف، ج۸، ص۳۴۴؛ و ر.ک: مطهری، مجموعه آثار، (امامت و رهبری)، ج۴، ص۷۱۴.</ref>، به طوری که مسئله امامت از کهن‌ترین و بنیادی‌ترین مباحث [[عقیدتی]] و مفاهیم [[سیاسی]] در میان [[فرقه‌های اسلامی]] است. امامت در نگاه [[شیعی]]، ادامه [[نبوت]] و همانند آن به [[نصب]] و [[نص الهی]] در شمار [[اصول دین]] است<ref>مفید، اوائل المقالات، ص۷.</ref>. [[امام]] دارای شئونی همچون [[رهبری سیاسی]]، [[زعامت]] [[اجتماعی]]، [[مرجعیت دینی]]، [[تبیین وحی]] و [[ولایت باطنی]] و [[معنوی]] است؛ در حالی که در دیدگاه [[اهل سنت]]، امامت از [[فروع دین]] و از [[افعال]] [[مکلفان]] شمرده می‌شود<ref>سیدمرتضی، رسائل، ج۲، ص۲۶۴.</ref>.<ref>پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، [[تاریخ اسلام بخش اول ج۲ (کتاب)|تاریخ اسلام بخش اول ج۲]] ص ۱.</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}

بحث:امامت

2023-01-21T07:47:46Z

Saqi: /* امامت (فهرست موسوعه اهل بیت(ع) */

==امامت در موسوعه رد شبهات==
===معناشناسی===
«[[امامت]]»: «امامت»، از ماده «امم» (الام) به معنای قصد کردن و توجه به مقصود است. [[امام]] به کسی گفته می‌شود که به قول یا فعل او توجه و [[اقتدا]] شود؛ چه [[حق]] باشد یا [[باطل]]<ref>ابن منظور، لسان العرب، ج۱۲، ص۲۲.</ref>.

در اصطلاح، برای امامت از سوی [[شیعه]] و [[اهل سنت]] تعریفی نزدیک به هم صورت گرفته که عبارت است از: {{عربی|الامامة رئاسة عامة فی امور الدین و الدنیا نیابة عن النبی}}؛ «امامت، [[ریاست عامه]] است در امور [[دین]] و [[دنیا]] به عنوان [[نیابت از رسول خدا]]{{صل}}»<ref>علامه حلی، باب حادی‌عشر، ص۱۰؛ عضدالدین ایجی، المواقف، ج۳، ص۵۷۴.</ref>. علاوه بر آن، اهل سنت گفته‌اند: «بهتر این است در [[تعریف امامت]] گفته شود امامت، [[خلافت]] و [[جانشینی رسول خدا]]{{صل}} است در [[اقامه دین]]، به طوری که [[پیروی]] از او بر همه [[امت]] [[واجب]] باشد»<ref>تفتازانی، شرح المقاصد، ج۵، ص۲۳۴.</ref>.

===[[اهل‌بیت]]===
===[[مصداق‌شناسی اهل بیت]]===
===[[اهمیت مباحث امامت]]===
== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:IM010024.jpg|22px]] [[حافظ نجفی|نجفی، حافظ]]، [[قرآن و امامت اهل بیت (مقاله)|مقاله «قرآن و امامت اهل بیت»]]، [[موسوعه رد شبهات ج۲۱ (کتاب)|'''موسوعه رد شبهات ج۲۱''']]
{{پایان منابع}}
==امامت (فهرست موسوعه اهل بیت(ع)==
#[[امامت امامان دوازده‌گانه|إمامة الأئمة {{ع}} ]]
##[[اثبات امامت امامان دوازده‌گانه|أدلة إمامة الأئمة {{ع}} ]]
###[[احادیث مشیر به امامت ائمه|الأحاديث المشيرة إلى إمامة الأئمة {{ع}} ]]
###[[احادیث مشیر به وصایت ائمه|الأحاديث المشيرة إلى وصاية الأئمة {{ع}} ]]
###[[احادیث مشیر به ولایت ائمه|الأحاديث المشيرة إلى ولاية الأئمة {{ع}} ]]
##[[انکار امامت ائمه|إنكار إمامة الأئمة {{ع}} ]]
###[[آثار انکار امامت ائمه|آثار إنكار إمامة الأئمة {{ع}} ]]
####[[جهنم|دخول جهنم]]
####[[الطبع على القلب]]
####[[کفر|الكفر]]
###[[انکار امامت|مساوئ إنكار إمامة الأئمة {{ع}} ]]
####[[استلزام إنكار الواحد كل الأئمة {{ع}} ]]
####[انکار نبی|إنكار النبي {{صل}} ]]
##[[اهمیت امامت ائمه|أهمية إمامة الأئمة {{ع}} ]]
###[[إتمام الله الإمامة]]
###[[اتمام حجت|إتمام الحجة]]
###[[إثبات الحق و محق الباطل]]
###[[اساس اسلام|أساس الإسلام]]
###[[دوام امر نبوت|استدامة الأمر النبوة]]
###[[خیر|أصل كل خير]]
###[[اقرار جبال به امامت ائمه|إقرار الجبال بإمامة الأئمة {{ع}} ]]
###[[اممات متقین|إمامة المتقين]]
###[[مانت الهی|أمانة إلهية]]
###[[امنیت در دنیا و آخرت|الأمن في الدنيا و الآخرة]]
###[[برکت|البركة]]
###[[بقای عالم|بقاء العالم]]
###[[تبیین حق و باطل|تبيين الحق و الباطل]]
###[[تبیین دین|تبيین الدين]]
###[[تمام دین|تمام الدين]]
###[[حفظ ثغور|حفظ الثغور]]
###[[رفع اختلاف از امت|رفع الاختلاف عن الأمة]]
###[[زعامت|الزعامة]]
###[[ناتوانی مردم از درک امامت|عجز الناس عن إدراك الإمامة]]
###[[عزت مؤمنین و مسلمین|عز المؤمنين و المسلمین ]]
###[[مرتبه بالای امامت|عظم مرتبة الإمامة]]
###[[کمال دین|كمال الدين]]
###[[منزلت انبیا|منزلة الأنبياء {{ع}} ]]
###[[من قبل الله تعالى]]
###[[میراث انبیا|میراث الأوصياء {{ع}} ]]
###[[نظام امت|نظام الأمة]]
##[[شرایط امامت اهل بیت|شرائط إمامة الأئمة {{ع}} ]]
###[[بسط احکام|بسط الأحكام]]
###[[تحقق الإمامة في الأعقاب]]
###[[تمسک به قرآن|التمسك بالقرآن]]
###[[حسن الولایة الرعية ]]
###[[حلم|الحلم]]
###[[خالص شدن از زذائل اخلاقی|الخلوص من الرذائل الأخلاقية]]
###[[سلامتی|السلامة]]
###[[عدم الاشتراط بالبلو]]
###[[عدم سفاهت|عدم السفاهة]]
###[[عصمت|العصمة]]
###[[علم|العلم]]
###[[عمل به سنت|العمل بالسنة]]
##[[کیفیت تعیین امام|كيفية تعيين الإمام {{ع}} ]]
###[[امام و تعیین امام|الإمام و تعيين الإمام {{ع}} ]]
###[[تعیین امام از سوی خدا|تعيين الإمام {{ع}} بتعيين الله تعالی]]
###[[مردم و تعیین امام|الناس و تعيين الإمام {{ع}} ]]
###[[نبی و تعیین امام|النبي {{صل}} و تعيين الإمام {{ع}} ]]
##[[حقوق ائمه|حقوق الأئمة {{ع}} ]]
###[[احیای امر اهل بیت|إحياء أمر الأئمة {{ع}} ]]
####[[آثار احیای امر اهل بیت|آثار إحياء أمر الأئمة {{ع}} ]]
#####[[ذکر الهی|ذكر الله تعالی]]
####[[آثار غفلت از احیای امر الهی|آثار الغفلة عن إحياء أمر الأئمة {{ع}} ]]
#####[[حسرت|الحسرة]]
####[[[[اسباب احیای امر اهل بیت|أسباب إحياء أمر الأئمة {{ع}} ]]
#####[[زیارت مؤمن|زيارة المؤمن]]
####[[اهمیت احیای امر ائمه|أهمية إحياء أمر الأئمة {{ع}} ]]
#####[[الحث على إحياء أمر الأئمة {{ع}} ]]
#####[[عبادت|العبادة]]
###[[انتظار امر ائمه|انتظار أمر الأئمة {{ع}} ]]
####[[آثار انتظار امر ائمه|آثار انتظار أمر الأئمة {{ع}} ]]
#####[[تقرب به خدا|التقرب إلى الله تعالى]]
#####[[دخول در بهشت|دخول الجنة]]
#####[[هم‌نشینی با اهل بیت در آخرت|مصاحبة أهل البيت {{ع}} في الآخرة]]
###[[انفال|الأنفال]]
###[[اهمیت حقوق ائمه|أهمية حقوق الأئمة {{ع}} ]]
####[[الحث على حقوق الأئمة {{ع}} ]]
###[[ایمان به ائمه|الإيمان بالأئمة {{ع}} ]]
####[[اهمیت ایمان به ائمه|أهمية الإيمان بالأئمة {{ع}} ]]
###[[نیکی به ائمه|البر بالأئمة {{ع}} ]]
####[[آثار نیکی به ائمه|آثار البر بالأئمة {{ع}} ]]
#####[[داخل شدن در رحمت الهی|الدخول في رحمة الله تعالى]]
#####[[کشب ثواب|كسب الثواب]]
####[[اسباب نیکی به ائمه|أسباب البر بالأئمة {{ع}} ]]
#####[[زیارت امام حسین|زيارة الحسين {{ع}} ]]
####[[اهمیت نیکی به ائمه|أهمية البر بالأئمة {{ع}} ]]
#####[[اعمال دوست‌داشتنی نزد خدا|أحب الأعمال إلى الله تعالی]]
###[[تبری|التبري]]
####[[آثار تبری|آثار التبري]]
#####[[کشب ثواب|كسب الثواب]]
####[[اهمیت تبری|أهمية التبري]]
#####[[الحث على التبري]]
###[[تسلیم ائمه|التسليم للأئمة {{ع}} ]]
####[[آثار تسلیم ائمه|آثار التسليم للأئمة {{ع}} ]]
#####[[امان از فزع در روز قیامت|الأمان من فزع يوم القيامة]]
#####[[تقرب به خدا|التقرب إلى الله تعالی]]
#####[[آسانی حساب|سهولة الحساب]]
#####[[طهارت قلب|طهارة القلب]]
#####[[عافیت|العافية]]
#####[[کسب ثواب|كسب الثواب]]
####[[اهمیت تسلیم ائمه أهمية التسليم للأئمة {{ع}} ]]
#####[[الحث على التسليم للأئمة {{ع}} ]]
###[[تصدیق ائمه|تصديق الأئمة {{ع}} ]]
####[[آثار تثدیق ائمه|آثار تصديق الأئمة {{ع}} ]]
#####[[سلامتی|السلامة]]
#####[[محبت بین شیعه|المحبة بين الشيعة]]
####[[اسباب تصدیق ائمه|أسباب تصديق الأئمة {{ع}} ]]
#####[[اعتقاد به توحید|الاعتقاد بالتوحيد]]
###[[تقرب به ائمه|التقرب إلى الأئمة {{ع}} ]]
####[[آثار تقرب به ائمه|آثار التقرب إلى الأئمة {{ع}} ]]
#####[[ثوبت ایمان|ثبوت الإيمان]]
#####[[جلب برکت|جلب البركة]]
#####[[جلب خیر|جلب الخير]]
#####[[داخل شدن در رحمت الهی|الدخول في رحمة الله تعالى]]
#####[[بخشش گناهان|غفران الذنوب]]
#####[[کسب نور|كسب النور]]
####[[اسباب تقرب به ائمه|أسباب التقرب إلى الأئمة {{ع}} ]]
#####[[زیارت ائمه|زيارة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[حفظ الأئمة {{ع}} ]]
######[[أسباب حفظ الأئمة {{ع}} ]]
#######[[التقية]]
###[[الخمس]]
###[[رعاية حرمة الأئمة {{ع}} ]]
###[[زيارة الأئمة {{ع}} ]]
###[[الصلوات على الأئمة {{ع}} ]]
####[[آثار ترك الصلوات على الأئمة {{ع}} ]]
#####[[البعد عن رحمة الله تعالی]]
####[[آثار الصلوات على الأئمة {{ع}} ]]
#####[[استغفار الطائر للعاطس المسلم]]
#####[[حسن الخلق]]
#####[[دخول الجنة]]
#####[[دفع الوجع]]
#####[[رحمة الله تعالى الإنسان]]
#####[[الطهارة]]
#####[[غفران الذنوب]]
#####[[كسب الثواب]]
####[[أهمية الصلوات على الأئمة {{ع}} ]]
#####[[الحث على الصلوات على الأئمة {{ع}} ]]
###[[طاعة الأئمة {{ع}} ]]
####[[الاعتصام]]
####[[التمسك]]
####[[التبعية]]
####[[الأخذ]]
####[[الرجوع]]
###[[آثار طاعة الأئمة {{ع}} ]]
####[[استحقاق الثواب على الأعمال]]
####[[استغفار الملائكة للشيعة]]
####[[الأمان]]
####[[الإيمان]]
####[[البصيرة]]
####[[تبديل السيئات الحسنات]]
####[[تبعية الحق]]
####[[التقرب إلى الله تعالی]]
####[[جلب البركة]]
####[[جلب حب الله تعالی]]
####[[جلب الخير]]
####[[جلب رحمة الله تعالی الخروج من الذل]]
####[[دخول الجنة]]
####[[الدخول في حزب الله تعالى]]
####[[رشد الإنسان]]
####[[رضوان الله تعالی]]
####[[رفع الشك]]
####[[سعادة الإنسان]]
####[[السقي من الكأس الأوفي ]]
####[[شرافة الإنسان]]
####[[صلاح الإنسان]]
####[[طيب الحياة]]
####[[العزة]]
####[[غفران الله]]
####[[كسب الثواب]]
####[[كسب النور]]
####[[كمال الإيمان]]
####[[كمال الدين]]
####[[لقاء الله مؤمنا]]
####[[لقاء النبي {{صل}} ]]
####[[محو الأعمال السيئة]]
####[[مصاحبة الأئمة {{ع}} في الجنة]]
####[[مصاحبة النبي {{صل}} ]]
####[[نجاة الإنسان]]
####[[نظام الأمة]]
####[[النيل إلى الشفاعة]]
####[[الهداية]]
####[[وحدة قلوب الشيعة]]
####[[الوصول إلى الرفيق الأعلى]]
###[[آثار عدم طاعة الأئمة {{ع}} ]]
####[[الاختلاف في الأحكام]]
####[[البعد عن الله تعالی ]]
####[[البعد عن الخير]]
####[[البعد عن رحمة الله تعالی ]]
####[[بغض الله تعالى]]
####[[تسلط الأشرار]]
####[[تغير النعم]]
####[[الجور]]
####[[الحرمان عن الجنة]]
####[[الحسرة]]
####[[خسران الإنسان]]
####[[دخول جهنم]]
####[[الشرك]]
####[[شقاوة الإنسان]]
####[[ضلالة الإنسان]]
####[[عدم استجابة الدعاء]]
####[[العقاب في الآخرة]]
####[[في حكم الطاغوت]]
####[[الهلاكة]]
###[[أسباب طاعة الأئمة {{ع}} ]]
####[[حب الأئمة {{ع}} ]]
###[[أسباب عدم طاعة الأئمة {{ع}} ]]
####[[بغض الأئمة {{ع}} ]]
####[[الرغبة إلى الدنيا]]
###[[أهمية طاعة الأئمة {{ع}} ]]
####[[ركن الإيمان]]
####[[الحث على طاعة الأئمة {{ع}} ]]
####[[الخير]]
####[[دعائم الإسلام]]
####[[رحمة على المطيع]]
####[[شرط قبول العمل]]
####[[صيرورة المطيع ذا حجة]]
####[[طاعة الله تعالی]]
####[[طاعة الأنبياء {{ع}} ]]و الأوصياء {{ع}} ]]
####[[طاعة الحيوانات للأئمة {{ع}} ]]
####[[طاعة النبي {{صل}} ]]
###[[مساوي عدم طاعة الأئمة {{ع}} ]]
####[[بلا حجة]]
####[[معصية الله تعالی]]
####[[معصية النبي {{صل}} ]]
####[[المطيعون للأئمة {{ع}} ]]
###[[غصب حقوق الأئمة {{ع}} ]]
###[[مودة الأئمة {{ع}}حب الأئمة {{ع}}]]
####[[آثار مودة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[التقرب إلى الله تعالی]]
#####[[جلب الخير]]
#####[[حب الإنسان الله تعالی]]
#####[[حب محب الأئمة {{ع}} ]]
#####[[الحفظ من أهوال القيامة]]
#####[[طاعة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[الظفر على الأعداء]]
#####[[عدم خسران الإنسان]]
#####[[غفران الذنوب]]
#####[[قبول الحج]]
#####[[مصاحبة الأئمة {{ع}} في القيامة]]
#####[[نجاة الإنسان]]
#####[[النجاة من العذاب]]
####[[أسباب مودة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[طيب الولادة]]
#####[[مودة الأئمة {{ع}} ]]في عالم الأرواح]]
####[[أهمية مودة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[أجر الرسالة]]
#####[[الحث على مودة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[مودة الله تعالی]]
####[[معنی مودة الأئمة {{ع}} ]]
####[[مودة أولياء الأئمة {{ع}} ]]
#####[[أهمية مودة أولياء الأئمة {{ع}} ]]
######[[الحث على مودة أولياء الأئمة {{ع}} ]]
###[[نصرة الأئمة {{ع}} ]]
####[[آثار نصرة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[كسب الثواب ]]
####[[أهمية نصرة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[الحث على نصرة الأئمة {{ع}} ]]
####[[ترك نصرة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[آثار ترك نصرة الأئمة {{ع}} ]]
######[[البعد عن رحمة الله تعالی ]]
######[[دخول النار ]]
######[[الذلة ]]
######[[سلب معرفة الأئمة {{ع}} ]]
######[[الشرك ]]
######[[العذاب ]]
######[[الهلاكة ]]
####[[التهيؤ لنصرة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[آثار التهيؤ لنصرة الأمة {{ع}} ]]
######[[كمال المنزلة عند الله تعالى ]]
####[[طرق نصرة الأئمة {{ع}} ]]
######[[أداء الخمس ]]
######[[الورع ]]
###[[نصرة أولياء الأئمة {{ع}} ]]
###[[النصيحة للأئمة {{ع}} ]]
####[[آثار النصيحة للأئمة {{ع}} ]]
#####[[مصاحبة النبي {{صل}} في الجنة ]]
#####[[الوصول إلى الرفيق الأعلى ]]
#####[[الوفاء بعهد الأئمة {{ع}} ]]
###[[خصائص الأئمة {{ع}} ]]
####[[الأئمة من ولد علي والحسين {{ع}} ]]
####[[ابتلاع الأرض ما يخرج من الإمام {{ع}} ]]
####[[اختصاص بعض الغنائم بالإمام ]]
####[[اختصاص القرعة بالإمام ]]
####[[اختيار العفو عن حدود الله تعالی ]]
####[[أخذ العلم والدين في الميثاق ]]
####[[الأخبار من ولد فاطمة {{ع}} ]]
####[[الإدراك في النوم ]]
####[[أسبق الناس إلى الخير ]]
####[[استواء درع النبي {{صل}} على قامة الإمام {{ع}} ]]
####[[أفضل الأوصياء {{ع}} ]]
####[[أقرب الناس إلى الله تعالى ]]
####[[أوصياء النبي {{صل}} ]]
####[[أول المؤمن في عالم الذر ]]
####[[أولوا الأمر ]]
#####[[الأحاديث المشيرة إلى ولاية أولي الأمر ]]
#####[[خصائص أولي الأمر ]]
######[[أعلم الناس ]]
######[[أهل بيت النبي {{صل}} ]]
######[[الطهارة من الشك ]]
######[[العصمة ]]
#####[[الشبهات حول معنى أولي الأمر و أجوبتها ]]
#####[[علائم أولي الأمر ]]
######[[الأمر بالمعروف ]]
######[[العدل و الإحسان ]]
######[[المنصوبون من قبل الله تعالى و النبي {{صل}} ]]
####[[تجهيز كل إمام {{ع}} بيد وصيه ]]
####[[التصدق في الركوع ]]
####[[حرمة الصدقة ]]
####[[حسن صوت الأمة {{ع}} وق تحمل الناس ]]
####[[حصر الأئمة {{ع}} ]]في إثني عشر ]]
####[[حصر منصب الإمامة بآل محمد {{ع}} ]]
####[[الرؤية من الخلف ]]
####[[سماع الكلام في بطن الأم ]]
####[[عدم الاحتلام ]]
####[[عدم الظل للأئمة {{ع}} ]]
####[[عدم لزوم الحضور ]]
####[[علل خفاء بعض حجج الله تعالی ]]
#####[[الخوف ]]
####[[عدم مفارقة الروح المؤيد الأئمة {{ع}} ]]
####[[غائط الإمام {{ع}} کرائحة المسك ]]
####[[فضائل الإمام {{ع}} بلا اكتساب ]]
####[[مثل النبي {{صل}} ]]
####[[محدقوا عرش الله تعالی ]]
####[[الممتاز من سائر الخلق ]]
####[[وجود الإمام {{ع}} ]]في كل زمان ]]
####[[وحدة الإمام {{ع}} ]]في كل زمان ]]
####[[وحدة حقيقة الأئمة {{ع}} ]]
####[[ولاة ليلة القدر ]]
####[[اليقين والبينة من الرب ]]
###[[خلق الأئمة {{ع}} ]]
####[[أرواح الأئمة {{ع}} ]]
#####[[أحوال أرواح الأئمة {{ع}} ]]
######[[الصلوات عند قوائم العرش ]]
######[[الطواف حول العرش ]]
####[[أوصاف أرواح الأئمة {{ع}} ]]
#####[[طهارة أرواح الأئمة {{ع}} ]]
#####[[عروج أرواح الأئمة {{ع}} ]]
######[[آثار عروج روح الأئمة {{ع}} ]]
#######[[ازدياد العلم ]]
#######[[نورانية أرواح الأئمة {{ع}} ]]
#####[[مراتب أرواح الأئمة {{ع}} ]]
#####[[روح الإيمان ]]
######[[آثار روح الإيمان ]]
#######[[خوف الله تعالى ]]
#####[[روح البدن (روح الحياة، روح المدرج) ]]
######[[آثار روح البدن ]]
#######[[تعيش الدنيا ]]
#####[[روح الشهوة ]]
######[[آثار روح الشهوة ]]
#######[[اشتهاء طاعة الله تعالی ]]
#######[[کراهة معصية الله تعالی ]]
#####[[روح القدس ]]
######[[آثار روح القدس عبادة الأئمة {{ع}} ]]
#######[[علم الأئمة {{ع}} ]]
#####[[روح القوة ]]
######[[آثار روح القوة ]]
#######[[القدرة على الطاعة ]]
#[[الخلق الأول ]]
##[[أحوال الأئمة {{ع}} في الخلق الأول ]]
###[[العبادة ]]
##[[طينة الأئمة {{ع}} ]]
###[[شرافة طينة الأئمة {{ع}} ]]
###[[طهارة طينة الأئمية {{ع}} ]]
###[[مادة طينة الأئمة {{ع}} ]]
####[[تربة السماوات السبع ]]
####[[الحلاوة ]]
####[[شربة عرشية ]]
####[[طينة الأنبياء {{ع}} ]]
####[[طينة عليين ]]
####[[طينة مكنونة من تحت العرش ]]
####[[طينة النبي {{صل}} ]]
####[[على أحسن الوجه ]]
####[[عن يمين العرش ]]
####[[النور ]]
##[[رجعة الأئمة {{ع}} ]]

== فهرست پیشنهادی امامت ==

== معناشناسی امام و امامت ==
=== معنای لغوی ===
=== معنای اصطلاحی ===
=== روابط مفهومی امامت با واژگان همسو ===
==== رابطه با [[نبوت]] و [[رسالت]] ====
==== رابطه با [[خلافت]] ====
===== [[نظام امامت]] و [[نظام خلافت]] =====
==== رابطه با [[حجت الهی]] ====
==== رابطه با [[ولایت]] ====
==== رابطه با [[وصایت]] ====
==== رابطه با [[امارت]] ([[ملک]]) ====
==== رابطه با [[وزارت]] ====
==== رابطه با [[قیمومیت]] ====
== حقیقت امامت ==
== ضرورت امامت ==
== [[فلسفه امامت]] ([[اهداف الهی از نصب امام]]) ==
=== [[ادله ضرورت وجود امام]] ===
== [[جایگاه امامت]] ==
=== [[اصل اعتقادی بودن امامت]] ===
=== [[فرع فقهی بودن امامت]] ===
=== [[جایگاه امامت در نظام معارف دینی]] ===
=== [[جایگاه امامت در نظام اعتقادی اسلام]] ===
=== [[جایگاه امامت در نظام فرهنگی اسلام]] ===
=== [[جایگاه امامت در نظام اخلاقی اسلام]] ===
=== [[جایگاه امامت در نظام سیاسی اسلام]] ===
=== [[جایگاه امامت در نظام اقتصادی اسلام]] ===
=== [[اهمیت بحث امامت]] ===
=== اهمیت امامت در [[قیامت]] ===
== [[غایت امامت]] (چرایی امامت) ==
== قلمرو امامت ==
=== [[امامت شأنی]] ===
=== [[امامت فعلی]] ===
=== [[امامت صامت]] ===
=== [[امامت ناطق]] ===
== [[ابعاد امامت]] ==
== [[اثبات امامت]] (دلایل وجوب امامت) ==
== [[شرایط امامت]] ([[بایستگی‌های امام]]) ==
=== [[نصب الهی امام]] ([[اصطفاء]]) ===
=== [[علم ویژه الهی]] ([[علم لدنی]]) ===
=== [[عصمت]] ===
=== [[افضلیت]] ===
== [[تعیین امام]] ==
=== [[راه‌های تعیین امام]] ===
=== دیدگاه [[شیعه]] ===
==== [[نصب یا جعل الهی امام]] ====
=== دیدگاه [[اهل سنت]] ===
==== [[انتخاب امام]] ====
===== نظریه [[شوری]] =====
===== نظریه [[بیعت]] =====
==== نظریه [[غلبه]] و [[استیلا]] ====
== [[شئون امام]] ([[مناصب امام]]) ==
=== [[مرجعیت علمی]] و [[مرجعیت دینی]] ===
=== [[ولایت باطنی]] ===
== [[وظایف امام]] ==
=== [[رهبری اجتماع]] ([[ولایت امر]]) ===
== [[حقوق امام]] ([[وظایف امت در برابر امام]]) ==
=== [[تقدیم امام|حق تقدیم]] ===
=== [[وصایت امام|حق وصایت]] ===
=== [[امامت امام|حق امامت]] و [[ولایت امام|ولایت]] ===
=== [[تولی امام|حق تولی]] ===
=== [[معرفت امام|حق معرفت]] ([[شناخت امام]]) ===
=== [[ایمان به امام|حق ایمان]] ===
=== [[محبّت به امام|حق محبت]] و [[مودت به امام|مودت]] ===
=== [[نصح امام|حق نصح]] ===
=== [[سلام به امام|حق سلام]] ===
=== [[صلوات بر امام|حق صلوات]] ===
=== [[تمسک به امام|حق تمسک و اعتصام]] ===
=== [[تبعیت از امام|حق تبعیت]] ===
=== [[اطاعت امام|حق اطاعت]] ===
=== [[نصرت امام|حق نصرت]] ===
=== [[وفاداری به امام|حق وفاداری]] ===
=== [[حق مالی امام|حقوق مالی]] ===
=== [[زیارت امام|حق زیارت]] ===
=== [[اسوه بودن امام|حق اسوه بودن]] ===
=== [[مرجعیت علمی امام|حق مرجعیت علمی]] ===
=== [[توسل به امام|حق توسل]] ===
=== [[دعا برای امام|حق دعا]] ===
=== [[یادکرد امام|حق ذکر]] ===
=== [[ترفيع بیت امام|حق ترفیع بیوت]] ===
=== [[تکریم امام|حق تکریم]] ===
=== [[صله رحم امام|حق صله رحم]] ===
=== [[تشکر از امام|حق شکرگزاری]] ===
=== [[انتظار امام|حق انتظار]] ===
=== [[حفظ اسرار امام]] ===
== آثار و کارکردهای امامت ==
== [[مصادیق امام]] ==
=== [[امامان از پیامبران الهی]] ===
=== [[امامت پیامبر خاتم]] ([[امامت کبری]]) ===
=== [[امامان از اهل بیت پیامبر خاتم]] ===
== تاریخ امامان (دوران‌های امامت) ==
=== سال‌شمار امامت [[امامان دوازده‌گانه]] ===
=== [[امامت در کودکی]] ===
== [[امامت عام]] ==
== [[امامت خاصه]] ==
== [[ویژگی‌های امامان]] ==
=== [[الهام]] ([[ارتباط مستقیم با خدا]]) ===
=== [[تحدیث]] ([[ارتباط با فرشتگان]]) ===
=== [[معجزه امام|معجزه]] و [[کرامت امام]] ===

==مدخل های مورد نیاز==
{{مدخل وابسته}}
# [[آرمان‎‏]]
# [[آشنایی با امام مهدی‎‏]]
# [[آشنایی با معارف مهدویت‎‏]]
# [[آشکار‎‏]]
# [[آفریدگار‎‏]]
# [[آل ابی‌طالب‎‏]]
# [[آمادگی‎‏]]
# [[آیا آرزوی یاری کردن امام مهدی از لوازم انتظار فرج است؟ (پرسش)‎‏]]
# [[آیا ایجاد آمادگی برا پیوستن به امام مهدی از لوازم انتظار فرج است؟ (پرسش)‎‏]]
# [[آیا تربیت منتظران راستین از لوازم انتظار فرج است؟ (پرسش)‎‏]]
# [[آیا حجت از القاب امام مهدی است؟ (پرسش)‎‏]]
# [[آیا زندگی با یاد امام مهدی از لوازم انتظار فرج است؟ (پرسش)‎‏]]
# [[آیا شیعیان در امر انتظار عجول و شتاب‌زده هستند؟ (پرسش)‎‏]]
# [[ابعاد عملی انتظار فرج چیست؟ (پرسش)‎‏]]
# [[ابن اثیر‎‏]]
# [[ابن حجر‎‏]]
# [[ابوالحسن‎‏]]
# [[ابوالریحانتین‎‏]]
# [[ابوالسبطین‎‏]]
# [[ابوتراب‎‏]]
# [[ابونعیم‎‏]]
# [[اجرای عدالت‎‏]]
# [[اجرا‎‏]]
# [[احقاق الحق و ازهاق الباطل (کتاب)‎‏]]
# [[احیا‎‏]]
# [[ادبیات‎‏]]
# [[ارتباط‎‏]]
# [[ارزشمند‎‏]]
# [[استحکام‎‏]]
# [[استمداد‎‏]]
# [[اسدالله‎‏]]
# [[اسلام آوردن‎‏]]
# [[اصرار‎‏]]
# [[اعتماد‎‏]]
# [[اعلام الوری‎‏]]
# [[افتخار‎‏]]
# [[افراط‎‏]]
# [[اقامه نماز‎‏]]
# [[اقسام انتظار‎‏]]
# [[اقوام‎‏]]
# [[الافصاح فی الامامة (کتاب)‎‏]]
# [[البرهان فی علامات امام مهدی آخر الزمان‎‏]]
# [[البیان فی اخبار صاحب الزمان (کتاب)‎‏]]
# [[التزام‎‏]]
# [[الخرائج و الجرائح (کتاب)‎‏]]
# [[الصحیفة العلویة و التحفة المرتضویة (کتاب)‎‏]]
# [[الصراط المستقیم الی مستحقی التقدیم (کتاب)‎‏]]
# [[العرف الوردی فی اخبار الامام مهدی‎‏]]
# [[الغدیر فی الکتاب و السنة و الادب (کتاب)‎‏]]
# [[الفصول العشرة فی الغیبة (کتاب)‎‏]]
# [[المراجعات (کتاب)‎‏]]
# [[النص و الاجتهاد (کتاب)‎‏]]
# [[الهدایة الکبری (کتاب)‎‏]]
# [[الگو:انتظار ظهور امام مهدی‎‏]]
# [[الگو:پیامبر اسلام‎‏]]
# [[الگو:کتابشناسی امام مهدی‎‏]]
# [[الگو:کتاب‌شناسی امام زمان‎‏]]
# [[الگو:یاران ائمه‎‏]]
# [[ام الحسن دختر علی بن ابی‌طالب‎‏]]
# [[ام حبیب دختر ربیعه‎‏]]
# [[ام سعید دختر عروة بن مسعود ثقفی‎‏]]
# [[امام مهدی شخصی و امام مهدی نوعی‎‏]]
# [[امام‌شناسی‎‏]]
# [[امضا‎‏]]
# [[امیرالمؤمنین (لقب)‎‏]]
# [[انتظار اجتماعی‎‏]]
# [[انتظار در دیگر روزهای سال چگونه معنا پیدا می‌کند؟ (پرسش)‎‏]]
# [[انتظار فرج با سرنوشت بشریت چه پیوندی دارد؟ (پرسش)‎‏]]
# [[انتظار فردی‎‏]]
# [[اندیشمندان‎‏]]
# [[اندیشه انتظار موعود در اسلام چگونه است؟ (پرسش)‎‏]]
# [[انسجام‎‏]]
# [[انقلاب اسلامی‎‏]]
# [[انواع برداشت‌ها از انتظار‎‏]]
# [[انگیزه‎‏]]
# [[اهل سنت و امام مهدی موعود‎‏]]
# [[اهل سنّت و ولادت امام مهدی{{ع}}‎‏]]
# [[اهل کوفه‎‏]]
# [[اوس بن ثابت خزرجی‎‏]]
# [[اولویت‎‏]]
# [[ایمان به خدا‎‏]]
# [[بحث الگو:ارزش‌های اجتماعی‎‏]]
# [[بحث الگو:امام علی‎‏]]
# [[بحث الگو:امام مهدی‎‏]]
# [[بحث الگو:انتظار ظهور امام مهدی‎‏]]
# [[بحث الگو:جعبه اطلاعات مقاله‎‏]]
# [[بحث الگو:جعبه اطلاعات پایان‌نامه‎‏]]
# [[بحث الگو:جعبه اطلاعات پرسش‎‏]]
# [[بحث الگو:جعبه اطلاعات کتاب‎‏]]
# [[بحث الگو:صحابه‎‏]]
# [[بدن‎‏]]
# [[بدی‎‏]]
# [[بسیج‎‏]]
# [[بعد تبلیغاتی و‌ بین‌المللی انتظار‎‏]]
# [[بلال بن حارث‎‏]]
# [[بوستان کتاب‎‏]]
# [[بیان‎‏]]
# [[بیداری‎‏]]
# [[بیم‎‏]]
# [[بیگانه‎‏]]
# [[بی‌نیاز‎‏]]
# [[تادیب‎‏]]
# [[تاریخ اسلام‎‏]]
# [[تبعیض جنسی‎‏]]
# [[تجدید‎‏]]
# [[تحقیر‎‏]]
# [[تحمل‎‏]]
# [[تحول‎‏]]
# [[تخریب‎‏]]
# [[تخلف‎‏]]
# [[تذکره‎‏]]
# [[ترغیب‎‏]]
# [[ترویج‎‏]]
# [[تشکیل حکومت‎‏]]
# [[تصدی‎‏]]
# [[تصرف‎‏]]
# [[تصمیم‎‏]]
# [[تصور‎‏]]
# [[تضعیف‎‏]]
# [[تطنجیه‎‏]]
# [[تعارض‎‏]]
# [[تعالیم‎‏]]
# [[تعلم‎‏]]
# [[تعیین‎‏]]
# [[تلاش‎‏]]
# [[تمایل‎‏]]
# [[تمسک‎‏]]
# [[تنزیه الانبیاء (کتاب)‎‏]]
# [[تنهایی‎‏]]
# [[تواتر‎‏]]
# [[توبیخ‎‏]]
# [[تولد‎‏]]
# [[تکالیف دانشمندان در عصر غیبت‎‏]]
# [[تکالیف سیاسی منتظران‎‏]]
# [[ثقه‎‏]]
# [[ثواب انتظار‎‏]]
# [[جامعة المصطفی العالمیة‎‏]]
# [[جایگاه‎‏]]
# [[جبهه‎‏]]
# [[جده‎‏]]
# [[جسم‎‏]]
# [[جعفر‎‏]]
# [[جعل‎‏]]
# [[جماعت‎‏]]
# [[جمهوری اسلامی‎‏]]
# [[جهان اسلام‎‏]]
# [[جهت‎‏]]
# [[حافظ‎‏]]
# [[حجیت‎‏]]
# [[حدیث لولاک‎‏]]
# [[حدیث وصایت‎‏]]
# [[حرز یمانی‎‏]]
# [[حرم امام علی{{ع}}‎‏]]
# [[حریم‎‏]]
# [[حضرت‎‏]]
# [[حضور امام‎‏]]
# [[حفاظت‎‏]]
# [[حق و باطل‎‏]]
# [[حقانیت‎‏]]
# [[حقوقی‎‏]]
# [[حمایت‎‏]]
# [[حمله‎‏]]
# [[حوزه علمیه قم‎‏]]
# [[حکم عقل‎‏]]
# [[حکومت امام علی{{ع}}‎‏]]
# [[خالق‎‏]]
# [[خانه خدا‎‏]]
# [[خاک‎‏]]
# [[خدمت‎‏]]
# [[خصائص امیرالمؤمنین (کتاب)‎‏]]
# [[خصلت‎‏]]
# [[خطبة البیان‎‏]]
# [[خطبه بدون الف امام علی{{ع}}‎‏]]
# [[خطبه بدون نقطه امام علی{{ع}}‎‏]]
# [[خواندن‎‏]]
# [[خواهر‎‏]]
# [[خوراک‎‏]]
# [[خورشید مغرب‎‏]]
# [[خوله دختر جعفر بن قیس حنفیه‎‏]]
# [[خیال‎‏]]
# [[دادگستر جهان‎‏]]
# [[دانا‎‏]]
# [[دانشمندان عامه و امام مهدی موعود‎‏]]
# [[دانشمندان‎‏]]
# [[دانشگاه تهران‎‏]]
# [[دانشگاه قم‎‏]]
# [[در انتظار ققنوس‎‏]]
# [[در فجر ساحل‎‏]]
# [[درگاه:شیعه‎‏]]
# [[دستگیری‎‏]]
# [[دشمنان اسلام‎‏]]
# [[دعای صباح‎‏]]
# [[دعای صنمی قریش‎‏]]
# [[دعای عشرات‎‏]]
# [[دعای مشلول‎‏]]
# [[دفتر تبلیغات اسلامی‎‏]]
# [[دلیل عقلی‎‏]]
# [[دوازده‎‏]]
# [[دوران غیبت‎‏]]
# [[دولت اسلامی‎‏]]
# [[دیدار‎‏]]
# [[دیدگاه شیعه درباره انتظار چیست؟ (پرسش)‎‏]]
# [[ذخیره‎‏]]
# [[ذهن‎‏]]
# [[رأی‎‏]]
# [[رابطه انتظار با سرنوشت بشریت‎‏]]
# [[راحتی‎‏]]
# [[راز‎‏]]
# [[راستین‎‏]]
# [[راه‎‏]]
# [[راویان حدیث‎‏]]
# [[راویان‎‏]]
# [[راوی‎‏]]
# [[رجال‎‏]]
# [[رجوع‎‏]]
# [[رحلت‎‏]]
# [[رقیه دختر حضرت علی{{ع}}‎‏]]
# [[رمله دختر علی بن ابی‌طالب‎‏]]
# [[رمیصاء بنت ملحان‎‏]]
# [[روابط اجتماعی‎‏]]
# [[روابط‎‏]]
# [[روانی‎‏]]
# [[روایات شیعه‎‏]]
# [[روحیه انتظار‎‏]]
# [[روحیه‎‏]]
# [[روز دوح‎‏]]
# [[رویارویی‎‏]]
# [[زبان عربی‎‏]]
# [[زبان فارسی‎‏]]
# [[زمینه‌سازی‎‏]]
# [[زنان و قیام امام مهدی‎‏]]
# [[زندگی اجتماعی‎‏]]
# [[زندگی فردی‎‏]]
# [[زوج البتول‎‏]]
# [[زیارت غدیریه‎‏]]
# [[زیبایی انتظار‎‏]]
# [[سخنرانی‎‏]]
# [[سرزمین‎‏]]
# [[سرمایه‎‏]]
# [[سرور اهل الایمان فی علامات ظهور صاحب الزمان (کتاب)‎‏]]
# [[سرکوب‎‏]]
# [[سند‎‏]]
# [[سپاه اسلام‎‏]]
# [[سپاهیان‎‏]]
# [[سیاق‎‏]]
# [[شابک‎‏]]
# [[شاگردان‎‏]]
# [[شایسته‎‏]]
# [[شایستگی‎‏]]
# [[شبهای پیشاور (کتاب)‎‏]]
# [[شب‎‏]]
# [[شکوفایی‎‏]]
# [[شیخ‎‏]]
# [[شیوه‎‏]]
# [[صالح‎‏]]
# [[صحت‎‏]]
# [[صحیفه ملعونه‎‏]]
# [[صدر اسلام‎‏]]
# [[صدیق‎‏]]
# [[صراحت‎‏]]
# [[صفات‎‏]]
# [[صفا‎‏]]
# [[صلاح‎‏]]
# [[ضد‎‏]]
# [[ضمیر‎‏]]
# [[طایفه‎‏]]
# [[طبیعت‎‏]]
# [[طلب‎‏]]
# [[طول عمر‎‏]]
# [[عادت‎‏]]
# [[عاقبت‎‏]]
# [[عبادی‎‏]]
# [[عباسی‎‏]]
# [[عبدمناف بن قصی‎‏]]
# [[عبیدالله مهدی‎‏]]
# [[عربستان‎‏]]
# [[عربی‎‏]]
# [[عزل‎‏]]
# [[عزیز‎‏]]
# [[عصر زندگی‎‏]]
# [[عصر ظهور امام مهدی‎‏]]
# [[عصر غیبت‎‏]]
# [[عطا‎‏]]
# [[عظمت‎‏]]
# [[عظیم‎‏]]
# [[علامه‎‏]]
# [[علت‎‏]]
# [[علل‎‏]]
# [[علمای شیعه‎‏]]
# [[عمرو بن عبدود‎‏]]
# [[عمرو‎‏]]
# [[عناصر و اجزاء انتظار چیستند؟ (پرسش)‎‏]]
# [[عنایت‎‏]]
# [[عینی‎‏]]
# [[غالب‎‏]]
# [[غایت‎‏]]
# [[غذا‎‏]]
# [[غرق‎‏]]
# [[غرور‎‏]]
# [[غریب‎‏]]
# [[غلبه‎‏]]
# [[فارسی‎‏]]
# [[فارقلیط‎‏]]
# [[فاروق‎‏]]
# [[فتوحات‎‏]]
# [[فداکاری‎‏]]
# [[فراق‎‏]]
# [[فرصت‎‏]]
# [[فرمان مالک اشتر‎‏]]
# [[فرماندهان‎‏]]
# [[فرماندهی‎‏]]
# [[فرمانده‎‏]]
# [[فرهنگ اسلامی‎‏]]
# [[فرهنگ‌نامه علوم قرآنی (کتاب)‎‏]]
# [[فروع‎‏]]
# [[فزت و رب الکعبة‎‏]]
# [[فضائل امام علی{{ع}}‎‏]]
# [[فضائل امیرالمؤمنین (کتاب)‎‏]]
# [[فهرست خطبه‌های نهج البلاغه‎‏]]
# [[فهرست نامه‌های نهج‌البلاغه‎‏]]
# [[فهم‎‏]]
# [[قادر‎‏]]
# [[قتل عثمان‎‏]]
# [[قصی بن کلاب‎‏]]
# [[قطام بنت شجنه بن عدی‎‏]]
# [[قهر‎‏]]
# [[قوه‎‏]]
# [[قیاس‎‏]]
# [[لوازم انتظار فرج چیست؟ (پرسش)‎‏]]
# [[لوازم انتظار‎‏]]
# [[لوازم تعریف انتظار چیست؟ (پرسش)‎‏]]
# [[لوازم تعریف انتظار‎‏]]
# [[لیلا دختر مسعود دارمیه‎‏]]
# [[مأموریت‎‏]]
# [[مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی‎‏]]
# [[مادری‎‏]]
# [[مادر‎‏]]
# [[ماشیح‎‏]]
# [[مالیات‎‏]]
# [[مانع‎‏]]
# [[متواتر‎‏]]
# [[محبوب‎‏]]
# [[محدثان‎‏]]
# [[محسن بن علی{{ع}}‎‏]]
# [[مخالفان‎‏]]
# [[مخالفت‎‏]]
# [[مخالف‎‏]]
# [[مخلص‎‏]]
# [[مدنی‎‏]]
# [[مذمت‎‏]]
# [[مراد از «ناحیه» چیست؟ (پرسش)‎‏]]
# [[مراسم‎‏]]
# [[مردم مدینه‎‏]]
# [[مردم کوفه‎‏]]
# [[مرکز تخصصی مهدویت‎‏]]
# [[مسموم‎‏]]
# [[مسند‎‏]]
# [[مشاهده‎‏]]
# [[مصحف امام علی{{ع}}‎‏]]
# [[مصونیت‎‏]]
# [[مظهر‎‏]]
# [[معارف‎‏]]
# [[معرفت امام مهدی (شناخت امام مهدی)‎‏]]
# [[معنویت‎‏]]
# [[معنوی‎‏]]
# [[مفید‎‏]]
# [[مقام‎‏]]
# [[مقدمات ظهور امام مهدی‎‏]]
# [[مقید‎‏]]
# [[ممنوع‎‏]]
# [[منابع تاریخی‎‏]]
# [[منابع روایی‎‏]]
# [[مناجات حضرت علی در مسجد کوفه‎‏]]
# [[مناجات شعبانیه‎‏]]
# [[مناجات منظوم‎‏]]
# [[مناجات‎‏]]
# [[مناظره‎‏]]
# [[منافع‎‏]]
# [[منتظران راستین امام مهدی دارای چه فضیلت و منزلتی هستند؟‎‏]]
# [[منصب‎‏]]
# [[منطق‎‏]]
# [[منهاج الکرامة فی معرفة الامامة (کتاب)‎‏]]
# [[مهدوی‎‏]]
# [[موانع تعجیل فرج‎‏]]
# [[مورخان‎‏]]
# [[موعود باوری‎‏]]
# [[موعودباوری‎‏]]
# [[ناب‎‏]]
# [[ناحیه‎‏]]
# [[نادرست‎‏]]
# [[ناراحتی‎‏]]
# [[نامشروع‎‏]]
# [[نامه امام علی به امام حسن‎‏]]
# [[نامه امیرالمؤمنین به عثمان بن حنیف‎‏]]
# [[نام‌های حضرت محمد‎‏]]
# [[ناپسند‎‏]]
# [[نجم الثاقب‎‏]]
# [[نزول آیه‎‏]]
# [[نزول‎‏]]
# [[نسب‎‏]]
# [[نظامی‎‏]]
# [[نظریه‎‏]]
# [[نفوذ‎‏]]
# [[نفیسه دختر علی بن ابی‌طالب‎‏]]
# [[نقد‎‏]]
# [[نقش انتظار در آمادگی‎‏]]
# [[نقص‎‏]]
# [[نقل حدیث‎‏]]
# [[نقل روایت‎‏]]
# [[نماز صبح‎‏]]
# [[نماینده‎‏]]
# [[نمایندگان‎‏]]
# [[نوشتن‎‏]]
# [[نگارش‎‏]]
# [[هاشم بن عبدمناف‎‏]]
# [[هجری‎‏]]
# [[هجوم‎‏]]
# [[هلاکت‎‏]]
# [[هند دختر عتبه‎‏]]
# [[هند‎‏]]
# [[هنگام ظهور‎‏]]
# [[هوشیدرماه‎‏]]
# [[هوشیدر‎‏]]
# [[هیبت امام مهدی‎‏]]
# [[وابستگی‎‏]]
# [[واقعیت‎‏]]
# [[والدین‎‏]]
# [[والی‎‏]]
# [[وثوق‎‏]]
# [[وجدان‎‏]]
# [[وداع‎‏]]
# [[ورع‎‏]]
# [[وصف‎‏]]
# [[وظایف منتظران در احادیث‎‏]]
# [[وظایف و تکالیف مسلمانان در عصر غیبت‎‏]]
# [[ویژگی‌های انتظار فرج چیست؟ (پرسش)‎‏]]
# [[پاسخ‎‏]]
# [[پاسداری‎‏]]
# [[پایگاه مجلات تخصصی نور‎‏]]
# [[پدر امام مهدی و اهل سنّت‎‏]]
# [[پدر‎‏]]
# [[پذیرش‎‏]]
# [[پرهیز‎‏]]
# [[پس از ظهور‎‏]]
# [[پسندیده‎‏]]
# [[پشتیبانی‎‏]]
# [[پناه‎‏]]
# [[پنج‌ تن‎‏]]
# [[پندار‎‏]]
# [[پنهان‎‏]]
# [[پویایی‎‏]]
# [[پژوهشکده باقرالعلوم‎‏]]
# [[پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن‎‏]]
# [[پژوهشگران مؤسسه آینده روشن‎‏]]
# [[پژوهش‎‏]]
# [[پیراهن یوسف‎‏]]
# [[پیش از ظهور‎‏]]
# [[پیشرفت‎‏]]
# [[پیش‌بینی‎‏]]
# [[پیوستن‎‏]]
# [[چه نوع انتظاری راجح است؟ (پرسش)‎‏]]
# [[کارگزاران‎‏]]
# [[کارگزار‎‏]]
# [[کامل‌ترین‎‏]]
# [[کتاب الغیبه للحجه‎‏]]
# [[کتاب خدا‎‏]]
# [[کتاب و سنت‎‏]]
# [[کریم‎‏]]
# [[کفایة الطالب فی مناقب علی بن ابی‌طالب (کتاب)‎‏]]
# [[کفن‎‏]]
# [[کلیات انتظار‎‏]]
# [[کمک‎‏]]
# [[کنیز‎‏]]
# [[کنیه‎‏]]
# [[کودکی‎‏]]
# [[کوشش‎‏]]
# [[گفتگو‎‏]]
# [[گفت‌وگو‎‏]]
# [[یادآوری‎‏]]
# [[یاران امام‎‏]]
# [[یار‎‏]]
# [[یتیم‌نوازی‎‏]]
# [[یعسوب‌ الدین‎‏]]
# [[یمن‎‏]]
{{پایان مدخل وابسته}}

==فهرست مباحث امامت==
{{پرسش‌های وابسته}}
===واژه‌شناسی و [[تعریف امامت]]===
* تعریف لغوی امامت‏؛
* کاربردهای [[امام در قرآن]]‏؛
* تعریف‏‌های [[متکلمان]] اسلامی‏؛
* الف) تعریف‏‌های عام‏؛
* ب) تعریف‏‌های خاص‏؛
*تعریف عام امامت؛
*تعریف خاص امامت؛
*معنای لغوی [[امام]]؛
*معنای اصطلاحی [[امام]]؛
* امامت از منظر [[اهل‌بیت]]
* امامت از منظر [[امامیه]]
* امامت از نظر [[اهل تسنن]]
* [[خلافت]] و [[بیعت]]؛
* امامت و سکولاریزم؛
*نسبت [[خلافت]] با امامت؛

===اهمیت و [[جایگاه امامت]]===
* [[قرآن]] و [[جایگاه]] امامت‏؛
* [[جایگاه امامت در احادیث اسلامی]]؛‏
* [[جایگاه امامت]] از منظر تاریخی‏.
====[[جایگاه امام]] در [[عقاید شیعه]]====
# [[امام]] [[حجت خدا]] و [[پرچم هدایت]]؛
# [[رهبری سیاسی]] و [[رهبری حکومتی|حکومتی]] [[امام]] در [[جامعه]]؛
# [[امام]] [[الگوی امت]]؛
# [[امام]] [[بیان‌کننده قرآن]] و [[بیان‌کننده معارف اسلامی|معارف اسلامی]]؛
* [[درجات ولایت تکوینی]]؛
* [[فلسفه ولایت تکوینی]]؛
* [[نقش امام در هدایت باطنی]] [[انسان]]؛
* [[ارائه اعمال امت به امام]]؛
* [[نقش امام در نظام زمین]]؛
* [[نقش امام در نظام جهان هستی]].

===مراتب و [[شؤون امام]] و امامت===
===[[وظایف امام]]===
===[[فلسفه امامت]]===
* بخش نخست: [[فلسفه امامت]] از دیدگاه [[اهل سنت]]‏؛
:۱. [[معتزله]] و [[فلسفه امامت‏]]؛
:۲. [[ماتریدیه]] و [[فلسفه امامت‏]]؛
:۳. [[اشعریه]] و [[فلسفه امامت‏]]؛
* بخش دوم: [[فلسفه امامت]] از نظر [[امامیه‏]]؛
:۱. [[حفظ نظام اجتماعی]] [[مسلمانان‏]]؛
:۲. [[برقراری عدالت اجتماعی]]؛‏
:۳. [[تکالیف اجتماعی‏]]؛
:۴. [[اجرای حدود الهی]]؛
:۵. امامت و [[لطف]]؛‏
:۶. [[حفظ شریعت]]؛
:۷. [[بیان تفاصیل شریعت]]‏؛
====امامت و [[فلسفه خلقت]]====
* [[انسان کامل]]، [[فلسفه خلقت]] است‏؛
* [[انسان کامل]] [[خلیفه خداوند در زمین]] است‏؛
* [[پیامبران]]، [[امام]] و [[خلفای الهی در زمین]] بوده‏اند؛
* [[خلافت الهی]] و [[امامت بشر]]؛
* [[استمرار امامت]] و [[استمرار خلافت الهی|خلافت الهی]] پس از [[پیامبران‏]]؛
* پاسخ به یک اشکال‏.
* [[فلسفه امامت]] از نگاه [[روایات‏]]:
** [[روایات نبوی]]‏؛
** [[روایات اهل بیت]]{{ع}}؛
* [[مسئولیت‌های اخلاقی]]، [[مسئولیت‌های دینی|دینی]] و [[مسئولیت‌های اجتماعی|اجتماعی]]‏؛
* [[مصالح دینی]] و [[مصالح دنیوی|دنیوی]]‏؛
* [[نظم]]، [[امنیت]] و [[عدالت اجتماعی‏]]؛
* [[اجرای احکام]] و [[اجرای حدود الهی|حدود الهی]]‏؛
* [[حفظ شریعت]]؛‏
* [[اتمام حجت بر مکلفان‏]]؛
* [[ولایت]] و [[هدایت درونی]]‏؛
* امامت و [[غایت خلقت]]‏.
* [[تکامل معنوی]] در پرتو [[نصب امام معصوم]]؛
* [[حفاظت از دین|حفاظت]] و [[پاسداری از دین]]؛
* [[لزوم]] [[اتمام حجت]]؛
* [[زمین هیچ‌گاه خالی از حجت نیست]]؛
* [[امام]] [[واسطه‌ای میان خدا و خلق]]؛
* [[پیش‌گیری از انحراف فکری]].

===[[ضرورت امامت]]===
:۱. [[مذهب امامیه]]‏؛
:۲. [[مذهب اسماعیلیه]]؛‏
:۳. [[مذهب زیدیه]]‏؛
:۴. [[معتزله‏]]؛
:۵. [[خوارج‏]]؛
:۶. [[اشاعره]]‏؛
:۷. [[ماتریدیه‏]]؛
:۸. [[وهابیت‏]]؛
*'''[[دلایل وجوب امامت]]‏:'''
:۱. [[آیه اولی الامر]]؛
:۲. [[حدیث من مات و لم یعرف امام زمانه]]...؛
:۳. [[سیره مسلمانان‏]]؛
:۴. [[اجرای حدود]] و [[حفظ نظام اسلامی]]‏؛
:۵. [[وجوب دفع ضررهای عظیم‏]].
*'''[[قاعده لطف]] و [[وجوب امامت‏]]:'''
* تعریف و اقسام [[لطف]]‏؛
* [[لطف]] و [[حکمت الهی‏]]؛
* فاعل [[لطف]]‏؛
* [[برهان لطف]] بر [[وجوب امامت]]‏؛
*خودسری، رمز سقوط فرد و [[جامعه]]؛
* [[عدالت اجتماعی]]؛
* [[استقلال]]، [[آزادی]] و [[امنیت]]؛
* [[حاکمیت نظم]] و [[حاکمیت قانون|قانون]].
* [[قاعده لطف]] و [[وجوب امامت]]؛
**تعریف [[لطف]]؛
** [[دلیل]] [[وجوب]] [[لطف]] بر [[خداوند]]؛
** [[لطف امامت]]؛
====[[ضرورت]] [[شناخت امام]]====
* [[اعتقاد به خداوند]]، ملازم [[شناخت امام]]؛
* [[رهایی از ضلالت]] و [[رهایی از گمراهی|گمراهی]]؛
* [[نصب امام]] بر عهده ی کیست؟
* [[نصب امام]] از [[افعال الهی]] است؛
* [[خدا]] و [[رسول]]، منشأ [[شناسایی امام]]؛
*او کجا و [[انتخاب]] [[بشر]]؟!
* [[میزان اطاعت از امام]].

===[[صفات امام|صفات]] و [[ویژگی‌های امام]]===

===[[شرایط امامت|شرایط]] و [[بایستگی‌های امامت]]===
* [[قریشی بودن امام]]‏؛
* [[پارسایی]] و [[عدالت‏]]؛
* [[دانایی]] و [[کفایت]]‏؛
* [[شیعه امامیه]] و [[علم امام]]‏؛
* [[معتزله]] و [[علم امام]]‏؛
* [[اشعریه]] و [[علم امام]]؛‏
* [[ماتریدیه]] و [[علم امام]]‏؛
* [[زیدیه]] و [[علم امام]]؛‏

==== نخست: [[عصمت امام]]====
* [[حقیقت عصمت|حقیقت]] و معنای [[عصمت]]؛
* [[خاستگاه عصمت]]؛
* [[عصمت علمی‏]]؛‏
* [[دلایل عصمت ائمه]]{{عم}}:
# ۱. [[دلایل نقلی]]؛
# [[آیه امامت]]؛
# [[آیه اطاعت]]؛
# [[آیه تطهیر]]؛
# [[آیه ابتلای ابراهیم]]{{ع}}؛
# [[آیه اولی الامر]]؛
* [[آیه صادقین]]؛‏
* [[دلایل عقلی]]؛
** [[برهان]] [[امتناع]] تسلسل‏؛‏
** [[برهان حفظ شریعت]]؛
** [[پیامدهای معصوم نبودن امام‏]]؛
** [[ضرورت امام معصوم]]؛
** [[مقام]] [[عقل]] در [[استنباط]] [[احکام شرعی]]؛
** [[نیاز به امام معصوم در عصر غیبت]]؛
**معنای [[گناه پیامبران]]؛
**عوامل مؤثر در دوری از [[گناه]] و [[معصیت]]:
# ۱. [[عذاب]]؛
# ۲. [[بهشت]] و درجات آن؛
# ۳. دوری از [[رحمت]] و [[رضای الهی]]؛
# ۴. هشدارهای [[دنیایی]].
** [[عدم عصمت امام]]، مقتضی [[لزوم]] [[تسلسل]]؛
** [[امام]] [[پاسدار احکام شرع]]؛
** [[عصمت]] ملازم با [[اطاعت از امام]]؛
** [[فقدان عصمت]]، منافی با [[افضلیت امام]]؛
** [[برتری امام]] نسبت به دیگران؛

==== دوم: [[علم امام]]====
* [[علم]] و [[بصیرت]]؛
* [[چگونگی علم امام]]؛
*دلایلی [[نقلی]] بر [[علم حضوری امام]]؛
* [[آیات]]؛
* [[روایات]]؛
*دیدگاه [[نهج‌البلاغه]] درباره [[علم امامان]]؛
* [[اهل بیت]] [[معدن‌های علوم]] و [[گنجینه‌های رحمان]]؛
* [[امامان]]، [[استوانه‌های دین]] و [[چشمه‌های دانش]] و [[چشمه‌های حکمت|حکمت]]؛
* [[ائمه اطهار]]، [[قرآن ناطق]]‌اند؛
*چگونه از راه روشن بازتان می‌‌گردانند؟
# [[علم امام]]
*معنای لغوی [[غیب]]؛
* [[غیب]] در اصطلاح کتاب و [[سنت]]؛
* [[علم غیب ذاتی]]، ویژه [[خدا]]؛
* [[خاستگاه علوم غیبی]]:
# [[ابعاد دانش غیبی]] و [[گستره علم الکتاب]]؛
# [[شرایع آسمانی]]؛
# گذشته و [[آینده]]؛
# زمان [[مرگ]] و [[پیشامدهای ناگوار]]؛
# [[رازهای پنهان]] و [[اسرار درونی آدمیان]]؛
# [[زبان همه آدمیان]]؛
# [[زبان حیوانات]]؛
* [[چگونگی آگاهی معصومان از امور غیبی]]:
# مطلق و بدون شرط؛
# وابسته به [[مشیت]] و [[اراده]]؛
* [[بداء]] و رابطه آن با [[علم غیب]]؛
* [[علم غیب]] و میدان عمل؛
* فرق [[امام]] و [[پیامبر]].

==== سوم: [[پاکزادی امام]]====
* [[پاکزادی]]؛

==== چهارم: [[عدالت امام]]====

==== پنجم: [[افضلیت امام]]====
* [[شیعه امامیه]] و [[افضلیت امام‏]]؛‏
* [[قلمرو افضلیت]]‏؛‏
* [[امامت مفضول]] [[قبیح]] است‏؛‏
* بررسی اشکالات‏؛‏
* نقد و نظر؛‏
* [[قرآن]] و [[افضلیت امام‏]]؛‏
* نقد و نظر؛‏
* [[برتری اخروی‏]]؛‏
:۱. [[عصمت]] و [[افضلیت]]‏؛‏
:۲. [[تکلف]] سنگین‌تر و [[پاداش]] بیش‌تر؛‏
:۳. [[امام]]، [[حجت خداوند بر بشر]] است‏؛‏
:۴. [[تعظیم]] ویژه، مستلزم [[افضلیت]] است‏؛‏
:۵. [[برتری در کمالات]]، مستلزم [[برتری در پاداش]] است‏؛‏
* [[اشاعره]] و [[افضلیت امام]]‏؛‏

===[[تعیین امامت]]===
* [[انتصاب]] و [[انتخاب]]
* [[اثبات نظریه انتصاب شیعه]]

====[[راه تعیین امام]] از دیدگاه [[مذاهب اسلامی]]====
* [[نص]] و [[معجزه]]‏؛
* [[کیسانیه]] و [[نص در امامت]]‏؛
* بررسی و نقد؛
* [[بکریه]] و [[نص در امامت‏]]؛
* [[نص]] و [[دعوت]]؛‏
* [[نص]] و [[وراثت]]‏؛
* [[غلبه]] و [[استیلاء]]؛
* [[بیعت]] و [[انتخاب]]‏.

====[[راه تعیین امام]] از [[دیدگاه امامیه]]====
:۱. [[عصمت امام‏]]؛
:۲. [[افضلیت امام]]‏؛
:۳. [[علم گسترده امام‏]]؛
:۴. [[سیره پیامبر خاتم|سیره پیامبر]]{{صل}}؛
:۵. [[روش انتخاب]] فاقد [[مشروعیت]] است‏؛
:۶. [[امام]] [[خلیفه پیامبر]]{{صل}} است، نه [[وکیل مردم‏]]؛
:۷. [[نظریه انتخاب]] [[اختلاف]] خیز است‏؛

====[[نظریه انتخاب]] در [[تعیین امام]]‏====
*''' گونه نخست: [[بیعت]] و [[اجماع]]'''
:۱. [[رفتار صحابه]]‏؛
:۲. [[اثبات خلافت ابوبکر]] از طریق [[بیعت]]‏؛
* '''گونه دوم: [[انکار نص در امامت‏]]'''
:۱. مقایسه [[نص در امامت]] با [[فرائض اسلامی]]‏؛
:۲. [[وجوب احتجاج]] و [[وجوب قیام|قیام]]‏؛
:۳. [[تعارض نصوص امامت]]‏؛
:۴. [[شواهد فقدان نص]]‏؛

====[[نظریه انتصاب در تعیین امام]]‏====
* تبیین نظریه‏؛
* [[قرآن]] و [[صحابه پیامبر خاتم|صحابه پیامبر]]{{صل}}؛
* [[صحابه پیامبر خاتم|صحابه پیامبر]]{{صل}} از نگاه [[احادیث]]‏؛
* [[صحابه پیامبر خاتم|صحابه]] از نگاه تاریخ‏؛
* [[تأویل نصوص]] یا [[اجتهاد در برابر نص]]‏؛

====[[مقام امامت]]====
* [[تفکر]] مادی درباره [[رهبری]] و [[اختلاف]] بنیادین آن با [[تفکر]] [[اسلامی]]؛
* سطوح متعدد [[رهبری]] در [[اسلام]]:
# ۱. سطح کار برای [[زندگی]] [[دنیا]]؛
# ۲. سطح کوشش برای [[زندگی]] [[آخرت]]؛
# ۳. سطح کمال و [[رشد معنوی]] و رسیدن به [[رضوان الهی]]؛
* [[حقانیت]] [[انتصاب]] و [[نادرستی]] [[انتخاب امام]] در [[اسلام]]؛
* [[دلایل انتخاب]]؛
* [[آیات خلافت]]؛
* [[روایت]] [[اجماع مسلمانان]]؛
* دو [[آیه شوری]]؛
* [[دلایل ضرورت انتصاب]]:
# ۱. [[احادیث اهل بیت]] در مورد امامت؛
# ۲. [[حدیث غدیر]].

===[[ولایت امامان]]===
* [[ولایت تکوینی]]
* [[ولایت تشریعی]]
* [[ولایت امر]]
===[[مرجعیت دینی امامان]]===

====[[وظیفه امت در قبال امام]]====
# [[شناسایی]]، [[رجوع]] و [[پیروی از امام]]؛
# [[دلبستگی]] و [[محبت به امام]]؛
# [[بیزاری جستن]] از [[دشمنان امام]]؛
* [[ولایت]] و شرط [[قبولی اعمال]].

====[[امامت در قرآن]]====
*'''مفهوم [[امامت در قرآن|امامت از منظر قرآن]]'''
** [[ویژگی‌های امامت در قرآن کریم]]؛
** [[توحید|امامت و حقیقت توحید]]؛
** [[آیات عبادت]]؛
** [[آیات امر]]؛
** [[آیات حکم]]؛
** [[آیات ملک]]؛
*'''[[نصب امام|امامت و گزینش الهی]] در [[قرآن کریم]]'''
** [[آیات امر]]؛
** [[آیات حکم]]؛
** [[آیات ملک]]؛
** [[آیات ولایت]]؛
** [[آیات اطاعت]]؛
** [[آیه اختیار]]؛
** [[آیه تحکیم]]؛
** [[آیات ایتاء]]؛
*'''[[نص|نص بر امامان]]{{ع}} و [[گزینش الهی]] آنان در [[قرآن کریم]]'''
** [[نصوص]] عام؛
** [[نصوص]] خاص بر امامت [[برگزیدگان آل ابراهیم]]؛
** [[اهل بیت در قرآن|نصوص دال بر امامت اهل بیت]]{{عم}}؛
** [[آیه ولایت]]؛
** [[آیه تطهیر]]؛
** [[آیه مودت]]؛
** [[آیه تبلیغ]]؛
** [[آیه شهادت]].
{{پایان پرسش‌های وابسته}}

==موسوعة الأحاديث العلوية==
{{فهرست اثر}}
# الإمامة العامة
## الإمامة و الإمامة بعد النبي{{صل}}
## لزوم التمسك بأئمة أهل البيت{{عم}}
## الولاية
## إمامة أمير المؤمنين{{ع}}
## صفات الإمام، مثل علمه و عصمته و غيرهما
## في أهل البيت{{عم}} و خصائصهم و کرائمهم و حبهم و بغضهم
# الإمامة الخاصة
## فاطمة الزهراء{{س}}، الفدك، ارتباطها مع علي{{ع}}
## الإمامان الحسن والحسين و سائر الأئمة المعصومین و ارتباطهم مع علي{{ع}} و كلامهم في علي{{ع}} و کلام علي{{ع}} فيهم{{عم}}
## الإمام المهدي{{ع}} و علائم ظهوره و أخبار الإمام بما يأتي من الأزمنة من علائم ظهوره و الرجعة و انتظار الفرج
## '''[[امام علی|شخصية الإمام علي]]{{ع}}'''
## الحجة
{{پایان فهرست اثر}}

==ح نبوی ج۲ و ۳==
{{فهرست اثر}}
* الباب الأول الإمامة
* الفصل الأول استمرار الإمامة والهداية
* ۱ / ۱ لكل قوم هاد
* ۱ / ۲ الإمام إما ظاهر مشهور أو مستتر مغمور
* الفصل الثاني فضل الإمام
* ۲ / ۱ أفضل الناس
* ۲ / ۲ أرفع الناس درجة يوم القيامة
* ۲ / ۳ لا ترد دعوته
* ۲ / ۴ النظر إليه عبادة
* الفصل الثالث حكمة الإمامة
* ۳ / ۱ استقرار النظام السياسي الإسلامي
* ۳ / ۲ الوقاية من الهرج
* ۳ / ۳ الهداية إلى القيم الدينية
* ۳ / ۴ بقاء نظام الأرض
* ۳ / ۵ الهداية الباطنية
* ۳ / ۶ نزول أنواع البركات
* بحث حول فلسفة الإمامة والقيادة
* ۱ الحكمة السياسية
* ۲ الحكمة الثقافية
* ۳ الحكمة التكوينية
* الأول: الهداية الباطنية للنفوس المستعدة
* الثاني: قوام عالم الوجود معنويا
* الفصل الرابع معرفة الإمام
* ۴ / ۱ وجوب معرفة أئمة الهدى
* ۴ / ۲ التحذير من ترك معرفتهم
* دراسة حول أحاديث التحذير
* من الموت على غير معرفة الإمام
* من هو الإمام المطلوب معرفته؟
* الفصل الخامس شروط الإمامة
* ۵ / ۱ النص من الله
* ۵ / ۲ التقدم في العلم
* ۵ / ۳ تلك الخصال
* الفصل السادس موانع الإمامة
* ۶ / ۱ متابعة الهوى
* ۶ / ۲ الضعف
* ۶ / ۳ الرذائل الأخلاقية
* الفصل السابع واجبات الاءمام
* ۷ / ۱ الرقابة على أمانة القيادة
* ۷ / ۲ استعمال الأفضل
* ۷ / ۳ عدم استعمال الحريص على الرئاسة
* ۷ / ۴ العدل والإحسان
* ۷ / ۵ المحبة والرحمة لجميع الناس
* ۷ / ۶ الاتصال المباشر بالناس
* ۷ / ۷ تقديم المستضعفين
* ۷ / ۸ اختصاص وقت لذوي الحاجات منه
* ۷ / ۹ ملازمة النصح
* ۷ / ۱۰ مجانبة الغش والخيانة
* ۷ / ۱۱ قضاء دين المعسر
* ۷ / ۱۲ التقشف في النفقة من بيت المال
* ۷ / ۱۳ جوامع واجبات الإمام
* الفصل الثامن من حقوق الإمام
* ۸ / ۱ الطاعة
* ۸ / ۲ النصح
* ۸ / ۳ التعظيم
* الفصل التاسع عدد الأئمة من أهل البيت
* ۹ / ۱ ما روي بلفظ اثنا عشر خليفة
* أ رواية جابر بن سمرة
* ب رواية أبي جحيفة
* ج رواية عبد الله بن عمر
* د رواية عبد الله بن مسعود
* ه رواية عبد الله بن عمرو بن العاص
* و رواية أنس
* ز رواية عبد الله بن أبي أوفى
* ۹ / ۲ ما روي بلفظ اثنا عشر أميرا
* ۹ / ۳ ما روي بلفظ اثنا عشر إماما
* ۹ / ۴ ما روي بلفظ اثنا عشر وصيا
* ۹ / ۵ ما روي بلفظ اثنا عشر، عدد نقباء بني إسرائيل
* ۹ / ۶ ما روي في إمامة الإمام علي وأحد عشر من ولده
* دراسة حول أحاديث عدد الأئمة
* الأحاديث سندا و دلالة
* ۱ تقييم سند الأحاديث
* ۲ زمان صدور الحديث ومكانه
* ۳ الاختلاف في متن الحديث
* ۴ المقصود من اثني عشر خليفة
* عدد من الآراء التي لا تنطبق على الخلفاء الاثني عشر
* الرأي الأول: حكام فترة الاقتدار السياسي للحكومة الإسلامية
* الرأي الثاني: الحكام من صدر الإسلام إلى عمر بن عبد العزيز
* الرأي الثالث: اثناعشر خليفة غير محددين إلى يوم القيامة!
* الرأي الرابع: خلفاء بني أمية
* الرأي الخامس: إمارة اثني عشر أميرا في آن واحد
* تتمة القسم الثالث الحكم العقائدية و الاجتماعة و السياسية
* تتمة الباب الأول الإمامة
* الفصل العاشر استمرار إمامة أهل البيت
* ۱۰ / ۱ حديث الثقلين برواية أتباع أهل البيت
* ۱۰ / ۲ حديث الثقلين برواية أهل السنة
* ۱۰ / ۳ مواضع صدور حديث الثقلين
* أ عرفات
* ب منى
* ج مسجد الخيف
* د المسجد الحرام
* ه غدير خم
* و آخر خطبة خطبها النبي صلى الله عليه و آله
* ز اللحظات الأخيرة من حياته صلى الله عليه و آله
* ۱۰ / ۴ معنى العترة في حديث الثقلين
* دراسة حول حديث الثقلين ودلالته على استمرار إمامة أهل البيت
* أولا: نص الحديث
* ثانيا: سند الحديث
* أ رواة الحديث من أصحاب النبي صلى الله عليه و آله
* ب رواة الحديث من أهل البيت عليهم السلام
* ج رواة الحديث من التابعين
* د رواة الحديث من القرن الثاني حتى القرن الرابع عشر
* ثالثا: صحة الحديث وصدوره
* رابعا: مواضع صدوره
* خامسا: المراد من العترة وأهل البيت عليهم السلام
* أهل البيت عليهم السلام في آية التطهير
* سادسا: معنى الحديث
* ۱ عصمة أهل البيت عليهم السلام
* ۲ المرجعية العلمية لأهل البيت عليهم السلام
* ۳ التلازم بين الإعراض عن أهل البيت عليهم السلام والإعراض عن القرآن
* سابعا: دلالة الحديث على إمامة الإمام المهدي عليه السلام
* ۱ غيبة الإمام المهدي عليه السلام
* المقدمة الاولى: بقاء أحد الأئمة إلى يوم القيامة
* رد على شبهة
* المقدمة الثانية: بقاء إمام من أهل البيت عليهم السلام إلى جانب القرآن أعم من حضوره وغيبته
* ۲ المراد من التمسك بأهل البيت عليهم السلام
* ۳ كيفية التمسك بالإمام الغائب عليه السلام
* ثامنا: دراسة رواية اخرى لحديث الثقلين
* تقويم سند الرواية
* الفصل الحادى عشر معنى أهل البيت
* ۱۱ / ۱ أزواج النبي ومعنى أهل البيت
* أ ام سلمة
* ب عائشة
* أضواء حول حديث الكساء
* ۱ سند حادثة الكساء
* ۲ كيف وقعت حادثة الكساء
* ۳ جو الحادثة
* ۴ حادثة الكساء في بيت ام سلمة
* ۵ كلام حول ما اشتهر بحديث الكساء
* ۱۱ / ۲ أصحاب النبي ومعنى أهل البيتمعنى أهل البيت
* أ أبو سعيد الخدري
* ب أبو برزة
* ج أبو الحمراء
* د أبو ليلى الأنصاري
* ه أنس بن مالك
* و البراء بن عازب
* ز ثوبان
* ح جابر بن عبد الله
* ط زينب بنت أبي سلمة
* ي سعد بن أبي وقاص
* ك صبيح مولى ام سلمة
* ل عبدالله بن جعفر
* م عبد الله بن عباس
* ن عمر بن أبي سلمة
* س عمر بن الخطاب
* ع واثلة بن الأسقع
* ۱۱ / ۳ أهل البيت ومعنى أهل البيت
* ۱۱ / ۴ تسليم النبي على أهل البيت وتخصيصهم بالأمر بالصلاة
* تحقيق حول أحاديث تسليم النبي على أهل البيت
* الفصل الثاني عشر مكانة أهل البيت
* ۱۲ / ۱ مثلهم مثل سفينة نوح
* ۱۲ / ۲ مثلهم مثل باب حطة
* ۱۲ / ۳ مثلهم مثل بيت الله
* ۱۲ / ۴ مثلهم مثل النجوم
* ۱۲ / ۵ مثلهم مثل العينين
* ۱۲ / ۶ مكانتهم يوم القيامة
* الفصل الثالث عشر خصائص أهل البيت
* ۱۳ / ۱ الطهارة
* الاحتجاجات بمزية الطهارة
* ۱۳ / ۲ عدل القرآن خصائص أهل البيت
* ۱۳ / ۳ خلفاء النبي وأوصياؤه
* ۱۳ / ۴ أحب الخلق إلى النبي
* ۱۳ / ۵ أفضل الخلق
* ۱۳ / ۶ مباهلة النبي بهم
* ۱۳ / ۷ اولو الأمر
* ۱۳ / ۸ أهل الذكر
* ۱۳ / ۹ أركان الدين وحفظنه
* ۱۳ / ۱۰ أبواب الله
* ۱۳ / ۱۱ عرفاء الله
* ۱۳ / ۱۲ أركان العالم
* ۱۳ / ۱۳ أمان أهل الأرض
* ۱۳ / ۱۴ معدن الرسالة
* ۱۳ / ۱۵ دعائم الحق
* ۱۳ / ۱۶ سلمهم سلم النبي وحربهم حربه
* ۱۳ / ۱۷ بهم فتح الدين وبهم يختم
* ۱۳ / ۱۸ لا يقاس بهم أحد
* ۱۳ / ۱۹ جوامع خصائصهم
* الفصل الرابع عشر خصائص أهل البيت العلمية
* ۱۴ / ۱ خزنة علم الله
* ۱۴ / ۲ ورثة علم الأنبياء
* ۱۴ / ۳ أعلم الناس
* ۱۴ / ۴ معدن العلم
* ۱۴ / ۵ عندهم علم الكتاب
* ۱۴ / ۶ عندهم تأويل القرآن
* ۱۴ / ۷ عندهم علم ما في الأرض والسماء
* ۱۴ / ۸ عندهم كتاب الإمام علي عليه السلام
* الفصل الخامس عشر حقوق أهل البيت
* ۱۵ / ۱ أهمية معرفة حقوقهم
* ۱۵ / ۲ الحث على رعاية حقوقهم
* ۱۵ / ۳ عناوين حقوقهم
* أ المودة
* ب التمسك
* ج الولاية
* د التقديم
* ه الاقتداء
* و الإكرام
* ز الصلة
* ح الصلاة
* ط الذكر
* الفصل السادس عشر حب أهل البيت
* ۱۶ / ۱ فضل حبهم
* أ حبهم أساس الإسلام
* ب حبهم حب الله عز و جل
* ج حبهم حب رسول الله صلى الله عليه و آله
* د حبهم وديعة الله عز و جل
* ه حبهم أفضل العبادة
* ۱۶ / ۲ خصائص حبهم
* أ علامة طيب الولادة
* ب شرط التوحيد
* ج آية الإيمان
* د أول ما يسأل عنه يوم القيامة
* ۱۶ / ۳ تأديب الأولاد بحبهم
* ۱۶ / ۴ علامة حبهم
* ۱۶ / ۵ آثار حبهم
* أ تمحيص الذنوب
* ب اطمئنان القلب
* ج استكمال الدين
* د شفاعة أهل البيت عليهم السلام
* ه نور يوم القيامة
* و الأمن يوم القيامة
* ز الثبات على الصراط
* ح النجاة من النار
* ط الحشر مع أهل البيت عليهم السلام
* ي دخول الجنة
* ك خير الدنيا والآخرة
* ۱۶ / ۶ جوامع آثار حبهم
* الفصل السابع عشر بغض أهل البيت
* ۱۷ / ۱ التحذير من بغضهم
* ۱۷ / ۲ آثار بغضهم
* أ سخط الله عز و جل
* ب اللحاق بالمنافقين
* ج اللحاق بالكفار
* د اللحاق باليهود والنصارى
* ه الجذام يوم القيامة
* و الحرمان من الشفاعة
* ز دخول النار
* الفصل الثامن عشر الظلم على أهل البيت
* ۱۸ / ۱ تحذير النبي من ظلمهم
* ۱۸ / ۲ الجنة محرمة على من ظلمهم
* ۱۸ / ۳ عذاب ظالميهم
* ۱۸ / ۴ إخبار النبي بما يقع عليهم من الظلم
* الفصل التاسع عشر دولة أهل البيت
* ۱۹ / ۱ البشارات بدولتهم
* ۱۹ / ۲ الممهدون لدولتهم
* الفصل العشرون الغلو في أهل البيت
* ۲۰ / ۱ التحذير من الغلو
* ۲۰ / ۲ كفر الغالي
* ۲۰ / ۳ هلاك الغالي
* ۲۰ / ۴ أخبار الغلو موضوعة
* الفصل الحادي والعشرون شيعة أهل البيت في القيامة
{{پایان فهرست اثر}}

==مطلب==
'''امامت''' به معنای رهبری و پیشوایی است. امامت، منصب و مقامی که از سوی خداوند به بعضی انسان‌های پاک و دانا و شایسته داده می‌شود که مردم را به راه خدا هدایت کنند. در اسلام، برای تداوم مسؤولیت پیامبر خدا{{صل}} در بُعد حکومتی و دینی، امامت و وصایت قرار داده شده تا مردم پس از پیامبر، از امام تبعیّت کنند و رسول خدا{{صل}} و امامان پس از خویش را با نام و مشخصات تعیین کرده است. امامت یکی از اصول اعتقادی شیعه است و از سوی خدا و پیامبر{{صل}} است نه به انتخاب مردم. علم و عصمت از جمله شرایط آن است و امام، حق ولایت بر مردم دارد و حجت الهی بر همگان است. پذیرش امامتِ امامانِ معصوم واجب است و نشانه اطاعت از خدا و پیامبر است و هر کس بدون عقیده و ایمان به امامت امامِ معصوم بمیرد، به مرگ جاهلیت مرده است. امام رضا{{ع}} می‌‌فرماید: {{متن حدیث|إِنَّ الْإِمَامَةَ خِلَافَةُ اللَّهِ وَ خِلَافَةُ الرَّسُولِ}} امامت، جانشینی خدا و جانشینی پیامبر است<ref>اصول کافی، ج۱، ص۲۰۰.</ref>. روشن است کسی که به جای خدا و رسول بر مردم حکومت می‌کند، باید پاک و عادل و شبیه پیامبر در کمالات و فضایل باشد. به پیروان این عقیده، امامیه و شیعه گفته می‌شود<ref>جواد محدثی|محدثی، جواد، فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)|فرهنگ‌نامه دینی، ص۳۲.</ref>.

==تعریف امام و امامت==
===واژه‌شناسی لغوی===

===امامت در کلام اسلامی|تعریف مشهور متکلمان===

==رابطه مفهوم امامت با مفاهیم دیگر==
===رابطه با حجت الهی===
===رابطه با ولایت===
===رابطه با نبوت و رسالت===
===رابطه با خلیفه الهی===
===رابطه با خلیفه رسول الله===
===رابطه با وصی رسول الله (وصایت)===
===رابطه با عهد الهی===
===رابطه با پادشاهی (ملک)===
===رابطه با ریاست===

===رابطه با خلافت، نبوت و رسالت===
*در قرآن کریم هر چهار کلمه خلیفه، امام، نبوت و رسالت یا مشتقات آن، استعمال شده است که آیات دارای کلمه خلیفه در ذیل عنوان مفهوم خلیفه در قرآن مطرح شد.
*اما کلمه امام، در قرآن مجید، بر مصادیق مختلفی استعمال شده است که به دو دسته تقسیم می‌شود:
#مصادیق غیر بشری، مانند لوح محفوظ‍‌: {{متن قرآن|وَكُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْنَاهُ فِي إِمَامٍ مُبِينٍ}}<ref>«و هر چیزی را در نوشته‌ای روشن بر شمرده‌ایم» سوره یس، آیه ۱۲.</ref>
#کتاب آسمانی: {{متن قرآن|وَمِنْ قَبْلِهِ كِتَابُ مُوسَى إِمَامًا وَرَحْمَةً}}<ref>«و کتاب موسی به پیشوایی و بخشایش پیش از او بوده است» سوره هود، آیه ۱۷؛ سوره احقاف، آیه ۱۲.</ref>.
*مصادیق بشری که از جهت حقانیت و بطلان، به دو دسته تقسیم می‌شود:
#امام حق: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}}<ref>«و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند» سوره انبیاء، آیه ۷۳.</ref>
#امام باطل: {{متن قرآن|فَقَاتِلُوا أَئِمَّةَ الْكُفْرِ}}<ref>«با پیشگامان کفر که به هیچ پیمانی پایبند نیستند کارزار کنید» سوره توبه، آیه ۱۲.</ref> و {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ}}<ref>«و آنان را (به کیفر کفرشان) پیشوایانی کردیم که (مردم را) به سوی آتش دوزخ فرا می‌خوانند» سوره قصص، آیه ۴۱.</ref>.
*امّا امامت در اصطلاح دینی به دو صورت عام و خاص است که در معنای عام، شامل نبوت و رسالت به عنوان مقتدا و اسوه می‌شود و در معنای خاص، شامل آنها نشده و در بعضی موارد بعد از تحقق مقام نبوت و رسالت است{{متن قرآن|وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}<ref> «و (یاد کن) آنگاه را که پروردگار ابراهیم، او را با کلماتی آزمود و او آنها را به انجام رسانید؛ فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم. (ابراهیم) گفت: و از فرزندانم (چه کس را)؟ فرمود: پیمان من به ستم‌کاران نمی‌رسد» سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref>. یا مقام ویژه‌ای است که از طرف خدای سبحان به اوصایای پیامبران{{عم}}، عنایت می‌شود.
*اما کلمه نبوت، ۵ بار {{متن قرآن|مَا كَانَ لِبَشَرٍ أَنْ يُؤْتِيَهُ اللَّهُ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ}}<ref> «هیچ بشری را نسزد که خداوند به او کتاب و حکمت و پیامبری بدهد» سوره آل عمران، آیه ۷۹.</ref>؛ {{متن قرآن|أُولَئِكَ الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ}}<ref>«آنان کسانی هستند که به آنها کتاب و داوری و پیامبری دادیم» سوره انعام، آیه ۸۹.</ref>؛ {{متن قرآن|وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَجَعَلْنَا فِي ذُرِّيَّتِهِ النُّبُوَّةَ وَالْكِتَابَ}}<ref>«و ما به او اسحاق و (نوه‌اش) یعقوب را بخشیدیم و در فرزندان او پیامبری و کتاب (آسمانی) را نهادیم» سوره عنکبوت، آیه ۲۷.</ref>؛ {{متن قرآن|وَلَقَدْ آتَيْنَا بَنِي إِسْرَائِيلَ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ}} <ref>«و به راستی ما به بنی اسرائیل کتاب (آسمانی) و داوری و پیامبری دادیم» سوره جاثیه، آیه ۱۶</ref>؛ {{متن قرآن|وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا وَإِبْرَاهِيمَ وَجَعَلْنَا فِي ذُرِّيَّتِهِمَا النُّبُوَّةَ وَالْكِتَابَ}}<ref>«و نوح و ابراهیم را فرستادیم و در فرزندان آنان پیامبری و کتاب (آسمانی) نهادیم» سوره حدید، آیه ۲۶.</ref> در قرآن استعمال شده و در اصل و ریشه آن، اختلاف است. بعضی گفته‌اند: از نَبَأ به معنای خبر مشتق شده<ref>تبیان، ج۷، ص۱۳۳؛ کنزالدقائق، ج۸، ص۲۳۲؛ المیزان، ج۲، ص۱۳۹.</ref> و برخی دیگر نوشته‌اند: از نبوه (بر وزن نغمه) به معنای رفعت و بلندی مقام، مشتق شده است<ref>مجمع البیان، ج۶، ص۸۰۰؛ کشف الاسرار، ج۶، ص۵۴.</ref>؛ لذا با لحاظ‍ ریشه، ترجمه آیه شریفه {{متن قرآن|وَاذْكُرْ فِي الْكِتَابِ مُوسَى إِنَّهُ كَانَ مُخْلَصًا وَكَانَ رَسُولًا نَبِيًّا}}<ref>«و در این کتاب از موسی یاد کن که ناب و فرستاده‌ای پیامبر بود» سوره مریم، آیه ۵۱.</ref> دو گونه می‌شود؛ ای پیامبر! در کتاب قرآن از موسی یاد کن که او بنده مخلَص و فرستاده حق و پیام‌آور برای خَلق بود.
*ای پیامبر! در کتاب قرآن از موسی یاد کن که او بنده مخلَص و فرستاده‌ای والامقام بود.
*اما کلمه رسالت فقط‍ یک بار{{متن قرآن|فَتَوَلَّى عَنْهُمْ وَقَالَ يَا قَوْمِ لَقَدْ أَبْلَغْتُكُمْ رِسَالَةَ رَبِّي وَنَصَحْتُ لَكُمْ وَلَكِنْ لَا تُحِبُّونَ النَّاصِحِينَ}}<ref> «(صالح) از آنان روی گردانید و گفت: ای قوم من! بی‌گمان پیام پروردگارم را به شما رسانده‌ام و برای شما خیرخواهی کرده‌ام امّا شما خیرخواهان را دوست نمی‌دارید» سوره اعراف، آیه ۷۹.</ref> و جمع آن "رسالات"، ۸ بار در قرآن مجید استعمال شده است؛ و معنای رسالت این است که مأموریتی بر عهده کسی بگذارند و او موظف به تبلیغ و ادای آن شود<ref>عبدالله حق‌جو|حق‌جو، عبدالله، ولایت در قرآن (کتاب)|ولایت در قرآن، ص:۵۶-۵۸.</ref>.

==امامت در اصطلاح==
*مراد از "امامت" و "ولایت"، "ولایت امر" است؛ به این معنا که اینکه فرمان دست چه کسی باید باشد؛ بازگشت همۀ نزاع‌ها، چه داخل و چه بیرون از جامعه اسلامی، به این است که چه کسی دستور بدهد. در عصر ما نیز، هر کدام از طاغوت‌ها و سردم‌داران استکبار جهانی ادعا می‌کند که باید فرمان دست من باشد و اگر ملتی یا کشوری بیابد که روزبه‌روز مقتدرتر می‌شود، درصدد شکستن و به‌زانودرآوردن آن برمی‌آید تا خود را ابرقدرت جلوه دهد. اساس جنگ‌ها و کشمکش‌های این مستکبران با رقبای خود در دنیا همین است که زیر بار فرمان آنان نمی‌روند. بنابراین، نزاع و دعوا بر سر همان چیزی است که در منابع دینی اسلام از آن به "ولایت امر" تعبیر شده است. "امامت" همان "ولایت امر" است؛ یعنی چه کسی باید صاحب دستور باشد<ref>محسن اراکی|اراکی، محسن، https://www.aparat.com/v/FYjv0?playlist=376197 درس اول «امامت در اندیشه اسلامی»</ref>
*امامت در اصطلاح، تعاریف متعدّدی برای آن ارائه شده است که شاید مناسب‌ترین آن تعریف زیر باشد:
*"امامت عبارت است از ریاست و رهبری جامعه در امور دینی و دنیوی". از این تعریف چند نکته استفاده می‌شود:
# امامت یک منصب الهی و به تعبیر قرآن کریم عهد خداوند است{{متن قرآن|وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}<ref> «و (یاد کن) آنگاه را که پروردگار ابراهیم، او را با کلماتی آزمود و او آنها را به انجام رسانید؛ فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم. (ابراهیم) گفت: و از فرزندانم (چه کس را)؟ فرمود: پیمان من به ستم‌کاران نمی‌رسد» سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref>.
# امام ریاست کلّی جامعه را در همه جنبه‌ها و تمام شئون آن بر عهده دارد. اعم از: رهبری سیاسی و حکومت، رهبری قضایی و فصل خصومت، رهبری و مرجعیّت دینی و مقام افتاء و زعامت تقنینی و قانون‌گذاری.
# مردم در تعیین و نصب امام دخالتی ندارند، امّا برای به فعلیت رسیدن زعامت او و به اصطلاح "مبسوط الید" شدن امام، بدیهی است که نقش اصلی از آن مردم است. بر این که امامت نیز همچون نبوّت خارج از محدوده انتخاب و تشخیص مردم است علاوه بر قرآن و روایات، عقل نیز دلالت دارد؛ چون امام نیز – چنان‌که خواهد آمد- باید دارای صفاتی همچون عصمت و علم خاصّ باشد که جز خداوند کسی از آن آگاه نیست و اینکه تحقّق و فعلیت امام وابسته به مردم و حضور آنها در صحنه است امری روشن است؛ زیرا حاکم بدون رعیت و امام بدون مأموم معنا ندارد و از طرفی انسان موجودی مختار است و امور خود را با اراده خود انجام میدهد و خدای متعال نیز بنا ندارد امور خارج از مجاری عادّی به انجام برسد: {{متن حدیث|أبى اللّه أن يجرى الأمور إلّا بأسبابها}}؛ بنابراین حضور مردم و به تعبیر امیر المؤمنین{{ع}} "حضور حاضر"<ref>نهج البلاغه، خطبه ۳.</ref> است که امکان تصدّی امور توسّط امام را فراهم می‌کند. به همین دلیل اکثر ائمّه{{عم}} در حقیقت دارای منصب امامت بودند، ولی در عمل متصدّی بخشی از شئون امامت نبودند و نه تنها مردم از رهبری سیاسی آنها محروم بودند که حتّی در امور مذهبی نیز مرجع عمومی مردم نبودند و مردم به دیگران مراجعه می‌کردند<ref>رضا محمدی|محمدی، رضا، امام‌شناسی ۵ (کتاب)|امام‌شناسی، ص:۳۰-۳۱.</ref>.
*واژۀ امام از ریشۀ "أ م م" است و در لغت به معانی زیر آمده است: "هر کسی که مورد اقتدا و تبعیت گروهی قرار بگیرد چه در راه مستقیم باشند یا گمراه؛ قیم و مصلح، مقدم، طریق و راه"<ref>لسان العرب، ج۱، ص۱۵۰؛ فخرالدین طریحی، مجمع البحرین، ج۱، ص۱۰۵.</ref>.
* ابن منظور در لسان العرب معتقد است که أمامَ (جلو و مقدم) با امام (پیشوا) هم ریشه است هردو ریشۀ "ام یوم" به معنی قصد کردن و پیشی گرفتن است<ref>لسان العرب، ج۱، ص۱۵۰.</ref>.
*واژۀ امام در قرآن در معانی لغوی آن به کار رفته است، تفلیسی در وجوه قرآن بر آن است که "امام" در قرآن بر پنج وجه به کار رفته است:
*'''وجه نخستین''' امام به معنای پیشرو است چنان که خدای متعال در سورۀ بقره آیۀ ۱۲۴ فرموده است: {{متن قرآن|إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا}}<ref>«من تو را پیشوای مردم می‌گمارم» سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref> و نیز در سورۀ فرقان آیۀ ۷۴ فرموده است: {{متن قرآن|وَاجْعَلْنَا لِلْمُتَّقِينَ إِمَامًا}}<ref>«و ما را پیشوای پرهیزگاران کن» سوره فرقان، آیه ۷۴.</ref> {{عربی|یعني قائداً في الخير}}.
*'''وجه دوم''' به معنای "نامه" آمده است چنان که در سورۀ بنی اسرائیل، آیۀ ۷۱ فرموده است: {{متن قرآن|يَوْمَ نَدْعُو كُلَّ أُنَاسٍ بِإِمَامِهِمْ}}<ref>«روزی که هر دسته‌ای را با پیشوایشان فرا می‌خوانیم» سوره اسراء، آیه ۷۱.</ref> {{عربی|یعنی بکتابهم الذی عملوا فی الدنیا}}.
*'''وجه سوم''' به معنای "لوح محفوظ" است چنان که در سورۀ یس فرموده است: {{متن قرآن|كُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْنَاهُ فِي إِمَامٍ مُبِينٍ}}<ref>«هر چیزی را در نوشته‌ای روشن بر شمرده‌ایم» سوره یس، آیه ۱۲.</ref> {{عربی|يعني في اللوح المحفوظ}}.
*'''وجه چهارم''' به معنای "تورات" است چنان که در سورۀ هود فرموده است: {{متن قرآن|مِنْ قَبْلِهِ كِتَابُ مُوسَى إِمَامًا}}<ref>«و کتاب موسی به پیشوایی و بخشایش پیش از او بوده است» سوره هود، آیه ۱۷.</ref> {{عربی|يعني التوراة}} و در سورۀ احقاف فرمود: {{متن قرآن|وَمِنْ قَبْلِهِ كِتَابُ مُوسَى إِمَامًا وَرَحْمَةً}}<ref>«و پیش از آن، کتاب موسی پیشوا و رحمت بود» سوره احقاف، آیه ۱۲.</ref> {{عربی|يعني التوریه}}.
*وجه پنجم به معنای راه روشن و پیداست، چنان که در سورۀ حجر فرمود: {{متن قرآن|وَإِنَّهُمَا لَبِإِمَامٍ مُبِينٍ}}<ref>«و (نشانه‌های) آن دو شهر (لوط و ایکه) بر سر راهی آشکار است» سوره حجر، آیه ۷۹.</ref> {{عربی|يعني الطریق الواضح}}<ref>وجوه قرآن، ص۲۸-۲۹؛ اسماعیل بن احمد، وجوه القرآن، ص۲۸-۲۹ و ص۹۸-۹۹.</ref>.
*"غالباً معنای آن در نزد عرب امری است که مورد تبعیت باشد چه انسان باشد که کردار و گفتارش مورد تبعیت است و چه کتاب باشد (مانند آیین نامه)، چه محق باشد یا مبطل"<ref>ر.ک: المفردات، ج۱، ص۱۹۷.</ref>.
*بنابر آنچه گذشت امامت به معنای پیشوا و مقتدای مردم بودن است که آنان را به سویی هدایت می‌کند حال اگر امام بر حق و منصوب از طرف خداوند متعال و نبی مکرم اسلام باشد آنان را به سوی خیر و نیکی هدایت می‌نماید<ref>آرزو شکری|شکری، آرزو، حقوق اهل بیت (کتاب)|حقوق اهل بیت، ص۱۵۴- ۱۵۶.</ref>.
* اندیشمندان و متکلمان مسلمان درباره امامت و ولایت تعاریف زیادی ذکر کرده‌اند. در اینجا به برخی از این تعاریف مهم اشاره می‌شود:
# سید مرتضی علم الهدی از عالمان بزرگ شیعی در این زمینه می‌نویسد: امامت، ریاست فراگیر در امور دین است به صورت اصلی و استقلالی، نه به نیابت از کسانی که در دار تکلیف هستند<ref>مراد از قید «بالاصالة لا بالنیابة» در تعریف امامت این است که امامت مورد نظر اسلام و شیعه، امری اصلی و منصبی الهی است، نه امری نیابتی و وکالتی از سوی مردم، که امامت و رهبری مطرح در حکومت‌های رایج در گذشته و حال از این قسم است.</ref><ref>{{عربی|اَلاِمَامَهُ رِیَاسَهٌ عَامَّهٌ فِی الدِّینِ بِالاِصَالَهِ لا بِالنِّیَابَهِ عَمَّن هُوَ فِی دَارِ التَّكلیِفِ}}؛ الحدود والحقایق، سید مرتضی علم الهدی، ص۴۱.</ref>.
# قاضی عبدالجبار معتزلی همدانی از اهل سنت در تعریف امامت می‌نویسد: "امام، نامی است برای کسی که حق ولایت و صاحب اختیاری بر امّت و (نیز) حق تصرّف در کارهایشان را دارد، به صورتی که قدرتی برتر از او - در میان امت - نیست"<ref>{{عربی|الإمام اسم لمن له الولايه علی الأمة و التصرف في أمورهم علی وجه لا يكون فوق يده يدٌ}}؛ شرح الأصول الخمسة، ص۵۰۹.</ref>.
# سعدالدین تفتازانی از اهل سنت می‌گوید: امامت، ریاست عام و فراگیر بر امر دین و دنیا پس از پیامبر{{صل}} است<ref>شرح المقاصد، ج۵، ص۲۳۲.</ref>.
# شیخ طوسی از بزرگان شیعه می‌نویسد: "امام، همان کسی است که عهده‌دار ریاست عمومی در دین و دنیا با هم است"<ref>{{عربی|الامام هو الذي يتولي الرئاسة العامّة في الدين و الدنيا جميعاً}}؛ شرح العبارات المصطلحة بین المتکلمین، به نقل از امامت‌ پژوهی، ص۴۲.</ref>.
# امامت در تعریفی دیگر، عبارت است از: ریاست و سرپرستی توسط امام معصوم بر امور دین و دنیای مردم و حفظ مصالح دنیوی‌شان از راه جلوگیری از ظلم و فساد و اخلال امور واجب دینی. وجود چنین امامی لطفی از سوی خدای متعال بر مردم است<ref>برگرفته از تمهید الأصولی فی علم الکلام، ابی جعفر محمد بن حسن طوسی، ص۳۴۸ - ۳۴۹.</ref>.
# عضدالدین ایجی از اهل سنت نیز می‌گوید: "امامت، ریاست عام بر امور دین و دنیاست"<ref>{{عربی|الامامة رياسة عامة في امور الدين و الدنيا}}؛ شرح المواقف، شرح از سید شریف علی بن محمد جرجانی، ج۸، ص۲۴۵.</ref>.
# علامه حلی از بزرگ عالمان شیعی، می‌گوید: "امام، همان انسانی است که برایش ریاست عمومی بالاصالة بر امور دین و دنیا در دار تکلیف است"<ref>{{عربی|الأمام هو الانسان الذي له الرياسة العامة في أمور الدين و الدنیا بالأصالة فی دار التکلیف}}؛ الاَلفین (دو هزار دلیل) فی امامة امیرالمؤمنین علی بن ابی‌طالب{{ع}}، جمال الدین حسن بن یوسف المطهر الحلّی، ص۲.</ref>.
# ماوردی اشعری از اهل سنت، می‌گوید: امامت، ریاست عمومی در امر دین و دنیا، و جانشینی پیامبر{{صل}} است<ref>به نقل از امامت‌پژوهی، ص۴۱.</ref>.
# خواجه نصیرالدین طوسی از مشاهیر عالمان شیعی می‌گوید: "امامت، ریاست عام دینی است که مشتمل بر ترغیب و تشویق عموم مردم بر حفظ مصالح دینی و دنیوی‌شان و بازداشتن آنها از آنچه که به حالشان مضر است"<ref>{{عربی|الامامة رئاسة عامة دينية مشتملة علی ترغيب عموم الناس في حفظ مصالحهم الدينية و الدنياوية و زجرهم عما يضرهم بحسبها}}؛ قواعد العقائد، تحقیق علی ربانی گلپایگانی، ص۱۰۸.</ref>.
# ابن‌میثم بحرانی، دیگر عالم فرهیخته شیعی نیز می‌گوید: امام، همان انسانی است که برایش امامت و رهبری می‌باشد و امامت، ریاست عامی در امور دین و دنیا بالاصاله است<ref>قواعد المرام فی علم الکلام، میثم بن علی بن میثم البحرانی، ص۱۷۴.</ref><ref>عبدالله ابراهیم‌زاده آملی|ابراهیم‌زاده آملی، عبدالله، امامت و رهبری - ابراهیم‌زاده آملی (کتاب)| امامت و رهبری، ص:۱۷-۱۹.</ref>

==بررسی دیدگاه‌ها==
*چنانکه از ظاهر تعاریف امامت نزد عالمان شیعی و سنّی برمی‌آید، به نظر چنین می‌آید که تفاوت چندانی میان عالمان و متکلمان شیعه و سنّی در این خصوص وجود ندارد. از این رو، اگر ملاک بررسی و داوری درباره دیدگاه‌های شیعه و سنّی درباره امامت همین تعاریف باشد بر حسب ظاهر عبارات، نمی‌توان گفت از امامت دو تصویر و دیدگاه متمایز و متخالف میان شیعه و سنّی وجود دارد.
*به این تشابه ظاهری تعریف است که ممکن است تصور شود که در حقیقت و واقع امر نیز شیعه و سنّی در اصل مسئله امامت و چیستی آن، اختلاف عقیده ندارند و اختلاف آنها فقط به مصداق خارجی برمی‌گردد<ref>یعنی اختلاف فقط در این است که امام کیست و نه امامت چیست.</ref>، در حالی که تفاوت دیدگاه تشیّع و تسنّن در تصور و تعریف امامت نیز تفاوت آشکار و غیر قابل جمعی است؛ زیرا تفاوت و اختلاف دیدگاه دو گروه در مسائل امامت (از وجوب و ضرورت امامت و شیوه نصب گرفته تا ویژگی‌ها و شرایط امام از علم، عصمت و...) به حدی است که نمی‌توان اختلاف آنها را تنها در تعیین مصداق دانست.
*توضیح آنکه اگر در تعریف امامت از سوی عالمان شیعه و سنّی دقت شود، روشن می‌شود که هسته مرکزی و نقطه محوری تعریف دو گروه درباره امامت، عبارت "ریاست عامه بر مسلمانان در امور دین و دنیا" است. اما تشابه ظاهری و وحدت لفظی آنها در مفهوم امامت نباید مایه این اشتباه و پندار غلط شود که آنها حداقل تصوّر امامت وحدت نظر دارند؛ زیرا تصوّر این دو گروه از امامت نیز کاملاً متفاوت است. چه اینکه ریاست عامه و مطلق بر امور دین و دنیای مسلمانان می‌طلبد که امام و حاکم مسلمانان از شایستگی لازم و کافی برای احراز این منصب خطیر و حساس برخوردار باشد؛ از قبیل اسلام‌شناسی به تمام معنا، عدالت و تقوا و مجاز و مأذون بودن از سوی خدا و رسول، تا حکومت و رهبری او از مشروعیت و وجاهت دینی و شرعی کافی ـ و بلکه کامل ـ برخوردار باشد. در غیر این صورت حاکمیت او غیر شرعی و طاغوتی می‌شود.
*اما اهل سنت به هیچ یک از این شایستگی‌ها که از الزامات غیر قابل اغماض تعریف امامت به معنای یاد شده است، ملتزم نبوده و هیچ یک از آنها را برای امام و رئیس عامه مسلمانان در امور دین و دنیا قائل نیستند. از این‌رو، اهل سنت در تعریف امامت، دچار نوعی تضاد و تناقض‌گویی گشته‌اند. به همین خاطر، متکلم شیعی معروف قرن یازدهم "عبدالرزاق لاهیجی"، تشابه ظاهری تعاریف شیعه و سنّی از امامت را "معمّایی" تلقی کرده که باید حل شود؛ زیرا در باطن این تشابه ظاهری، تخالف و تفاوت آشکار و غیر قابل جمعی وجود دارد. وی در این زمینه می‌نویسد: و از عجایب امور آن است که تعریف مذکور برای امامت متفق علیه است میان ما و مخالفین ما، و حال آنکه هیچ یک از خلفا و ائمه (ای) که ایشان مختّص‌اند به قول به امامت ایشان، متصف نیستند به جمیع امور معتبره در مفهوم امامت به تعریف مذکور. چه ریاست در امور دین لا محاله موقوف است بر معرفت امور دینیه بالضرورة و ایشان عالم بودن امام را شرط نمی‌دانند در امامت؛ و مدّعی آن هم نیستند که هیچ یک از ائمه (مورد قبول) ایشان عالم به جمیع امور دین بوده‌اند.
*مرحوم لاهیجی در ادامه می‌گوید: "و نیز ریاست در امور دین موقوف است به عدالت بالضرورة؛ و ایشان آن را (نیز) شرط ندانسته‌اند؛ و تصریح به عدم اشتراط این دو امر، در اکثر کتب ایشان موجود است. از جمله در "شرح مقاصد" گفته که یکی از اسباب انعقاد خلافت، قهر و غلبه است و هر کس متصدی امامت به قهر و غلبه شود بدون بیعت، اگرچه فاسق یا جاهل باشد علی الاظهر منعقد شود خلافت برای او؛ و نیز گفته: "و واجب است اطاعت و فرمانبری از امام تا جایی که مخالف حکم شرع نباشد، چه اینکه امام عادل باشد یا جائر و فاسق"<ref>{{عربی|و يجب طاعة الإمام ما لم يخالف حكم الشرع سواء كان عادلاً أو جائراً}}؛ شرح مقاصد، ج۵، ص۲۳۳-۳۳۴.</ref>؛ "و همچنین در سایر کتب ایشان، چنانکه بر ادنی متتبعی پوشیده نیست؛ و نیز خلیفگی از پیغمبر موقوف است به اذن پیغمبر بالضرورة؛ و از آنچه از شرح مقاصد نقل شد، عدم اعتبار این شرط نیز ظاهر است..."<ref>گوهر مراد، ملا عبدالرزاق لاهیجی، ص۴۶۲.</ref>.
*بنابراین، اهل سنت در مسئله امامت و خلافت، به وحدت نظر و دیدگاه یکسان و متفق القولی نرسیده‌اند. از طرفی، به تعریفی پایبندند که امام و خلیفه پس از پیامبر{{صل}} را اسلام‌شناسی عادل و مجاز از سوی خدا و رسول{{صل}} معرفی می‌کند و در آن جایگاه قرار می‌دهد، از سوی دیگر، در واقع امر و در مقام تعیین مصداق، خلاف آن عمل کرده و نه این شرایط را مد نظر قرار می‌دهند و نه چنین شرایط و شایستگی‌هایی در خلفای آنها وجود دارد!
*از آنچه گفته شد، این حقیقت مهم و کلیدی نیز آشکار گشت که به رغم تشابه ظاهری شیعه و سنّی در تعریف امامت، ولی اختلاف این دو مذهب مهم و محوری در میان مسلمانان در مسئله امامت، اختلافی شدید است؛ چه اینکه اساساً ریشه همه اختلافات شیعه و سنّی در مسائل اصولی و فروعی دین، به هیمن اختلاف دیدگاه آنها در مسئله امامت و خلافت پس از پیامبر{{صل}} برمی‌گردد و از آن نشأت می‌گیرد؛ زیرا شیعیان بنا به دلایل عقلی و نقلی، امامت را اصلی از اصول دین و مذهب خود می‌دانند، ولی اهل سنّت آن را تا آنجا تنزل داده‌اند که فرعی از فروع فقهی می‌شمارند؛ هر چند در عمل، با واجب الاطاعه دانستن هر حاکم حتی فاقد صلاحیت، او را در جایگاه امام و پیامبر معصوم قرار داده و قداست و منزلت والایی برای او قائل شده‌اند!<ref>عبدالله ابراهیم‌زاده آملی|ابراهیم‌زاده آملی، عبدالله، امامت و رهبری - ابراهیم‌زاده آملی (کتاب)| امامت و رهبری، ص:۲۰-۲۲.</ref>

==نظام امامت و نظام خلافت==

==اهمیت بحث امامت==

==نخست: حقیقت امامت==
===امامت در قرآن===
{{اصلی|امامت در قرآن}}
* لفظ "امامت" در قرآن به‌کار نرفته؛ ولی واژه "امام{{ع}}" به صورت مفرد و جمع در ۱۲ مورد استعمال شده است که برخی از آنها و نیز آیات متعدد دیگر به موضوع امامت ارتباط دارد. آیات مربوط گاهی به پیشوایی بر حق بالاصاله: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}} <ref> و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند؛ سوره انبیاء، آیه: ۷۳.</ref>، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}} <ref> برخی از آنان را پیشوایانی گماردیم؛ سوره سجده، آیه: ۲۴.</ref> و گاهی به پیشوایی به حق به نحو جانشینی: {{متن قرآن|وَأُولِي الأَمْرِ مِنكُمْ}} <ref> و زمامدارانی که از شمایند؛ سوره نساء، آیه: ۵۹.</ref> و گاهی به پیشوایی باطل: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ}} <ref> و زمامدارانی که از شمایند؛ سوره قصص، آیه: ۴۱.</ref> و گاهی به مفهوم جامع میان پیشوایی بر حق و باطل: {{متن قرآن|يَوْمَ نَدْعُو كُلَّ أُنَاسٍ بِإِمَامِهِمْ}} <ref> روزی که هر دسته‌ای را با پیشوایشان فرا می‌خوانیم؛ سوره اسراء، آیه: ۷۱.</ref> اشاره دارد<ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
*افزون بر آیاتی که واژه امام{{ع}} یا اولی‌الامر در آن به‌کار رفته است آیات فراوانی با امامت و رهبری پیوند دارد، از جمله برخی آیاتی که در آن مفهوم هدایت آمده {{متن قرآن|وَيَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُواْ لَوْلا أُنزِلَ عَلَيْهِ آيَةٌ مِّن رَّبِّهِ إِنَّمَا أَنتَ مُنذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ}} <ref> و کافران می‌گویند: چرا نشانه‌ای از پروردگارش بر او فرو فرستاده نشده است؟ تو، تنها بیم‌دهنده‌ای و هر گروهی رهنمونی دارد؛ سوره رعد، آیه: ۱۳.</ref>؛ {{متن قرآن|قُلْ هَلْ مِن شُرَكَائِكُم مَّن يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ قُلِ اللَّهُ يَهْدِي لِلْحَقِّ أَفَمَن يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ أَحَقُّ أَن يُتَّبَعَ أَمَّن لاَّ يَهِدِّيَ إِلاَّ أَن يُهْدَى فَمَا لَكُمْ كَيْفَ تَحْكُمُونَ}} <ref> بگو آیا از شریکانتان کسی هست که به سوی «حق» رهنمون باشد؟ بگو خداوند به «حق» رهنماست؛ آیا آنکه به حقّ رهنمون می‌گردد سزاوارتر است که پیروی شود یا آنکه راه نمی‌یابد مگر آنکه راه برده شود؟ پس چه بر سرتان آمده است؟ چگونه داوری می‌کنید؟؛ سوره یونس، آیه: ۳۵.</ref>، آیه‌ای که مؤمنان را به همراهی با صادقان فرا می‌خواند {{متن قرآن|الْمُنَافِقُونَ وَالْمُنَافِقَاتُ بَعْضُهُم مِّن بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمُنكَرِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمَعْرُوفِ وَيَقْبِضُونَ أَيْدِيَهُمْ نَسُواْ اللَّهَ فَنَسِيَهُمْ إِنَّ الْمُنَافِقِينَ هُمُ الْفَاسِقُونَ}} <ref> مردان و زنان منافق، همگون یکدیگرند که به کار ناپسند فرمان می‌دهند و از کار شایسته باز می‌دارند! و (در بخشش) ناخن خشکی می‌ورزند، خداوند را فراموش کرده‌اند و خداوند نیز آنان را از یاد برده است، بی‌گمان منافقانند که نافرمانند؛ سوره توبه، آیه: ۶۷.</ref>، آیه ولایت {{متن قرآن|إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِينَ آمَنُواْ الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ رَاكِعُونَ}} <ref> سرور شما تنها خداوند است و پیامبر او و (نیز) آنانند که ایمان آورده‌اند، همان کسان که نماز برپا می‌دارند و در حال رکوع زکات می‌دهند؛ سوره مائده، آیه: ۵۵.</ref>، آیه‌ای که می‌گوید اگر به برخی در زمین قدرت داده شود نماز را برپا می‌دارند، زکات می‌دهند و امر به معروف و نهی از منکر می‌کنند {{متن قرآن|الَّذِينَ إِن مَّكَّنَّاهُمْ فِي الأَرْضِ أَقَامُوا الصَّلاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ وَأَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَنَهَوْا عَنِ الْمُنكَرِ وَلِلَّهِ عَاقِبَةُ الأُمُورِ}} <ref> همان کسانی که اگر آنان را در زمین توانمندی دهیم نماز بر پا می‌دارند و زکات می‌پردازند و به کار شایسته فرمان می‌دهند و از کار ناپسند باز می‌دارند و پایان کارها با خداوند است؛ سوره حج، آیه: ۴۱.</ref> و آیاتی که در آن از اعطای مُلک به برخی سخن به میان آمده است. {{متن قرآن|أَمْ لَهُمْ نَصِيبٌ مِّنَ الْمُلْكِ فَإِذًا لاَّ يُؤْتُونَ النَّاسَ نَقِيرًا أَمْ يَحْسُدُونَ النَّاسَ عَلَى مَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِن فَضْلِهِ فَقَدْ آتَيْنَا آلَ إِبْرَاهِيمَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَآتَيْنَاهُم مُّلْكًا عَظِيمًا }} <ref> آیا ایشان را بهره‌ای از فرمانروایی است؟ که در آن صورت سر سوزنی به کسی (چیزی) نمی‌دهند. یا اینکه به مردم برای آنچه خداوند به آنان از بخشش خود داده است رشک می‌برند؟ بی‌گمان ما به خاندان ابراهیم کتاب (آسمانی) و فرزانگی دادیم و به آنان فرمانروایی سترگی بخشیدیم؛ سوره نساء، آیه: ۵۳ - ۵۴.</ref>؛ {{متن قرآن|وَقَالَ لَهُمْ نَبِيُّهُمْ إِنَّ اللَّهَ قَدْ بَعَثَ لَكُمْ طَالُوتَ مَلِكًا قَالُواْ أَنَّى يَكُونُ لَهُ الْمُلْكُ عَلَيْنَا وَنَحْنُ أَحَقُّ بِالْمُلْكِ مِنْهُ وَلَمْ يُؤْتَ سَعَةً مِّنَ الْمَالِ قَالَ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاهُ عَلَيْكُمْ وَزَادَهُ بَسْطَةً فِي الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ وَاللَّهُ يُؤْتِي مُلْكَهُ مَن يَشَاء وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ }} <ref> و پیامبرشان به آنان گفت: خداوند طالوت را به پادشاهی شما گمارده است، گفتند:چگونه او را بر ما پادشاهی تواند بود با آنکه ما از او به پادشاهی سزاوارتریم و در دارایی هم به او گشایشی نداده‌اند. گفت: خداوند او را بر شما برگزیده و بر گستره دانش و نیروی تن او افزوده است و خداوند پادشاهی خود را به هر که خواهد می‌دهد و خداوند نعمت‌گستری داناست؛ سوره بقره، آیه: ۲۴۷.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
*در روایات فراوانی نیز، مصادیق یا تأویل آیاتی از قرآن، مانند: {{متن قرآن|فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَالنُّورِ الَّذِي أَنزَلْنَا وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ }} <ref> پس به خداوند و پیامبرش و نوری که فرو فرستاده‌ایم ایمان آورید و خداوند از آنچه انجام می‌دهید آگاه است؛ سوره تغابن، آیه: ۸.</ref><ref>نورالثقلین، ج ۵، ص ۳۴۱.</ref>، {{متن قرآن|يُرِيدُونَ لِيُطْفِؤُوا نُورَ اللَّهِ بِأَفْوَاهِهِمْ وَاللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ}} <ref> بر آنند که نور خداوند را با دهانهاشان خاموش کنند و خداوند کامل‌کننده نور خویش است هر چند کافران نپسندند؛ سوره صف، آیه: ۸.</ref><ref>نورالثقلین، ج ۵، ص ۳۱۶ - ۳۱۷.</ref> و {{متن قرآن|وَلَقَدْ وَصَّلْنَا لَهُمُ الْقَوْلَ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ}} <ref> و ما برای آنان این گفتار را به هم پیوستیم باشد که پند گیرند؛ سوره قصص، آیه: ۵۱.</ref><ref> الکافی، ج ۱، ص ۴۱۵؛ بصائر الدرجات، ص ۵۱۵.</ref> امامان{{عم}} دانسته شده‌اند<ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
*در قرآن و احادیث اسلامی، کلمه "امام"، فی الجمله در معنای لغویِ آن به کار رفته است؛ یعنی هر چیزی که مورد پیروی واقع شود اعم از انسان و غیر انسان، مانند: {{متن قرآن|وَمِن قَبْلِهِ كِتَابُ مُوسَى إِمَامًا وَرَحْمَةً}} <ref> و کتاب موسی به پیشوایی و بخشایش پیش از او بوده است؛ سوره هود، آیه: ۱۷.</ref> حق مانند: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}} <ref> و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند؛ سوره انبیاء، آیه: ۷۳.</ref> و باطل مانند: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ }} <ref> و آنان را (به کیفر کفرشان) پیشوایانی کردیم که (مردم را) به سوی آتش دوزخ فرا می‌خوانند؛ سوره قصص، آیه: ۴۱.</ref>؛ ولی غالبا این واژه به پیشوایان حق و کسانی که به بالاترین نقطه قلّه انسانیت صعود کرده‌اند، اطلاق می‌گردد و استعمال آن در معنای لغوی، اندک است و نیز استعمال آن در «امامان آتش»، به لحاظ نشان دادن نقطه نهاییِ انحطاط انسان، در مقابل نقطه اوج تکامل اوست. به هر حال، آیات و احادیثی که در این جا تحت عنوان «امامت» خواهند آمد، اختصاص به امامت امامان حق دارند<ref>http://lib.eshia.ir/27255/6/214 محمد محمدی ری‌شهری|محمدی ری‌شهری، محمد، دانشنامه قرآن و حدیث، ج ۱۰، ص۲۱۳ - ۲۱۴.</ref>
* خدای سبحان در آیات متعددی به موضوع امامت اشاره و برای امام ویژگی‌هایی آورده است. این ویژگی‌ها در تعریف امامت، تأثیر بسزایی دارد.
*نمونه‌های زیر، برخی از مهم‌ترین آیات است:
#{{متن قرآن|وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که پروردگار ابراهیم، او را با کلماتی آزمود و او آنها را به انجام رسانید؛ فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم. (ابراهیم) گفت: و از فرزندانم (چه کس را)؟ فرمود: پیمان من به ستمکاران نمی‌رسد» سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref>.
#{{متن قرآن|وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ نَافِلَةً وَكُلًّا جَعَلْنَا صَالِحِينَ وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا وَأَوْحَيْنَا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْرَاتِ وَإِقَامَ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءَ الزَّكَاةِ وَكَانُوا لَنَا عَابِدِينَ}}<ref>«و اسحاق را و افزون بر آن (نوه‌اش) یعقوب را به او بخشیدیم و همه را (مردمی) شایسته کردیم و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند و به آنها انجام کارهای نیک و برپا داشتن نماز و دادن زکات را وحی کردیم و آنان پرستندگان ما بودند» سوره انبیاء، آیه ۷۲-۷۳.</ref>.
#{{متن قرآن|وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ فَلَا تَكُنْ فِي مِرْيَةٍ مِنْ لِقَائِهِ وَجَعَلْنَاهُ هُدًى لِبَنِي إِسْرَائِيلَ وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا لَمَّا صَبَرُوا وَكَانُوا بِآيَاتِنَا يُوقِنُونَ}}<ref>«و به راستی ما به موسی کتاب (آسمانی) دادیم -بنابراین در لقای او (با خداوند) تردیدی مکن- و ما آن (کتاب) را رهنمودی برای بنی اسرائیل قرار دادیم و چون شکیب ورزیدند و به آیات ما یقین داشتند برخی از آنان را پیشوایانی گماردیم که به فرمان ما (مردم را) رهنمایی می‌کردند» سوره سجده، آیه ۲۳-۲۴.</ref>.
*بر پایه آیات یاد شده، چند ویژگی برای امامت دست‌یافتنی است:
# امامت به جعل الهی است: {{متن قرآن|إِنِّي جَاعِلُكَ}}، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ}}، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ}}.
# گستره امامت امام، مردم است: {{متن قرآن|جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ}}.
# امامت، عهد الهی است: {{متن قرآن|لَا يَنَالُ عَهْدِي}}.
# امامت به ظالمان نمی‌رسد: {{متن قرآن|لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}.
# امام، دارای هدایت تکوینی یا هدایت به امر است: {{متن قرآن|يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}}.
# هدایت به امر، دو مقدمه دارد: کمال علمی‌ یا یقین: {{متن قرآن|وَكَانُوا بِآيَاتِنَا يُوقِنُونَ}}؛ کمال عملی یا صبر: {{متن قرآن|لَمَّا صَبَرُوا}}<ref>مهدی مقامی|مقامی، مهدی، درسنامه امام‌شناسی (کتاب)|درسنامه امام‌شناسی، ص:۲۲-۲۳.</ref>.

===امامت در اصطلاح===
{{اصلی|امامت در کلام اسلامی}}
{{اصلی|امامت در حکمت اسلامی}}
{{اصلی|امامت در عرفان اسلامی}}
{{اصلی|حقیقت امامت}}

===امامت از دیدگاه فرق و مذاهب ===

==دوم: ضرورت امامت==
{{اصلی|ضرورت امامت}}
{{اصلی|استمرار امامت}}
*وجود امام{{ع}} در هر عصر و زمان و در هر جامعه‌ای برای هدایت انسان‌ها به سوی کمال و برقراری نظم در جامعه ضرورت دارد<ref>المیزان، ج ۱۳، ص ۱۶۵ ـ ۱۶۶.</ref>: {{متن قرآن|إِنَّمَا أَنْتَ مُنْذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ}} <ref> تو، تنها بیم‌دهنده‌ای و هر گروهی رهنمونی دارد؛ سوره رعد، آیه: ۷.</ref> روایات تفسیری این آیه نیز این حقیقت را تأیید می‌کند که امامی زنده تا روز قیامت در میان انسان‌ها حضور دارد<ref>الکافى، ج ۱، ص ۱۹۱ ـ ۱۹۲.</ref>؛ همچنین براساس روایاتی درباره سوره قدر، در شب قدر هر سال تا روز قیامت، فرشتگان بر امام{{ع}} آن زمان نازل می‌شوند و این سوره دلیل روشنی بر وجود امام{{ع}} در همه زمانهاست <ref>نورالثقلین، ج ۵، ص ۶۱۹ ـ ۶۴۲.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
===اثبات ضرورت وجود امام ===
===اصل اعتقادی بودن امامت ===
{{اصلی|اصل دین بودن امامت}}
===فرع فقهی بودن امامت ===
===جایگاه امامت===
====جایگاه امامت در نظام معارف دینی====
====جایگاه امامت در نظام اعتقادی اسلام====
*مسئله امامت در تفکر اسلامی جایگاه بسیار بالایی دارد. قرآن کریم امامت را برتر از نبوت دانسته است، زیرا درباره ابراهیم خلیل{{ع}}، یادآور شده است که او پس از آنکه دارای مقام نبوت بود، مورد آزمون‌های ویژه‌ای قرار گرفت و آن گاه مقام امامت به او اعطا گردید<ref>سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref>.<ref>[[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[امامت - ربانی گلپایگانی (مقاله)|مقاله «امامت - ربانی گلپایگانی»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]] ص ۴۰۴-۴۱۸.</ref>
*در روایات اهل بیت{{عم}} بر این مطلب تصریح و تأکید شده است <ref>اصول کافی، ج۱، ص۱۳۳ـ ۱۳۴، ۱۴۹ـ ۱۵۱ و ۱۵۴؛ غایة المرام، ج۳، ص۱۲۷ـ ۱۲۹؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج۱، ص۱۴۹ـ ۱۵۱.</ref>.<ref>[[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[امامت - ربانی گلپایگانی (مقاله)|مقاله «امامت - ربانی گلپایگانی»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]] ص ۴۰۴-۴۱۸.</ref>
*اگر از منظر تاریخی نیز به امامت بنگریم جایگاه ویژه آن نزد مسلمانان آشکار می‌گردد. پس از پیامبر{{صل}} مهم‌ترین و حساس‌ترین مسئله‌ای که مورد بحث و گفت وگوی مسلمانان قرار گرفت، امامت بود. هیچ یک از آموزه‌های دینی‌، در هیچ زمانی مانند امامت مورد بحث و نزاع واقع نشده است <ref>الملل والنحل، ج۱، ص۲۲.</ref>.<ref>[[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[امامت - ربانی گلپایگانی (مقاله)|مقاله «امامت - ربانی گلپایگانی»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]] ص ۴۰۴-۴۱۸.</ref>
*در اهمیت امامت همین بس که در مکتب تشیع امامت یکی از اصول دین است؛ از این‌رو در ادامه چند نکته ذکر می‌شود.
#اهداف و اغراضی که با نبوت حاصل می‌شد با امامت حقه نیز به دست آید به گونه‌ای که به انتفای امامت، اغراض و اهداف نبوت، منتفی می‌شود پس همان طور که نبوت از اصول دین است امامت نیز از اصول دین است.
#با امامت، اساس شریعت حفظ می‌شود و نظام اجتماعی قوام می‌یابد.
# زندگی بدون معرفت به امام، در واقع زندگی جاهلانه است و نه حیات طیبه‌ای که ادیان، ارمغان‌آور آن هستند. از حضرت رسول از خاصه و عامه چنین روایت شده است: "هر کس که از دنیا برود و امام زمانش را نشناخته باشد در حقیقت (مسلمان نیست) به مرگ جاهلیت از دنیا رفته است"<ref>{{متن حدیث|مَنْ مَاتَ وَ لَمْ يَعْرِفْ إِمَامَ زَمَانِهِ مَاتَ مِيتَةً جَاهِلِيَّةً}}</ref>. این حدیث به وضوح دلالت می‌کند که نفی امامت مستلزم کفر است پس امامت از اصول دین اسلام است.
* امامت یک منصب الهی و فراتر از گزینش است همان طور که مقام نبوت، یک مقام و منصب الهی است و خداوند متعال باید نبی و پیامبر را تعیین کند هرگز امکان ندارد فردی از طریق گزینش مردم به مقام نبوت رسد و هم‌چنین، مقام امامت یک مقام الهی است که هرگز فردی از طریق انتخاب مردم یا انتخاب اهل حل و عقد و دایرۀ شورا به مقام امامت نمی‌رسد<ref>محمود یزدی مطلق و جمعی از نویسندگان، امامت پژوهی، ص۷۸-۷۹ با تلخیص.</ref>.
*آخرین مرحلۀ سیر تکاملی انسان، امامت است که قرآن مجید نیز آن را بیان می‌کند که تنها خواص به آن مقام می‌رسند: {{متن قرآن|وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که پروردگار ابراهیم، او را با کلماتی آزمود و او آنها را به انجام رسانید؛ فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم. (ابراهیم) گفت: و از فرزندانم (چه کس را)؟ فرمود: پیمان من به ستم‌کاران نمی‌رسد» سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref>.
* کتاب بدایة المعارف (کتاب)|بدایة المعارف این‌گونه عقیدۀ شیعه را در مورد امامت بیان می‌کند: "ما معتقدیم که امامت یک اصل از اصول دین است که ایمان کامل نمی‌شود الا به وسیلۀ اعتقاد به آن و اینکه تقلید در عقیده از آباء واهل و معلمان هنگامی که به سن تکلیف میرسند و بزرگ میشوند کفایت نمی‌کند بلکه واجب است تفکر در امامت کما اینکه که واجب است تفکر در توحید و نبوت"<ref>محسن خرازی، بدایة المعارف، ج۱، ص۵ و ۶.</ref>.
*باز هم می‎گوید: همان طوری که ما معتقدیم امامت مانند نبوت از خدای تعالی است پس چاره نیست از این که در هر عصری امام هدایت کننده‌ای که جانشین نبی باشد در وظایفش مثل هدایت بشر، ارشاد بشر به آن چیزی که صلاح و سعادت در دو جهان است و برای امام است آن چیزی که برای نبی از ولایت عامه است بر مردم، به خاطر تدبیر شوون آنها، مصالحشان و اقامه عدل بین مردم و رفع ظلم و دشمنی از بین مردم.
*بنابراین امامت استمرار برای نبوت است و دلیلی که موجب ارسال رسل و بعثت انبیا{{عم}} است همان دلیل موجب نصب امام بعد از رسول است. همانا امامت نمی‌باشد الا بالنص از طرف خدای تعالی برلسان نبی یا زبان امامی که قبل از او است و امامت به اختیار و انتخاب مردم نیست و این طور نیست که مردم هنگامی که خواستند امام نصب کنند او را نصب کنند و هنگامی که خواستند او را ترک کنند ترکش کنند؛ بنابراین جایز نیست این که خالی بماند عصری از عصرها از امام مفروض الطاعه منصوب از جانب الله تعالی فرقی نمی‌کند که مردم اباء کنند از پذیرشش یا اباء نکنند و فرقی نمی‌کند که یاری بکنند او را یا نه، اطاعت بکنند یا نکنند. فرقی نمی‌کند که امام حاضر باشد یا نباشد زیرا همان طور که صحیح است غیبت نبی مثل غیبت در غار و دره، صحیح است که امام نیز غایب شود هیچ فرقی نیست در حکم عقل بین طولانی بودن غیبت و کوتاه بودن آن<ref>محسن خرازی، بدایه المعارف، ج۱، ص۵ و ۶.</ref><ref>آرزو شکری|شکری، آرزو، حقوق اهل بیت (کتاب)|حقوق اهل بیت، ص۱۵۸- ۱۶۰.</ref>.
* انسان به مقدار شناخت خود از یک موضوع در برابر آن واکنش نشان می‌دهد؛ به عنوان مثال، کسی که شناختش نسبت به خدای متعال، سطحی است، چه بسا نسبت به انجام اعمال و وظایفش کوتاهی کند و به آنها اهمیت ندهد؛ ولی اگر فردی شناختش نسبت به خداوند متعال در مرتبه بالاتری باشد، به طور حتم دید و نگرش او نسبت به مقام ربوبیّت به گونه دیگر بوده و با تمام وجود می‌کوشد که به دستوراتش عمل کند. این مطلب در رابطه با جایگاه رفیع امامت و مقام و منزلت امام{{ع}} نیز جاری است.
*اینکه در روایات نشناختن امام و جایگاهش موجب کفر و بی‌ایمانی اعلام شده، رازش در همین نهفته است. به عنوان نمونه، پیامبر اکرم{{صل}} فرمود: "هرکس بمیرد و امام خویش را نشناسد به مرگ جاهلیت (و کفر) مرده است"<ref>{{متن حدیث|مَنْ مَاتَ وَ لَا يَعْرِفُ إِمَامَهُ مَاتَ مِيتَةً جَاهِلِيَّةً}}؛ اصول کافی، ج۲، ص۲۰ - ۲۱، روایات ۶ و ۹. نیز ر.ک: اصول کافی، ج۱، ص۳۷۱، روایت ۵ و ص۳۷۶، روایت ۱ و ۲ و ص۳۷۷، روایت ۳ و ص۳۷۸، روایت ۲ و ص۳۷۹، روایت ۱؛ شرح مقاصد، ج۵، ص۲۳۹.</ref>.
* امام باقر{{ع}} در بیان اهمیت و ضرورت شناخت امام{{ع}} فرمود: اگر کسی شب‌ها را به عبادت قیام کند و روزها را روزه بگیرد و همه اموالش را در راه خدا انفاق کند و تمام عمر خویش را حج بجای آورد (ولی) ولایت ولی خدا را نشناسد، تا به ولایتش ملتزم گشته، پیرویش کند و همه اعمال و رفتارش با دلالت و راهنمایی او باشد، بهره‌ای از پاداش برای او نزد خدا نیست و از اهل ایمان نخواهد بود<ref>اصول کافی، ج۲، ص۱۹، دنباله روایت مفصّل شماره ۵.</ref>.
*بنابراین، تبیین جایگاه امامت و معرّفی شخصیت و مقام امامان معصوم{{عم}}، کاری بسیار ضروری است؛ زیرا از این طریق می‌توانیم مقام شامخ و والای آن انسان‌های کامل را تا حدودی بشناسیم و زندگی فردی و اجتماعی خویش را تا حد ممکن با زندگی آنان تطبیق دهیم؛ و آن وقت است که میتوان مدّعی شد پیرو مکتب اهل بیت{{عم}} هستیم.
*پیشاپیش زبان به عجز و ناتوانی خود در شناخت و شناساندن کامل امام معصوم{{عم}} می‌گشایم و اعتراف می‌کنیم که نمی‌توانیم مقام امامت را آن‌چنانکه شایسته و بایسته است درک کنیم. چنانکه رسول اکرم{{صل}} خطاب به امیرمؤمنان{{ع}} فرمود: "غیر از خدا و من، کسی تو را آن گونه که شایسته است، نشناخت"<ref>{{متن حدیث|مَا عَرَفَكَ حَقَّ مَعْرِفَتِكَ غَيْرُ اللَّهِ وَ غَيْرِي}}؛ بحارالانوار، ج۳۹، ص۸۴.</ref>.
*ولی می‌توانیم برای معرفی مقام و منزلت آن قلّه‌نشینان کمال انسانی و نایل‌شدگان به مقام والای "انسان کامل" و مقام "خلیفة الهی"، از خودشان استمداد بطلبیم و از سخنان وحی‌گونه‌شان در این زمینه استفاده کنیم.
* امیرمؤمنان علی{{ع}} درباره جایگاه معنوی و شخصیت الهی اهل بیت{{عم}} (= ائمه اهل بیت و فاطمه زهرا{{س}}) می‌فرماید: "هرگز کسی از این امت مسلمان با خاندان پیامبر{{صل}} مقایسه نمی‌شود و آنانی که پروردۂ نعمت هدایت اهل بیت{{عم}} هستند با آنها برابر نیستند. خاندان رسالت، اساس دین و ستون‌های استوار یقین‌اند"<ref>{{متن حدیث|لَا يُقَاسُ بِآلِ مُحَمَّدٍ{{صل}} مِنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ أَحَدٌ وَ لَا يُسَوَّى بِهِمْ مَنْ جَرَتْ نِعْمَتُهُمْ عَلَيْهِ أَبَداً هُمْ أَسَاسُ الدِّينِ وَ عِمَادُ الْيَقِينِ}}؛ نهج‌البلاغه، صبحی صالح، خطبه ۲، ص۴۷.</ref>.
* امام رضا{{ع}} نیز در یک بیان طولانی به شرح و تبیین جایگاه امامت و مقام و منزلت والای امامان{{عم}} پرداخته است. آن حضرت این سخنان را زمانی بیان کرد که در هنگام ورود به شهر مرو خراسان مردمی را مشاهده نمود که در مسجد جامع شهر گرد هم نشسته و درباره مسئله امامت گفت‌وگو می‌کنند و اختلاف شدیدی در آن پیدا کرده بودند. امام{{ع}} این‌گونه آغاز سخن کرد و فرمود: مگر مردم مقام و منزلت (امام و) امامت را در میان امّت می‌دانند تا روا باشد که - گزینش امام - به اختیار و انتخاب آنان سپرده شود؟! شکوه مقام امامت و برتری مکان و جاه و جلال و حقیقت آن، بالاتر از آن است که این مردم بتوانند با عقل ناقصشان به ارزیابی آن بپردازند؛ یا اندیشه درستی درباره آن داشته باشند؛ یا به اختیار خود پیشوایی را برای سر و سامان دادن به کارهای خویش انتخاب کنند.
* امامت، مقام و منصب ویژه‌ای است که خداوند پس از منصب نبوّت و خلّت مقام خلیل اللهی، در مرتبه سوم به حضرت ابراهیم{{ع}} ارزانی داشته و او را به این فضیلت و مقام مشرّف ساخته و نامش را بلندآوازه و سرافراز گردانیده و (در آیه ابتلا: {{متن قرآن|وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که پروردگار ابراهیم، او را با کلماتی آزمود و او آنها را به انجام رسانید؛ فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم. (ابراهیم) گفت: و از فرزندانم (چه کس را)؟ فرمود: پیمان من به ستم‌کاران نمی‌رسد» سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref>) فرمود: همانا من تو را امام مردم گردانیدم... این آیه پیشوایی هر فرد ستمکاری را تا روز قیامت باطل کرد و آن را ویژه پاکان برجسته قرار داد...<ref>آیه ابتلا و نفی امامت و رهبری در جامعه اسلامی از انسان‌های فاسد و ستمکار در آن، دلیل روشنی است بر نادرستی دیدگاه علمای اهل سنّت و جماعت درباره امامت و جانشینی پیامبر{{صل}} که این مقام راحتی برای انسان‌های فاسدم و ستمکار روا می‌دانند!</ref>.
*همانا امامت، مقام انبیا و میراث اوصیاست. امامت، خلافت خدا، جانشینی رسول خدا{{صل}}، مقام امیرمؤمنان{{ع}} و میراث حسن و حسین{{عم}} است. امامت، زمام دین، موجب نظام مسلمین و صلاح دنیا و عزت مؤمنین است. امامت، ریشه بالنده اسلام و شاخه بلند آن است. با امام است که نماز، زکات، روزه، حج، جهاد، دریافت بیت‌المال، اجرای حدود و احکام، دفاع از مرزها و سرحدات به طور کامل انجام می‌شود... امام مانند خورشید روشنی‌بخش است که نورش فراگیر عالم (و آدم) است... امام، ماه تابان، چراغ فروزان، نور درخشان و ستاره‌ای است تابان و راهنمای در شدّت تاریکیها و رهگذر شهرها و کویرها و گرداب دریاها (یعنی راهنما و روشنگر زمان تاریکی‌های فراگیر جهل و نادانی، حیرت و سرگردانی، فتنه و آشوب‌های اجتماعی). امام آب گوارای زمان تشنگی، رهبر به سوی هدایت و نجات‌بخش از (گمراهی و) هلاکت است... امام، ابری است بارنده، بارانیست شتابنده، خورشیدی است فروزنده... امام، همدم و رفیق، پدری مهربان، برادری برابر، مادری دلسوز به کودک، پناه بندگان خدا در گرفتاری‌های سخت است....
* امام، امین خدا در میان خلقش و حجّت او در میان بندگانش و خلیفه او در سرزمین‌هایش است و مردم را به دین خدا دعوت و از حریم او، حراست می‌کند. امام، کسی است که از گناهان، پاک و از عیوب به دور است. به علم، مخصوص و به حلم، موسوم است. رشته اتصال دین، عزّت مسلمین، مایه خشم منافقین و نابودی کافرین است....
* امام، یگانه روزگار خویش است و هیچ کس به پای او نمی‌رسد و هیچ عالمی با او برابر نیست. جانشینی برای او یافت نمی‌شود و نظیر و مانندی برایش نیست. تمام فضایل و نیکی‌ها را داراست؛ بدون این که خود در طلبش رفته و کسب کرده باشد، بلکه امتیازی است که از سوی خداوند به او عطا شده است. پس کیست که بتواند امام را بشناسد یا انتخاب امام برای او ممکن باشد؟! هیهات، در اینجا خردها گم گشته... وعقل‌ها سرگردان و دیده‌ها بیدید است، بزرگان در این جا کوچکند و حکیمان در حیرت و بردباران کوتاه نظر، هوشمندان گیج و نادان، شاعران، لال و گنگ (یعنی ناتوان از توصیف امام) و سخندانان بی‌زبانند؛ شرح یک منزلتش را نتوانند و وصف یکی از فضایلش را ندانند و همگی به عجز و ناتوانی معترفند. چگونه می‌توان تمام اوصاف و ویژگی‌های امام و حقیقت وجود او را بیان کرد و اسرارش را فهمید... او که از وصف واصفان، فراتر است....
*آن حضرت در فراز دیگری در توصیف امام معصوم، فرمود: امام، عالمی است که چیزی بر او پوشیده نیست؛ پاسداری است که از انجام وظایف و تکالیف، کوتاهی نمی‌کند. معدن قداست، پاکی، پارسایی، علم و عبادت است... امام، مورد تأیید الهی و به دور از هر لغزش و خطایی است. بدین گونه، خداوند به وی مقام و منزلتی ممتاز بخشید، تا حجّتی باشد بر بندگان و گواهی باشد بر مخلوقات؛ و این فضل خداست که به هر کس خواهد، عطا نماید و خداوند صاحب فضل عظیمی است<ref>اصول کافی، ج۱، کتاب الحجة، باب نادر جامع فی فضل الامام و صفاته، روایت اول:</ref>.
* امام هادی{{ع}} نیز در فرازهایی از زیارت معتبر و گرانسنگ "جامعه کبیره"<ref>زیارت جامعه کبیره از ادعیه معتبره‌ای است که علاوه بر کتب ادعیه به ویژه مفاتیح الجنان شیخ عباس قمی، در کتب روایی نیز آمده است. (ر.ک: بحارالانوار، ج۹۹، ص۱۲۷ - ۱۴۴؛ روضة المتقین، محمدتقی مجلسی، ج۵، ص۴۵۰ - ۴۵۳، من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۳۸۵ –۳۹۲.</ref>، مقام و منزلت ائمه اهل بیت{{عم}} را چنین تبیین می‌کند: "درود بر شما ای خاندان نبوّت، جایگاه (و خاستگاه) رسالت، محل آمد و رفت فرشتگان، فرودگاه وحی، سرچشمه‌های رحمت (خداوند)، دارندگان برترین درجه تقوا و پرهیزکاری، حجّت‌های خداوند بر تمام اهل دنیا، آخرت و مردم نخستین (و پیشینیان)؛ و شمایید نور (دیده و دل) خوبان و هدایت‌کنندگان نیکوکاران. برای شماست محبّت واجب، درجات والا، مقام ستوده، جایگاه آشکار نزد خدای عزّوجلّ و جاه و جلال بزرگ و منزلت بسیار عالی"<ref>{{متن حدیث|السَّلَامُ عَلَيْكُمْ يَا أَهْلَ بَيْتِ النُّبُوَّةِ وَ مَوْضِعَ الرِّسَالَةِ وَ مُخْتَلَفَ الْمَلَائِكَةِ وَ مَهْبِطَ الْوَحْيِ وَ مَعْدِنَ الرَّحْمَةِ... وَ أَعْلَامِ التُّقَى... وَ حُجَجِ اللَّهِ عَلَى أَهْلِ الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ وَ الْأُولَى... وَ أَنْتُمْ نُورُ الْأَخْيَارِ وَ هُدَاةُ الْأَبْرَارِ... وَ لَكُمُ الْمَوَدَّةُ الْوَاجِبَةُ وَ الدَّرَجَاتُ الرَّفِيعَةُ وَ الْمَقَامُ الْمَحْمُودُ وَ الْمَقَامُ الْمَعْلُومُ عِنْدَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ الْجَاهُ الْعَظِيمُ وَ الشَّأْنُ الْكَبِيرُ}}.</ref><ref>عبدالله ابراهیم‌زاده آملی|ابراهیم‌زاده آملی، عبدالله، امامت و رهبری - ابراهیم‌زاده آملی (کتاب)| امامت و رهبری، ص:۲۸-۳۳.</ref>.
====جایگاه امامت در نظام فرهنگی اسلام====
====جایگاه امامت در نظام اخلاقی اسلام====
====جایگاه امامت در نظام سیاسی اسلام====
====جایگاه امامت در نظام اقتصادی اسلام====

===اهمیت امامت در قیامت===

==سوم: غایت امامت (چرایی امامت) ==
{{اصلی|چرایی امامت}}
* چرایی امامت در دو سطح قابل بررسی است:
# غایت امامت: والاترین و نهایی ترین هدف الهی از تعیین امام (رسیدن بشر به مقام خلافت الهی که در خود امام با تربیت الهی صورت می‌گیرد و در غیر امام با تربیت امام و تبعیت از امام|تبعیت از او حاصل می‌گردد)؛
# حکمت امامت: به معنای بیان اهداف و راهبردهای کلان الهی (چرایی فعل خدا در جعل امامت)، شمردن شؤون (جایگاه ها و مقامات) و همچنین تشریح وظایف (رسالت ها و مأموریت ها) و کارکردهای امام و کارکردهای امامت|نظام امامت (فواید امامت|فواید و منافع مترتب بر جعل امامت|منافع مترتب بر جعل و منافع مترتب بر پیاده‌سازی امامت|پیاده‌سازی امامت).
*در روایات از امامت، به عنوان غایت خلقت تعبیر شده است؛ به گونه‌ای که اگر لحظه‌ای زمین از امام خالی باشد، بر اهلش خشم خواهد نمود و آنان را در کام خود فرو خواهد برد <ref>{{متن حدیث|لَوْ بَقِيَتِ الْأَرْضُ بِغَيْرِ إِمَامٍ لَسَاخَتْ‏}}؛ اصول کافی، ج۱، ص۱۳۷.</ref>. از این روایت و نظایر آن به دست می‌آید که سرنوشت زندگی انسان و سایر جانداران در زمین به وجود امام بستگی دارد؛ یعنی از زمانی که در زمین حیات وجود داشته، امام نیز بوده است و تا هنگامی‌ که زندگی جریان دارد، امام نیز وجود خواهد داشت. بر این اساس، امام در نظام خلقت نقش علیت دارد. علیت امام در نظام طبیعت و در سطحی فراتر در نظام خلقت، به دو گونه فاعلی و غایی امکان پذیر است؛ یعنی وجود امام در سلسله علل فاعلی و غایی جهان قرار دارد، هر چند علة العلل در هر دو سلسله خداوند متعال است. بدین جهت است که درباره امام مهدی|امام عصر{{ع}} آمده است: "بقای دنیا به بقای امام عصر{{ع}} است، و به یُمن و برکت او موجودات روزی داده می‌شوند و به واسطه وجود او زمین و آسمان پابرجاست"<ref>{{متن حدیث| الَّذِي بِبَقَائِهِ بَقِيَتِ الدُّنْيَا وَ بِيُمْنِهِ رُزِقَ الْوَرَى وَ بِوُجُودِهِ ثَبَتَتِ الْأَرْضُ وَ السَّمَاء‏}}؛ دعای عدیله.</ref>.<ref>[[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[امامت - ربانی گلپایگانی (مقاله)|مقاله «امامت - ربانی گلپایگانی»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]] ص ۴۰۴-۴۱۸.</ref>
* صدرالمتألهین در شرح این گونه احادیث گفته است: خداوند سبحان موجودات را با تفاوت درجات و مراتبی که از نظر برتری و پست تری دارند آفرید. پایین‌ترین مرتبه موجودات مواد عنصری زمین است که دورترین فاصله را از لطافت وجودی دارد، اما قابلیت تحول و تکامل وجودی را دارد. اراده حکیمانه خداوند اقتضا کرده است که این مواد عنصری، مسیر تکامل را طی کرده و به غایات وجودی خود "مرتبه بالاتر وجود" برسند. بر این اساس، در مسیر تکامل موجودات که از طریق علت غایی تحقق می‌یابد هر موجودی که مرتبه بالاتر دارد علت غایی موجود پایین‌تر است. بدین ترتیب، زمین را برای گیاه آفرید و گیاه را برای حیوان و حیوان را برای انسان، و از آنجا که در میان افراد انسان نیز مراتب کمال و نقص وجود دارد، کامل‌ترین انسان را غایت وجود انسان‌های دیگر قرار داد که در حقیقت غایت همه موجوداتی است که در مرتبه پایین‌تر از انسان قرار دارند. او همان انسان کامل است که در مرتبه امامت است، او جانشین خداوند در زمین است و چون وجود چیزی بدون غایت آن محال است، وجود جهان بدون وجود امام ناممکن خواهد بود<ref>شرح اصول کافی، ص۴۶۲.</ref>.<ref>[[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[امامت - ربانی گلپایگانی (مقاله)|مقاله «امامت - ربانی گلپایگانی»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]] ص ۴۰۴-۴۱۸.</ref>.

==چهارم: صفات امام (شروط امامت)==
{{اصلی|صفات امام}}
{{اصلی|عصمت امام}}
{{اصلی|علم خدادادی}}
===شروط عام===
===شروط خاص===
====شرط اول: نصب الهی امام (اصطفاء)====
====شرط دوم: علم ویژه الهی (علم لدنی)====
* امامان{{عم}} حق که مسئولیت خطیر هدایت مردم به سعادت و کمال و مدیریت جوامع انسانی را بر عهده دارند، باید از دانش گسترده برخوردار باشند، تا بتوانند این مسئولیت را به انجام رسانند، افزون بر این لازم است علم آنان از خطا و شک مصون باشد، تا مردم بتوانند به آنان اعتماد کنند و هدایت ایشان را پذیرفته و تحت حاکمیت آنان به اهداف مادی و معنوی خود برسند، ازاین‌رو خداوند طالوت را با برتری در دانش و نیروی جسمانی برای حاکمیت بر بنی‌اسرائیل برگزید: {{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاهُ عَلَيْكُمْ وَزَادَهُ بَسْطَةً فِي الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ}} <ref> خداوند او را بر شما برگزیده و بر گستره دانش و (نیروی) تن او افزوده است؛ سوره بقره، آیه: ۲۴۷.</ref> و نیز اولواالامر را مرجع علمی مسلمانان در تشخیص حق و باطل و صدق و کذب معرفی کرد و به آنان فرمان داد تا در هنگام دریافت گزارشها به اولواالامر به عنوان صاحبان آگاهی و قدرت تشخیص مراجعه کنند تا با استنباط حق و صدق، آنان را آگاه سازند: {{متن قرآن|وَإِذَا جَاءَهُمْ أَمْرٌ مِّنَ الأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذَاعُواْ بِهِ وَلَوْ رَدُّوهُ إِلَى الرَّسُولِ وَإِلَى أُولِي الأَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنبِطُونَهُ مِنْهُمْ}} <ref> و هنگامی که خبری از ایمنی یا بیم به ایشان برسد آن را فاش می‌کنند و اگر آن را به پیامبر یا پیشوایانشان باز می‌بردند کسانی از ایشان که آن را در می‌یافتند به آن پی می‌بردند؛ سوره نساء، آیه: ۸۳.</ref> مقصود از اولواالامر در این آیه همان کسانی هستند که در آیه ۵۹ سوره نساء به آنان اشاره شده و حکم ایشان در عصمت و وجوبِ اطاعت مانند پیامبر|رسول خداست{{صل}} <ref>الميزان، ج ۵، ص ۲۲؛ ج ۴، ص ۳۸۷ ـ ۳۹۱.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. و مصادیق آن بر اساس روایات، اماماناند{{عم}}<ref>روض‌الجنان،ج۶، ص۳۵؛ همان، ج۴، ص۳۸۷ـ ۳۹۱؛ ج ۵، ص ۲۳ ـ ۲۴.</ref> با توجه به اینکه آیه، اولواالامر را آگاه به ریشه مسائل معرفی کرده به‌گونه‌ای که اگر دیگران به آنان مراجعه کنند راهنماییشان می‌کنند، استفاده می‌شود که علم آنان آمیخته به جهل و شک و خطا نیست و این در مورد غیر معصومان صدق نمی‌کند، افزون بر این از ذیل آیه فهمیده می‌شود که وجود اولواالامر نوعی فضل و رحمت الهی است که اطاعتشان مردم را از پیروی شیطان باز می‌دارد: {{متن قرآن|وَلَوْلاَ فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ لاَتَّبَعْتُمُ الشَّيْطَانَ إِلاَّ قَلِيلاً}} <ref> و اگر بخشش و بخشایش خداوند بر شما نمی‌بود (همه) جز اندکی، از شیطان پیروی می‌کردید؛ سوره نساء، آیه: ۸۳.</ref> و تنها پیروی از معصومان می‌تواند انسان را از گمراهی و پیروی شیطان به طور قطع باز دارد، زیرا غیر معصوم ممکن است خود گرفتار لغزش و خطا شود<ref>الميزان، ج ۱۲، ص ۲۵۹، ۲۸۵.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. از دیگر آیاتی که علم امام{{ع}} از آن استفاده می‌شود آیه {{متن قرآن|وَمَا أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِكَ إِلاَّ رِجَالاً نُّوحِي إِلَيْهِمْ فَاسْأَلُواْ أَهْلَ الذِّكْرِ إِن كُنتُمْ لاَ تَعْلَمُونَ}} <ref> و ما پیش از تو جز مردانی را که به آنها وحی می‌کردیم نفرستادیم؛ اگر نمی‌دانید از اهل ذکر (آگاهان) بپرسید؛ سوره نحل، آیه: ۴۳.</ref> و {{متن قرآن|وَمَا أَرْسَلْنَا قَبْلَكَ إِلاَّ رِجَالاً نُّوحِي إِلَيْهِمْ فَاسْأَلُواْ أَهْلَ الذِّكْرِ إِن كُنتُمْ لاَ تَعْلَمُونَ}} <ref> و پیش از تو جز مردانی را که به آنها وحی می‌کردیم نفرستادیم، اگر نمی‌دانید از اهل کتاب بپرسید؛ سوره انبیاء، آیه: ۷.</ref> است که براساس آن باید انسان‌ها اموری را که نمی‌دانند از اهل ذکر بپرسند. گرچه مضمون آیه عام و ارشاد به اصلی عقلایی یعنی وجوب رجوع جاهل به اهل خبره است <ref>الميزان، ج ۱۲، ص ۲۵۹، ۲۸۵.</ref>؛ ولی کامل‌ترین مصداق «اهل ذکر» امامان{{عم}} هستند <ref>الميزان، ج۱۲، ص۲۸۵؛ پيام قرآن، ج۹، ص ۱۱۴.</ref>، چنان‌که در روایات فراوانی نیز آمده است که مقصود از اهل ذکر ائمه‌اند{{عم}} <ref>روض‌الجنان، ج ۱۳، ص ۲۰۹.</ref> در آیات دیگری نیز با تعبیراتی نظیر راسخان در علم: {{متن قرآن|وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ}} <ref> و استواران در دانش؛ سوره آل عمران، آیه: ۷.</ref><ref>الكافى،ج۱، ص۲۱۳؛ نورالثقلين، ج۱، ص۳۱۵ ـ ۳۱۸.</ref>، کسی که علم کتاب نزد اوست: {{متن قرآن|وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}} <ref> و کسی که دانش کتاب نزد اوست؛ سوره رعد، آیه: ۴۳.</ref><ref>مجمع‌البيان، ج ۶، ص ۴۶۲؛ نورالثقلين، ج ۲، ص۵۲۱ ـ ۵۲۴؛ الميزان، ج۱۱، ص۳۸۷ ـ ۳۸۹.</ref> و کسانی که به آنان علم داده شده: {{متن قرآن|بَلْ هُوَ آيَاتٌ بَيِّنَاتٌ فِي صُدُورِ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ}} <ref> اما آن (قرآن) آیاتی روشن است در سینه کسانی که به آنان دانش داده‌اند؛ سوره عنکبوت، آیه: ۴۹.</ref><ref>الكافى، ج ۱، ص ۲۱۳ ـ ۲۱۴؛ مجمع‌البيان، ۸، ص ۴۵۱؛ الميزان، ج ۱۶، ص ۱۴۲.</ref> به عالمانی اشاره شده که مصادیق کامل آنها امامان{{عم}} هستند. شایان ذکر است که بر پایه روایات فراوانی از امامان{{عم}} آنان به غیب و همه علومی که در اختیار فرشتگان، پیامبران و رسولان قرار گرفته عالم‌اند <ref>الكافى، ج ۱، ص ۲۵۵ ـ ۲۵۶؛ الميزان، ج ۱۸، ص ۱۹۲.</ref> و علم آنان دارای منابع فراوانی است؛ مانند: تحدیث و الهام، وراثت از پیامبر|پیامبر اکرم{{صل}} و امام{{ع}} پیش از خود، جفر و جامعه، مصحف فاطمه{{س}} و صحیفه امیرمؤمنان، امام علی{{ع}} <ref> الكافى، ج ۱، ص ۱۷۶، ۲۷۰، ۲۲۳، ۲۳۱، ۲۳۸ـ ۲۴۲.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
====شرط سوم: عصمت====
* بر اساس آموزه‌های قرآن، امام{{ع}} دارای ویژگی‌هایی است که مهم‌ترین آنها عصمت است<ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. خدای سبحان در پاسخ حضرت ابراهیم{{ع}} که از خدا خواست تا امامت را در ذرّیه او قرار دهد فرمود: عهد من به ظالمان نمی‌رسد: {{متن قرآن|لاَ يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ }} <ref> پیمان من به ستمکاران نمی‌رسد؛ سوره بقره، آیه: ۱۲۴.</ref> مفسران با استناد به این آیه عصمت را برای امام{{ع}} لازم می‌دانند و لزوم عصمت را این‌گونه تبیین می‌کنند که امام{{ع}} مقتدا و رهبری است که اقتدای به او واجب است و اگر امام{{ع}} معصیت کند بر آدمیان نیز از باب لزوم اطاعت از امام{{ع}}، معصیت واجب خواهد بود و این امر محال است، زیرا معصیت ممنوع است و جمع فعل و ترک غیر ممکن است، ازاین‌رو عصمت در امامان{{عم}} لازم است تا این محذور پیش نیاید<ref>التفسيرالكبير، ج۴، ص ۳۶ ـ ۳۷، ج ۱۰، ص ۱۴۴.</ref> ناگفته نماند که آیه بر عصمت امام{{ع}} در طول حیات و تمام عمر دلالت می‌کند بنابراین کسی که در قسمتی از عمر خود گرفتار فسق یا شرک باشد شایستگی مقام امامت را نخواهد داشت <ref>الميزان، ج ۱، ص ۲۷۴.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. نیز خداوند در {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ اتَّقُواْ اللَّهَ وَكُونُواْ مَعَ الصَّادِقِينَ }} <ref> ای مؤمنان! از خداوند پروا کنید و با راستگویان باشید!؛ سوره توبه، آیه: ۱۱۹.</ref> از مؤمنان می‌خواهد، تقوای الهی را پیشه ساخته و به طور مطلق <ref>المیزان، ج ۹، ص ۴۰۲.</ref> با صادقان باشند: {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ اتَّقُواْ اللَّهَ وَكُونُواْ مَعَ الصَّادِقِينَ}} <ref> ای مؤمنان! از خداوند پروا کنید و با راستگویان باشید!؛ سوره توبه، آیه: ۱۱۹.</ref> بی‌تردید لازمه همراهی مطلق با آنان، عصمت آنهاست<ref> التفسيرالكبير، ج ۱۶، ص ۲۲۱؛ پيام قرآن، ج ۹، ص ۵۰؛ حق‌اليقين، ص ۵۴ ـ ۵۵.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. همچنین در {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ أَطِيعُواْ اللَّهَ وَأَطِيعُواْ الرَّسُولَ وَأُولِي الأَمْرِ مِنكُمْ }} <ref> ای مؤمنان، از خداوند فرمان برید و از پیامبر و زمامدارانی که از شمایند فرمانبرداری کنید؛ سوره نساء، آیه: ۵۹.</ref>، اطاعت از اولواالامر در ردیف اطاعت پیامبر{{صل}} و اطاعت پیامبر{{صل}} در ردیف اطاعت خدای متعال قرار گرفته است و چون اطاعت خدا به صورت مطلق واجب است بنابراین، اطاعت پیامبر{{صل}} و اولواالامر نیز به طور مطلق واجب است و لازمه وجوب اطاعتِ مطلق، عصمت است <ref>الميزان، ج ۴، ص ۳۸۹ ـ ۳۹۱؛ حق اليقين، ص ۴۰.</ref> دلالت آیه بر عصمت چنان واضح و روشن است که برخی از اهل سنت نیز نتوانسته‌اند آن را انکار کنند، گرچه مصداق اولواالامر در نظر آنان، اهل حلّ و عقد از امت‌اند که مجموع آنان ـ به شرط اجتماع ـ خطا نمی‌کنند <ref>التفسير الكبير، ج ۱۰، ص ۱۴۴؛ التفسير المنار، ج ۵، ص ۲۰۳.</ref>؛ ولی چون اهل حل و عقد کسانی‌اند که ممکن است مرتکب خطا بشوند از عصمت بهره‌ای ندارند و نمی‌تواند مراد آیه اهل حل و عقد باشد<ref>الميزان، ج ۴، ص ۳۹۲ ـ ۳۹۳.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.

====شرط چهارم: افضلیت====
=====امامت افضل یا امامت مفضول؟=====

==پنجم: تعیین امام==
===راه تعیین امام===
====نصب امام====
====انتخاب امام====
====غلبه و استیلا====

==اثبات امامت==

==قلمرو امامت==
===امامت شأنی===
===امامت فعلی===
====امامت صامت====
====امامت ناطق====

==اثبات امامت ==

==زمینه‌های جعل امامت==
{{اصلی|صبر امام}}
{{اصلی|یقین امام}}
{{اصلی|ابتلای امام}}
{{اصلی|بندگی امام}}
{{اصلی|هدایتگری امام}}
* جعل امامت منوط به وجود زمینه‌هایی است<ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>:
#'''صبر و شکیبایی:''' هدایت انسان‌ها به توحید و به ثمر رساندن آن، با دشواری‌هایی همراه است، از این رو برای عهده‌داری این امر خطیر، باید امامت به کسی سپرده شود که از مشکلات نهراسد و با شکیبایی این بار سنگین را به مقصد برساند<ref> نمونه، ج ۱۷، ص ۱۶۶.</ref>: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا لَمَّا صَبَرُوا }} <ref> برخی از آنان را پیشوایانی گماردیم که به فرمان ما (مردم را) رهنمایی می‌کردند؛ سوره سجده، آیه: ۲۴.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
#'''یقین معصوم|یقین به آیات الهی:''' انسانی که به آیات الهی یقین دارد در کار هدایت امت موفق است و می‌تواند با نیروی یقین خط هدایت به امر الهی را تداوم بخشد<ref> نمونه، ج ۱۷، ص ۱۶۶.</ref>: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا لَمَّا صَبَرُوا وَكَانُوا بِآيَاتِنَا يُوقِنُونَ}} <ref> و چون شکیب ورزیدند و به آیات ما یقین داشتند برخی از آنان را پیشوایانی گماردیم که به فرمان ما (مردم را) رهنمایی می‌کردند؛ سوره سجده، آیه: ۲۴.</ref>، چنانکه حضرت ابراهیم{{ع}} ابتدا برای دستیابی به یقین، از رؤیت ملکوت بهره‌مند شد: {{متن قرآن|وَكَذَلِكَ نُرِي إِبْرَاهِيمَ مَلَكُوتَ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ وَلِيَكُونَ مِنَ الْمُوقِنِينَ}} <ref> و این‌گونه ما گستره آسمان‌ها و زمین را به ابراهیم می‌نمایانیم و (چنین می‌کنیم) تا از باورداران گردد؛ سوره انعام، آیه: ۷۵.</ref> و پس از رسیدن به مقام یقین و تحقق به کلمات اللّه امامت به او اعطا گردید<ref>الميزان، ج ۱، ص ۲۷۳.</ref>: {{متن قرآن|وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا}} <ref> و (یاد کن) آنگاه را که پروردگار ابراهیم، او را با کلماتی آزمود و او آنها را به انجام رسانید؛ فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم؛ سوره بقره، آیه: ۱۲۴.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
#'''ابتلای معصوم|موفقیت در آزمونهای الهی:'''امامت زمانی به حضرت ابراهیم{{ع}} عطا شد که خدای متعال او را به انواع ابتلائات، از جمله ذبح فرزند آزمود و او در همه آنها پیروز گردید<ref>الميزان، ج ۱، ص ۲۶۸.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
#'''بندگی معصوم|عبودیت تام:''' کسانی که مقام امامت به آنان داده شده در عبودیت الهی استمرار داشته و با عبادت ملازم بوده‌اند<ref>المیزان، ج ۱۴، ص ۳۰۴ ـ ۳۰۵.</ref>: {{متن قرآن|كَانُوا لَنَا عَابِدِينَ}} <ref> آنان پرستندگان ما بودند؛ سوره انبیاء، آیه: ۷۳.</ref>، چنانکه بر پایه برخی احادیث خدای متعال ابراهیم را قبل از هرچیز عبد خود قرار داد و پس از آن مقام امامت را به او عطا کرد<ref>الكافى، ج ۱، ص ۱۷۵.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
#'''هدایت معصوم|هدایت یافتگی بدون واسطه:''' رسالت اساسی امام{{ع}} هدایت است و ازاین‌رو در صورتی می‌تواند دیگران را هدایت کند که خود به طور مستقیم و بدون واسطه از ناحیه خدا هدایت شده باشد <ref>الميزان، ج ۱، ص ۲۷۲ ـ ۲۷۵.</ref>: {{متن قرآن|أَفَمَن يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ أَحَقُّ أَن يُتَّبَعَ أَمَّن لاَّ يَهِدِّيَ إِلاَّ أَن يُهْدَى}} <ref> آیا آنکه به حقّ رهنمون می‌گردد سزاوارتر است که پیروی شود یا آنکه راه نمی‌یابد مگر آنکه راه برده شود؟؛ سوره یونس، آیه: ۳۵.</ref> براساس روایاتی در ذیل این آیه پیامبران و امامان هدایت یافتگان‌اند<ref> نورالثقلين، ج ۲، ص ۳۰۳ ـ ۳۰۴؛ الميزان، ج ۱۰، ص ۵۶ ـ ۵۸.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.

==مسئولیت‌های امامت (شؤون امام|شؤون و وظایف امام)==
===مرجعیت علمی و مرجعیت دینی===
* نقل دین
* حفظ دین
* تبیین معارف دینی
===رهبری اجتماع (ولایت امر)===
===ولایت باطنی===

==کارکردهای امامت ==
{{اصلی|کارکردهای امامت}}

==امامت در کودکی==
==دوران‌های امامت==
# دوره حضور؛
# دوره غیبت؛
# دوره ظهور؛
# دوره رجعت.

==سال‌شمار امامت امامان دوازده‌گانه==

'''امامت''' به معنای [[رهبری]] و [[ولایت امر]] است. امامت، [[منصب]] و مقامی که از سوی [[خداوند]] به بعضی انسان‌های [[پاک]] و [[دانا]] و [[شایسته]] داده می‌شود که [[مردم]] را به [[راه خدا]] [[هدایت]] کنند. در [[اسلام]]، برای تداوم [[مسؤولیت]] [[پیامبر خدا]] {{صل}} در بُعد [[حکومتی]] و [[دینی]]، امامت و [[وصایت]] قرار داده شده تا [[مردم]] پس از [[پیامبر]]، از [[امام]] تبعیّت کنند و [[رسول خدا]] {{صل}} و [[امامان]] پس از خویش را با نام و مشخصات [[تعیین]] کرده است. امامت یکی از [[اصول اعتقادی]] [[شیعه]] است و از سوی [[خدا]] و پیامبر {{صل}} است نه به [[انتخاب مردم]]. [[علم]] و [[عصمت]] از جمله شرایط آن است و [[امام]]، [[حق]] [[ولایت]] بر [[مردم]] دارد و [[حجت الهی]] بر همگان است. [[پذیرش]] امامتِ امامانِ [[معصوم]] [[واجب]] است و [[نشانه]] [[اطاعت از خدا]] و پیامبر است و هر کس بدون [[عقیده]] و [[ایمان به امامت]] امامِ [[معصوم]] بمیرد، به [[مرگ جاهلیت]] مرده است. [[امام رضا]] {{ع}} می‌‌فرماید: {{متن حدیث|إِنَّ الْإِمَامَةَ خِلَافَةُ اللَّهِ وَ خِلَافَةُ الرَّسُولِ}} امامت، [[جانشینی]] خدا و [[جانشینی پیامبر]] است<ref>اصول کافی، ج۱، ص۲۰۰.</ref>. روشن است کسی که به جای خدا و [[رسول]] بر [[مردم]] [[حکومت]] می‌کند، باید پاک و [[عادل]] و [[شبیه]] پیامبر در [[کمالات]] و [[فضایل]] باشد. به [[پیروان]] این [[عقیده]]، [[امامیه]] و [[شیعه]] گفته می‌شود<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)|فرهنگ‌نامه دینی]]، ص۳۲.</ref>.
[[پرونده:V0010.webm|بندانگشتی|285px|left]]

== معناشناسی امام و امامت ==
=== معنای لغوی ===
{{اصلی|امامت در لغت}}

=== معنای اصطلاحی ===
مراد از "امامت" و "ولایت"، "[[ولایت امر]]" است؛ به این معنا که اینکه [[فرمان]] [[دست]] چه کسی باید باشد؛ بازگشت همۀ [[نزاع‌ها]]، چه داخل و چه بیرون از [[جامعه اسلامی]]، به این است که چه کسی [[دستور]] بدهد. در عصر ما نیز، هر کدام از [[طاغوت‌ها]] و سردم‌داران [[استکبار جهانی]] ادعا می‌کند که باید [[فرمان]] [[دست]] من باشد و اگر ملتی یا کشوری بیابد که روزبه‌روز مقتدرتر می‌شود، درصدد شکستن و به‌زانودرآوردن آن برمی‌آید تا خود را ابرقدرت جلوه دهد. اساس [[جنگ‌ها]] و کشمکش‌های این [[مستکبران]] با رقبای خود در [[دنیا]] همین است که زیر بار [[فرمان]] آنان نمی‌روند. بنابراین، [[نزاع]] و دعوا بر سر همان چیزی است که در منابع [[دینی]] [[اسلام]] از آن به "[[ولایت امر]]" تعبیر شده است. "امامت" همان "[[ولایت امر]]" است؛ یعنی چه کسی باید صاحب [[دستور]] باشد<ref>[[محسن اراکی|اراکی، محسن]]، [https://www.aparat.com/v/FYjv0?playlist=376197 درس اول «امامت در اندیشه اسلامی»]</ref>

==== اصطلاح امامت در قرآن ====
{{اصلی|امامت در قرآن}}
لفظ "امامت" در [[قرآن]] به‌کار نرفته؛ ولی واژه "امام {{ع}}" به صورت مفرد و جمع در ۱۲ مورد استعمال شده است که برخی از آنها و نیز [[آیات]] متعدد دیگر به موضوع امامت [[ارتباط]] دارد. آیات مربوط گاهی به [[پیشوایی]] بر [[حق]] [[بالاصاله]]: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}} <ref> و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند؛ سوره انبیاء، آیه: ۷۳.</ref>، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}} <ref> برخی از آنان را پیشوایانی گماردیم؛ سوره سجده، آیه: ۲۴.</ref> و گاهی به پیشوایی به حق به نحو [[جانشینی]]: {{متن قرآن|وَأُولِي الأَمْرِ مِنكُمْ}} <ref> و زمامدارانی که از شمایند؛ سوره نساء، آیه: ۵۹.</ref> و گاهی به [[پیشوایی]] [[باطل]]: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ}} <ref> و زمامدارانی که از شمایند؛ سوره قصص، آیه: ۴۱.</ref> و گاهی به مفهوم جامع میان پیشوایی بر [[حق و باطل]]: {{متن قرآن|يَوْمَ نَدْعُو كُلَّ أُنَاسٍ بِإِمَامِهِمْ}} <ref> روزی که هر دسته‌ای را با پیشوایشان فرا می‌خوانیم؛ سوره اسراء، آیه: ۷۱.</ref> اشاره دارد<ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.

افزون بر آیاتی که واژه [[امام]] {{ع}} یا [[اولی‌الامر]] در آن به‌کار رفته است [[آیات]] فراوانی با امامت و [[رهبری]] پیوند دارد، از جمله برخی آیاتی که در آن مفهوم [[هدایت]] آمده {{متن قرآن|وَيَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُواْ لَوْلا أُنزِلَ عَلَيْهِ آيَةٌ مِّن رَّبِّهِ إِنَّمَا أَنتَ مُنذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ}} <ref> و کافران می‌گویند: چرا نشانه‌ای از پروردگارش بر او فرو فرستاده نشده است؟ تو، تنها بیم‌دهنده‌ای و هر گروهی رهنمونی دارد؛ سوره رعد، آیه: ۱۳.</ref>؛ {{متن قرآن|قُلْ هَلْ مِن شُرَكَائِكُم مَّن يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ قُلِ اللَّهُ يَهْدِي لِلْحَقِّ أَفَمَن يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ أَحَقُّ أَن يُتَّبَعَ أَمَّن لاَّ يَهِدِّيَ إِلاَّ أَن يُهْدَى فَمَا لَكُمْ كَيْفَ تَحْكُمُونَ}} <ref> بگو آیا از شریکانتان کسی هست که به سوی «حق» رهنمون باشد؟ بگو خداوند به «حق» رهنماست؛ آیا آنکه به حقّ رهنمون می‌گردد سزاوارتر است که پیروی شود یا آنکه راه نمی‌یابد مگر آنکه راه برده شود؟ پس چه بر سرتان آمده است؟ چگونه داوری می‌کنید؟؛ سوره یونس، آیه: ۳۵.</ref>، آیه‌ای که [[مؤمنان]] را به [[همراهی]] با [[صادقان]] فرا می‌خواند {{متن قرآن|الْمُنَافِقُونَ وَالْمُنَافِقَاتُ بَعْضُهُم مِّن بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمُنكَرِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمَعْرُوفِ وَيَقْبِضُونَ أَيْدِيَهُمْ نَسُواْ اللَّهَ فَنَسِيَهُمْ إِنَّ الْمُنَافِقِينَ هُمُ الْفَاسِقُونَ}} <ref> مردان و زنان منافق، همگون یکدیگرند که به کار ناپسند فرمان می‌دهند و از کار شایسته باز می‌دارند! و (در بخشش) ناخن خشکی می‌ورزند، خداوند را فراموش کرده‌اند و خداوند نیز آنان را از یاد برده است، بی‌گمان منافقانند که نافرمانند؛ سوره توبه، آیه: ۶۷.</ref>، [[آیه ولایت]] {{متن قرآن|إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِينَ آمَنُواْ الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ رَاكِعُونَ}} <ref> سرور شما تنها خداوند است و پیامبر او و (نیز) آنانند که ایمان آورده‌اند، همان کسان که نماز برپا می‌دارند و در حال رکوع زکات می‌دهند؛ سوره مائده، آیه: ۵۵.</ref>، آیه‌ای که می‌گوید اگر به برخی در [[زمین]] [[قدرت]] داده شود [[نماز]] را برپا می‌دارند، [[زکات]] می‌دهند و [[امر به معروف و نهی از منکر]] می‌کنند {{متن قرآن|الَّذِينَ إِن مَّكَّنَّاهُمْ فِي الأَرْضِ أَقَامُوا الصَّلاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ وَأَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَنَهَوْا عَنِ الْمُنكَرِ وَلِلَّهِ عَاقِبَةُ الأُمُورِ}} <ref> همان کسانی که اگر آنان را در زمین توانمندی دهیم نماز بر پا می‌دارند و زکات می‌پردازند و به کار شایسته فرمان می‌دهند و از کار ناپسند باز می‌دارند و پایان کارها با خداوند است؛ سوره حج، آیه: ۴۱.</ref> و آیاتی که در آن از اعطای [[مُلک]] به برخی سخن به میان آمده است. {{متن قرآن|أَمْ لَهُمْ نَصِيبٌ مِّنَ الْمُلْكِ فَإِذًا لاَّ يُؤْتُونَ النَّاسَ نَقِيرًا أَمْ يَحْسُدُونَ النَّاسَ عَلَى مَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِن فَضْلِهِ فَقَدْ آتَيْنَا آلَ إِبْرَاهِيمَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَآتَيْنَاهُم مُّلْكًا عَظِيمًا }} <ref> آیا ایشان را بهره‌ای از فرمانروایی است؟ که در آن صورت سر سوزنی به کسی (چیزی) نمی‌دهند. یا اینکه به مردم برای آنچه خداوند به آنان از بخشش خود داده است رشک می‌برند؟ بی‌گمان ما به خاندان ابراهیم کتاب (آسمانی) و فرزانگی دادیم و به آنان فرمانروایی سترگی بخشیدیم؛ سوره نساء، آیه: ۵۳ - ۵۴.</ref>؛ {{متن قرآن|وَقَالَ لَهُمْ نَبِيُّهُمْ إِنَّ اللَّهَ قَدْ بَعَثَ لَكُمْ طَالُوتَ مَلِكًا قَالُواْ أَنَّى يَكُونُ لَهُ الْمُلْكُ عَلَيْنَا وَنَحْنُ أَحَقُّ بِالْمُلْكِ مِنْهُ وَلَمْ يُؤْتَ سَعَةً مِّنَ الْمَالِ قَالَ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاهُ عَلَيْكُمْ وَزَادَهُ بَسْطَةً فِي الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ وَاللَّهُ يُؤْتِي مُلْكَهُ مَن يَشَاء وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ }} <ref> و پیامبرشان به آنان گفت: خداوند طالوت را به پادشاهی شما گمارده است، گفتند:چگونه او را بر ما پادشاهی تواند بود با آنکه ما از او به پادشاهی سزاوارتریم و در دارایی هم به او گشایشی نداده‌اند. گفت: خداوند او را بر شما برگزیده و بر گستره دانش و نیروی تن او افزوده است و خداوند پادشاهی خود را به هر که خواهد می‌دهد و خداوند نعمت‌گستری داناست؛ سوره بقره، آیه: ۲۴۷.</ref><ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>

در [[روایات]] فراوانی نیز، مصادیق یا [[تأویل]] آیاتی از [[قرآن]]، مانند: {{متن قرآن|فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَالنُّورِ الَّذِي أَنزَلْنَا وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ }} <ref> پس به خداوند و پیامبرش و نوری که فرو فرستاده‌ایم ایمان آورید و خداوند از آنچه انجام می‌دهید آگاه است؛ سوره تغابن، آیه: ۸.</ref><ref>نورالثقلین، ج ۵، ص ۳۴۱.</ref>، {{متن قرآن|يُرِيدُونَ لِيُطْفِؤُوا نُورَ اللَّهِ بِأَفْوَاهِهِمْ وَاللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ}} <ref> بر آنند که نور خداوند را با دهانهاشان خاموش کنند و خداوند کامل‌کننده نور خویش است هر چند کافران نپسندند؛ سوره صف، آیه: ۸.</ref><ref>نورالثقلین، ج ۵، ص ۳۱۶ - ۳۱۷.</ref> و {{متن قرآن|وَلَقَدْ وَصَّلْنَا لَهُمُ الْقَوْلَ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ}} <ref> و ما برای آنان این گفتار را به هم پیوستیم باشد که پند گیرند؛ سوره قصص، آیه: ۵۱.</ref><ref> الکافی، ج ۱، ص ۴۱۵؛ بصائر الدرجات، ص ۵۱۵.</ref> [[امامان]] {{عم}} دانسته شده‌اند<ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.

در [[قرآن]] و [[احادیث اسلامی]]، کلمه "[[امام]]"، فی الجمله در معنای لغویِ آن به کار رفته است؛ یعنی هر چیزی که مورد [[پیروی]] واقع شود اعم از [[انسان]] و غیر [[انسان]]، مانند: {{متن قرآن|وَمِن قَبْلِهِ كِتَابُ مُوسَى إِمَامًا وَرَحْمَةً}} <ref> و کتاب موسی به پیشوایی و بخشایش پیش از او بوده است؛ سوره هود، آیه: ۱۷.</ref> [[حق]] مانند: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}} <ref> و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند؛ سوره انبیاء، آیه: ۷۳.</ref> و [[باطل]] مانند: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ }} <ref> و آنان را (به کیفر کفرشان) پیشوایانی کردیم که (مردم را) به سوی آتش دوزخ فرا می‌خوانند؛ سوره قصص، آیه: ۴۱.</ref>؛ ولی غالبا این واژه به [[پیشوایان]] [[حق]] و کسانی که به بالاترین نقطه قلّه [[انسانیت]] صعود کرده‌اند، اطلاق می‌گردد و استعمال آن در معنای لغوی، اندک است و نیز استعمال آن در «[[امامان]] [[آتش]]»، به لحاظ نشان دادن نقطه نهاییِ [[انحطاط]] [[انسان]]، در مقابل نقطه اوج [[تکامل]] اوست. به هر حال، [[آیات]] و احادیثی که در این جا تحت عنوان «امامت» خواهند آمد، اختصاص به امامت [[امامان]] [[حق]] دارند<ref>[http://lib.eshia.ir/27255/6/214 [[محمد محمدی ری‌شهری|محمدی ری‌شهری، محمد]]، دانشنامه قرآن و حدیث، ج ۱۰، ص۲۱۳ - ۲۱۴.]</ref>

[[خدای سبحان]] در [[آیات]] متعددی به موضوع امامت اشاره و برای [[امام]] ویژگی‌هایی آورده است. این ویژگی‌ها در [[تعریف امامت]]، تأثیر بسزایی دارد.

نمونه‌های زیر، برخی از مهم‌ترین [[آیات]] است:
#{{متن قرآن|وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که پروردگار ابراهیم، او را با کلماتی آزمود و او آنها را به انجام رسانید؛ فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم. (ابراهیم) گفت: و از فرزندانم (چه کس را)؟ فرمود: پیمان من به ستمکاران نمی‌رسد» سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref>.
#{{متن قرآن|وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ نَافِلَةً وَكُلًّا جَعَلْنَا صَالِحِينَ وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا وَأَوْحَيْنَا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْرَاتِ وَإِقَامَ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءَ الزَّكَاةِ وَكَانُوا لَنَا عَابِدِينَ}}<ref>«و اسحاق را و افزون بر آن (نوه‌اش) یعقوب را به او بخشیدیم و همه را (مردمی) شایسته کردیم و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند و به آنها انجام کارهای نیک و برپا داشتن نماز و دادن زکات را وحی کردیم و آنان پرستندگان ما بودند» سوره انبیاء، آیه ۷۲-۷۳.</ref>.
#{{متن قرآن|وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ فَلَا تَكُنْ فِي مِرْيَةٍ مِنْ لِقَائِهِ وَجَعَلْنَاهُ هُدًى لِبَنِي إِسْرَائِيلَ وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا لَمَّا صَبَرُوا وَكَانُوا بِآيَاتِنَا يُوقِنُونَ}}<ref>«و به راستی ما به موسی کتاب (آسمانی) دادیم -بنابراین در لقای او (با خداوند) تردیدی مکن- و ما آن (کتاب) را رهنمودی برای بنی اسرائیل قرار دادیم و چون شکیب ورزیدند و به آیات ما یقین داشتند برخی از آنان را پیشوایانی گماردیم که به فرمان ما (مردم را) رهنمایی می‌کردند» سوره سجده، آیه ۲۳-۲۴.</ref>.

بر پایه [[آیات]] یاد شده، چند ویژگی برای امامت دست‌یافتنی است:
# امامت به [[جعل]] [[الهی]] است: {{متن قرآن|إِنِّي جَاعِلُكَ}}، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ}}، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ}}.
# [[گستره امامت]] [[امام]]، [[مردم]] است: {{متن قرآن|جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ}}.
# امامت، [[عهد الهی]] است: {{متن قرآن|لَا يَنَالُ عَهْدِي}}.
# امامت به [[ظالمان]] نمی‌رسد: {{متن قرآن|لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}.
# [[امام]]، دارای [[هدایت تکوینی]] یا [[هدایت به امر]] است: {{متن قرآن|يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}}.
# [[هدایت به امر]]، دو مقدمه دارد: کمال علمی‌ یا [[یقین]]: {{متن قرآن|وَكَانُوا بِآيَاتِنَا يُوقِنُونَ}}؛ کمال عملی یا [[صبر]]: {{متن قرآن|لَمَّا صَبَرُوا}}<ref>[[مهدی مقامی|مقامی، مهدی]]، [[درسنامه امام‌شناسی (کتاب)|درسنامه امام‌شناسی]]، ص:۲۲-۲۳.</ref>.

=== روابط مفهومی امامت با واژگان همسو ===
==== رابطه با [[نبوت]] و [[رسالت]] ====
در [[قرآن کریم]] هر چهار کلمه [[خلیفه]]، [[امام]]، [[نبوت]] و [[رسالت]] یا مشتقات آن، استعمال شده است که [[آیات]] دارای کلمه [[خلیفه]] در ذیل عنوان مفهوم [[خلیفه]] در [[قرآن]] مطرح شد.

اما کلمه [[امام]]، در [[قرآن مجید]]، بر مصادیق مختلفی استعمال شده است که به دو دسته تقسیم می‌شود:
# مصادیق غیر بشری، مانند [[لوح محفوظ‍‌]]: {{متن قرآن|وَكُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْنَاهُ فِي إِمَامٍ مُبِينٍ}}<ref>«و هر چیزی را در نوشته‌ای روشن بر شمرده‌ایم» سوره یس، آیه ۱۲.</ref>
# [[کتاب آسمانی]]: {{متن قرآن|وَمِنْ قَبْلِهِ كِتَابُ مُوسَى إِمَامًا وَرَحْمَةً}}<ref>«و کتاب موسی به پیشوایی و بخشایش پیش از او بوده است» سوره هود، آیه ۱۷؛ سوره احقاف، آیه ۱۲.</ref>.

مصادیق بشری که از جهت [[حقانیت]] و بطلان، به دو دسته تقسیم می‌شود:
# [[امام حق]]: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}}<ref>«و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند» سوره انبیاء، آیه ۷۳.</ref>
# [[امام باطل]]: {{متن قرآن|فَقَاتِلُوا أَئِمَّةَ الْكُفْرِ}}<ref>«با پیشگامان کفر که به هیچ پیمانی پایبند نیستند کارزار کنید» سوره توبه، آیه ۱۲.</ref> و {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ}}<ref>«و آنان را (به کیفر کفرشان) پیشوایانی کردیم که (مردم را) به سوی آتش دوزخ فرا می‌خوانند» سوره قصص، آیه ۴۱.</ref>.

امّا [[امامت]] در اصطلاح [[دینی]] به دو صورت [[عام و خاص]] است که در معنای عام، شامل [[نبوت]] و [[رسالت]] به عنوان [[مقتدا]] و [[اسوه]] می‌شود و در معنای خاص، شامل آنها نشده و در بعضی موارد بعد از تحقق [[مقام نبوت]] و [[رسالت]] است{{متن قرآن|وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}<ref> «و (یاد کن) آنگاه را که پروردگار ابراهیم، او را با کلماتی آزمود و او آنها را به انجام رسانید؛ فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم. (ابراهیم) گفت: و از فرزندانم (چه کس را)؟ فرمود: پیمان من به ستم‌کاران نمی‌رسد» سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref>. یا [[مقام]] ویژه‌ای است که از طرف [[خدای سبحان]] به اوصایای [[پیامبران]] {{عم}}، [[عنایت]] می‌شود.

اما کلمه [[نبوت]]، ۵ بار {{متن قرآن|مَا كَانَ لِبَشَرٍ أَنْ يُؤْتِيَهُ اللَّهُ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ}}<ref> «هیچ بشری را نسزد که خداوند به او کتاب و حکمت و پیامبری بدهد» سوره آل عمران، آیه ۷۹.</ref>؛ {{متن قرآن|أُولَئِكَ الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ}}<ref>«آنان کسانی هستند که به آنها کتاب و داوری و پیامبری دادیم» سوره انعام، آیه ۸۹.</ref>؛ {{متن قرآن|وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَجَعَلْنَا فِي ذُرِّيَّتِهِ النُّبُوَّةَ وَالْكِتَابَ}}<ref>«و ما به او اسحاق و (نوه‌اش) یعقوب را بخشیدیم و در فرزندان او پیامبری و کتاب (آسمانی) را نهادیم» سوره عنکبوت، آیه ۲۷.</ref>؛ {{متن قرآن|وَلَقَدْ آتَيْنَا بَنِي إِسْرَائِيلَ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ}} <ref>«و به راستی ما به بنی اسرائیل کتاب (آسمانی) و داوری و پیامبری دادیم» سوره جاثیه، آیه ۱۶</ref>؛ {{متن قرآن|وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا وَإِبْرَاهِيمَ وَجَعَلْنَا فِي ذُرِّيَّتِهِمَا النُّبُوَّةَ وَالْكِتَابَ}}<ref>«و نوح و ابراهیم را فرستادیم و در فرزندان آنان پیامبری و کتاب (آسمانی) نهادیم» سوره حدید، آیه ۲۶.</ref> در [[قرآن]] استعمال شده و در اصل و ریشه آن، [[اختلاف]] است. بعضی گفته‌اند: از نَبَأ به معنای خبر مشتق شده<ref>تبیان، ج۷، ص۱۳۳؛ کنزالدقائق، ج۸، ص۲۳۲؛ المیزان، ج۲، ص۱۳۹.</ref> و برخی دیگر نوشته‌اند: از نبوه (بر وزن نغمه) به معنای [[رفعت]] و بلندی [[مقام]]، مشتق شده است<ref>مجمع البیان، ج۶، ص۸۰۰؛ کشف الاسرار، ج۶، ص۵۴.</ref>؛ لذا با لحاظ‍ ریشه، ترجمه [[آیه شریفه]] {{متن قرآن|وَاذْكُرْ فِي الْكِتَابِ مُوسَى إِنَّهُ كَانَ مُخْلَصًا وَكَانَ رَسُولًا نَبِيًّا}}<ref>«و در این کتاب از موسی یاد کن که ناب و فرستاده‌ای پیامبر بود» سوره مریم، آیه ۵۱.</ref> دو گونه می‌شود؛ ای [[پیامبر]]! در کتاب [[قرآن]] از [[موسی]] یاد کن که او [[بنده]] [[مخلَص]] و فرستاده [[حق]] و پیام‌آور برای خَلق بود.

ای [[پیامبر]]! در کتاب [[قرآن]] از [[موسی]] یاد کن که او [[بنده]] [[مخلَص]] و فرستاده‌ای والامقام بود.

اما کلمه [[رسالت]] فقط‍ یک بار{{متن قرآن|فَتَوَلَّى عَنْهُمْ وَقَالَ يَا قَوْمِ لَقَدْ أَبْلَغْتُكُمْ رِسَالَةَ رَبِّي وَنَصَحْتُ لَكُمْ وَلَكِنْ لَا تُحِبُّونَ النَّاصِحِينَ}}<ref> «(صالح) از آنان روی گردانید و گفت: ای قوم من! بی‌گمان پیام پروردگارم را به شما رسانده‌ام و برای شما خیرخواهی کرده‌ام امّا شما خیرخواهان را دوست نمی‌دارید» سوره اعراف، آیه ۷۹.</ref> و جمع آن "رسالات"، ۸ بار در [[قرآن مجید]] استعمال شده است؛ و معنای [[رسالت]] این است که مأموریتی بر عهده کسی بگذارند و او موظف به [[تبلیغ]] و ادای آن شود<ref>[[عبدالله حق‌جو|حق‌جو، عبدالله]]، [[ولایت در قرآن (کتاب)|ولایت در قرآن]]، ص:۵۶-۵۸.</ref>.

==== رابطه با [[خلافت]] ====
{{همچنین|خلافت}}
در [[فرهنگ اسلامی]] "[[امامت]]" و "[[خلافت]]" حقیقتی واحد را بیان می‌‌کنند با این تفاوت که "[[خلافت]]" به جنبه [[جانشینی]] از [[پیامبر]] {{صل}} دلالت دارد و "[[امامت]]" به جنبه [[رهبری جامعه اسلامی]]. در متون [[دینی]] هر دو تعبیر به کار رفته است و اشاره به مصداق واحد دارد: در [[حدیث یوم الانذار]] [[رسول خدا]] {{صل}} امیرالمؤمنین علی {{ع}} را این گونه معرفی کرده است: {{متن حدیث|إِنَّ هَذَا أَخِي وَ وَصِيِّي وَ وَزِيرِي وَ خَلِيفَتِي فِيكُمْ، فَاسْمَعُوا لَهُ وَ أَطِيعُوا}}<ref>الأمالی (للطوسی)، ص ۵۸۳ سایر منابع و این حدیث در مباحث امامت خاصه می‌‌آید.</ref>.
[[رسول خدا]] {{صل}} در معرفی [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} و سایر [[جانشینان]] خود کلمه "[[امام]]" را به کار گرفته و می‌‌فرماید: {{متن حدیث|أَلَا إِنَّهُ الْمُبَلِّغُ عَنِّي وَ الْإِمَامُ بَعْدِي فَزَوْجُ ابْنَتِي وَ أَبُو سِبْطَيَّ... هُوَ الْإِمَامُ أَبُو الْأَئِمَّةِ الزُّهْرِ فَقِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَكَمِ الْأَئِمَّةُ بَعْدَكَ قَالَ اثْنَا عَشَرَ عَدَدَ نُقَبَاءِ بَنِي إِسْرَائِيلَ}}<ref>کفایة الأثر فی النصّ علی الأئمه الإنثی عشر، ص ۸۸.</ref>.

و در همین [[روایات]] [[جانشینان]] دوازه گانه در لسان [[رسول خدا]] {{صل}} از تعبیر [[خلیفه]] نیز استفاده شده است: {{متن حدیث|لَا يَزَالُ هَذَا الْإِسْلَامُ عَزِيزاً إِلَى اثْنَيْ عَشَرَ خَلِيفَةً}}<ref>در مباحث امامت خاصه به تفصیل اعتبار و تواتر این روایات ثابت می‌‌گردد.</ref>.
[[امام رضا]] {{ع}} نیز با هر دو تعبیر "[[امامت]]" و "[[خلافت]]" به یک مصداق اشاره می‌‌کند: {{متن حدیث|إِنَّ الْإِمَامَةَ خِلَافَةُ اللَّهِ وَ خِلَافَةُ الرَّسُولِ {{صل}}}}<ref>فرازی از خطبه امام رضا {{ع}} که در پاورقی‌های قبل به منابع آن اشاره شد.</ref>.
بنابراین امیرالمؤمنین علی {{ع}} به اعتبار اینکه از [[پیامبر]] {{صل}} [[نیابت]] و [[خلافت]] دارد "[[خلیفه]] النبی" {{صل}} و به اعتبار [[پیشوایی]] و [[رهبری]] "[[امام المسلمین]]" نامیده می‌‌شود.

ممکن است گفته شود: هر چند [[امامت]] و [[خلافت]] در منابع [[دینی]] به یک مصداق اشاره دارد اما در طول [[تاریخ]] افرادی که [[شایستگی]] [[زعامت]] و [[رهبری]] بر [[امت اسلامی]] نداشتند بر [[امت]] چیره شده و خود را [[خلیفه]] خوانده و [[زعامت]] [[اهل بیت]] {{عم}} را به رسمیت نشناختند بنابراین لفظ "[[خلیفه]]" به لحاظ [[تاریخی]] نزد [[شیعیان]] قداستی که لفظ "[[امام]]" دارد را، از دست داده است<ref>ر. ک: امامت در پرتو عقل و وحی، ص ۲۹.</ref>.
لازم به [[تذکر]] است که در متون [[دینی]] گاه از "[[امام]]" به "[[حجت]]"<ref>ر. ک: کافی، ج ۱، ص ۱۷۸.</ref> تعبیر شده به ملاحظه حجت و [[دلیل]] بودن [[امام]] و گاه به "عالم"<ref>کافی، ج ۱، ص ۱۵۹.</ref> تعبیر شده است به ملاحظه [[شأن]] تعلیمی [[امام]] برای [[امت]]<ref>[[عبدالمجید زهادت|زهادت، عبدالمجید]]، [[معارف و عقاید ۵ ج۱ (کتاب)|معارف و عقاید ۵]] ص ۲۵-۳۰</ref>.

===== [[نظام امامت]] و [[نظام خلافت]] =====

==== رابطه با [[حجت الهی]] ====

==== رابطه با [[ولایت]] ====

==== رابطه با [[وصایت]] ====

==== رابطه با [[امارت]] ([[ملک]]) ====

==== رابطه با [[وزارت]] ====

==== رابطه با [[قیمومیت]] ====

=== حقیقت امامت ===
== ضرورت امامت ==
{{اصلی|ضرورت امامت|استمرار امامت}}

وجود [[امام]] {{ع}} در هر عصر و زمان و در هر جامعه‌ای برای [[هدایت]] [[انسان‌ها]] به سوی کمال و [[برقراری نظم]] در [[جامعه]] [[ضرورت]] دارد<ref>المیزان، ج ۱۳، ص ۱۶۵ ـ ۱۶۶.</ref>: {{متن قرآن|إِنَّمَا أَنْتَ مُنْذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ}} <ref> تو، تنها بیم‌دهنده‌ای و هر گروهی رهنمونی دارد؛ سوره رعد، آیه: ۷.</ref> [[روایات تفسیری]] این [[آیه]] نیز این [[حقیقت]] را [[تأیید]] می‌کند که امامی زنده تا [[روز قیامت]] در میان [[انسان‌ها]] حضور دارد<ref>الکافى، ج ۱، ص ۱۹۱ ـ ۱۹۲.</ref>؛ همچنین براساس روایاتی درباره [[سوره قدر]]، در [[شب قدر]] هر سال تا [[روز قیامت]]، [[فرشتگان]] بر [[امام]] {{ع}} آن زمان نازل می‌شوند و این [[سوره]] [[دلیل]] روشنی بر [[وجود امام]] {{ع}} در همه زمانهاست <ref>نورالثقلین، ج ۵، ص ۶۱۹ ـ ۶۴۲.</ref><ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.

=== [[ادله ضرورت وجود امام]] ===

=== [[جایگاه امامت]] ===

=== [[اصل اعتقادی بودن امامت]] ===
{{اصلی|اصل دین بودن امامت}}

=== [[فرع فقهی بودن امامت]] ===

=== [[جایگاه امامت در نظام معارف دینی]] ===

=== [[جایگاه امامت در نظام اعتقادی اسلام]] ===

=== [[جایگاه امامت در نظام فرهنگی اسلام]] ===

=== [[جایگاه امامت در نظام اخلاقی اسلام]] ===

=== [[جایگاه امامت در نظام سیاسی اسلام]] ===

=== [[جایگاه امامت در نظام اقتصادی اسلام]] ===

=== [[اهمیت بحث امامت]] ===

=== اهمیت امامت در [[قیامت]] ===

== [[غایت امامت]] (چرایی امامت) ==
{{اصلی|چرایی امامت}}

[[چرایی امامت]] در دو سطح قابل بررسی است:
# [[غایت امامت]]: والاترین و نهایی ترین [[هدف الهی از تعیین امام]] (رسیدن [[بشر]] به [[مقام خلافت الهی]] که در خود [[امام]] با [[تربیت الهی]] صورت می‌گیرد و در غیر [[امام]] با [[تربیت امام]] و [[تبعیت از امام|تبعیت از او]] حاصل می‌گردد)؛
# [[حکمت امامت]]: به معنای بیان اهداف و [[راهبردهای کلان]] [[الهی]] ([[چرایی فعل خدا در جعل امامت]])، شمردن [[شؤون]] ([[جایگاه ها]] و [[مقامات]]) و همچنین تشریح [[وظایف]] ([[رسالت ها]] و [[مأموریت ها]]) و [[کارکردهای امام]] و [[کارکردهای امامت|نظام امامت]] ([[فواید امامت|فواید]] و [[منافع مترتب بر جعل امامت|منافع مترتب بر جعل]] و [[منافع مترتب بر پیاده‌سازی امامت|پیاده‌سازی امامت]]).

در [[روایات]] از امامت، به عنوان [[غایت خلقت]] تعبیر شده است؛ به گونه‌ای که اگر لحظه‌ای [[زمین]] از [[امام]] خالی باشد، بر اهلش [[خشم]] خواهد نمود و آنان را در کام خود فرو خواهد برد <ref>{{متن حدیث|لَوْ بَقِيَتِ الْأَرْضُ بِغَيْرِ إِمَامٍ لَسَاخَتْ‏}}؛ اصول کافی، ج۱، ص۱۳۷.</ref>. از این [[روایت]] و نظایر آن به دست می‌آید که [[سرنوشت]] [[زندگی]] [[انسان]] و سایر جانداران در [[زمین]] به [[وجود امام]] بستگی دارد؛ یعنی از زمانی که در [[زمین]] [[حیات]] وجود داشته، [[امام]] نیز بوده است و تا هنگامی‌ که [[زندگی]] جریان دارد، [[امام]] نیز وجود خواهد داشت. بر این اساس، [[امام]] در [[نظام خلقت]] نقش علیت دارد. علیت [[امام]] در [[نظام طبیعت]] و در سطحی فراتر در [[نظام خلقت]]، به دو گونه فاعلی و غایی امکان‌پذیر است؛ یعنی [[وجود امام]] در سلسله علل فاعلی و غایی [[جهان]] قرار دارد، هر چند علة العلل در هر دو سلسله [[خداوند متعال]] است. بدین جهت است که درباره [[امام مهدی|امام عصر]] {{ع}} آمده است: "بقای [[دنیا]] به بقای [[امام عصر]] {{ع}} است، و به یُمن و [[برکت]] او موجودات روزی داده می‌شوند و به واسطه وجود او [[زمین]] و [[آسمان]] پابرجاست"<ref>{{متن حدیث| الَّذِي بِبَقَائِهِ بَقِيَتِ الدُّنْيَا وَ بِيُمْنِهِ رُزِقَ الْوَرَى وَ بِوُجُودِهِ ثَبَتَتِ الْأَرْضُ وَ السَّمَاء‏}}؛ دعای عدیله.</ref><ref>[[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[امامت - ربانی گلپایگانی (مقاله)|مقاله «امامت - ربانی گلپایگانی»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]] ص ۴۰۴-۴۱۸.</ref>

[[صدرالمتألهین]] در شرح این گونه [[احادیث]] گفته است: [[خداوند سبحان]] موجودات را با تفاوت درجات و مراتبی که از نظر [[برتری]] و [[پست]] تری دارند آفرید. پایین‌ترین مرتبه موجودات مواد عنصری [[زمین]] است که دورترین فاصله را از [[لطافت]] وجودی دارد، اما قابلیت تحول و [[تکامل]] وجودی را دارد. [[اراده]] حکیمانه [[خداوند]] اقتضا کرده است که این مواد عنصری، مسیر [[تکامل]] را طی کرده و به غایات وجودی خود "مرتبه بالاتر وجود" برسند. بر این اساس، در مسیر [[تکامل]] موجودات که از طریق علت غایی تحقق می‌یابد هر موجودی که مرتبه بالاتر دارد علت غایی موجود پایین‌تر است. بدین ترتیب، [[زمین]] را برای گیاه آفرید و گیاه را برای حیوان و حیوان را برای [[انسان]]، و از آنجا که در میان افراد [[انسان]] نیز مراتب کمال و [[نقص]] وجود دارد، [[کامل‌ترین انسان]] را [[غایت]] وجود انسان‌های دیگر قرار داد که در [[حقیقت]] [[غایت]] همه موجوداتی است که در مرتبه پایین‌تر از [[انسان]] قرار دارند. او همان [[انسان کامل]] است که در مرتبه امامت است، او [[جانشین]] [[خداوند]] در [[زمین]] است و چون وجود چیزی بدون [[غایت]] آن محال است، وجود [[جهان]] بدون [[وجود امام]] ناممکن خواهد بود<ref>شرح اصول کافی، ص۴۶۲.</ref><ref>[[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[امامت - ربانی گلپایگانی (مقاله)|مقاله «امامت - ربانی گلپایگانی»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]] ص ۴۰۴-۴۱۸.</ref>

== قلمرو امامت ==

=== [[امامت شأنی]] ===

=== [[امامت فعلی]] ===

=== [[امامت صامت]] ===

=== [[امامت ناطق]] ===

== [[ابعاد امامت]] ==
== [[اثبات امامت]] ==

== [[شرایط امامت]] ([[بایستگی‌های امام]]) ==

==== [[نصب الهی امام]] ([[اصطفاء]]) ====

==== [[علم ویژه الهی]] ([[علم لدنی]]) ====
[[امامان]] {{عم}} [[حق]] که [[مسئولیت]] خطیر [[هدایت]] [[مردم]] به [[سعادت]] و کمال و [[مدیریت جوامع انسانی]] را بر عهده دارند، باید از [[دانش]] گسترده برخوردار باشند، تا بتوانند این [[مسئولیت]] را به انجام رسانند، افزون بر این لازم است [[علم]] آنان از [[خطا]] و [[شک]] مصون باشد، تا [[مردم]] بتوانند به آنان [[اعتماد]] کنند و [[هدایت]] ایشان را پذیرفته و تحت [[حاکمیت]] آنان به اهداف مادی و [[معنوی]] خود برسند، ازاین‌رو [[خداوند]] [[طالوت]] را با [[برتری در دانش]] و نیروی جسمانی برای [[حاکمیت]] بر [[بنی‌اسرائیل]] برگزید: {{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاهُ عَلَيْكُمْ وَزَادَهُ بَسْطَةً فِي الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ}} <ref> خداوند او را بر شما برگزیده و بر گستره دانش و (نیروی) تن او افزوده است؛ سوره بقره، آیه: ۲۴۷.</ref> و نیز [[اولواالامر]] را [[مرجع]] [[علمی]] [[مسلمانان]] در تشخیص [[حق و باطل]] و [[صدق]] و [[کذب]] معرفی کرد و به آنان [[فرمان]] داد تا در هنگام دریافت گزارشها به [[اولواالامر]] به عنوان صاحبان [[آگاهی]] و [[قدرت]] تشخیص مراجعه کنند تا با [[استنباط]] [[حق]] و [[صدق]]، آنان را [[آگاه]] سازند: {{متن قرآن|وَإِذَا جَاءَهُمْ أَمْرٌ مِّنَ الأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذَاعُواْ بِهِ وَلَوْ رَدُّوهُ إِلَى الرَّسُولِ وَإِلَى أُولِي الأَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنبِطُونَهُ مِنْهُمْ}} <ref> و هنگامی که خبری از ایمنی یا بیم به ایشان برسد آن را فاش می‌کنند و اگر آن را به پیامبر یا پیشوایانشان باز می‌بردند کسانی از ایشان که آن را در می‌یافتند به آن پی می‌بردند؛ سوره نساء، آیه: ۸۳.</ref> مقصود از [[اولواالامر]] در این [[آیه]] همان کسانی هستند که در [[آیه]] ۵۹ [[سوره]] [[نساء]] به آنان اشاره شده و [[حکم]] ایشان در [[عصمت]] و وجوبِ [[اطاعت]] مانند [[پیامبر|رسول خداست]] {{صل}} <ref>الميزان، ج ۵، ص ۲۲؛ ج ۴، ص ۳۸۷ ـ ۳۹۱.</ref><ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. و مصادیق آن بر اساس [[روایات]]، [[امامان]]اند {{عم}}<ref>روض‌الجنان، ج۶، ص۳۵؛ همان، ج۴، ص۳۸۷ـ ۳۹۱؛ ج ۵، ص ۲۳ ـ ۲۴.</ref> با توجه به اینکه [[آیه]]، [[اولواالامر]] را [[آگاه]] به ریشه مسائل معرفی کرده به‌گونه‌ای که اگر دیگران به آنان مراجعه کنند راهنماییشان می‌کنند، استفاده می‌شود که [[علم]] آنان آمیخته به [[جهل]] و [[شک]] و [[خطا]] نیست و این در مورد غیر [[معصومان]] [[صدق]] نمی‌کند، افزون بر این از ذیل [[آیه]] فهمیده می‌شود که وجود [[اولواالامر]] نوعی [[فضل]] و [[رحمت الهی]] است که اطاعتشان [[مردم]] را از [[پیروی]] [[شیطان]] باز می‌دارد: {{متن قرآن|وَلَوْلاَ فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ لاَتَّبَعْتُمُ الشَّيْطَانَ إِلاَّ قَلِيلاً}} <ref> و اگر بخشش و بخشایش خداوند بر شما نمی‌بود (همه) جز اندکی، از شیطان پیروی می‌کردید؛ سوره نساء، آیه: ۸۳.</ref> و تنها [[پیروی]] از [[معصومان]] می‌تواند [[انسان]] را از [[گمراهی]] و [[پیروی]] [[شیطان]] به طور قطع باز دارد، زیرا غیر [[معصوم]] ممکن است خود گرفتار [[لغزش]] و [[خطا]] شود<ref>الميزان، ج ۱۲، ص ۲۵۹، ۲۸۵.</ref><ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. از دیگر آیاتی که [[علم امام]] {{ع}} از آن استفاده می‌شود [[آیه]] {{متن قرآن|وَمَا أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِكَ إِلاَّ رِجَالاً نُّوحِي إِلَيْهِمْ فَاسْأَلُواْ أَهْلَ الذِّكْرِ إِن كُنتُمْ لاَ تَعْلَمُونَ}} <ref> و ما پیش از تو جز مردانی را که به آنها وحی می‌کردیم نفرستادیم؛ اگر نمی‌دانید از اهل ذکر (آگاهان) بپرسید؛ سوره نحل، آیه: ۴۳.</ref> و {{متن قرآن|وَمَا أَرْسَلْنَا قَبْلَكَ إِلاَّ رِجَالاً نُّوحِي إِلَيْهِمْ فَاسْأَلُواْ أَهْلَ الذِّكْرِ إِن كُنتُمْ لاَ تَعْلَمُونَ}} <ref> و پیش از تو جز مردانی را که به آنها وحی می‌کردیم نفرستادیم، اگر نمی‌دانید از اهل کتاب بپرسید؛ سوره انبیاء، آیه: ۷.</ref> است که براساس آن باید [[انسان‌ها]] اموری را که نمی‌دانند از [[اهل ذکر]] بپرسند. گرچه مضمون [[آیه]] عام و [[ارشاد]] به اصلی عقلایی یعنی [[وجوب]] [[رجوع]] [[جاهل]] به [[اهل خبره]] است <ref>الميزان، ج ۱۲، ص ۲۵۹، ۲۸۵.</ref>؛ ولی [[کامل‌ترین]] مصداق «[[اهل ذکر]]» [[امامان]] {{عم}} هستند <ref>الميزان، ج۱۲، ص۲۸۵؛ پيام قرآن، ج۹، ص ۱۱۴.</ref>، چنان‌که در [[روایات]] فراوانی نیز آمده است که مقصود از [[اهل ذکر]] [[ائمه‌]]اند {{عم}} <ref>روض‌الجنان، ج ۱۳، ص ۲۰۹.</ref> در [[آیات]] دیگری نیز با تعبیراتی نظیر [[راسخان در علم]]: {{متن قرآن|وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ}} <ref> و استواران در دانش؛ سوره آل عمران، آیه: ۷.</ref><ref>الكافى، ج۱، ص۲۱۳؛ نورالثقلين، ج۱، ص۳۱۵ ـ ۳۱۸.</ref>، کسی که [[علم کتاب]] نزد اوست: {{متن قرآن|وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}} <ref> و کسی که دانش کتاب نزد اوست؛ سوره رعد، آیه: ۴۳.</ref><ref>مجمع‌البيان، ج ۶، ص ۴۶۲؛ نورالثقلين، ج ۲، ص۵۲۱ ـ ۵۲۴؛ الميزان، ج۱۱، ص۳۸۷ ـ ۳۸۹.</ref> و کسانی که به آنان [[علم]] داده شده: {{متن قرآن|بَلْ هُوَ آيَاتٌ بَيِّنَاتٌ فِي صُدُورِ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ}} <ref> اما آن (قرآن) آیاتی روشن است در سینه کسانی که به آنان دانش داده‌اند؛ سوره عنکبوت، آیه: ۴۹.</ref><ref>الكافى، ج ۱، ص ۲۱۳ ـ ۲۱۴؛ مجمع‌البيان، ۸، ص ۴۵۱؛ الميزان، ج ۱۶، ص ۱۴۲.</ref> به عالمانی اشاره شده که مصادیق کامل آنها [[امامان]] {{عم}} هستند. شایان ذکر است که بر پایه [[روایات]] فراوانی از [[امامان]] {{عم}} آنان به [[غیب]] و همه علومی که در [[اختیار]] [[فرشتگان]]، [[پیامبران]] و [[رسولان]] قرار گرفته عالم‌اند <ref>الكافى، ج ۱، ص ۲۵۵ ـ ۲۵۶؛ الميزان، ج ۱۸، ص ۱۹۲.</ref> و [[علم]] آنان دارای منابع فراوانی است؛ مانند: [[تحدیث]] و [[الهام]]، [[وراثت]] از [[پیامبر|پیامبر اکرم]] {{صل}} و [[امام]] {{ع}} پیش از خود، [[جفر]] و [[جامعه]]، [[مصحف فاطمه]] {{س}} و [[صحیفه امیرمؤمنان]]، [[امام علی]] {{ع}} <ref> الكافى، ج ۱، ص ۱۷۶، ۲۷۰، ۲۲۳، ۲۳۱، ۲۳۸ـ ۲۴۲.</ref><ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.

==== [[عصمت]] ====
بر اساس آموزه‌های [[قرآن]]، [[امام]] {{ع}} دارای ویژگی‌هایی است که مهم‌ترین آنها [[عصمت]] است<ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. [[خدای سبحان]] در پاسخ [[حضرت ابراهیم]] {{ع}} که از [[خدا]] خواست تا امامت را در ذرّیه او قرار دهد فرمود: [[عهد]] من به [[ظالمان]] نمی‌رسد: {{متن قرآن|لاَ يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ }} <ref> پیمان من به ستمکاران نمی‌رسد؛ سوره بقره، آیه: ۱۲۴.</ref> [[مفسران]] با استناد به این [[آیه]] [[عصمت]] را برای [[امام]] {{ع}} لازم می‌دانند و [[لزوم]] [[عصمت]] را این‌گونه تبیین می‌کنند که [[امام]] {{ع}} [[مقتدا]] و [[رهبری]] است که اقتدای به او [[واجب]] است و اگر [[امام]] {{ع}} [[معصیت]] کند بر [[آدمیان]] نیز از باب [[لزوم اطاعت]] از [[امام]] {{ع}}، [[معصیت]] [[واجب]] خواهد بود و این امر محال است، زیرا [[معصیت]] [[ممنوع]] است و جمع فعل و ترک غیر ممکن است، ازاین‌رو [[عصمت]] در [[امامان]] {{عم}} لازم است تا این محذور پیش نیاید<ref>التفسيرالكبير، ج۴، ص ۳۶ ـ ۳۷، ج ۱۰، ص ۱۴۴.</ref> ناگفته نماند که [[آیه]] بر [[عصمت امام]] {{ع}} در طول [[حیات]] و تمام [[عمر]] دلالت می‌کند بنابراین کسی که در قسمتی از [[عمر]] خود گرفتار [[فسق]] یا [[شرک]] باشد [[شایستگی]] [[مقام امامت]] را نخواهد داشت <ref>الميزان، ج ۱، ص ۲۷۴.</ref><ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. نیز [[خداوند]] در {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ اتَّقُواْ اللَّهَ وَكُونُواْ مَعَ الصَّادِقِينَ }} <ref> ای مؤمنان! از خداوند پروا کنید و با راستگویان باشید!؛ سوره توبه، آیه: ۱۱۹.</ref> از [[مؤمنان]] می‌خواهد، [[تقوای الهی]] را پیشه ساخته و به طور مطلق <ref>المیزان، ج ۹، ص ۴۰۲.</ref> با [[صادقان]] باشند: {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ اتَّقُواْ اللَّهَ وَكُونُواْ مَعَ الصَّادِقِينَ}} <ref> ای مؤمنان! از خداوند پروا کنید و با راستگویان باشید!؛ سوره توبه، آیه: ۱۱۹.</ref> بی‌تردید لازمه [[همراهی]] مطلق با آنان، [[عصمت]] آنهاست<ref> التفسيرالكبير، ج ۱۶، ص ۲۲۱؛ پيام قرآن، ج ۹، ص ۵۰؛ حق‌اليقين، ص ۵۴ ـ ۵۵.</ref><ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. همچنین در {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ أَطِيعُواْ اللَّهَ وَأَطِيعُواْ الرَّسُولَ وَأُولِي الأَمْرِ مِنكُمْ }} <ref> ای مؤمنان، از خداوند فرمان برید و از پیامبر و زمامدارانی که از شمایند فرمانبرداری کنید؛ سوره نساء، آیه: ۵۹.</ref>، [[اطاعت]] از [[اولواالامر]] در ردیف [[اطاعت]] [[پیامبر]] {{صل}} و [[اطاعت]] [[پیامبر]] {{صل}} در ردیف [[اطاعت]] [[خدای متعال]] قرار گرفته است و چون [[اطاعت خدا]] به صورت مطلق [[واجب]] است بنابراین، [[اطاعت]] [[پیامبر]] {{صل}} و [[اولواالامر]] نیز به طور مطلق [[واجب]] است و لازمه [[وجوب]] اطاعتِ مطلق، [[عصمت]] است <ref>الميزان، ج ۴، ص ۳۸۹ ـ ۳۹۱؛ حق اليقين، ص ۴۰.</ref> دلالت [[آیه]] بر [[عصمت]] چنان واضح و روشن است که برخی از [[اهل سنت]] نیز نتوانسته‌اند آن را [[انکار]] کنند، گرچه مصداق [[اولواالامر]] در نظر آنان، [[اهل حلّ و عقد]] از امت‌اند که مجموع آنان ـ به شرط [[اجتماع]] ـ [[خطا]] نمی‌کنند <ref>التفسير الكبير، ج ۱۰، ص ۱۴۴؛ التفسير المنار، ج ۵، ص ۲۰۳.</ref>؛ ولی چون [[اهل حل و عقد]] کسانی‌اند که ممکن است مرتکب [[خطا]] بشوند از [[عصمت]] بهره‌ای ندارند و نمی‌تواند مراد [[آیه]] [[اهل حل و عقد]] باشد<ref>الميزان، ج ۴، ص ۳۹۲ ـ ۳۹۳.</ref><ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.

==== [[افضلیت]] ====

== [[تعیین امام]] ==

=== [[راه‌های تعیین امام]] ===

=== دیدگاه [[شیعه]] ===

==== [[نصب یا جعل الهی امام]] ====

=== دیدگاه [[اهل سنت]] ===

==== [[انتخاب امام]] ====

===== نظریه [[شوری]] =====

===== نظریه [[بیعت]] =====

==== نظریه [[غلبه]] و [[استیلا]] ====

== [[شئون امام]] ([[مناصب امام]]) ==

=== [[مرجعیت علمی]] و [[مرجعیت دینی]] ===
[[نقل دین]]

[[حفظ دین]]

[[تبیین معارف دینی]]

=== [[ولایت باطنی]] ===

== [[وظایف امام]] ==

=== [[رهبری اجتماع]] ([[ولایت امر]]) ===

== [[حقوق امام]] ([[وظایف امت در برابر امام]]) ==

=== [[تقدیم امام|حق تقدیم]] ([[افضلیت امام|افضلیت]]) ===
=== [[وصایت امام|حق وصایت]] ===
=== [[امامت امام|حق امامت]] و [[ولایت امام|ولایت]] ===
وظیفه [[سلم بودن برای امام]] و [[جنگ با دشمنان امام|جنگ با دشمنان او]]

=== [[تولی امام|حق تولی]] ===
وظیفه [[تولی امام]] ([[پذیرش ولایت امام|پذیرش ولایت او]])

وظیفه [[تبری از دشمن امام]] ([[بیزاری از دشمنان امام|بیزاری از دشمنان او]])

=== [[معرفت امام|حق معرفت]] ([[شناخت امام]]) ===
وظیفه [[شناخت شخصیت امام|شناخت شخصیت]] و [[شناخت جایگاه امام|جایگاه امام]]

وظیفه [[شناخت حقوق امام]]

وظیفه [[شناخت سیره امام|شناخت سیره]] و [[شناخت معارف امام|معارف امام]]

=== [[ایمان به امام|حق ایمان]] ===
وظیفه [[ایمان به امام]] و [[کفر به دشمنان امام|کفر به دشمنان او]]

=== [[محبّت به امام|حق محبت]] و [[مودت به امام|مودت]] ===
وظیفه [[محبّت به امام]] و [[بغض به دشمنان امام|بغض به دشمنان او]]

وظیفه [[مودّت امام]] و [[عداوت با دشمنان امام|عداوت با دشمنان او]]

=== [[نصح امام|حق نصح]] ===
وظیفه [[خیرخواهی برای امام]] ([[نصح برای امام]])

=== [[سلام به امام|حق سلام]] ===

=== [[صلوات بر امام|حق صلوات]] ===
وظیفه [[صلوات بر امام]] و [[لعن بر دشمنان امام|لعن بر دشمنان او]]

=== [[تمسک به امام|حق تمسک و اعتصام]] ===
وظیفه [[تمسک به امام|تمسّک]] و [[اعتصام به امام]]

=== [[تبعیت از امام|حق تبعیت]] ===
وظیفه [[تبعیت از امام]] ([[معیت با امام]])

==== [[اطاعت امام|حق اطاعت]] ====
وظیفه [[اطاعت امام]]

==== [[نصرت امام|حق نصرت]] ====
وظیفه [[نصرت امام]]

==== [[وفاداری به امام|حق وفاداری]] ====
وظیفه [[وفاداری در بیعت با امام]]

=== [[حق مالی امام|حقوق مالی]] ===
وظیفه [[پرداخت حقوق مالی امام]]
# [[حق انفال]]
# [[حق فیء]]
# [[حق خمس]]

=== [[زیارت امام|حق زیارت]] ===
وظیفه [[دیدار با امام|دیدار]] و [[زیارت امام]]

=== [[اسوه بودن امام|حق اسوه بودن]] ===
وظیفه [[تأسی به امام|تأسی]] و [[اقتدا به امام]]

=== [[مرجعیت علمی امام|حق مرجعیت علمی]] ===
وظیفه [[اخذ علم از امام]]

وظیفه [[ارجاع امور به امام]]

وظیفه [[عرضه باورها بر امام]]

=== [[توسل به امام|حق توسل]] ===
وظیفه [[توسل به امام|توسل]] و [[تبرک به امام]]

=== [[دعا برای امام|حق دعا]] ===

=== [[یادکرد امام|حق ذکر]] ===
وظیفه [[احیای امر امامت]]

وظیفه [[حفظ و نشر میراث امام]]

=== [[ترفيع بیت امام|حق ترفیع بیوت]] ===

=== [[تکریم امام|حق تکریم]] ===

=== [[صله رحم امام|حق صله رحم]] ===

=== [[تشکر از امام|حق شکرگزاری]] ===

=== [[انتظار امام|حق انتظار]] ===
وظیفه [[انتظار فرج محمد و آل محمد]]

=== [[حفظ اسرار امام]] ===

== آثار و کارکردهای امامت ==
{{اصلی|کارکردهای امامت}}

== [[مصادیق امام]] ==

=== [[امامان از پیامبران الهی]] ===

=== [[امامت پیامبر خاتم]] ([[امامت کبری]]) ===

==== [[امامان از اهل بیت پیامبر خاتم]] ====
# [[امامت امام على]]
# [[امامت امام حسن مجتبى]]
# [[امامت امام حسين]]
# [[امامت امام سجاد]]
# [[امامت امام باقر]]
# [[امامت امام صادق]]
# [[امامت امام كاظم]]
# [[امامت امام رضا]]
# [[امامت امام جواد]]
# [[امامت امام هادى]]
# [[امامت امام حسن عسکری]]
# [[امامت امام مهدى]]

== تاریخ امامان (دوران‌های امامت) ==
# دوره [[حضور امام|حضور]]؛
# دوره [[غیبت]]؛
# دوره [[ظهور]]؛
# دوره [[رجعت]]

=== سال‌شمار امامت [[امامان دوازده‌گانه]] ===

=== [[امامت در کودکی]] ===

تعریف امامت و [[شناخت]] [[حقیقت]] آن در مسائل مختلف [[امامت]] تاثیر دارد یعنی اگر [[امامت]] را براساس تعریف و [[تبیین]] [[حقیقت]] آن یک [[منصب]] و [[جایگاه]] [[الهی]] همانند [[نبوت]] بدانیم و به تعبیر دیگر اگر [[امامت]] را یک امر عرشی بدانیم، نوع نگاه ما به وظائیف و ویژگی‌ها و راه‌های [[شناخت]] نگاهی متناسب با این تلقی و برداشت از [[امامت]] خواهد بود. اما اگر [[امامت]] را مانند [[نبوت]] ندانیم، به تبع در مسأله [[وظائف]] و ویژگی‌ها و راه‌های تعیین و [[شناخت امام]] نگاه دیگری خواهیم داشت. بنابراین [[نزاع]] اصلی در بحث [[امامت]] یک [[نزاع]] مفهومی است نه [[نزاع]] مصداقی و می‌‌دانیم که روشن شدن موضوع بحث و تحریر محل [[نزاع]] در هر بحثی برای رسیدن به نتیجه از امور لازم و ضروری می‌‌باشد<ref>[[عبدالمجید زهادت|زهادت، عبدالمجید]]، [[معارف و عقاید ۵ ج۱ (کتاب)|معارف و عقاید ۵]] ص ۲۵-۳۰</ref>.

== [[امامت عام]] ==
* [[امامت در قرآن]] عام است و به امامت [[حق]] و [[پیشوایی]] [[باطل]] تقسیم می‌شود. امامت [[حق]] نیز بر دوگونه است: امامت [[بالاصاله]] که برای [[پیامبران]] [[جعل]] می‌شود و امامت بالاستخلاف که در آن از امامت [[جانشینان]] [[انبیا]] "[[امامان]] {{عم}}" سخن به میان می‌آید.
* مهم‌ترین ویژگی امامت [[باطل]] [[دعوت]] به سوی [[آتش]] است: {{متن قرآن|وَأَتْبَعْنَاهُمْ فِي هَذِهِ الدُّنْيَا لَعْنَةً وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ هُم مِّنَ الْمَقْبُوحِينَ}} <ref> و در این جهان، لعنتی بدرقه آنان کردیم و در روز رستخیز، آنان از زشت چهرگانند؛ سوره قصص، آیه: ۴۲.</ref> مراد از فرا خواندن به [[آتش]] [[دعوت]] به [[معصیت]] و [[کفر]] و افعالی است که استحقاق [[عذاب]] [[جهنم]] و [[آتش]] را در پی دارد<ref>مجمع‌البيان، ج۷، ص۳۲۹؛ الميزان، ج ۱۶، ص ۳۸؛ كنزالدقائق، ج ۱۰، ص ۷۳.</ref>، ازاین‌رو از [[امامان]] {{عم}} [[باطل]] به "[[ائمه]] {{عم}} [[کفر]]" یاد شده است: {{متن قرآن|فَقَاتِلُواْ أَئِمَّةَ الْكُفْرِ}} <ref> با پیشگامان کارزار کنید؛ سوره توبه، آیه: ۱۲.</ref> ویژگی دیگر [[امامان]] {{عم}} [[باطل]] [[پیمان‌شکنی]] و [[طعن]] در [[دین]] و ازاین‌رو [[پیکار]] با آنها لازم است: {{متن قرآن|وَإِن نَّكَثُواْ أَيْمَانَهُم مِّن بَعْدِ عَهْدِهِمْ وَطَعَنُواْ فِي دِينِكُمْ فَقَاتِلُواْ أَئِمَّةَ الْكُفْرِ إِنَّهُمْ لاَ أَيْمَانَ لَهُمْ لَعَلَّهُمْ يَنتَهُونَ}} <ref> و اگر پیمانشان را پس از بستن بشکنند و به دینتان طعنه زنند با پیشگامان کفر که به هیچ پیمانی پایبند نیستند کارزار کنید باشد که باز ایستند؛ سوره توبه، آیه: ۱۲.</ref>، افزون بر این [[امامان]] {{عم}} [[باطل]] پس از مرگشان در [[دنیا]] به [[لعنت]] [[الهی]] گرفتار می‌شوند و در [[قیامت]] کسی آنان را [[یاری]] نمی‌کند و در آنجا از [[زشت]] چهرگان خواهند بود: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ لا يُنصَرُونَ وَأَتْبَعْنَاهُمْ فِي هَذِهِ الدُّنْيَا لَعْنَةً وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ هُم مِّنَ الْمَقْبُوحِينَ}} <ref> و آنان را (به کیفر کفرشان) پیشوایانی کردیم که (مردم را) به سوی آتش دوزخ فرا می‌خوانند و روز رستخیز یاری نخواهند شد. و در این جهان، لعنتی بدرقه آنان کردیم و در روز رستخیز، آنان از زشت چهرگانند؛ سوره قصص، آیه: ۴۱ - ۴۲.</ref> از برخی [[روایات تفسیری]] ذیل این [[آیه]] استفاده می‌شود که آنها امر و [[حکم]] [[مردم]] را بر امر و [[حکم خدا]] ترجیح می‌دهند و برخلاف [[کتاب خدا]] براساس [[هواهای نفسانی]] و [[تمایلات]] [[مردم]] عمل می‌کنند <ref>الكافى، ج ۱، ص ۲۱۶.</ref> گفتنی است که در [[روز قیامت]] که صفوف از هم جدا می‌شود هر گروهی در پی امامشان حرکت می‌کنند: {{متن قرآن|يَوْمَ نَدْعُو كُلَّ أُنَاسٍ بِإِمَامِهِمْ}} <ref> روزی که هر دسته‌ای را با پیشوایشان فرا می‌خوانیم؛ سوره اسراء، آیه: ۷۱.</ref> آنان که [[رهبری]] [[امامان]] {{عم}} [[حق]] و [[عادل]] را پذیرفته‌اند همراه آنان خواهند بود و آنان که [[پیشوایان]] [[گمراهی]] و [[باطل]] را برگزیده‌اند همراه آنها خواهند بود <ref>الميزان، ج ۱۳، ص ۱۶۶؛ نمونه، ج ۱۲، ص ۲۰۱ ـ ۲۰۳.</ref> البته در نظری دیگر، براساس روایاتی مقصود از [[امام]] {{ع}} در این [[آیه]]، [[امام]] {{ع}} [[حق]] است <ref>الميزان، ج ۱، ص ۲۷۳؛ ج ۱۳، ص ۱۷۰ ـ ۱۷۱.</ref><ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
* بر اساس [[آیات قرآن]]، امامت بر [[حق]] باشد یا [[باطل]] به [[جعل]] [[الهی]] است: {{متن قرآن|قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا}} <ref> فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم؛ سوره بقره، آیه: ۱۲۴.</ref>، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}} <ref> و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند؛ سوره انبیاء، آیه: ۷۳.</ref>، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}} <ref> برخی از آنان را پیشوایانی گماردیم؛ سوره سجده، آیه: ۲۴.</ref>، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ}} <ref> و زمامدارانی که از شمایند؛ سوره قصص، آیه: ۴۱.</ref> [[جعل]] امامت حکایت از آن دارد که امامت صرف نظر از [[حق]] یا [[باطل]] بودن آن، ویژگی خاص و نادری است که تنها در برخی افراد وجود دارد، به‌گونه‌ای که می‌توانند توجه دیگران را جلب کنند تا به آنان [[اقتدا]] کنند<ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
* [[جعل]] امامت برای [[امامان]] [[حق]]، بالذات و برای [[امامان]] [[باطل]]، بالعرض است؛ یعنی از آن رو که [[نظام احسن]] عالم بدون امامت و [[رهبری]] از سوی [[صالحان]] و فاسدان تحقق‌پذیر نیست و باید [[نور]] و [[ظلمت]]، [[هدایت]] و [[ضلالت]]، [[ایمان]] و [[کفر]] و [[تقوا]] و [[فجور]] در کنار هم باشد تا هر کدام به سهم خود [[زیبایی]] مطلق عالم را تأمین کند، [[خداوند]] هر دو گونه [[رهبری]] را [[جعل]] فرموده است؛ ولی هیچ گاه این بدان معنا نیست که در همان سطحی که امامت [[حق]] [[بالاصاله]] به [[خداوند]] نسبت داده می‌شود، امامت [[باطل]] نیز [[بالاصاله]] به او منسوب باشد، زیرا [[خداوند]] اولا و بالذات [[هادی]] است؛ نه مُضلّ، و اهل [[رحمت]] و [[مغفرت]] است؛ نه [[انتقام]] و [[عذاب]] و چنانچه از [[اضلال]] و [[انتقام]] و [[عذاب]] سخن به میان می‌آید برای آن است که [[هدایت]] بدون [[ضلالت]] معنا ندارد، چنان که [[رحمت]] و [[مغفرت]] بدون [[انتقام]] و [[عذاب]] تصور ندارد. درباره امامت نیز [[خداوند]] اولا و بالذات، امامت [[حق]] را برای [[امامان]] [[صالح]] آن هم با توجه به [[کمالات]] و فضایلی که لازمه امامت آنان است [[جعل]] کرده، و در کنار آن ثانیاً و بالعرض امامت [[باطل]] را برای [[امامان]] {{عم}} [[فاسد]] و آن هم با توجه به [[رذایل]] آنان [[جعل]] فرموده است. البته این [[جعل]] فقط [[تکوینی]] است؛ نه [[تشریعی]]، بر خلاف [[جعل]] امامت [[حق]] که هم [[تکوینی]] است و هم [[تشریعی]]، با این همه [[مفسران]] در [[تفسیر]] [[جعل]] امامت [[باطل]]، نظرات گوناگونی ارائه کرده‌اند<ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
* برخی گفته‌اند: [[جعل]] به معنای خذلان است؛ یعنی [[خدای متعال]] پس از ارسال پیامبرانی برای [[هدایت]] آنان و در پی آنکه گروهی [[دعوت]] [[پیامبران]] را [[انکار]] کردند و راه [[کفر]] و [[گمراهی]] را در پیش گرفتند، به عنوان مجازات، آنان را مقتدای اهل [[آتش]] قرار داده است؛ نه اینکه [[جعل]] امامت برای آنها ابتدایی باشد <ref>روض‌الجنان، ج۱۵، ص۱۳۷؛ الميزان، ج۱۶، ص۳۸.</ref> برخی دیگر گفته‌اند: [[آیه]] در [[مقام]] گزارش حال آنان در [[قیامت]] است، بدین معنا که آنها سردسته دوزخیان‌اند و هنگامی که گروهی از [[دوزخیان]] به سوی [[آتش]] می‌روند، آنها پیشاپیش [[اصحاب]] [[آتش]] درحرکت‌اند، چنان‌که در [[دنیا]] نیز [[پیشوایان]] [[گمراهی]] بودند <ref>نمونه، ج ۱۶، ص ۹۰ ـ ۹۱.</ref> برخی نیز [[جعل]] امامت را به معنای تسمیه و نامگذاری آنان به [[امام]] {{ع}} [[تأویل]] کرده‌اند <ref> روض الجنان، ج ۱۵، ص ۱۳۷.</ref>؛ اما [[آیه]] بعد با آن [[سازگاری]] ندارد <ref> الميزان، ج ۱۶، ص ۳۸.</ref>، زیرا براساس آن [[آیه]]، به سبب [[پیروی]] دیگران از آنان در [[کفر]] و [[تبهکاری]]، در این [[جهان]] از پی آنها [[لعنت]] فرستاده می‌شود<ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.

==تعریف امامت==
[[امامت]] در لغت به معنای قصد، توجه و آهنگ چیزی کردن<ref>خلیل، العین، ج۱، ص۱۰۵؛ ابن منظور، لسان العرب، ص۲۱۴.</ref> و در اصطلاح به معنای [[پیشوا]] و [[رهبر]] است. درباره مفهوم، حدود، [[وظایف]] و چگونگی [[انتخاب امام]] در میان [[مسلمانان]] [[اختلاف]] است<ref>تفتازانی، شرح المقاصد، ج۵، ص۲۳۳؛ جرجانی، شرح المواقف، ج۸، ص۳۴۴؛ و ر.ک: مطهری، مجموعه آثار، (امامت و رهبری)، ج۴، ص۷۱۴.</ref>، به طوری که مسئله امامت از کهن‌ترین و بنیادی‌ترین مباحث [[عقیدتی]] و مفاهیم [[سیاسی]] در میان [[فرقه‌های اسلامی]] است. امامت در نگاه [[شیعی]]، ادامه [[نبوت]] و همانند آن به [[نصب]] و [[نص الهی]] در شمار [[اصول دین]] است<ref>مفید، اوائل المقالات، ص۷.</ref>. [[امام]] دارای شئونی همچون [[رهبری سیاسی]]، [[زعامت]] [[اجتماعی]]، [[مرجعیت دینی]]، [[تبیین وحی]] و [[ولایت باطنی]] و [[معنوی]] است؛ در حالی که در دیدگاه [[اهل سنت]]، امامت از [[فروع دین]] و از [[افعال]] [[مکلفان]] شمرده می‌شود<ref>سیدمرتضی، رسائل، ج۲، ص۲۶۴.</ref>.<ref>پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، [[تاریخ اسلام بخش اول ج۲ (کتاب)|تاریخ اسلام بخش اول ج۲]] ص ۱.</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}

بحث:امامت

2023-01-21T07:05:28Z

Saqi: /* امامت (فهرست موسوعه اهل بیت(ع) */

==امامت در موسوعه رد شبهات==
===معناشناسی===
«[[امامت]]»: «امامت»، از ماده «امم» (الام) به معنای قصد کردن و توجه به مقصود است. [[امام]] به کسی گفته می‌شود که به قول یا فعل او توجه و [[اقتدا]] شود؛ چه [[حق]] باشد یا [[باطل]]<ref>ابن منظور، لسان العرب، ج۱۲، ص۲۲.</ref>.

در اصطلاح، برای امامت از سوی [[شیعه]] و [[اهل سنت]] تعریفی نزدیک به هم صورت گرفته که عبارت است از: {{عربی|الامامة رئاسة عامة فی امور الدین و الدنیا نیابة عن النبی}}؛ «امامت، [[ریاست عامه]] است در امور [[دین]] و [[دنیا]] به عنوان [[نیابت از رسول خدا]]{{صل}}»<ref>علامه حلی، باب حادی‌عشر، ص۱۰؛ عضدالدین ایجی، المواقف، ج۳، ص۵۷۴.</ref>. علاوه بر آن، اهل سنت گفته‌اند: «بهتر این است در [[تعریف امامت]] گفته شود امامت، [[خلافت]] و [[جانشینی رسول خدا]]{{صل}} است در [[اقامه دین]]، به طوری که [[پیروی]] از او بر همه [[امت]] [[واجب]] باشد»<ref>تفتازانی، شرح المقاصد، ج۵، ص۲۳۴.</ref>.

===[[اهل‌بیت]]===
===[[مصداق‌شناسی اهل بیت]]===
===[[اهمیت مباحث امامت]]===
== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:IM010024.jpg|22px]] [[حافظ نجفی|نجفی، حافظ]]، [[قرآن و امامت اهل بیت (مقاله)|مقاله «قرآن و امامت اهل بیت»]]، [[موسوعه رد شبهات ج۲۱ (کتاب)|'''موسوعه رد شبهات ج۲۱''']]
{{پایان منابع}}
==امامت (فهرست موسوعه اهل بیت(ع)==
#[[امامت امامان دوازده‌گانه|إمامة الأئمة {{ع}} ]]
##[[اثبات امامت امامان دوازده‌گانه|أدلة إمامة الأئمة {{ع}} ]]
###[[احادیث مشیر به امامت اهل‌بیت|الأحاديث المشيرة إلى إمامة الأئمة {{ع}} ]]
###[[احادیث مشیر به وصایت اهل بیت|الأحاديث المشيرة إلى وصاية الأئمة {{ع}} ]]
###[[احادیث مشیر به ولایت اهل بیت|الأحاديث المشيرة إلى ولاية الأئمة {{ع}} ]]
##[[انکار امامت اهل بیت|إنكار إمامة الأئمة {{ع}} ]]
###[[آثار انکار امامت اهل بیت|آثار إنكار إمامة الأئمة {{ع}} ]]
####[[دخول جهنم|دخول جهنم]]
####[[الطبع على القلب]]
####[[کفر|الكفر]]
###[[انکار امامت|مساوئ إنكار إمامة الأئمة {{ع}} ]]
####[[استلزام إنكار الواحد كل الأئمة {{ع}} ]]
####[انکار نبی|[إنكار النبي {{صل}} ]]
##[[اهمیت امامت اهل بیت|أهمية إمامة الأئمة {{ع}} ]]
###[[إتمام الله الإمامة]]
###[[اتمام حجت|إتمام الحجة]]
###[[إثبات الحق و محق الباطل]]
###[[اساس اسلام|أساس الإسلام]]
###[[دوام امر نبوت|استدامة الأمر النبوة]]
###[[خیر|أصل كل خير]]
###[[اقرار جبال به امامت اهل بیت|إقرار الجبال بإمامة الأئمة {{ع}} ]]
###[[اممات متقین|إمامة المتقين]]
###[[مانت الهی|أمانة إلهية]]
###[[امنیت در دنیا و آخرت|الأمن في الدنيا و الآخرة]]
###[[برکت|البركة]]
###[[بقای عالم|بقاء العالم]]
###[[تبیین حق و باطل|تبيين الحق و الباطل]]
###[[تبیین دین|تبيین الدين]]
###[[تمام دین|تمام الدين]]
###[[حفظ ثغور|حفظ الثغور]]
###[[رفع اختلاف از امت|رفع الاختلاف عن الأمة]]
###[[الزعامة]]
###[[عجز الناس عن إدراك الإمامة]]
###[[عز المؤمنين و المسلمین ]]
###[[عظم مرتبة الإمامة]]
###[[كمال الدين]]
###[[منزلة الأنبياء {{ع}} ]]
###[[من قبل الله تعالى]]
###[[میراث الأوصياء {{ع}} ]]
###[[نظام الأمة]]
##[[شرائط إمامة الأئمة {{ع}} ]]
###[[بسط الأحكام]]
###[[تحقق الإمامة في الأعقاب]]
###[[التمسك بالقرآن]]
###[[حسن الولایة الرعية ]]
###[[الحلم]]
###[[الخلوص من الرذائل الأخلاقية]]
###[[السلامة]]
###[[عدم الاشتراط بالبلو]]
###[[عدم السفاهة]]
###[[العصمة]]
###[[العلم]]
###[[العمل بالسنة]]
##[[كيفية تعيين الإمام {{ع}} ]]
###[[الإمام و تعيين الإمام {{ع}} ]]
###[[تعيين الإمام {{ع}} بتعيين الله تعالی]]
###[[الناس و تعيين الإمام {{ع}} ]]
###[[النبي {{صل}} و تعيين الإمام {{ع}} ]]
##[[حقوق الأئمة {{ع}} ]]
###[[إحياء أمر الأئمة {{ع}} ]]
####[[آثار إحياء أمر الأئمة {{ع}} ]]
#####[[ذكر الله تعالی]]
####[[آثار الغفلة عن إحياء أمر الأئمة {{ع}} ]]
#####[[الحسرة]]
####[[[[أسباب إحياء أمر الأئمة {{ع}} ]]
#####[[زيارة المؤمن]]
####[[أهمية إحياء أمر الأئمة {{ع}} ]]
#####[[الحث على إحياء أمر الأئمة {{ع}} ]]
#####[[العبادة]]
###[[انتظار أمر الأئمة {{ع}} ]]
####[[آثار انتظار أمر الأئمة {{ع}} ]]
#####[[التقرب إلى الله تعالى]]
#####[[دخول الجنة]]
#####[[مصاحبة أهل البيت {{ع}} في الآخرة]]
###[[الأنفال]]
###[[أهمية حقوق الأئمة {{ع}} ]]
####[[الحث على حقوق الأئمة {{ع}} ]]
###[[الإيمان بالأئمة {{ع}} ]]
####[[أهمية الإيمان بالأئمة {{ع}} ]]
###[[البر بالأئمة {{ع}} ]]
####[[آثار البر بالأئمة {{ع}} ]]
#####[[الدخول في رحمة الله تعالى]]
#####[[كسب الثواب]]
####[[أسباب البر بالأئمة {{ع}} ]]
#####[[زيارة الحسين {{ع}} ]]
####[[أهمية البر بالأئمة {{ع}} ]]
#####[[أحب الأعمال إلى الله تعالی]]
###[[التبري]]
####[[آثار التبري]]
#####[[كسب الثواب]]
####[[أهمية التبري]]
#####[[الحث على التبري]]
###[[التسليم للأئمة {{ع}} ]]
####[[آثار التسليم للأئمة {{ع}} ]]
#####[[الأمان من فزع يوم القيامة]]
#####[[التقرب إلى الله تعالی]]
#####[[سهولة الحساب]]
#####[[طهارة القلب]]
#####[[العافية]]
#####[[كسب الثواب]]
####[[أهمية التسليم للأئمة {{ع}} ]]
#####[[الحث على التسليم للأئمة {{ع}} ]]
###[[تصديق الأئمة {{ع}} ]]
####[[آثار تصديق الأئمة {{ع}} ]]
#####[[السلامة]]
#####[[المحبة بين الشيعة]]
####[[أسباب تصديق الأئمة {{ع}} ]]
#####[[الاعتقاد بالتوحيد]]
###[[التقرب إلى الأئمة {{ع}} ]]
####[[آثار التقرب إلى الأئمة {{ع}} ]]
#####[[ثبوت الإيمان]]
#####[[جلب البركة]]
#####[[جلب الخير]]
#####[[الدخول في رحمة الله تعالى]]
#####[[غفران الذنوب]]
#####[[كسب النور]]
####[[أسباب التقرب إلى الأئمة {{ع}} ]]
#####[[زيارة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[حفظ الأئمة {{ع}} ]]
######[[أسباب حفظ الأئمة {{ع}} ]]
#######[[التقية]]
###[[الخمس]]
###[[رعاية حرمة الأئمة {{ع}} ]]
###[[زيارة الأئمة {{ع}} ]]
###[[الصلوات على الأئمة {{ع}} ]]
####[[آثار ترك الصلوات على الأئمة {{ع}} ]]
#####[[البعد عن رحمة الله تعالی]]
####[[آثار الصلوات على الأئمة {{ع}} ]]
#####[[استغفار الطائر للعاطس المسلم]]
#####[[حسن الخلق]]
#####[[دخول الجنة]]
#####[[دفع الوجع]]
#####[[رحمة الله تعالى الإنسان]]
#####[[الطهارة]]
#####[[غفران الذنوب]]
#####[[كسب الثواب]]
####[[أهمية الصلوات على الأئمة {{ع}} ]]
#####[[الحث على الصلوات على الأئمة {{ع}} ]]
###[[طاعة الأئمة {{ع}} ]]
####[[الاعتصام]]
####[[التمسك]]
####[[التبعية]]
####[[الأخذ]]
####[[الرجوع]]
###[[آثار طاعة الأئمة {{ع}} ]]
####[[استحقاق الثواب على الأعمال]]
####[[استغفار الملائكة للشيعة]]
####[[الأمان]]
####[[الإيمان]]
####[[البصيرة]]
####[[تبديل السيئات الحسنات]]
####[[تبعية الحق]]
####[[التقرب إلى الله تعالی]]
####[[جلب البركة]]
####[[جلب حب الله تعالی]]
####[[جلب الخير]]
####[[جلب رحمة الله تعالی الخروج من الذل]]
####[[دخول الجنة]]
####[[الدخول في حزب الله تعالى]]
####[[رشد الإنسان]]
####[[رضوان الله تعالی]]
####[[رفع الشك]]
####[[سعادة الإنسان]]
####[[السقي من الكأس الأوفي ]]
####[[شرافة الإنسان]]
####[[صلاح الإنسان]]
####[[طيب الحياة]]
####[[العزة]]
####[[غفران الله]]
####[[كسب الثواب]]
####[[كسب النور]]
####[[كمال الإيمان]]
####[[كمال الدين]]
####[[لقاء الله مؤمنا]]
####[[لقاء النبي {{صل}} ]]
####[[محو الأعمال السيئة]]
####[[مصاحبة الأئمة {{ع}} في الجنة]]
####[[مصاحبة النبي {{صل}} ]]
####[[نجاة الإنسان]]
####[[نظام الأمة]]
####[[النيل إلى الشفاعة]]
####[[الهداية]]
####[[وحدة قلوب الشيعة]]
####[[الوصول إلى الرفيق الأعلى]]
###[[آثار عدم طاعة الأئمة {{ع}} ]]
####[[الاختلاف في الأحكام]]
####[[البعد عن الله تعالی ]]
####[[البعد عن الخير]]
####[[البعد عن رحمة الله تعالی ]]
####[[بغض الله تعالى]]
####[[تسلط الأشرار]]
####[[تغير النعم]]
####[[الجور]]
####[[الحرمان عن الجنة]]
####[[الحسرة]]
####[[خسران الإنسان]]
####[[دخول جهنم]]
####[[الشرك]]
####[[شقاوة الإنسان]]
####[[ضلالة الإنسان]]
####[[عدم استجابة الدعاء]]
####[[العقاب في الآخرة]]
####[[في حكم الطاغوت]]
####[[الهلاكة]]
###[[أسباب طاعة الأئمة {{ع}} ]]
####[[حب الأئمة {{ع}} ]]
###[[أسباب عدم طاعة الأئمة {{ع}} ]]
####[[بغض الأئمة {{ع}} ]]
####[[الرغبة إلى الدنيا]]
###[[أهمية طاعة الأئمة {{ع}} ]]
####[[ركن الإيمان]]
####[[الحث على طاعة الأئمة {{ع}} ]]
####[[الخير]]
####[[دعائم الإسلام]]
####[[رحمة على المطيع]]
####[[شرط قبول العمل]]
####[[صيرورة المطيع ذا حجة]]
####[[طاعة الله تعالی]]
####[[طاعة الأنبياء {{ع}} ]]و الأوصياء {{ع}} ]]
####[[طاعة الحيوانات للأئمة {{ع}} ]]
####[[طاعة النبي {{صل}} ]]
###[[مساوي عدم طاعة الأئمة {{ع}} ]]
####[[بلا حجة]]
####[[معصية الله تعالی]]
####[[معصية النبي {{صل}} ]]
####[[المطيعون للأئمة {{ع}} ]]
###[[غصب حقوق الأئمة {{ع}} ]]
###[[مودة الأئمة {{ع}}حب الأئمة {{ع}}]]
####[[آثار مودة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[التقرب إلى الله تعالی]]
#####[[جلب الخير]]
#####[[حب الإنسان الله تعالی]]
#####[[حب محب الأئمة {{ع}} ]]
#####[[الحفظ من أهوال القيامة]]
#####[[طاعة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[الظفر على الأعداء]]
#####[[عدم خسران الإنسان]]
#####[[غفران الذنوب]]
#####[[قبول الحج]]
#####[[مصاحبة الأئمة {{ع}} في القيامة]]
#####[[نجاة الإنسان]]
#####[[النجاة من العذاب]]
####[[أسباب مودة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[طيب الولادة]]
#####[[مودة الأئمة {{ع}} ]]في عالم الأرواح]]
####[[أهمية مودة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[أجر الرسالة]]
#####[[الحث على مودة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[مودة الله تعالی]]
####[[معنی مودة الأئمة {{ع}} ]]
####[[مودة أولياء الأئمة {{ع}} ]]
#####[[أهمية مودة أولياء الأئمة {{ع}} ]]
######[[الحث على مودة أولياء الأئمة {{ع}} ]]
###[[نصرة الأئمة {{ع}} ]]
####[[آثار نصرة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[كسب الثواب ]]
####[[أهمية نصرة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[الحث على نصرة الأئمة {{ع}} ]]
####[[ترك نصرة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[آثار ترك نصرة الأئمة {{ع}} ]]
######[[البعد عن رحمة الله تعالی ]]
######[[دخول النار ]]
######[[الذلة ]]
######[[سلب معرفة الأئمة {{ع}} ]]
######[[الشرك ]]
######[[العذاب ]]
######[[الهلاكة ]]
####[[التهيؤ لنصرة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[آثار التهيؤ لنصرة الأمة {{ع}} ]]
######[[كمال المنزلة عند الله تعالى ]]
####[[طرق نصرة الأئمة {{ع}} ]]
######[[أداء الخمس ]]
######[[الورع ]]
###[[نصرة أولياء الأئمة {{ع}} ]]
###[[النصيحة للأئمة {{ع}} ]]
####[[آثار النصيحة للأئمة {{ع}} ]]
#####[[مصاحبة النبي {{صل}} في الجنة ]]
#####[[الوصول إلى الرفيق الأعلى ]]
#####[[الوفاء بعهد الأئمة {{ع}} ]]
###[[خصائص الأئمة {{ع}} ]]
####[[الأئمة من ولد علي والحسين {{ع}} ]]
####[[ابتلاع الأرض ما يخرج من الإمام {{ع}} ]]
####[[اختصاص بعض الغنائم بالإمام ]]
####[[اختصاص القرعة بالإمام ]]
####[[اختيار العفو عن حدود الله تعالی ]]
####[[أخذ العلم والدين في الميثاق ]]
####[[الأخبار من ولد فاطمة {{ع}} ]]
####[[الإدراك في النوم ]]
####[[أسبق الناس إلى الخير ]]
####[[استواء درع النبي {{صل}} على قامة الإمام {{ع}} ]]
####[[أفضل الأوصياء {{ع}} ]]
####[[أقرب الناس إلى الله تعالى ]]
####[[أوصياء النبي {{صل}} ]]
####[[أول المؤمن في عالم الذر ]]
####[[أولوا الأمر ]]
#####[[الأحاديث المشيرة إلى ولاية أولي الأمر ]]
#####[[خصائص أولي الأمر ]]
######[[أعلم الناس ]]
######[[أهل بيت النبي {{صل}} ]]
######[[الطهارة من الشك ]]
######[[العصمة ]]
#####[[الشبهات حول معنى أولي الأمر و أجوبتها ]]
#####[[علائم أولي الأمر ]]
######[[الأمر بالمعروف ]]
######[[العدل و الإحسان ]]
######[[المنصوبون من قبل الله تعالى و النبي {{صل}} ]]
####[[تجهيز كل إمام {{ع}} بيد وصيه ]]
####[[التصدق في الركوع ]]
####[[حرمة الصدقة ]]
####[[حسن صوت الأمة {{ع}} وق تحمل الناس ]]
####[[حصر الأئمة {{ع}} ]]في إثني عشر ]]
####[[حصر منصب الإمامة بآل محمد {{ع}} ]]
####[[الرؤية من الخلف ]]
####[[سماع الكلام في بطن الأم ]]
####[[عدم الاحتلام ]]
####[[عدم الظل للأئمة {{ع}} ]]
####[[عدم لزوم الحضور ]]
####[[علل خفاء بعض حجج الله تعالی ]]
#####[[الخوف ]]
####[[عدم مفارقة الروح المؤيد الأئمة {{ع}} ]]
####[[غائط الإمام {{ع}} کرائحة المسك ]]
####[[فضائل الإمام {{ع}} بلا اكتساب ]]
####[[مثل النبي {{صل}} ]]
####[[محدقوا عرش الله تعالی ]]
####[[الممتاز من سائر الخلق ]]
####[[وجود الإمام {{ع}} ]]في كل زمان ]]
####[[وحدة الإمام {{ع}} ]]في كل زمان ]]
####[[وحدة حقيقة الأئمة {{ع}} ]]
####[[ولاة ليلة القدر ]]
####[[اليقين والبينة من الرب ]]
###[[خلق الأئمة {{ع}} ]]
####[[أرواح الأئمة {{ع}} ]]
#####[[أحوال أرواح الأئمة {{ع}} ]]
######[[الصلوات عند قوائم العرش ]]
######[[الطواف حول العرش ]]
####[[أوصاف أرواح الأئمة {{ع}} ]]
#####[[طهارة أرواح الأئمة {{ع}} ]]
#####[[عروج أرواح الأئمة {{ع}} ]]
######[[آثار عروج روح الأئمة {{ع}} ]]
#######[[ازدياد العلم ]]
#######[[نورانية أرواح الأئمة {{ع}} ]]
#####[[مراتب أرواح الأئمة {{ع}} ]]
#####[[روح الإيمان ]]
######[[آثار روح الإيمان ]]
#######[[خوف الله تعالى ]]
#####[[روح البدن (روح الحياة، روح المدرج) ]]
######[[آثار روح البدن ]]
#######[[تعيش الدنيا ]]
#####[[روح الشهوة ]]
######[[آثار روح الشهوة ]]
#######[[اشتهاء طاعة الله تعالی ]]
#######[[کراهة معصية الله تعالی ]]
#####[[روح القدس ]]
######[[آثار روح القدس عبادة الأئمة {{ع}} ]]
#######[[علم الأئمة {{ع}} ]]
#####[[روح القوة ]]
######[[آثار روح القوة ]]
#######[[القدرة على الطاعة ]]
#[[الخلق الأول ]]
##[[أحوال الأئمة {{ع}} في الخلق الأول ]]
###[[العبادة ]]
##[[طينة الأئمة {{ع}} ]]
###[[شرافة طينة الأئمة {{ع}} ]]
###[[طهارة طينة الأئمية {{ع}} ]]
###[[مادة طينة الأئمة {{ع}} ]]
####[[تربة السماوات السبع ]]
####[[الحلاوة ]]
####[[شربة عرشية ]]
####[[طينة الأنبياء {{ع}} ]]
####[[طينة عليين ]]
####[[طينة مكنونة من تحت العرش ]]
####[[طينة النبي {{صل}} ]]
####[[على أحسن الوجه ]]
####[[عن يمين العرش ]]
####[[النور ]]
##[[رجعة الأئمة {{ع}} ]]

== فهرست پیشنهادی امامت ==

== معناشناسی امام و امامت ==
=== معنای لغوی ===
=== معنای اصطلاحی ===
=== روابط مفهومی امامت با واژگان همسو ===
==== رابطه با [[نبوت]] و [[رسالت]] ====
==== رابطه با [[خلافت]] ====
===== [[نظام امامت]] و [[نظام خلافت]] =====
==== رابطه با [[حجت الهی]] ====
==== رابطه با [[ولایت]] ====
==== رابطه با [[وصایت]] ====
==== رابطه با [[امارت]] ([[ملک]]) ====
==== رابطه با [[وزارت]] ====
==== رابطه با [[قیمومیت]] ====
== حقیقت امامت ==
== ضرورت امامت ==
== [[فلسفه امامت]] ([[اهداف الهی از نصب امام]]) ==
=== [[ادله ضرورت وجود امام]] ===
== [[جایگاه امامت]] ==
=== [[اصل اعتقادی بودن امامت]] ===
=== [[فرع فقهی بودن امامت]] ===
=== [[جایگاه امامت در نظام معارف دینی]] ===
=== [[جایگاه امامت در نظام اعتقادی اسلام]] ===
=== [[جایگاه امامت در نظام فرهنگی اسلام]] ===
=== [[جایگاه امامت در نظام اخلاقی اسلام]] ===
=== [[جایگاه امامت در نظام سیاسی اسلام]] ===
=== [[جایگاه امامت در نظام اقتصادی اسلام]] ===
=== [[اهمیت بحث امامت]] ===
=== اهمیت امامت در [[قیامت]] ===
== [[غایت امامت]] (چرایی امامت) ==
== قلمرو امامت ==
=== [[امامت شأنی]] ===
=== [[امامت فعلی]] ===
=== [[امامت صامت]] ===
=== [[امامت ناطق]] ===
== [[ابعاد امامت]] ==
== [[اثبات امامت]] (دلایل وجوب امامت) ==
== [[شرایط امامت]] ([[بایستگی‌های امام]]) ==
=== [[نصب الهی امام]] ([[اصطفاء]]) ===
=== [[علم ویژه الهی]] ([[علم لدنی]]) ===
=== [[عصمت]] ===
=== [[افضلیت]] ===
== [[تعیین امام]] ==
=== [[راه‌های تعیین امام]] ===
=== دیدگاه [[شیعه]] ===
==== [[نصب یا جعل الهی امام]] ====
=== دیدگاه [[اهل سنت]] ===
==== [[انتخاب امام]] ====
===== نظریه [[شوری]] =====
===== نظریه [[بیعت]] =====
==== نظریه [[غلبه]] و [[استیلا]] ====
== [[شئون امام]] ([[مناصب امام]]) ==
=== [[مرجعیت علمی]] و [[مرجعیت دینی]] ===
=== [[ولایت باطنی]] ===
== [[وظایف امام]] ==
=== [[رهبری اجتماع]] ([[ولایت امر]]) ===
== [[حقوق امام]] ([[وظایف امت در برابر امام]]) ==
=== [[تقدیم امام|حق تقدیم]] ===
=== [[وصایت امام|حق وصایت]] ===
=== [[امامت امام|حق امامت]] و [[ولایت امام|ولایت]] ===
=== [[تولی امام|حق تولی]] ===
=== [[معرفت امام|حق معرفت]] ([[شناخت امام]]) ===
=== [[ایمان به امام|حق ایمان]] ===
=== [[محبّت به امام|حق محبت]] و [[مودت به امام|مودت]] ===
=== [[نصح امام|حق نصح]] ===
=== [[سلام به امام|حق سلام]] ===
=== [[صلوات بر امام|حق صلوات]] ===
=== [[تمسک به امام|حق تمسک و اعتصام]] ===
=== [[تبعیت از امام|حق تبعیت]] ===
=== [[اطاعت امام|حق اطاعت]] ===
=== [[نصرت امام|حق نصرت]] ===
=== [[وفاداری به امام|حق وفاداری]] ===
=== [[حق مالی امام|حقوق مالی]] ===
=== [[زیارت امام|حق زیارت]] ===
=== [[اسوه بودن امام|حق اسوه بودن]] ===
=== [[مرجعیت علمی امام|حق مرجعیت علمی]] ===
=== [[توسل به امام|حق توسل]] ===
=== [[دعا برای امام|حق دعا]] ===
=== [[یادکرد امام|حق ذکر]] ===
=== [[ترفيع بیت امام|حق ترفیع بیوت]] ===
=== [[تکریم امام|حق تکریم]] ===
=== [[صله رحم امام|حق صله رحم]] ===
=== [[تشکر از امام|حق شکرگزاری]] ===
=== [[انتظار امام|حق انتظار]] ===
=== [[حفظ اسرار امام]] ===
== آثار و کارکردهای امامت ==
== [[مصادیق امام]] ==
=== [[امامان از پیامبران الهی]] ===
=== [[امامت پیامبر خاتم]] ([[امامت کبری]]) ===
=== [[امامان از اهل بیت پیامبر خاتم]] ===
== تاریخ امامان (دوران‌های امامت) ==
=== سال‌شمار امامت [[امامان دوازده‌گانه]] ===
=== [[امامت در کودکی]] ===
== [[امامت عام]] ==
== [[امامت خاصه]] ==
== [[ویژگی‌های امامان]] ==
=== [[الهام]] ([[ارتباط مستقیم با خدا]]) ===
=== [[تحدیث]] ([[ارتباط با فرشتگان]]) ===
=== [[معجزه امام|معجزه]] و [[کرامت امام]] ===

==مدخل های مورد نیاز==
{{مدخل وابسته}}
# [[آرمان‎‏]]
# [[آشنایی با امام مهدی‎‏]]
# [[آشنایی با معارف مهدویت‎‏]]
# [[آشکار‎‏]]
# [[آفریدگار‎‏]]
# [[آل ابی‌طالب‎‏]]
# [[آمادگی‎‏]]
# [[آیا آرزوی یاری کردن امام مهدی از لوازم انتظار فرج است؟ (پرسش)‎‏]]
# [[آیا ایجاد آمادگی برا پیوستن به امام مهدی از لوازم انتظار فرج است؟ (پرسش)‎‏]]
# [[آیا تربیت منتظران راستین از لوازم انتظار فرج است؟ (پرسش)‎‏]]
# [[آیا حجت از القاب امام مهدی است؟ (پرسش)‎‏]]
# [[آیا زندگی با یاد امام مهدی از لوازم انتظار فرج است؟ (پرسش)‎‏]]
# [[آیا شیعیان در امر انتظار عجول و شتاب‌زده هستند؟ (پرسش)‎‏]]
# [[ابعاد عملی انتظار فرج چیست؟ (پرسش)‎‏]]
# [[ابن اثیر‎‏]]
# [[ابن حجر‎‏]]
# [[ابوالحسن‎‏]]
# [[ابوالریحانتین‎‏]]
# [[ابوالسبطین‎‏]]
# [[ابوتراب‎‏]]
# [[ابونعیم‎‏]]
# [[اجرای عدالت‎‏]]
# [[اجرا‎‏]]
# [[احقاق الحق و ازهاق الباطل (کتاب)‎‏]]
# [[احیا‎‏]]
# [[ادبیات‎‏]]
# [[ارتباط‎‏]]
# [[ارزشمند‎‏]]
# [[استحکام‎‏]]
# [[استمداد‎‏]]
# [[اسدالله‎‏]]
# [[اسلام آوردن‎‏]]
# [[اصرار‎‏]]
# [[اعتماد‎‏]]
# [[اعلام الوری‎‏]]
# [[افتخار‎‏]]
# [[افراط‎‏]]
# [[اقامه نماز‎‏]]
# [[اقسام انتظار‎‏]]
# [[اقوام‎‏]]
# [[الافصاح فی الامامة (کتاب)‎‏]]
# [[البرهان فی علامات امام مهدی آخر الزمان‎‏]]
# [[البیان فی اخبار صاحب الزمان (کتاب)‎‏]]
# [[التزام‎‏]]
# [[الخرائج و الجرائح (کتاب)‎‏]]
# [[الصحیفة العلویة و التحفة المرتضویة (کتاب)‎‏]]
# [[الصراط المستقیم الی مستحقی التقدیم (کتاب)‎‏]]
# [[العرف الوردی فی اخبار الامام مهدی‎‏]]
# [[الغدیر فی الکتاب و السنة و الادب (کتاب)‎‏]]
# [[الفصول العشرة فی الغیبة (کتاب)‎‏]]
# [[المراجعات (کتاب)‎‏]]
# [[النص و الاجتهاد (کتاب)‎‏]]
# [[الهدایة الکبری (کتاب)‎‏]]
# [[الگو:انتظار ظهور امام مهدی‎‏]]
# [[الگو:پیامبر اسلام‎‏]]
# [[الگو:کتابشناسی امام مهدی‎‏]]
# [[الگو:کتاب‌شناسی امام زمان‎‏]]
# [[الگو:یاران ائمه‎‏]]
# [[ام الحسن دختر علی بن ابی‌طالب‎‏]]
# [[ام حبیب دختر ربیعه‎‏]]
# [[ام سعید دختر عروة بن مسعود ثقفی‎‏]]
# [[امام مهدی شخصی و امام مهدی نوعی‎‏]]
# [[امام‌شناسی‎‏]]
# [[امضا‎‏]]
# [[امیرالمؤمنین (لقب)‎‏]]
# [[انتظار اجتماعی‎‏]]
# [[انتظار در دیگر روزهای سال چگونه معنا پیدا می‌کند؟ (پرسش)‎‏]]
# [[انتظار فرج با سرنوشت بشریت چه پیوندی دارد؟ (پرسش)‎‏]]
# [[انتظار فردی‎‏]]
# [[اندیشمندان‎‏]]
# [[اندیشه انتظار موعود در اسلام چگونه است؟ (پرسش)‎‏]]
# [[انسجام‎‏]]
# [[انقلاب اسلامی‎‏]]
# [[انواع برداشت‌ها از انتظار‎‏]]
# [[انگیزه‎‏]]
# [[اهل سنت و امام مهدی موعود‎‏]]
# [[اهل سنّت و ولادت امام مهدی{{ع}}‎‏]]
# [[اهل کوفه‎‏]]
# [[اوس بن ثابت خزرجی‎‏]]
# [[اولویت‎‏]]
# [[ایمان به خدا‎‏]]
# [[بحث الگو:ارزش‌های اجتماعی‎‏]]
# [[بحث الگو:امام علی‎‏]]
# [[بحث الگو:امام مهدی‎‏]]
# [[بحث الگو:انتظار ظهور امام مهدی‎‏]]
# [[بحث الگو:جعبه اطلاعات مقاله‎‏]]
# [[بحث الگو:جعبه اطلاعات پایان‌نامه‎‏]]
# [[بحث الگو:جعبه اطلاعات پرسش‎‏]]
# [[بحث الگو:جعبه اطلاعات کتاب‎‏]]
# [[بحث الگو:صحابه‎‏]]
# [[بدن‎‏]]
# [[بدی‎‏]]
# [[بسیج‎‏]]
# [[بعد تبلیغاتی و‌ بین‌المللی انتظار‎‏]]
# [[بلال بن حارث‎‏]]
# [[بوستان کتاب‎‏]]
# [[بیان‎‏]]
# [[بیداری‎‏]]
# [[بیم‎‏]]
# [[بیگانه‎‏]]
# [[بی‌نیاز‎‏]]
# [[تادیب‎‏]]
# [[تاریخ اسلام‎‏]]
# [[تبعیض جنسی‎‏]]
# [[تجدید‎‏]]
# [[تحقیر‎‏]]
# [[تحمل‎‏]]
# [[تحول‎‏]]
# [[تخریب‎‏]]
# [[تخلف‎‏]]
# [[تذکره‎‏]]
# [[ترغیب‎‏]]
# [[ترویج‎‏]]
# [[تشکیل حکومت‎‏]]
# [[تصدی‎‏]]
# [[تصرف‎‏]]
# [[تصمیم‎‏]]
# [[تصور‎‏]]
# [[تضعیف‎‏]]
# [[تطنجیه‎‏]]
# [[تعارض‎‏]]
# [[تعالیم‎‏]]
# [[تعلم‎‏]]
# [[تعیین‎‏]]
# [[تلاش‎‏]]
# [[تمایل‎‏]]
# [[تمسک‎‏]]
# [[تنزیه الانبیاء (کتاب)‎‏]]
# [[تنهایی‎‏]]
# [[تواتر‎‏]]
# [[توبیخ‎‏]]
# [[تولد‎‏]]
# [[تکالیف دانشمندان در عصر غیبت‎‏]]
# [[تکالیف سیاسی منتظران‎‏]]
# [[ثقه‎‏]]
# [[ثواب انتظار‎‏]]
# [[جامعة المصطفی العالمیة‎‏]]
# [[جایگاه‎‏]]
# [[جبهه‎‏]]
# [[جده‎‏]]
# [[جسم‎‏]]
# [[جعفر‎‏]]
# [[جعل‎‏]]
# [[جماعت‎‏]]
# [[جمهوری اسلامی‎‏]]
# [[جهان اسلام‎‏]]
# [[جهت‎‏]]
# [[حافظ‎‏]]
# [[حجیت‎‏]]
# [[حدیث لولاک‎‏]]
# [[حدیث وصایت‎‏]]
# [[حرز یمانی‎‏]]
# [[حرم امام علی{{ع}}‎‏]]
# [[حریم‎‏]]
# [[حضرت‎‏]]
# [[حضور امام‎‏]]
# [[حفاظت‎‏]]
# [[حق و باطل‎‏]]
# [[حقانیت‎‏]]
# [[حقوقی‎‏]]
# [[حمایت‎‏]]
# [[حمله‎‏]]
# [[حوزه علمیه قم‎‏]]
# [[حکم عقل‎‏]]
# [[حکومت امام علی{{ع}}‎‏]]
# [[خالق‎‏]]
# [[خانه خدا‎‏]]
# [[خاک‎‏]]
# [[خدمت‎‏]]
# [[خصائص امیرالمؤمنین (کتاب)‎‏]]
# [[خصلت‎‏]]
# [[خطبة البیان‎‏]]
# [[خطبه بدون الف امام علی{{ع}}‎‏]]
# [[خطبه بدون نقطه امام علی{{ع}}‎‏]]
# [[خواندن‎‏]]
# [[خواهر‎‏]]
# [[خوراک‎‏]]
# [[خورشید مغرب‎‏]]
# [[خوله دختر جعفر بن قیس حنفیه‎‏]]
# [[خیال‎‏]]
# [[دادگستر جهان‎‏]]
# [[دانا‎‏]]
# [[دانشمندان عامه و امام مهدی موعود‎‏]]
# [[دانشمندان‎‏]]
# [[دانشگاه تهران‎‏]]
# [[دانشگاه قم‎‏]]
# [[در انتظار ققنوس‎‏]]
# [[در فجر ساحل‎‏]]
# [[درگاه:شیعه‎‏]]
# [[دستگیری‎‏]]
# [[دشمنان اسلام‎‏]]
# [[دعای صباح‎‏]]
# [[دعای صنمی قریش‎‏]]
# [[دعای عشرات‎‏]]
# [[دعای مشلول‎‏]]
# [[دفتر تبلیغات اسلامی‎‏]]
# [[دلیل عقلی‎‏]]
# [[دوازده‎‏]]
# [[دوران غیبت‎‏]]
# [[دولت اسلامی‎‏]]
# [[دیدار‎‏]]
# [[دیدگاه شیعه درباره انتظار چیست؟ (پرسش)‎‏]]
# [[ذخیره‎‏]]
# [[ذهن‎‏]]
# [[رأی‎‏]]
# [[رابطه انتظار با سرنوشت بشریت‎‏]]
# [[راحتی‎‏]]
# [[راز‎‏]]
# [[راستین‎‏]]
# [[راه‎‏]]
# [[راویان حدیث‎‏]]
# [[راویان‎‏]]
# [[راوی‎‏]]
# [[رجال‎‏]]
# [[رجوع‎‏]]
# [[رحلت‎‏]]
# [[رقیه دختر حضرت علی{{ع}}‎‏]]
# [[رمله دختر علی بن ابی‌طالب‎‏]]
# [[رمیصاء بنت ملحان‎‏]]
# [[روابط اجتماعی‎‏]]
# [[روابط‎‏]]
# [[روانی‎‏]]
# [[روایات شیعه‎‏]]
# [[روحیه انتظار‎‏]]
# [[روحیه‎‏]]
# [[روز دوح‎‏]]
# [[رویارویی‎‏]]
# [[زبان عربی‎‏]]
# [[زبان فارسی‎‏]]
# [[زمینه‌سازی‎‏]]
# [[زنان و قیام امام مهدی‎‏]]
# [[زندگی اجتماعی‎‏]]
# [[زندگی فردی‎‏]]
# [[زوج البتول‎‏]]
# [[زیارت غدیریه‎‏]]
# [[زیبایی انتظار‎‏]]
# [[سخنرانی‎‏]]
# [[سرزمین‎‏]]
# [[سرمایه‎‏]]
# [[سرور اهل الایمان فی علامات ظهور صاحب الزمان (کتاب)‎‏]]
# [[سرکوب‎‏]]
# [[سند‎‏]]
# [[سپاه اسلام‎‏]]
# [[سپاهیان‎‏]]
# [[سیاق‎‏]]
# [[شابک‎‏]]
# [[شاگردان‎‏]]
# [[شایسته‎‏]]
# [[شایستگی‎‏]]
# [[شبهای پیشاور (کتاب)‎‏]]
# [[شب‎‏]]
# [[شکوفایی‎‏]]
# [[شیخ‎‏]]
# [[شیوه‎‏]]
# [[صالح‎‏]]
# [[صحت‎‏]]
# [[صحیفه ملعونه‎‏]]
# [[صدر اسلام‎‏]]
# [[صدیق‎‏]]
# [[صراحت‎‏]]
# [[صفات‎‏]]
# [[صفا‎‏]]
# [[صلاح‎‏]]
# [[ضد‎‏]]
# [[ضمیر‎‏]]
# [[طایفه‎‏]]
# [[طبیعت‎‏]]
# [[طلب‎‏]]
# [[طول عمر‎‏]]
# [[عادت‎‏]]
# [[عاقبت‎‏]]
# [[عبادی‎‏]]
# [[عباسی‎‏]]
# [[عبدمناف بن قصی‎‏]]
# [[عبیدالله مهدی‎‏]]
# [[عربستان‎‏]]
# [[عربی‎‏]]
# [[عزل‎‏]]
# [[عزیز‎‏]]
# [[عصر زندگی‎‏]]
# [[عصر ظهور امام مهدی‎‏]]
# [[عصر غیبت‎‏]]
# [[عطا‎‏]]
# [[عظمت‎‏]]
# [[عظیم‎‏]]
# [[علامه‎‏]]
# [[علت‎‏]]
# [[علل‎‏]]
# [[علمای شیعه‎‏]]
# [[عمرو بن عبدود‎‏]]
# [[عمرو‎‏]]
# [[عناصر و اجزاء انتظار چیستند؟ (پرسش)‎‏]]
# [[عنایت‎‏]]
# [[عینی‎‏]]
# [[غالب‎‏]]
# [[غایت‎‏]]
# [[غذا‎‏]]
# [[غرق‎‏]]
# [[غرور‎‏]]
# [[غریب‎‏]]
# [[غلبه‎‏]]
# [[فارسی‎‏]]
# [[فارقلیط‎‏]]
# [[فاروق‎‏]]
# [[فتوحات‎‏]]
# [[فداکاری‎‏]]
# [[فراق‎‏]]
# [[فرصت‎‏]]
# [[فرمان مالک اشتر‎‏]]
# [[فرماندهان‎‏]]
# [[فرماندهی‎‏]]
# [[فرمانده‎‏]]
# [[فرهنگ اسلامی‎‏]]
# [[فرهنگ‌نامه علوم قرآنی (کتاب)‎‏]]
# [[فروع‎‏]]
# [[فزت و رب الکعبة‎‏]]
# [[فضائل امام علی{{ع}}‎‏]]
# [[فضائل امیرالمؤمنین (کتاب)‎‏]]
# [[فهرست خطبه‌های نهج البلاغه‎‏]]
# [[فهرست نامه‌های نهج‌البلاغه‎‏]]
# [[فهم‎‏]]
# [[قادر‎‏]]
# [[قتل عثمان‎‏]]
# [[قصی بن کلاب‎‏]]
# [[قطام بنت شجنه بن عدی‎‏]]
# [[قهر‎‏]]
# [[قوه‎‏]]
# [[قیاس‎‏]]
# [[لوازم انتظار فرج چیست؟ (پرسش)‎‏]]
# [[لوازم انتظار‎‏]]
# [[لوازم تعریف انتظار چیست؟ (پرسش)‎‏]]
# [[لوازم تعریف انتظار‎‏]]
# [[لیلا دختر مسعود دارمیه‎‏]]
# [[مأموریت‎‏]]
# [[مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی‎‏]]
# [[مادری‎‏]]
# [[مادر‎‏]]
# [[ماشیح‎‏]]
# [[مالیات‎‏]]
# [[مانع‎‏]]
# [[متواتر‎‏]]
# [[محبوب‎‏]]
# [[محدثان‎‏]]
# [[محسن بن علی{{ع}}‎‏]]
# [[مخالفان‎‏]]
# [[مخالفت‎‏]]
# [[مخالف‎‏]]
# [[مخلص‎‏]]
# [[مدنی‎‏]]
# [[مذمت‎‏]]
# [[مراد از «ناحیه» چیست؟ (پرسش)‎‏]]
# [[مراسم‎‏]]
# [[مردم مدینه‎‏]]
# [[مردم کوفه‎‏]]
# [[مرکز تخصصی مهدویت‎‏]]
# [[مسموم‎‏]]
# [[مسند‎‏]]
# [[مشاهده‎‏]]
# [[مصحف امام علی{{ع}}‎‏]]
# [[مصونیت‎‏]]
# [[مظهر‎‏]]
# [[معارف‎‏]]
# [[معرفت امام مهدی (شناخت امام مهدی)‎‏]]
# [[معنویت‎‏]]
# [[معنوی‎‏]]
# [[مفید‎‏]]
# [[مقام‎‏]]
# [[مقدمات ظهور امام مهدی‎‏]]
# [[مقید‎‏]]
# [[ممنوع‎‏]]
# [[منابع تاریخی‎‏]]
# [[منابع روایی‎‏]]
# [[مناجات حضرت علی در مسجد کوفه‎‏]]
# [[مناجات شعبانیه‎‏]]
# [[مناجات منظوم‎‏]]
# [[مناجات‎‏]]
# [[مناظره‎‏]]
# [[منافع‎‏]]
# [[منتظران راستین امام مهدی دارای چه فضیلت و منزلتی هستند؟‎‏]]
# [[منصب‎‏]]
# [[منطق‎‏]]
# [[منهاج الکرامة فی معرفة الامامة (کتاب)‎‏]]
# [[مهدوی‎‏]]
# [[موانع تعجیل فرج‎‏]]
# [[مورخان‎‏]]
# [[موعود باوری‎‏]]
# [[موعودباوری‎‏]]
# [[ناب‎‏]]
# [[ناحیه‎‏]]
# [[نادرست‎‏]]
# [[ناراحتی‎‏]]
# [[نامشروع‎‏]]
# [[نامه امام علی به امام حسن‎‏]]
# [[نامه امیرالمؤمنین به عثمان بن حنیف‎‏]]
# [[نام‌های حضرت محمد‎‏]]
# [[ناپسند‎‏]]
# [[نجم الثاقب‎‏]]
# [[نزول آیه‎‏]]
# [[نزول‎‏]]
# [[نسب‎‏]]
# [[نظامی‎‏]]
# [[نظریه‎‏]]
# [[نفوذ‎‏]]
# [[نفیسه دختر علی بن ابی‌طالب‎‏]]
# [[نقد‎‏]]
# [[نقش انتظار در آمادگی‎‏]]
# [[نقص‎‏]]
# [[نقل حدیث‎‏]]
# [[نقل روایت‎‏]]
# [[نماز صبح‎‏]]
# [[نماینده‎‏]]
# [[نمایندگان‎‏]]
# [[نوشتن‎‏]]
# [[نگارش‎‏]]
# [[هاشم بن عبدمناف‎‏]]
# [[هجری‎‏]]
# [[هجوم‎‏]]
# [[هلاکت‎‏]]
# [[هند دختر عتبه‎‏]]
# [[هند‎‏]]
# [[هنگام ظهور‎‏]]
# [[هوشیدرماه‎‏]]
# [[هوشیدر‎‏]]
# [[هیبت امام مهدی‎‏]]
# [[وابستگی‎‏]]
# [[واقعیت‎‏]]
# [[والدین‎‏]]
# [[والی‎‏]]
# [[وثوق‎‏]]
# [[وجدان‎‏]]
# [[وداع‎‏]]
# [[ورع‎‏]]
# [[وصف‎‏]]
# [[وظایف منتظران در احادیث‎‏]]
# [[وظایف و تکالیف مسلمانان در عصر غیبت‎‏]]
# [[ویژگی‌های انتظار فرج چیست؟ (پرسش)‎‏]]
# [[پاسخ‎‏]]
# [[پاسداری‎‏]]
# [[پایگاه مجلات تخصصی نور‎‏]]
# [[پدر امام مهدی و اهل سنّت‎‏]]
# [[پدر‎‏]]
# [[پذیرش‎‏]]
# [[پرهیز‎‏]]
# [[پس از ظهور‎‏]]
# [[پسندیده‎‏]]
# [[پشتیبانی‎‏]]
# [[پناه‎‏]]
# [[پنج‌ تن‎‏]]
# [[پندار‎‏]]
# [[پنهان‎‏]]
# [[پویایی‎‏]]
# [[پژوهشکده باقرالعلوم‎‏]]
# [[پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن‎‏]]
# [[پژوهشگران مؤسسه آینده روشن‎‏]]
# [[پژوهش‎‏]]
# [[پیراهن یوسف‎‏]]
# [[پیش از ظهور‎‏]]
# [[پیشرفت‎‏]]
# [[پیش‌بینی‎‏]]
# [[پیوستن‎‏]]
# [[چه نوع انتظاری راجح است؟ (پرسش)‎‏]]
# [[کارگزاران‎‏]]
# [[کارگزار‎‏]]
# [[کامل‌ترین‎‏]]
# [[کتاب الغیبه للحجه‎‏]]
# [[کتاب خدا‎‏]]
# [[کتاب و سنت‎‏]]
# [[کریم‎‏]]
# [[کفایة الطالب فی مناقب علی بن ابی‌طالب (کتاب)‎‏]]
# [[کفن‎‏]]
# [[کلیات انتظار‎‏]]
# [[کمک‎‏]]
# [[کنیز‎‏]]
# [[کنیه‎‏]]
# [[کودکی‎‏]]
# [[کوشش‎‏]]
# [[گفتگو‎‏]]
# [[گفت‌وگو‎‏]]
# [[یادآوری‎‏]]
# [[یاران امام‎‏]]
# [[یار‎‏]]
# [[یتیم‌نوازی‎‏]]
# [[یعسوب‌ الدین‎‏]]
# [[یمن‎‏]]
{{پایان مدخل وابسته}}

==فهرست مباحث امامت==
{{پرسش‌های وابسته}}
===واژه‌شناسی و [[تعریف امامت]]===
* تعریف لغوی امامت‏؛
* کاربردهای [[امام در قرآن]]‏؛
* تعریف‏‌های [[متکلمان]] اسلامی‏؛
* الف) تعریف‏‌های عام‏؛
* ب) تعریف‏‌های خاص‏؛
*تعریف عام امامت؛
*تعریف خاص امامت؛
*معنای لغوی [[امام]]؛
*معنای اصطلاحی [[امام]]؛
* امامت از منظر [[اهل‌بیت]]
* امامت از منظر [[امامیه]]
* امامت از نظر [[اهل تسنن]]
* [[خلافت]] و [[بیعت]]؛
* امامت و سکولاریزم؛
*نسبت [[خلافت]] با امامت؛

===اهمیت و [[جایگاه امامت]]===
* [[قرآن]] و [[جایگاه]] امامت‏؛
* [[جایگاه امامت در احادیث اسلامی]]؛‏
* [[جایگاه امامت]] از منظر تاریخی‏.
====[[جایگاه امام]] در [[عقاید شیعه]]====
# [[امام]] [[حجت خدا]] و [[پرچم هدایت]]؛
# [[رهبری سیاسی]] و [[رهبری حکومتی|حکومتی]] [[امام]] در [[جامعه]]؛
# [[امام]] [[الگوی امت]]؛
# [[امام]] [[بیان‌کننده قرآن]] و [[بیان‌کننده معارف اسلامی|معارف اسلامی]]؛
* [[درجات ولایت تکوینی]]؛
* [[فلسفه ولایت تکوینی]]؛
* [[نقش امام در هدایت باطنی]] [[انسان]]؛
* [[ارائه اعمال امت به امام]]؛
* [[نقش امام در نظام زمین]]؛
* [[نقش امام در نظام جهان هستی]].

===مراتب و [[شؤون امام]] و امامت===
===[[وظایف امام]]===
===[[فلسفه امامت]]===
* بخش نخست: [[فلسفه امامت]] از دیدگاه [[اهل سنت]]‏؛
:۱. [[معتزله]] و [[فلسفه امامت‏]]؛
:۲. [[ماتریدیه]] و [[فلسفه امامت‏]]؛
:۳. [[اشعریه]] و [[فلسفه امامت‏]]؛
* بخش دوم: [[فلسفه امامت]] از نظر [[امامیه‏]]؛
:۱. [[حفظ نظام اجتماعی]] [[مسلمانان‏]]؛
:۲. [[برقراری عدالت اجتماعی]]؛‏
:۳. [[تکالیف اجتماعی‏]]؛
:۴. [[اجرای حدود الهی]]؛
:۵. امامت و [[لطف]]؛‏
:۶. [[حفظ شریعت]]؛
:۷. [[بیان تفاصیل شریعت]]‏؛
====امامت و [[فلسفه خلقت]]====
* [[انسان کامل]]، [[فلسفه خلقت]] است‏؛
* [[انسان کامل]] [[خلیفه خداوند در زمین]] است‏؛
* [[پیامبران]]، [[امام]] و [[خلفای الهی در زمین]] بوده‏اند؛
* [[خلافت الهی]] و [[امامت بشر]]؛
* [[استمرار امامت]] و [[استمرار خلافت الهی|خلافت الهی]] پس از [[پیامبران‏]]؛
* پاسخ به یک اشکال‏.
* [[فلسفه امامت]] از نگاه [[روایات‏]]:
** [[روایات نبوی]]‏؛
** [[روایات اهل بیت]]{{ع}}؛
* [[مسئولیت‌های اخلاقی]]، [[مسئولیت‌های دینی|دینی]] و [[مسئولیت‌های اجتماعی|اجتماعی]]‏؛
* [[مصالح دینی]] و [[مصالح دنیوی|دنیوی]]‏؛
* [[نظم]]، [[امنیت]] و [[عدالت اجتماعی‏]]؛
* [[اجرای احکام]] و [[اجرای حدود الهی|حدود الهی]]‏؛
* [[حفظ شریعت]]؛‏
* [[اتمام حجت بر مکلفان‏]]؛
* [[ولایت]] و [[هدایت درونی]]‏؛
* امامت و [[غایت خلقت]]‏.
* [[تکامل معنوی]] در پرتو [[نصب امام معصوم]]؛
* [[حفاظت از دین|حفاظت]] و [[پاسداری از دین]]؛
* [[لزوم]] [[اتمام حجت]]؛
* [[زمین هیچ‌گاه خالی از حجت نیست]]؛
* [[امام]] [[واسطه‌ای میان خدا و خلق]]؛
* [[پیش‌گیری از انحراف فکری]].

===[[ضرورت امامت]]===
:۱. [[مذهب امامیه]]‏؛
:۲. [[مذهب اسماعیلیه]]؛‏
:۳. [[مذهب زیدیه]]‏؛
:۴. [[معتزله‏]]؛
:۵. [[خوارج‏]]؛
:۶. [[اشاعره]]‏؛
:۷. [[ماتریدیه‏]]؛
:۸. [[وهابیت‏]]؛
*'''[[دلایل وجوب امامت]]‏:'''
:۱. [[آیه اولی الامر]]؛
:۲. [[حدیث من مات و لم یعرف امام زمانه]]...؛
:۳. [[سیره مسلمانان‏]]؛
:۴. [[اجرای حدود]] و [[حفظ نظام اسلامی]]‏؛
:۵. [[وجوب دفع ضررهای عظیم‏]].
*'''[[قاعده لطف]] و [[وجوب امامت‏]]:'''
* تعریف و اقسام [[لطف]]‏؛
* [[لطف]] و [[حکمت الهی‏]]؛
* فاعل [[لطف]]‏؛
* [[برهان لطف]] بر [[وجوب امامت]]‏؛
*خودسری، رمز سقوط فرد و [[جامعه]]؛
* [[عدالت اجتماعی]]؛
* [[استقلال]]، [[آزادی]] و [[امنیت]]؛
* [[حاکمیت نظم]] و [[حاکمیت قانون|قانون]].
* [[قاعده لطف]] و [[وجوب امامت]]؛
**تعریف [[لطف]]؛
** [[دلیل]] [[وجوب]] [[لطف]] بر [[خداوند]]؛
** [[لطف امامت]]؛
====[[ضرورت]] [[شناخت امام]]====
* [[اعتقاد به خداوند]]، ملازم [[شناخت امام]]؛
* [[رهایی از ضلالت]] و [[رهایی از گمراهی|گمراهی]]؛
* [[نصب امام]] بر عهده ی کیست؟
* [[نصب امام]] از [[افعال الهی]] است؛
* [[خدا]] و [[رسول]]، منشأ [[شناسایی امام]]؛
*او کجا و [[انتخاب]] [[بشر]]؟!
* [[میزان اطاعت از امام]].

===[[صفات امام|صفات]] و [[ویژگی‌های امام]]===

===[[شرایط امامت|شرایط]] و [[بایستگی‌های امامت]]===
* [[قریشی بودن امام]]‏؛
* [[پارسایی]] و [[عدالت‏]]؛
* [[دانایی]] و [[کفایت]]‏؛
* [[شیعه امامیه]] و [[علم امام]]‏؛
* [[معتزله]] و [[علم امام]]‏؛
* [[اشعریه]] و [[علم امام]]؛‏
* [[ماتریدیه]] و [[علم امام]]‏؛
* [[زیدیه]] و [[علم امام]]؛‏

==== نخست: [[عصمت امام]]====
* [[حقیقت عصمت|حقیقت]] و معنای [[عصمت]]؛
* [[خاستگاه عصمت]]؛
* [[عصمت علمی‏]]؛‏
* [[دلایل عصمت ائمه]]{{عم}}:
# ۱. [[دلایل نقلی]]؛
# [[آیه امامت]]؛
# [[آیه اطاعت]]؛
# [[آیه تطهیر]]؛
# [[آیه ابتلای ابراهیم]]{{ع}}؛
# [[آیه اولی الامر]]؛
* [[آیه صادقین]]؛‏
* [[دلایل عقلی]]؛
** [[برهان]] [[امتناع]] تسلسل‏؛‏
** [[برهان حفظ شریعت]]؛
** [[پیامدهای معصوم نبودن امام‏]]؛
** [[ضرورت امام معصوم]]؛
** [[مقام]] [[عقل]] در [[استنباط]] [[احکام شرعی]]؛
** [[نیاز به امام معصوم در عصر غیبت]]؛
**معنای [[گناه پیامبران]]؛
**عوامل مؤثر در دوری از [[گناه]] و [[معصیت]]:
# ۱. [[عذاب]]؛
# ۲. [[بهشت]] و درجات آن؛
# ۳. دوری از [[رحمت]] و [[رضای الهی]]؛
# ۴. هشدارهای [[دنیایی]].
** [[عدم عصمت امام]]، مقتضی [[لزوم]] [[تسلسل]]؛
** [[امام]] [[پاسدار احکام شرع]]؛
** [[عصمت]] ملازم با [[اطاعت از امام]]؛
** [[فقدان عصمت]]، منافی با [[افضلیت امام]]؛
** [[برتری امام]] نسبت به دیگران؛

==== دوم: [[علم امام]]====
* [[علم]] و [[بصیرت]]؛
* [[چگونگی علم امام]]؛
*دلایلی [[نقلی]] بر [[علم حضوری امام]]؛
* [[آیات]]؛
* [[روایات]]؛
*دیدگاه [[نهج‌البلاغه]] درباره [[علم امامان]]؛
* [[اهل بیت]] [[معدن‌های علوم]] و [[گنجینه‌های رحمان]]؛
* [[امامان]]، [[استوانه‌های دین]] و [[چشمه‌های دانش]] و [[چشمه‌های حکمت|حکمت]]؛
* [[ائمه اطهار]]، [[قرآن ناطق]]‌اند؛
*چگونه از راه روشن بازتان می‌‌گردانند؟
# [[علم امام]]
*معنای لغوی [[غیب]]؛
* [[غیب]] در اصطلاح کتاب و [[سنت]]؛
* [[علم غیب ذاتی]]، ویژه [[خدا]]؛
* [[خاستگاه علوم غیبی]]:
# [[ابعاد دانش غیبی]] و [[گستره علم الکتاب]]؛
# [[شرایع آسمانی]]؛
# گذشته و [[آینده]]؛
# زمان [[مرگ]] و [[پیشامدهای ناگوار]]؛
# [[رازهای پنهان]] و [[اسرار درونی آدمیان]]؛
# [[زبان همه آدمیان]]؛
# [[زبان حیوانات]]؛
* [[چگونگی آگاهی معصومان از امور غیبی]]:
# مطلق و بدون شرط؛
# وابسته به [[مشیت]] و [[اراده]]؛
* [[بداء]] و رابطه آن با [[علم غیب]]؛
* [[علم غیب]] و میدان عمل؛
* فرق [[امام]] و [[پیامبر]].

==== سوم: [[پاکزادی امام]]====
* [[پاکزادی]]؛

==== چهارم: [[عدالت امام]]====

==== پنجم: [[افضلیت امام]]====
* [[شیعه امامیه]] و [[افضلیت امام‏]]؛‏
* [[قلمرو افضلیت]]‏؛‏
* [[امامت مفضول]] [[قبیح]] است‏؛‏
* بررسی اشکالات‏؛‏
* نقد و نظر؛‏
* [[قرآن]] و [[افضلیت امام‏]]؛‏
* نقد و نظر؛‏
* [[برتری اخروی‏]]؛‏
:۱. [[عصمت]] و [[افضلیت]]‏؛‏
:۲. [[تکلف]] سنگین‌تر و [[پاداش]] بیش‌تر؛‏
:۳. [[امام]]، [[حجت خداوند بر بشر]] است‏؛‏
:۴. [[تعظیم]] ویژه، مستلزم [[افضلیت]] است‏؛‏
:۵. [[برتری در کمالات]]، مستلزم [[برتری در پاداش]] است‏؛‏
* [[اشاعره]] و [[افضلیت امام]]‏؛‏

===[[تعیین امامت]]===
* [[انتصاب]] و [[انتخاب]]
* [[اثبات نظریه انتصاب شیعه]]

====[[راه تعیین امام]] از دیدگاه [[مذاهب اسلامی]]====
* [[نص]] و [[معجزه]]‏؛
* [[کیسانیه]] و [[نص در امامت]]‏؛
* بررسی و نقد؛
* [[بکریه]] و [[نص در امامت‏]]؛
* [[نص]] و [[دعوت]]؛‏
* [[نص]] و [[وراثت]]‏؛
* [[غلبه]] و [[استیلاء]]؛
* [[بیعت]] و [[انتخاب]]‏.

====[[راه تعیین امام]] از [[دیدگاه امامیه]]====
:۱. [[عصمت امام‏]]؛
:۲. [[افضلیت امام]]‏؛
:۳. [[علم گسترده امام‏]]؛
:۴. [[سیره پیامبر خاتم|سیره پیامبر]]{{صل}}؛
:۵. [[روش انتخاب]] فاقد [[مشروعیت]] است‏؛
:۶. [[امام]] [[خلیفه پیامبر]]{{صل}} است، نه [[وکیل مردم‏]]؛
:۷. [[نظریه انتخاب]] [[اختلاف]] خیز است‏؛

====[[نظریه انتخاب]] در [[تعیین امام]]‏====
*''' گونه نخست: [[بیعت]] و [[اجماع]]'''
:۱. [[رفتار صحابه]]‏؛
:۲. [[اثبات خلافت ابوبکر]] از طریق [[بیعت]]‏؛
* '''گونه دوم: [[انکار نص در امامت‏]]'''
:۱. مقایسه [[نص در امامت]] با [[فرائض اسلامی]]‏؛
:۲. [[وجوب احتجاج]] و [[وجوب قیام|قیام]]‏؛
:۳. [[تعارض نصوص امامت]]‏؛
:۴. [[شواهد فقدان نص]]‏؛

====[[نظریه انتصاب در تعیین امام]]‏====
* تبیین نظریه‏؛
* [[قرآن]] و [[صحابه پیامبر خاتم|صحابه پیامبر]]{{صل}}؛
* [[صحابه پیامبر خاتم|صحابه پیامبر]]{{صل}} از نگاه [[احادیث]]‏؛
* [[صحابه پیامبر خاتم|صحابه]] از نگاه تاریخ‏؛
* [[تأویل نصوص]] یا [[اجتهاد در برابر نص]]‏؛

====[[مقام امامت]]====
* [[تفکر]] مادی درباره [[رهبری]] و [[اختلاف]] بنیادین آن با [[تفکر]] [[اسلامی]]؛
* سطوح متعدد [[رهبری]] در [[اسلام]]:
# ۱. سطح کار برای [[زندگی]] [[دنیا]]؛
# ۲. سطح کوشش برای [[زندگی]] [[آخرت]]؛
# ۳. سطح کمال و [[رشد معنوی]] و رسیدن به [[رضوان الهی]]؛
* [[حقانیت]] [[انتصاب]] و [[نادرستی]] [[انتخاب امام]] در [[اسلام]]؛
* [[دلایل انتخاب]]؛
* [[آیات خلافت]]؛
* [[روایت]] [[اجماع مسلمانان]]؛
* دو [[آیه شوری]]؛
* [[دلایل ضرورت انتصاب]]:
# ۱. [[احادیث اهل بیت]] در مورد امامت؛
# ۲. [[حدیث غدیر]].

===[[ولایت امامان]]===
* [[ولایت تکوینی]]
* [[ولایت تشریعی]]
* [[ولایت امر]]
===[[مرجعیت دینی امامان]]===

====[[وظیفه امت در قبال امام]]====
# [[شناسایی]]، [[رجوع]] و [[پیروی از امام]]؛
# [[دلبستگی]] و [[محبت به امام]]؛
# [[بیزاری جستن]] از [[دشمنان امام]]؛
* [[ولایت]] و شرط [[قبولی اعمال]].

====[[امامت در قرآن]]====
*'''مفهوم [[امامت در قرآن|امامت از منظر قرآن]]'''
** [[ویژگی‌های امامت در قرآن کریم]]؛
** [[توحید|امامت و حقیقت توحید]]؛
** [[آیات عبادت]]؛
** [[آیات امر]]؛
** [[آیات حکم]]؛
** [[آیات ملک]]؛
*'''[[نصب امام|امامت و گزینش الهی]] در [[قرآن کریم]]'''
** [[آیات امر]]؛
** [[آیات حکم]]؛
** [[آیات ملک]]؛
** [[آیات ولایت]]؛
** [[آیات اطاعت]]؛
** [[آیه اختیار]]؛
** [[آیه تحکیم]]؛
** [[آیات ایتاء]]؛
*'''[[نص|نص بر امامان]]{{ع}} و [[گزینش الهی]] آنان در [[قرآن کریم]]'''
** [[نصوص]] عام؛
** [[نصوص]] خاص بر امامت [[برگزیدگان آل ابراهیم]]؛
** [[اهل بیت در قرآن|نصوص دال بر امامت اهل بیت]]{{عم}}؛
** [[آیه ولایت]]؛
** [[آیه تطهیر]]؛
** [[آیه مودت]]؛
** [[آیه تبلیغ]]؛
** [[آیه شهادت]].
{{پایان پرسش‌های وابسته}}

==موسوعة الأحاديث العلوية==
{{فهرست اثر}}
# الإمامة العامة
## الإمامة و الإمامة بعد النبي{{صل}}
## لزوم التمسك بأئمة أهل البيت{{عم}}
## الولاية
## إمامة أمير المؤمنين{{ع}}
## صفات الإمام، مثل علمه و عصمته و غيرهما
## في أهل البيت{{عم}} و خصائصهم و کرائمهم و حبهم و بغضهم
# الإمامة الخاصة
## فاطمة الزهراء{{س}}، الفدك، ارتباطها مع علي{{ع}}
## الإمامان الحسن والحسين و سائر الأئمة المعصومین و ارتباطهم مع علي{{ع}} و كلامهم في علي{{ع}} و کلام علي{{ع}} فيهم{{عم}}
## الإمام المهدي{{ع}} و علائم ظهوره و أخبار الإمام بما يأتي من الأزمنة من علائم ظهوره و الرجعة و انتظار الفرج
## '''[[امام علی|شخصية الإمام علي]]{{ع}}'''
## الحجة
{{پایان فهرست اثر}}

==ح نبوی ج۲ و ۳==
{{فهرست اثر}}
* الباب الأول الإمامة
* الفصل الأول استمرار الإمامة والهداية
* ۱ / ۱ لكل قوم هاد
* ۱ / ۲ الإمام إما ظاهر مشهور أو مستتر مغمور
* الفصل الثاني فضل الإمام
* ۲ / ۱ أفضل الناس
* ۲ / ۲ أرفع الناس درجة يوم القيامة
* ۲ / ۳ لا ترد دعوته
* ۲ / ۴ النظر إليه عبادة
* الفصل الثالث حكمة الإمامة
* ۳ / ۱ استقرار النظام السياسي الإسلامي
* ۳ / ۲ الوقاية من الهرج
* ۳ / ۳ الهداية إلى القيم الدينية
* ۳ / ۴ بقاء نظام الأرض
* ۳ / ۵ الهداية الباطنية
* ۳ / ۶ نزول أنواع البركات
* بحث حول فلسفة الإمامة والقيادة
* ۱ الحكمة السياسية
* ۲ الحكمة الثقافية
* ۳ الحكمة التكوينية
* الأول: الهداية الباطنية للنفوس المستعدة
* الثاني: قوام عالم الوجود معنويا
* الفصل الرابع معرفة الإمام
* ۴ / ۱ وجوب معرفة أئمة الهدى
* ۴ / ۲ التحذير من ترك معرفتهم
* دراسة حول أحاديث التحذير
* من الموت على غير معرفة الإمام
* من هو الإمام المطلوب معرفته؟
* الفصل الخامس شروط الإمامة
* ۵ / ۱ النص من الله
* ۵ / ۲ التقدم في العلم
* ۵ / ۳ تلك الخصال
* الفصل السادس موانع الإمامة
* ۶ / ۱ متابعة الهوى
* ۶ / ۲ الضعف
* ۶ / ۳ الرذائل الأخلاقية
* الفصل السابع واجبات الاءمام
* ۷ / ۱ الرقابة على أمانة القيادة
* ۷ / ۲ استعمال الأفضل
* ۷ / ۳ عدم استعمال الحريص على الرئاسة
* ۷ / ۴ العدل والإحسان
* ۷ / ۵ المحبة والرحمة لجميع الناس
* ۷ / ۶ الاتصال المباشر بالناس
* ۷ / ۷ تقديم المستضعفين
* ۷ / ۸ اختصاص وقت لذوي الحاجات منه
* ۷ / ۹ ملازمة النصح
* ۷ / ۱۰ مجانبة الغش والخيانة
* ۷ / ۱۱ قضاء دين المعسر
* ۷ / ۱۲ التقشف في النفقة من بيت المال
* ۷ / ۱۳ جوامع واجبات الإمام
* الفصل الثامن من حقوق الإمام
* ۸ / ۱ الطاعة
* ۸ / ۲ النصح
* ۸ / ۳ التعظيم
* الفصل التاسع عدد الأئمة من أهل البيت
* ۹ / ۱ ما روي بلفظ اثنا عشر خليفة
* أ رواية جابر بن سمرة
* ب رواية أبي جحيفة
* ج رواية عبد الله بن عمر
* د رواية عبد الله بن مسعود
* ه رواية عبد الله بن عمرو بن العاص
* و رواية أنس
* ز رواية عبد الله بن أبي أوفى
* ۹ / ۲ ما روي بلفظ اثنا عشر أميرا
* ۹ / ۳ ما روي بلفظ اثنا عشر إماما
* ۹ / ۴ ما روي بلفظ اثنا عشر وصيا
* ۹ / ۵ ما روي بلفظ اثنا عشر، عدد نقباء بني إسرائيل
* ۹ / ۶ ما روي في إمامة الإمام علي وأحد عشر من ولده
* دراسة حول أحاديث عدد الأئمة
* الأحاديث سندا و دلالة
* ۱ تقييم سند الأحاديث
* ۲ زمان صدور الحديث ومكانه
* ۳ الاختلاف في متن الحديث
* ۴ المقصود من اثني عشر خليفة
* عدد من الآراء التي لا تنطبق على الخلفاء الاثني عشر
* الرأي الأول: حكام فترة الاقتدار السياسي للحكومة الإسلامية
* الرأي الثاني: الحكام من صدر الإسلام إلى عمر بن عبد العزيز
* الرأي الثالث: اثناعشر خليفة غير محددين إلى يوم القيامة!
* الرأي الرابع: خلفاء بني أمية
* الرأي الخامس: إمارة اثني عشر أميرا في آن واحد
* تتمة القسم الثالث الحكم العقائدية و الاجتماعة و السياسية
* تتمة الباب الأول الإمامة
* الفصل العاشر استمرار إمامة أهل البيت
* ۱۰ / ۱ حديث الثقلين برواية أتباع أهل البيت
* ۱۰ / ۲ حديث الثقلين برواية أهل السنة
* ۱۰ / ۳ مواضع صدور حديث الثقلين
* أ عرفات
* ب منى
* ج مسجد الخيف
* د المسجد الحرام
* ه غدير خم
* و آخر خطبة خطبها النبي صلى الله عليه و آله
* ز اللحظات الأخيرة من حياته صلى الله عليه و آله
* ۱۰ / ۴ معنى العترة في حديث الثقلين
* دراسة حول حديث الثقلين ودلالته على استمرار إمامة أهل البيت
* أولا: نص الحديث
* ثانيا: سند الحديث
* أ رواة الحديث من أصحاب النبي صلى الله عليه و آله
* ب رواة الحديث من أهل البيت عليهم السلام
* ج رواة الحديث من التابعين
* د رواة الحديث من القرن الثاني حتى القرن الرابع عشر
* ثالثا: صحة الحديث وصدوره
* رابعا: مواضع صدوره
* خامسا: المراد من العترة وأهل البيت عليهم السلام
* أهل البيت عليهم السلام في آية التطهير
* سادسا: معنى الحديث
* ۱ عصمة أهل البيت عليهم السلام
* ۲ المرجعية العلمية لأهل البيت عليهم السلام
* ۳ التلازم بين الإعراض عن أهل البيت عليهم السلام والإعراض عن القرآن
* سابعا: دلالة الحديث على إمامة الإمام المهدي عليه السلام
* ۱ غيبة الإمام المهدي عليه السلام
* المقدمة الاولى: بقاء أحد الأئمة إلى يوم القيامة
* رد على شبهة
* المقدمة الثانية: بقاء إمام من أهل البيت عليهم السلام إلى جانب القرآن أعم من حضوره وغيبته
* ۲ المراد من التمسك بأهل البيت عليهم السلام
* ۳ كيفية التمسك بالإمام الغائب عليه السلام
* ثامنا: دراسة رواية اخرى لحديث الثقلين
* تقويم سند الرواية
* الفصل الحادى عشر معنى أهل البيت
* ۱۱ / ۱ أزواج النبي ومعنى أهل البيت
* أ ام سلمة
* ب عائشة
* أضواء حول حديث الكساء
* ۱ سند حادثة الكساء
* ۲ كيف وقعت حادثة الكساء
* ۳ جو الحادثة
* ۴ حادثة الكساء في بيت ام سلمة
* ۵ كلام حول ما اشتهر بحديث الكساء
* ۱۱ / ۲ أصحاب النبي ومعنى أهل البيتمعنى أهل البيت
* أ أبو سعيد الخدري
* ب أبو برزة
* ج أبو الحمراء
* د أبو ليلى الأنصاري
* ه أنس بن مالك
* و البراء بن عازب
* ز ثوبان
* ح جابر بن عبد الله
* ط زينب بنت أبي سلمة
* ي سعد بن أبي وقاص
* ك صبيح مولى ام سلمة
* ل عبدالله بن جعفر
* م عبد الله بن عباس
* ن عمر بن أبي سلمة
* س عمر بن الخطاب
* ع واثلة بن الأسقع
* ۱۱ / ۳ أهل البيت ومعنى أهل البيت
* ۱۱ / ۴ تسليم النبي على أهل البيت وتخصيصهم بالأمر بالصلاة
* تحقيق حول أحاديث تسليم النبي على أهل البيت
* الفصل الثاني عشر مكانة أهل البيت
* ۱۲ / ۱ مثلهم مثل سفينة نوح
* ۱۲ / ۲ مثلهم مثل باب حطة
* ۱۲ / ۳ مثلهم مثل بيت الله
* ۱۲ / ۴ مثلهم مثل النجوم
* ۱۲ / ۵ مثلهم مثل العينين
* ۱۲ / ۶ مكانتهم يوم القيامة
* الفصل الثالث عشر خصائص أهل البيت
* ۱۳ / ۱ الطهارة
* الاحتجاجات بمزية الطهارة
* ۱۳ / ۲ عدل القرآن خصائص أهل البيت
* ۱۳ / ۳ خلفاء النبي وأوصياؤه
* ۱۳ / ۴ أحب الخلق إلى النبي
* ۱۳ / ۵ أفضل الخلق
* ۱۳ / ۶ مباهلة النبي بهم
* ۱۳ / ۷ اولو الأمر
* ۱۳ / ۸ أهل الذكر
* ۱۳ / ۹ أركان الدين وحفظنه
* ۱۳ / ۱۰ أبواب الله
* ۱۳ / ۱۱ عرفاء الله
* ۱۳ / ۱۲ أركان العالم
* ۱۳ / ۱۳ أمان أهل الأرض
* ۱۳ / ۱۴ معدن الرسالة
* ۱۳ / ۱۵ دعائم الحق
* ۱۳ / ۱۶ سلمهم سلم النبي وحربهم حربه
* ۱۳ / ۱۷ بهم فتح الدين وبهم يختم
* ۱۳ / ۱۸ لا يقاس بهم أحد
* ۱۳ / ۱۹ جوامع خصائصهم
* الفصل الرابع عشر خصائص أهل البيت العلمية
* ۱۴ / ۱ خزنة علم الله
* ۱۴ / ۲ ورثة علم الأنبياء
* ۱۴ / ۳ أعلم الناس
* ۱۴ / ۴ معدن العلم
* ۱۴ / ۵ عندهم علم الكتاب
* ۱۴ / ۶ عندهم تأويل القرآن
* ۱۴ / ۷ عندهم علم ما في الأرض والسماء
* ۱۴ / ۸ عندهم كتاب الإمام علي عليه السلام
* الفصل الخامس عشر حقوق أهل البيت
* ۱۵ / ۱ أهمية معرفة حقوقهم
* ۱۵ / ۲ الحث على رعاية حقوقهم
* ۱۵ / ۳ عناوين حقوقهم
* أ المودة
* ب التمسك
* ج الولاية
* د التقديم
* ه الاقتداء
* و الإكرام
* ز الصلة
* ح الصلاة
* ط الذكر
* الفصل السادس عشر حب أهل البيت
* ۱۶ / ۱ فضل حبهم
* أ حبهم أساس الإسلام
* ب حبهم حب الله عز و جل
* ج حبهم حب رسول الله صلى الله عليه و آله
* د حبهم وديعة الله عز و جل
* ه حبهم أفضل العبادة
* ۱۶ / ۲ خصائص حبهم
* أ علامة طيب الولادة
* ب شرط التوحيد
* ج آية الإيمان
* د أول ما يسأل عنه يوم القيامة
* ۱۶ / ۳ تأديب الأولاد بحبهم
* ۱۶ / ۴ علامة حبهم
* ۱۶ / ۵ آثار حبهم
* أ تمحيص الذنوب
* ب اطمئنان القلب
* ج استكمال الدين
* د شفاعة أهل البيت عليهم السلام
* ه نور يوم القيامة
* و الأمن يوم القيامة
* ز الثبات على الصراط
* ح النجاة من النار
* ط الحشر مع أهل البيت عليهم السلام
* ي دخول الجنة
* ك خير الدنيا والآخرة
* ۱۶ / ۶ جوامع آثار حبهم
* الفصل السابع عشر بغض أهل البيت
* ۱۷ / ۱ التحذير من بغضهم
* ۱۷ / ۲ آثار بغضهم
* أ سخط الله عز و جل
* ب اللحاق بالمنافقين
* ج اللحاق بالكفار
* د اللحاق باليهود والنصارى
* ه الجذام يوم القيامة
* و الحرمان من الشفاعة
* ز دخول النار
* الفصل الثامن عشر الظلم على أهل البيت
* ۱۸ / ۱ تحذير النبي من ظلمهم
* ۱۸ / ۲ الجنة محرمة على من ظلمهم
* ۱۸ / ۳ عذاب ظالميهم
* ۱۸ / ۴ إخبار النبي بما يقع عليهم من الظلم
* الفصل التاسع عشر دولة أهل البيت
* ۱۹ / ۱ البشارات بدولتهم
* ۱۹ / ۲ الممهدون لدولتهم
* الفصل العشرون الغلو في أهل البيت
* ۲۰ / ۱ التحذير من الغلو
* ۲۰ / ۲ كفر الغالي
* ۲۰ / ۳ هلاك الغالي
* ۲۰ / ۴ أخبار الغلو موضوعة
* الفصل الحادي والعشرون شيعة أهل البيت في القيامة
{{پایان فهرست اثر}}

==مطلب==
'''امامت''' به معنای رهبری و پیشوایی است. امامت، منصب و مقامی که از سوی خداوند به بعضی انسان‌های پاک و دانا و شایسته داده می‌شود که مردم را به راه خدا هدایت کنند. در اسلام، برای تداوم مسؤولیت پیامبر خدا{{صل}} در بُعد حکومتی و دینی، امامت و وصایت قرار داده شده تا مردم پس از پیامبر، از امام تبعیّت کنند و رسول خدا{{صل}} و امامان پس از خویش را با نام و مشخصات تعیین کرده است. امامت یکی از اصول اعتقادی شیعه است و از سوی خدا و پیامبر{{صل}} است نه به انتخاب مردم. علم و عصمت از جمله شرایط آن است و امام، حق ولایت بر مردم دارد و حجت الهی بر همگان است. پذیرش امامتِ امامانِ معصوم واجب است و نشانه اطاعت از خدا و پیامبر است و هر کس بدون عقیده و ایمان به امامت امامِ معصوم بمیرد، به مرگ جاهلیت مرده است. امام رضا{{ع}} می‌‌فرماید: {{متن حدیث|إِنَّ الْإِمَامَةَ خِلَافَةُ اللَّهِ وَ خِلَافَةُ الرَّسُولِ}} امامت، جانشینی خدا و جانشینی پیامبر است<ref>اصول کافی، ج۱، ص۲۰۰.</ref>. روشن است کسی که به جای خدا و رسول بر مردم حکومت می‌کند، باید پاک و عادل و شبیه پیامبر در کمالات و فضایل باشد. به پیروان این عقیده، امامیه و شیعه گفته می‌شود<ref>جواد محدثی|محدثی، جواد، فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)|فرهنگ‌نامه دینی، ص۳۲.</ref>.

==تعریف امام و امامت==
===واژه‌شناسی لغوی===

===امامت در کلام اسلامی|تعریف مشهور متکلمان===

==رابطه مفهوم امامت با مفاهیم دیگر==
===رابطه با حجت الهی===
===رابطه با ولایت===
===رابطه با نبوت و رسالت===
===رابطه با خلیفه الهی===
===رابطه با خلیفه رسول الله===
===رابطه با وصی رسول الله (وصایت)===
===رابطه با عهد الهی===
===رابطه با پادشاهی (ملک)===
===رابطه با ریاست===

===رابطه با خلافت، نبوت و رسالت===
*در قرآن کریم هر چهار کلمه خلیفه، امام، نبوت و رسالت یا مشتقات آن، استعمال شده است که آیات دارای کلمه خلیفه در ذیل عنوان مفهوم خلیفه در قرآن مطرح شد.
*اما کلمه امام، در قرآن مجید، بر مصادیق مختلفی استعمال شده است که به دو دسته تقسیم می‌شود:
#مصادیق غیر بشری، مانند لوح محفوظ‍‌: {{متن قرآن|وَكُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْنَاهُ فِي إِمَامٍ مُبِينٍ}}<ref>«و هر چیزی را در نوشته‌ای روشن بر شمرده‌ایم» سوره یس، آیه ۱۲.</ref>
#کتاب آسمانی: {{متن قرآن|وَمِنْ قَبْلِهِ كِتَابُ مُوسَى إِمَامًا وَرَحْمَةً}}<ref>«و کتاب موسی به پیشوایی و بخشایش پیش از او بوده است» سوره هود، آیه ۱۷؛ سوره احقاف، آیه ۱۲.</ref>.
*مصادیق بشری که از جهت حقانیت و بطلان، به دو دسته تقسیم می‌شود:
#امام حق: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}}<ref>«و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند» سوره انبیاء، آیه ۷۳.</ref>
#امام باطل: {{متن قرآن|فَقَاتِلُوا أَئِمَّةَ الْكُفْرِ}}<ref>«با پیشگامان کفر که به هیچ پیمانی پایبند نیستند کارزار کنید» سوره توبه، آیه ۱۲.</ref> و {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ}}<ref>«و آنان را (به کیفر کفرشان) پیشوایانی کردیم که (مردم را) به سوی آتش دوزخ فرا می‌خوانند» سوره قصص، آیه ۴۱.</ref>.
*امّا امامت در اصطلاح دینی به دو صورت عام و خاص است که در معنای عام، شامل نبوت و رسالت به عنوان مقتدا و اسوه می‌شود و در معنای خاص، شامل آنها نشده و در بعضی موارد بعد از تحقق مقام نبوت و رسالت است{{متن قرآن|وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}<ref> «و (یاد کن) آنگاه را که پروردگار ابراهیم، او را با کلماتی آزمود و او آنها را به انجام رسانید؛ فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم. (ابراهیم) گفت: و از فرزندانم (چه کس را)؟ فرمود: پیمان من به ستم‌کاران نمی‌رسد» سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref>. یا مقام ویژه‌ای است که از طرف خدای سبحان به اوصایای پیامبران{{عم}}، عنایت می‌شود.
*اما کلمه نبوت، ۵ بار {{متن قرآن|مَا كَانَ لِبَشَرٍ أَنْ يُؤْتِيَهُ اللَّهُ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ}}<ref> «هیچ بشری را نسزد که خداوند به او کتاب و حکمت و پیامبری بدهد» سوره آل عمران، آیه ۷۹.</ref>؛ {{متن قرآن|أُولَئِكَ الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ}}<ref>«آنان کسانی هستند که به آنها کتاب و داوری و پیامبری دادیم» سوره انعام، آیه ۸۹.</ref>؛ {{متن قرآن|وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَجَعَلْنَا فِي ذُرِّيَّتِهِ النُّبُوَّةَ وَالْكِتَابَ}}<ref>«و ما به او اسحاق و (نوه‌اش) یعقوب را بخشیدیم و در فرزندان او پیامبری و کتاب (آسمانی) را نهادیم» سوره عنکبوت، آیه ۲۷.</ref>؛ {{متن قرآن|وَلَقَدْ آتَيْنَا بَنِي إِسْرَائِيلَ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ}} <ref>«و به راستی ما به بنی اسرائیل کتاب (آسمانی) و داوری و پیامبری دادیم» سوره جاثیه، آیه ۱۶</ref>؛ {{متن قرآن|وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا وَإِبْرَاهِيمَ وَجَعَلْنَا فِي ذُرِّيَّتِهِمَا النُّبُوَّةَ وَالْكِتَابَ}}<ref>«و نوح و ابراهیم را فرستادیم و در فرزندان آنان پیامبری و کتاب (آسمانی) نهادیم» سوره حدید، آیه ۲۶.</ref> در قرآن استعمال شده و در اصل و ریشه آن، اختلاف است. بعضی گفته‌اند: از نَبَأ به معنای خبر مشتق شده<ref>تبیان، ج۷، ص۱۳۳؛ کنزالدقائق، ج۸، ص۲۳۲؛ المیزان، ج۲، ص۱۳۹.</ref> و برخی دیگر نوشته‌اند: از نبوه (بر وزن نغمه) به معنای رفعت و بلندی مقام، مشتق شده است<ref>مجمع البیان، ج۶، ص۸۰۰؛ کشف الاسرار، ج۶، ص۵۴.</ref>؛ لذا با لحاظ‍ ریشه، ترجمه آیه شریفه {{متن قرآن|وَاذْكُرْ فِي الْكِتَابِ مُوسَى إِنَّهُ كَانَ مُخْلَصًا وَكَانَ رَسُولًا نَبِيًّا}}<ref>«و در این کتاب از موسی یاد کن که ناب و فرستاده‌ای پیامبر بود» سوره مریم، آیه ۵۱.</ref> دو گونه می‌شود؛ ای پیامبر! در کتاب قرآن از موسی یاد کن که او بنده مخلَص و فرستاده حق و پیام‌آور برای خَلق بود.
*ای پیامبر! در کتاب قرآن از موسی یاد کن که او بنده مخلَص و فرستاده‌ای والامقام بود.
*اما کلمه رسالت فقط‍ یک بار{{متن قرآن|فَتَوَلَّى عَنْهُمْ وَقَالَ يَا قَوْمِ لَقَدْ أَبْلَغْتُكُمْ رِسَالَةَ رَبِّي وَنَصَحْتُ لَكُمْ وَلَكِنْ لَا تُحِبُّونَ النَّاصِحِينَ}}<ref> «(صالح) از آنان روی گردانید و گفت: ای قوم من! بی‌گمان پیام پروردگارم را به شما رسانده‌ام و برای شما خیرخواهی کرده‌ام امّا شما خیرخواهان را دوست نمی‌دارید» سوره اعراف، آیه ۷۹.</ref> و جمع آن "رسالات"، ۸ بار در قرآن مجید استعمال شده است؛ و معنای رسالت این است که مأموریتی بر عهده کسی بگذارند و او موظف به تبلیغ و ادای آن شود<ref>عبدالله حق‌جو|حق‌جو، عبدالله، ولایت در قرآن (کتاب)|ولایت در قرآن، ص:۵۶-۵۸.</ref>.

==امامت در اصطلاح==
*مراد از "امامت" و "ولایت"، "ولایت امر" است؛ به این معنا که اینکه فرمان دست چه کسی باید باشد؛ بازگشت همۀ نزاع‌ها، چه داخل و چه بیرون از جامعه اسلامی، به این است که چه کسی دستور بدهد. در عصر ما نیز، هر کدام از طاغوت‌ها و سردم‌داران استکبار جهانی ادعا می‌کند که باید فرمان دست من باشد و اگر ملتی یا کشوری بیابد که روزبه‌روز مقتدرتر می‌شود، درصدد شکستن و به‌زانودرآوردن آن برمی‌آید تا خود را ابرقدرت جلوه دهد. اساس جنگ‌ها و کشمکش‌های این مستکبران با رقبای خود در دنیا همین است که زیر بار فرمان آنان نمی‌روند. بنابراین، نزاع و دعوا بر سر همان چیزی است که در منابع دینی اسلام از آن به "ولایت امر" تعبیر شده است. "امامت" همان "ولایت امر" است؛ یعنی چه کسی باید صاحب دستور باشد<ref>محسن اراکی|اراکی، محسن، https://www.aparat.com/v/FYjv0?playlist=376197 درس اول «امامت در اندیشه اسلامی»</ref>
*امامت در اصطلاح، تعاریف متعدّدی برای آن ارائه شده است که شاید مناسب‌ترین آن تعریف زیر باشد:
*"امامت عبارت است از ریاست و رهبری جامعه در امور دینی و دنیوی". از این تعریف چند نکته استفاده می‌شود:
# امامت یک منصب الهی و به تعبیر قرآن کریم عهد خداوند است{{متن قرآن|وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}<ref> «و (یاد کن) آنگاه را که پروردگار ابراهیم، او را با کلماتی آزمود و او آنها را به انجام رسانید؛ فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم. (ابراهیم) گفت: و از فرزندانم (چه کس را)؟ فرمود: پیمان من به ستم‌کاران نمی‌رسد» سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref>.
# امام ریاست کلّی جامعه را در همه جنبه‌ها و تمام شئون آن بر عهده دارد. اعم از: رهبری سیاسی و حکومت، رهبری قضایی و فصل خصومت، رهبری و مرجعیّت دینی و مقام افتاء و زعامت تقنینی و قانون‌گذاری.
# مردم در تعیین و نصب امام دخالتی ندارند، امّا برای به فعلیت رسیدن زعامت او و به اصطلاح "مبسوط الید" شدن امام، بدیهی است که نقش اصلی از آن مردم است. بر این که امامت نیز همچون نبوّت خارج از محدوده انتخاب و تشخیص مردم است علاوه بر قرآن و روایات، عقل نیز دلالت دارد؛ چون امام نیز – چنان‌که خواهد آمد- باید دارای صفاتی همچون عصمت و علم خاصّ باشد که جز خداوند کسی از آن آگاه نیست و اینکه تحقّق و فعلیت امام وابسته به مردم و حضور آنها در صحنه است امری روشن است؛ زیرا حاکم بدون رعیت و امام بدون مأموم معنا ندارد و از طرفی انسان موجودی مختار است و امور خود را با اراده خود انجام میدهد و خدای متعال نیز بنا ندارد امور خارج از مجاری عادّی به انجام برسد: {{متن حدیث|أبى اللّه أن يجرى الأمور إلّا بأسبابها}}؛ بنابراین حضور مردم و به تعبیر امیر المؤمنین{{ع}} "حضور حاضر"<ref>نهج البلاغه، خطبه ۳.</ref> است که امکان تصدّی امور توسّط امام را فراهم می‌کند. به همین دلیل اکثر ائمّه{{عم}} در حقیقت دارای منصب امامت بودند، ولی در عمل متصدّی بخشی از شئون امامت نبودند و نه تنها مردم از رهبری سیاسی آنها محروم بودند که حتّی در امور مذهبی نیز مرجع عمومی مردم نبودند و مردم به دیگران مراجعه می‌کردند<ref>رضا محمدی|محمدی، رضا، امام‌شناسی ۵ (کتاب)|امام‌شناسی، ص:۳۰-۳۱.</ref>.
*واژۀ امام از ریشۀ "أ م م" است و در لغت به معانی زیر آمده است: "هر کسی که مورد اقتدا و تبعیت گروهی قرار بگیرد چه در راه مستقیم باشند یا گمراه؛ قیم و مصلح، مقدم، طریق و راه"<ref>لسان العرب، ج۱، ص۱۵۰؛ فخرالدین طریحی، مجمع البحرین، ج۱، ص۱۰۵.</ref>.
* ابن منظور در لسان العرب معتقد است که أمامَ (جلو و مقدم) با امام (پیشوا) هم ریشه است هردو ریشۀ "ام یوم" به معنی قصد کردن و پیشی گرفتن است<ref>لسان العرب، ج۱، ص۱۵۰.</ref>.
*واژۀ امام در قرآن در معانی لغوی آن به کار رفته است، تفلیسی در وجوه قرآن بر آن است که "امام" در قرآن بر پنج وجه به کار رفته است:
*'''وجه نخستین''' امام به معنای پیشرو است چنان که خدای متعال در سورۀ بقره آیۀ ۱۲۴ فرموده است: {{متن قرآن|إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا}}<ref>«من تو را پیشوای مردم می‌گمارم» سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref> و نیز در سورۀ فرقان آیۀ ۷۴ فرموده است: {{متن قرآن|وَاجْعَلْنَا لِلْمُتَّقِينَ إِمَامًا}}<ref>«و ما را پیشوای پرهیزگاران کن» سوره فرقان، آیه ۷۴.</ref> {{عربی|یعني قائداً في الخير}}.
*'''وجه دوم''' به معنای "نامه" آمده است چنان که در سورۀ بنی اسرائیل، آیۀ ۷۱ فرموده است: {{متن قرآن|يَوْمَ نَدْعُو كُلَّ أُنَاسٍ بِإِمَامِهِمْ}}<ref>«روزی که هر دسته‌ای را با پیشوایشان فرا می‌خوانیم» سوره اسراء، آیه ۷۱.</ref> {{عربی|یعنی بکتابهم الذی عملوا فی الدنیا}}.
*'''وجه سوم''' به معنای "لوح محفوظ" است چنان که در سورۀ یس فرموده است: {{متن قرآن|كُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْنَاهُ فِي إِمَامٍ مُبِينٍ}}<ref>«هر چیزی را در نوشته‌ای روشن بر شمرده‌ایم» سوره یس، آیه ۱۲.</ref> {{عربی|يعني في اللوح المحفوظ}}.
*'''وجه چهارم''' به معنای "تورات" است چنان که در سورۀ هود فرموده است: {{متن قرآن|مِنْ قَبْلِهِ كِتَابُ مُوسَى إِمَامًا}}<ref>«و کتاب موسی به پیشوایی و بخشایش پیش از او بوده است» سوره هود، آیه ۱۷.</ref> {{عربی|يعني التوراة}} و در سورۀ احقاف فرمود: {{متن قرآن|وَمِنْ قَبْلِهِ كِتَابُ مُوسَى إِمَامًا وَرَحْمَةً}}<ref>«و پیش از آن، کتاب موسی پیشوا و رحمت بود» سوره احقاف، آیه ۱۲.</ref> {{عربی|يعني التوریه}}.
*وجه پنجم به معنای راه روشن و پیداست، چنان که در سورۀ حجر فرمود: {{متن قرآن|وَإِنَّهُمَا لَبِإِمَامٍ مُبِينٍ}}<ref>«و (نشانه‌های) آن دو شهر (لوط و ایکه) بر سر راهی آشکار است» سوره حجر، آیه ۷۹.</ref> {{عربی|يعني الطریق الواضح}}<ref>وجوه قرآن، ص۲۸-۲۹؛ اسماعیل بن احمد، وجوه القرآن، ص۲۸-۲۹ و ص۹۸-۹۹.</ref>.
*"غالباً معنای آن در نزد عرب امری است که مورد تبعیت باشد چه انسان باشد که کردار و گفتارش مورد تبعیت است و چه کتاب باشد (مانند آیین نامه)، چه محق باشد یا مبطل"<ref>ر.ک: المفردات، ج۱، ص۱۹۷.</ref>.
*بنابر آنچه گذشت امامت به معنای پیشوا و مقتدای مردم بودن است که آنان را به سویی هدایت می‌کند حال اگر امام بر حق و منصوب از طرف خداوند متعال و نبی مکرم اسلام باشد آنان را به سوی خیر و نیکی هدایت می‌نماید<ref>آرزو شکری|شکری، آرزو، حقوق اهل بیت (کتاب)|حقوق اهل بیت، ص۱۵۴- ۱۵۶.</ref>.
* اندیشمندان و متکلمان مسلمان درباره امامت و ولایت تعاریف زیادی ذکر کرده‌اند. در اینجا به برخی از این تعاریف مهم اشاره می‌شود:
# سید مرتضی علم الهدی از عالمان بزرگ شیعی در این زمینه می‌نویسد: امامت، ریاست فراگیر در امور دین است به صورت اصلی و استقلالی، نه به نیابت از کسانی که در دار تکلیف هستند<ref>مراد از قید «بالاصالة لا بالنیابة» در تعریف امامت این است که امامت مورد نظر اسلام و شیعه، امری اصلی و منصبی الهی است، نه امری نیابتی و وکالتی از سوی مردم، که امامت و رهبری مطرح در حکومت‌های رایج در گذشته و حال از این قسم است.</ref><ref>{{عربی|اَلاِمَامَهُ رِیَاسَهٌ عَامَّهٌ فِی الدِّینِ بِالاِصَالَهِ لا بِالنِّیَابَهِ عَمَّن هُوَ فِی دَارِ التَّكلیِفِ}}؛ الحدود والحقایق، سید مرتضی علم الهدی، ص۴۱.</ref>.
# قاضی عبدالجبار معتزلی همدانی از اهل سنت در تعریف امامت می‌نویسد: "امام، نامی است برای کسی که حق ولایت و صاحب اختیاری بر امّت و (نیز) حق تصرّف در کارهایشان را دارد، به صورتی که قدرتی برتر از او - در میان امت - نیست"<ref>{{عربی|الإمام اسم لمن له الولايه علی الأمة و التصرف في أمورهم علی وجه لا يكون فوق يده يدٌ}}؛ شرح الأصول الخمسة، ص۵۰۹.</ref>.
# سعدالدین تفتازانی از اهل سنت می‌گوید: امامت، ریاست عام و فراگیر بر امر دین و دنیا پس از پیامبر{{صل}} است<ref>شرح المقاصد، ج۵، ص۲۳۲.</ref>.
# شیخ طوسی از بزرگان شیعه می‌نویسد: "امام، همان کسی است که عهده‌دار ریاست عمومی در دین و دنیا با هم است"<ref>{{عربی|الامام هو الذي يتولي الرئاسة العامّة في الدين و الدنيا جميعاً}}؛ شرح العبارات المصطلحة بین المتکلمین، به نقل از امامت‌ پژوهی، ص۴۲.</ref>.
# امامت در تعریفی دیگر، عبارت است از: ریاست و سرپرستی توسط امام معصوم بر امور دین و دنیای مردم و حفظ مصالح دنیوی‌شان از راه جلوگیری از ظلم و فساد و اخلال امور واجب دینی. وجود چنین امامی لطفی از سوی خدای متعال بر مردم است<ref>برگرفته از تمهید الأصولی فی علم الکلام، ابی جعفر محمد بن حسن طوسی، ص۳۴۸ - ۳۴۹.</ref>.
# عضدالدین ایجی از اهل سنت نیز می‌گوید: "امامت، ریاست عام بر امور دین و دنیاست"<ref>{{عربی|الامامة رياسة عامة في امور الدين و الدنيا}}؛ شرح المواقف، شرح از سید شریف علی بن محمد جرجانی، ج۸، ص۲۴۵.</ref>.
# علامه حلی از بزرگ عالمان شیعی، می‌گوید: "امام، همان انسانی است که برایش ریاست عمومی بالاصالة بر امور دین و دنیا در دار تکلیف است"<ref>{{عربی|الأمام هو الانسان الذي له الرياسة العامة في أمور الدين و الدنیا بالأصالة فی دار التکلیف}}؛ الاَلفین (دو هزار دلیل) فی امامة امیرالمؤمنین علی بن ابی‌طالب{{ع}}، جمال الدین حسن بن یوسف المطهر الحلّی، ص۲.</ref>.
# ماوردی اشعری از اهل سنت، می‌گوید: امامت، ریاست عمومی در امر دین و دنیا، و جانشینی پیامبر{{صل}} است<ref>به نقل از امامت‌پژوهی، ص۴۱.</ref>.
# خواجه نصیرالدین طوسی از مشاهیر عالمان شیعی می‌گوید: "امامت، ریاست عام دینی است که مشتمل بر ترغیب و تشویق عموم مردم بر حفظ مصالح دینی و دنیوی‌شان و بازداشتن آنها از آنچه که به حالشان مضر است"<ref>{{عربی|الامامة رئاسة عامة دينية مشتملة علی ترغيب عموم الناس في حفظ مصالحهم الدينية و الدنياوية و زجرهم عما يضرهم بحسبها}}؛ قواعد العقائد، تحقیق علی ربانی گلپایگانی، ص۱۰۸.</ref>.
# ابن‌میثم بحرانی، دیگر عالم فرهیخته شیعی نیز می‌گوید: امام، همان انسانی است که برایش امامت و رهبری می‌باشد و امامت، ریاست عامی در امور دین و دنیا بالاصاله است<ref>قواعد المرام فی علم الکلام، میثم بن علی بن میثم البحرانی، ص۱۷۴.</ref><ref>عبدالله ابراهیم‌زاده آملی|ابراهیم‌زاده آملی، عبدالله، امامت و رهبری - ابراهیم‌زاده آملی (کتاب)| امامت و رهبری، ص:۱۷-۱۹.</ref>

==بررسی دیدگاه‌ها==
*چنانکه از ظاهر تعاریف امامت نزد عالمان شیعی و سنّی برمی‌آید، به نظر چنین می‌آید که تفاوت چندانی میان عالمان و متکلمان شیعه و سنّی در این خصوص وجود ندارد. از این رو، اگر ملاک بررسی و داوری درباره دیدگاه‌های شیعه و سنّی درباره امامت همین تعاریف باشد بر حسب ظاهر عبارات، نمی‌توان گفت از امامت دو تصویر و دیدگاه متمایز و متخالف میان شیعه و سنّی وجود دارد.
*به این تشابه ظاهری تعریف است که ممکن است تصور شود که در حقیقت و واقع امر نیز شیعه و سنّی در اصل مسئله امامت و چیستی آن، اختلاف عقیده ندارند و اختلاف آنها فقط به مصداق خارجی برمی‌گردد<ref>یعنی اختلاف فقط در این است که امام کیست و نه امامت چیست.</ref>، در حالی که تفاوت دیدگاه تشیّع و تسنّن در تصور و تعریف امامت نیز تفاوت آشکار و غیر قابل جمعی است؛ زیرا تفاوت و اختلاف دیدگاه دو گروه در مسائل امامت (از وجوب و ضرورت امامت و شیوه نصب گرفته تا ویژگی‌ها و شرایط امام از علم، عصمت و...) به حدی است که نمی‌توان اختلاف آنها را تنها در تعیین مصداق دانست.
*توضیح آنکه اگر در تعریف امامت از سوی عالمان شیعه و سنّی دقت شود، روشن می‌شود که هسته مرکزی و نقطه محوری تعریف دو گروه درباره امامت، عبارت "ریاست عامه بر مسلمانان در امور دین و دنیا" است. اما تشابه ظاهری و وحدت لفظی آنها در مفهوم امامت نباید مایه این اشتباه و پندار غلط شود که آنها حداقل تصوّر امامت وحدت نظر دارند؛ زیرا تصوّر این دو گروه از امامت نیز کاملاً متفاوت است. چه اینکه ریاست عامه و مطلق بر امور دین و دنیای مسلمانان می‌طلبد که امام و حاکم مسلمانان از شایستگی لازم و کافی برای احراز این منصب خطیر و حساس برخوردار باشد؛ از قبیل اسلام‌شناسی به تمام معنا، عدالت و تقوا و مجاز و مأذون بودن از سوی خدا و رسول، تا حکومت و رهبری او از مشروعیت و وجاهت دینی و شرعی کافی ـ و بلکه کامل ـ برخوردار باشد. در غیر این صورت حاکمیت او غیر شرعی و طاغوتی می‌شود.
*اما اهل سنت به هیچ یک از این شایستگی‌ها که از الزامات غیر قابل اغماض تعریف امامت به معنای یاد شده است، ملتزم نبوده و هیچ یک از آنها را برای امام و رئیس عامه مسلمانان در امور دین و دنیا قائل نیستند. از این‌رو، اهل سنت در تعریف امامت، دچار نوعی تضاد و تناقض‌گویی گشته‌اند. به همین خاطر، متکلم شیعی معروف قرن یازدهم "عبدالرزاق لاهیجی"، تشابه ظاهری تعاریف شیعه و سنّی از امامت را "معمّایی" تلقی کرده که باید حل شود؛ زیرا در باطن این تشابه ظاهری، تخالف و تفاوت آشکار و غیر قابل جمعی وجود دارد. وی در این زمینه می‌نویسد: و از عجایب امور آن است که تعریف مذکور برای امامت متفق علیه است میان ما و مخالفین ما، و حال آنکه هیچ یک از خلفا و ائمه (ای) که ایشان مختّص‌اند به قول به امامت ایشان، متصف نیستند به جمیع امور معتبره در مفهوم امامت به تعریف مذکور. چه ریاست در امور دین لا محاله موقوف است بر معرفت امور دینیه بالضرورة و ایشان عالم بودن امام را شرط نمی‌دانند در امامت؛ و مدّعی آن هم نیستند که هیچ یک از ائمه (مورد قبول) ایشان عالم به جمیع امور دین بوده‌اند.
*مرحوم لاهیجی در ادامه می‌گوید: "و نیز ریاست در امور دین موقوف است به عدالت بالضرورة؛ و ایشان آن را (نیز) شرط ندانسته‌اند؛ و تصریح به عدم اشتراط این دو امر، در اکثر کتب ایشان موجود است. از جمله در "شرح مقاصد" گفته که یکی از اسباب انعقاد خلافت، قهر و غلبه است و هر کس متصدی امامت به قهر و غلبه شود بدون بیعت، اگرچه فاسق یا جاهل باشد علی الاظهر منعقد شود خلافت برای او؛ و نیز گفته: "و واجب است اطاعت و فرمانبری از امام تا جایی که مخالف حکم شرع نباشد، چه اینکه امام عادل باشد یا جائر و فاسق"<ref>{{عربی|و يجب طاعة الإمام ما لم يخالف حكم الشرع سواء كان عادلاً أو جائراً}}؛ شرح مقاصد، ج۵، ص۲۳۳-۳۳۴.</ref>؛ "و همچنین در سایر کتب ایشان، چنانکه بر ادنی متتبعی پوشیده نیست؛ و نیز خلیفگی از پیغمبر موقوف است به اذن پیغمبر بالضرورة؛ و از آنچه از شرح مقاصد نقل شد، عدم اعتبار این شرط نیز ظاهر است..."<ref>گوهر مراد، ملا عبدالرزاق لاهیجی، ص۴۶۲.</ref>.
*بنابراین، اهل سنت در مسئله امامت و خلافت، به وحدت نظر و دیدگاه یکسان و متفق القولی نرسیده‌اند. از طرفی، به تعریفی پایبندند که امام و خلیفه پس از پیامبر{{صل}} را اسلام‌شناسی عادل و مجاز از سوی خدا و رسول{{صل}} معرفی می‌کند و در آن جایگاه قرار می‌دهد، از سوی دیگر، در واقع امر و در مقام تعیین مصداق، خلاف آن عمل کرده و نه این شرایط را مد نظر قرار می‌دهند و نه چنین شرایط و شایستگی‌هایی در خلفای آنها وجود دارد!
*از آنچه گفته شد، این حقیقت مهم و کلیدی نیز آشکار گشت که به رغم تشابه ظاهری شیعه و سنّی در تعریف امامت، ولی اختلاف این دو مذهب مهم و محوری در میان مسلمانان در مسئله امامت، اختلافی شدید است؛ چه اینکه اساساً ریشه همه اختلافات شیعه و سنّی در مسائل اصولی و فروعی دین، به هیمن اختلاف دیدگاه آنها در مسئله امامت و خلافت پس از پیامبر{{صل}} برمی‌گردد و از آن نشأت می‌گیرد؛ زیرا شیعیان بنا به دلایل عقلی و نقلی، امامت را اصلی از اصول دین و مذهب خود می‌دانند، ولی اهل سنّت آن را تا آنجا تنزل داده‌اند که فرعی از فروع فقهی می‌شمارند؛ هر چند در عمل، با واجب الاطاعه دانستن هر حاکم حتی فاقد صلاحیت، او را در جایگاه امام و پیامبر معصوم قرار داده و قداست و منزلت والایی برای او قائل شده‌اند!<ref>عبدالله ابراهیم‌زاده آملی|ابراهیم‌زاده آملی، عبدالله، امامت و رهبری - ابراهیم‌زاده آملی (کتاب)| امامت و رهبری، ص:۲۰-۲۲.</ref>

==نظام امامت و نظام خلافت==

==اهمیت بحث امامت==

==نخست: حقیقت امامت==
===امامت در قرآن===
{{اصلی|امامت در قرآن}}
* لفظ "امامت" در قرآن به‌کار نرفته؛ ولی واژه "امام{{ع}}" به صورت مفرد و جمع در ۱۲ مورد استعمال شده است که برخی از آنها و نیز آیات متعدد دیگر به موضوع امامت ارتباط دارد. آیات مربوط گاهی به پیشوایی بر حق بالاصاله: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}} <ref> و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند؛ سوره انبیاء، آیه: ۷۳.</ref>، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}} <ref> برخی از آنان را پیشوایانی گماردیم؛ سوره سجده، آیه: ۲۴.</ref> و گاهی به پیشوایی به حق به نحو جانشینی: {{متن قرآن|وَأُولِي الأَمْرِ مِنكُمْ}} <ref> و زمامدارانی که از شمایند؛ سوره نساء، آیه: ۵۹.</ref> و گاهی به پیشوایی باطل: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ}} <ref> و زمامدارانی که از شمایند؛ سوره قصص، آیه: ۴۱.</ref> و گاهی به مفهوم جامع میان پیشوایی بر حق و باطل: {{متن قرآن|يَوْمَ نَدْعُو كُلَّ أُنَاسٍ بِإِمَامِهِمْ}} <ref> روزی که هر دسته‌ای را با پیشوایشان فرا می‌خوانیم؛ سوره اسراء، آیه: ۷۱.</ref> اشاره دارد<ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
*افزون بر آیاتی که واژه امام{{ع}} یا اولی‌الامر در آن به‌کار رفته است آیات فراوانی با امامت و رهبری پیوند دارد، از جمله برخی آیاتی که در آن مفهوم هدایت آمده {{متن قرآن|وَيَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُواْ لَوْلا أُنزِلَ عَلَيْهِ آيَةٌ مِّن رَّبِّهِ إِنَّمَا أَنتَ مُنذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ}} <ref> و کافران می‌گویند: چرا نشانه‌ای از پروردگارش بر او فرو فرستاده نشده است؟ تو، تنها بیم‌دهنده‌ای و هر گروهی رهنمونی دارد؛ سوره رعد، آیه: ۱۳.</ref>؛ {{متن قرآن|قُلْ هَلْ مِن شُرَكَائِكُم مَّن يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ قُلِ اللَّهُ يَهْدِي لِلْحَقِّ أَفَمَن يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ أَحَقُّ أَن يُتَّبَعَ أَمَّن لاَّ يَهِدِّيَ إِلاَّ أَن يُهْدَى فَمَا لَكُمْ كَيْفَ تَحْكُمُونَ}} <ref> بگو آیا از شریکانتان کسی هست که به سوی «حق» رهنمون باشد؟ بگو خداوند به «حق» رهنماست؛ آیا آنکه به حقّ رهنمون می‌گردد سزاوارتر است که پیروی شود یا آنکه راه نمی‌یابد مگر آنکه راه برده شود؟ پس چه بر سرتان آمده است؟ چگونه داوری می‌کنید؟؛ سوره یونس، آیه: ۳۵.</ref>، آیه‌ای که مؤمنان را به همراهی با صادقان فرا می‌خواند {{متن قرآن|الْمُنَافِقُونَ وَالْمُنَافِقَاتُ بَعْضُهُم مِّن بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمُنكَرِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمَعْرُوفِ وَيَقْبِضُونَ أَيْدِيَهُمْ نَسُواْ اللَّهَ فَنَسِيَهُمْ إِنَّ الْمُنَافِقِينَ هُمُ الْفَاسِقُونَ}} <ref> مردان و زنان منافق، همگون یکدیگرند که به کار ناپسند فرمان می‌دهند و از کار شایسته باز می‌دارند! و (در بخشش) ناخن خشکی می‌ورزند، خداوند را فراموش کرده‌اند و خداوند نیز آنان را از یاد برده است، بی‌گمان منافقانند که نافرمانند؛ سوره توبه، آیه: ۶۷.</ref>، آیه ولایت {{متن قرآن|إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِينَ آمَنُواْ الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ رَاكِعُونَ}} <ref> سرور شما تنها خداوند است و پیامبر او و (نیز) آنانند که ایمان آورده‌اند، همان کسان که نماز برپا می‌دارند و در حال رکوع زکات می‌دهند؛ سوره مائده، آیه: ۵۵.</ref>، آیه‌ای که می‌گوید اگر به برخی در زمین قدرت داده شود نماز را برپا می‌دارند، زکات می‌دهند و امر به معروف و نهی از منکر می‌کنند {{متن قرآن|الَّذِينَ إِن مَّكَّنَّاهُمْ فِي الأَرْضِ أَقَامُوا الصَّلاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ وَأَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَنَهَوْا عَنِ الْمُنكَرِ وَلِلَّهِ عَاقِبَةُ الأُمُورِ}} <ref> همان کسانی که اگر آنان را در زمین توانمندی دهیم نماز بر پا می‌دارند و زکات می‌پردازند و به کار شایسته فرمان می‌دهند و از کار ناپسند باز می‌دارند و پایان کارها با خداوند است؛ سوره حج، آیه: ۴۱.</ref> و آیاتی که در آن از اعطای مُلک به برخی سخن به میان آمده است. {{متن قرآن|أَمْ لَهُمْ نَصِيبٌ مِّنَ الْمُلْكِ فَإِذًا لاَّ يُؤْتُونَ النَّاسَ نَقِيرًا أَمْ يَحْسُدُونَ النَّاسَ عَلَى مَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِن فَضْلِهِ فَقَدْ آتَيْنَا آلَ إِبْرَاهِيمَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَآتَيْنَاهُم مُّلْكًا عَظِيمًا }} <ref> آیا ایشان را بهره‌ای از فرمانروایی است؟ که در آن صورت سر سوزنی به کسی (چیزی) نمی‌دهند. یا اینکه به مردم برای آنچه خداوند به آنان از بخشش خود داده است رشک می‌برند؟ بی‌گمان ما به خاندان ابراهیم کتاب (آسمانی) و فرزانگی دادیم و به آنان فرمانروایی سترگی بخشیدیم؛ سوره نساء، آیه: ۵۳ - ۵۴.</ref>؛ {{متن قرآن|وَقَالَ لَهُمْ نَبِيُّهُمْ إِنَّ اللَّهَ قَدْ بَعَثَ لَكُمْ طَالُوتَ مَلِكًا قَالُواْ أَنَّى يَكُونُ لَهُ الْمُلْكُ عَلَيْنَا وَنَحْنُ أَحَقُّ بِالْمُلْكِ مِنْهُ وَلَمْ يُؤْتَ سَعَةً مِّنَ الْمَالِ قَالَ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاهُ عَلَيْكُمْ وَزَادَهُ بَسْطَةً فِي الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ وَاللَّهُ يُؤْتِي مُلْكَهُ مَن يَشَاء وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ }} <ref> و پیامبرشان به آنان گفت: خداوند طالوت را به پادشاهی شما گمارده است، گفتند:چگونه او را بر ما پادشاهی تواند بود با آنکه ما از او به پادشاهی سزاوارتریم و در دارایی هم به او گشایشی نداده‌اند. گفت: خداوند او را بر شما برگزیده و بر گستره دانش و نیروی تن او افزوده است و خداوند پادشاهی خود را به هر که خواهد می‌دهد و خداوند نعمت‌گستری داناست؛ سوره بقره، آیه: ۲۴۷.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
*در روایات فراوانی نیز، مصادیق یا تأویل آیاتی از قرآن، مانند: {{متن قرآن|فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَالنُّورِ الَّذِي أَنزَلْنَا وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ }} <ref> پس به خداوند و پیامبرش و نوری که فرو فرستاده‌ایم ایمان آورید و خداوند از آنچه انجام می‌دهید آگاه است؛ سوره تغابن، آیه: ۸.</ref><ref>نورالثقلین، ج ۵، ص ۳۴۱.</ref>، {{متن قرآن|يُرِيدُونَ لِيُطْفِؤُوا نُورَ اللَّهِ بِأَفْوَاهِهِمْ وَاللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ}} <ref> بر آنند که نور خداوند را با دهانهاشان خاموش کنند و خداوند کامل‌کننده نور خویش است هر چند کافران نپسندند؛ سوره صف، آیه: ۸.</ref><ref>نورالثقلین، ج ۵، ص ۳۱۶ - ۳۱۷.</ref> و {{متن قرآن|وَلَقَدْ وَصَّلْنَا لَهُمُ الْقَوْلَ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ}} <ref> و ما برای آنان این گفتار را به هم پیوستیم باشد که پند گیرند؛ سوره قصص، آیه: ۵۱.</ref><ref> الکافی، ج ۱، ص ۴۱۵؛ بصائر الدرجات، ص ۵۱۵.</ref> امامان{{عم}} دانسته شده‌اند<ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
*در قرآن و احادیث اسلامی، کلمه "امام"، فی الجمله در معنای لغویِ آن به کار رفته است؛ یعنی هر چیزی که مورد پیروی واقع شود اعم از انسان و غیر انسان، مانند: {{متن قرآن|وَمِن قَبْلِهِ كِتَابُ مُوسَى إِمَامًا وَرَحْمَةً}} <ref> و کتاب موسی به پیشوایی و بخشایش پیش از او بوده است؛ سوره هود، آیه: ۱۷.</ref> حق مانند: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}} <ref> و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند؛ سوره انبیاء، آیه: ۷۳.</ref> و باطل مانند: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ }} <ref> و آنان را (به کیفر کفرشان) پیشوایانی کردیم که (مردم را) به سوی آتش دوزخ فرا می‌خوانند؛ سوره قصص، آیه: ۴۱.</ref>؛ ولی غالبا این واژه به پیشوایان حق و کسانی که به بالاترین نقطه قلّه انسانیت صعود کرده‌اند، اطلاق می‌گردد و استعمال آن در معنای لغوی، اندک است و نیز استعمال آن در «امامان آتش»، به لحاظ نشان دادن نقطه نهاییِ انحطاط انسان، در مقابل نقطه اوج تکامل اوست. به هر حال، آیات و احادیثی که در این جا تحت عنوان «امامت» خواهند آمد، اختصاص به امامت امامان حق دارند<ref>http://lib.eshia.ir/27255/6/214 محمد محمدی ری‌شهری|محمدی ری‌شهری، محمد، دانشنامه قرآن و حدیث، ج ۱۰، ص۲۱۳ - ۲۱۴.</ref>
* خدای سبحان در آیات متعددی به موضوع امامت اشاره و برای امام ویژگی‌هایی آورده است. این ویژگی‌ها در تعریف امامت، تأثیر بسزایی دارد.
*نمونه‌های زیر، برخی از مهم‌ترین آیات است:
#{{متن قرآن|وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که پروردگار ابراهیم، او را با کلماتی آزمود و او آنها را به انجام رسانید؛ فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم. (ابراهیم) گفت: و از فرزندانم (چه کس را)؟ فرمود: پیمان من به ستمکاران نمی‌رسد» سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref>.
#{{متن قرآن|وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ نَافِلَةً وَكُلًّا جَعَلْنَا صَالِحِينَ وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا وَأَوْحَيْنَا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْرَاتِ وَإِقَامَ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءَ الزَّكَاةِ وَكَانُوا لَنَا عَابِدِينَ}}<ref>«و اسحاق را و افزون بر آن (نوه‌اش) یعقوب را به او بخشیدیم و همه را (مردمی) شایسته کردیم و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند و به آنها انجام کارهای نیک و برپا داشتن نماز و دادن زکات را وحی کردیم و آنان پرستندگان ما بودند» سوره انبیاء، آیه ۷۲-۷۳.</ref>.
#{{متن قرآن|وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ فَلَا تَكُنْ فِي مِرْيَةٍ مِنْ لِقَائِهِ وَجَعَلْنَاهُ هُدًى لِبَنِي إِسْرَائِيلَ وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا لَمَّا صَبَرُوا وَكَانُوا بِآيَاتِنَا يُوقِنُونَ}}<ref>«و به راستی ما به موسی کتاب (آسمانی) دادیم -بنابراین در لقای او (با خداوند) تردیدی مکن- و ما آن (کتاب) را رهنمودی برای بنی اسرائیل قرار دادیم و چون شکیب ورزیدند و به آیات ما یقین داشتند برخی از آنان را پیشوایانی گماردیم که به فرمان ما (مردم را) رهنمایی می‌کردند» سوره سجده، آیه ۲۳-۲۴.</ref>.
*بر پایه آیات یاد شده، چند ویژگی برای امامت دست‌یافتنی است:
# امامت به جعل الهی است: {{متن قرآن|إِنِّي جَاعِلُكَ}}، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ}}، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ}}.
# گستره امامت امام، مردم است: {{متن قرآن|جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ}}.
# امامت، عهد الهی است: {{متن قرآن|لَا يَنَالُ عَهْدِي}}.
# امامت به ظالمان نمی‌رسد: {{متن قرآن|لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}.
# امام، دارای هدایت تکوینی یا هدایت به امر است: {{متن قرآن|يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}}.
# هدایت به امر، دو مقدمه دارد: کمال علمی‌ یا یقین: {{متن قرآن|وَكَانُوا بِآيَاتِنَا يُوقِنُونَ}}؛ کمال عملی یا صبر: {{متن قرآن|لَمَّا صَبَرُوا}}<ref>مهدی مقامی|مقامی، مهدی، درسنامه امام‌شناسی (کتاب)|درسنامه امام‌شناسی، ص:۲۲-۲۳.</ref>.

===امامت در اصطلاح===
{{اصلی|امامت در کلام اسلامی}}
{{اصلی|امامت در حکمت اسلامی}}
{{اصلی|امامت در عرفان اسلامی}}
{{اصلی|حقیقت امامت}}

===امامت از دیدگاه فرق و مذاهب ===

==دوم: ضرورت امامت==
{{اصلی|ضرورت امامت}}
{{اصلی|استمرار امامت}}
*وجود امام{{ع}} در هر عصر و زمان و در هر جامعه‌ای برای هدایت انسان‌ها به سوی کمال و برقراری نظم در جامعه ضرورت دارد<ref>المیزان، ج ۱۳، ص ۱۶۵ ـ ۱۶۶.</ref>: {{متن قرآن|إِنَّمَا أَنْتَ مُنْذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ}} <ref> تو، تنها بیم‌دهنده‌ای و هر گروهی رهنمونی دارد؛ سوره رعد، آیه: ۷.</ref> روایات تفسیری این آیه نیز این حقیقت را تأیید می‌کند که امامی زنده تا روز قیامت در میان انسان‌ها حضور دارد<ref>الکافى، ج ۱، ص ۱۹۱ ـ ۱۹۲.</ref>؛ همچنین براساس روایاتی درباره سوره قدر، در شب قدر هر سال تا روز قیامت، فرشتگان بر امام{{ع}} آن زمان نازل می‌شوند و این سوره دلیل روشنی بر وجود امام{{ع}} در همه زمانهاست <ref>نورالثقلین، ج ۵، ص ۶۱۹ ـ ۶۴۲.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
===اثبات ضرورت وجود امام ===
===اصل اعتقادی بودن امامت ===
{{اصلی|اصل دین بودن امامت}}
===فرع فقهی بودن امامت ===
===جایگاه امامت===
====جایگاه امامت در نظام معارف دینی====
====جایگاه امامت در نظام اعتقادی اسلام====
*مسئله امامت در تفکر اسلامی جایگاه بسیار بالایی دارد. قرآن کریم امامت را برتر از نبوت دانسته است، زیرا درباره ابراهیم خلیل{{ع}}، یادآور شده است که او پس از آنکه دارای مقام نبوت بود، مورد آزمون‌های ویژه‌ای قرار گرفت و آن گاه مقام امامت به او اعطا گردید<ref>سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref>.<ref>[[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[امامت - ربانی گلپایگانی (مقاله)|مقاله «امامت - ربانی گلپایگانی»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]] ص ۴۰۴-۴۱۸.</ref>
*در روایات اهل بیت{{عم}} بر این مطلب تصریح و تأکید شده است <ref>اصول کافی، ج۱، ص۱۳۳ـ ۱۳۴، ۱۴۹ـ ۱۵۱ و ۱۵۴؛ غایة المرام، ج۳، ص۱۲۷ـ ۱۲۹؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج۱، ص۱۴۹ـ ۱۵۱.</ref>.<ref>[[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[امامت - ربانی گلپایگانی (مقاله)|مقاله «امامت - ربانی گلپایگانی»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]] ص ۴۰۴-۴۱۸.</ref>
*اگر از منظر تاریخی نیز به امامت بنگریم جایگاه ویژه آن نزد مسلمانان آشکار می‌گردد. پس از پیامبر{{صل}} مهم‌ترین و حساس‌ترین مسئله‌ای که مورد بحث و گفت وگوی مسلمانان قرار گرفت، امامت بود. هیچ یک از آموزه‌های دینی‌، در هیچ زمانی مانند امامت مورد بحث و نزاع واقع نشده است <ref>الملل والنحل، ج۱، ص۲۲.</ref>.<ref>[[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[امامت - ربانی گلپایگانی (مقاله)|مقاله «امامت - ربانی گلپایگانی»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]] ص ۴۰۴-۴۱۸.</ref>
*در اهمیت امامت همین بس که در مکتب تشیع امامت یکی از اصول دین است؛ از این‌رو در ادامه چند نکته ذکر می‌شود.
#اهداف و اغراضی که با نبوت حاصل می‌شد با امامت حقه نیز به دست آید به گونه‌ای که به انتفای امامت، اغراض و اهداف نبوت، منتفی می‌شود پس همان طور که نبوت از اصول دین است امامت نیز از اصول دین است.
#با امامت، اساس شریعت حفظ می‌شود و نظام اجتماعی قوام می‌یابد.
# زندگی بدون معرفت به امام، در واقع زندگی جاهلانه است و نه حیات طیبه‌ای که ادیان، ارمغان‌آور آن هستند. از حضرت رسول از خاصه و عامه چنین روایت شده است: "هر کس که از دنیا برود و امام زمانش را نشناخته باشد در حقیقت (مسلمان نیست) به مرگ جاهلیت از دنیا رفته است"<ref>{{متن حدیث|مَنْ مَاتَ وَ لَمْ يَعْرِفْ إِمَامَ زَمَانِهِ مَاتَ مِيتَةً جَاهِلِيَّةً}}</ref>. این حدیث به وضوح دلالت می‌کند که نفی امامت مستلزم کفر است پس امامت از اصول دین اسلام است.
* امامت یک منصب الهی و فراتر از گزینش است همان طور که مقام نبوت، یک مقام و منصب الهی است و خداوند متعال باید نبی و پیامبر را تعیین کند هرگز امکان ندارد فردی از طریق گزینش مردم به مقام نبوت رسد و هم‌چنین، مقام امامت یک مقام الهی است که هرگز فردی از طریق انتخاب مردم یا انتخاب اهل حل و عقد و دایرۀ شورا به مقام امامت نمی‌رسد<ref>محمود یزدی مطلق و جمعی از نویسندگان، امامت پژوهی، ص۷۸-۷۹ با تلخیص.</ref>.
*آخرین مرحلۀ سیر تکاملی انسان، امامت است که قرآن مجید نیز آن را بیان می‌کند که تنها خواص به آن مقام می‌رسند: {{متن قرآن|وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که پروردگار ابراهیم، او را با کلماتی آزمود و او آنها را به انجام رسانید؛ فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم. (ابراهیم) گفت: و از فرزندانم (چه کس را)؟ فرمود: پیمان من به ستم‌کاران نمی‌رسد» سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref>.
* کتاب بدایة المعارف (کتاب)|بدایة المعارف این‌گونه عقیدۀ شیعه را در مورد امامت بیان می‌کند: "ما معتقدیم که امامت یک اصل از اصول دین است که ایمان کامل نمی‌شود الا به وسیلۀ اعتقاد به آن و اینکه تقلید در عقیده از آباء واهل و معلمان هنگامی که به سن تکلیف میرسند و بزرگ میشوند کفایت نمی‌کند بلکه واجب است تفکر در امامت کما اینکه که واجب است تفکر در توحید و نبوت"<ref>محسن خرازی، بدایة المعارف، ج۱، ص۵ و ۶.</ref>.
*باز هم می‎گوید: همان طوری که ما معتقدیم امامت مانند نبوت از خدای تعالی است پس چاره نیست از این که در هر عصری امام هدایت کننده‌ای که جانشین نبی باشد در وظایفش مثل هدایت بشر، ارشاد بشر به آن چیزی که صلاح و سعادت در دو جهان است و برای امام است آن چیزی که برای نبی از ولایت عامه است بر مردم، به خاطر تدبیر شوون آنها، مصالحشان و اقامه عدل بین مردم و رفع ظلم و دشمنی از بین مردم.
*بنابراین امامت استمرار برای نبوت است و دلیلی که موجب ارسال رسل و بعثت انبیا{{عم}} است همان دلیل موجب نصب امام بعد از رسول است. همانا امامت نمی‌باشد الا بالنص از طرف خدای تعالی برلسان نبی یا زبان امامی که قبل از او است و امامت به اختیار و انتخاب مردم نیست و این طور نیست که مردم هنگامی که خواستند امام نصب کنند او را نصب کنند و هنگامی که خواستند او را ترک کنند ترکش کنند؛ بنابراین جایز نیست این که خالی بماند عصری از عصرها از امام مفروض الطاعه منصوب از جانب الله تعالی فرقی نمی‌کند که مردم اباء کنند از پذیرشش یا اباء نکنند و فرقی نمی‌کند که یاری بکنند او را یا نه، اطاعت بکنند یا نکنند. فرقی نمی‌کند که امام حاضر باشد یا نباشد زیرا همان طور که صحیح است غیبت نبی مثل غیبت در غار و دره، صحیح است که امام نیز غایب شود هیچ فرقی نیست در حکم عقل بین طولانی بودن غیبت و کوتاه بودن آن<ref>محسن خرازی، بدایه المعارف، ج۱، ص۵ و ۶.</ref><ref>آرزو شکری|شکری، آرزو، حقوق اهل بیت (کتاب)|حقوق اهل بیت، ص۱۵۸- ۱۶۰.</ref>.
* انسان به مقدار شناخت خود از یک موضوع در برابر آن واکنش نشان می‌دهد؛ به عنوان مثال، کسی که شناختش نسبت به خدای متعال، سطحی است، چه بسا نسبت به انجام اعمال و وظایفش کوتاهی کند و به آنها اهمیت ندهد؛ ولی اگر فردی شناختش نسبت به خداوند متعال در مرتبه بالاتری باشد، به طور حتم دید و نگرش او نسبت به مقام ربوبیّت به گونه دیگر بوده و با تمام وجود می‌کوشد که به دستوراتش عمل کند. این مطلب در رابطه با جایگاه رفیع امامت و مقام و منزلت امام{{ع}} نیز جاری است.
*اینکه در روایات نشناختن امام و جایگاهش موجب کفر و بی‌ایمانی اعلام شده، رازش در همین نهفته است. به عنوان نمونه، پیامبر اکرم{{صل}} فرمود: "هرکس بمیرد و امام خویش را نشناسد به مرگ جاهلیت (و کفر) مرده است"<ref>{{متن حدیث|مَنْ مَاتَ وَ لَا يَعْرِفُ إِمَامَهُ مَاتَ مِيتَةً جَاهِلِيَّةً}}؛ اصول کافی، ج۲، ص۲۰ - ۲۱، روایات ۶ و ۹. نیز ر.ک: اصول کافی، ج۱، ص۳۷۱، روایت ۵ و ص۳۷۶، روایت ۱ و ۲ و ص۳۷۷، روایت ۳ و ص۳۷۸، روایت ۲ و ص۳۷۹، روایت ۱؛ شرح مقاصد، ج۵، ص۲۳۹.</ref>.
* امام باقر{{ع}} در بیان اهمیت و ضرورت شناخت امام{{ع}} فرمود: اگر کسی شب‌ها را به عبادت قیام کند و روزها را روزه بگیرد و همه اموالش را در راه خدا انفاق کند و تمام عمر خویش را حج بجای آورد (ولی) ولایت ولی خدا را نشناسد، تا به ولایتش ملتزم گشته، پیرویش کند و همه اعمال و رفتارش با دلالت و راهنمایی او باشد، بهره‌ای از پاداش برای او نزد خدا نیست و از اهل ایمان نخواهد بود<ref>اصول کافی، ج۲، ص۱۹، دنباله روایت مفصّل شماره ۵.</ref>.
*بنابراین، تبیین جایگاه امامت و معرّفی شخصیت و مقام امامان معصوم{{عم}}، کاری بسیار ضروری است؛ زیرا از این طریق می‌توانیم مقام شامخ و والای آن انسان‌های کامل را تا حدودی بشناسیم و زندگی فردی و اجتماعی خویش را تا حد ممکن با زندگی آنان تطبیق دهیم؛ و آن وقت است که میتوان مدّعی شد پیرو مکتب اهل بیت{{عم}} هستیم.
*پیشاپیش زبان به عجز و ناتوانی خود در شناخت و شناساندن کامل امام معصوم{{عم}} می‌گشایم و اعتراف می‌کنیم که نمی‌توانیم مقام امامت را آن‌چنانکه شایسته و بایسته است درک کنیم. چنانکه رسول اکرم{{صل}} خطاب به امیرمؤمنان{{ع}} فرمود: "غیر از خدا و من، کسی تو را آن گونه که شایسته است، نشناخت"<ref>{{متن حدیث|مَا عَرَفَكَ حَقَّ مَعْرِفَتِكَ غَيْرُ اللَّهِ وَ غَيْرِي}}؛ بحارالانوار، ج۳۹، ص۸۴.</ref>.
*ولی می‌توانیم برای معرفی مقام و منزلت آن قلّه‌نشینان کمال انسانی و نایل‌شدگان به مقام والای "انسان کامل" و مقام "خلیفة الهی"، از خودشان استمداد بطلبیم و از سخنان وحی‌گونه‌شان در این زمینه استفاده کنیم.
* امیرمؤمنان علی{{ع}} درباره جایگاه معنوی و شخصیت الهی اهل بیت{{عم}} (= ائمه اهل بیت و فاطمه زهرا{{س}}) می‌فرماید: "هرگز کسی از این امت مسلمان با خاندان پیامبر{{صل}} مقایسه نمی‌شود و آنانی که پروردۂ نعمت هدایت اهل بیت{{عم}} هستند با آنها برابر نیستند. خاندان رسالت، اساس دین و ستون‌های استوار یقین‌اند"<ref>{{متن حدیث|لَا يُقَاسُ بِآلِ مُحَمَّدٍ{{صل}} مِنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ أَحَدٌ وَ لَا يُسَوَّى بِهِمْ مَنْ جَرَتْ نِعْمَتُهُمْ عَلَيْهِ أَبَداً هُمْ أَسَاسُ الدِّينِ وَ عِمَادُ الْيَقِينِ}}؛ نهج‌البلاغه، صبحی صالح، خطبه ۲، ص۴۷.</ref>.
* امام رضا{{ع}} نیز در یک بیان طولانی به شرح و تبیین جایگاه امامت و مقام و منزلت والای امامان{{عم}} پرداخته است. آن حضرت این سخنان را زمانی بیان کرد که در هنگام ورود به شهر مرو خراسان مردمی را مشاهده نمود که در مسجد جامع شهر گرد هم نشسته و درباره مسئله امامت گفت‌وگو می‌کنند و اختلاف شدیدی در آن پیدا کرده بودند. امام{{ع}} این‌گونه آغاز سخن کرد و فرمود: مگر مردم مقام و منزلت (امام و) امامت را در میان امّت می‌دانند تا روا باشد که - گزینش امام - به اختیار و انتخاب آنان سپرده شود؟! شکوه مقام امامت و برتری مکان و جاه و جلال و حقیقت آن، بالاتر از آن است که این مردم بتوانند با عقل ناقصشان به ارزیابی آن بپردازند؛ یا اندیشه درستی درباره آن داشته باشند؛ یا به اختیار خود پیشوایی را برای سر و سامان دادن به کارهای خویش انتخاب کنند.
* امامت، مقام و منصب ویژه‌ای است که خداوند پس از منصب نبوّت و خلّت مقام خلیل اللهی، در مرتبه سوم به حضرت ابراهیم{{ع}} ارزانی داشته و او را به این فضیلت و مقام مشرّف ساخته و نامش را بلندآوازه و سرافراز گردانیده و (در آیه ابتلا: {{متن قرآن|وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که پروردگار ابراهیم، او را با کلماتی آزمود و او آنها را به انجام رسانید؛ فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم. (ابراهیم) گفت: و از فرزندانم (چه کس را)؟ فرمود: پیمان من به ستم‌کاران نمی‌رسد» سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref>) فرمود: همانا من تو را امام مردم گردانیدم... این آیه پیشوایی هر فرد ستمکاری را تا روز قیامت باطل کرد و آن را ویژه پاکان برجسته قرار داد...<ref>آیه ابتلا و نفی امامت و رهبری در جامعه اسلامی از انسان‌های فاسد و ستمکار در آن، دلیل روشنی است بر نادرستی دیدگاه علمای اهل سنّت و جماعت درباره امامت و جانشینی پیامبر{{صل}} که این مقام راحتی برای انسان‌های فاسدم و ستمکار روا می‌دانند!</ref>.
*همانا امامت، مقام انبیا و میراث اوصیاست. امامت، خلافت خدا، جانشینی رسول خدا{{صل}}، مقام امیرمؤمنان{{ع}} و میراث حسن و حسین{{عم}} است. امامت، زمام دین، موجب نظام مسلمین و صلاح دنیا و عزت مؤمنین است. امامت، ریشه بالنده اسلام و شاخه بلند آن است. با امام است که نماز، زکات، روزه، حج، جهاد، دریافت بیت‌المال، اجرای حدود و احکام، دفاع از مرزها و سرحدات به طور کامل انجام می‌شود... امام مانند خورشید روشنی‌بخش است که نورش فراگیر عالم (و آدم) است... امام، ماه تابان، چراغ فروزان، نور درخشان و ستاره‌ای است تابان و راهنمای در شدّت تاریکیها و رهگذر شهرها و کویرها و گرداب دریاها (یعنی راهنما و روشنگر زمان تاریکی‌های فراگیر جهل و نادانی، حیرت و سرگردانی، فتنه و آشوب‌های اجتماعی). امام آب گوارای زمان تشنگی، رهبر به سوی هدایت و نجات‌بخش از (گمراهی و) هلاکت است... امام، ابری است بارنده، بارانیست شتابنده، خورشیدی است فروزنده... امام، همدم و رفیق، پدری مهربان، برادری برابر، مادری دلسوز به کودک، پناه بندگان خدا در گرفتاری‌های سخت است....
* امام، امین خدا در میان خلقش و حجّت او در میان بندگانش و خلیفه او در سرزمین‌هایش است و مردم را به دین خدا دعوت و از حریم او، حراست می‌کند. امام، کسی است که از گناهان، پاک و از عیوب به دور است. به علم، مخصوص و به حلم، موسوم است. رشته اتصال دین، عزّت مسلمین، مایه خشم منافقین و نابودی کافرین است....
* امام، یگانه روزگار خویش است و هیچ کس به پای او نمی‌رسد و هیچ عالمی با او برابر نیست. جانشینی برای او یافت نمی‌شود و نظیر و مانندی برایش نیست. تمام فضایل و نیکی‌ها را داراست؛ بدون این که خود در طلبش رفته و کسب کرده باشد، بلکه امتیازی است که از سوی خداوند به او عطا شده است. پس کیست که بتواند امام را بشناسد یا انتخاب امام برای او ممکن باشد؟! هیهات، در اینجا خردها گم گشته... وعقل‌ها سرگردان و دیده‌ها بیدید است، بزرگان در این جا کوچکند و حکیمان در حیرت و بردباران کوتاه نظر، هوشمندان گیج و نادان، شاعران، لال و گنگ (یعنی ناتوان از توصیف امام) و سخندانان بی‌زبانند؛ شرح یک منزلتش را نتوانند و وصف یکی از فضایلش را ندانند و همگی به عجز و ناتوانی معترفند. چگونه می‌توان تمام اوصاف و ویژگی‌های امام و حقیقت وجود او را بیان کرد و اسرارش را فهمید... او که از وصف واصفان، فراتر است....
*آن حضرت در فراز دیگری در توصیف امام معصوم، فرمود: امام، عالمی است که چیزی بر او پوشیده نیست؛ پاسداری است که از انجام وظایف و تکالیف، کوتاهی نمی‌کند. معدن قداست، پاکی، پارسایی، علم و عبادت است... امام، مورد تأیید الهی و به دور از هر لغزش و خطایی است. بدین گونه، خداوند به وی مقام و منزلتی ممتاز بخشید، تا حجّتی باشد بر بندگان و گواهی باشد بر مخلوقات؛ و این فضل خداست که به هر کس خواهد، عطا نماید و خداوند صاحب فضل عظیمی است<ref>اصول کافی، ج۱، کتاب الحجة، باب نادر جامع فی فضل الامام و صفاته، روایت اول:</ref>.
* امام هادی{{ع}} نیز در فرازهایی از زیارت معتبر و گرانسنگ "جامعه کبیره"<ref>زیارت جامعه کبیره از ادعیه معتبره‌ای است که علاوه بر کتب ادعیه به ویژه مفاتیح الجنان شیخ عباس قمی، در کتب روایی نیز آمده است. (ر.ک: بحارالانوار، ج۹۹، ص۱۲۷ - ۱۴۴؛ روضة المتقین، محمدتقی مجلسی، ج۵، ص۴۵۰ - ۴۵۳، من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۳۸۵ –۳۹۲.</ref>، مقام و منزلت ائمه اهل بیت{{عم}} را چنین تبیین می‌کند: "درود بر شما ای خاندان نبوّت، جایگاه (و خاستگاه) رسالت، محل آمد و رفت فرشتگان، فرودگاه وحی، سرچشمه‌های رحمت (خداوند)، دارندگان برترین درجه تقوا و پرهیزکاری، حجّت‌های خداوند بر تمام اهل دنیا، آخرت و مردم نخستین (و پیشینیان)؛ و شمایید نور (دیده و دل) خوبان و هدایت‌کنندگان نیکوکاران. برای شماست محبّت واجب، درجات والا، مقام ستوده، جایگاه آشکار نزد خدای عزّوجلّ و جاه و جلال بزرگ و منزلت بسیار عالی"<ref>{{متن حدیث|السَّلَامُ عَلَيْكُمْ يَا أَهْلَ بَيْتِ النُّبُوَّةِ وَ مَوْضِعَ الرِّسَالَةِ وَ مُخْتَلَفَ الْمَلَائِكَةِ وَ مَهْبِطَ الْوَحْيِ وَ مَعْدِنَ الرَّحْمَةِ... وَ أَعْلَامِ التُّقَى... وَ حُجَجِ اللَّهِ عَلَى أَهْلِ الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ وَ الْأُولَى... وَ أَنْتُمْ نُورُ الْأَخْيَارِ وَ هُدَاةُ الْأَبْرَارِ... وَ لَكُمُ الْمَوَدَّةُ الْوَاجِبَةُ وَ الدَّرَجَاتُ الرَّفِيعَةُ وَ الْمَقَامُ الْمَحْمُودُ وَ الْمَقَامُ الْمَعْلُومُ عِنْدَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ الْجَاهُ الْعَظِيمُ وَ الشَّأْنُ الْكَبِيرُ}}.</ref><ref>عبدالله ابراهیم‌زاده آملی|ابراهیم‌زاده آملی، عبدالله، امامت و رهبری - ابراهیم‌زاده آملی (کتاب)| امامت و رهبری، ص:۲۸-۳۳.</ref>.
====جایگاه امامت در نظام فرهنگی اسلام====
====جایگاه امامت در نظام اخلاقی اسلام====
====جایگاه امامت در نظام سیاسی اسلام====
====جایگاه امامت در نظام اقتصادی اسلام====

===اهمیت امامت در قیامت===

==سوم: غایت امامت (چرایی امامت) ==
{{اصلی|چرایی امامت}}
* چرایی امامت در دو سطح قابل بررسی است:
# غایت امامت: والاترین و نهایی ترین هدف الهی از تعیین امام (رسیدن بشر به مقام خلافت الهی که در خود امام با تربیت الهی صورت می‌گیرد و در غیر امام با تربیت امام و تبعیت از امام|تبعیت از او حاصل می‌گردد)؛
# حکمت امامت: به معنای بیان اهداف و راهبردهای کلان الهی (چرایی فعل خدا در جعل امامت)، شمردن شؤون (جایگاه ها و مقامات) و همچنین تشریح وظایف (رسالت ها و مأموریت ها) و کارکردهای امام و کارکردهای امامت|نظام امامت (فواید امامت|فواید و منافع مترتب بر جعل امامت|منافع مترتب بر جعل و منافع مترتب بر پیاده‌سازی امامت|پیاده‌سازی امامت).
*در روایات از امامت، به عنوان غایت خلقت تعبیر شده است؛ به گونه‌ای که اگر لحظه‌ای زمین از امام خالی باشد، بر اهلش خشم خواهد نمود و آنان را در کام خود فرو خواهد برد <ref>{{متن حدیث|لَوْ بَقِيَتِ الْأَرْضُ بِغَيْرِ إِمَامٍ لَسَاخَتْ‏}}؛ اصول کافی، ج۱، ص۱۳۷.</ref>. از این روایت و نظایر آن به دست می‌آید که سرنوشت زندگی انسان و سایر جانداران در زمین به وجود امام بستگی دارد؛ یعنی از زمانی که در زمین حیات وجود داشته، امام نیز بوده است و تا هنگامی‌ که زندگی جریان دارد، امام نیز وجود خواهد داشت. بر این اساس، امام در نظام خلقت نقش علیت دارد. علیت امام در نظام طبیعت و در سطحی فراتر در نظام خلقت، به دو گونه فاعلی و غایی امکان پذیر است؛ یعنی وجود امام در سلسله علل فاعلی و غایی جهان قرار دارد، هر چند علة العلل در هر دو سلسله خداوند متعال است. بدین جهت است که درباره امام مهدی|امام عصر{{ع}} آمده است: "بقای دنیا به بقای امام عصر{{ع}} است، و به یُمن و برکت او موجودات روزی داده می‌شوند و به واسطه وجود او زمین و آسمان پابرجاست"<ref>{{متن حدیث| الَّذِي بِبَقَائِهِ بَقِيَتِ الدُّنْيَا وَ بِيُمْنِهِ رُزِقَ الْوَرَى وَ بِوُجُودِهِ ثَبَتَتِ الْأَرْضُ وَ السَّمَاء‏}}؛ دعای عدیله.</ref>.<ref>[[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[امامت - ربانی گلپایگانی (مقاله)|مقاله «امامت - ربانی گلپایگانی»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]] ص ۴۰۴-۴۱۸.</ref>
* صدرالمتألهین در شرح این گونه احادیث گفته است: خداوند سبحان موجودات را با تفاوت درجات و مراتبی که از نظر برتری و پست تری دارند آفرید. پایین‌ترین مرتبه موجودات مواد عنصری زمین است که دورترین فاصله را از لطافت وجودی دارد، اما قابلیت تحول و تکامل وجودی را دارد. اراده حکیمانه خداوند اقتضا کرده است که این مواد عنصری، مسیر تکامل را طی کرده و به غایات وجودی خود "مرتبه بالاتر وجود" برسند. بر این اساس، در مسیر تکامل موجودات که از طریق علت غایی تحقق می‌یابد هر موجودی که مرتبه بالاتر دارد علت غایی موجود پایین‌تر است. بدین ترتیب، زمین را برای گیاه آفرید و گیاه را برای حیوان و حیوان را برای انسان، و از آنجا که در میان افراد انسان نیز مراتب کمال و نقص وجود دارد، کامل‌ترین انسان را غایت وجود انسان‌های دیگر قرار داد که در حقیقت غایت همه موجوداتی است که در مرتبه پایین‌تر از انسان قرار دارند. او همان انسان کامل است که در مرتبه امامت است، او جانشین خداوند در زمین است و چون وجود چیزی بدون غایت آن محال است، وجود جهان بدون وجود امام ناممکن خواهد بود<ref>شرح اصول کافی، ص۴۶۲.</ref>.<ref>[[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[امامت - ربانی گلپایگانی (مقاله)|مقاله «امامت - ربانی گلپایگانی»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]] ص ۴۰۴-۴۱۸.</ref>.

==چهارم: صفات امام (شروط امامت)==
{{اصلی|صفات امام}}
{{اصلی|عصمت امام}}
{{اصلی|علم خدادادی}}
===شروط عام===
===شروط خاص===
====شرط اول: نصب الهی امام (اصطفاء)====
====شرط دوم: علم ویژه الهی (علم لدنی)====
* امامان{{عم}} حق که مسئولیت خطیر هدایت مردم به سعادت و کمال و مدیریت جوامع انسانی را بر عهده دارند، باید از دانش گسترده برخوردار باشند، تا بتوانند این مسئولیت را به انجام رسانند، افزون بر این لازم است علم آنان از خطا و شک مصون باشد، تا مردم بتوانند به آنان اعتماد کنند و هدایت ایشان را پذیرفته و تحت حاکمیت آنان به اهداف مادی و معنوی خود برسند، ازاین‌رو خداوند طالوت را با برتری در دانش و نیروی جسمانی برای حاکمیت بر بنی‌اسرائیل برگزید: {{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاهُ عَلَيْكُمْ وَزَادَهُ بَسْطَةً فِي الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ}} <ref> خداوند او را بر شما برگزیده و بر گستره دانش و (نیروی) تن او افزوده است؛ سوره بقره، آیه: ۲۴۷.</ref> و نیز اولواالامر را مرجع علمی مسلمانان در تشخیص حق و باطل و صدق و کذب معرفی کرد و به آنان فرمان داد تا در هنگام دریافت گزارشها به اولواالامر به عنوان صاحبان آگاهی و قدرت تشخیص مراجعه کنند تا با استنباط حق و صدق، آنان را آگاه سازند: {{متن قرآن|وَإِذَا جَاءَهُمْ أَمْرٌ مِّنَ الأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذَاعُواْ بِهِ وَلَوْ رَدُّوهُ إِلَى الرَّسُولِ وَإِلَى أُولِي الأَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنبِطُونَهُ مِنْهُمْ}} <ref> و هنگامی که خبری از ایمنی یا بیم به ایشان برسد آن را فاش می‌کنند و اگر آن را به پیامبر یا پیشوایانشان باز می‌بردند کسانی از ایشان که آن را در می‌یافتند به آن پی می‌بردند؛ سوره نساء، آیه: ۸۳.</ref> مقصود از اولواالامر در این آیه همان کسانی هستند که در آیه ۵۹ سوره نساء به آنان اشاره شده و حکم ایشان در عصمت و وجوبِ اطاعت مانند پیامبر|رسول خداست{{صل}} <ref>الميزان، ج ۵، ص ۲۲؛ ج ۴، ص ۳۸۷ ـ ۳۹۱.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. و مصادیق آن بر اساس روایات، اماماناند{{عم}}<ref>روض‌الجنان،ج۶، ص۳۵؛ همان، ج۴، ص۳۸۷ـ ۳۹۱؛ ج ۵، ص ۲۳ ـ ۲۴.</ref> با توجه به اینکه آیه، اولواالامر را آگاه به ریشه مسائل معرفی کرده به‌گونه‌ای که اگر دیگران به آنان مراجعه کنند راهنماییشان می‌کنند، استفاده می‌شود که علم آنان آمیخته به جهل و شک و خطا نیست و این در مورد غیر معصومان صدق نمی‌کند، افزون بر این از ذیل آیه فهمیده می‌شود که وجود اولواالامر نوعی فضل و رحمت الهی است که اطاعتشان مردم را از پیروی شیطان باز می‌دارد: {{متن قرآن|وَلَوْلاَ فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ لاَتَّبَعْتُمُ الشَّيْطَانَ إِلاَّ قَلِيلاً}} <ref> و اگر بخشش و بخشایش خداوند بر شما نمی‌بود (همه) جز اندکی، از شیطان پیروی می‌کردید؛ سوره نساء، آیه: ۸۳.</ref> و تنها پیروی از معصومان می‌تواند انسان را از گمراهی و پیروی شیطان به طور قطع باز دارد، زیرا غیر معصوم ممکن است خود گرفتار لغزش و خطا شود<ref>الميزان، ج ۱۲، ص ۲۵۹، ۲۸۵.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. از دیگر آیاتی که علم امام{{ع}} از آن استفاده می‌شود آیه {{متن قرآن|وَمَا أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِكَ إِلاَّ رِجَالاً نُّوحِي إِلَيْهِمْ فَاسْأَلُواْ أَهْلَ الذِّكْرِ إِن كُنتُمْ لاَ تَعْلَمُونَ}} <ref> و ما پیش از تو جز مردانی را که به آنها وحی می‌کردیم نفرستادیم؛ اگر نمی‌دانید از اهل ذکر (آگاهان) بپرسید؛ سوره نحل، آیه: ۴۳.</ref> و {{متن قرآن|وَمَا أَرْسَلْنَا قَبْلَكَ إِلاَّ رِجَالاً نُّوحِي إِلَيْهِمْ فَاسْأَلُواْ أَهْلَ الذِّكْرِ إِن كُنتُمْ لاَ تَعْلَمُونَ}} <ref> و پیش از تو جز مردانی را که به آنها وحی می‌کردیم نفرستادیم، اگر نمی‌دانید از اهل کتاب بپرسید؛ سوره انبیاء، آیه: ۷.</ref> است که براساس آن باید انسان‌ها اموری را که نمی‌دانند از اهل ذکر بپرسند. گرچه مضمون آیه عام و ارشاد به اصلی عقلایی یعنی وجوب رجوع جاهل به اهل خبره است <ref>الميزان، ج ۱۲، ص ۲۵۹، ۲۸۵.</ref>؛ ولی کامل‌ترین مصداق «اهل ذکر» امامان{{عم}} هستند <ref>الميزان، ج۱۲، ص۲۸۵؛ پيام قرآن، ج۹، ص ۱۱۴.</ref>، چنان‌که در روایات فراوانی نیز آمده است که مقصود از اهل ذکر ائمه‌اند{{عم}} <ref>روض‌الجنان، ج ۱۳، ص ۲۰۹.</ref> در آیات دیگری نیز با تعبیراتی نظیر راسخان در علم: {{متن قرآن|وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ}} <ref> و استواران در دانش؛ سوره آل عمران، آیه: ۷.</ref><ref>الكافى،ج۱، ص۲۱۳؛ نورالثقلين، ج۱، ص۳۱۵ ـ ۳۱۸.</ref>، کسی که علم کتاب نزد اوست: {{متن قرآن|وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}} <ref> و کسی که دانش کتاب نزد اوست؛ سوره رعد، آیه: ۴۳.</ref><ref>مجمع‌البيان، ج ۶، ص ۴۶۲؛ نورالثقلين، ج ۲، ص۵۲۱ ـ ۵۲۴؛ الميزان، ج۱۱، ص۳۸۷ ـ ۳۸۹.</ref> و کسانی که به آنان علم داده شده: {{متن قرآن|بَلْ هُوَ آيَاتٌ بَيِّنَاتٌ فِي صُدُورِ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ}} <ref> اما آن (قرآن) آیاتی روشن است در سینه کسانی که به آنان دانش داده‌اند؛ سوره عنکبوت، آیه: ۴۹.</ref><ref>الكافى، ج ۱، ص ۲۱۳ ـ ۲۱۴؛ مجمع‌البيان، ۸، ص ۴۵۱؛ الميزان، ج ۱۶، ص ۱۴۲.</ref> به عالمانی اشاره شده که مصادیق کامل آنها امامان{{عم}} هستند. شایان ذکر است که بر پایه روایات فراوانی از امامان{{عم}} آنان به غیب و همه علومی که در اختیار فرشتگان، پیامبران و رسولان قرار گرفته عالم‌اند <ref>الكافى، ج ۱، ص ۲۵۵ ـ ۲۵۶؛ الميزان، ج ۱۸، ص ۱۹۲.</ref> و علم آنان دارای منابع فراوانی است؛ مانند: تحدیث و الهام، وراثت از پیامبر|پیامبر اکرم{{صل}} و امام{{ع}} پیش از خود، جفر و جامعه، مصحف فاطمه{{س}} و صحیفه امیرمؤمنان، امام علی{{ع}} <ref> الكافى، ج ۱، ص ۱۷۶، ۲۷۰، ۲۲۳، ۲۳۱، ۲۳۸ـ ۲۴۲.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
====شرط سوم: عصمت====
* بر اساس آموزه‌های قرآن، امام{{ع}} دارای ویژگی‌هایی است که مهم‌ترین آنها عصمت است<ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. خدای سبحان در پاسخ حضرت ابراهیم{{ع}} که از خدا خواست تا امامت را در ذرّیه او قرار دهد فرمود: عهد من به ظالمان نمی‌رسد: {{متن قرآن|لاَ يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ }} <ref> پیمان من به ستمکاران نمی‌رسد؛ سوره بقره، آیه: ۱۲۴.</ref> مفسران با استناد به این آیه عصمت را برای امام{{ع}} لازم می‌دانند و لزوم عصمت را این‌گونه تبیین می‌کنند که امام{{ع}} مقتدا و رهبری است که اقتدای به او واجب است و اگر امام{{ع}} معصیت کند بر آدمیان نیز از باب لزوم اطاعت از امام{{ع}}، معصیت واجب خواهد بود و این امر محال است، زیرا معصیت ممنوع است و جمع فعل و ترک غیر ممکن است، ازاین‌رو عصمت در امامان{{عم}} لازم است تا این محذور پیش نیاید<ref>التفسيرالكبير، ج۴، ص ۳۶ ـ ۳۷، ج ۱۰، ص ۱۴۴.</ref> ناگفته نماند که آیه بر عصمت امام{{ع}} در طول حیات و تمام عمر دلالت می‌کند بنابراین کسی که در قسمتی از عمر خود گرفتار فسق یا شرک باشد شایستگی مقام امامت را نخواهد داشت <ref>الميزان، ج ۱، ص ۲۷۴.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. نیز خداوند در {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ اتَّقُواْ اللَّهَ وَكُونُواْ مَعَ الصَّادِقِينَ }} <ref> ای مؤمنان! از خداوند پروا کنید و با راستگویان باشید!؛ سوره توبه، آیه: ۱۱۹.</ref> از مؤمنان می‌خواهد، تقوای الهی را پیشه ساخته و به طور مطلق <ref>المیزان، ج ۹، ص ۴۰۲.</ref> با صادقان باشند: {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ اتَّقُواْ اللَّهَ وَكُونُواْ مَعَ الصَّادِقِينَ}} <ref> ای مؤمنان! از خداوند پروا کنید و با راستگویان باشید!؛ سوره توبه، آیه: ۱۱۹.</ref> بی‌تردید لازمه همراهی مطلق با آنان، عصمت آنهاست<ref> التفسيرالكبير، ج ۱۶، ص ۲۲۱؛ پيام قرآن، ج ۹، ص ۵۰؛ حق‌اليقين، ص ۵۴ ـ ۵۵.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. همچنین در {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ أَطِيعُواْ اللَّهَ وَأَطِيعُواْ الرَّسُولَ وَأُولِي الأَمْرِ مِنكُمْ }} <ref> ای مؤمنان، از خداوند فرمان برید و از پیامبر و زمامدارانی که از شمایند فرمانبرداری کنید؛ سوره نساء، آیه: ۵۹.</ref>، اطاعت از اولواالامر در ردیف اطاعت پیامبر{{صل}} و اطاعت پیامبر{{صل}} در ردیف اطاعت خدای متعال قرار گرفته است و چون اطاعت خدا به صورت مطلق واجب است بنابراین، اطاعت پیامبر{{صل}} و اولواالامر نیز به طور مطلق واجب است و لازمه وجوب اطاعتِ مطلق، عصمت است <ref>الميزان، ج ۴، ص ۳۸۹ ـ ۳۹۱؛ حق اليقين، ص ۴۰.</ref> دلالت آیه بر عصمت چنان واضح و روشن است که برخی از اهل سنت نیز نتوانسته‌اند آن را انکار کنند، گرچه مصداق اولواالامر در نظر آنان، اهل حلّ و عقد از امت‌اند که مجموع آنان ـ به شرط اجتماع ـ خطا نمی‌کنند <ref>التفسير الكبير، ج ۱۰، ص ۱۴۴؛ التفسير المنار، ج ۵، ص ۲۰۳.</ref>؛ ولی چون اهل حل و عقد کسانی‌اند که ممکن است مرتکب خطا بشوند از عصمت بهره‌ای ندارند و نمی‌تواند مراد آیه اهل حل و عقد باشد<ref>الميزان، ج ۴، ص ۳۹۲ ـ ۳۹۳.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.

====شرط چهارم: افضلیت====
=====امامت افضل یا امامت مفضول؟=====

==پنجم: تعیین امام==
===راه تعیین امام===
====نصب امام====
====انتخاب امام====
====غلبه و استیلا====

==اثبات امامت==

==قلمرو امامت==
===امامت شأنی===
===امامت فعلی===
====امامت صامت====
====امامت ناطق====

==اثبات امامت ==

==زمینه‌های جعل امامت==
{{اصلی|صبر امام}}
{{اصلی|یقین امام}}
{{اصلی|ابتلای امام}}
{{اصلی|بندگی امام}}
{{اصلی|هدایتگری امام}}
* جعل امامت منوط به وجود زمینه‌هایی است<ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>:
#'''صبر و شکیبایی:''' هدایت انسان‌ها به توحید و به ثمر رساندن آن، با دشواری‌هایی همراه است، از این رو برای عهده‌داری این امر خطیر، باید امامت به کسی سپرده شود که از مشکلات نهراسد و با شکیبایی این بار سنگین را به مقصد برساند<ref> نمونه، ج ۱۷، ص ۱۶۶.</ref>: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا لَمَّا صَبَرُوا }} <ref> برخی از آنان را پیشوایانی گماردیم که به فرمان ما (مردم را) رهنمایی می‌کردند؛ سوره سجده، آیه: ۲۴.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
#'''یقین معصوم|یقین به آیات الهی:''' انسانی که به آیات الهی یقین دارد در کار هدایت امت موفق است و می‌تواند با نیروی یقین خط هدایت به امر الهی را تداوم بخشد<ref> نمونه، ج ۱۷، ص ۱۶۶.</ref>: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا لَمَّا صَبَرُوا وَكَانُوا بِآيَاتِنَا يُوقِنُونَ}} <ref> و چون شکیب ورزیدند و به آیات ما یقین داشتند برخی از آنان را پیشوایانی گماردیم که به فرمان ما (مردم را) رهنمایی می‌کردند؛ سوره سجده، آیه: ۲۴.</ref>، چنانکه حضرت ابراهیم{{ع}} ابتدا برای دستیابی به یقین، از رؤیت ملکوت بهره‌مند شد: {{متن قرآن|وَكَذَلِكَ نُرِي إِبْرَاهِيمَ مَلَكُوتَ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ وَلِيَكُونَ مِنَ الْمُوقِنِينَ}} <ref> و این‌گونه ما گستره آسمان‌ها و زمین را به ابراهیم می‌نمایانیم و (چنین می‌کنیم) تا از باورداران گردد؛ سوره انعام، آیه: ۷۵.</ref> و پس از رسیدن به مقام یقین و تحقق به کلمات اللّه امامت به او اعطا گردید<ref>الميزان، ج ۱، ص ۲۷۳.</ref>: {{متن قرآن|وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا}} <ref> و (یاد کن) آنگاه را که پروردگار ابراهیم، او را با کلماتی آزمود و او آنها را به انجام رسانید؛ فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم؛ سوره بقره، آیه: ۱۲۴.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
#'''ابتلای معصوم|موفقیت در آزمونهای الهی:'''امامت زمانی به حضرت ابراهیم{{ع}} عطا شد که خدای متعال او را به انواع ابتلائات، از جمله ذبح فرزند آزمود و او در همه آنها پیروز گردید<ref>الميزان، ج ۱، ص ۲۶۸.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
#'''بندگی معصوم|عبودیت تام:''' کسانی که مقام امامت به آنان داده شده در عبودیت الهی استمرار داشته و با عبادت ملازم بوده‌اند<ref>المیزان، ج ۱۴، ص ۳۰۴ ـ ۳۰۵.</ref>: {{متن قرآن|كَانُوا لَنَا عَابِدِينَ}} <ref> آنان پرستندگان ما بودند؛ سوره انبیاء، آیه: ۷۳.</ref>، چنانکه بر پایه برخی احادیث خدای متعال ابراهیم را قبل از هرچیز عبد خود قرار داد و پس از آن مقام امامت را به او عطا کرد<ref>الكافى، ج ۱، ص ۱۷۵.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
#'''هدایت معصوم|هدایت یافتگی بدون واسطه:''' رسالت اساسی امام{{ع}} هدایت است و ازاین‌رو در صورتی می‌تواند دیگران را هدایت کند که خود به طور مستقیم و بدون واسطه از ناحیه خدا هدایت شده باشد <ref>الميزان، ج ۱، ص ۲۷۲ ـ ۲۷۵.</ref>: {{متن قرآن|أَفَمَن يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ أَحَقُّ أَن يُتَّبَعَ أَمَّن لاَّ يَهِدِّيَ إِلاَّ أَن يُهْدَى}} <ref> آیا آنکه به حقّ رهنمون می‌گردد سزاوارتر است که پیروی شود یا آنکه راه نمی‌یابد مگر آنکه راه برده شود؟؛ سوره یونس، آیه: ۳۵.</ref> براساس روایاتی در ذیل این آیه پیامبران و امامان هدایت یافتگان‌اند<ref> نورالثقلين، ج ۲، ص ۳۰۳ ـ ۳۰۴؛ الميزان، ج ۱۰، ص ۵۶ ـ ۵۸.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.

==مسئولیت‌های امامت (شؤون امام|شؤون و وظایف امام)==
===مرجعیت علمی و مرجعیت دینی===
* نقل دین
* حفظ دین
* تبیین معارف دینی
===رهبری اجتماع (ولایت امر)===
===ولایت باطنی===

==کارکردهای امامت ==
{{اصلی|کارکردهای امامت}}

==امامت در کودکی==
==دوران‌های امامت==
# دوره حضور؛
# دوره غیبت؛
# دوره ظهور؛
# دوره رجعت.

==سال‌شمار امامت امامان دوازده‌گانه==

'''امامت''' به معنای [[رهبری]] و [[ولایت امر]] است. امامت، [[منصب]] و مقامی که از سوی [[خداوند]] به بعضی انسان‌های [[پاک]] و [[دانا]] و [[شایسته]] داده می‌شود که [[مردم]] را به [[راه خدا]] [[هدایت]] کنند. در [[اسلام]]، برای تداوم [[مسؤولیت]] [[پیامبر خدا]] {{صل}} در بُعد [[حکومتی]] و [[دینی]]، امامت و [[وصایت]] قرار داده شده تا [[مردم]] پس از [[پیامبر]]، از [[امام]] تبعیّت کنند و [[رسول خدا]] {{صل}} و [[امامان]] پس از خویش را با نام و مشخصات [[تعیین]] کرده است. امامت یکی از [[اصول اعتقادی]] [[شیعه]] است و از سوی [[خدا]] و پیامبر {{صل}} است نه به [[انتخاب مردم]]. [[علم]] و [[عصمت]] از جمله شرایط آن است و [[امام]]، [[حق]] [[ولایت]] بر [[مردم]] دارد و [[حجت الهی]] بر همگان است. [[پذیرش]] امامتِ امامانِ [[معصوم]] [[واجب]] است و [[نشانه]] [[اطاعت از خدا]] و پیامبر است و هر کس بدون [[عقیده]] و [[ایمان به امامت]] امامِ [[معصوم]] بمیرد، به [[مرگ جاهلیت]] مرده است. [[امام رضا]] {{ع}} می‌‌فرماید: {{متن حدیث|إِنَّ الْإِمَامَةَ خِلَافَةُ اللَّهِ وَ خِلَافَةُ الرَّسُولِ}} امامت، [[جانشینی]] خدا و [[جانشینی پیامبر]] است<ref>اصول کافی، ج۱، ص۲۰۰.</ref>. روشن است کسی که به جای خدا و [[رسول]] بر [[مردم]] [[حکومت]] می‌کند، باید پاک و [[عادل]] و [[شبیه]] پیامبر در [[کمالات]] و [[فضایل]] باشد. به [[پیروان]] این [[عقیده]]، [[امامیه]] و [[شیعه]] گفته می‌شود<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)|فرهنگ‌نامه دینی]]، ص۳۲.</ref>.
[[پرونده:V0010.webm|بندانگشتی|285px|left]]

== معناشناسی امام و امامت ==
=== معنای لغوی ===
{{اصلی|امامت در لغت}}

=== معنای اصطلاحی ===
مراد از "امامت" و "ولایت"، "[[ولایت امر]]" است؛ به این معنا که اینکه [[فرمان]] [[دست]] چه کسی باید باشد؛ بازگشت همۀ [[نزاع‌ها]]، چه داخل و چه بیرون از [[جامعه اسلامی]]، به این است که چه کسی [[دستور]] بدهد. در عصر ما نیز، هر کدام از [[طاغوت‌ها]] و سردم‌داران [[استکبار جهانی]] ادعا می‌کند که باید [[فرمان]] [[دست]] من باشد و اگر ملتی یا کشوری بیابد که روزبه‌روز مقتدرتر می‌شود، درصدد شکستن و به‌زانودرآوردن آن برمی‌آید تا خود را ابرقدرت جلوه دهد. اساس [[جنگ‌ها]] و کشمکش‌های این [[مستکبران]] با رقبای خود در [[دنیا]] همین است که زیر بار [[فرمان]] آنان نمی‌روند. بنابراین، [[نزاع]] و دعوا بر سر همان چیزی است که در منابع [[دینی]] [[اسلام]] از آن به "[[ولایت امر]]" تعبیر شده است. "امامت" همان "[[ولایت امر]]" است؛ یعنی چه کسی باید صاحب [[دستور]] باشد<ref>[[محسن اراکی|اراکی، محسن]]، [https://www.aparat.com/v/FYjv0?playlist=376197 درس اول «امامت در اندیشه اسلامی»]</ref>

==== اصطلاح امامت در قرآن ====
{{اصلی|امامت در قرآن}}
لفظ "امامت" در [[قرآن]] به‌کار نرفته؛ ولی واژه "امام {{ع}}" به صورت مفرد و جمع در ۱۲ مورد استعمال شده است که برخی از آنها و نیز [[آیات]] متعدد دیگر به موضوع امامت [[ارتباط]] دارد. آیات مربوط گاهی به [[پیشوایی]] بر [[حق]] [[بالاصاله]]: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}} <ref> و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند؛ سوره انبیاء، آیه: ۷۳.</ref>، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}} <ref> برخی از آنان را پیشوایانی گماردیم؛ سوره سجده، آیه: ۲۴.</ref> و گاهی به پیشوایی به حق به نحو [[جانشینی]]: {{متن قرآن|وَأُولِي الأَمْرِ مِنكُمْ}} <ref> و زمامدارانی که از شمایند؛ سوره نساء، آیه: ۵۹.</ref> و گاهی به [[پیشوایی]] [[باطل]]: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ}} <ref> و زمامدارانی که از شمایند؛ سوره قصص، آیه: ۴۱.</ref> و گاهی به مفهوم جامع میان پیشوایی بر [[حق و باطل]]: {{متن قرآن|يَوْمَ نَدْعُو كُلَّ أُنَاسٍ بِإِمَامِهِمْ}} <ref> روزی که هر دسته‌ای را با پیشوایشان فرا می‌خوانیم؛ سوره اسراء، آیه: ۷۱.</ref> اشاره دارد<ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.

افزون بر آیاتی که واژه [[امام]] {{ع}} یا [[اولی‌الامر]] در آن به‌کار رفته است [[آیات]] فراوانی با امامت و [[رهبری]] پیوند دارد، از جمله برخی آیاتی که در آن مفهوم [[هدایت]] آمده {{متن قرآن|وَيَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُواْ لَوْلا أُنزِلَ عَلَيْهِ آيَةٌ مِّن رَّبِّهِ إِنَّمَا أَنتَ مُنذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ}} <ref> و کافران می‌گویند: چرا نشانه‌ای از پروردگارش بر او فرو فرستاده نشده است؟ تو، تنها بیم‌دهنده‌ای و هر گروهی رهنمونی دارد؛ سوره رعد، آیه: ۱۳.</ref>؛ {{متن قرآن|قُلْ هَلْ مِن شُرَكَائِكُم مَّن يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ قُلِ اللَّهُ يَهْدِي لِلْحَقِّ أَفَمَن يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ أَحَقُّ أَن يُتَّبَعَ أَمَّن لاَّ يَهِدِّيَ إِلاَّ أَن يُهْدَى فَمَا لَكُمْ كَيْفَ تَحْكُمُونَ}} <ref> بگو آیا از شریکانتان کسی هست که به سوی «حق» رهنمون باشد؟ بگو خداوند به «حق» رهنماست؛ آیا آنکه به حقّ رهنمون می‌گردد سزاوارتر است که پیروی شود یا آنکه راه نمی‌یابد مگر آنکه راه برده شود؟ پس چه بر سرتان آمده است؟ چگونه داوری می‌کنید؟؛ سوره یونس، آیه: ۳۵.</ref>، آیه‌ای که [[مؤمنان]] را به [[همراهی]] با [[صادقان]] فرا می‌خواند {{متن قرآن|الْمُنَافِقُونَ وَالْمُنَافِقَاتُ بَعْضُهُم مِّن بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمُنكَرِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمَعْرُوفِ وَيَقْبِضُونَ أَيْدِيَهُمْ نَسُواْ اللَّهَ فَنَسِيَهُمْ إِنَّ الْمُنَافِقِينَ هُمُ الْفَاسِقُونَ}} <ref> مردان و زنان منافق، همگون یکدیگرند که به کار ناپسند فرمان می‌دهند و از کار شایسته باز می‌دارند! و (در بخشش) ناخن خشکی می‌ورزند، خداوند را فراموش کرده‌اند و خداوند نیز آنان را از یاد برده است، بی‌گمان منافقانند که نافرمانند؛ سوره توبه، آیه: ۶۷.</ref>، [[آیه ولایت]] {{متن قرآن|إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِينَ آمَنُواْ الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ رَاكِعُونَ}} <ref> سرور شما تنها خداوند است و پیامبر او و (نیز) آنانند که ایمان آورده‌اند، همان کسان که نماز برپا می‌دارند و در حال رکوع زکات می‌دهند؛ سوره مائده، آیه: ۵۵.</ref>، آیه‌ای که می‌گوید اگر به برخی در [[زمین]] [[قدرت]] داده شود [[نماز]] را برپا می‌دارند، [[زکات]] می‌دهند و [[امر به معروف و نهی از منکر]] می‌کنند {{متن قرآن|الَّذِينَ إِن مَّكَّنَّاهُمْ فِي الأَرْضِ أَقَامُوا الصَّلاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ وَأَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَنَهَوْا عَنِ الْمُنكَرِ وَلِلَّهِ عَاقِبَةُ الأُمُورِ}} <ref> همان کسانی که اگر آنان را در زمین توانمندی دهیم نماز بر پا می‌دارند و زکات می‌پردازند و به کار شایسته فرمان می‌دهند و از کار ناپسند باز می‌دارند و پایان کارها با خداوند است؛ سوره حج، آیه: ۴۱.</ref> و آیاتی که در آن از اعطای [[مُلک]] به برخی سخن به میان آمده است. {{متن قرآن|أَمْ لَهُمْ نَصِيبٌ مِّنَ الْمُلْكِ فَإِذًا لاَّ يُؤْتُونَ النَّاسَ نَقِيرًا أَمْ يَحْسُدُونَ النَّاسَ عَلَى مَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِن فَضْلِهِ فَقَدْ آتَيْنَا آلَ إِبْرَاهِيمَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَآتَيْنَاهُم مُّلْكًا عَظِيمًا }} <ref> آیا ایشان را بهره‌ای از فرمانروایی است؟ که در آن صورت سر سوزنی به کسی (چیزی) نمی‌دهند. یا اینکه به مردم برای آنچه خداوند به آنان از بخشش خود داده است رشک می‌برند؟ بی‌گمان ما به خاندان ابراهیم کتاب (آسمانی) و فرزانگی دادیم و به آنان فرمانروایی سترگی بخشیدیم؛ سوره نساء، آیه: ۵۳ - ۵۴.</ref>؛ {{متن قرآن|وَقَالَ لَهُمْ نَبِيُّهُمْ إِنَّ اللَّهَ قَدْ بَعَثَ لَكُمْ طَالُوتَ مَلِكًا قَالُواْ أَنَّى يَكُونُ لَهُ الْمُلْكُ عَلَيْنَا وَنَحْنُ أَحَقُّ بِالْمُلْكِ مِنْهُ وَلَمْ يُؤْتَ سَعَةً مِّنَ الْمَالِ قَالَ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاهُ عَلَيْكُمْ وَزَادَهُ بَسْطَةً فِي الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ وَاللَّهُ يُؤْتِي مُلْكَهُ مَن يَشَاء وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ }} <ref> و پیامبرشان به آنان گفت: خداوند طالوت را به پادشاهی شما گمارده است، گفتند:چگونه او را بر ما پادشاهی تواند بود با آنکه ما از او به پادشاهی سزاوارتریم و در دارایی هم به او گشایشی نداده‌اند. گفت: خداوند او را بر شما برگزیده و بر گستره دانش و نیروی تن او افزوده است و خداوند پادشاهی خود را به هر که خواهد می‌دهد و خداوند نعمت‌گستری داناست؛ سوره بقره، آیه: ۲۴۷.</ref><ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>

در [[روایات]] فراوانی نیز، مصادیق یا [[تأویل]] آیاتی از [[قرآن]]، مانند: {{متن قرآن|فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَالنُّورِ الَّذِي أَنزَلْنَا وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ }} <ref> پس به خداوند و پیامبرش و نوری که فرو فرستاده‌ایم ایمان آورید و خداوند از آنچه انجام می‌دهید آگاه است؛ سوره تغابن، آیه: ۸.</ref><ref>نورالثقلین، ج ۵، ص ۳۴۱.</ref>، {{متن قرآن|يُرِيدُونَ لِيُطْفِؤُوا نُورَ اللَّهِ بِأَفْوَاهِهِمْ وَاللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ}} <ref> بر آنند که نور خداوند را با دهانهاشان خاموش کنند و خداوند کامل‌کننده نور خویش است هر چند کافران نپسندند؛ سوره صف، آیه: ۸.</ref><ref>نورالثقلین، ج ۵، ص ۳۱۶ - ۳۱۷.</ref> و {{متن قرآن|وَلَقَدْ وَصَّلْنَا لَهُمُ الْقَوْلَ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ}} <ref> و ما برای آنان این گفتار را به هم پیوستیم باشد که پند گیرند؛ سوره قصص، آیه: ۵۱.</ref><ref> الکافی، ج ۱، ص ۴۱۵؛ بصائر الدرجات، ص ۵۱۵.</ref> [[امامان]] {{عم}} دانسته شده‌اند<ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.

در [[قرآن]] و [[احادیث اسلامی]]، کلمه "[[امام]]"، فی الجمله در معنای لغویِ آن به کار رفته است؛ یعنی هر چیزی که مورد [[پیروی]] واقع شود اعم از [[انسان]] و غیر [[انسان]]، مانند: {{متن قرآن|وَمِن قَبْلِهِ كِتَابُ مُوسَى إِمَامًا وَرَحْمَةً}} <ref> و کتاب موسی به پیشوایی و بخشایش پیش از او بوده است؛ سوره هود، آیه: ۱۷.</ref> [[حق]] مانند: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}} <ref> و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند؛ سوره انبیاء، آیه: ۷۳.</ref> و [[باطل]] مانند: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ }} <ref> و آنان را (به کیفر کفرشان) پیشوایانی کردیم که (مردم را) به سوی آتش دوزخ فرا می‌خوانند؛ سوره قصص، آیه: ۴۱.</ref>؛ ولی غالبا این واژه به [[پیشوایان]] [[حق]] و کسانی که به بالاترین نقطه قلّه [[انسانیت]] صعود کرده‌اند، اطلاق می‌گردد و استعمال آن در معنای لغوی، اندک است و نیز استعمال آن در «[[امامان]] [[آتش]]»، به لحاظ نشان دادن نقطه نهاییِ [[انحطاط]] [[انسان]]، در مقابل نقطه اوج [[تکامل]] اوست. به هر حال، [[آیات]] و احادیثی که در این جا تحت عنوان «امامت» خواهند آمد، اختصاص به امامت [[امامان]] [[حق]] دارند<ref>[http://lib.eshia.ir/27255/6/214 [[محمد محمدی ری‌شهری|محمدی ری‌شهری، محمد]]، دانشنامه قرآن و حدیث، ج ۱۰، ص۲۱۳ - ۲۱۴.]</ref>

[[خدای سبحان]] در [[آیات]] متعددی به موضوع امامت اشاره و برای [[امام]] ویژگی‌هایی آورده است. این ویژگی‌ها در [[تعریف امامت]]، تأثیر بسزایی دارد.

نمونه‌های زیر، برخی از مهم‌ترین [[آیات]] است:
#{{متن قرآن|وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که پروردگار ابراهیم، او را با کلماتی آزمود و او آنها را به انجام رسانید؛ فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم. (ابراهیم) گفت: و از فرزندانم (چه کس را)؟ فرمود: پیمان من به ستمکاران نمی‌رسد» سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref>.
#{{متن قرآن|وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ نَافِلَةً وَكُلًّا جَعَلْنَا صَالِحِينَ وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا وَأَوْحَيْنَا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْرَاتِ وَإِقَامَ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءَ الزَّكَاةِ وَكَانُوا لَنَا عَابِدِينَ}}<ref>«و اسحاق را و افزون بر آن (نوه‌اش) یعقوب را به او بخشیدیم و همه را (مردمی) شایسته کردیم و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند و به آنها انجام کارهای نیک و برپا داشتن نماز و دادن زکات را وحی کردیم و آنان پرستندگان ما بودند» سوره انبیاء، آیه ۷۲-۷۳.</ref>.
#{{متن قرآن|وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ فَلَا تَكُنْ فِي مِرْيَةٍ مِنْ لِقَائِهِ وَجَعَلْنَاهُ هُدًى لِبَنِي إِسْرَائِيلَ وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا لَمَّا صَبَرُوا وَكَانُوا بِآيَاتِنَا يُوقِنُونَ}}<ref>«و به راستی ما به موسی کتاب (آسمانی) دادیم -بنابراین در لقای او (با خداوند) تردیدی مکن- و ما آن (کتاب) را رهنمودی برای بنی اسرائیل قرار دادیم و چون شکیب ورزیدند و به آیات ما یقین داشتند برخی از آنان را پیشوایانی گماردیم که به فرمان ما (مردم را) رهنمایی می‌کردند» سوره سجده، آیه ۲۳-۲۴.</ref>.

بر پایه [[آیات]] یاد شده، چند ویژگی برای امامت دست‌یافتنی است:
# امامت به [[جعل]] [[الهی]] است: {{متن قرآن|إِنِّي جَاعِلُكَ}}، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ}}، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ}}.
# [[گستره امامت]] [[امام]]، [[مردم]] است: {{متن قرآن|جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ}}.
# امامت، [[عهد الهی]] است: {{متن قرآن|لَا يَنَالُ عَهْدِي}}.
# امامت به [[ظالمان]] نمی‌رسد: {{متن قرآن|لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}.
# [[امام]]، دارای [[هدایت تکوینی]] یا [[هدایت به امر]] است: {{متن قرآن|يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}}.
# [[هدایت به امر]]، دو مقدمه دارد: کمال علمی‌ یا [[یقین]]: {{متن قرآن|وَكَانُوا بِآيَاتِنَا يُوقِنُونَ}}؛ کمال عملی یا [[صبر]]: {{متن قرآن|لَمَّا صَبَرُوا}}<ref>[[مهدی مقامی|مقامی، مهدی]]، [[درسنامه امام‌شناسی (کتاب)|درسنامه امام‌شناسی]]، ص:۲۲-۲۳.</ref>.

=== روابط مفهومی امامت با واژگان همسو ===
==== رابطه با [[نبوت]] و [[رسالت]] ====
در [[قرآن کریم]] هر چهار کلمه [[خلیفه]]، [[امام]]، [[نبوت]] و [[رسالت]] یا مشتقات آن، استعمال شده است که [[آیات]] دارای کلمه [[خلیفه]] در ذیل عنوان مفهوم [[خلیفه]] در [[قرآن]] مطرح شد.

اما کلمه [[امام]]، در [[قرآن مجید]]، بر مصادیق مختلفی استعمال شده است که به دو دسته تقسیم می‌شود:
# مصادیق غیر بشری، مانند [[لوح محفوظ‍‌]]: {{متن قرآن|وَكُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْنَاهُ فِي إِمَامٍ مُبِينٍ}}<ref>«و هر چیزی را در نوشته‌ای روشن بر شمرده‌ایم» سوره یس، آیه ۱۲.</ref>
# [[کتاب آسمانی]]: {{متن قرآن|وَمِنْ قَبْلِهِ كِتَابُ مُوسَى إِمَامًا وَرَحْمَةً}}<ref>«و کتاب موسی به پیشوایی و بخشایش پیش از او بوده است» سوره هود، آیه ۱۷؛ سوره احقاف، آیه ۱۲.</ref>.

مصادیق بشری که از جهت [[حقانیت]] و بطلان، به دو دسته تقسیم می‌شود:
# [[امام حق]]: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}}<ref>«و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند» سوره انبیاء، آیه ۷۳.</ref>
# [[امام باطل]]: {{متن قرآن|فَقَاتِلُوا أَئِمَّةَ الْكُفْرِ}}<ref>«با پیشگامان کفر که به هیچ پیمانی پایبند نیستند کارزار کنید» سوره توبه، آیه ۱۲.</ref> و {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ}}<ref>«و آنان را (به کیفر کفرشان) پیشوایانی کردیم که (مردم را) به سوی آتش دوزخ فرا می‌خوانند» سوره قصص، آیه ۴۱.</ref>.

امّا [[امامت]] در اصطلاح [[دینی]] به دو صورت [[عام و خاص]] است که در معنای عام، شامل [[نبوت]] و [[رسالت]] به عنوان [[مقتدا]] و [[اسوه]] می‌شود و در معنای خاص، شامل آنها نشده و در بعضی موارد بعد از تحقق [[مقام نبوت]] و [[رسالت]] است{{متن قرآن|وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}<ref> «و (یاد کن) آنگاه را که پروردگار ابراهیم، او را با کلماتی آزمود و او آنها را به انجام رسانید؛ فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم. (ابراهیم) گفت: و از فرزندانم (چه کس را)؟ فرمود: پیمان من به ستم‌کاران نمی‌رسد» سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref>. یا [[مقام]] ویژه‌ای است که از طرف [[خدای سبحان]] به اوصایای [[پیامبران]] {{عم}}، [[عنایت]] می‌شود.

اما کلمه [[نبوت]]، ۵ بار {{متن قرآن|مَا كَانَ لِبَشَرٍ أَنْ يُؤْتِيَهُ اللَّهُ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ}}<ref> «هیچ بشری را نسزد که خداوند به او کتاب و حکمت و پیامبری بدهد» سوره آل عمران، آیه ۷۹.</ref>؛ {{متن قرآن|أُولَئِكَ الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ}}<ref>«آنان کسانی هستند که به آنها کتاب و داوری و پیامبری دادیم» سوره انعام، آیه ۸۹.</ref>؛ {{متن قرآن|وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَجَعَلْنَا فِي ذُرِّيَّتِهِ النُّبُوَّةَ وَالْكِتَابَ}}<ref>«و ما به او اسحاق و (نوه‌اش) یعقوب را بخشیدیم و در فرزندان او پیامبری و کتاب (آسمانی) را نهادیم» سوره عنکبوت، آیه ۲۷.</ref>؛ {{متن قرآن|وَلَقَدْ آتَيْنَا بَنِي إِسْرَائِيلَ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ}} <ref>«و به راستی ما به بنی اسرائیل کتاب (آسمانی) و داوری و پیامبری دادیم» سوره جاثیه، آیه ۱۶</ref>؛ {{متن قرآن|وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا وَإِبْرَاهِيمَ وَجَعَلْنَا فِي ذُرِّيَّتِهِمَا النُّبُوَّةَ وَالْكِتَابَ}}<ref>«و نوح و ابراهیم را فرستادیم و در فرزندان آنان پیامبری و کتاب (آسمانی) نهادیم» سوره حدید، آیه ۲۶.</ref> در [[قرآن]] استعمال شده و در اصل و ریشه آن، [[اختلاف]] است. بعضی گفته‌اند: از نَبَأ به معنای خبر مشتق شده<ref>تبیان، ج۷، ص۱۳۳؛ کنزالدقائق، ج۸، ص۲۳۲؛ المیزان، ج۲، ص۱۳۹.</ref> و برخی دیگر نوشته‌اند: از نبوه (بر وزن نغمه) به معنای [[رفعت]] و بلندی [[مقام]]، مشتق شده است<ref>مجمع البیان، ج۶، ص۸۰۰؛ کشف الاسرار، ج۶، ص۵۴.</ref>؛ لذا با لحاظ‍ ریشه، ترجمه [[آیه شریفه]] {{متن قرآن|وَاذْكُرْ فِي الْكِتَابِ مُوسَى إِنَّهُ كَانَ مُخْلَصًا وَكَانَ رَسُولًا نَبِيًّا}}<ref>«و در این کتاب از موسی یاد کن که ناب و فرستاده‌ای پیامبر بود» سوره مریم، آیه ۵۱.</ref> دو گونه می‌شود؛ ای [[پیامبر]]! در کتاب [[قرآن]] از [[موسی]] یاد کن که او [[بنده]] [[مخلَص]] و فرستاده [[حق]] و پیام‌آور برای خَلق بود.

ای [[پیامبر]]! در کتاب [[قرآن]] از [[موسی]] یاد کن که او [[بنده]] [[مخلَص]] و فرستاده‌ای والامقام بود.

اما کلمه [[رسالت]] فقط‍ یک بار{{متن قرآن|فَتَوَلَّى عَنْهُمْ وَقَالَ يَا قَوْمِ لَقَدْ أَبْلَغْتُكُمْ رِسَالَةَ رَبِّي وَنَصَحْتُ لَكُمْ وَلَكِنْ لَا تُحِبُّونَ النَّاصِحِينَ}}<ref> «(صالح) از آنان روی گردانید و گفت: ای قوم من! بی‌گمان پیام پروردگارم را به شما رسانده‌ام و برای شما خیرخواهی کرده‌ام امّا شما خیرخواهان را دوست نمی‌دارید» سوره اعراف، آیه ۷۹.</ref> و جمع آن "رسالات"، ۸ بار در [[قرآن مجید]] استعمال شده است؛ و معنای [[رسالت]] این است که مأموریتی بر عهده کسی بگذارند و او موظف به [[تبلیغ]] و ادای آن شود<ref>[[عبدالله حق‌جو|حق‌جو، عبدالله]]، [[ولایت در قرآن (کتاب)|ولایت در قرآن]]، ص:۵۶-۵۸.</ref>.

==== رابطه با [[خلافت]] ====
{{همچنین|خلافت}}
در [[فرهنگ اسلامی]] "[[امامت]]" و "[[خلافت]]" حقیقتی واحد را بیان می‌‌کنند با این تفاوت که "[[خلافت]]" به جنبه [[جانشینی]] از [[پیامبر]] {{صل}} دلالت دارد و "[[امامت]]" به جنبه [[رهبری جامعه اسلامی]]. در متون [[دینی]] هر دو تعبیر به کار رفته است و اشاره به مصداق واحد دارد: در [[حدیث یوم الانذار]] [[رسول خدا]] {{صل}} امیرالمؤمنین علی {{ع}} را این گونه معرفی کرده است: {{متن حدیث|إِنَّ هَذَا أَخِي وَ وَصِيِّي وَ وَزِيرِي وَ خَلِيفَتِي فِيكُمْ، فَاسْمَعُوا لَهُ وَ أَطِيعُوا}}<ref>الأمالی (للطوسی)، ص ۵۸۳ سایر منابع و این حدیث در مباحث امامت خاصه می‌‌آید.</ref>.
[[رسول خدا]] {{صل}} در معرفی [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} و سایر [[جانشینان]] خود کلمه "[[امام]]" را به کار گرفته و می‌‌فرماید: {{متن حدیث|أَلَا إِنَّهُ الْمُبَلِّغُ عَنِّي وَ الْإِمَامُ بَعْدِي فَزَوْجُ ابْنَتِي وَ أَبُو سِبْطَيَّ... هُوَ الْإِمَامُ أَبُو الْأَئِمَّةِ الزُّهْرِ فَقِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَكَمِ الْأَئِمَّةُ بَعْدَكَ قَالَ اثْنَا عَشَرَ عَدَدَ نُقَبَاءِ بَنِي إِسْرَائِيلَ}}<ref>کفایة الأثر فی النصّ علی الأئمه الإنثی عشر، ص ۸۸.</ref>.

و در همین [[روایات]] [[جانشینان]] دوازه گانه در لسان [[رسول خدا]] {{صل}} از تعبیر [[خلیفه]] نیز استفاده شده است: {{متن حدیث|لَا يَزَالُ هَذَا الْإِسْلَامُ عَزِيزاً إِلَى اثْنَيْ عَشَرَ خَلِيفَةً}}<ref>در مباحث امامت خاصه به تفصیل اعتبار و تواتر این روایات ثابت می‌‌گردد.</ref>.
[[امام رضا]] {{ع}} نیز با هر دو تعبیر "[[امامت]]" و "[[خلافت]]" به یک مصداق اشاره می‌‌کند: {{متن حدیث|إِنَّ الْإِمَامَةَ خِلَافَةُ اللَّهِ وَ خِلَافَةُ الرَّسُولِ {{صل}}}}<ref>فرازی از خطبه امام رضا {{ع}} که در پاورقی‌های قبل به منابع آن اشاره شد.</ref>.
بنابراین امیرالمؤمنین علی {{ع}} به اعتبار اینکه از [[پیامبر]] {{صل}} [[نیابت]] و [[خلافت]] دارد "[[خلیفه]] النبی" {{صل}} و به اعتبار [[پیشوایی]] و [[رهبری]] "[[امام المسلمین]]" نامیده می‌‌شود.

ممکن است گفته شود: هر چند [[امامت]] و [[خلافت]] در منابع [[دینی]] به یک مصداق اشاره دارد اما در طول [[تاریخ]] افرادی که [[شایستگی]] [[زعامت]] و [[رهبری]] بر [[امت اسلامی]] نداشتند بر [[امت]] چیره شده و خود را [[خلیفه]] خوانده و [[زعامت]] [[اهل بیت]] {{عم}} را به رسمیت نشناختند بنابراین لفظ "[[خلیفه]]" به لحاظ [[تاریخی]] نزد [[شیعیان]] قداستی که لفظ "[[امام]]" دارد را، از دست داده است<ref>ر. ک: امامت در پرتو عقل و وحی، ص ۲۹.</ref>.
لازم به [[تذکر]] است که در متون [[دینی]] گاه از "[[امام]]" به "[[حجت]]"<ref>ر. ک: کافی، ج ۱، ص ۱۷۸.</ref> تعبیر شده به ملاحظه حجت و [[دلیل]] بودن [[امام]] و گاه به "عالم"<ref>کافی، ج ۱، ص ۱۵۹.</ref> تعبیر شده است به ملاحظه [[شأن]] تعلیمی [[امام]] برای [[امت]]<ref>[[عبدالمجید زهادت|زهادت، عبدالمجید]]، [[معارف و عقاید ۵ ج۱ (کتاب)|معارف و عقاید ۵]] ص ۲۵-۳۰</ref>.

===== [[نظام امامت]] و [[نظام خلافت]] =====

==== رابطه با [[حجت الهی]] ====

==== رابطه با [[ولایت]] ====

==== رابطه با [[وصایت]] ====

==== رابطه با [[امارت]] ([[ملک]]) ====

==== رابطه با [[وزارت]] ====

==== رابطه با [[قیمومیت]] ====

=== حقیقت امامت ===
== ضرورت امامت ==
{{اصلی|ضرورت امامت|استمرار امامت}}

وجود [[امام]] {{ع}} در هر عصر و زمان و در هر جامعه‌ای برای [[هدایت]] [[انسان‌ها]] به سوی کمال و [[برقراری نظم]] در [[جامعه]] [[ضرورت]] دارد<ref>المیزان، ج ۱۳، ص ۱۶۵ ـ ۱۶۶.</ref>: {{متن قرآن|إِنَّمَا أَنْتَ مُنْذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ}} <ref> تو، تنها بیم‌دهنده‌ای و هر گروهی رهنمونی دارد؛ سوره رعد، آیه: ۷.</ref> [[روایات تفسیری]] این [[آیه]] نیز این [[حقیقت]] را [[تأیید]] می‌کند که امامی زنده تا [[روز قیامت]] در میان [[انسان‌ها]] حضور دارد<ref>الکافى، ج ۱، ص ۱۹۱ ـ ۱۹۲.</ref>؛ همچنین براساس روایاتی درباره [[سوره قدر]]، در [[شب قدر]] هر سال تا [[روز قیامت]]، [[فرشتگان]] بر [[امام]] {{ع}} آن زمان نازل می‌شوند و این [[سوره]] [[دلیل]] روشنی بر [[وجود امام]] {{ع}} در همه زمانهاست <ref>نورالثقلین، ج ۵، ص ۶۱۹ ـ ۶۴۲.</ref><ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.

=== [[ادله ضرورت وجود امام]] ===

=== [[جایگاه امامت]] ===

=== [[اصل اعتقادی بودن امامت]] ===
{{اصلی|اصل دین بودن امامت}}

=== [[فرع فقهی بودن امامت]] ===

=== [[جایگاه امامت در نظام معارف دینی]] ===

=== [[جایگاه امامت در نظام اعتقادی اسلام]] ===

=== [[جایگاه امامت در نظام فرهنگی اسلام]] ===

=== [[جایگاه امامت در نظام اخلاقی اسلام]] ===

=== [[جایگاه امامت در نظام سیاسی اسلام]] ===

=== [[جایگاه امامت در نظام اقتصادی اسلام]] ===

=== [[اهمیت بحث امامت]] ===

=== اهمیت امامت در [[قیامت]] ===

== [[غایت امامت]] (چرایی امامت) ==
{{اصلی|چرایی امامت}}

[[چرایی امامت]] در دو سطح قابل بررسی است:
# [[غایت امامت]]: والاترین و نهایی ترین [[هدف الهی از تعیین امام]] (رسیدن [[بشر]] به [[مقام خلافت الهی]] که در خود [[امام]] با [[تربیت الهی]] صورت می‌گیرد و در غیر [[امام]] با [[تربیت امام]] و [[تبعیت از امام|تبعیت از او]] حاصل می‌گردد)؛
# [[حکمت امامت]]: به معنای بیان اهداف و [[راهبردهای کلان]] [[الهی]] ([[چرایی فعل خدا در جعل امامت]])، شمردن [[شؤون]] ([[جایگاه ها]] و [[مقامات]]) و همچنین تشریح [[وظایف]] ([[رسالت ها]] و [[مأموریت ها]]) و [[کارکردهای امام]] و [[کارکردهای امامت|نظام امامت]] ([[فواید امامت|فواید]] و [[منافع مترتب بر جعل امامت|منافع مترتب بر جعل]] و [[منافع مترتب بر پیاده‌سازی امامت|پیاده‌سازی امامت]]).

در [[روایات]] از امامت، به عنوان [[غایت خلقت]] تعبیر شده است؛ به گونه‌ای که اگر لحظه‌ای [[زمین]] از [[امام]] خالی باشد، بر اهلش [[خشم]] خواهد نمود و آنان را در کام خود فرو خواهد برد <ref>{{متن حدیث|لَوْ بَقِيَتِ الْأَرْضُ بِغَيْرِ إِمَامٍ لَسَاخَتْ‏}}؛ اصول کافی، ج۱، ص۱۳۷.</ref>. از این [[روایت]] و نظایر آن به دست می‌آید که [[سرنوشت]] [[زندگی]] [[انسان]] و سایر جانداران در [[زمین]] به [[وجود امام]] بستگی دارد؛ یعنی از زمانی که در [[زمین]] [[حیات]] وجود داشته، [[امام]] نیز بوده است و تا هنگامی‌ که [[زندگی]] جریان دارد، [[امام]] نیز وجود خواهد داشت. بر این اساس، [[امام]] در [[نظام خلقت]] نقش علیت دارد. علیت [[امام]] در [[نظام طبیعت]] و در سطحی فراتر در [[نظام خلقت]]، به دو گونه فاعلی و غایی امکان‌پذیر است؛ یعنی [[وجود امام]] در سلسله علل فاعلی و غایی [[جهان]] قرار دارد، هر چند علة العلل در هر دو سلسله [[خداوند متعال]] است. بدین جهت است که درباره [[امام مهدی|امام عصر]] {{ع}} آمده است: "بقای [[دنیا]] به بقای [[امام عصر]] {{ع}} است، و به یُمن و [[برکت]] او موجودات روزی داده می‌شوند و به واسطه وجود او [[زمین]] و [[آسمان]] پابرجاست"<ref>{{متن حدیث| الَّذِي بِبَقَائِهِ بَقِيَتِ الدُّنْيَا وَ بِيُمْنِهِ رُزِقَ الْوَرَى وَ بِوُجُودِهِ ثَبَتَتِ الْأَرْضُ وَ السَّمَاء‏}}؛ دعای عدیله.</ref><ref>[[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[امامت - ربانی گلپایگانی (مقاله)|مقاله «امامت - ربانی گلپایگانی»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]] ص ۴۰۴-۴۱۸.</ref>

[[صدرالمتألهین]] در شرح این گونه [[احادیث]] گفته است: [[خداوند سبحان]] موجودات را با تفاوت درجات و مراتبی که از نظر [[برتری]] و [[پست]] تری دارند آفرید. پایین‌ترین مرتبه موجودات مواد عنصری [[زمین]] است که دورترین فاصله را از [[لطافت]] وجودی دارد، اما قابلیت تحول و [[تکامل]] وجودی را دارد. [[اراده]] حکیمانه [[خداوند]] اقتضا کرده است که این مواد عنصری، مسیر [[تکامل]] را طی کرده و به غایات وجودی خود "مرتبه بالاتر وجود" برسند. بر این اساس، در مسیر [[تکامل]] موجودات که از طریق علت غایی تحقق می‌یابد هر موجودی که مرتبه بالاتر دارد علت غایی موجود پایین‌تر است. بدین ترتیب، [[زمین]] را برای گیاه آفرید و گیاه را برای حیوان و حیوان را برای [[انسان]]، و از آنجا که در میان افراد [[انسان]] نیز مراتب کمال و [[نقص]] وجود دارد، [[کامل‌ترین انسان]] را [[غایت]] وجود انسان‌های دیگر قرار داد که در [[حقیقت]] [[غایت]] همه موجوداتی است که در مرتبه پایین‌تر از [[انسان]] قرار دارند. او همان [[انسان کامل]] است که در مرتبه امامت است، او [[جانشین]] [[خداوند]] در [[زمین]] است و چون وجود چیزی بدون [[غایت]] آن محال است، وجود [[جهان]] بدون [[وجود امام]] ناممکن خواهد بود<ref>شرح اصول کافی، ص۴۶۲.</ref><ref>[[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[امامت - ربانی گلپایگانی (مقاله)|مقاله «امامت - ربانی گلپایگانی»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]] ص ۴۰۴-۴۱۸.</ref>

== قلمرو امامت ==

=== [[امامت شأنی]] ===

=== [[امامت فعلی]] ===

=== [[امامت صامت]] ===

=== [[امامت ناطق]] ===

== [[ابعاد امامت]] ==
== [[اثبات امامت]] ==

== [[شرایط امامت]] ([[بایستگی‌های امام]]) ==

==== [[نصب الهی امام]] ([[اصطفاء]]) ====

==== [[علم ویژه الهی]] ([[علم لدنی]]) ====
[[امامان]] {{عم}} [[حق]] که [[مسئولیت]] خطیر [[هدایت]] [[مردم]] به [[سعادت]] و کمال و [[مدیریت جوامع انسانی]] را بر عهده دارند، باید از [[دانش]] گسترده برخوردار باشند، تا بتوانند این [[مسئولیت]] را به انجام رسانند، افزون بر این لازم است [[علم]] آنان از [[خطا]] و [[شک]] مصون باشد، تا [[مردم]] بتوانند به آنان [[اعتماد]] کنند و [[هدایت]] ایشان را پذیرفته و تحت [[حاکمیت]] آنان به اهداف مادی و [[معنوی]] خود برسند، ازاین‌رو [[خداوند]] [[طالوت]] را با [[برتری در دانش]] و نیروی جسمانی برای [[حاکمیت]] بر [[بنی‌اسرائیل]] برگزید: {{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاهُ عَلَيْكُمْ وَزَادَهُ بَسْطَةً فِي الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ}} <ref> خداوند او را بر شما برگزیده و بر گستره دانش و (نیروی) تن او افزوده است؛ سوره بقره، آیه: ۲۴۷.</ref> و نیز [[اولواالامر]] را [[مرجع]] [[علمی]] [[مسلمانان]] در تشخیص [[حق و باطل]] و [[صدق]] و [[کذب]] معرفی کرد و به آنان [[فرمان]] داد تا در هنگام دریافت گزارشها به [[اولواالامر]] به عنوان صاحبان [[آگاهی]] و [[قدرت]] تشخیص مراجعه کنند تا با [[استنباط]] [[حق]] و [[صدق]]، آنان را [[آگاه]] سازند: {{متن قرآن|وَإِذَا جَاءَهُمْ أَمْرٌ مِّنَ الأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذَاعُواْ بِهِ وَلَوْ رَدُّوهُ إِلَى الرَّسُولِ وَإِلَى أُولِي الأَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنبِطُونَهُ مِنْهُمْ}} <ref> و هنگامی که خبری از ایمنی یا بیم به ایشان برسد آن را فاش می‌کنند و اگر آن را به پیامبر یا پیشوایانشان باز می‌بردند کسانی از ایشان که آن را در می‌یافتند به آن پی می‌بردند؛ سوره نساء، آیه: ۸۳.</ref> مقصود از [[اولواالامر]] در این [[آیه]] همان کسانی هستند که در [[آیه]] ۵۹ [[سوره]] [[نساء]] به آنان اشاره شده و [[حکم]] ایشان در [[عصمت]] و وجوبِ [[اطاعت]] مانند [[پیامبر|رسول خداست]] {{صل}} <ref>الميزان، ج ۵، ص ۲۲؛ ج ۴، ص ۳۸۷ ـ ۳۹۱.</ref><ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. و مصادیق آن بر اساس [[روایات]]، [[امامان]]اند {{عم}}<ref>روض‌الجنان، ج۶، ص۳۵؛ همان، ج۴، ص۳۸۷ـ ۳۹۱؛ ج ۵، ص ۲۳ ـ ۲۴.</ref> با توجه به اینکه [[آیه]]، [[اولواالامر]] را [[آگاه]] به ریشه مسائل معرفی کرده به‌گونه‌ای که اگر دیگران به آنان مراجعه کنند راهنماییشان می‌کنند، استفاده می‌شود که [[علم]] آنان آمیخته به [[جهل]] و [[شک]] و [[خطا]] نیست و این در مورد غیر [[معصومان]] [[صدق]] نمی‌کند، افزون بر این از ذیل [[آیه]] فهمیده می‌شود که وجود [[اولواالامر]] نوعی [[فضل]] و [[رحمت الهی]] است که اطاعتشان [[مردم]] را از [[پیروی]] [[شیطان]] باز می‌دارد: {{متن قرآن|وَلَوْلاَ فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ لاَتَّبَعْتُمُ الشَّيْطَانَ إِلاَّ قَلِيلاً}} <ref> و اگر بخشش و بخشایش خداوند بر شما نمی‌بود (همه) جز اندکی، از شیطان پیروی می‌کردید؛ سوره نساء، آیه: ۸۳.</ref> و تنها [[پیروی]] از [[معصومان]] می‌تواند [[انسان]] را از [[گمراهی]] و [[پیروی]] [[شیطان]] به طور قطع باز دارد، زیرا غیر [[معصوم]] ممکن است خود گرفتار [[لغزش]] و [[خطا]] شود<ref>الميزان، ج ۱۲، ص ۲۵۹، ۲۸۵.</ref><ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. از دیگر آیاتی که [[علم امام]] {{ع}} از آن استفاده می‌شود [[آیه]] {{متن قرآن|وَمَا أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِكَ إِلاَّ رِجَالاً نُّوحِي إِلَيْهِمْ فَاسْأَلُواْ أَهْلَ الذِّكْرِ إِن كُنتُمْ لاَ تَعْلَمُونَ}} <ref> و ما پیش از تو جز مردانی را که به آنها وحی می‌کردیم نفرستادیم؛ اگر نمی‌دانید از اهل ذکر (آگاهان) بپرسید؛ سوره نحل، آیه: ۴۳.</ref> و {{متن قرآن|وَمَا أَرْسَلْنَا قَبْلَكَ إِلاَّ رِجَالاً نُّوحِي إِلَيْهِمْ فَاسْأَلُواْ أَهْلَ الذِّكْرِ إِن كُنتُمْ لاَ تَعْلَمُونَ}} <ref> و پیش از تو جز مردانی را که به آنها وحی می‌کردیم نفرستادیم، اگر نمی‌دانید از اهل کتاب بپرسید؛ سوره انبیاء، آیه: ۷.</ref> است که براساس آن باید [[انسان‌ها]] اموری را که نمی‌دانند از [[اهل ذکر]] بپرسند. گرچه مضمون [[آیه]] عام و [[ارشاد]] به اصلی عقلایی یعنی [[وجوب]] [[رجوع]] [[جاهل]] به [[اهل خبره]] است <ref>الميزان، ج ۱۲، ص ۲۵۹، ۲۸۵.</ref>؛ ولی [[کامل‌ترین]] مصداق «[[اهل ذکر]]» [[امامان]] {{عم}} هستند <ref>الميزان، ج۱۲، ص۲۸۵؛ پيام قرآن، ج۹، ص ۱۱۴.</ref>، چنان‌که در [[روایات]] فراوانی نیز آمده است که مقصود از [[اهل ذکر]] [[ائمه‌]]اند {{عم}} <ref>روض‌الجنان، ج ۱۳، ص ۲۰۹.</ref> در [[آیات]] دیگری نیز با تعبیراتی نظیر [[راسخان در علم]]: {{متن قرآن|وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ}} <ref> و استواران در دانش؛ سوره آل عمران، آیه: ۷.</ref><ref>الكافى، ج۱، ص۲۱۳؛ نورالثقلين، ج۱، ص۳۱۵ ـ ۳۱۸.</ref>، کسی که [[علم کتاب]] نزد اوست: {{متن قرآن|وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}} <ref> و کسی که دانش کتاب نزد اوست؛ سوره رعد، آیه: ۴۳.</ref><ref>مجمع‌البيان، ج ۶، ص ۴۶۲؛ نورالثقلين، ج ۲، ص۵۲۱ ـ ۵۲۴؛ الميزان، ج۱۱، ص۳۸۷ ـ ۳۸۹.</ref> و کسانی که به آنان [[علم]] داده شده: {{متن قرآن|بَلْ هُوَ آيَاتٌ بَيِّنَاتٌ فِي صُدُورِ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ}} <ref> اما آن (قرآن) آیاتی روشن است در سینه کسانی که به آنان دانش داده‌اند؛ سوره عنکبوت، آیه: ۴۹.</ref><ref>الكافى، ج ۱، ص ۲۱۳ ـ ۲۱۴؛ مجمع‌البيان، ۸، ص ۴۵۱؛ الميزان، ج ۱۶، ص ۱۴۲.</ref> به عالمانی اشاره شده که مصادیق کامل آنها [[امامان]] {{عم}} هستند. شایان ذکر است که بر پایه [[روایات]] فراوانی از [[امامان]] {{عم}} آنان به [[غیب]] و همه علومی که در [[اختیار]] [[فرشتگان]]، [[پیامبران]] و [[رسولان]] قرار گرفته عالم‌اند <ref>الكافى، ج ۱، ص ۲۵۵ ـ ۲۵۶؛ الميزان، ج ۱۸، ص ۱۹۲.</ref> و [[علم]] آنان دارای منابع فراوانی است؛ مانند: [[تحدیث]] و [[الهام]]، [[وراثت]] از [[پیامبر|پیامبر اکرم]] {{صل}} و [[امام]] {{ع}} پیش از خود، [[جفر]] و [[جامعه]]، [[مصحف فاطمه]] {{س}} و [[صحیفه امیرمؤمنان]]، [[امام علی]] {{ع}} <ref> الكافى، ج ۱، ص ۱۷۶، ۲۷۰، ۲۲۳، ۲۳۱، ۲۳۸ـ ۲۴۲.</ref><ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.

==== [[عصمت]] ====
بر اساس آموزه‌های [[قرآن]]، [[امام]] {{ع}} دارای ویژگی‌هایی است که مهم‌ترین آنها [[عصمت]] است<ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. [[خدای سبحان]] در پاسخ [[حضرت ابراهیم]] {{ع}} که از [[خدا]] خواست تا امامت را در ذرّیه او قرار دهد فرمود: [[عهد]] من به [[ظالمان]] نمی‌رسد: {{متن قرآن|لاَ يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ }} <ref> پیمان من به ستمکاران نمی‌رسد؛ سوره بقره، آیه: ۱۲۴.</ref> [[مفسران]] با استناد به این [[آیه]] [[عصمت]] را برای [[امام]] {{ع}} لازم می‌دانند و [[لزوم]] [[عصمت]] را این‌گونه تبیین می‌کنند که [[امام]] {{ع}} [[مقتدا]] و [[رهبری]] است که اقتدای به او [[واجب]] است و اگر [[امام]] {{ع}} [[معصیت]] کند بر [[آدمیان]] نیز از باب [[لزوم اطاعت]] از [[امام]] {{ع}}، [[معصیت]] [[واجب]] خواهد بود و این امر محال است، زیرا [[معصیت]] [[ممنوع]] است و جمع فعل و ترک غیر ممکن است، ازاین‌رو [[عصمت]] در [[امامان]] {{عم}} لازم است تا این محذور پیش نیاید<ref>التفسيرالكبير، ج۴، ص ۳۶ ـ ۳۷، ج ۱۰، ص ۱۴۴.</ref> ناگفته نماند که [[آیه]] بر [[عصمت امام]] {{ع}} در طول [[حیات]] و تمام [[عمر]] دلالت می‌کند بنابراین کسی که در قسمتی از [[عمر]] خود گرفتار [[فسق]] یا [[شرک]] باشد [[شایستگی]] [[مقام امامت]] را نخواهد داشت <ref>الميزان، ج ۱، ص ۲۷۴.</ref><ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. نیز [[خداوند]] در {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ اتَّقُواْ اللَّهَ وَكُونُواْ مَعَ الصَّادِقِينَ }} <ref> ای مؤمنان! از خداوند پروا کنید و با راستگویان باشید!؛ سوره توبه، آیه: ۱۱۹.</ref> از [[مؤمنان]] می‌خواهد، [[تقوای الهی]] را پیشه ساخته و به طور مطلق <ref>المیزان، ج ۹، ص ۴۰۲.</ref> با [[صادقان]] باشند: {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ اتَّقُواْ اللَّهَ وَكُونُواْ مَعَ الصَّادِقِينَ}} <ref> ای مؤمنان! از خداوند پروا کنید و با راستگویان باشید!؛ سوره توبه، آیه: ۱۱۹.</ref> بی‌تردید لازمه [[همراهی]] مطلق با آنان، [[عصمت]] آنهاست<ref> التفسيرالكبير، ج ۱۶، ص ۲۲۱؛ پيام قرآن، ج ۹، ص ۵۰؛ حق‌اليقين، ص ۵۴ ـ ۵۵.</ref><ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. همچنین در {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ أَطِيعُواْ اللَّهَ وَأَطِيعُواْ الرَّسُولَ وَأُولِي الأَمْرِ مِنكُمْ }} <ref> ای مؤمنان، از خداوند فرمان برید و از پیامبر و زمامدارانی که از شمایند فرمانبرداری کنید؛ سوره نساء، آیه: ۵۹.</ref>، [[اطاعت]] از [[اولواالامر]] در ردیف [[اطاعت]] [[پیامبر]] {{صل}} و [[اطاعت]] [[پیامبر]] {{صل}} در ردیف [[اطاعت]] [[خدای متعال]] قرار گرفته است و چون [[اطاعت خدا]] به صورت مطلق [[واجب]] است بنابراین، [[اطاعت]] [[پیامبر]] {{صل}} و [[اولواالامر]] نیز به طور مطلق [[واجب]] است و لازمه [[وجوب]] اطاعتِ مطلق، [[عصمت]] است <ref>الميزان، ج ۴، ص ۳۸۹ ـ ۳۹۱؛ حق اليقين، ص ۴۰.</ref> دلالت [[آیه]] بر [[عصمت]] چنان واضح و روشن است که برخی از [[اهل سنت]] نیز نتوانسته‌اند آن را [[انکار]] کنند، گرچه مصداق [[اولواالامر]] در نظر آنان، [[اهل حلّ و عقد]] از امت‌اند که مجموع آنان ـ به شرط [[اجتماع]] ـ [[خطا]] نمی‌کنند <ref>التفسير الكبير، ج ۱۰، ص ۱۴۴؛ التفسير المنار، ج ۵، ص ۲۰۳.</ref>؛ ولی چون [[اهل حل و عقد]] کسانی‌اند که ممکن است مرتکب [[خطا]] بشوند از [[عصمت]] بهره‌ای ندارند و نمی‌تواند مراد [[آیه]] [[اهل حل و عقد]] باشد<ref>الميزان، ج ۴، ص ۳۹۲ ـ ۳۹۳.</ref><ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.

==== [[افضلیت]] ====

== [[تعیین امام]] ==

=== [[راه‌های تعیین امام]] ===

=== دیدگاه [[شیعه]] ===

==== [[نصب یا جعل الهی امام]] ====

=== دیدگاه [[اهل سنت]] ===

==== [[انتخاب امام]] ====

===== نظریه [[شوری]] =====

===== نظریه [[بیعت]] =====

==== نظریه [[غلبه]] و [[استیلا]] ====

== [[شئون امام]] ([[مناصب امام]]) ==

=== [[مرجعیت علمی]] و [[مرجعیت دینی]] ===
[[نقل دین]]

[[حفظ دین]]

[[تبیین معارف دینی]]

=== [[ولایت باطنی]] ===

== [[وظایف امام]] ==

=== [[رهبری اجتماع]] ([[ولایت امر]]) ===

== [[حقوق امام]] ([[وظایف امت در برابر امام]]) ==

=== [[تقدیم امام|حق تقدیم]] ([[افضلیت امام|افضلیت]]) ===
=== [[وصایت امام|حق وصایت]] ===
=== [[امامت امام|حق امامت]] و [[ولایت امام|ولایت]] ===
وظیفه [[سلم بودن برای امام]] و [[جنگ با دشمنان امام|جنگ با دشمنان او]]

=== [[تولی امام|حق تولی]] ===
وظیفه [[تولی امام]] ([[پذیرش ولایت امام|پذیرش ولایت او]])

وظیفه [[تبری از دشمن امام]] ([[بیزاری از دشمنان امام|بیزاری از دشمنان او]])

=== [[معرفت امام|حق معرفت]] ([[شناخت امام]]) ===
وظیفه [[شناخت شخصیت امام|شناخت شخصیت]] و [[شناخت جایگاه امام|جایگاه امام]]

وظیفه [[شناخت حقوق امام]]

وظیفه [[شناخت سیره امام|شناخت سیره]] و [[شناخت معارف امام|معارف امام]]

=== [[ایمان به امام|حق ایمان]] ===
وظیفه [[ایمان به امام]] و [[کفر به دشمنان امام|کفر به دشمنان او]]

=== [[محبّت به امام|حق محبت]] و [[مودت به امام|مودت]] ===
وظیفه [[محبّت به امام]] و [[بغض به دشمنان امام|بغض به دشمنان او]]

وظیفه [[مودّت امام]] و [[عداوت با دشمنان امام|عداوت با دشمنان او]]

=== [[نصح امام|حق نصح]] ===
وظیفه [[خیرخواهی برای امام]] ([[نصح برای امام]])

=== [[سلام به امام|حق سلام]] ===

=== [[صلوات بر امام|حق صلوات]] ===
وظیفه [[صلوات بر امام]] و [[لعن بر دشمنان امام|لعن بر دشمنان او]]

=== [[تمسک به امام|حق تمسک و اعتصام]] ===
وظیفه [[تمسک به امام|تمسّک]] و [[اعتصام به امام]]

=== [[تبعیت از امام|حق تبعیت]] ===
وظیفه [[تبعیت از امام]] ([[معیت با امام]])

==== [[اطاعت امام|حق اطاعت]] ====
وظیفه [[اطاعت امام]]

==== [[نصرت امام|حق نصرت]] ====
وظیفه [[نصرت امام]]

==== [[وفاداری به امام|حق وفاداری]] ====
وظیفه [[وفاداری در بیعت با امام]]

=== [[حق مالی امام|حقوق مالی]] ===
وظیفه [[پرداخت حقوق مالی امام]]
# [[حق انفال]]
# [[حق فیء]]
# [[حق خمس]]

=== [[زیارت امام|حق زیارت]] ===
وظیفه [[دیدار با امام|دیدار]] و [[زیارت امام]]

=== [[اسوه بودن امام|حق اسوه بودن]] ===
وظیفه [[تأسی به امام|تأسی]] و [[اقتدا به امام]]

=== [[مرجعیت علمی امام|حق مرجعیت علمی]] ===
وظیفه [[اخذ علم از امام]]

وظیفه [[ارجاع امور به امام]]

وظیفه [[عرضه باورها بر امام]]

=== [[توسل به امام|حق توسل]] ===
وظیفه [[توسل به امام|توسل]] و [[تبرک به امام]]

=== [[دعا برای امام|حق دعا]] ===

=== [[یادکرد امام|حق ذکر]] ===
وظیفه [[احیای امر امامت]]

وظیفه [[حفظ و نشر میراث امام]]

=== [[ترفيع بیت امام|حق ترفیع بیوت]] ===

=== [[تکریم امام|حق تکریم]] ===

=== [[صله رحم امام|حق صله رحم]] ===

=== [[تشکر از امام|حق شکرگزاری]] ===

=== [[انتظار امام|حق انتظار]] ===
وظیفه [[انتظار فرج محمد و آل محمد]]

=== [[حفظ اسرار امام]] ===

== آثار و کارکردهای امامت ==
{{اصلی|کارکردهای امامت}}

== [[مصادیق امام]] ==

=== [[امامان از پیامبران الهی]] ===

=== [[امامت پیامبر خاتم]] ([[امامت کبری]]) ===

==== [[امامان از اهل بیت پیامبر خاتم]] ====
# [[امامت امام على]]
# [[امامت امام حسن مجتبى]]
# [[امامت امام حسين]]
# [[امامت امام سجاد]]
# [[امامت امام باقر]]
# [[امامت امام صادق]]
# [[امامت امام كاظم]]
# [[امامت امام رضا]]
# [[امامت امام جواد]]
# [[امامت امام هادى]]
# [[امامت امام حسن عسکری]]
# [[امامت امام مهدى]]

== تاریخ امامان (دوران‌های امامت) ==
# دوره [[حضور امام|حضور]]؛
# دوره [[غیبت]]؛
# دوره [[ظهور]]؛
# دوره [[رجعت]]

=== سال‌شمار امامت [[امامان دوازده‌گانه]] ===

=== [[امامت در کودکی]] ===

تعریف امامت و [[شناخت]] [[حقیقت]] آن در مسائل مختلف [[امامت]] تاثیر دارد یعنی اگر [[امامت]] را براساس تعریف و [[تبیین]] [[حقیقت]] آن یک [[منصب]] و [[جایگاه]] [[الهی]] همانند [[نبوت]] بدانیم و به تعبیر دیگر اگر [[امامت]] را یک امر عرشی بدانیم، نوع نگاه ما به وظائیف و ویژگی‌ها و راه‌های [[شناخت]] نگاهی متناسب با این تلقی و برداشت از [[امامت]] خواهد بود. اما اگر [[امامت]] را مانند [[نبوت]] ندانیم، به تبع در مسأله [[وظائف]] و ویژگی‌ها و راه‌های تعیین و [[شناخت امام]] نگاه دیگری خواهیم داشت. بنابراین [[نزاع]] اصلی در بحث [[امامت]] یک [[نزاع]] مفهومی است نه [[نزاع]] مصداقی و می‌‌دانیم که روشن شدن موضوع بحث و تحریر محل [[نزاع]] در هر بحثی برای رسیدن به نتیجه از امور لازم و ضروری می‌‌باشد<ref>[[عبدالمجید زهادت|زهادت، عبدالمجید]]، [[معارف و عقاید ۵ ج۱ (کتاب)|معارف و عقاید ۵]] ص ۲۵-۳۰</ref>.

== [[امامت عام]] ==
* [[امامت در قرآن]] عام است و به امامت [[حق]] و [[پیشوایی]] [[باطل]] تقسیم می‌شود. امامت [[حق]] نیز بر دوگونه است: امامت [[بالاصاله]] که برای [[پیامبران]] [[جعل]] می‌شود و امامت بالاستخلاف که در آن از امامت [[جانشینان]] [[انبیا]] "[[امامان]] {{عم}}" سخن به میان می‌آید.
* مهم‌ترین ویژگی امامت [[باطل]] [[دعوت]] به سوی [[آتش]] است: {{متن قرآن|وَأَتْبَعْنَاهُمْ فِي هَذِهِ الدُّنْيَا لَعْنَةً وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ هُم مِّنَ الْمَقْبُوحِينَ}} <ref> و در این جهان، لعنتی بدرقه آنان کردیم و در روز رستخیز، آنان از زشت چهرگانند؛ سوره قصص، آیه: ۴۲.</ref> مراد از فرا خواندن به [[آتش]] [[دعوت]] به [[معصیت]] و [[کفر]] و افعالی است که استحقاق [[عذاب]] [[جهنم]] و [[آتش]] را در پی دارد<ref>مجمع‌البيان، ج۷، ص۳۲۹؛ الميزان، ج ۱۶، ص ۳۸؛ كنزالدقائق، ج ۱۰، ص ۷۳.</ref>، ازاین‌رو از [[امامان]] {{عم}} [[باطل]] به "[[ائمه]] {{عم}} [[کفر]]" یاد شده است: {{متن قرآن|فَقَاتِلُواْ أَئِمَّةَ الْكُفْرِ}} <ref> با پیشگامان کارزار کنید؛ سوره توبه، آیه: ۱۲.</ref> ویژگی دیگر [[امامان]] {{عم}} [[باطل]] [[پیمان‌شکنی]] و [[طعن]] در [[دین]] و ازاین‌رو [[پیکار]] با آنها لازم است: {{متن قرآن|وَإِن نَّكَثُواْ أَيْمَانَهُم مِّن بَعْدِ عَهْدِهِمْ وَطَعَنُواْ فِي دِينِكُمْ فَقَاتِلُواْ أَئِمَّةَ الْكُفْرِ إِنَّهُمْ لاَ أَيْمَانَ لَهُمْ لَعَلَّهُمْ يَنتَهُونَ}} <ref> و اگر پیمانشان را پس از بستن بشکنند و به دینتان طعنه زنند با پیشگامان کفر که به هیچ پیمانی پایبند نیستند کارزار کنید باشد که باز ایستند؛ سوره توبه، آیه: ۱۲.</ref>، افزون بر این [[امامان]] {{عم}} [[باطل]] پس از مرگشان در [[دنیا]] به [[لعنت]] [[الهی]] گرفتار می‌شوند و در [[قیامت]] کسی آنان را [[یاری]] نمی‌کند و در آنجا از [[زشت]] چهرگان خواهند بود: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ لا يُنصَرُونَ وَأَتْبَعْنَاهُمْ فِي هَذِهِ الدُّنْيَا لَعْنَةً وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ هُم مِّنَ الْمَقْبُوحِينَ}} <ref> و آنان را (به کیفر کفرشان) پیشوایانی کردیم که (مردم را) به سوی آتش دوزخ فرا می‌خوانند و روز رستخیز یاری نخواهند شد. و در این جهان، لعنتی بدرقه آنان کردیم و در روز رستخیز، آنان از زشت چهرگانند؛ سوره قصص، آیه: ۴۱ - ۴۲.</ref> از برخی [[روایات تفسیری]] ذیل این [[آیه]] استفاده می‌شود که آنها امر و [[حکم]] [[مردم]] را بر امر و [[حکم خدا]] ترجیح می‌دهند و برخلاف [[کتاب خدا]] براساس [[هواهای نفسانی]] و [[تمایلات]] [[مردم]] عمل می‌کنند <ref>الكافى، ج ۱، ص ۲۱۶.</ref> گفتنی است که در [[روز قیامت]] که صفوف از هم جدا می‌شود هر گروهی در پی امامشان حرکت می‌کنند: {{متن قرآن|يَوْمَ نَدْعُو كُلَّ أُنَاسٍ بِإِمَامِهِمْ}} <ref> روزی که هر دسته‌ای را با پیشوایشان فرا می‌خوانیم؛ سوره اسراء، آیه: ۷۱.</ref> آنان که [[رهبری]] [[امامان]] {{عم}} [[حق]] و [[عادل]] را پذیرفته‌اند همراه آنان خواهند بود و آنان که [[پیشوایان]] [[گمراهی]] و [[باطل]] را برگزیده‌اند همراه آنها خواهند بود <ref>الميزان، ج ۱۳، ص ۱۶۶؛ نمونه، ج ۱۲، ص ۲۰۱ ـ ۲۰۳.</ref> البته در نظری دیگر، براساس روایاتی مقصود از [[امام]] {{ع}} در این [[آیه]]، [[امام]] {{ع}} [[حق]] است <ref>الميزان، ج ۱، ص ۲۷۳؛ ج ۱۳، ص ۱۷۰ ـ ۱۷۱.</ref><ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
* بر اساس [[آیات قرآن]]، امامت بر [[حق]] باشد یا [[باطل]] به [[جعل]] [[الهی]] است: {{متن قرآن|قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا}} <ref> فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم؛ سوره بقره، آیه: ۱۲۴.</ref>، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}} <ref> و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند؛ سوره انبیاء، آیه: ۷۳.</ref>، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}} <ref> برخی از آنان را پیشوایانی گماردیم؛ سوره سجده، آیه: ۲۴.</ref>، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ}} <ref> و زمامدارانی که از شمایند؛ سوره قصص، آیه: ۴۱.</ref> [[جعل]] امامت حکایت از آن دارد که امامت صرف نظر از [[حق]] یا [[باطل]] بودن آن، ویژگی خاص و نادری است که تنها در برخی افراد وجود دارد، به‌گونه‌ای که می‌توانند توجه دیگران را جلب کنند تا به آنان [[اقتدا]] کنند<ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
* [[جعل]] امامت برای [[امامان]] [[حق]]، بالذات و برای [[امامان]] [[باطل]]، بالعرض است؛ یعنی از آن رو که [[نظام احسن]] عالم بدون امامت و [[رهبری]] از سوی [[صالحان]] و فاسدان تحقق‌پذیر نیست و باید [[نور]] و [[ظلمت]]، [[هدایت]] و [[ضلالت]]، [[ایمان]] و [[کفر]] و [[تقوا]] و [[فجور]] در کنار هم باشد تا هر کدام به سهم خود [[زیبایی]] مطلق عالم را تأمین کند، [[خداوند]] هر دو گونه [[رهبری]] را [[جعل]] فرموده است؛ ولی هیچ گاه این بدان معنا نیست که در همان سطحی که امامت [[حق]] [[بالاصاله]] به [[خداوند]] نسبت داده می‌شود، امامت [[باطل]] نیز [[بالاصاله]] به او منسوب باشد، زیرا [[خداوند]] اولا و بالذات [[هادی]] است؛ نه مُضلّ، و اهل [[رحمت]] و [[مغفرت]] است؛ نه [[انتقام]] و [[عذاب]] و چنانچه از [[اضلال]] و [[انتقام]] و [[عذاب]] سخن به میان می‌آید برای آن است که [[هدایت]] بدون [[ضلالت]] معنا ندارد، چنان که [[رحمت]] و [[مغفرت]] بدون [[انتقام]] و [[عذاب]] تصور ندارد. درباره امامت نیز [[خداوند]] اولا و بالذات، امامت [[حق]] را برای [[امامان]] [[صالح]] آن هم با توجه به [[کمالات]] و فضایلی که لازمه امامت آنان است [[جعل]] کرده، و در کنار آن ثانیاً و بالعرض امامت [[باطل]] را برای [[امامان]] {{عم}} [[فاسد]] و آن هم با توجه به [[رذایل]] آنان [[جعل]] فرموده است. البته این [[جعل]] فقط [[تکوینی]] است؛ نه [[تشریعی]]، بر خلاف [[جعل]] امامت [[حق]] که هم [[تکوینی]] است و هم [[تشریعی]]، با این همه [[مفسران]] در [[تفسیر]] [[جعل]] امامت [[باطل]]، نظرات گوناگونی ارائه کرده‌اند<ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
* برخی گفته‌اند: [[جعل]] به معنای خذلان است؛ یعنی [[خدای متعال]] پس از ارسال پیامبرانی برای [[هدایت]] آنان و در پی آنکه گروهی [[دعوت]] [[پیامبران]] را [[انکار]] کردند و راه [[کفر]] و [[گمراهی]] را در پیش گرفتند، به عنوان مجازات، آنان را مقتدای اهل [[آتش]] قرار داده است؛ نه اینکه [[جعل]] امامت برای آنها ابتدایی باشد <ref>روض‌الجنان، ج۱۵، ص۱۳۷؛ الميزان، ج۱۶، ص۳۸.</ref> برخی دیگر گفته‌اند: [[آیه]] در [[مقام]] گزارش حال آنان در [[قیامت]] است، بدین معنا که آنها سردسته دوزخیان‌اند و هنگامی که گروهی از [[دوزخیان]] به سوی [[آتش]] می‌روند، آنها پیشاپیش [[اصحاب]] [[آتش]] درحرکت‌اند، چنان‌که در [[دنیا]] نیز [[پیشوایان]] [[گمراهی]] بودند <ref>نمونه، ج ۱۶، ص ۹۰ ـ ۹۱.</ref> برخی نیز [[جعل]] امامت را به معنای تسمیه و نامگذاری آنان به [[امام]] {{ع}} [[تأویل]] کرده‌اند <ref> روض الجنان، ج ۱۵، ص ۱۳۷.</ref>؛ اما [[آیه]] بعد با آن [[سازگاری]] ندارد <ref> الميزان، ج ۱۶، ص ۳۸.</ref>، زیرا براساس آن [[آیه]]، به سبب [[پیروی]] دیگران از آنان در [[کفر]] و [[تبهکاری]]، در این [[جهان]] از پی آنها [[لعنت]] فرستاده می‌شود<ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.

==تعریف امامت==
[[امامت]] در لغت به معنای قصد، توجه و آهنگ چیزی کردن<ref>خلیل، العین، ج۱، ص۱۰۵؛ ابن منظور، لسان العرب، ص۲۱۴.</ref> و در اصطلاح به معنای [[پیشوا]] و [[رهبر]] است. درباره مفهوم، حدود، [[وظایف]] و چگونگی [[انتخاب امام]] در میان [[مسلمانان]] [[اختلاف]] است<ref>تفتازانی، شرح المقاصد، ج۵، ص۲۳۳؛ جرجانی، شرح المواقف، ج۸، ص۳۴۴؛ و ر.ک: مطهری، مجموعه آثار، (امامت و رهبری)، ج۴، ص۷۱۴.</ref>، به طوری که مسئله امامت از کهن‌ترین و بنیادی‌ترین مباحث [[عقیدتی]] و مفاهیم [[سیاسی]] در میان [[فرقه‌های اسلامی]] است. امامت در نگاه [[شیعی]]، ادامه [[نبوت]] و همانند آن به [[نصب]] و [[نص الهی]] در شمار [[اصول دین]] است<ref>مفید، اوائل المقالات، ص۷.</ref>. [[امام]] دارای شئونی همچون [[رهبری سیاسی]]، [[زعامت]] [[اجتماعی]]، [[مرجعیت دینی]]، [[تبیین وحی]] و [[ولایت باطنی]] و [[معنوی]] است؛ در حالی که در دیدگاه [[اهل سنت]]، امامت از [[فروع دین]] و از [[افعال]] [[مکلفان]] شمرده می‌شود<ref>سیدمرتضی، رسائل، ج۲، ص۲۶۴.</ref>.<ref>پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، [[تاریخ اسلام بخش اول ج۲ (کتاب)|تاریخ اسلام بخش اول ج۲]] ص ۱.</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}

بحث:امامت

2023-01-19T08:51:57Z

Saqi: /* امامت (فهرست موسوعه اهل بیت(ع) */

==امامت در موسوعه رد شبهات==
===معناشناسی===
«[[امامت]]»: «امامت»، از ماده «امم» (الام) به معنای قصد کردن و توجه به مقصود است. [[امام]] به کسی گفته می‌شود که به قول یا فعل او توجه و [[اقتدا]] شود؛ چه [[حق]] باشد یا [[باطل]]<ref>ابن منظور، لسان العرب، ج۱۲، ص۲۲.</ref>.

در اصطلاح، برای امامت از سوی [[شیعه]] و [[اهل سنت]] تعریفی نزدیک به هم صورت گرفته که عبارت است از: {{عربی|الامامة رئاسة عامة فی امور الدین و الدنیا نیابة عن النبی}}؛ «امامت، [[ریاست عامه]] است در امور [[دین]] و [[دنیا]] به عنوان [[نیابت از رسول خدا]]{{صل}}»<ref>علامه حلی، باب حادی‌عشر، ص۱۰؛ عضدالدین ایجی، المواقف، ج۳، ص۵۷۴.</ref>. علاوه بر آن، اهل سنت گفته‌اند: «بهتر این است در [[تعریف امامت]] گفته شود امامت، [[خلافت]] و [[جانشینی رسول خدا]]{{صل}} است در [[اقامه دین]]، به طوری که [[پیروی]] از او بر همه [[امت]] [[واجب]] باشد»<ref>تفتازانی، شرح المقاصد، ج۵، ص۲۳۴.</ref>.

===[[اهل‌بیت]]===
===[[مصداق‌شناسی اهل بیت]]===
===[[اهمیت مباحث امامت]]===
== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:IM010024.jpg|22px]] [[حافظ نجفی|نجفی، حافظ]]، [[قرآن و امامت اهل بیت (مقاله)|مقاله «قرآن و امامت اهل بیت»]]، [[موسوعه رد شبهات ج۲۱ (کتاب)|'''موسوعه رد شبهات ج۲۱''']]
{{پایان منابع}}
==امامت (فهرست موسوعه اهل بیت(ع)==
#[[امامت|إمامة الأمة {{ع}} ]]
##[[ادله اممات اهل‌البیت|أدلة إمامة الأئمة {{ع}} ]]
###[[احادیث مشیر به امامت اهل‌بیت|الأحاديث المشيرة إلى إمامة الأئمة {{ع}} ]]
###[[احادیث مشیر به وصایت اهل بیت|الأحاديث المشيرة إلى وصاية الأئمة {{ع}} ]]
###[[احادیث مشیر به ولایت اهل بیت|الأحاديث المشيرة إلى ولاية الأئمة {{ع}} ]]
##[[انکار امامت اهل بیت|إنكار إمامة الأئمة {{ع}} ]]
###[[آثار انکار امامت اهل بیت|آثار إنكار إمامة الأئمة {{ع}} ]]
####[[دخول جهنم|دخول جهنم]]
####[[الطبع على القلب]]
####[[کفر|الكفر]]
###[[مساوئ إنكار إمامة الأئمة {{ع}} ]]
####[[استلزام إنكار الواحد كل الأئمة {{ع}} ]]
####[[إنكار النبي {{صل}} ]]
##[[أهمية إمامة الأئمة {{ع}} ]]
###[[إتمام الله الإمامة]]
###[[إتمام الحجة]]
###[[إثبات الحق و محق الباطل]]
###[[أساس الإسلام]]
###[[استدامة الأمر النبوة]]
###[[أصل كل خير]]
###[[إقرار الجبال بإمامة الأئمة {{ع}} ]]
###[[إمامة المتقين]]
###[[أمانة إلهية]]
###[[الأمن في الدنيا و الآخرة]]
###[[البركة]]
###[[بقاء العالم]]
###[[تبيين الحق و الباطل]]
###[[تبيین الدين]]
###[[تمام الدين]]
###[[حفظ الثغور]]
###[[رفع الاختلاف عن الأمة]]
###[[الزعامة]]
###[[عجز الناس عن إدراك الإمامة]]
###[[عز المؤمنين و المسلمین ]]
###[[عظم مرتبة الإمامة]]
###[[كمال الدين]]
###[[منزلة الأنبياء {{ع}} ]]
###[[من قبل الله تعالى]]
###[[میراث الأوصياء {{ع}} ]]
###[[نظام الأمة]]
##[[شرائط إمامة الأئمة {{ع}} ]]
###[[بسط الأحكام]]
###[[تحقق الإمامة في الأعقاب]]
###[[التمسك بالقرآن]]
###[[حسن الولایة الرعية ]]
###[[الحلم]]
###[[الخلوص من الرذائل الأخلاقية]]
###[[السلامة]]
###[[عدم الاشتراط بالبلو]]
###[[عدم السفاهة]]
###[[العصمة]]
###[[العلم]]
###[[العمل بالسنة]]
##[[كيفية تعيين الإمام {{ع}} ]]
###[[الإمام و تعيين الإمام {{ع}} ]]
###[[تعيين الإمام {{ع}} بتعيين الله تعالی]]
###[[الناس و تعيين الإمام {{ع}} ]]
###[[النبي {{صل}} و تعيين الإمام {{ع}} ]]
##[[حقوق الأئمة {{ع}} ]]
###[[إحياء أمر الأئمة {{ع}} ]]
####[[آثار إحياء أمر الأئمة {{ع}} ]]
#####[[ذكر الله تعالی]]
####[[آثار الغفلة عن إحياء أمر الأئمة {{ع}} ]]
#####[[الحسرة]]
####[[[[أسباب إحياء أمر الأئمة {{ع}} ]]
#####[[زيارة المؤمن]]
####[[أهمية إحياء أمر الأئمة {{ع}} ]]
#####[[الحث على إحياء أمر الأئمة {{ع}} ]]
#####[[العبادة]]
###[[انتظار أمر الأئمة {{ع}} ]]
####[[آثار انتظار أمر الأئمة {{ع}} ]]
#####[[التقرب إلى الله تعالى]]
#####[[دخول الجنة]]
#####[[مصاحبة أهل البيت {{ع}} في الآخرة]]
###[[الأنفال]]
###[[أهمية حقوق الأئمة {{ع}} ]]
####[[الحث على حقوق الأئمة {{ع}} ]]
###[[الإيمان بالأئمة {{ع}} ]]
####[[أهمية الإيمان بالأئمة {{ع}} ]]
###[[البر بالأئمة {{ع}} ]]
####[[آثار البر بالأئمة {{ع}} ]]
#####[[الدخول في رحمة الله تعالى]]
#####[[كسب الثواب]]
####[[أسباب البر بالأئمة {{ع}} ]]
#####[[زيارة الحسين {{ع}} ]]
####[[أهمية البر بالأئمة {{ع}} ]]
#####[[أحب الأعمال إلى الله تعالی]]
###[[التبري]]
####[[آثار التبري]]
#####[[كسب الثواب]]
####[[أهمية التبري]]
#####[[الحث على التبري]]
###[[التسليم للأئمة {{ع}} ]]
####[[آثار التسليم للأئمة {{ع}} ]]
#####[[الأمان من فزع يوم القيامة]]
#####[[التقرب إلى الله تعالی]]
#####[[سهولة الحساب]]
#####[[طهارة القلب]]
#####[[العافية]]
#####[[كسب الثواب]]
####[[أهمية التسليم للأئمة {{ع}} ]]
#####[[الحث على التسليم للأئمة {{ع}} ]]
###[[تصديق الأئمة {{ع}} ]]
####[[آثار تصديق الأئمة {{ع}} ]]
#####[[السلامة]]
#####[[المحبة بين الشيعة]]
####[[أسباب تصديق الأئمة {{ع}} ]]
#####[[الاعتقاد بالتوحيد]]
###[[التقرب إلى الأئمة {{ع}} ]]
####[[آثار التقرب إلى الأئمة {{ع}} ]]
#####[[ثبوت الإيمان]]
#####[[جلب البركة]]
#####[[جلب الخير]]
#####[[الدخول في رحمة الله تعالى]]
#####[[غفران الذنوب]]
#####[[كسب النور]]
####[[أسباب التقرب إلى الأئمة {{ع}} ]]
#####[[زيارة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[حفظ الأئمة {{ع}} ]]
######[[أسباب حفظ الأئمة {{ع}} ]]
#######[[التقية]]
###[[الخمس]]
###[[رعاية حرمة الأئمة {{ع}} ]]
###[[زيارة الأئمة {{ع}} ]]
###[[الصلوات على الأئمة {{ع}} ]]
####[[آثار ترك الصلوات على الأئمة {{ع}} ]]
#####[[البعد عن رحمة الله تعالی]]
####[[آثار الصلوات على الأئمة {{ع}} ]]
#####[[استغفار الطائر للعاطس المسلم]]
#####[[حسن الخلق]]
#####[[دخول الجنة]]
#####[[دفع الوجع]]
#####[[رحمة الله تعالى الإنسان]]
#####[[الطهارة]]
#####[[غفران الذنوب]]
#####[[كسب الثواب]]
####[[أهمية الصلوات على الأئمة {{ع}} ]]
#####[[الحث على الصلوات على الأئمة {{ع}} ]]
###[[طاعة الأئمة {{ع}} ]]
####[[الاعتصام]]
####[[التمسك]]
####[[التبعية]]
####[[الأخذ]]
####[[الرجوع]]
###[[آثار طاعة الأئمة {{ع}} ]]
####[[استحقاق الثواب على الأعمال]]
####[[استغفار الملائكة للشيعة]]
####[[الأمان]]
####[[الإيمان]]
####[[البصيرة]]
####[[تبديل السيئات الحسنات]]
####[[تبعية الحق]]
####[[التقرب إلى الله تعالی]]
####[[جلب البركة]]
####[[جلب حب الله تعالی]]
####[[جلب الخير]]
####[[جلب رحمة الله تعالی الخروج من الذل]]
####[[دخول الجنة]]
####[[الدخول في حزب الله تعالى]]
####[[رشد الإنسان]]
####[[رضوان الله تعالی]]
####[[رفع الشك]]
####[[سعادة الإنسان]]
####[[السقي من الكأس الأوفي ]]
####[[شرافة الإنسان]]
####[[صلاح الإنسان]]
####[[طيب الحياة]]
####[[العزة]]
####[[غفران الله]]
####[[كسب الثواب]]
####[[كسب النور]]
####[[كمال الإيمان]]
####[[كمال الدين]]
####[[لقاء الله مؤمنا]]
####[[لقاء النبي {{صل}} ]]
####[[محو الأعمال السيئة]]
####[[مصاحبة الأئمة {{ع}} في الجنة]]
####[[مصاحبة النبي {{صل}} ]]
####[[نجاة الإنسان]]
####[[نظام الأمة]]
####[[النيل إلى الشفاعة]]
####[[الهداية]]
####[[وحدة قلوب الشيعة]]
####[[الوصول إلى الرفيق الأعلى]]
###[[آثار عدم طاعة الأئمة {{ع}} ]]
####[[الاختلاف في الأحكام]]
####[[البعد عن الله تعالی ]]
####[[البعد عن الخير]]
####[[البعد عن رحمة الله تعالی ]]
####[[بغض الله تعالى]]
####[[تسلط الأشرار]]
####[[تغير النعم]]
####[[الجور]]
####[[الحرمان عن الجنة]]
####[[الحسرة]]
####[[خسران الإنسان]]
####[[دخول جهنم]]
####[[الشرك]]
####[[شقاوة الإنسان]]
####[[ضلالة الإنسان]]
####[[عدم استجابة الدعاء]]
####[[العقاب في الآخرة]]
####[[في حكم الطاغوت]]
####[[الهلاكة]]
###[[أسباب طاعة الأئمة {{ع}} ]]
####[[حب الأئمة {{ع}} ]]
###[[أسباب عدم طاعة الأئمة {{ع}} ]]
####[[بغض الأئمة {{ع}} ]]
####[[الرغبة إلى الدنيا]]
###[[أهمية طاعة الأئمة {{ع}} ]]
####[[ركن الإيمان]]
####[[الحث على طاعة الأئمة {{ع}} ]]
####[[الخير]]
####[[دعائم الإسلام]]
####[[رحمة على المطيع]]
####[[شرط قبول العمل]]
####[[صيرورة المطيع ذا حجة]]
####[[طاعة الله تعالی]]
####[[طاعة الأنبياء {{ع}} ]]و الأوصياء {{ع}} ]]
####[[طاعة الحيوانات للأئمة {{ع}} ]]
####[[طاعة النبي {{صل}} ]]
###[[مساوي عدم طاعة الأئمة {{ع}} ]]
####[[بلا حجة]]
####[[معصية الله تعالی]]
####[[معصية النبي {{صل}} ]]
####[[المطيعون للأئمة {{ع}} ]]
###[[غصب حقوق الأئمة {{ع}} ]]
###[[مودة الأئمة {{ع}}حب الأئمة {{ع}}]]
####[[آثار مودة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[التقرب إلى الله تعالی]]
#####[[جلب الخير]]
#####[[حب الإنسان الله تعالی]]
#####[[حب محب الأئمة {{ع}} ]]
#####[[الحفظ من أهوال القيامة]]
#####[[طاعة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[الظفر على الأعداء]]
#####[[عدم خسران الإنسان]]
#####[[غفران الذنوب]]
#####[[قبول الحج]]
#####[[مصاحبة الأئمة {{ع}} في القيامة]]
#####[[نجاة الإنسان]]
#####[[النجاة من العذاب]]
####[[أسباب مودة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[طيب الولادة]]
#####[[مودة الأئمة {{ع}} ]]في عالم الأرواح]]
####[[أهمية مودة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[أجر الرسالة]]
#####[[الحث على مودة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[مودة الله تعالی]]
####[[معنی مودة الأئمة {{ع}} ]]
####[[مودة أولياء الأئمة {{ع}} ]]
#####[[أهمية مودة أولياء الأئمة {{ع}} ]]
######[[الحث على مودة أولياء الأئمة {{ع}} ]]
###[[نصرة الأئمة {{ع}} ]]
####[[آثار نصرة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[كسب الثواب ]]
####[[أهمية نصرة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[الحث على نصرة الأئمة {{ع}} ]]
####[[ترك نصرة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[آثار ترك نصرة الأئمة {{ع}} ]]
######[[البعد عن رحمة الله تعالی ]]
######[[دخول النار ]]
######[[الذلة ]]
######[[سلب معرفة الأئمة {{ع}} ]]
######[[الشرك ]]
######[[العذاب ]]
######[[الهلاكة ]]
####[[التهيؤ لنصرة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[آثار التهيؤ لنصرة الأمة {{ع}} ]]
######[[كمال المنزلة عند الله تعالى ]]
####[[طرق نصرة الأئمة {{ع}} ]]
######[[أداء الخمس ]]
######[[الورع ]]
###[[نصرة أولياء الأئمة {{ع}} ]]
###[[النصيحة للأئمة {{ع}} ]]
####[[آثار النصيحة للأئمة {{ع}} ]]
#####[[مصاحبة النبي {{صل}} في الجنة ]]
#####[[الوصول إلى الرفيق الأعلى ]]
#####[[الوفاء بعهد الأئمة {{ع}} ]]
###[[خصائص الأئمة {{ع}} ]]
####[[الأئمة من ولد علي والحسين {{ع}} ]]
####[[ابتلاع الأرض ما يخرج من الإمام {{ع}} ]]
####[[اختصاص بعض الغنائم بالإمام ]]
####[[اختصاص القرعة بالإمام ]]
####[[اختيار العفو عن حدود الله تعالی ]]
####[[أخذ العلم والدين في الميثاق ]]
####[[الأخبار من ولد فاطمة {{ع}} ]]
####[[الإدراك في النوم ]]
####[[أسبق الناس إلى الخير ]]
####[[استواء درع النبي {{صل}} على قامة الإمام {{ع}} ]]
####[[أفضل الأوصياء {{ع}} ]]
####[[أقرب الناس إلى الله تعالى ]]
####[[أوصياء النبي {{صل}} ]]
####[[أول المؤمن في عالم الذر ]]
####[[أولوا الأمر ]]
#####[[الأحاديث المشيرة إلى ولاية أولي الأمر ]]
#####[[خصائص أولي الأمر ]]
######[[أعلم الناس ]]
######[[أهل بيت النبي {{صل}} ]]
######[[الطهارة من الشك ]]
######[[العصمة ]]
#####[[الشبهات حول معنى أولي الأمر و أجوبتها ]]
#####[[علائم أولي الأمر ]]
######[[الأمر بالمعروف ]]
######[[العدل و الإحسان ]]
######[[المنصوبون من قبل الله تعالى و النبي {{صل}} ]]
####[[تجهيز كل إمام {{ع}} بيد وصيه ]]
####[[التصدق في الركوع ]]
####[[حرمة الصدقة ]]
####[[حسن صوت الأمة {{ع}} وق تحمل الناس ]]
####[[حصر الأئمة {{ع}} ]]في إثني عشر ]]
####[[حصر منصب الإمامة بآل محمد {{ع}} ]]
####[[الرؤية من الخلف ]]
####[[سماع الكلام في بطن الأم ]]
####[[عدم الاحتلام ]]
####[[عدم الظل للأئمة {{ع}} ]]
####[[عدم لزوم الحضور ]]
####[[علل خفاء بعض حجج الله تعالی ]]
#####[[الخوف ]]
####[[عدم مفارقة الروح المؤيد الأئمة {{ع}} ]]
####[[غائط الإمام {{ع}} کرائحة المسك ]]
####[[فضائل الإمام {{ع}} بلا اكتساب ]]
####[[مثل النبي {{صل}} ]]
####[[محدقوا عرش الله تعالی ]]
####[[الممتاز من سائر الخلق ]]
####[[وجود الإمام {{ع}} ]]في كل زمان ]]
####[[وحدة الإمام {{ع}} ]]في كل زمان ]]
####[[وحدة حقيقة الأئمة {{ع}} ]]
####[[ولاة ليلة القدر ]]
####[[اليقين والبينة من الرب ]]
###[[خلق الأئمة {{ع}} ]]
####[[أرواح الأئمة {{ع}} ]]
#####[[أحوال أرواح الأئمة {{ع}} ]]
######[[الصلوات عند قوائم العرش ]]
######[[الطواف حول العرش ]]
####[[أوصاف أرواح الأئمة {{ع}} ]]
#####[[طهارة أرواح الأئمة {{ع}} ]]
#####[[عروج أرواح الأئمة {{ع}} ]]
######[[آثار عروج روح الأئمة {{ع}} ]]
#######[[ازدياد العلم ]]
#######[[نورانية أرواح الأئمة {{ع}} ]]
#####[[مراتب أرواح الأئمة {{ع}} ]]
#####[[روح الإيمان ]]
######[[آثار روح الإيمان ]]
#######[[خوف الله تعالى ]]
#####[[روح البدن (روح الحياة، روح المدرج) ]]
######[[آثار روح البدن ]]
#######[[تعيش الدنيا ]]
#####[[روح الشهوة ]]
######[[آثار روح الشهوة ]]
#######[[اشتهاء طاعة الله تعالی ]]
#######[[کراهة معصية الله تعالی ]]
#####[[روح القدس ]]
######[[آثار روح القدس عبادة الأئمة {{ع}} ]]
#######[[علم الأئمة {{ع}} ]]
#####[[روح القوة ]]
######[[آثار روح القوة ]]
#######[[القدرة على الطاعة ]]
#[[الخلق الأول ]]
##[[أحوال الأئمة {{ع}} في الخلق الأول ]]
###[[العبادة ]]
##[[طينة الأئمة {{ع}} ]]
###[[شرافة طينة الأئمة {{ع}} ]]
###[[طهارة طينة الأئمية {{ع}} ]]
###[[مادة طينة الأئمة {{ع}} ]]
####[[تربة السماوات السبع ]]
####[[الحلاوة ]]
####[[شربة عرشية ]]
####[[طينة الأنبياء {{ع}} ]]
####[[طينة عليين ]]
####[[طينة مكنونة من تحت العرش ]]
####[[طينة النبي {{صل}} ]]
####[[على أحسن الوجه ]]
####[[عن يمين العرش ]]
####[[النور ]]
##[[رجعة الأئمة {{ع}} ]]

== فهرست پیشنهادی امامت ==

== معناشناسی امام و امامت ==
=== معنای لغوی ===
=== معنای اصطلاحی ===
=== روابط مفهومی امامت با واژگان همسو ===
==== رابطه با [[نبوت]] و [[رسالت]] ====
==== رابطه با [[خلافت]] ====
===== [[نظام امامت]] و [[نظام خلافت]] =====
==== رابطه با [[حجت الهی]] ====
==== رابطه با [[ولایت]] ====
==== رابطه با [[وصایت]] ====
==== رابطه با [[امارت]] ([[ملک]]) ====
==== رابطه با [[وزارت]] ====
==== رابطه با [[قیمومیت]] ====
== حقیقت امامت ==
== ضرورت امامت ==
== [[فلسفه امامت]] ([[اهداف الهی از نصب امام]]) ==
=== [[ادله ضرورت وجود امام]] ===
== [[جایگاه امامت]] ==
=== [[اصل اعتقادی بودن امامت]] ===
=== [[فرع فقهی بودن امامت]] ===
=== [[جایگاه امامت در نظام معارف دینی]] ===
=== [[جایگاه امامت در نظام اعتقادی اسلام]] ===
=== [[جایگاه امامت در نظام فرهنگی اسلام]] ===
=== [[جایگاه امامت در نظام اخلاقی اسلام]] ===
=== [[جایگاه امامت در نظام سیاسی اسلام]] ===
=== [[جایگاه امامت در نظام اقتصادی اسلام]] ===
=== [[اهمیت بحث امامت]] ===
=== اهمیت امامت در [[قیامت]] ===
== [[غایت امامت]] (چرایی امامت) ==
== قلمرو امامت ==
=== [[امامت شأنی]] ===
=== [[امامت فعلی]] ===
=== [[امامت صامت]] ===
=== [[امامت ناطق]] ===
== [[ابعاد امامت]] ==
== [[اثبات امامت]] (دلایل وجوب امامت) ==
== [[شرایط امامت]] ([[بایستگی‌های امام]]) ==
=== [[نصب الهی امام]] ([[اصطفاء]]) ===
=== [[علم ویژه الهی]] ([[علم لدنی]]) ===
=== [[عصمت]] ===
=== [[افضلیت]] ===
== [[تعیین امام]] ==
=== [[راه‌های تعیین امام]] ===
=== دیدگاه [[شیعه]] ===
==== [[نصب یا جعل الهی امام]] ====
=== دیدگاه [[اهل سنت]] ===
==== [[انتخاب امام]] ====
===== نظریه [[شوری]] =====
===== نظریه [[بیعت]] =====
==== نظریه [[غلبه]] و [[استیلا]] ====
== [[شئون امام]] ([[مناصب امام]]) ==
=== [[مرجعیت علمی]] و [[مرجعیت دینی]] ===
=== [[ولایت باطنی]] ===
== [[وظایف امام]] ==
=== [[رهبری اجتماع]] ([[ولایت امر]]) ===
== [[حقوق امام]] ([[وظایف امت در برابر امام]]) ==
=== [[تقدیم امام|حق تقدیم]] ===
=== [[وصایت امام|حق وصایت]] ===
=== [[امامت امام|حق امامت]] و [[ولایت امام|ولایت]] ===
=== [[تولی امام|حق تولی]] ===
=== [[معرفت امام|حق معرفت]] ([[شناخت امام]]) ===
=== [[ایمان به امام|حق ایمان]] ===
=== [[محبّت به امام|حق محبت]] و [[مودت به امام|مودت]] ===
=== [[نصح امام|حق نصح]] ===
=== [[سلام به امام|حق سلام]] ===
=== [[صلوات بر امام|حق صلوات]] ===
=== [[تمسک به امام|حق تمسک و اعتصام]] ===
=== [[تبعیت از امام|حق تبعیت]] ===
=== [[اطاعت امام|حق اطاعت]] ===
=== [[نصرت امام|حق نصرت]] ===
=== [[وفاداری به امام|حق وفاداری]] ===
=== [[حق مالی امام|حقوق مالی]] ===
=== [[زیارت امام|حق زیارت]] ===
=== [[اسوه بودن امام|حق اسوه بودن]] ===
=== [[مرجعیت علمی امام|حق مرجعیت علمی]] ===
=== [[توسل به امام|حق توسل]] ===
=== [[دعا برای امام|حق دعا]] ===
=== [[یادکرد امام|حق ذکر]] ===
=== [[ترفيع بیت امام|حق ترفیع بیوت]] ===
=== [[تکریم امام|حق تکریم]] ===
=== [[صله رحم امام|حق صله رحم]] ===
=== [[تشکر از امام|حق شکرگزاری]] ===
=== [[انتظار امام|حق انتظار]] ===
=== [[حفظ اسرار امام]] ===
== آثار و کارکردهای امامت ==
== [[مصادیق امام]] ==
=== [[امامان از پیامبران الهی]] ===
=== [[امامت پیامبر خاتم]] ([[امامت کبری]]) ===
=== [[امامان از اهل بیت پیامبر خاتم]] ===
== تاریخ امامان (دوران‌های امامت) ==
=== سال‌شمار امامت [[امامان دوازده‌گانه]] ===
=== [[امامت در کودکی]] ===
== [[امامت عام]] ==
== [[امامت خاصه]] ==
== [[ویژگی‌های امامان]] ==
=== [[الهام]] ([[ارتباط مستقیم با خدا]]) ===
=== [[تحدیث]] ([[ارتباط با فرشتگان]]) ===
=== [[معجزه امام|معجزه]] و [[کرامت امام]] ===

==مدخل های مورد نیاز==
{{مدخل وابسته}}
# [[آرمان‎‏]]
# [[آشنایی با امام مهدی‎‏]]
# [[آشنایی با معارف مهدویت‎‏]]
# [[آشکار‎‏]]
# [[آفریدگار‎‏]]
# [[آل ابی‌طالب‎‏]]
# [[آمادگی‎‏]]
# [[آیا آرزوی یاری کردن امام مهدی از لوازم انتظار فرج است؟ (پرسش)‎‏]]
# [[آیا ایجاد آمادگی برا پیوستن به امام مهدی از لوازم انتظار فرج است؟ (پرسش)‎‏]]
# [[آیا تربیت منتظران راستین از لوازم انتظار فرج است؟ (پرسش)‎‏]]
# [[آیا حجت از القاب امام مهدی است؟ (پرسش)‎‏]]
# [[آیا زندگی با یاد امام مهدی از لوازم انتظار فرج است؟ (پرسش)‎‏]]
# [[آیا شیعیان در امر انتظار عجول و شتاب‌زده هستند؟ (پرسش)‎‏]]
# [[ابعاد عملی انتظار فرج چیست؟ (پرسش)‎‏]]
# [[ابن اثیر‎‏]]
# [[ابن حجر‎‏]]
# [[ابوالحسن‎‏]]
# [[ابوالریحانتین‎‏]]
# [[ابوالسبطین‎‏]]
# [[ابوتراب‎‏]]
# [[ابونعیم‎‏]]
# [[اجرای عدالت‎‏]]
# [[اجرا‎‏]]
# [[احقاق الحق و ازهاق الباطل (کتاب)‎‏]]
# [[احیا‎‏]]
# [[ادبیات‎‏]]
# [[ارتباط‎‏]]
# [[ارزشمند‎‏]]
# [[استحکام‎‏]]
# [[استمداد‎‏]]
# [[اسدالله‎‏]]
# [[اسلام آوردن‎‏]]
# [[اصرار‎‏]]
# [[اعتماد‎‏]]
# [[اعلام الوری‎‏]]
# [[افتخار‎‏]]
# [[افراط‎‏]]
# [[اقامه نماز‎‏]]
# [[اقسام انتظار‎‏]]
# [[اقوام‎‏]]
# [[الافصاح فی الامامة (کتاب)‎‏]]
# [[البرهان فی علامات امام مهدی آخر الزمان‎‏]]
# [[البیان فی اخبار صاحب الزمان (کتاب)‎‏]]
# [[التزام‎‏]]
# [[الخرائج و الجرائح (کتاب)‎‏]]
# [[الصحیفة العلویة و التحفة المرتضویة (کتاب)‎‏]]
# [[الصراط المستقیم الی مستحقی التقدیم (کتاب)‎‏]]
# [[العرف الوردی فی اخبار الامام مهدی‎‏]]
# [[الغدیر فی الکتاب و السنة و الادب (کتاب)‎‏]]
# [[الفصول العشرة فی الغیبة (کتاب)‎‏]]
# [[المراجعات (کتاب)‎‏]]
# [[النص و الاجتهاد (کتاب)‎‏]]
# [[الهدایة الکبری (کتاب)‎‏]]
# [[الگو:انتظار ظهور امام مهدی‎‏]]
# [[الگو:پیامبر اسلام‎‏]]
# [[الگو:کتابشناسی امام مهدی‎‏]]
# [[الگو:کتاب‌شناسی امام زمان‎‏]]
# [[الگو:یاران ائمه‎‏]]
# [[ام الحسن دختر علی بن ابی‌طالب‎‏]]
# [[ام حبیب دختر ربیعه‎‏]]
# [[ام سعید دختر عروة بن مسعود ثقفی‎‏]]
# [[امام مهدی شخصی و امام مهدی نوعی‎‏]]
# [[امام‌شناسی‎‏]]
# [[امضا‎‏]]
# [[امیرالمؤمنین (لقب)‎‏]]
# [[انتظار اجتماعی‎‏]]
# [[انتظار در دیگر روزهای سال چگونه معنا پیدا می‌کند؟ (پرسش)‎‏]]
# [[انتظار فرج با سرنوشت بشریت چه پیوندی دارد؟ (پرسش)‎‏]]
# [[انتظار فردی‎‏]]
# [[اندیشمندان‎‏]]
# [[اندیشه انتظار موعود در اسلام چگونه است؟ (پرسش)‎‏]]
# [[انسجام‎‏]]
# [[انقلاب اسلامی‎‏]]
# [[انواع برداشت‌ها از انتظار‎‏]]
# [[انگیزه‎‏]]
# [[اهل سنت و امام مهدی موعود‎‏]]
# [[اهل سنّت و ولادت امام مهدی{{ع}}‎‏]]
# [[اهل کوفه‎‏]]
# [[اوس بن ثابت خزرجی‎‏]]
# [[اولویت‎‏]]
# [[ایمان به خدا‎‏]]
# [[بحث الگو:ارزش‌های اجتماعی‎‏]]
# [[بحث الگو:امام علی‎‏]]
# [[بحث الگو:امام مهدی‎‏]]
# [[بحث الگو:انتظار ظهور امام مهدی‎‏]]
# [[بحث الگو:جعبه اطلاعات مقاله‎‏]]
# [[بحث الگو:جعبه اطلاعات پایان‌نامه‎‏]]
# [[بحث الگو:جعبه اطلاعات پرسش‎‏]]
# [[بحث الگو:جعبه اطلاعات کتاب‎‏]]
# [[بحث الگو:صحابه‎‏]]
# [[بدن‎‏]]
# [[بدی‎‏]]
# [[بسیج‎‏]]
# [[بعد تبلیغاتی و‌ بین‌المللی انتظار‎‏]]
# [[بلال بن حارث‎‏]]
# [[بوستان کتاب‎‏]]
# [[بیان‎‏]]
# [[بیداری‎‏]]
# [[بیم‎‏]]
# [[بیگانه‎‏]]
# [[بی‌نیاز‎‏]]
# [[تادیب‎‏]]
# [[تاریخ اسلام‎‏]]
# [[تبعیض جنسی‎‏]]
# [[تجدید‎‏]]
# [[تحقیر‎‏]]
# [[تحمل‎‏]]
# [[تحول‎‏]]
# [[تخریب‎‏]]
# [[تخلف‎‏]]
# [[تذکره‎‏]]
# [[ترغیب‎‏]]
# [[ترویج‎‏]]
# [[تشکیل حکومت‎‏]]
# [[تصدی‎‏]]
# [[تصرف‎‏]]
# [[تصمیم‎‏]]
# [[تصور‎‏]]
# [[تضعیف‎‏]]
# [[تطنجیه‎‏]]
# [[تعارض‎‏]]
# [[تعالیم‎‏]]
# [[تعلم‎‏]]
# [[تعیین‎‏]]
# [[تلاش‎‏]]
# [[تمایل‎‏]]
# [[تمسک‎‏]]
# [[تنزیه الانبیاء (کتاب)‎‏]]
# [[تنهایی‎‏]]
# [[تواتر‎‏]]
# [[توبیخ‎‏]]
# [[تولد‎‏]]
# [[تکالیف دانشمندان در عصر غیبت‎‏]]
# [[تکالیف سیاسی منتظران‎‏]]
# [[ثقه‎‏]]
# [[ثواب انتظار‎‏]]
# [[جامعة المصطفی العالمیة‎‏]]
# [[جایگاه‎‏]]
# [[جبهه‎‏]]
# [[جده‎‏]]
# [[جسم‎‏]]
# [[جعفر‎‏]]
# [[جعل‎‏]]
# [[جماعت‎‏]]
# [[جمهوری اسلامی‎‏]]
# [[جهان اسلام‎‏]]
# [[جهت‎‏]]
# [[حافظ‎‏]]
# [[حجیت‎‏]]
# [[حدیث لولاک‎‏]]
# [[حدیث وصایت‎‏]]
# [[حرز یمانی‎‏]]
# [[حرم امام علی{{ع}}‎‏]]
# [[حریم‎‏]]
# [[حضرت‎‏]]
# [[حضور امام‎‏]]
# [[حفاظت‎‏]]
# [[حق و باطل‎‏]]
# [[حقانیت‎‏]]
# [[حقوقی‎‏]]
# [[حمایت‎‏]]
# [[حمله‎‏]]
# [[حوزه علمیه قم‎‏]]
# [[حکم عقل‎‏]]
# [[حکومت امام علی{{ع}}‎‏]]
# [[خالق‎‏]]
# [[خانه خدا‎‏]]
# [[خاک‎‏]]
# [[خدمت‎‏]]
# [[خصائص امیرالمؤمنین (کتاب)‎‏]]
# [[خصلت‎‏]]
# [[خطبة البیان‎‏]]
# [[خطبه بدون الف امام علی{{ع}}‎‏]]
# [[خطبه بدون نقطه امام علی{{ع}}‎‏]]
# [[خواندن‎‏]]
# [[خواهر‎‏]]
# [[خوراک‎‏]]
# [[خورشید مغرب‎‏]]
# [[خوله دختر جعفر بن قیس حنفیه‎‏]]
# [[خیال‎‏]]
# [[دادگستر جهان‎‏]]
# [[دانا‎‏]]
# [[دانشمندان عامه و امام مهدی موعود‎‏]]
# [[دانشمندان‎‏]]
# [[دانشگاه تهران‎‏]]
# [[دانشگاه قم‎‏]]
# [[در انتظار ققنوس‎‏]]
# [[در فجر ساحل‎‏]]
# [[درگاه:شیعه‎‏]]
# [[دستگیری‎‏]]
# [[دشمنان اسلام‎‏]]
# [[دعای صباح‎‏]]
# [[دعای صنمی قریش‎‏]]
# [[دعای عشرات‎‏]]
# [[دعای مشلول‎‏]]
# [[دفتر تبلیغات اسلامی‎‏]]
# [[دلیل عقلی‎‏]]
# [[دوازده‎‏]]
# [[دوران غیبت‎‏]]
# [[دولت اسلامی‎‏]]
# [[دیدار‎‏]]
# [[دیدگاه شیعه درباره انتظار چیست؟ (پرسش)‎‏]]
# [[ذخیره‎‏]]
# [[ذهن‎‏]]
# [[رأی‎‏]]
# [[رابطه انتظار با سرنوشت بشریت‎‏]]
# [[راحتی‎‏]]
# [[راز‎‏]]
# [[راستین‎‏]]
# [[راه‎‏]]
# [[راویان حدیث‎‏]]
# [[راویان‎‏]]
# [[راوی‎‏]]
# [[رجال‎‏]]
# [[رجوع‎‏]]
# [[رحلت‎‏]]
# [[رقیه دختر حضرت علی{{ع}}‎‏]]
# [[رمله دختر علی بن ابی‌طالب‎‏]]
# [[رمیصاء بنت ملحان‎‏]]
# [[روابط اجتماعی‎‏]]
# [[روابط‎‏]]
# [[روانی‎‏]]
# [[روایات شیعه‎‏]]
# [[روحیه انتظار‎‏]]
# [[روحیه‎‏]]
# [[روز دوح‎‏]]
# [[رویارویی‎‏]]
# [[زبان عربی‎‏]]
# [[زبان فارسی‎‏]]
# [[زمینه‌سازی‎‏]]
# [[زنان و قیام امام مهدی‎‏]]
# [[زندگی اجتماعی‎‏]]
# [[زندگی فردی‎‏]]
# [[زوج البتول‎‏]]
# [[زیارت غدیریه‎‏]]
# [[زیبایی انتظار‎‏]]
# [[سخنرانی‎‏]]
# [[سرزمین‎‏]]
# [[سرمایه‎‏]]
# [[سرور اهل الایمان فی علامات ظهور صاحب الزمان (کتاب)‎‏]]
# [[سرکوب‎‏]]
# [[سند‎‏]]
# [[سپاه اسلام‎‏]]
# [[سپاهیان‎‏]]
# [[سیاق‎‏]]
# [[شابک‎‏]]
# [[شاگردان‎‏]]
# [[شایسته‎‏]]
# [[شایستگی‎‏]]
# [[شبهای پیشاور (کتاب)‎‏]]
# [[شب‎‏]]
# [[شکوفایی‎‏]]
# [[شیخ‎‏]]
# [[شیوه‎‏]]
# [[صالح‎‏]]
# [[صحت‎‏]]
# [[صحیفه ملعونه‎‏]]
# [[صدر اسلام‎‏]]
# [[صدیق‎‏]]
# [[صراحت‎‏]]
# [[صفات‎‏]]
# [[صفا‎‏]]
# [[صلاح‎‏]]
# [[ضد‎‏]]
# [[ضمیر‎‏]]
# [[طایفه‎‏]]
# [[طبیعت‎‏]]
# [[طلب‎‏]]
# [[طول عمر‎‏]]
# [[عادت‎‏]]
# [[عاقبت‎‏]]
# [[عبادی‎‏]]
# [[عباسی‎‏]]
# [[عبدمناف بن قصی‎‏]]
# [[عبیدالله مهدی‎‏]]
# [[عربستان‎‏]]
# [[عربی‎‏]]
# [[عزل‎‏]]
# [[عزیز‎‏]]
# [[عصر زندگی‎‏]]
# [[عصر ظهور امام مهدی‎‏]]
# [[عصر غیبت‎‏]]
# [[عطا‎‏]]
# [[عظمت‎‏]]
# [[عظیم‎‏]]
# [[علامه‎‏]]
# [[علت‎‏]]
# [[علل‎‏]]
# [[علمای شیعه‎‏]]
# [[عمرو بن عبدود‎‏]]
# [[عمرو‎‏]]
# [[عناصر و اجزاء انتظار چیستند؟ (پرسش)‎‏]]
# [[عنایت‎‏]]
# [[عینی‎‏]]
# [[غالب‎‏]]
# [[غایت‎‏]]
# [[غذا‎‏]]
# [[غرق‎‏]]
# [[غرور‎‏]]
# [[غریب‎‏]]
# [[غلبه‎‏]]
# [[فارسی‎‏]]
# [[فارقلیط‎‏]]
# [[فاروق‎‏]]
# [[فتوحات‎‏]]
# [[فداکاری‎‏]]
# [[فراق‎‏]]
# [[فرصت‎‏]]
# [[فرمان مالک اشتر‎‏]]
# [[فرماندهان‎‏]]
# [[فرماندهی‎‏]]
# [[فرمانده‎‏]]
# [[فرهنگ اسلامی‎‏]]
# [[فرهنگ‌نامه علوم قرآنی (کتاب)‎‏]]
# [[فروع‎‏]]
# [[فزت و رب الکعبة‎‏]]
# [[فضائل امام علی{{ع}}‎‏]]
# [[فضائل امیرالمؤمنین (کتاب)‎‏]]
# [[فهرست خطبه‌های نهج البلاغه‎‏]]
# [[فهرست نامه‌های نهج‌البلاغه‎‏]]
# [[فهم‎‏]]
# [[قادر‎‏]]
# [[قتل عثمان‎‏]]
# [[قصی بن کلاب‎‏]]
# [[قطام بنت شجنه بن عدی‎‏]]
# [[قهر‎‏]]
# [[قوه‎‏]]
# [[قیاس‎‏]]
# [[لوازم انتظار فرج چیست؟ (پرسش)‎‏]]
# [[لوازم انتظار‎‏]]
# [[لوازم تعریف انتظار چیست؟ (پرسش)‎‏]]
# [[لوازم تعریف انتظار‎‏]]
# [[لیلا دختر مسعود دارمیه‎‏]]
# [[مأموریت‎‏]]
# [[مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی‎‏]]
# [[مادری‎‏]]
# [[مادر‎‏]]
# [[ماشیح‎‏]]
# [[مالیات‎‏]]
# [[مانع‎‏]]
# [[متواتر‎‏]]
# [[محبوب‎‏]]
# [[محدثان‎‏]]
# [[محسن بن علی{{ع}}‎‏]]
# [[مخالفان‎‏]]
# [[مخالفت‎‏]]
# [[مخالف‎‏]]
# [[مخلص‎‏]]
# [[مدنی‎‏]]
# [[مذمت‎‏]]
# [[مراد از «ناحیه» چیست؟ (پرسش)‎‏]]
# [[مراسم‎‏]]
# [[مردم مدینه‎‏]]
# [[مردم کوفه‎‏]]
# [[مرکز تخصصی مهدویت‎‏]]
# [[مسموم‎‏]]
# [[مسند‎‏]]
# [[مشاهده‎‏]]
# [[مصحف امام علی{{ع}}‎‏]]
# [[مصونیت‎‏]]
# [[مظهر‎‏]]
# [[معارف‎‏]]
# [[معرفت امام مهدی (شناخت امام مهدی)‎‏]]
# [[معنویت‎‏]]
# [[معنوی‎‏]]
# [[مفید‎‏]]
# [[مقام‎‏]]
# [[مقدمات ظهور امام مهدی‎‏]]
# [[مقید‎‏]]
# [[ممنوع‎‏]]
# [[منابع تاریخی‎‏]]
# [[منابع روایی‎‏]]
# [[مناجات حضرت علی در مسجد کوفه‎‏]]
# [[مناجات شعبانیه‎‏]]
# [[مناجات منظوم‎‏]]
# [[مناجات‎‏]]
# [[مناظره‎‏]]
# [[منافع‎‏]]
# [[منتظران راستین امام مهدی دارای چه فضیلت و منزلتی هستند؟‎‏]]
# [[منصب‎‏]]
# [[منطق‎‏]]
# [[منهاج الکرامة فی معرفة الامامة (کتاب)‎‏]]
# [[مهدوی‎‏]]
# [[موانع تعجیل فرج‎‏]]
# [[مورخان‎‏]]
# [[موعود باوری‎‏]]
# [[موعودباوری‎‏]]
# [[ناب‎‏]]
# [[ناحیه‎‏]]
# [[نادرست‎‏]]
# [[ناراحتی‎‏]]
# [[نامشروع‎‏]]
# [[نامه امام علی به امام حسن‎‏]]
# [[نامه امیرالمؤمنین به عثمان بن حنیف‎‏]]
# [[نام‌های حضرت محمد‎‏]]
# [[ناپسند‎‏]]
# [[نجم الثاقب‎‏]]
# [[نزول آیه‎‏]]
# [[نزول‎‏]]
# [[نسب‎‏]]
# [[نظامی‎‏]]
# [[نظریه‎‏]]
# [[نفوذ‎‏]]
# [[نفیسه دختر علی بن ابی‌طالب‎‏]]
# [[نقد‎‏]]
# [[نقش انتظار در آمادگی‎‏]]
# [[نقص‎‏]]
# [[نقل حدیث‎‏]]
# [[نقل روایت‎‏]]
# [[نماز صبح‎‏]]
# [[نماینده‎‏]]
# [[نمایندگان‎‏]]
# [[نوشتن‎‏]]
# [[نگارش‎‏]]
# [[هاشم بن عبدمناف‎‏]]
# [[هجری‎‏]]
# [[هجوم‎‏]]
# [[هلاکت‎‏]]
# [[هند دختر عتبه‎‏]]
# [[هند‎‏]]
# [[هنگام ظهور‎‏]]
# [[هوشیدرماه‎‏]]
# [[هوشیدر‎‏]]
# [[هیبت امام مهدی‎‏]]
# [[وابستگی‎‏]]
# [[واقعیت‎‏]]
# [[والدین‎‏]]
# [[والی‎‏]]
# [[وثوق‎‏]]
# [[وجدان‎‏]]
# [[وداع‎‏]]
# [[ورع‎‏]]
# [[وصف‎‏]]
# [[وظایف منتظران در احادیث‎‏]]
# [[وظایف و تکالیف مسلمانان در عصر غیبت‎‏]]
# [[ویژگی‌های انتظار فرج چیست؟ (پرسش)‎‏]]
# [[پاسخ‎‏]]
# [[پاسداری‎‏]]
# [[پایگاه مجلات تخصصی نور‎‏]]
# [[پدر امام مهدی و اهل سنّت‎‏]]
# [[پدر‎‏]]
# [[پذیرش‎‏]]
# [[پرهیز‎‏]]
# [[پس از ظهور‎‏]]
# [[پسندیده‎‏]]
# [[پشتیبانی‎‏]]
# [[پناه‎‏]]
# [[پنج‌ تن‎‏]]
# [[پندار‎‏]]
# [[پنهان‎‏]]
# [[پویایی‎‏]]
# [[پژوهشکده باقرالعلوم‎‏]]
# [[پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن‎‏]]
# [[پژوهشگران مؤسسه آینده روشن‎‏]]
# [[پژوهش‎‏]]
# [[پیراهن یوسف‎‏]]
# [[پیش از ظهور‎‏]]
# [[پیشرفت‎‏]]
# [[پیش‌بینی‎‏]]
# [[پیوستن‎‏]]
# [[چه نوع انتظاری راجح است؟ (پرسش)‎‏]]
# [[کارگزاران‎‏]]
# [[کارگزار‎‏]]
# [[کامل‌ترین‎‏]]
# [[کتاب الغیبه للحجه‎‏]]
# [[کتاب خدا‎‏]]
# [[کتاب و سنت‎‏]]
# [[کریم‎‏]]
# [[کفایة الطالب فی مناقب علی بن ابی‌طالب (کتاب)‎‏]]
# [[کفن‎‏]]
# [[کلیات انتظار‎‏]]
# [[کمک‎‏]]
# [[کنیز‎‏]]
# [[کنیه‎‏]]
# [[کودکی‎‏]]
# [[کوشش‎‏]]
# [[گفتگو‎‏]]
# [[گفت‌وگو‎‏]]
# [[یادآوری‎‏]]
# [[یاران امام‎‏]]
# [[یار‎‏]]
# [[یتیم‌نوازی‎‏]]
# [[یعسوب‌ الدین‎‏]]
# [[یمن‎‏]]
{{پایان مدخل وابسته}}

==فهرست مباحث امامت==
{{پرسش‌های وابسته}}
===واژه‌شناسی و [[تعریف امامت]]===
* تعریف لغوی امامت‏؛
* کاربردهای [[امام در قرآن]]‏؛
* تعریف‏‌های [[متکلمان]] اسلامی‏؛
* الف) تعریف‏‌های عام‏؛
* ب) تعریف‏‌های خاص‏؛
*تعریف عام امامت؛
*تعریف خاص امامت؛
*معنای لغوی [[امام]]؛
*معنای اصطلاحی [[امام]]؛
* امامت از منظر [[اهل‌بیت]]
* امامت از منظر [[امامیه]]
* امامت از نظر [[اهل تسنن]]
* [[خلافت]] و [[بیعت]]؛
* امامت و سکولاریزم؛
*نسبت [[خلافت]] با امامت؛

===اهمیت و [[جایگاه امامت]]===
* [[قرآن]] و [[جایگاه]] امامت‏؛
* [[جایگاه امامت در احادیث اسلامی]]؛‏
* [[جایگاه امامت]] از منظر تاریخی‏.
====[[جایگاه امام]] در [[عقاید شیعه]]====
# [[امام]] [[حجت خدا]] و [[پرچم هدایت]]؛
# [[رهبری سیاسی]] و [[رهبری حکومتی|حکومتی]] [[امام]] در [[جامعه]]؛
# [[امام]] [[الگوی امت]]؛
# [[امام]] [[بیان‌کننده قرآن]] و [[بیان‌کننده معارف اسلامی|معارف اسلامی]]؛
* [[درجات ولایت تکوینی]]؛
* [[فلسفه ولایت تکوینی]]؛
* [[نقش امام در هدایت باطنی]] [[انسان]]؛
* [[ارائه اعمال امت به امام]]؛
* [[نقش امام در نظام زمین]]؛
* [[نقش امام در نظام جهان هستی]].

===مراتب و [[شؤون امام]] و امامت===
===[[وظایف امام]]===
===[[فلسفه امامت]]===
* بخش نخست: [[فلسفه امامت]] از دیدگاه [[اهل سنت]]‏؛
:۱. [[معتزله]] و [[فلسفه امامت‏]]؛
:۲. [[ماتریدیه]] و [[فلسفه امامت‏]]؛
:۳. [[اشعریه]] و [[فلسفه امامت‏]]؛
* بخش دوم: [[فلسفه امامت]] از نظر [[امامیه‏]]؛
:۱. [[حفظ نظام اجتماعی]] [[مسلمانان‏]]؛
:۲. [[برقراری عدالت اجتماعی]]؛‏
:۳. [[تکالیف اجتماعی‏]]؛
:۴. [[اجرای حدود الهی]]؛
:۵. امامت و [[لطف]]؛‏
:۶. [[حفظ شریعت]]؛
:۷. [[بیان تفاصیل شریعت]]‏؛
====امامت و [[فلسفه خلقت]]====
* [[انسان کامل]]، [[فلسفه خلقت]] است‏؛
* [[انسان کامل]] [[خلیفه خداوند در زمین]] است‏؛
* [[پیامبران]]، [[امام]] و [[خلفای الهی در زمین]] بوده‏اند؛
* [[خلافت الهی]] و [[امامت بشر]]؛
* [[استمرار امامت]] و [[استمرار خلافت الهی|خلافت الهی]] پس از [[پیامبران‏]]؛
* پاسخ به یک اشکال‏.
* [[فلسفه امامت]] از نگاه [[روایات‏]]:
** [[روایات نبوی]]‏؛
** [[روایات اهل بیت]]{{ع}}؛
* [[مسئولیت‌های اخلاقی]]، [[مسئولیت‌های دینی|دینی]] و [[مسئولیت‌های اجتماعی|اجتماعی]]‏؛
* [[مصالح دینی]] و [[مصالح دنیوی|دنیوی]]‏؛
* [[نظم]]، [[امنیت]] و [[عدالت اجتماعی‏]]؛
* [[اجرای احکام]] و [[اجرای حدود الهی|حدود الهی]]‏؛
* [[حفظ شریعت]]؛‏
* [[اتمام حجت بر مکلفان‏]]؛
* [[ولایت]] و [[هدایت درونی]]‏؛
* امامت و [[غایت خلقت]]‏.
* [[تکامل معنوی]] در پرتو [[نصب امام معصوم]]؛
* [[حفاظت از دین|حفاظت]] و [[پاسداری از دین]]؛
* [[لزوم]] [[اتمام حجت]]؛
* [[زمین هیچ‌گاه خالی از حجت نیست]]؛
* [[امام]] [[واسطه‌ای میان خدا و خلق]]؛
* [[پیش‌گیری از انحراف فکری]].

===[[ضرورت امامت]]===
:۱. [[مذهب امامیه]]‏؛
:۲. [[مذهب اسماعیلیه]]؛‏
:۳. [[مذهب زیدیه]]‏؛
:۴. [[معتزله‏]]؛
:۵. [[خوارج‏]]؛
:۶. [[اشاعره]]‏؛
:۷. [[ماتریدیه‏]]؛
:۸. [[وهابیت‏]]؛
*'''[[دلایل وجوب امامت]]‏:'''
:۱. [[آیه اولی الامر]]؛
:۲. [[حدیث من مات و لم یعرف امام زمانه]]...؛
:۳. [[سیره مسلمانان‏]]؛
:۴. [[اجرای حدود]] و [[حفظ نظام اسلامی]]‏؛
:۵. [[وجوب دفع ضررهای عظیم‏]].
*'''[[قاعده لطف]] و [[وجوب امامت‏]]:'''
* تعریف و اقسام [[لطف]]‏؛
* [[لطف]] و [[حکمت الهی‏]]؛
* فاعل [[لطف]]‏؛
* [[برهان لطف]] بر [[وجوب امامت]]‏؛
*خودسری، رمز سقوط فرد و [[جامعه]]؛
* [[عدالت اجتماعی]]؛
* [[استقلال]]، [[آزادی]] و [[امنیت]]؛
* [[حاکمیت نظم]] و [[حاکمیت قانون|قانون]].
* [[قاعده لطف]] و [[وجوب امامت]]؛
**تعریف [[لطف]]؛
** [[دلیل]] [[وجوب]] [[لطف]] بر [[خداوند]]؛
** [[لطف امامت]]؛
====[[ضرورت]] [[شناخت امام]]====
* [[اعتقاد به خداوند]]، ملازم [[شناخت امام]]؛
* [[رهایی از ضلالت]] و [[رهایی از گمراهی|گمراهی]]؛
* [[نصب امام]] بر عهده ی کیست؟
* [[نصب امام]] از [[افعال الهی]] است؛
* [[خدا]] و [[رسول]]، منشأ [[شناسایی امام]]؛
*او کجا و [[انتخاب]] [[بشر]]؟!
* [[میزان اطاعت از امام]].

===[[صفات امام|صفات]] و [[ویژگی‌های امام]]===

===[[شرایط امامت|شرایط]] و [[بایستگی‌های امامت]]===
* [[قریشی بودن امام]]‏؛
* [[پارسایی]] و [[عدالت‏]]؛
* [[دانایی]] و [[کفایت]]‏؛
* [[شیعه امامیه]] و [[علم امام]]‏؛
* [[معتزله]] و [[علم امام]]‏؛
* [[اشعریه]] و [[علم امام]]؛‏
* [[ماتریدیه]] و [[علم امام]]‏؛
* [[زیدیه]] و [[علم امام]]؛‏

==== نخست: [[عصمت امام]]====
* [[حقیقت عصمت|حقیقت]] و معنای [[عصمت]]؛
* [[خاستگاه عصمت]]؛
* [[عصمت علمی‏]]؛‏
* [[دلایل عصمت ائمه]]{{عم}}:
# ۱. [[دلایل نقلی]]؛
# [[آیه امامت]]؛
# [[آیه اطاعت]]؛
# [[آیه تطهیر]]؛
# [[آیه ابتلای ابراهیم]]{{ع}}؛
# [[آیه اولی الامر]]؛
* [[آیه صادقین]]؛‏
* [[دلایل عقلی]]؛
** [[برهان]] [[امتناع]] تسلسل‏؛‏
** [[برهان حفظ شریعت]]؛
** [[پیامدهای معصوم نبودن امام‏]]؛
** [[ضرورت امام معصوم]]؛
** [[مقام]] [[عقل]] در [[استنباط]] [[احکام شرعی]]؛
** [[نیاز به امام معصوم در عصر غیبت]]؛
**معنای [[گناه پیامبران]]؛
**عوامل مؤثر در دوری از [[گناه]] و [[معصیت]]:
# ۱. [[عذاب]]؛
# ۲. [[بهشت]] و درجات آن؛
# ۳. دوری از [[رحمت]] و [[رضای الهی]]؛
# ۴. هشدارهای [[دنیایی]].
** [[عدم عصمت امام]]، مقتضی [[لزوم]] [[تسلسل]]؛
** [[امام]] [[پاسدار احکام شرع]]؛
** [[عصمت]] ملازم با [[اطاعت از امام]]؛
** [[فقدان عصمت]]، منافی با [[افضلیت امام]]؛
** [[برتری امام]] نسبت به دیگران؛

==== دوم: [[علم امام]]====
* [[علم]] و [[بصیرت]]؛
* [[چگونگی علم امام]]؛
*دلایلی [[نقلی]] بر [[علم حضوری امام]]؛
* [[آیات]]؛
* [[روایات]]؛
*دیدگاه [[نهج‌البلاغه]] درباره [[علم امامان]]؛
* [[اهل بیت]] [[معدن‌های علوم]] و [[گنجینه‌های رحمان]]؛
* [[امامان]]، [[استوانه‌های دین]] و [[چشمه‌های دانش]] و [[چشمه‌های حکمت|حکمت]]؛
* [[ائمه اطهار]]، [[قرآن ناطق]]‌اند؛
*چگونه از راه روشن بازتان می‌‌گردانند؟
# [[علم امام]]
*معنای لغوی [[غیب]]؛
* [[غیب]] در اصطلاح کتاب و [[سنت]]؛
* [[علم غیب ذاتی]]، ویژه [[خدا]]؛
* [[خاستگاه علوم غیبی]]:
# [[ابعاد دانش غیبی]] و [[گستره علم الکتاب]]؛
# [[شرایع آسمانی]]؛
# گذشته و [[آینده]]؛
# زمان [[مرگ]] و [[پیشامدهای ناگوار]]؛
# [[رازهای پنهان]] و [[اسرار درونی آدمیان]]؛
# [[زبان همه آدمیان]]؛
# [[زبان حیوانات]]؛
* [[چگونگی آگاهی معصومان از امور غیبی]]:
# مطلق و بدون شرط؛
# وابسته به [[مشیت]] و [[اراده]]؛
* [[بداء]] و رابطه آن با [[علم غیب]]؛
* [[علم غیب]] و میدان عمل؛
* فرق [[امام]] و [[پیامبر]].

==== سوم: [[پاکزادی امام]]====
* [[پاکزادی]]؛

==== چهارم: [[عدالت امام]]====

==== پنجم: [[افضلیت امام]]====
* [[شیعه امامیه]] و [[افضلیت امام‏]]؛‏
* [[قلمرو افضلیت]]‏؛‏
* [[امامت مفضول]] [[قبیح]] است‏؛‏
* بررسی اشکالات‏؛‏
* نقد و نظر؛‏
* [[قرآن]] و [[افضلیت امام‏]]؛‏
* نقد و نظر؛‏
* [[برتری اخروی‏]]؛‏
:۱. [[عصمت]] و [[افضلیت]]‏؛‏
:۲. [[تکلف]] سنگین‌تر و [[پاداش]] بیش‌تر؛‏
:۳. [[امام]]، [[حجت خداوند بر بشر]] است‏؛‏
:۴. [[تعظیم]] ویژه، مستلزم [[افضلیت]] است‏؛‏
:۵. [[برتری در کمالات]]، مستلزم [[برتری در پاداش]] است‏؛‏
* [[اشاعره]] و [[افضلیت امام]]‏؛‏

===[[تعیین امامت]]===
* [[انتصاب]] و [[انتخاب]]
* [[اثبات نظریه انتصاب شیعه]]

====[[راه تعیین امام]] از دیدگاه [[مذاهب اسلامی]]====
* [[نص]] و [[معجزه]]‏؛
* [[کیسانیه]] و [[نص در امامت]]‏؛
* بررسی و نقد؛
* [[بکریه]] و [[نص در امامت‏]]؛
* [[نص]] و [[دعوت]]؛‏
* [[نص]] و [[وراثت]]‏؛
* [[غلبه]] و [[استیلاء]]؛
* [[بیعت]] و [[انتخاب]]‏.

====[[راه تعیین امام]] از [[دیدگاه امامیه]]====
:۱. [[عصمت امام‏]]؛
:۲. [[افضلیت امام]]‏؛
:۳. [[علم گسترده امام‏]]؛
:۴. [[سیره پیامبر خاتم|سیره پیامبر]]{{صل}}؛
:۵. [[روش انتخاب]] فاقد [[مشروعیت]] است‏؛
:۶. [[امام]] [[خلیفه پیامبر]]{{صل}} است، نه [[وکیل مردم‏]]؛
:۷. [[نظریه انتخاب]] [[اختلاف]] خیز است‏؛

====[[نظریه انتخاب]] در [[تعیین امام]]‏====
*''' گونه نخست: [[بیعت]] و [[اجماع]]'''
:۱. [[رفتار صحابه]]‏؛
:۲. [[اثبات خلافت ابوبکر]] از طریق [[بیعت]]‏؛
* '''گونه دوم: [[انکار نص در امامت‏]]'''
:۱. مقایسه [[نص در امامت]] با [[فرائض اسلامی]]‏؛
:۲. [[وجوب احتجاج]] و [[وجوب قیام|قیام]]‏؛
:۳. [[تعارض نصوص امامت]]‏؛
:۴. [[شواهد فقدان نص]]‏؛

====[[نظریه انتصاب در تعیین امام]]‏====
* تبیین نظریه‏؛
* [[قرآن]] و [[صحابه پیامبر خاتم|صحابه پیامبر]]{{صل}}؛
* [[صحابه پیامبر خاتم|صحابه پیامبر]]{{صل}} از نگاه [[احادیث]]‏؛
* [[صحابه پیامبر خاتم|صحابه]] از نگاه تاریخ‏؛
* [[تأویل نصوص]] یا [[اجتهاد در برابر نص]]‏؛

====[[مقام امامت]]====
* [[تفکر]] مادی درباره [[رهبری]] و [[اختلاف]] بنیادین آن با [[تفکر]] [[اسلامی]]؛
* سطوح متعدد [[رهبری]] در [[اسلام]]:
# ۱. سطح کار برای [[زندگی]] [[دنیا]]؛
# ۲. سطح کوشش برای [[زندگی]] [[آخرت]]؛
# ۳. سطح کمال و [[رشد معنوی]] و رسیدن به [[رضوان الهی]]؛
* [[حقانیت]] [[انتصاب]] و [[نادرستی]] [[انتخاب امام]] در [[اسلام]]؛
* [[دلایل انتخاب]]؛
* [[آیات خلافت]]؛
* [[روایت]] [[اجماع مسلمانان]]؛
* دو [[آیه شوری]]؛
* [[دلایل ضرورت انتصاب]]:
# ۱. [[احادیث اهل بیت]] در مورد امامت؛
# ۲. [[حدیث غدیر]].

===[[ولایت امامان]]===
* [[ولایت تکوینی]]
* [[ولایت تشریعی]]
* [[ولایت امر]]
===[[مرجعیت دینی امامان]]===

====[[وظیفه امت در قبال امام]]====
# [[شناسایی]]، [[رجوع]] و [[پیروی از امام]]؛
# [[دلبستگی]] و [[محبت به امام]]؛
# [[بیزاری جستن]] از [[دشمنان امام]]؛
* [[ولایت]] و شرط [[قبولی اعمال]].

====[[امامت در قرآن]]====
*'''مفهوم [[امامت در قرآن|امامت از منظر قرآن]]'''
** [[ویژگی‌های امامت در قرآن کریم]]؛
** [[توحید|امامت و حقیقت توحید]]؛
** [[آیات عبادت]]؛
** [[آیات امر]]؛
** [[آیات حکم]]؛
** [[آیات ملک]]؛
*'''[[نصب امام|امامت و گزینش الهی]] در [[قرآن کریم]]'''
** [[آیات امر]]؛
** [[آیات حکم]]؛
** [[آیات ملک]]؛
** [[آیات ولایت]]؛
** [[آیات اطاعت]]؛
** [[آیه اختیار]]؛
** [[آیه تحکیم]]؛
** [[آیات ایتاء]]؛
*'''[[نص|نص بر امامان]]{{ع}} و [[گزینش الهی]] آنان در [[قرآن کریم]]'''
** [[نصوص]] عام؛
** [[نصوص]] خاص بر امامت [[برگزیدگان آل ابراهیم]]؛
** [[اهل بیت در قرآن|نصوص دال بر امامت اهل بیت]]{{عم}}؛
** [[آیه ولایت]]؛
** [[آیه تطهیر]]؛
** [[آیه مودت]]؛
** [[آیه تبلیغ]]؛
** [[آیه شهادت]].
{{پایان پرسش‌های وابسته}}

==موسوعة الأحاديث العلوية==
{{فهرست اثر}}
# الإمامة العامة
## الإمامة و الإمامة بعد النبي{{صل}}
## لزوم التمسك بأئمة أهل البيت{{عم}}
## الولاية
## إمامة أمير المؤمنين{{ع}}
## صفات الإمام، مثل علمه و عصمته و غيرهما
## في أهل البيت{{عم}} و خصائصهم و کرائمهم و حبهم و بغضهم
# الإمامة الخاصة
## فاطمة الزهراء{{س}}، الفدك، ارتباطها مع علي{{ع}}
## الإمامان الحسن والحسين و سائر الأئمة المعصومین و ارتباطهم مع علي{{ع}} و كلامهم في علي{{ع}} و کلام علي{{ع}} فيهم{{عم}}
## الإمام المهدي{{ع}} و علائم ظهوره و أخبار الإمام بما يأتي من الأزمنة من علائم ظهوره و الرجعة و انتظار الفرج
## '''[[امام علی|شخصية الإمام علي]]{{ع}}'''
## الحجة
{{پایان فهرست اثر}}

==ح نبوی ج۲ و ۳==
{{فهرست اثر}}
* الباب الأول الإمامة
* الفصل الأول استمرار الإمامة والهداية
* ۱ / ۱ لكل قوم هاد
* ۱ / ۲ الإمام إما ظاهر مشهور أو مستتر مغمور
* الفصل الثاني فضل الإمام
* ۲ / ۱ أفضل الناس
* ۲ / ۲ أرفع الناس درجة يوم القيامة
* ۲ / ۳ لا ترد دعوته
* ۲ / ۴ النظر إليه عبادة
* الفصل الثالث حكمة الإمامة
* ۳ / ۱ استقرار النظام السياسي الإسلامي
* ۳ / ۲ الوقاية من الهرج
* ۳ / ۳ الهداية إلى القيم الدينية
* ۳ / ۴ بقاء نظام الأرض
* ۳ / ۵ الهداية الباطنية
* ۳ / ۶ نزول أنواع البركات
* بحث حول فلسفة الإمامة والقيادة
* ۱ الحكمة السياسية
* ۲ الحكمة الثقافية
* ۳ الحكمة التكوينية
* الأول: الهداية الباطنية للنفوس المستعدة
* الثاني: قوام عالم الوجود معنويا
* الفصل الرابع معرفة الإمام
* ۴ / ۱ وجوب معرفة أئمة الهدى
* ۴ / ۲ التحذير من ترك معرفتهم
* دراسة حول أحاديث التحذير
* من الموت على غير معرفة الإمام
* من هو الإمام المطلوب معرفته؟
* الفصل الخامس شروط الإمامة
* ۵ / ۱ النص من الله
* ۵ / ۲ التقدم في العلم
* ۵ / ۳ تلك الخصال
* الفصل السادس موانع الإمامة
* ۶ / ۱ متابعة الهوى
* ۶ / ۲ الضعف
* ۶ / ۳ الرذائل الأخلاقية
* الفصل السابع واجبات الاءمام
* ۷ / ۱ الرقابة على أمانة القيادة
* ۷ / ۲ استعمال الأفضل
* ۷ / ۳ عدم استعمال الحريص على الرئاسة
* ۷ / ۴ العدل والإحسان
* ۷ / ۵ المحبة والرحمة لجميع الناس
* ۷ / ۶ الاتصال المباشر بالناس
* ۷ / ۷ تقديم المستضعفين
* ۷ / ۸ اختصاص وقت لذوي الحاجات منه
* ۷ / ۹ ملازمة النصح
* ۷ / ۱۰ مجانبة الغش والخيانة
* ۷ / ۱۱ قضاء دين المعسر
* ۷ / ۱۲ التقشف في النفقة من بيت المال
* ۷ / ۱۳ جوامع واجبات الإمام
* الفصل الثامن من حقوق الإمام
* ۸ / ۱ الطاعة
* ۸ / ۲ النصح
* ۸ / ۳ التعظيم
* الفصل التاسع عدد الأئمة من أهل البيت
* ۹ / ۱ ما روي بلفظ اثنا عشر خليفة
* أ رواية جابر بن سمرة
* ب رواية أبي جحيفة
* ج رواية عبد الله بن عمر
* د رواية عبد الله بن مسعود
* ه رواية عبد الله بن عمرو بن العاص
* و رواية أنس
* ز رواية عبد الله بن أبي أوفى
* ۹ / ۲ ما روي بلفظ اثنا عشر أميرا
* ۹ / ۳ ما روي بلفظ اثنا عشر إماما
* ۹ / ۴ ما روي بلفظ اثنا عشر وصيا
* ۹ / ۵ ما روي بلفظ اثنا عشر، عدد نقباء بني إسرائيل
* ۹ / ۶ ما روي في إمامة الإمام علي وأحد عشر من ولده
* دراسة حول أحاديث عدد الأئمة
* الأحاديث سندا و دلالة
* ۱ تقييم سند الأحاديث
* ۲ زمان صدور الحديث ومكانه
* ۳ الاختلاف في متن الحديث
* ۴ المقصود من اثني عشر خليفة
* عدد من الآراء التي لا تنطبق على الخلفاء الاثني عشر
* الرأي الأول: حكام فترة الاقتدار السياسي للحكومة الإسلامية
* الرأي الثاني: الحكام من صدر الإسلام إلى عمر بن عبد العزيز
* الرأي الثالث: اثناعشر خليفة غير محددين إلى يوم القيامة!
* الرأي الرابع: خلفاء بني أمية
* الرأي الخامس: إمارة اثني عشر أميرا في آن واحد
* تتمة القسم الثالث الحكم العقائدية و الاجتماعة و السياسية
* تتمة الباب الأول الإمامة
* الفصل العاشر استمرار إمامة أهل البيت
* ۱۰ / ۱ حديث الثقلين برواية أتباع أهل البيت
* ۱۰ / ۲ حديث الثقلين برواية أهل السنة
* ۱۰ / ۳ مواضع صدور حديث الثقلين
* أ عرفات
* ب منى
* ج مسجد الخيف
* د المسجد الحرام
* ه غدير خم
* و آخر خطبة خطبها النبي صلى الله عليه و آله
* ز اللحظات الأخيرة من حياته صلى الله عليه و آله
* ۱۰ / ۴ معنى العترة في حديث الثقلين
* دراسة حول حديث الثقلين ودلالته على استمرار إمامة أهل البيت
* أولا: نص الحديث
* ثانيا: سند الحديث
* أ رواة الحديث من أصحاب النبي صلى الله عليه و آله
* ب رواة الحديث من أهل البيت عليهم السلام
* ج رواة الحديث من التابعين
* د رواة الحديث من القرن الثاني حتى القرن الرابع عشر
* ثالثا: صحة الحديث وصدوره
* رابعا: مواضع صدوره
* خامسا: المراد من العترة وأهل البيت عليهم السلام
* أهل البيت عليهم السلام في آية التطهير
* سادسا: معنى الحديث
* ۱ عصمة أهل البيت عليهم السلام
* ۲ المرجعية العلمية لأهل البيت عليهم السلام
* ۳ التلازم بين الإعراض عن أهل البيت عليهم السلام والإعراض عن القرآن
* سابعا: دلالة الحديث على إمامة الإمام المهدي عليه السلام
* ۱ غيبة الإمام المهدي عليه السلام
* المقدمة الاولى: بقاء أحد الأئمة إلى يوم القيامة
* رد على شبهة
* المقدمة الثانية: بقاء إمام من أهل البيت عليهم السلام إلى جانب القرآن أعم من حضوره وغيبته
* ۲ المراد من التمسك بأهل البيت عليهم السلام
* ۳ كيفية التمسك بالإمام الغائب عليه السلام
* ثامنا: دراسة رواية اخرى لحديث الثقلين
* تقويم سند الرواية
* الفصل الحادى عشر معنى أهل البيت
* ۱۱ / ۱ أزواج النبي ومعنى أهل البيت
* أ ام سلمة
* ب عائشة
* أضواء حول حديث الكساء
* ۱ سند حادثة الكساء
* ۲ كيف وقعت حادثة الكساء
* ۳ جو الحادثة
* ۴ حادثة الكساء في بيت ام سلمة
* ۵ كلام حول ما اشتهر بحديث الكساء
* ۱۱ / ۲ أصحاب النبي ومعنى أهل البيتمعنى أهل البيت
* أ أبو سعيد الخدري
* ب أبو برزة
* ج أبو الحمراء
* د أبو ليلى الأنصاري
* ه أنس بن مالك
* و البراء بن عازب
* ز ثوبان
* ح جابر بن عبد الله
* ط زينب بنت أبي سلمة
* ي سعد بن أبي وقاص
* ك صبيح مولى ام سلمة
* ل عبدالله بن جعفر
* م عبد الله بن عباس
* ن عمر بن أبي سلمة
* س عمر بن الخطاب
* ع واثلة بن الأسقع
* ۱۱ / ۳ أهل البيت ومعنى أهل البيت
* ۱۱ / ۴ تسليم النبي على أهل البيت وتخصيصهم بالأمر بالصلاة
* تحقيق حول أحاديث تسليم النبي على أهل البيت
* الفصل الثاني عشر مكانة أهل البيت
* ۱۲ / ۱ مثلهم مثل سفينة نوح
* ۱۲ / ۲ مثلهم مثل باب حطة
* ۱۲ / ۳ مثلهم مثل بيت الله
* ۱۲ / ۴ مثلهم مثل النجوم
* ۱۲ / ۵ مثلهم مثل العينين
* ۱۲ / ۶ مكانتهم يوم القيامة
* الفصل الثالث عشر خصائص أهل البيت
* ۱۳ / ۱ الطهارة
* الاحتجاجات بمزية الطهارة
* ۱۳ / ۲ عدل القرآن خصائص أهل البيت
* ۱۳ / ۳ خلفاء النبي وأوصياؤه
* ۱۳ / ۴ أحب الخلق إلى النبي
* ۱۳ / ۵ أفضل الخلق
* ۱۳ / ۶ مباهلة النبي بهم
* ۱۳ / ۷ اولو الأمر
* ۱۳ / ۸ أهل الذكر
* ۱۳ / ۹ أركان الدين وحفظنه
* ۱۳ / ۱۰ أبواب الله
* ۱۳ / ۱۱ عرفاء الله
* ۱۳ / ۱۲ أركان العالم
* ۱۳ / ۱۳ أمان أهل الأرض
* ۱۳ / ۱۴ معدن الرسالة
* ۱۳ / ۱۵ دعائم الحق
* ۱۳ / ۱۶ سلمهم سلم النبي وحربهم حربه
* ۱۳ / ۱۷ بهم فتح الدين وبهم يختم
* ۱۳ / ۱۸ لا يقاس بهم أحد
* ۱۳ / ۱۹ جوامع خصائصهم
* الفصل الرابع عشر خصائص أهل البيت العلمية
* ۱۴ / ۱ خزنة علم الله
* ۱۴ / ۲ ورثة علم الأنبياء
* ۱۴ / ۳ أعلم الناس
* ۱۴ / ۴ معدن العلم
* ۱۴ / ۵ عندهم علم الكتاب
* ۱۴ / ۶ عندهم تأويل القرآن
* ۱۴ / ۷ عندهم علم ما في الأرض والسماء
* ۱۴ / ۸ عندهم كتاب الإمام علي عليه السلام
* الفصل الخامس عشر حقوق أهل البيت
* ۱۵ / ۱ أهمية معرفة حقوقهم
* ۱۵ / ۲ الحث على رعاية حقوقهم
* ۱۵ / ۳ عناوين حقوقهم
* أ المودة
* ب التمسك
* ج الولاية
* د التقديم
* ه الاقتداء
* و الإكرام
* ز الصلة
* ح الصلاة
* ط الذكر
* الفصل السادس عشر حب أهل البيت
* ۱۶ / ۱ فضل حبهم
* أ حبهم أساس الإسلام
* ب حبهم حب الله عز و جل
* ج حبهم حب رسول الله صلى الله عليه و آله
* د حبهم وديعة الله عز و جل
* ه حبهم أفضل العبادة
* ۱۶ / ۲ خصائص حبهم
* أ علامة طيب الولادة
* ب شرط التوحيد
* ج آية الإيمان
* د أول ما يسأل عنه يوم القيامة
* ۱۶ / ۳ تأديب الأولاد بحبهم
* ۱۶ / ۴ علامة حبهم
* ۱۶ / ۵ آثار حبهم
* أ تمحيص الذنوب
* ب اطمئنان القلب
* ج استكمال الدين
* د شفاعة أهل البيت عليهم السلام
* ه نور يوم القيامة
* و الأمن يوم القيامة
* ز الثبات على الصراط
* ح النجاة من النار
* ط الحشر مع أهل البيت عليهم السلام
* ي دخول الجنة
* ك خير الدنيا والآخرة
* ۱۶ / ۶ جوامع آثار حبهم
* الفصل السابع عشر بغض أهل البيت
* ۱۷ / ۱ التحذير من بغضهم
* ۱۷ / ۲ آثار بغضهم
* أ سخط الله عز و جل
* ب اللحاق بالمنافقين
* ج اللحاق بالكفار
* د اللحاق باليهود والنصارى
* ه الجذام يوم القيامة
* و الحرمان من الشفاعة
* ز دخول النار
* الفصل الثامن عشر الظلم على أهل البيت
* ۱۸ / ۱ تحذير النبي من ظلمهم
* ۱۸ / ۲ الجنة محرمة على من ظلمهم
* ۱۸ / ۳ عذاب ظالميهم
* ۱۸ / ۴ إخبار النبي بما يقع عليهم من الظلم
* الفصل التاسع عشر دولة أهل البيت
* ۱۹ / ۱ البشارات بدولتهم
* ۱۹ / ۲ الممهدون لدولتهم
* الفصل العشرون الغلو في أهل البيت
* ۲۰ / ۱ التحذير من الغلو
* ۲۰ / ۲ كفر الغالي
* ۲۰ / ۳ هلاك الغالي
* ۲۰ / ۴ أخبار الغلو موضوعة
* الفصل الحادي والعشرون شيعة أهل البيت في القيامة
{{پایان فهرست اثر}}

==مطلب==
'''امامت''' به معنای رهبری و پیشوایی است. امامت، منصب و مقامی که از سوی خداوند به بعضی انسان‌های پاک و دانا و شایسته داده می‌شود که مردم را به راه خدا هدایت کنند. در اسلام، برای تداوم مسؤولیت پیامبر خدا{{صل}} در بُعد حکومتی و دینی، امامت و وصایت قرار داده شده تا مردم پس از پیامبر، از امام تبعیّت کنند و رسول خدا{{صل}} و امامان پس از خویش را با نام و مشخصات تعیین کرده است. امامت یکی از اصول اعتقادی شیعه است و از سوی خدا و پیامبر{{صل}} است نه به انتخاب مردم. علم و عصمت از جمله شرایط آن است و امام، حق ولایت بر مردم دارد و حجت الهی بر همگان است. پذیرش امامتِ امامانِ معصوم واجب است و نشانه اطاعت از خدا و پیامبر است و هر کس بدون عقیده و ایمان به امامت امامِ معصوم بمیرد، به مرگ جاهلیت مرده است. امام رضا{{ع}} می‌‌فرماید: {{متن حدیث|إِنَّ الْإِمَامَةَ خِلَافَةُ اللَّهِ وَ خِلَافَةُ الرَّسُولِ}} امامت، جانشینی خدا و جانشینی پیامبر است<ref>اصول کافی، ج۱، ص۲۰۰.</ref>. روشن است کسی که به جای خدا و رسول بر مردم حکومت می‌کند، باید پاک و عادل و شبیه پیامبر در کمالات و فضایل باشد. به پیروان این عقیده، امامیه و شیعه گفته می‌شود<ref>جواد محدثی|محدثی، جواد، فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)|فرهنگ‌نامه دینی، ص۳۲.</ref>.

==تعریف امام و امامت==
===واژه‌شناسی لغوی===

===امامت در کلام اسلامی|تعریف مشهور متکلمان===

==رابطه مفهوم امامت با مفاهیم دیگر==
===رابطه با حجت الهی===
===رابطه با ولایت===
===رابطه با نبوت و رسالت===
===رابطه با خلیفه الهی===
===رابطه با خلیفه رسول الله===
===رابطه با وصی رسول الله (وصایت)===
===رابطه با عهد الهی===
===رابطه با پادشاهی (ملک)===
===رابطه با ریاست===

===رابطه با خلافت، نبوت و رسالت===
*در قرآن کریم هر چهار کلمه خلیفه، امام، نبوت و رسالت یا مشتقات آن، استعمال شده است که آیات دارای کلمه خلیفه در ذیل عنوان مفهوم خلیفه در قرآن مطرح شد.
*اما کلمه امام، در قرآن مجید، بر مصادیق مختلفی استعمال شده است که به دو دسته تقسیم می‌شود:
#مصادیق غیر بشری، مانند لوح محفوظ‍‌: {{متن قرآن|وَكُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْنَاهُ فِي إِمَامٍ مُبِينٍ}}<ref>«و هر چیزی را در نوشته‌ای روشن بر شمرده‌ایم» سوره یس، آیه ۱۲.</ref>
#کتاب آسمانی: {{متن قرآن|وَمِنْ قَبْلِهِ كِتَابُ مُوسَى إِمَامًا وَرَحْمَةً}}<ref>«و کتاب موسی به پیشوایی و بخشایش پیش از او بوده است» سوره هود، آیه ۱۷؛ سوره احقاف، آیه ۱۲.</ref>.
*مصادیق بشری که از جهت حقانیت و بطلان، به دو دسته تقسیم می‌شود:
#امام حق: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}}<ref>«و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند» سوره انبیاء، آیه ۷۳.</ref>
#امام باطل: {{متن قرآن|فَقَاتِلُوا أَئِمَّةَ الْكُفْرِ}}<ref>«با پیشگامان کفر که به هیچ پیمانی پایبند نیستند کارزار کنید» سوره توبه، آیه ۱۲.</ref> و {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ}}<ref>«و آنان را (به کیفر کفرشان) پیشوایانی کردیم که (مردم را) به سوی آتش دوزخ فرا می‌خوانند» سوره قصص، آیه ۴۱.</ref>.
*امّا امامت در اصطلاح دینی به دو صورت عام و خاص است که در معنای عام، شامل نبوت و رسالت به عنوان مقتدا و اسوه می‌شود و در معنای خاص، شامل آنها نشده و در بعضی موارد بعد از تحقق مقام نبوت و رسالت است{{متن قرآن|وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}<ref> «و (یاد کن) آنگاه را که پروردگار ابراهیم، او را با کلماتی آزمود و او آنها را به انجام رسانید؛ فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم. (ابراهیم) گفت: و از فرزندانم (چه کس را)؟ فرمود: پیمان من به ستم‌کاران نمی‌رسد» سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref>. یا مقام ویژه‌ای است که از طرف خدای سبحان به اوصایای پیامبران{{عم}}، عنایت می‌شود.
*اما کلمه نبوت، ۵ بار {{متن قرآن|مَا كَانَ لِبَشَرٍ أَنْ يُؤْتِيَهُ اللَّهُ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ}}<ref> «هیچ بشری را نسزد که خداوند به او کتاب و حکمت و پیامبری بدهد» سوره آل عمران، آیه ۷۹.</ref>؛ {{متن قرآن|أُولَئِكَ الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ}}<ref>«آنان کسانی هستند که به آنها کتاب و داوری و پیامبری دادیم» سوره انعام، آیه ۸۹.</ref>؛ {{متن قرآن|وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَجَعَلْنَا فِي ذُرِّيَّتِهِ النُّبُوَّةَ وَالْكِتَابَ}}<ref>«و ما به او اسحاق و (نوه‌اش) یعقوب را بخشیدیم و در فرزندان او پیامبری و کتاب (آسمانی) را نهادیم» سوره عنکبوت، آیه ۲۷.</ref>؛ {{متن قرآن|وَلَقَدْ آتَيْنَا بَنِي إِسْرَائِيلَ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ}} <ref>«و به راستی ما به بنی اسرائیل کتاب (آسمانی) و داوری و پیامبری دادیم» سوره جاثیه، آیه ۱۶</ref>؛ {{متن قرآن|وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا وَإِبْرَاهِيمَ وَجَعَلْنَا فِي ذُرِّيَّتِهِمَا النُّبُوَّةَ وَالْكِتَابَ}}<ref>«و نوح و ابراهیم را فرستادیم و در فرزندان آنان پیامبری و کتاب (آسمانی) نهادیم» سوره حدید، آیه ۲۶.</ref> در قرآن استعمال شده و در اصل و ریشه آن، اختلاف است. بعضی گفته‌اند: از نَبَأ به معنای خبر مشتق شده<ref>تبیان، ج۷، ص۱۳۳؛ کنزالدقائق، ج۸، ص۲۳۲؛ المیزان، ج۲، ص۱۳۹.</ref> و برخی دیگر نوشته‌اند: از نبوه (بر وزن نغمه) به معنای رفعت و بلندی مقام، مشتق شده است<ref>مجمع البیان، ج۶، ص۸۰۰؛ کشف الاسرار، ج۶، ص۵۴.</ref>؛ لذا با لحاظ‍ ریشه، ترجمه آیه شریفه {{متن قرآن|وَاذْكُرْ فِي الْكِتَابِ مُوسَى إِنَّهُ كَانَ مُخْلَصًا وَكَانَ رَسُولًا نَبِيًّا}}<ref>«و در این کتاب از موسی یاد کن که ناب و فرستاده‌ای پیامبر بود» سوره مریم، آیه ۵۱.</ref> دو گونه می‌شود؛ ای پیامبر! در کتاب قرآن از موسی یاد کن که او بنده مخلَص و فرستاده حق و پیام‌آور برای خَلق بود.
*ای پیامبر! در کتاب قرآن از موسی یاد کن که او بنده مخلَص و فرستاده‌ای والامقام بود.
*اما کلمه رسالت فقط‍ یک بار{{متن قرآن|فَتَوَلَّى عَنْهُمْ وَقَالَ يَا قَوْمِ لَقَدْ أَبْلَغْتُكُمْ رِسَالَةَ رَبِّي وَنَصَحْتُ لَكُمْ وَلَكِنْ لَا تُحِبُّونَ النَّاصِحِينَ}}<ref> «(صالح) از آنان روی گردانید و گفت: ای قوم من! بی‌گمان پیام پروردگارم را به شما رسانده‌ام و برای شما خیرخواهی کرده‌ام امّا شما خیرخواهان را دوست نمی‌دارید» سوره اعراف، آیه ۷۹.</ref> و جمع آن "رسالات"، ۸ بار در قرآن مجید استعمال شده است؛ و معنای رسالت این است که مأموریتی بر عهده کسی بگذارند و او موظف به تبلیغ و ادای آن شود<ref>عبدالله حق‌جو|حق‌جو، عبدالله، ولایت در قرآن (کتاب)|ولایت در قرآن، ص:۵۶-۵۸.</ref>.

==امامت در اصطلاح==
*مراد از "امامت" و "ولایت"، "ولایت امر" است؛ به این معنا که اینکه فرمان دست چه کسی باید باشد؛ بازگشت همۀ نزاع‌ها، چه داخل و چه بیرون از جامعه اسلامی، به این است که چه کسی دستور بدهد. در عصر ما نیز، هر کدام از طاغوت‌ها و سردم‌داران استکبار جهانی ادعا می‌کند که باید فرمان دست من باشد و اگر ملتی یا کشوری بیابد که روزبه‌روز مقتدرتر می‌شود، درصدد شکستن و به‌زانودرآوردن آن برمی‌آید تا خود را ابرقدرت جلوه دهد. اساس جنگ‌ها و کشمکش‌های این مستکبران با رقبای خود در دنیا همین است که زیر بار فرمان آنان نمی‌روند. بنابراین، نزاع و دعوا بر سر همان چیزی است که در منابع دینی اسلام از آن به "ولایت امر" تعبیر شده است. "امامت" همان "ولایت امر" است؛ یعنی چه کسی باید صاحب دستور باشد<ref>محسن اراکی|اراکی، محسن، https://www.aparat.com/v/FYjv0?playlist=376197 درس اول «امامت در اندیشه اسلامی»</ref>
*امامت در اصطلاح، تعاریف متعدّدی برای آن ارائه شده است که شاید مناسب‌ترین آن تعریف زیر باشد:
*"امامت عبارت است از ریاست و رهبری جامعه در امور دینی و دنیوی". از این تعریف چند نکته استفاده می‌شود:
# امامت یک منصب الهی و به تعبیر قرآن کریم عهد خداوند است{{متن قرآن|وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}<ref> «و (یاد کن) آنگاه را که پروردگار ابراهیم، او را با کلماتی آزمود و او آنها را به انجام رسانید؛ فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم. (ابراهیم) گفت: و از فرزندانم (چه کس را)؟ فرمود: پیمان من به ستم‌کاران نمی‌رسد» سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref>.
# امام ریاست کلّی جامعه را در همه جنبه‌ها و تمام شئون آن بر عهده دارد. اعم از: رهبری سیاسی و حکومت، رهبری قضایی و فصل خصومت، رهبری و مرجعیّت دینی و مقام افتاء و زعامت تقنینی و قانون‌گذاری.
# مردم در تعیین و نصب امام دخالتی ندارند، امّا برای به فعلیت رسیدن زعامت او و به اصطلاح "مبسوط الید" شدن امام، بدیهی است که نقش اصلی از آن مردم است. بر این که امامت نیز همچون نبوّت خارج از محدوده انتخاب و تشخیص مردم است علاوه بر قرآن و روایات، عقل نیز دلالت دارد؛ چون امام نیز – چنان‌که خواهد آمد- باید دارای صفاتی همچون عصمت و علم خاصّ باشد که جز خداوند کسی از آن آگاه نیست و اینکه تحقّق و فعلیت امام وابسته به مردم و حضور آنها در صحنه است امری روشن است؛ زیرا حاکم بدون رعیت و امام بدون مأموم معنا ندارد و از طرفی انسان موجودی مختار است و امور خود را با اراده خود انجام میدهد و خدای متعال نیز بنا ندارد امور خارج از مجاری عادّی به انجام برسد: {{متن حدیث|أبى اللّه أن يجرى الأمور إلّا بأسبابها}}؛ بنابراین حضور مردم و به تعبیر امیر المؤمنین{{ع}} "حضور حاضر"<ref>نهج البلاغه، خطبه ۳.</ref> است که امکان تصدّی امور توسّط امام را فراهم می‌کند. به همین دلیل اکثر ائمّه{{عم}} در حقیقت دارای منصب امامت بودند، ولی در عمل متصدّی بخشی از شئون امامت نبودند و نه تنها مردم از رهبری سیاسی آنها محروم بودند که حتّی در امور مذهبی نیز مرجع عمومی مردم نبودند و مردم به دیگران مراجعه می‌کردند<ref>رضا محمدی|محمدی، رضا، امام‌شناسی ۵ (کتاب)|امام‌شناسی، ص:۳۰-۳۱.</ref>.
*واژۀ امام از ریشۀ "أ م م" است و در لغت به معانی زیر آمده است: "هر کسی که مورد اقتدا و تبعیت گروهی قرار بگیرد چه در راه مستقیم باشند یا گمراه؛ قیم و مصلح، مقدم، طریق و راه"<ref>لسان العرب، ج۱، ص۱۵۰؛ فخرالدین طریحی، مجمع البحرین، ج۱، ص۱۰۵.</ref>.
* ابن منظور در لسان العرب معتقد است که أمامَ (جلو و مقدم) با امام (پیشوا) هم ریشه است هردو ریشۀ "ام یوم" به معنی قصد کردن و پیشی گرفتن است<ref>لسان العرب، ج۱، ص۱۵۰.</ref>.
*واژۀ امام در قرآن در معانی لغوی آن به کار رفته است، تفلیسی در وجوه قرآن بر آن است که "امام" در قرآن بر پنج وجه به کار رفته است:
*'''وجه نخستین''' امام به معنای پیشرو است چنان که خدای متعال در سورۀ بقره آیۀ ۱۲۴ فرموده است: {{متن قرآن|إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا}}<ref>«من تو را پیشوای مردم می‌گمارم» سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref> و نیز در سورۀ فرقان آیۀ ۷۴ فرموده است: {{متن قرآن|وَاجْعَلْنَا لِلْمُتَّقِينَ إِمَامًا}}<ref>«و ما را پیشوای پرهیزگاران کن» سوره فرقان، آیه ۷۴.</ref> {{عربی|یعني قائداً في الخير}}.
*'''وجه دوم''' به معنای "نامه" آمده است چنان که در سورۀ بنی اسرائیل، آیۀ ۷۱ فرموده است: {{متن قرآن|يَوْمَ نَدْعُو كُلَّ أُنَاسٍ بِإِمَامِهِمْ}}<ref>«روزی که هر دسته‌ای را با پیشوایشان فرا می‌خوانیم» سوره اسراء، آیه ۷۱.</ref> {{عربی|یعنی بکتابهم الذی عملوا فی الدنیا}}.
*'''وجه سوم''' به معنای "لوح محفوظ" است چنان که در سورۀ یس فرموده است: {{متن قرآن|كُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْنَاهُ فِي إِمَامٍ مُبِينٍ}}<ref>«هر چیزی را در نوشته‌ای روشن بر شمرده‌ایم» سوره یس، آیه ۱۲.</ref> {{عربی|يعني في اللوح المحفوظ}}.
*'''وجه چهارم''' به معنای "تورات" است چنان که در سورۀ هود فرموده است: {{متن قرآن|مِنْ قَبْلِهِ كِتَابُ مُوسَى إِمَامًا}}<ref>«و کتاب موسی به پیشوایی و بخشایش پیش از او بوده است» سوره هود، آیه ۱۷.</ref> {{عربی|يعني التوراة}} و در سورۀ احقاف فرمود: {{متن قرآن|وَمِنْ قَبْلِهِ كِتَابُ مُوسَى إِمَامًا وَرَحْمَةً}}<ref>«و پیش از آن، کتاب موسی پیشوا و رحمت بود» سوره احقاف، آیه ۱۲.</ref> {{عربی|يعني التوریه}}.
*وجه پنجم به معنای راه روشن و پیداست، چنان که در سورۀ حجر فرمود: {{متن قرآن|وَإِنَّهُمَا لَبِإِمَامٍ مُبِينٍ}}<ref>«و (نشانه‌های) آن دو شهر (لوط و ایکه) بر سر راهی آشکار است» سوره حجر، آیه ۷۹.</ref> {{عربی|يعني الطریق الواضح}}<ref>وجوه قرآن، ص۲۸-۲۹؛ اسماعیل بن احمد، وجوه القرآن، ص۲۸-۲۹ و ص۹۸-۹۹.</ref>.
*"غالباً معنای آن در نزد عرب امری است که مورد تبعیت باشد چه انسان باشد که کردار و گفتارش مورد تبعیت است و چه کتاب باشد (مانند آیین نامه)، چه محق باشد یا مبطل"<ref>ر.ک: المفردات، ج۱، ص۱۹۷.</ref>.
*بنابر آنچه گذشت امامت به معنای پیشوا و مقتدای مردم بودن است که آنان را به سویی هدایت می‌کند حال اگر امام بر حق و منصوب از طرف خداوند متعال و نبی مکرم اسلام باشد آنان را به سوی خیر و نیکی هدایت می‌نماید<ref>آرزو شکری|شکری، آرزو، حقوق اهل بیت (کتاب)|حقوق اهل بیت، ص۱۵۴- ۱۵۶.</ref>.
* اندیشمندان و متکلمان مسلمان درباره امامت و ولایت تعاریف زیادی ذکر کرده‌اند. در اینجا به برخی از این تعاریف مهم اشاره می‌شود:
# سید مرتضی علم الهدی از عالمان بزرگ شیعی در این زمینه می‌نویسد: امامت، ریاست فراگیر در امور دین است به صورت اصلی و استقلالی، نه به نیابت از کسانی که در دار تکلیف هستند<ref>مراد از قید «بالاصالة لا بالنیابة» در تعریف امامت این است که امامت مورد نظر اسلام و شیعه، امری اصلی و منصبی الهی است، نه امری نیابتی و وکالتی از سوی مردم، که امامت و رهبری مطرح در حکومت‌های رایج در گذشته و حال از این قسم است.</ref><ref>{{عربی|اَلاِمَامَهُ رِیَاسَهٌ عَامَّهٌ فِی الدِّینِ بِالاِصَالَهِ لا بِالنِّیَابَهِ عَمَّن هُوَ فِی دَارِ التَّكلیِفِ}}؛ الحدود والحقایق، سید مرتضی علم الهدی، ص۴۱.</ref>.
# قاضی عبدالجبار معتزلی همدانی از اهل سنت در تعریف امامت می‌نویسد: "امام، نامی است برای کسی که حق ولایت و صاحب اختیاری بر امّت و (نیز) حق تصرّف در کارهایشان را دارد، به صورتی که قدرتی برتر از او - در میان امت - نیست"<ref>{{عربی|الإمام اسم لمن له الولايه علی الأمة و التصرف في أمورهم علی وجه لا يكون فوق يده يدٌ}}؛ شرح الأصول الخمسة، ص۵۰۹.</ref>.
# سعدالدین تفتازانی از اهل سنت می‌گوید: امامت، ریاست عام و فراگیر بر امر دین و دنیا پس از پیامبر{{صل}} است<ref>شرح المقاصد، ج۵، ص۲۳۲.</ref>.
# شیخ طوسی از بزرگان شیعه می‌نویسد: "امام، همان کسی است که عهده‌دار ریاست عمومی در دین و دنیا با هم است"<ref>{{عربی|الامام هو الذي يتولي الرئاسة العامّة في الدين و الدنيا جميعاً}}؛ شرح العبارات المصطلحة بین المتکلمین، به نقل از امامت‌ پژوهی، ص۴۲.</ref>.
# امامت در تعریفی دیگر، عبارت است از: ریاست و سرپرستی توسط امام معصوم بر امور دین و دنیای مردم و حفظ مصالح دنیوی‌شان از راه جلوگیری از ظلم و فساد و اخلال امور واجب دینی. وجود چنین امامی لطفی از سوی خدای متعال بر مردم است<ref>برگرفته از تمهید الأصولی فی علم الکلام، ابی جعفر محمد بن حسن طوسی، ص۳۴۸ - ۳۴۹.</ref>.
# عضدالدین ایجی از اهل سنت نیز می‌گوید: "امامت، ریاست عام بر امور دین و دنیاست"<ref>{{عربی|الامامة رياسة عامة في امور الدين و الدنيا}}؛ شرح المواقف، شرح از سید شریف علی بن محمد جرجانی، ج۸، ص۲۴۵.</ref>.
# علامه حلی از بزرگ عالمان شیعی، می‌گوید: "امام، همان انسانی است که برایش ریاست عمومی بالاصالة بر امور دین و دنیا در دار تکلیف است"<ref>{{عربی|الأمام هو الانسان الذي له الرياسة العامة في أمور الدين و الدنیا بالأصالة فی دار التکلیف}}؛ الاَلفین (دو هزار دلیل) فی امامة امیرالمؤمنین علی بن ابی‌طالب{{ع}}، جمال الدین حسن بن یوسف المطهر الحلّی، ص۲.</ref>.
# ماوردی اشعری از اهل سنت، می‌گوید: امامت، ریاست عمومی در امر دین و دنیا، و جانشینی پیامبر{{صل}} است<ref>به نقل از امامت‌پژوهی، ص۴۱.</ref>.
# خواجه نصیرالدین طوسی از مشاهیر عالمان شیعی می‌گوید: "امامت، ریاست عام دینی است که مشتمل بر ترغیب و تشویق عموم مردم بر حفظ مصالح دینی و دنیوی‌شان و بازداشتن آنها از آنچه که به حالشان مضر است"<ref>{{عربی|الامامة رئاسة عامة دينية مشتملة علی ترغيب عموم الناس في حفظ مصالحهم الدينية و الدنياوية و زجرهم عما يضرهم بحسبها}}؛ قواعد العقائد، تحقیق علی ربانی گلپایگانی، ص۱۰۸.</ref>.
# ابن‌میثم بحرانی، دیگر عالم فرهیخته شیعی نیز می‌گوید: امام، همان انسانی است که برایش امامت و رهبری می‌باشد و امامت، ریاست عامی در امور دین و دنیا بالاصاله است<ref>قواعد المرام فی علم الکلام، میثم بن علی بن میثم البحرانی، ص۱۷۴.</ref><ref>عبدالله ابراهیم‌زاده آملی|ابراهیم‌زاده آملی، عبدالله، امامت و رهبری - ابراهیم‌زاده آملی (کتاب)| امامت و رهبری، ص:۱۷-۱۹.</ref>

==بررسی دیدگاه‌ها==
*چنانکه از ظاهر تعاریف امامت نزد عالمان شیعی و سنّی برمی‌آید، به نظر چنین می‌آید که تفاوت چندانی میان عالمان و متکلمان شیعه و سنّی در این خصوص وجود ندارد. از این رو، اگر ملاک بررسی و داوری درباره دیدگاه‌های شیعه و سنّی درباره امامت همین تعاریف باشد بر حسب ظاهر عبارات، نمی‌توان گفت از امامت دو تصویر و دیدگاه متمایز و متخالف میان شیعه و سنّی وجود دارد.
*به این تشابه ظاهری تعریف است که ممکن است تصور شود که در حقیقت و واقع امر نیز شیعه و سنّی در اصل مسئله امامت و چیستی آن، اختلاف عقیده ندارند و اختلاف آنها فقط به مصداق خارجی برمی‌گردد<ref>یعنی اختلاف فقط در این است که امام کیست و نه امامت چیست.</ref>، در حالی که تفاوت دیدگاه تشیّع و تسنّن در تصور و تعریف امامت نیز تفاوت آشکار و غیر قابل جمعی است؛ زیرا تفاوت و اختلاف دیدگاه دو گروه در مسائل امامت (از وجوب و ضرورت امامت و شیوه نصب گرفته تا ویژگی‌ها و شرایط امام از علم، عصمت و...) به حدی است که نمی‌توان اختلاف آنها را تنها در تعیین مصداق دانست.
*توضیح آنکه اگر در تعریف امامت از سوی عالمان شیعه و سنّی دقت شود، روشن می‌شود که هسته مرکزی و نقطه محوری تعریف دو گروه درباره امامت، عبارت "ریاست عامه بر مسلمانان در امور دین و دنیا" است. اما تشابه ظاهری و وحدت لفظی آنها در مفهوم امامت نباید مایه این اشتباه و پندار غلط شود که آنها حداقل تصوّر امامت وحدت نظر دارند؛ زیرا تصوّر این دو گروه از امامت نیز کاملاً متفاوت است. چه اینکه ریاست عامه و مطلق بر امور دین و دنیای مسلمانان می‌طلبد که امام و حاکم مسلمانان از شایستگی لازم و کافی برای احراز این منصب خطیر و حساس برخوردار باشد؛ از قبیل اسلام‌شناسی به تمام معنا، عدالت و تقوا و مجاز و مأذون بودن از سوی خدا و رسول، تا حکومت و رهبری او از مشروعیت و وجاهت دینی و شرعی کافی ـ و بلکه کامل ـ برخوردار باشد. در غیر این صورت حاکمیت او غیر شرعی و طاغوتی می‌شود.
*اما اهل سنت به هیچ یک از این شایستگی‌ها که از الزامات غیر قابل اغماض تعریف امامت به معنای یاد شده است، ملتزم نبوده و هیچ یک از آنها را برای امام و رئیس عامه مسلمانان در امور دین و دنیا قائل نیستند. از این‌رو، اهل سنت در تعریف امامت، دچار نوعی تضاد و تناقض‌گویی گشته‌اند. به همین خاطر، متکلم شیعی معروف قرن یازدهم "عبدالرزاق لاهیجی"، تشابه ظاهری تعاریف شیعه و سنّی از امامت را "معمّایی" تلقی کرده که باید حل شود؛ زیرا در باطن این تشابه ظاهری، تخالف و تفاوت آشکار و غیر قابل جمعی وجود دارد. وی در این زمینه می‌نویسد: و از عجایب امور آن است که تعریف مذکور برای امامت متفق علیه است میان ما و مخالفین ما، و حال آنکه هیچ یک از خلفا و ائمه (ای) که ایشان مختّص‌اند به قول به امامت ایشان، متصف نیستند به جمیع امور معتبره در مفهوم امامت به تعریف مذکور. چه ریاست در امور دین لا محاله موقوف است بر معرفت امور دینیه بالضرورة و ایشان عالم بودن امام را شرط نمی‌دانند در امامت؛ و مدّعی آن هم نیستند که هیچ یک از ائمه (مورد قبول) ایشان عالم به جمیع امور دین بوده‌اند.
*مرحوم لاهیجی در ادامه می‌گوید: "و نیز ریاست در امور دین موقوف است به عدالت بالضرورة؛ و ایشان آن را (نیز) شرط ندانسته‌اند؛ و تصریح به عدم اشتراط این دو امر، در اکثر کتب ایشان موجود است. از جمله در "شرح مقاصد" گفته که یکی از اسباب انعقاد خلافت، قهر و غلبه است و هر کس متصدی امامت به قهر و غلبه شود بدون بیعت، اگرچه فاسق یا جاهل باشد علی الاظهر منعقد شود خلافت برای او؛ و نیز گفته: "و واجب است اطاعت و فرمانبری از امام تا جایی که مخالف حکم شرع نباشد، چه اینکه امام عادل باشد یا جائر و فاسق"<ref>{{عربی|و يجب طاعة الإمام ما لم يخالف حكم الشرع سواء كان عادلاً أو جائراً}}؛ شرح مقاصد، ج۵، ص۲۳۳-۳۳۴.</ref>؛ "و همچنین در سایر کتب ایشان، چنانکه بر ادنی متتبعی پوشیده نیست؛ و نیز خلیفگی از پیغمبر موقوف است به اذن پیغمبر بالضرورة؛ و از آنچه از شرح مقاصد نقل شد، عدم اعتبار این شرط نیز ظاهر است..."<ref>گوهر مراد، ملا عبدالرزاق لاهیجی، ص۴۶۲.</ref>.
*بنابراین، اهل سنت در مسئله امامت و خلافت، به وحدت نظر و دیدگاه یکسان و متفق القولی نرسیده‌اند. از طرفی، به تعریفی پایبندند که امام و خلیفه پس از پیامبر{{صل}} را اسلام‌شناسی عادل و مجاز از سوی خدا و رسول{{صل}} معرفی می‌کند و در آن جایگاه قرار می‌دهد، از سوی دیگر، در واقع امر و در مقام تعیین مصداق، خلاف آن عمل کرده و نه این شرایط را مد نظر قرار می‌دهند و نه چنین شرایط و شایستگی‌هایی در خلفای آنها وجود دارد!
*از آنچه گفته شد، این حقیقت مهم و کلیدی نیز آشکار گشت که به رغم تشابه ظاهری شیعه و سنّی در تعریف امامت، ولی اختلاف این دو مذهب مهم و محوری در میان مسلمانان در مسئله امامت، اختلافی شدید است؛ چه اینکه اساساً ریشه همه اختلافات شیعه و سنّی در مسائل اصولی و فروعی دین، به هیمن اختلاف دیدگاه آنها در مسئله امامت و خلافت پس از پیامبر{{صل}} برمی‌گردد و از آن نشأت می‌گیرد؛ زیرا شیعیان بنا به دلایل عقلی و نقلی، امامت را اصلی از اصول دین و مذهب خود می‌دانند، ولی اهل سنّت آن را تا آنجا تنزل داده‌اند که فرعی از فروع فقهی می‌شمارند؛ هر چند در عمل، با واجب الاطاعه دانستن هر حاکم حتی فاقد صلاحیت، او را در جایگاه امام و پیامبر معصوم قرار داده و قداست و منزلت والایی برای او قائل شده‌اند!<ref>عبدالله ابراهیم‌زاده آملی|ابراهیم‌زاده آملی، عبدالله، امامت و رهبری - ابراهیم‌زاده آملی (کتاب)| امامت و رهبری، ص:۲۰-۲۲.</ref>

==نظام امامت و نظام خلافت==

==اهمیت بحث امامت==

==نخست: حقیقت امامت==
===امامت در قرآن===
{{اصلی|امامت در قرآن}}
* لفظ "امامت" در قرآن به‌کار نرفته؛ ولی واژه "امام{{ع}}" به صورت مفرد و جمع در ۱۲ مورد استعمال شده است که برخی از آنها و نیز آیات متعدد دیگر به موضوع امامت ارتباط دارد. آیات مربوط گاهی به پیشوایی بر حق بالاصاله: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}} <ref> و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند؛ سوره انبیاء، آیه: ۷۳.</ref>، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}} <ref> برخی از آنان را پیشوایانی گماردیم؛ سوره سجده، آیه: ۲۴.</ref> و گاهی به پیشوایی به حق به نحو جانشینی: {{متن قرآن|وَأُولِي الأَمْرِ مِنكُمْ}} <ref> و زمامدارانی که از شمایند؛ سوره نساء، آیه: ۵۹.</ref> و گاهی به پیشوایی باطل: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ}} <ref> و زمامدارانی که از شمایند؛ سوره قصص، آیه: ۴۱.</ref> و گاهی به مفهوم جامع میان پیشوایی بر حق و باطل: {{متن قرآن|يَوْمَ نَدْعُو كُلَّ أُنَاسٍ بِإِمَامِهِمْ}} <ref> روزی که هر دسته‌ای را با پیشوایشان فرا می‌خوانیم؛ سوره اسراء، آیه: ۷۱.</ref> اشاره دارد<ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
*افزون بر آیاتی که واژه امام{{ع}} یا اولی‌الامر در آن به‌کار رفته است آیات فراوانی با امامت و رهبری پیوند دارد، از جمله برخی آیاتی که در آن مفهوم هدایت آمده {{متن قرآن|وَيَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُواْ لَوْلا أُنزِلَ عَلَيْهِ آيَةٌ مِّن رَّبِّهِ إِنَّمَا أَنتَ مُنذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ}} <ref> و کافران می‌گویند: چرا نشانه‌ای از پروردگارش بر او فرو فرستاده نشده است؟ تو، تنها بیم‌دهنده‌ای و هر گروهی رهنمونی دارد؛ سوره رعد، آیه: ۱۳.</ref>؛ {{متن قرآن|قُلْ هَلْ مِن شُرَكَائِكُم مَّن يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ قُلِ اللَّهُ يَهْدِي لِلْحَقِّ أَفَمَن يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ أَحَقُّ أَن يُتَّبَعَ أَمَّن لاَّ يَهِدِّيَ إِلاَّ أَن يُهْدَى فَمَا لَكُمْ كَيْفَ تَحْكُمُونَ}} <ref> بگو آیا از شریکانتان کسی هست که به سوی «حق» رهنمون باشد؟ بگو خداوند به «حق» رهنماست؛ آیا آنکه به حقّ رهنمون می‌گردد سزاوارتر است که پیروی شود یا آنکه راه نمی‌یابد مگر آنکه راه برده شود؟ پس چه بر سرتان آمده است؟ چگونه داوری می‌کنید؟؛ سوره یونس، آیه: ۳۵.</ref>، آیه‌ای که مؤمنان را به همراهی با صادقان فرا می‌خواند {{متن قرآن|الْمُنَافِقُونَ وَالْمُنَافِقَاتُ بَعْضُهُم مِّن بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمُنكَرِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمَعْرُوفِ وَيَقْبِضُونَ أَيْدِيَهُمْ نَسُواْ اللَّهَ فَنَسِيَهُمْ إِنَّ الْمُنَافِقِينَ هُمُ الْفَاسِقُونَ}} <ref> مردان و زنان منافق، همگون یکدیگرند که به کار ناپسند فرمان می‌دهند و از کار شایسته باز می‌دارند! و (در بخشش) ناخن خشکی می‌ورزند، خداوند را فراموش کرده‌اند و خداوند نیز آنان را از یاد برده است، بی‌گمان منافقانند که نافرمانند؛ سوره توبه، آیه: ۶۷.</ref>، آیه ولایت {{متن قرآن|إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِينَ آمَنُواْ الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ رَاكِعُونَ}} <ref> سرور شما تنها خداوند است و پیامبر او و (نیز) آنانند که ایمان آورده‌اند، همان کسان که نماز برپا می‌دارند و در حال رکوع زکات می‌دهند؛ سوره مائده، آیه: ۵۵.</ref>، آیه‌ای که می‌گوید اگر به برخی در زمین قدرت داده شود نماز را برپا می‌دارند، زکات می‌دهند و امر به معروف و نهی از منکر می‌کنند {{متن قرآن|الَّذِينَ إِن مَّكَّنَّاهُمْ فِي الأَرْضِ أَقَامُوا الصَّلاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ وَأَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَنَهَوْا عَنِ الْمُنكَرِ وَلِلَّهِ عَاقِبَةُ الأُمُورِ}} <ref> همان کسانی که اگر آنان را در زمین توانمندی دهیم نماز بر پا می‌دارند و زکات می‌پردازند و به کار شایسته فرمان می‌دهند و از کار ناپسند باز می‌دارند و پایان کارها با خداوند است؛ سوره حج، آیه: ۴۱.</ref> و آیاتی که در آن از اعطای مُلک به برخی سخن به میان آمده است. {{متن قرآن|أَمْ لَهُمْ نَصِيبٌ مِّنَ الْمُلْكِ فَإِذًا لاَّ يُؤْتُونَ النَّاسَ نَقِيرًا أَمْ يَحْسُدُونَ النَّاسَ عَلَى مَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِن فَضْلِهِ فَقَدْ آتَيْنَا آلَ إِبْرَاهِيمَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَآتَيْنَاهُم مُّلْكًا عَظِيمًا }} <ref> آیا ایشان را بهره‌ای از فرمانروایی است؟ که در آن صورت سر سوزنی به کسی (چیزی) نمی‌دهند. یا اینکه به مردم برای آنچه خداوند به آنان از بخشش خود داده است رشک می‌برند؟ بی‌گمان ما به خاندان ابراهیم کتاب (آسمانی) و فرزانگی دادیم و به آنان فرمانروایی سترگی بخشیدیم؛ سوره نساء، آیه: ۵۳ - ۵۴.</ref>؛ {{متن قرآن|وَقَالَ لَهُمْ نَبِيُّهُمْ إِنَّ اللَّهَ قَدْ بَعَثَ لَكُمْ طَالُوتَ مَلِكًا قَالُواْ أَنَّى يَكُونُ لَهُ الْمُلْكُ عَلَيْنَا وَنَحْنُ أَحَقُّ بِالْمُلْكِ مِنْهُ وَلَمْ يُؤْتَ سَعَةً مِّنَ الْمَالِ قَالَ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاهُ عَلَيْكُمْ وَزَادَهُ بَسْطَةً فِي الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ وَاللَّهُ يُؤْتِي مُلْكَهُ مَن يَشَاء وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ }} <ref> و پیامبرشان به آنان گفت: خداوند طالوت را به پادشاهی شما گمارده است، گفتند:چگونه او را بر ما پادشاهی تواند بود با آنکه ما از او به پادشاهی سزاوارتریم و در دارایی هم به او گشایشی نداده‌اند. گفت: خداوند او را بر شما برگزیده و بر گستره دانش و نیروی تن او افزوده است و خداوند پادشاهی خود را به هر که خواهد می‌دهد و خداوند نعمت‌گستری داناست؛ سوره بقره، آیه: ۲۴۷.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
*در روایات فراوانی نیز، مصادیق یا تأویل آیاتی از قرآن، مانند: {{متن قرآن|فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَالنُّورِ الَّذِي أَنزَلْنَا وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ }} <ref> پس به خداوند و پیامبرش و نوری که فرو فرستاده‌ایم ایمان آورید و خداوند از آنچه انجام می‌دهید آگاه است؛ سوره تغابن، آیه: ۸.</ref><ref>نورالثقلین، ج ۵، ص ۳۴۱.</ref>، {{متن قرآن|يُرِيدُونَ لِيُطْفِؤُوا نُورَ اللَّهِ بِأَفْوَاهِهِمْ وَاللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ}} <ref> بر آنند که نور خداوند را با دهانهاشان خاموش کنند و خداوند کامل‌کننده نور خویش است هر چند کافران نپسندند؛ سوره صف، آیه: ۸.</ref><ref>نورالثقلین، ج ۵، ص ۳۱۶ - ۳۱۷.</ref> و {{متن قرآن|وَلَقَدْ وَصَّلْنَا لَهُمُ الْقَوْلَ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ}} <ref> و ما برای آنان این گفتار را به هم پیوستیم باشد که پند گیرند؛ سوره قصص، آیه: ۵۱.</ref><ref> الکافی، ج ۱، ص ۴۱۵؛ بصائر الدرجات، ص ۵۱۵.</ref> امامان{{عم}} دانسته شده‌اند<ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
*در قرآن و احادیث اسلامی، کلمه "امام"، فی الجمله در معنای لغویِ آن به کار رفته است؛ یعنی هر چیزی که مورد پیروی واقع شود اعم از انسان و غیر انسان، مانند: {{متن قرآن|وَمِن قَبْلِهِ كِتَابُ مُوسَى إِمَامًا وَرَحْمَةً}} <ref> و کتاب موسی به پیشوایی و بخشایش پیش از او بوده است؛ سوره هود، آیه: ۱۷.</ref> حق مانند: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}} <ref> و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند؛ سوره انبیاء، آیه: ۷۳.</ref> و باطل مانند: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ }} <ref> و آنان را (به کیفر کفرشان) پیشوایانی کردیم که (مردم را) به سوی آتش دوزخ فرا می‌خوانند؛ سوره قصص، آیه: ۴۱.</ref>؛ ولی غالبا این واژه به پیشوایان حق و کسانی که به بالاترین نقطه قلّه انسانیت صعود کرده‌اند، اطلاق می‌گردد و استعمال آن در معنای لغوی، اندک است و نیز استعمال آن در «امامان آتش»، به لحاظ نشان دادن نقطه نهاییِ انحطاط انسان، در مقابل نقطه اوج تکامل اوست. به هر حال، آیات و احادیثی که در این جا تحت عنوان «امامت» خواهند آمد، اختصاص به امامت امامان حق دارند<ref>http://lib.eshia.ir/27255/6/214 محمد محمدی ری‌شهری|محمدی ری‌شهری، محمد، دانشنامه قرآن و حدیث، ج ۱۰، ص۲۱۳ - ۲۱۴.</ref>
* خدای سبحان در آیات متعددی به موضوع امامت اشاره و برای امام ویژگی‌هایی آورده است. این ویژگی‌ها در تعریف امامت، تأثیر بسزایی دارد.
*نمونه‌های زیر، برخی از مهم‌ترین آیات است:
#{{متن قرآن|وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که پروردگار ابراهیم، او را با کلماتی آزمود و او آنها را به انجام رسانید؛ فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم. (ابراهیم) گفت: و از فرزندانم (چه کس را)؟ فرمود: پیمان من به ستمکاران نمی‌رسد» سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref>.
#{{متن قرآن|وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ نَافِلَةً وَكُلًّا جَعَلْنَا صَالِحِينَ وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا وَأَوْحَيْنَا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْرَاتِ وَإِقَامَ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءَ الزَّكَاةِ وَكَانُوا لَنَا عَابِدِينَ}}<ref>«و اسحاق را و افزون بر آن (نوه‌اش) یعقوب را به او بخشیدیم و همه را (مردمی) شایسته کردیم و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند و به آنها انجام کارهای نیک و برپا داشتن نماز و دادن زکات را وحی کردیم و آنان پرستندگان ما بودند» سوره انبیاء، آیه ۷۲-۷۳.</ref>.
#{{متن قرآن|وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ فَلَا تَكُنْ فِي مِرْيَةٍ مِنْ لِقَائِهِ وَجَعَلْنَاهُ هُدًى لِبَنِي إِسْرَائِيلَ وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا لَمَّا صَبَرُوا وَكَانُوا بِآيَاتِنَا يُوقِنُونَ}}<ref>«و به راستی ما به موسی کتاب (آسمانی) دادیم -بنابراین در لقای او (با خداوند) تردیدی مکن- و ما آن (کتاب) را رهنمودی برای بنی اسرائیل قرار دادیم و چون شکیب ورزیدند و به آیات ما یقین داشتند برخی از آنان را پیشوایانی گماردیم که به فرمان ما (مردم را) رهنمایی می‌کردند» سوره سجده، آیه ۲۳-۲۴.</ref>.
*بر پایه آیات یاد شده، چند ویژگی برای امامت دست‌یافتنی است:
# امامت به جعل الهی است: {{متن قرآن|إِنِّي جَاعِلُكَ}}، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ}}، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ}}.
# گستره امامت امام، مردم است: {{متن قرآن|جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ}}.
# امامت، عهد الهی است: {{متن قرآن|لَا يَنَالُ عَهْدِي}}.
# امامت به ظالمان نمی‌رسد: {{متن قرآن|لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}.
# امام، دارای هدایت تکوینی یا هدایت به امر است: {{متن قرآن|يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}}.
# هدایت به امر، دو مقدمه دارد: کمال علمی‌ یا یقین: {{متن قرآن|وَكَانُوا بِآيَاتِنَا يُوقِنُونَ}}؛ کمال عملی یا صبر: {{متن قرآن|لَمَّا صَبَرُوا}}<ref>مهدی مقامی|مقامی، مهدی، درسنامه امام‌شناسی (کتاب)|درسنامه امام‌شناسی، ص:۲۲-۲۳.</ref>.

===امامت در اصطلاح===
{{اصلی|امامت در کلام اسلامی}}
{{اصلی|امامت در حکمت اسلامی}}
{{اصلی|امامت در عرفان اسلامی}}
{{اصلی|حقیقت امامت}}

===امامت از دیدگاه فرق و مذاهب ===

==دوم: ضرورت امامت==
{{اصلی|ضرورت امامت}}
{{اصلی|استمرار امامت}}
*وجود امام{{ع}} در هر عصر و زمان و در هر جامعه‌ای برای هدایت انسان‌ها به سوی کمال و برقراری نظم در جامعه ضرورت دارد<ref>المیزان، ج ۱۳، ص ۱۶۵ ـ ۱۶۶.</ref>: {{متن قرآن|إِنَّمَا أَنْتَ مُنْذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ}} <ref> تو، تنها بیم‌دهنده‌ای و هر گروهی رهنمونی دارد؛ سوره رعد، آیه: ۷.</ref> روایات تفسیری این آیه نیز این حقیقت را تأیید می‌کند که امامی زنده تا روز قیامت در میان انسان‌ها حضور دارد<ref>الکافى، ج ۱، ص ۱۹۱ ـ ۱۹۲.</ref>؛ همچنین براساس روایاتی درباره سوره قدر، در شب قدر هر سال تا روز قیامت، فرشتگان بر امام{{ع}} آن زمان نازل می‌شوند و این سوره دلیل روشنی بر وجود امام{{ع}} در همه زمانهاست <ref>نورالثقلین، ج ۵، ص ۶۱۹ ـ ۶۴۲.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
===اثبات ضرورت وجود امام ===
===اصل اعتقادی بودن امامت ===
{{اصلی|اصل دین بودن امامت}}
===فرع فقهی بودن امامت ===
===جایگاه امامت===
====جایگاه امامت در نظام معارف دینی====
====جایگاه امامت در نظام اعتقادی اسلام====
*مسئله امامت در تفکر اسلامی جایگاه بسیار بالایی دارد. قرآن کریم امامت را برتر از نبوت دانسته است، زیرا درباره ابراهیم خلیل{{ع}}، یادآور شده است که او پس از آنکه دارای مقام نبوت بود، مورد آزمون‌های ویژه‌ای قرار گرفت و آن گاه مقام امامت به او اعطا گردید<ref>سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref>.<ref>[[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[امامت - ربانی گلپایگانی (مقاله)|مقاله «امامت - ربانی گلپایگانی»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]] ص ۴۰۴-۴۱۸.</ref>
*در روایات اهل بیت{{عم}} بر این مطلب تصریح و تأکید شده است <ref>اصول کافی، ج۱، ص۱۳۳ـ ۱۳۴، ۱۴۹ـ ۱۵۱ و ۱۵۴؛ غایة المرام، ج۳، ص۱۲۷ـ ۱۲۹؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج۱، ص۱۴۹ـ ۱۵۱.</ref>.<ref>[[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[امامت - ربانی گلپایگانی (مقاله)|مقاله «امامت - ربانی گلپایگانی»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]] ص ۴۰۴-۴۱۸.</ref>
*اگر از منظر تاریخی نیز به امامت بنگریم جایگاه ویژه آن نزد مسلمانان آشکار می‌گردد. پس از پیامبر{{صل}} مهم‌ترین و حساس‌ترین مسئله‌ای که مورد بحث و گفت وگوی مسلمانان قرار گرفت، امامت بود. هیچ یک از آموزه‌های دینی‌، در هیچ زمانی مانند امامت مورد بحث و نزاع واقع نشده است <ref>الملل والنحل، ج۱، ص۲۲.</ref>.<ref>[[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[امامت - ربانی گلپایگانی (مقاله)|مقاله «امامت - ربانی گلپایگانی»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]] ص ۴۰۴-۴۱۸.</ref>
*در اهمیت امامت همین بس که در مکتب تشیع امامت یکی از اصول دین است؛ از این‌رو در ادامه چند نکته ذکر می‌شود.
#اهداف و اغراضی که با نبوت حاصل می‌شد با امامت حقه نیز به دست آید به گونه‌ای که به انتفای امامت، اغراض و اهداف نبوت، منتفی می‌شود پس همان طور که نبوت از اصول دین است امامت نیز از اصول دین است.
#با امامت، اساس شریعت حفظ می‌شود و نظام اجتماعی قوام می‌یابد.
# زندگی بدون معرفت به امام، در واقع زندگی جاهلانه است و نه حیات طیبه‌ای که ادیان، ارمغان‌آور آن هستند. از حضرت رسول از خاصه و عامه چنین روایت شده است: "هر کس که از دنیا برود و امام زمانش را نشناخته باشد در حقیقت (مسلمان نیست) به مرگ جاهلیت از دنیا رفته است"<ref>{{متن حدیث|مَنْ مَاتَ وَ لَمْ يَعْرِفْ إِمَامَ زَمَانِهِ مَاتَ مِيتَةً جَاهِلِيَّةً}}</ref>. این حدیث به وضوح دلالت می‌کند که نفی امامت مستلزم کفر است پس امامت از اصول دین اسلام است.
* امامت یک منصب الهی و فراتر از گزینش است همان طور که مقام نبوت، یک مقام و منصب الهی است و خداوند متعال باید نبی و پیامبر را تعیین کند هرگز امکان ندارد فردی از طریق گزینش مردم به مقام نبوت رسد و هم‌چنین، مقام امامت یک مقام الهی است که هرگز فردی از طریق انتخاب مردم یا انتخاب اهل حل و عقد و دایرۀ شورا به مقام امامت نمی‌رسد<ref>محمود یزدی مطلق و جمعی از نویسندگان، امامت پژوهی، ص۷۸-۷۹ با تلخیص.</ref>.
*آخرین مرحلۀ سیر تکاملی انسان، امامت است که قرآن مجید نیز آن را بیان می‌کند که تنها خواص به آن مقام می‌رسند: {{متن قرآن|وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که پروردگار ابراهیم، او را با کلماتی آزمود و او آنها را به انجام رسانید؛ فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم. (ابراهیم) گفت: و از فرزندانم (چه کس را)؟ فرمود: پیمان من به ستم‌کاران نمی‌رسد» سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref>.
* کتاب بدایة المعارف (کتاب)|بدایة المعارف این‌گونه عقیدۀ شیعه را در مورد امامت بیان می‌کند: "ما معتقدیم که امامت یک اصل از اصول دین است که ایمان کامل نمی‌شود الا به وسیلۀ اعتقاد به آن و اینکه تقلید در عقیده از آباء واهل و معلمان هنگامی که به سن تکلیف میرسند و بزرگ میشوند کفایت نمی‌کند بلکه واجب است تفکر در امامت کما اینکه که واجب است تفکر در توحید و نبوت"<ref>محسن خرازی، بدایة المعارف، ج۱، ص۵ و ۶.</ref>.
*باز هم می‎گوید: همان طوری که ما معتقدیم امامت مانند نبوت از خدای تعالی است پس چاره نیست از این که در هر عصری امام هدایت کننده‌ای که جانشین نبی باشد در وظایفش مثل هدایت بشر، ارشاد بشر به آن چیزی که صلاح و سعادت در دو جهان است و برای امام است آن چیزی که برای نبی از ولایت عامه است بر مردم، به خاطر تدبیر شوون آنها، مصالحشان و اقامه عدل بین مردم و رفع ظلم و دشمنی از بین مردم.
*بنابراین امامت استمرار برای نبوت است و دلیلی که موجب ارسال رسل و بعثت انبیا{{عم}} است همان دلیل موجب نصب امام بعد از رسول است. همانا امامت نمی‌باشد الا بالنص از طرف خدای تعالی برلسان نبی یا زبان امامی که قبل از او است و امامت به اختیار و انتخاب مردم نیست و این طور نیست که مردم هنگامی که خواستند امام نصب کنند او را نصب کنند و هنگامی که خواستند او را ترک کنند ترکش کنند؛ بنابراین جایز نیست این که خالی بماند عصری از عصرها از امام مفروض الطاعه منصوب از جانب الله تعالی فرقی نمی‌کند که مردم اباء کنند از پذیرشش یا اباء نکنند و فرقی نمی‌کند که یاری بکنند او را یا نه، اطاعت بکنند یا نکنند. فرقی نمی‌کند که امام حاضر باشد یا نباشد زیرا همان طور که صحیح است غیبت نبی مثل غیبت در غار و دره، صحیح است که امام نیز غایب شود هیچ فرقی نیست در حکم عقل بین طولانی بودن غیبت و کوتاه بودن آن<ref>محسن خرازی، بدایه المعارف، ج۱، ص۵ و ۶.</ref><ref>آرزو شکری|شکری، آرزو، حقوق اهل بیت (کتاب)|حقوق اهل بیت، ص۱۵۸- ۱۶۰.</ref>.
* انسان به مقدار شناخت خود از یک موضوع در برابر آن واکنش نشان می‌دهد؛ به عنوان مثال، کسی که شناختش نسبت به خدای متعال، سطحی است، چه بسا نسبت به انجام اعمال و وظایفش کوتاهی کند و به آنها اهمیت ندهد؛ ولی اگر فردی شناختش نسبت به خداوند متعال در مرتبه بالاتری باشد، به طور حتم دید و نگرش او نسبت به مقام ربوبیّت به گونه دیگر بوده و با تمام وجود می‌کوشد که به دستوراتش عمل کند. این مطلب در رابطه با جایگاه رفیع امامت و مقام و منزلت امام{{ع}} نیز جاری است.
*اینکه در روایات نشناختن امام و جایگاهش موجب کفر و بی‌ایمانی اعلام شده، رازش در همین نهفته است. به عنوان نمونه، پیامبر اکرم{{صل}} فرمود: "هرکس بمیرد و امام خویش را نشناسد به مرگ جاهلیت (و کفر) مرده است"<ref>{{متن حدیث|مَنْ مَاتَ وَ لَا يَعْرِفُ إِمَامَهُ مَاتَ مِيتَةً جَاهِلِيَّةً}}؛ اصول کافی، ج۲، ص۲۰ - ۲۱، روایات ۶ و ۹. نیز ر.ک: اصول کافی، ج۱، ص۳۷۱، روایت ۵ و ص۳۷۶، روایت ۱ و ۲ و ص۳۷۷، روایت ۳ و ص۳۷۸، روایت ۲ و ص۳۷۹، روایت ۱؛ شرح مقاصد، ج۵، ص۲۳۹.</ref>.
* امام باقر{{ع}} در بیان اهمیت و ضرورت شناخت امام{{ع}} فرمود: اگر کسی شب‌ها را به عبادت قیام کند و روزها را روزه بگیرد و همه اموالش را در راه خدا انفاق کند و تمام عمر خویش را حج بجای آورد (ولی) ولایت ولی خدا را نشناسد، تا به ولایتش ملتزم گشته، پیرویش کند و همه اعمال و رفتارش با دلالت و راهنمایی او باشد، بهره‌ای از پاداش برای او نزد خدا نیست و از اهل ایمان نخواهد بود<ref>اصول کافی، ج۲، ص۱۹، دنباله روایت مفصّل شماره ۵.</ref>.
*بنابراین، تبیین جایگاه امامت و معرّفی شخصیت و مقام امامان معصوم{{عم}}، کاری بسیار ضروری است؛ زیرا از این طریق می‌توانیم مقام شامخ و والای آن انسان‌های کامل را تا حدودی بشناسیم و زندگی فردی و اجتماعی خویش را تا حد ممکن با زندگی آنان تطبیق دهیم؛ و آن وقت است که میتوان مدّعی شد پیرو مکتب اهل بیت{{عم}} هستیم.
*پیشاپیش زبان به عجز و ناتوانی خود در شناخت و شناساندن کامل امام معصوم{{عم}} می‌گشایم و اعتراف می‌کنیم که نمی‌توانیم مقام امامت را آن‌چنانکه شایسته و بایسته است درک کنیم. چنانکه رسول اکرم{{صل}} خطاب به امیرمؤمنان{{ع}} فرمود: "غیر از خدا و من، کسی تو را آن گونه که شایسته است، نشناخت"<ref>{{متن حدیث|مَا عَرَفَكَ حَقَّ مَعْرِفَتِكَ غَيْرُ اللَّهِ وَ غَيْرِي}}؛ بحارالانوار، ج۳۹، ص۸۴.</ref>.
*ولی می‌توانیم برای معرفی مقام و منزلت آن قلّه‌نشینان کمال انسانی و نایل‌شدگان به مقام والای "انسان کامل" و مقام "خلیفة الهی"، از خودشان استمداد بطلبیم و از سخنان وحی‌گونه‌شان در این زمینه استفاده کنیم.
* امیرمؤمنان علی{{ع}} درباره جایگاه معنوی و شخصیت الهی اهل بیت{{عم}} (= ائمه اهل بیت و فاطمه زهرا{{س}}) می‌فرماید: "هرگز کسی از این امت مسلمان با خاندان پیامبر{{صل}} مقایسه نمی‌شود و آنانی که پروردۂ نعمت هدایت اهل بیت{{عم}} هستند با آنها برابر نیستند. خاندان رسالت، اساس دین و ستون‌های استوار یقین‌اند"<ref>{{متن حدیث|لَا يُقَاسُ بِآلِ مُحَمَّدٍ{{صل}} مِنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ أَحَدٌ وَ لَا يُسَوَّى بِهِمْ مَنْ جَرَتْ نِعْمَتُهُمْ عَلَيْهِ أَبَداً هُمْ أَسَاسُ الدِّينِ وَ عِمَادُ الْيَقِينِ}}؛ نهج‌البلاغه، صبحی صالح، خطبه ۲، ص۴۷.</ref>.
* امام رضا{{ع}} نیز در یک بیان طولانی به شرح و تبیین جایگاه امامت و مقام و منزلت والای امامان{{عم}} پرداخته است. آن حضرت این سخنان را زمانی بیان کرد که در هنگام ورود به شهر مرو خراسان مردمی را مشاهده نمود که در مسجد جامع شهر گرد هم نشسته و درباره مسئله امامت گفت‌وگو می‌کنند و اختلاف شدیدی در آن پیدا کرده بودند. امام{{ع}} این‌گونه آغاز سخن کرد و فرمود: مگر مردم مقام و منزلت (امام و) امامت را در میان امّت می‌دانند تا روا باشد که - گزینش امام - به اختیار و انتخاب آنان سپرده شود؟! شکوه مقام امامت و برتری مکان و جاه و جلال و حقیقت آن، بالاتر از آن است که این مردم بتوانند با عقل ناقصشان به ارزیابی آن بپردازند؛ یا اندیشه درستی درباره آن داشته باشند؛ یا به اختیار خود پیشوایی را برای سر و سامان دادن به کارهای خویش انتخاب کنند.
* امامت، مقام و منصب ویژه‌ای است که خداوند پس از منصب نبوّت و خلّت مقام خلیل اللهی، در مرتبه سوم به حضرت ابراهیم{{ع}} ارزانی داشته و او را به این فضیلت و مقام مشرّف ساخته و نامش را بلندآوازه و سرافراز گردانیده و (در آیه ابتلا: {{متن قرآن|وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که پروردگار ابراهیم، او را با کلماتی آزمود و او آنها را به انجام رسانید؛ فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم. (ابراهیم) گفت: و از فرزندانم (چه کس را)؟ فرمود: پیمان من به ستم‌کاران نمی‌رسد» سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref>) فرمود: همانا من تو را امام مردم گردانیدم... این آیه پیشوایی هر فرد ستمکاری را تا روز قیامت باطل کرد و آن را ویژه پاکان برجسته قرار داد...<ref>آیه ابتلا و نفی امامت و رهبری در جامعه اسلامی از انسان‌های فاسد و ستمکار در آن، دلیل روشنی است بر نادرستی دیدگاه علمای اهل سنّت و جماعت درباره امامت و جانشینی پیامبر{{صل}} که این مقام راحتی برای انسان‌های فاسدم و ستمکار روا می‌دانند!</ref>.
*همانا امامت، مقام انبیا و میراث اوصیاست. امامت، خلافت خدا، جانشینی رسول خدا{{صل}}، مقام امیرمؤمنان{{ع}} و میراث حسن و حسین{{عم}} است. امامت، زمام دین، موجب نظام مسلمین و صلاح دنیا و عزت مؤمنین است. امامت، ریشه بالنده اسلام و شاخه بلند آن است. با امام است که نماز، زکات، روزه، حج، جهاد، دریافت بیت‌المال، اجرای حدود و احکام، دفاع از مرزها و سرحدات به طور کامل انجام می‌شود... امام مانند خورشید روشنی‌بخش است که نورش فراگیر عالم (و آدم) است... امام، ماه تابان، چراغ فروزان، نور درخشان و ستاره‌ای است تابان و راهنمای در شدّت تاریکیها و رهگذر شهرها و کویرها و گرداب دریاها (یعنی راهنما و روشنگر زمان تاریکی‌های فراگیر جهل و نادانی، حیرت و سرگردانی، فتنه و آشوب‌های اجتماعی). امام آب گوارای زمان تشنگی، رهبر به سوی هدایت و نجات‌بخش از (گمراهی و) هلاکت است... امام، ابری است بارنده، بارانیست شتابنده، خورشیدی است فروزنده... امام، همدم و رفیق، پدری مهربان، برادری برابر، مادری دلسوز به کودک، پناه بندگان خدا در گرفتاری‌های سخت است....
* امام، امین خدا در میان خلقش و حجّت او در میان بندگانش و خلیفه او در سرزمین‌هایش است و مردم را به دین خدا دعوت و از حریم او، حراست می‌کند. امام، کسی است که از گناهان، پاک و از عیوب به دور است. به علم، مخصوص و به حلم، موسوم است. رشته اتصال دین، عزّت مسلمین، مایه خشم منافقین و نابودی کافرین است....
* امام، یگانه روزگار خویش است و هیچ کس به پای او نمی‌رسد و هیچ عالمی با او برابر نیست. جانشینی برای او یافت نمی‌شود و نظیر و مانندی برایش نیست. تمام فضایل و نیکی‌ها را داراست؛ بدون این که خود در طلبش رفته و کسب کرده باشد، بلکه امتیازی است که از سوی خداوند به او عطا شده است. پس کیست که بتواند امام را بشناسد یا انتخاب امام برای او ممکن باشد؟! هیهات، در اینجا خردها گم گشته... وعقل‌ها سرگردان و دیده‌ها بیدید است، بزرگان در این جا کوچکند و حکیمان در حیرت و بردباران کوتاه نظر، هوشمندان گیج و نادان، شاعران، لال و گنگ (یعنی ناتوان از توصیف امام) و سخندانان بی‌زبانند؛ شرح یک منزلتش را نتوانند و وصف یکی از فضایلش را ندانند و همگی به عجز و ناتوانی معترفند. چگونه می‌توان تمام اوصاف و ویژگی‌های امام و حقیقت وجود او را بیان کرد و اسرارش را فهمید... او که از وصف واصفان، فراتر است....
*آن حضرت در فراز دیگری در توصیف امام معصوم، فرمود: امام، عالمی است که چیزی بر او پوشیده نیست؛ پاسداری است که از انجام وظایف و تکالیف، کوتاهی نمی‌کند. معدن قداست، پاکی، پارسایی، علم و عبادت است... امام، مورد تأیید الهی و به دور از هر لغزش و خطایی است. بدین گونه، خداوند به وی مقام و منزلتی ممتاز بخشید، تا حجّتی باشد بر بندگان و گواهی باشد بر مخلوقات؛ و این فضل خداست که به هر کس خواهد، عطا نماید و خداوند صاحب فضل عظیمی است<ref>اصول کافی، ج۱، کتاب الحجة، باب نادر جامع فی فضل الامام و صفاته، روایت اول:</ref>.
* امام هادی{{ع}} نیز در فرازهایی از زیارت معتبر و گرانسنگ "جامعه کبیره"<ref>زیارت جامعه کبیره از ادعیه معتبره‌ای است که علاوه بر کتب ادعیه به ویژه مفاتیح الجنان شیخ عباس قمی، در کتب روایی نیز آمده است. (ر.ک: بحارالانوار، ج۹۹، ص۱۲۷ - ۱۴۴؛ روضة المتقین، محمدتقی مجلسی، ج۵، ص۴۵۰ - ۴۵۳، من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۳۸۵ –۳۹۲.</ref>، مقام و منزلت ائمه اهل بیت{{عم}} را چنین تبیین می‌کند: "درود بر شما ای خاندان نبوّت، جایگاه (و خاستگاه) رسالت، محل آمد و رفت فرشتگان، فرودگاه وحی، سرچشمه‌های رحمت (خداوند)، دارندگان برترین درجه تقوا و پرهیزکاری، حجّت‌های خداوند بر تمام اهل دنیا، آخرت و مردم نخستین (و پیشینیان)؛ و شمایید نور (دیده و دل) خوبان و هدایت‌کنندگان نیکوکاران. برای شماست محبّت واجب، درجات والا، مقام ستوده، جایگاه آشکار نزد خدای عزّوجلّ و جاه و جلال بزرگ و منزلت بسیار عالی"<ref>{{متن حدیث|السَّلَامُ عَلَيْكُمْ يَا أَهْلَ بَيْتِ النُّبُوَّةِ وَ مَوْضِعَ الرِّسَالَةِ وَ مُخْتَلَفَ الْمَلَائِكَةِ وَ مَهْبِطَ الْوَحْيِ وَ مَعْدِنَ الرَّحْمَةِ... وَ أَعْلَامِ التُّقَى... وَ حُجَجِ اللَّهِ عَلَى أَهْلِ الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ وَ الْأُولَى... وَ أَنْتُمْ نُورُ الْأَخْيَارِ وَ هُدَاةُ الْأَبْرَارِ... وَ لَكُمُ الْمَوَدَّةُ الْوَاجِبَةُ وَ الدَّرَجَاتُ الرَّفِيعَةُ وَ الْمَقَامُ الْمَحْمُودُ وَ الْمَقَامُ الْمَعْلُومُ عِنْدَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ الْجَاهُ الْعَظِيمُ وَ الشَّأْنُ الْكَبِيرُ}}.</ref><ref>عبدالله ابراهیم‌زاده آملی|ابراهیم‌زاده آملی، عبدالله، امامت و رهبری - ابراهیم‌زاده آملی (کتاب)| امامت و رهبری، ص:۲۸-۳۳.</ref>.
====جایگاه امامت در نظام فرهنگی اسلام====
====جایگاه امامت در نظام اخلاقی اسلام====
====جایگاه امامت در نظام سیاسی اسلام====
====جایگاه امامت در نظام اقتصادی اسلام====

===اهمیت امامت در قیامت===

==سوم: غایت امامت (چرایی امامت) ==
{{اصلی|چرایی امامت}}
* چرایی امامت در دو سطح قابل بررسی است:
# غایت امامت: والاترین و نهایی ترین هدف الهی از تعیین امام (رسیدن بشر به مقام خلافت الهی که در خود امام با تربیت الهی صورت می‌گیرد و در غیر امام با تربیت امام و تبعیت از امام|تبعیت از او حاصل می‌گردد)؛
# حکمت امامت: به معنای بیان اهداف و راهبردهای کلان الهی (چرایی فعل خدا در جعل امامت)، شمردن شؤون (جایگاه ها و مقامات) و همچنین تشریح وظایف (رسالت ها و مأموریت ها) و کارکردهای امام و کارکردهای امامت|نظام امامت (فواید امامت|فواید و منافع مترتب بر جعل امامت|منافع مترتب بر جعل و منافع مترتب بر پیاده‌سازی امامت|پیاده‌سازی امامت).
*در روایات از امامت، به عنوان غایت خلقت تعبیر شده است؛ به گونه‌ای که اگر لحظه‌ای زمین از امام خالی باشد، بر اهلش خشم خواهد نمود و آنان را در کام خود فرو خواهد برد <ref>{{متن حدیث|لَوْ بَقِيَتِ الْأَرْضُ بِغَيْرِ إِمَامٍ لَسَاخَتْ‏}}؛ اصول کافی، ج۱، ص۱۳۷.</ref>. از این روایت و نظایر آن به دست می‌آید که سرنوشت زندگی انسان و سایر جانداران در زمین به وجود امام بستگی دارد؛ یعنی از زمانی که در زمین حیات وجود داشته، امام نیز بوده است و تا هنگامی‌ که زندگی جریان دارد، امام نیز وجود خواهد داشت. بر این اساس، امام در نظام خلقت نقش علیت دارد. علیت امام در نظام طبیعت و در سطحی فراتر در نظام خلقت، به دو گونه فاعلی و غایی امکان پذیر است؛ یعنی وجود امام در سلسله علل فاعلی و غایی جهان قرار دارد، هر چند علة العلل در هر دو سلسله خداوند متعال است. بدین جهت است که درباره امام مهدی|امام عصر{{ع}} آمده است: "بقای دنیا به بقای امام عصر{{ع}} است، و به یُمن و برکت او موجودات روزی داده می‌شوند و به واسطه وجود او زمین و آسمان پابرجاست"<ref>{{متن حدیث| الَّذِي بِبَقَائِهِ بَقِيَتِ الدُّنْيَا وَ بِيُمْنِهِ رُزِقَ الْوَرَى وَ بِوُجُودِهِ ثَبَتَتِ الْأَرْضُ وَ السَّمَاء‏}}؛ دعای عدیله.</ref>.<ref>[[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[امامت - ربانی گلپایگانی (مقاله)|مقاله «امامت - ربانی گلپایگانی»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]] ص ۴۰۴-۴۱۸.</ref>
* صدرالمتألهین در شرح این گونه احادیث گفته است: خداوند سبحان موجودات را با تفاوت درجات و مراتبی که از نظر برتری و پست تری دارند آفرید. پایین‌ترین مرتبه موجودات مواد عنصری زمین است که دورترین فاصله را از لطافت وجودی دارد، اما قابلیت تحول و تکامل وجودی را دارد. اراده حکیمانه خداوند اقتضا کرده است که این مواد عنصری، مسیر تکامل را طی کرده و به غایات وجودی خود "مرتبه بالاتر وجود" برسند. بر این اساس، در مسیر تکامل موجودات که از طریق علت غایی تحقق می‌یابد هر موجودی که مرتبه بالاتر دارد علت غایی موجود پایین‌تر است. بدین ترتیب، زمین را برای گیاه آفرید و گیاه را برای حیوان و حیوان را برای انسان، و از آنجا که در میان افراد انسان نیز مراتب کمال و نقص وجود دارد، کامل‌ترین انسان را غایت وجود انسان‌های دیگر قرار داد که در حقیقت غایت همه موجوداتی است که در مرتبه پایین‌تر از انسان قرار دارند. او همان انسان کامل است که در مرتبه امامت است، او جانشین خداوند در زمین است و چون وجود چیزی بدون غایت آن محال است، وجود جهان بدون وجود امام ناممکن خواهد بود<ref>شرح اصول کافی، ص۴۶۲.</ref>.<ref>[[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[امامت - ربانی گلپایگانی (مقاله)|مقاله «امامت - ربانی گلپایگانی»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]] ص ۴۰۴-۴۱۸.</ref>.

==چهارم: صفات امام (شروط امامت)==
{{اصلی|صفات امام}}
{{اصلی|عصمت امام}}
{{اصلی|علم خدادادی}}
===شروط عام===
===شروط خاص===
====شرط اول: نصب الهی امام (اصطفاء)====
====شرط دوم: علم ویژه الهی (علم لدنی)====
* امامان{{عم}} حق که مسئولیت خطیر هدایت مردم به سعادت و کمال و مدیریت جوامع انسانی را بر عهده دارند، باید از دانش گسترده برخوردار باشند، تا بتوانند این مسئولیت را به انجام رسانند، افزون بر این لازم است علم آنان از خطا و شک مصون باشد، تا مردم بتوانند به آنان اعتماد کنند و هدایت ایشان را پذیرفته و تحت حاکمیت آنان به اهداف مادی و معنوی خود برسند، ازاین‌رو خداوند طالوت را با برتری در دانش و نیروی جسمانی برای حاکمیت بر بنی‌اسرائیل برگزید: {{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاهُ عَلَيْكُمْ وَزَادَهُ بَسْطَةً فِي الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ}} <ref> خداوند او را بر شما برگزیده و بر گستره دانش و (نیروی) تن او افزوده است؛ سوره بقره، آیه: ۲۴۷.</ref> و نیز اولواالامر را مرجع علمی مسلمانان در تشخیص حق و باطل و صدق و کذب معرفی کرد و به آنان فرمان داد تا در هنگام دریافت گزارشها به اولواالامر به عنوان صاحبان آگاهی و قدرت تشخیص مراجعه کنند تا با استنباط حق و صدق، آنان را آگاه سازند: {{متن قرآن|وَإِذَا جَاءَهُمْ أَمْرٌ مِّنَ الأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذَاعُواْ بِهِ وَلَوْ رَدُّوهُ إِلَى الرَّسُولِ وَإِلَى أُولِي الأَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنبِطُونَهُ مِنْهُمْ}} <ref> و هنگامی که خبری از ایمنی یا بیم به ایشان برسد آن را فاش می‌کنند و اگر آن را به پیامبر یا پیشوایانشان باز می‌بردند کسانی از ایشان که آن را در می‌یافتند به آن پی می‌بردند؛ سوره نساء، آیه: ۸۳.</ref> مقصود از اولواالامر در این آیه همان کسانی هستند که در آیه ۵۹ سوره نساء به آنان اشاره شده و حکم ایشان در عصمت و وجوبِ اطاعت مانند پیامبر|رسول خداست{{صل}} <ref>الميزان، ج ۵، ص ۲۲؛ ج ۴، ص ۳۸۷ ـ ۳۹۱.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. و مصادیق آن بر اساس روایات، اماماناند{{عم}}<ref>روض‌الجنان،ج۶، ص۳۵؛ همان، ج۴، ص۳۸۷ـ ۳۹۱؛ ج ۵، ص ۲۳ ـ ۲۴.</ref> با توجه به اینکه آیه، اولواالامر را آگاه به ریشه مسائل معرفی کرده به‌گونه‌ای که اگر دیگران به آنان مراجعه کنند راهنماییشان می‌کنند، استفاده می‌شود که علم آنان آمیخته به جهل و شک و خطا نیست و این در مورد غیر معصومان صدق نمی‌کند، افزون بر این از ذیل آیه فهمیده می‌شود که وجود اولواالامر نوعی فضل و رحمت الهی است که اطاعتشان مردم را از پیروی شیطان باز می‌دارد: {{متن قرآن|وَلَوْلاَ فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ لاَتَّبَعْتُمُ الشَّيْطَانَ إِلاَّ قَلِيلاً}} <ref> و اگر بخشش و بخشایش خداوند بر شما نمی‌بود (همه) جز اندکی، از شیطان پیروی می‌کردید؛ سوره نساء، آیه: ۸۳.</ref> و تنها پیروی از معصومان می‌تواند انسان را از گمراهی و پیروی شیطان به طور قطع باز دارد، زیرا غیر معصوم ممکن است خود گرفتار لغزش و خطا شود<ref>الميزان، ج ۱۲، ص ۲۵۹، ۲۸۵.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. از دیگر آیاتی که علم امام{{ع}} از آن استفاده می‌شود آیه {{متن قرآن|وَمَا أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِكَ إِلاَّ رِجَالاً نُّوحِي إِلَيْهِمْ فَاسْأَلُواْ أَهْلَ الذِّكْرِ إِن كُنتُمْ لاَ تَعْلَمُونَ}} <ref> و ما پیش از تو جز مردانی را که به آنها وحی می‌کردیم نفرستادیم؛ اگر نمی‌دانید از اهل ذکر (آگاهان) بپرسید؛ سوره نحل، آیه: ۴۳.</ref> و {{متن قرآن|وَمَا أَرْسَلْنَا قَبْلَكَ إِلاَّ رِجَالاً نُّوحِي إِلَيْهِمْ فَاسْأَلُواْ أَهْلَ الذِّكْرِ إِن كُنتُمْ لاَ تَعْلَمُونَ}} <ref> و پیش از تو جز مردانی را که به آنها وحی می‌کردیم نفرستادیم، اگر نمی‌دانید از اهل کتاب بپرسید؛ سوره انبیاء، آیه: ۷.</ref> است که براساس آن باید انسان‌ها اموری را که نمی‌دانند از اهل ذکر بپرسند. گرچه مضمون آیه عام و ارشاد به اصلی عقلایی یعنی وجوب رجوع جاهل به اهل خبره است <ref>الميزان، ج ۱۲، ص ۲۵۹، ۲۸۵.</ref>؛ ولی کامل‌ترین مصداق «اهل ذکر» امامان{{عم}} هستند <ref>الميزان، ج۱۲، ص۲۸۵؛ پيام قرآن، ج۹، ص ۱۱۴.</ref>، چنان‌که در روایات فراوانی نیز آمده است که مقصود از اهل ذکر ائمه‌اند{{عم}} <ref>روض‌الجنان، ج ۱۳، ص ۲۰۹.</ref> در آیات دیگری نیز با تعبیراتی نظیر راسخان در علم: {{متن قرآن|وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ}} <ref> و استواران در دانش؛ سوره آل عمران، آیه: ۷.</ref><ref>الكافى،ج۱، ص۲۱۳؛ نورالثقلين، ج۱، ص۳۱۵ ـ ۳۱۸.</ref>، کسی که علم کتاب نزد اوست: {{متن قرآن|وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}} <ref> و کسی که دانش کتاب نزد اوست؛ سوره رعد، آیه: ۴۳.</ref><ref>مجمع‌البيان، ج ۶، ص ۴۶۲؛ نورالثقلين، ج ۲، ص۵۲۱ ـ ۵۲۴؛ الميزان، ج۱۱، ص۳۸۷ ـ ۳۸۹.</ref> و کسانی که به آنان علم داده شده: {{متن قرآن|بَلْ هُوَ آيَاتٌ بَيِّنَاتٌ فِي صُدُورِ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ}} <ref> اما آن (قرآن) آیاتی روشن است در سینه کسانی که به آنان دانش داده‌اند؛ سوره عنکبوت، آیه: ۴۹.</ref><ref>الكافى، ج ۱، ص ۲۱۳ ـ ۲۱۴؛ مجمع‌البيان، ۸، ص ۴۵۱؛ الميزان، ج ۱۶، ص ۱۴۲.</ref> به عالمانی اشاره شده که مصادیق کامل آنها امامان{{عم}} هستند. شایان ذکر است که بر پایه روایات فراوانی از امامان{{عم}} آنان به غیب و همه علومی که در اختیار فرشتگان، پیامبران و رسولان قرار گرفته عالم‌اند <ref>الكافى، ج ۱، ص ۲۵۵ ـ ۲۵۶؛ الميزان، ج ۱۸، ص ۱۹۲.</ref> و علم آنان دارای منابع فراوانی است؛ مانند: تحدیث و الهام، وراثت از پیامبر|پیامبر اکرم{{صل}} و امام{{ع}} پیش از خود، جفر و جامعه، مصحف فاطمه{{س}} و صحیفه امیرمؤمنان، امام علی{{ع}} <ref> الكافى، ج ۱، ص ۱۷۶، ۲۷۰، ۲۲۳، ۲۳۱، ۲۳۸ـ ۲۴۲.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
====شرط سوم: عصمت====
* بر اساس آموزه‌های قرآن، امام{{ع}} دارای ویژگی‌هایی است که مهم‌ترین آنها عصمت است<ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. خدای سبحان در پاسخ حضرت ابراهیم{{ع}} که از خدا خواست تا امامت را در ذرّیه او قرار دهد فرمود: عهد من به ظالمان نمی‌رسد: {{متن قرآن|لاَ يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ }} <ref> پیمان من به ستمکاران نمی‌رسد؛ سوره بقره، آیه: ۱۲۴.</ref> مفسران با استناد به این آیه عصمت را برای امام{{ع}} لازم می‌دانند و لزوم عصمت را این‌گونه تبیین می‌کنند که امام{{ع}} مقتدا و رهبری است که اقتدای به او واجب است و اگر امام{{ع}} معصیت کند بر آدمیان نیز از باب لزوم اطاعت از امام{{ع}}، معصیت واجب خواهد بود و این امر محال است، زیرا معصیت ممنوع است و جمع فعل و ترک غیر ممکن است، ازاین‌رو عصمت در امامان{{عم}} لازم است تا این محذور پیش نیاید<ref>التفسيرالكبير، ج۴، ص ۳۶ ـ ۳۷، ج ۱۰، ص ۱۴۴.</ref> ناگفته نماند که آیه بر عصمت امام{{ع}} در طول حیات و تمام عمر دلالت می‌کند بنابراین کسی که در قسمتی از عمر خود گرفتار فسق یا شرک باشد شایستگی مقام امامت را نخواهد داشت <ref>الميزان، ج ۱، ص ۲۷۴.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. نیز خداوند در {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ اتَّقُواْ اللَّهَ وَكُونُواْ مَعَ الصَّادِقِينَ }} <ref> ای مؤمنان! از خداوند پروا کنید و با راستگویان باشید!؛ سوره توبه، آیه: ۱۱۹.</ref> از مؤمنان می‌خواهد، تقوای الهی را پیشه ساخته و به طور مطلق <ref>المیزان، ج ۹، ص ۴۰۲.</ref> با صادقان باشند: {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ اتَّقُواْ اللَّهَ وَكُونُواْ مَعَ الصَّادِقِينَ}} <ref> ای مؤمنان! از خداوند پروا کنید و با راستگویان باشید!؛ سوره توبه، آیه: ۱۱۹.</ref> بی‌تردید لازمه همراهی مطلق با آنان، عصمت آنهاست<ref> التفسيرالكبير، ج ۱۶، ص ۲۲۱؛ پيام قرآن، ج ۹، ص ۵۰؛ حق‌اليقين، ص ۵۴ ـ ۵۵.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. همچنین در {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ أَطِيعُواْ اللَّهَ وَأَطِيعُواْ الرَّسُولَ وَأُولِي الأَمْرِ مِنكُمْ }} <ref> ای مؤمنان، از خداوند فرمان برید و از پیامبر و زمامدارانی که از شمایند فرمانبرداری کنید؛ سوره نساء، آیه: ۵۹.</ref>، اطاعت از اولواالامر در ردیف اطاعت پیامبر{{صل}} و اطاعت پیامبر{{صل}} در ردیف اطاعت خدای متعال قرار گرفته است و چون اطاعت خدا به صورت مطلق واجب است بنابراین، اطاعت پیامبر{{صل}} و اولواالامر نیز به طور مطلق واجب است و لازمه وجوب اطاعتِ مطلق، عصمت است <ref>الميزان، ج ۴، ص ۳۸۹ ـ ۳۹۱؛ حق اليقين، ص ۴۰.</ref> دلالت آیه بر عصمت چنان واضح و روشن است که برخی از اهل سنت نیز نتوانسته‌اند آن را انکار کنند، گرچه مصداق اولواالامر در نظر آنان، اهل حلّ و عقد از امت‌اند که مجموع آنان ـ به شرط اجتماع ـ خطا نمی‌کنند <ref>التفسير الكبير، ج ۱۰، ص ۱۴۴؛ التفسير المنار، ج ۵، ص ۲۰۳.</ref>؛ ولی چون اهل حل و عقد کسانی‌اند که ممکن است مرتکب خطا بشوند از عصمت بهره‌ای ندارند و نمی‌تواند مراد آیه اهل حل و عقد باشد<ref>الميزان، ج ۴، ص ۳۹۲ ـ ۳۹۳.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.

====شرط چهارم: افضلیت====
=====امامت افضل یا امامت مفضول؟=====

==پنجم: تعیین امام==
===راه تعیین امام===
====نصب امام====
====انتخاب امام====
====غلبه و استیلا====

==اثبات امامت==

==قلمرو امامت==
===امامت شأنی===
===امامت فعلی===
====امامت صامت====
====امامت ناطق====

==اثبات امامت ==

==زمینه‌های جعل امامت==
{{اصلی|صبر امام}}
{{اصلی|یقین امام}}
{{اصلی|ابتلای امام}}
{{اصلی|بندگی امام}}
{{اصلی|هدایتگری امام}}
* جعل امامت منوط به وجود زمینه‌هایی است<ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>:
#'''صبر و شکیبایی:''' هدایت انسان‌ها به توحید و به ثمر رساندن آن، با دشواری‌هایی همراه است، از این رو برای عهده‌داری این امر خطیر، باید امامت به کسی سپرده شود که از مشکلات نهراسد و با شکیبایی این بار سنگین را به مقصد برساند<ref> نمونه، ج ۱۷، ص ۱۶۶.</ref>: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا لَمَّا صَبَرُوا }} <ref> برخی از آنان را پیشوایانی گماردیم که به فرمان ما (مردم را) رهنمایی می‌کردند؛ سوره سجده، آیه: ۲۴.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
#'''یقین معصوم|یقین به آیات الهی:''' انسانی که به آیات الهی یقین دارد در کار هدایت امت موفق است و می‌تواند با نیروی یقین خط هدایت به امر الهی را تداوم بخشد<ref> نمونه، ج ۱۷، ص ۱۶۶.</ref>: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا لَمَّا صَبَرُوا وَكَانُوا بِآيَاتِنَا يُوقِنُونَ}} <ref> و چون شکیب ورزیدند و به آیات ما یقین داشتند برخی از آنان را پیشوایانی گماردیم که به فرمان ما (مردم را) رهنمایی می‌کردند؛ سوره سجده، آیه: ۲۴.</ref>، چنانکه حضرت ابراهیم{{ع}} ابتدا برای دستیابی به یقین، از رؤیت ملکوت بهره‌مند شد: {{متن قرآن|وَكَذَلِكَ نُرِي إِبْرَاهِيمَ مَلَكُوتَ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ وَلِيَكُونَ مِنَ الْمُوقِنِينَ}} <ref> و این‌گونه ما گستره آسمان‌ها و زمین را به ابراهیم می‌نمایانیم و (چنین می‌کنیم) تا از باورداران گردد؛ سوره انعام، آیه: ۷۵.</ref> و پس از رسیدن به مقام یقین و تحقق به کلمات اللّه امامت به او اعطا گردید<ref>الميزان، ج ۱، ص ۲۷۳.</ref>: {{متن قرآن|وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا}} <ref> و (یاد کن) آنگاه را که پروردگار ابراهیم، او را با کلماتی آزمود و او آنها را به انجام رسانید؛ فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم؛ سوره بقره، آیه: ۱۲۴.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
#'''ابتلای معصوم|موفقیت در آزمونهای الهی:'''امامت زمانی به حضرت ابراهیم{{ع}} عطا شد که خدای متعال او را به انواع ابتلائات، از جمله ذبح فرزند آزمود و او در همه آنها پیروز گردید<ref>الميزان، ج ۱، ص ۲۶۸.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
#'''بندگی معصوم|عبودیت تام:''' کسانی که مقام امامت به آنان داده شده در عبودیت الهی استمرار داشته و با عبادت ملازم بوده‌اند<ref>المیزان، ج ۱۴، ص ۳۰۴ ـ ۳۰۵.</ref>: {{متن قرآن|كَانُوا لَنَا عَابِدِينَ}} <ref> آنان پرستندگان ما بودند؛ سوره انبیاء، آیه: ۷۳.</ref>، چنانکه بر پایه برخی احادیث خدای متعال ابراهیم را قبل از هرچیز عبد خود قرار داد و پس از آن مقام امامت را به او عطا کرد<ref>الكافى، ج ۱، ص ۱۷۵.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
#'''هدایت معصوم|هدایت یافتگی بدون واسطه:''' رسالت اساسی امام{{ع}} هدایت است و ازاین‌رو در صورتی می‌تواند دیگران را هدایت کند که خود به طور مستقیم و بدون واسطه از ناحیه خدا هدایت شده باشد <ref>الميزان، ج ۱، ص ۲۷۲ ـ ۲۷۵.</ref>: {{متن قرآن|أَفَمَن يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ أَحَقُّ أَن يُتَّبَعَ أَمَّن لاَّ يَهِدِّيَ إِلاَّ أَن يُهْدَى}} <ref> آیا آنکه به حقّ رهنمون می‌گردد سزاوارتر است که پیروی شود یا آنکه راه نمی‌یابد مگر آنکه راه برده شود؟؛ سوره یونس، آیه: ۳۵.</ref> براساس روایاتی در ذیل این آیه پیامبران و امامان هدایت یافتگان‌اند<ref> نورالثقلين، ج ۲، ص ۳۰۳ ـ ۳۰۴؛ الميزان، ج ۱۰، ص ۵۶ ـ ۵۸.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.

==مسئولیت‌های امامت (شؤون امام|شؤون و وظایف امام)==
===مرجعیت علمی و مرجعیت دینی===
* نقل دین
* حفظ دین
* تبیین معارف دینی
===رهبری اجتماع (ولایت امر)===
===ولایت باطنی===

==کارکردهای امامت ==
{{اصلی|کارکردهای امامت}}

==امامت در کودکی==
==دوران‌های امامت==
# دوره حضور؛
# دوره غیبت؛
# دوره ظهور؛
# دوره رجعت.

==سال‌شمار امامت امامان دوازده‌گانه==

'''امامت''' به معنای [[رهبری]] و [[ولایت امر]] است. امامت، [[منصب]] و مقامی که از سوی [[خداوند]] به بعضی انسان‌های [[پاک]] و [[دانا]] و [[شایسته]] داده می‌شود که [[مردم]] را به [[راه خدا]] [[هدایت]] کنند. در [[اسلام]]، برای تداوم [[مسؤولیت]] [[پیامبر خدا]] {{صل}} در بُعد [[حکومتی]] و [[دینی]]، امامت و [[وصایت]] قرار داده شده تا [[مردم]] پس از [[پیامبر]]، از [[امام]] تبعیّت کنند و [[رسول خدا]] {{صل}} و [[امامان]] پس از خویش را با نام و مشخصات [[تعیین]] کرده است. امامت یکی از [[اصول اعتقادی]] [[شیعه]] است و از سوی [[خدا]] و پیامبر {{صل}} است نه به [[انتخاب مردم]]. [[علم]] و [[عصمت]] از جمله شرایط آن است و [[امام]]، [[حق]] [[ولایت]] بر [[مردم]] دارد و [[حجت الهی]] بر همگان است. [[پذیرش]] امامتِ امامانِ [[معصوم]] [[واجب]] است و [[نشانه]] [[اطاعت از خدا]] و پیامبر است و هر کس بدون [[عقیده]] و [[ایمان به امامت]] امامِ [[معصوم]] بمیرد، به [[مرگ جاهلیت]] مرده است. [[امام رضا]] {{ع}} می‌‌فرماید: {{متن حدیث|إِنَّ الْإِمَامَةَ خِلَافَةُ اللَّهِ وَ خِلَافَةُ الرَّسُولِ}} امامت، [[جانشینی]] خدا و [[جانشینی پیامبر]] است<ref>اصول کافی، ج۱، ص۲۰۰.</ref>. روشن است کسی که به جای خدا و [[رسول]] بر [[مردم]] [[حکومت]] می‌کند، باید پاک و [[عادل]] و [[شبیه]] پیامبر در [[کمالات]] و [[فضایل]] باشد. به [[پیروان]] این [[عقیده]]، [[امامیه]] و [[شیعه]] گفته می‌شود<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)|فرهنگ‌نامه دینی]]، ص۳۲.</ref>.
[[پرونده:V0010.webm|بندانگشتی|285px|left]]

== معناشناسی امام و امامت ==
=== معنای لغوی ===
{{اصلی|امامت در لغت}}

=== معنای اصطلاحی ===
مراد از "امامت" و "ولایت"، "[[ولایت امر]]" است؛ به این معنا که اینکه [[فرمان]] [[دست]] چه کسی باید باشد؛ بازگشت همۀ [[نزاع‌ها]]، چه داخل و چه بیرون از [[جامعه اسلامی]]، به این است که چه کسی [[دستور]] بدهد. در عصر ما نیز، هر کدام از [[طاغوت‌ها]] و سردم‌داران [[استکبار جهانی]] ادعا می‌کند که باید [[فرمان]] [[دست]] من باشد و اگر ملتی یا کشوری بیابد که روزبه‌روز مقتدرتر می‌شود، درصدد شکستن و به‌زانودرآوردن آن برمی‌آید تا خود را ابرقدرت جلوه دهد. اساس [[جنگ‌ها]] و کشمکش‌های این [[مستکبران]] با رقبای خود در [[دنیا]] همین است که زیر بار [[فرمان]] آنان نمی‌روند. بنابراین، [[نزاع]] و دعوا بر سر همان چیزی است که در منابع [[دینی]] [[اسلام]] از آن به "[[ولایت امر]]" تعبیر شده است. "امامت" همان "[[ولایت امر]]" است؛ یعنی چه کسی باید صاحب [[دستور]] باشد<ref>[[محسن اراکی|اراکی، محسن]]، [https://www.aparat.com/v/FYjv0?playlist=376197 درس اول «امامت در اندیشه اسلامی»]</ref>

==== اصطلاح امامت در قرآن ====
{{اصلی|امامت در قرآن}}
لفظ "امامت" در [[قرآن]] به‌کار نرفته؛ ولی واژه "امام {{ع}}" به صورت مفرد و جمع در ۱۲ مورد استعمال شده است که برخی از آنها و نیز [[آیات]] متعدد دیگر به موضوع امامت [[ارتباط]] دارد. آیات مربوط گاهی به [[پیشوایی]] بر [[حق]] [[بالاصاله]]: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}} <ref> و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند؛ سوره انبیاء، آیه: ۷۳.</ref>، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}} <ref> برخی از آنان را پیشوایانی گماردیم؛ سوره سجده، آیه: ۲۴.</ref> و گاهی به پیشوایی به حق به نحو [[جانشینی]]: {{متن قرآن|وَأُولِي الأَمْرِ مِنكُمْ}} <ref> و زمامدارانی که از شمایند؛ سوره نساء، آیه: ۵۹.</ref> و گاهی به [[پیشوایی]] [[باطل]]: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ}} <ref> و زمامدارانی که از شمایند؛ سوره قصص، آیه: ۴۱.</ref> و گاهی به مفهوم جامع میان پیشوایی بر [[حق و باطل]]: {{متن قرآن|يَوْمَ نَدْعُو كُلَّ أُنَاسٍ بِإِمَامِهِمْ}} <ref> روزی که هر دسته‌ای را با پیشوایشان فرا می‌خوانیم؛ سوره اسراء، آیه: ۷۱.</ref> اشاره دارد<ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.

افزون بر آیاتی که واژه [[امام]] {{ع}} یا [[اولی‌الامر]] در آن به‌کار رفته است [[آیات]] فراوانی با امامت و [[رهبری]] پیوند دارد، از جمله برخی آیاتی که در آن مفهوم [[هدایت]] آمده {{متن قرآن|وَيَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُواْ لَوْلا أُنزِلَ عَلَيْهِ آيَةٌ مِّن رَّبِّهِ إِنَّمَا أَنتَ مُنذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ}} <ref> و کافران می‌گویند: چرا نشانه‌ای از پروردگارش بر او فرو فرستاده نشده است؟ تو، تنها بیم‌دهنده‌ای و هر گروهی رهنمونی دارد؛ سوره رعد، آیه: ۱۳.</ref>؛ {{متن قرآن|قُلْ هَلْ مِن شُرَكَائِكُم مَّن يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ قُلِ اللَّهُ يَهْدِي لِلْحَقِّ أَفَمَن يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ أَحَقُّ أَن يُتَّبَعَ أَمَّن لاَّ يَهِدِّيَ إِلاَّ أَن يُهْدَى فَمَا لَكُمْ كَيْفَ تَحْكُمُونَ}} <ref> بگو آیا از شریکانتان کسی هست که به سوی «حق» رهنمون باشد؟ بگو خداوند به «حق» رهنماست؛ آیا آنکه به حقّ رهنمون می‌گردد سزاوارتر است که پیروی شود یا آنکه راه نمی‌یابد مگر آنکه راه برده شود؟ پس چه بر سرتان آمده است؟ چگونه داوری می‌کنید؟؛ سوره یونس، آیه: ۳۵.</ref>، آیه‌ای که [[مؤمنان]] را به [[همراهی]] با [[صادقان]] فرا می‌خواند {{متن قرآن|الْمُنَافِقُونَ وَالْمُنَافِقَاتُ بَعْضُهُم مِّن بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمُنكَرِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمَعْرُوفِ وَيَقْبِضُونَ أَيْدِيَهُمْ نَسُواْ اللَّهَ فَنَسِيَهُمْ إِنَّ الْمُنَافِقِينَ هُمُ الْفَاسِقُونَ}} <ref> مردان و زنان منافق، همگون یکدیگرند که به کار ناپسند فرمان می‌دهند و از کار شایسته باز می‌دارند! و (در بخشش) ناخن خشکی می‌ورزند، خداوند را فراموش کرده‌اند و خداوند نیز آنان را از یاد برده است، بی‌گمان منافقانند که نافرمانند؛ سوره توبه، آیه: ۶۷.</ref>، [[آیه ولایت]] {{متن قرآن|إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِينَ آمَنُواْ الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ رَاكِعُونَ}} <ref> سرور شما تنها خداوند است و پیامبر او و (نیز) آنانند که ایمان آورده‌اند، همان کسان که نماز برپا می‌دارند و در حال رکوع زکات می‌دهند؛ سوره مائده، آیه: ۵۵.</ref>، آیه‌ای که می‌گوید اگر به برخی در [[زمین]] [[قدرت]] داده شود [[نماز]] را برپا می‌دارند، [[زکات]] می‌دهند و [[امر به معروف و نهی از منکر]] می‌کنند {{متن قرآن|الَّذِينَ إِن مَّكَّنَّاهُمْ فِي الأَرْضِ أَقَامُوا الصَّلاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ وَأَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَنَهَوْا عَنِ الْمُنكَرِ وَلِلَّهِ عَاقِبَةُ الأُمُورِ}} <ref> همان کسانی که اگر آنان را در زمین توانمندی دهیم نماز بر پا می‌دارند و زکات می‌پردازند و به کار شایسته فرمان می‌دهند و از کار ناپسند باز می‌دارند و پایان کارها با خداوند است؛ سوره حج، آیه: ۴۱.</ref> و آیاتی که در آن از اعطای [[مُلک]] به برخی سخن به میان آمده است. {{متن قرآن|أَمْ لَهُمْ نَصِيبٌ مِّنَ الْمُلْكِ فَإِذًا لاَّ يُؤْتُونَ النَّاسَ نَقِيرًا أَمْ يَحْسُدُونَ النَّاسَ عَلَى مَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِن فَضْلِهِ فَقَدْ آتَيْنَا آلَ إِبْرَاهِيمَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَآتَيْنَاهُم مُّلْكًا عَظِيمًا }} <ref> آیا ایشان را بهره‌ای از فرمانروایی است؟ که در آن صورت سر سوزنی به کسی (چیزی) نمی‌دهند. یا اینکه به مردم برای آنچه خداوند به آنان از بخشش خود داده است رشک می‌برند؟ بی‌گمان ما به خاندان ابراهیم کتاب (آسمانی) و فرزانگی دادیم و به آنان فرمانروایی سترگی بخشیدیم؛ سوره نساء، آیه: ۵۳ - ۵۴.</ref>؛ {{متن قرآن|وَقَالَ لَهُمْ نَبِيُّهُمْ إِنَّ اللَّهَ قَدْ بَعَثَ لَكُمْ طَالُوتَ مَلِكًا قَالُواْ أَنَّى يَكُونُ لَهُ الْمُلْكُ عَلَيْنَا وَنَحْنُ أَحَقُّ بِالْمُلْكِ مِنْهُ وَلَمْ يُؤْتَ سَعَةً مِّنَ الْمَالِ قَالَ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاهُ عَلَيْكُمْ وَزَادَهُ بَسْطَةً فِي الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ وَاللَّهُ يُؤْتِي مُلْكَهُ مَن يَشَاء وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ }} <ref> و پیامبرشان به آنان گفت: خداوند طالوت را به پادشاهی شما گمارده است، گفتند:چگونه او را بر ما پادشاهی تواند بود با آنکه ما از او به پادشاهی سزاوارتریم و در دارایی هم به او گشایشی نداده‌اند. گفت: خداوند او را بر شما برگزیده و بر گستره دانش و نیروی تن او افزوده است و خداوند پادشاهی خود را به هر که خواهد می‌دهد و خداوند نعمت‌گستری داناست؛ سوره بقره، آیه: ۲۴۷.</ref><ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>

در [[روایات]] فراوانی نیز، مصادیق یا [[تأویل]] آیاتی از [[قرآن]]، مانند: {{متن قرآن|فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَالنُّورِ الَّذِي أَنزَلْنَا وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ }} <ref> پس به خداوند و پیامبرش و نوری که فرو فرستاده‌ایم ایمان آورید و خداوند از آنچه انجام می‌دهید آگاه است؛ سوره تغابن، آیه: ۸.</ref><ref>نورالثقلین، ج ۵، ص ۳۴۱.</ref>، {{متن قرآن|يُرِيدُونَ لِيُطْفِؤُوا نُورَ اللَّهِ بِأَفْوَاهِهِمْ وَاللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ}} <ref> بر آنند که نور خداوند را با دهانهاشان خاموش کنند و خداوند کامل‌کننده نور خویش است هر چند کافران نپسندند؛ سوره صف، آیه: ۸.</ref><ref>نورالثقلین، ج ۵، ص ۳۱۶ - ۳۱۷.</ref> و {{متن قرآن|وَلَقَدْ وَصَّلْنَا لَهُمُ الْقَوْلَ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ}} <ref> و ما برای آنان این گفتار را به هم پیوستیم باشد که پند گیرند؛ سوره قصص، آیه: ۵۱.</ref><ref> الکافی، ج ۱، ص ۴۱۵؛ بصائر الدرجات، ص ۵۱۵.</ref> [[امامان]] {{عم}} دانسته شده‌اند<ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.

در [[قرآن]] و [[احادیث اسلامی]]، کلمه "[[امام]]"، فی الجمله در معنای لغویِ آن به کار رفته است؛ یعنی هر چیزی که مورد [[پیروی]] واقع شود اعم از [[انسان]] و غیر [[انسان]]، مانند: {{متن قرآن|وَمِن قَبْلِهِ كِتَابُ مُوسَى إِمَامًا وَرَحْمَةً}} <ref> و کتاب موسی به پیشوایی و بخشایش پیش از او بوده است؛ سوره هود، آیه: ۱۷.</ref> [[حق]] مانند: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}} <ref> و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند؛ سوره انبیاء، آیه: ۷۳.</ref> و [[باطل]] مانند: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ }} <ref> و آنان را (به کیفر کفرشان) پیشوایانی کردیم که (مردم را) به سوی آتش دوزخ فرا می‌خوانند؛ سوره قصص، آیه: ۴۱.</ref>؛ ولی غالبا این واژه به [[پیشوایان]] [[حق]] و کسانی که به بالاترین نقطه قلّه [[انسانیت]] صعود کرده‌اند، اطلاق می‌گردد و استعمال آن در معنای لغوی، اندک است و نیز استعمال آن در «[[امامان]] [[آتش]]»، به لحاظ نشان دادن نقطه نهاییِ [[انحطاط]] [[انسان]]، در مقابل نقطه اوج [[تکامل]] اوست. به هر حال، [[آیات]] و احادیثی که در این جا تحت عنوان «امامت» خواهند آمد، اختصاص به امامت [[امامان]] [[حق]] دارند<ref>[http://lib.eshia.ir/27255/6/214 [[محمد محمدی ری‌شهری|محمدی ری‌شهری، محمد]]، دانشنامه قرآن و حدیث، ج ۱۰، ص۲۱۳ - ۲۱۴.]</ref>

[[خدای سبحان]] در [[آیات]] متعددی به موضوع امامت اشاره و برای [[امام]] ویژگی‌هایی آورده است. این ویژگی‌ها در [[تعریف امامت]]، تأثیر بسزایی دارد.

نمونه‌های زیر، برخی از مهم‌ترین [[آیات]] است:
#{{متن قرآن|وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که پروردگار ابراهیم، او را با کلماتی آزمود و او آنها را به انجام رسانید؛ فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم. (ابراهیم) گفت: و از فرزندانم (چه کس را)؟ فرمود: پیمان من به ستمکاران نمی‌رسد» سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref>.
#{{متن قرآن|وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ نَافِلَةً وَكُلًّا جَعَلْنَا صَالِحِينَ وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا وَأَوْحَيْنَا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْرَاتِ وَإِقَامَ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءَ الزَّكَاةِ وَكَانُوا لَنَا عَابِدِينَ}}<ref>«و اسحاق را و افزون بر آن (نوه‌اش) یعقوب را به او بخشیدیم و همه را (مردمی) شایسته کردیم و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند و به آنها انجام کارهای نیک و برپا داشتن نماز و دادن زکات را وحی کردیم و آنان پرستندگان ما بودند» سوره انبیاء، آیه ۷۲-۷۳.</ref>.
#{{متن قرآن|وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ فَلَا تَكُنْ فِي مِرْيَةٍ مِنْ لِقَائِهِ وَجَعَلْنَاهُ هُدًى لِبَنِي إِسْرَائِيلَ وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا لَمَّا صَبَرُوا وَكَانُوا بِآيَاتِنَا يُوقِنُونَ}}<ref>«و به راستی ما به موسی کتاب (آسمانی) دادیم -بنابراین در لقای او (با خداوند) تردیدی مکن- و ما آن (کتاب) را رهنمودی برای بنی اسرائیل قرار دادیم و چون شکیب ورزیدند و به آیات ما یقین داشتند برخی از آنان را پیشوایانی گماردیم که به فرمان ما (مردم را) رهنمایی می‌کردند» سوره سجده، آیه ۲۳-۲۴.</ref>.

بر پایه [[آیات]] یاد شده، چند ویژگی برای امامت دست‌یافتنی است:
# امامت به [[جعل]] [[الهی]] است: {{متن قرآن|إِنِّي جَاعِلُكَ}}، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ}}، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ}}.
# [[گستره امامت]] [[امام]]، [[مردم]] است: {{متن قرآن|جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ}}.
# امامت، [[عهد الهی]] است: {{متن قرآن|لَا يَنَالُ عَهْدِي}}.
# امامت به [[ظالمان]] نمی‌رسد: {{متن قرآن|لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}.
# [[امام]]، دارای [[هدایت تکوینی]] یا [[هدایت به امر]] است: {{متن قرآن|يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}}.
# [[هدایت به امر]]، دو مقدمه دارد: کمال علمی‌ یا [[یقین]]: {{متن قرآن|وَكَانُوا بِآيَاتِنَا يُوقِنُونَ}}؛ کمال عملی یا [[صبر]]: {{متن قرآن|لَمَّا صَبَرُوا}}<ref>[[مهدی مقامی|مقامی، مهدی]]، [[درسنامه امام‌شناسی (کتاب)|درسنامه امام‌شناسی]]، ص:۲۲-۲۳.</ref>.

=== روابط مفهومی امامت با واژگان همسو ===
==== رابطه با [[نبوت]] و [[رسالت]] ====
در [[قرآن کریم]] هر چهار کلمه [[خلیفه]]، [[امام]]، [[نبوت]] و [[رسالت]] یا مشتقات آن، استعمال شده است که [[آیات]] دارای کلمه [[خلیفه]] در ذیل عنوان مفهوم [[خلیفه]] در [[قرآن]] مطرح شد.

اما کلمه [[امام]]، در [[قرآن مجید]]، بر مصادیق مختلفی استعمال شده است که به دو دسته تقسیم می‌شود:
# مصادیق غیر بشری، مانند [[لوح محفوظ‍‌]]: {{متن قرآن|وَكُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْنَاهُ فِي إِمَامٍ مُبِينٍ}}<ref>«و هر چیزی را در نوشته‌ای روشن بر شمرده‌ایم» سوره یس، آیه ۱۲.</ref>
# [[کتاب آسمانی]]: {{متن قرآن|وَمِنْ قَبْلِهِ كِتَابُ مُوسَى إِمَامًا وَرَحْمَةً}}<ref>«و کتاب موسی به پیشوایی و بخشایش پیش از او بوده است» سوره هود، آیه ۱۷؛ سوره احقاف، آیه ۱۲.</ref>.

مصادیق بشری که از جهت [[حقانیت]] و بطلان، به دو دسته تقسیم می‌شود:
# [[امام حق]]: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}}<ref>«و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند» سوره انبیاء، آیه ۷۳.</ref>
# [[امام باطل]]: {{متن قرآن|فَقَاتِلُوا أَئِمَّةَ الْكُفْرِ}}<ref>«با پیشگامان کفر که به هیچ پیمانی پایبند نیستند کارزار کنید» سوره توبه، آیه ۱۲.</ref> و {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ}}<ref>«و آنان را (به کیفر کفرشان) پیشوایانی کردیم که (مردم را) به سوی آتش دوزخ فرا می‌خوانند» سوره قصص، آیه ۴۱.</ref>.

امّا [[امامت]] در اصطلاح [[دینی]] به دو صورت [[عام و خاص]] است که در معنای عام، شامل [[نبوت]] و [[رسالت]] به عنوان [[مقتدا]] و [[اسوه]] می‌شود و در معنای خاص، شامل آنها نشده و در بعضی موارد بعد از تحقق [[مقام نبوت]] و [[رسالت]] است{{متن قرآن|وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}<ref> «و (یاد کن) آنگاه را که پروردگار ابراهیم، او را با کلماتی آزمود و او آنها را به انجام رسانید؛ فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم. (ابراهیم) گفت: و از فرزندانم (چه کس را)؟ فرمود: پیمان من به ستم‌کاران نمی‌رسد» سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref>. یا [[مقام]] ویژه‌ای است که از طرف [[خدای سبحان]] به اوصایای [[پیامبران]] {{عم}}، [[عنایت]] می‌شود.

اما کلمه [[نبوت]]، ۵ بار {{متن قرآن|مَا كَانَ لِبَشَرٍ أَنْ يُؤْتِيَهُ اللَّهُ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ}}<ref> «هیچ بشری را نسزد که خداوند به او کتاب و حکمت و پیامبری بدهد» سوره آل عمران، آیه ۷۹.</ref>؛ {{متن قرآن|أُولَئِكَ الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ}}<ref>«آنان کسانی هستند که به آنها کتاب و داوری و پیامبری دادیم» سوره انعام، آیه ۸۹.</ref>؛ {{متن قرآن|وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَجَعَلْنَا فِي ذُرِّيَّتِهِ النُّبُوَّةَ وَالْكِتَابَ}}<ref>«و ما به او اسحاق و (نوه‌اش) یعقوب را بخشیدیم و در فرزندان او پیامبری و کتاب (آسمانی) را نهادیم» سوره عنکبوت، آیه ۲۷.</ref>؛ {{متن قرآن|وَلَقَدْ آتَيْنَا بَنِي إِسْرَائِيلَ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ}} <ref>«و به راستی ما به بنی اسرائیل کتاب (آسمانی) و داوری و پیامبری دادیم» سوره جاثیه، آیه ۱۶</ref>؛ {{متن قرآن|وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا وَإِبْرَاهِيمَ وَجَعَلْنَا فِي ذُرِّيَّتِهِمَا النُّبُوَّةَ وَالْكِتَابَ}}<ref>«و نوح و ابراهیم را فرستادیم و در فرزندان آنان پیامبری و کتاب (آسمانی) نهادیم» سوره حدید، آیه ۲۶.</ref> در [[قرآن]] استعمال شده و در اصل و ریشه آن، [[اختلاف]] است. بعضی گفته‌اند: از نَبَأ به معنای خبر مشتق شده<ref>تبیان، ج۷، ص۱۳۳؛ کنزالدقائق، ج۸، ص۲۳۲؛ المیزان، ج۲، ص۱۳۹.</ref> و برخی دیگر نوشته‌اند: از نبوه (بر وزن نغمه) به معنای [[رفعت]] و بلندی [[مقام]]، مشتق شده است<ref>مجمع البیان، ج۶، ص۸۰۰؛ کشف الاسرار، ج۶، ص۵۴.</ref>؛ لذا با لحاظ‍ ریشه، ترجمه [[آیه شریفه]] {{متن قرآن|وَاذْكُرْ فِي الْكِتَابِ مُوسَى إِنَّهُ كَانَ مُخْلَصًا وَكَانَ رَسُولًا نَبِيًّا}}<ref>«و در این کتاب از موسی یاد کن که ناب و فرستاده‌ای پیامبر بود» سوره مریم، آیه ۵۱.</ref> دو گونه می‌شود؛ ای [[پیامبر]]! در کتاب [[قرآن]] از [[موسی]] یاد کن که او [[بنده]] [[مخلَص]] و فرستاده [[حق]] و پیام‌آور برای خَلق بود.

ای [[پیامبر]]! در کتاب [[قرآن]] از [[موسی]] یاد کن که او [[بنده]] [[مخلَص]] و فرستاده‌ای والامقام بود.

اما کلمه [[رسالت]] فقط‍ یک بار{{متن قرآن|فَتَوَلَّى عَنْهُمْ وَقَالَ يَا قَوْمِ لَقَدْ أَبْلَغْتُكُمْ رِسَالَةَ رَبِّي وَنَصَحْتُ لَكُمْ وَلَكِنْ لَا تُحِبُّونَ النَّاصِحِينَ}}<ref> «(صالح) از آنان روی گردانید و گفت: ای قوم من! بی‌گمان پیام پروردگارم را به شما رسانده‌ام و برای شما خیرخواهی کرده‌ام امّا شما خیرخواهان را دوست نمی‌دارید» سوره اعراف، آیه ۷۹.</ref> و جمع آن "رسالات"، ۸ بار در [[قرآن مجید]] استعمال شده است؛ و معنای [[رسالت]] این است که مأموریتی بر عهده کسی بگذارند و او موظف به [[تبلیغ]] و ادای آن شود<ref>[[عبدالله حق‌جو|حق‌جو، عبدالله]]، [[ولایت در قرآن (کتاب)|ولایت در قرآن]]، ص:۵۶-۵۸.</ref>.

==== رابطه با [[خلافت]] ====
{{همچنین|خلافت}}
در [[فرهنگ اسلامی]] "[[امامت]]" و "[[خلافت]]" حقیقتی واحد را بیان می‌‌کنند با این تفاوت که "[[خلافت]]" به جنبه [[جانشینی]] از [[پیامبر]] {{صل}} دلالت دارد و "[[امامت]]" به جنبه [[رهبری جامعه اسلامی]]. در متون [[دینی]] هر دو تعبیر به کار رفته است و اشاره به مصداق واحد دارد: در [[حدیث یوم الانذار]] [[رسول خدا]] {{صل}} امیرالمؤمنین علی {{ع}} را این گونه معرفی کرده است: {{متن حدیث|إِنَّ هَذَا أَخِي وَ وَصِيِّي وَ وَزِيرِي وَ خَلِيفَتِي فِيكُمْ، فَاسْمَعُوا لَهُ وَ أَطِيعُوا}}<ref>الأمالی (للطوسی)، ص ۵۸۳ سایر منابع و این حدیث در مباحث امامت خاصه می‌‌آید.</ref>.
[[رسول خدا]] {{صل}} در معرفی [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} و سایر [[جانشینان]] خود کلمه "[[امام]]" را به کار گرفته و می‌‌فرماید: {{متن حدیث|أَلَا إِنَّهُ الْمُبَلِّغُ عَنِّي وَ الْإِمَامُ بَعْدِي فَزَوْجُ ابْنَتِي وَ أَبُو سِبْطَيَّ... هُوَ الْإِمَامُ أَبُو الْأَئِمَّةِ الزُّهْرِ فَقِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَكَمِ الْأَئِمَّةُ بَعْدَكَ قَالَ اثْنَا عَشَرَ عَدَدَ نُقَبَاءِ بَنِي إِسْرَائِيلَ}}<ref>کفایة الأثر فی النصّ علی الأئمه الإنثی عشر، ص ۸۸.</ref>.

و در همین [[روایات]] [[جانشینان]] دوازه گانه در لسان [[رسول خدا]] {{صل}} از تعبیر [[خلیفه]] نیز استفاده شده است: {{متن حدیث|لَا يَزَالُ هَذَا الْإِسْلَامُ عَزِيزاً إِلَى اثْنَيْ عَشَرَ خَلِيفَةً}}<ref>در مباحث امامت خاصه به تفصیل اعتبار و تواتر این روایات ثابت می‌‌گردد.</ref>.
[[امام رضا]] {{ع}} نیز با هر دو تعبیر "[[امامت]]" و "[[خلافت]]" به یک مصداق اشاره می‌‌کند: {{متن حدیث|إِنَّ الْإِمَامَةَ خِلَافَةُ اللَّهِ وَ خِلَافَةُ الرَّسُولِ {{صل}}}}<ref>فرازی از خطبه امام رضا {{ع}} که در پاورقی‌های قبل به منابع آن اشاره شد.</ref>.
بنابراین امیرالمؤمنین علی {{ع}} به اعتبار اینکه از [[پیامبر]] {{صل}} [[نیابت]] و [[خلافت]] دارد "[[خلیفه]] النبی" {{صل}} و به اعتبار [[پیشوایی]] و [[رهبری]] "[[امام المسلمین]]" نامیده می‌‌شود.

ممکن است گفته شود: هر چند [[امامت]] و [[خلافت]] در منابع [[دینی]] به یک مصداق اشاره دارد اما در طول [[تاریخ]] افرادی که [[شایستگی]] [[زعامت]] و [[رهبری]] بر [[امت اسلامی]] نداشتند بر [[امت]] چیره شده و خود را [[خلیفه]] خوانده و [[زعامت]] [[اهل بیت]] {{عم}} را به رسمیت نشناختند بنابراین لفظ "[[خلیفه]]" به لحاظ [[تاریخی]] نزد [[شیعیان]] قداستی که لفظ "[[امام]]" دارد را، از دست داده است<ref>ر. ک: امامت در پرتو عقل و وحی، ص ۲۹.</ref>.
لازم به [[تذکر]] است که در متون [[دینی]] گاه از "[[امام]]" به "[[حجت]]"<ref>ر. ک: کافی، ج ۱، ص ۱۷۸.</ref> تعبیر شده به ملاحظه حجت و [[دلیل]] بودن [[امام]] و گاه به "عالم"<ref>کافی، ج ۱، ص ۱۵۹.</ref> تعبیر شده است به ملاحظه [[شأن]] تعلیمی [[امام]] برای [[امت]]<ref>[[عبدالمجید زهادت|زهادت، عبدالمجید]]، [[معارف و عقاید ۵ ج۱ (کتاب)|معارف و عقاید ۵]] ص ۲۵-۳۰</ref>.

===== [[نظام امامت]] و [[نظام خلافت]] =====

==== رابطه با [[حجت الهی]] ====

==== رابطه با [[ولایت]] ====

==== رابطه با [[وصایت]] ====

==== رابطه با [[امارت]] ([[ملک]]) ====

==== رابطه با [[وزارت]] ====

==== رابطه با [[قیمومیت]] ====

=== حقیقت امامت ===
== ضرورت امامت ==
{{اصلی|ضرورت امامت|استمرار امامت}}

وجود [[امام]] {{ع}} در هر عصر و زمان و در هر جامعه‌ای برای [[هدایت]] [[انسان‌ها]] به سوی کمال و [[برقراری نظم]] در [[جامعه]] [[ضرورت]] دارد<ref>المیزان، ج ۱۳، ص ۱۶۵ ـ ۱۶۶.</ref>: {{متن قرآن|إِنَّمَا أَنْتَ مُنْذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ}} <ref> تو، تنها بیم‌دهنده‌ای و هر گروهی رهنمونی دارد؛ سوره رعد، آیه: ۷.</ref> [[روایات تفسیری]] این [[آیه]] نیز این [[حقیقت]] را [[تأیید]] می‌کند که امامی زنده تا [[روز قیامت]] در میان [[انسان‌ها]] حضور دارد<ref>الکافى، ج ۱، ص ۱۹۱ ـ ۱۹۲.</ref>؛ همچنین براساس روایاتی درباره [[سوره قدر]]، در [[شب قدر]] هر سال تا [[روز قیامت]]، [[فرشتگان]] بر [[امام]] {{ع}} آن زمان نازل می‌شوند و این [[سوره]] [[دلیل]] روشنی بر [[وجود امام]] {{ع}} در همه زمانهاست <ref>نورالثقلین، ج ۵، ص ۶۱۹ ـ ۶۴۲.</ref><ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.

=== [[ادله ضرورت وجود امام]] ===

=== [[جایگاه امامت]] ===

=== [[اصل اعتقادی بودن امامت]] ===
{{اصلی|اصل دین بودن امامت}}

=== [[فرع فقهی بودن امامت]] ===

=== [[جایگاه امامت در نظام معارف دینی]] ===

=== [[جایگاه امامت در نظام اعتقادی اسلام]] ===

=== [[جایگاه امامت در نظام فرهنگی اسلام]] ===

=== [[جایگاه امامت در نظام اخلاقی اسلام]] ===

=== [[جایگاه امامت در نظام سیاسی اسلام]] ===

=== [[جایگاه امامت در نظام اقتصادی اسلام]] ===

=== [[اهمیت بحث امامت]] ===

=== اهمیت امامت در [[قیامت]] ===

== [[غایت امامت]] (چرایی امامت) ==
{{اصلی|چرایی امامت}}

[[چرایی امامت]] در دو سطح قابل بررسی است:
# [[غایت امامت]]: والاترین و نهایی ترین [[هدف الهی از تعیین امام]] (رسیدن [[بشر]] به [[مقام خلافت الهی]] که در خود [[امام]] با [[تربیت الهی]] صورت می‌گیرد و در غیر [[امام]] با [[تربیت امام]] و [[تبعیت از امام|تبعیت از او]] حاصل می‌گردد)؛
# [[حکمت امامت]]: به معنای بیان اهداف و [[راهبردهای کلان]] [[الهی]] ([[چرایی فعل خدا در جعل امامت]])، شمردن [[شؤون]] ([[جایگاه ها]] و [[مقامات]]) و همچنین تشریح [[وظایف]] ([[رسالت ها]] و [[مأموریت ها]]) و [[کارکردهای امام]] و [[کارکردهای امامت|نظام امامت]] ([[فواید امامت|فواید]] و [[منافع مترتب بر جعل امامت|منافع مترتب بر جعل]] و [[منافع مترتب بر پیاده‌سازی امامت|پیاده‌سازی امامت]]).

در [[روایات]] از امامت، به عنوان [[غایت خلقت]] تعبیر شده است؛ به گونه‌ای که اگر لحظه‌ای [[زمین]] از [[امام]] خالی باشد، بر اهلش [[خشم]] خواهد نمود و آنان را در کام خود فرو خواهد برد <ref>{{متن حدیث|لَوْ بَقِيَتِ الْأَرْضُ بِغَيْرِ إِمَامٍ لَسَاخَتْ‏}}؛ اصول کافی، ج۱، ص۱۳۷.</ref>. از این [[روایت]] و نظایر آن به دست می‌آید که [[سرنوشت]] [[زندگی]] [[انسان]] و سایر جانداران در [[زمین]] به [[وجود امام]] بستگی دارد؛ یعنی از زمانی که در [[زمین]] [[حیات]] وجود داشته، [[امام]] نیز بوده است و تا هنگامی‌ که [[زندگی]] جریان دارد، [[امام]] نیز وجود خواهد داشت. بر این اساس، [[امام]] در [[نظام خلقت]] نقش علیت دارد. علیت [[امام]] در [[نظام طبیعت]] و در سطحی فراتر در [[نظام خلقت]]، به دو گونه فاعلی و غایی امکان‌پذیر است؛ یعنی [[وجود امام]] در سلسله علل فاعلی و غایی [[جهان]] قرار دارد، هر چند علة العلل در هر دو سلسله [[خداوند متعال]] است. بدین جهت است که درباره [[امام مهدی|امام عصر]] {{ع}} آمده است: "بقای [[دنیا]] به بقای [[امام عصر]] {{ع}} است، و به یُمن و [[برکت]] او موجودات روزی داده می‌شوند و به واسطه وجود او [[زمین]] و [[آسمان]] پابرجاست"<ref>{{متن حدیث| الَّذِي بِبَقَائِهِ بَقِيَتِ الدُّنْيَا وَ بِيُمْنِهِ رُزِقَ الْوَرَى وَ بِوُجُودِهِ ثَبَتَتِ الْأَرْضُ وَ السَّمَاء‏}}؛ دعای عدیله.</ref><ref>[[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[امامت - ربانی گلپایگانی (مقاله)|مقاله «امامت - ربانی گلپایگانی»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]] ص ۴۰۴-۴۱۸.</ref>

[[صدرالمتألهین]] در شرح این گونه [[احادیث]] گفته است: [[خداوند سبحان]] موجودات را با تفاوت درجات و مراتبی که از نظر [[برتری]] و [[پست]] تری دارند آفرید. پایین‌ترین مرتبه موجودات مواد عنصری [[زمین]] است که دورترین فاصله را از [[لطافت]] وجودی دارد، اما قابلیت تحول و [[تکامل]] وجودی را دارد. [[اراده]] حکیمانه [[خداوند]] اقتضا کرده است که این مواد عنصری، مسیر [[تکامل]] را طی کرده و به غایات وجودی خود "مرتبه بالاتر وجود" برسند. بر این اساس، در مسیر [[تکامل]] موجودات که از طریق علت غایی تحقق می‌یابد هر موجودی که مرتبه بالاتر دارد علت غایی موجود پایین‌تر است. بدین ترتیب، [[زمین]] را برای گیاه آفرید و گیاه را برای حیوان و حیوان را برای [[انسان]]، و از آنجا که در میان افراد [[انسان]] نیز مراتب کمال و [[نقص]] وجود دارد، [[کامل‌ترین انسان]] را [[غایت]] وجود انسان‌های دیگر قرار داد که در [[حقیقت]] [[غایت]] همه موجوداتی است که در مرتبه پایین‌تر از [[انسان]] قرار دارند. او همان [[انسان کامل]] است که در مرتبه امامت است، او [[جانشین]] [[خداوند]] در [[زمین]] است و چون وجود چیزی بدون [[غایت]] آن محال است، وجود [[جهان]] بدون [[وجود امام]] ناممکن خواهد بود<ref>شرح اصول کافی، ص۴۶۲.</ref><ref>[[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[امامت - ربانی گلپایگانی (مقاله)|مقاله «امامت - ربانی گلپایگانی»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]] ص ۴۰۴-۴۱۸.</ref>

== قلمرو امامت ==

=== [[امامت شأنی]] ===

=== [[امامت فعلی]] ===

=== [[امامت صامت]] ===

=== [[امامت ناطق]] ===

== [[ابعاد امامت]] ==
== [[اثبات امامت]] ==

== [[شرایط امامت]] ([[بایستگی‌های امام]]) ==

==== [[نصب الهی امام]] ([[اصطفاء]]) ====

==== [[علم ویژه الهی]] ([[علم لدنی]]) ====
[[امامان]] {{عم}} [[حق]] که [[مسئولیت]] خطیر [[هدایت]] [[مردم]] به [[سعادت]] و کمال و [[مدیریت جوامع انسانی]] را بر عهده دارند، باید از [[دانش]] گسترده برخوردار باشند، تا بتوانند این [[مسئولیت]] را به انجام رسانند، افزون بر این لازم است [[علم]] آنان از [[خطا]] و [[شک]] مصون باشد، تا [[مردم]] بتوانند به آنان [[اعتماد]] کنند و [[هدایت]] ایشان را پذیرفته و تحت [[حاکمیت]] آنان به اهداف مادی و [[معنوی]] خود برسند، ازاین‌رو [[خداوند]] [[طالوت]] را با [[برتری در دانش]] و نیروی جسمانی برای [[حاکمیت]] بر [[بنی‌اسرائیل]] برگزید: {{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاهُ عَلَيْكُمْ وَزَادَهُ بَسْطَةً فِي الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ}} <ref> خداوند او را بر شما برگزیده و بر گستره دانش و (نیروی) تن او افزوده است؛ سوره بقره، آیه: ۲۴۷.</ref> و نیز [[اولواالامر]] را [[مرجع]] [[علمی]] [[مسلمانان]] در تشخیص [[حق و باطل]] و [[صدق]] و [[کذب]] معرفی کرد و به آنان [[فرمان]] داد تا در هنگام دریافت گزارشها به [[اولواالامر]] به عنوان صاحبان [[آگاهی]] و [[قدرت]] تشخیص مراجعه کنند تا با [[استنباط]] [[حق]] و [[صدق]]، آنان را [[آگاه]] سازند: {{متن قرآن|وَإِذَا جَاءَهُمْ أَمْرٌ مِّنَ الأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذَاعُواْ بِهِ وَلَوْ رَدُّوهُ إِلَى الرَّسُولِ وَإِلَى أُولِي الأَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنبِطُونَهُ مِنْهُمْ}} <ref> و هنگامی که خبری از ایمنی یا بیم به ایشان برسد آن را فاش می‌کنند و اگر آن را به پیامبر یا پیشوایانشان باز می‌بردند کسانی از ایشان که آن را در می‌یافتند به آن پی می‌بردند؛ سوره نساء، آیه: ۸۳.</ref> مقصود از [[اولواالامر]] در این [[آیه]] همان کسانی هستند که در [[آیه]] ۵۹ [[سوره]] [[نساء]] به آنان اشاره شده و [[حکم]] ایشان در [[عصمت]] و وجوبِ [[اطاعت]] مانند [[پیامبر|رسول خداست]] {{صل}} <ref>الميزان، ج ۵، ص ۲۲؛ ج ۴، ص ۳۸۷ ـ ۳۹۱.</ref><ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. و مصادیق آن بر اساس [[روایات]]، [[امامان]]اند {{عم}}<ref>روض‌الجنان، ج۶، ص۳۵؛ همان، ج۴، ص۳۸۷ـ ۳۹۱؛ ج ۵، ص ۲۳ ـ ۲۴.</ref> با توجه به اینکه [[آیه]]، [[اولواالامر]] را [[آگاه]] به ریشه مسائل معرفی کرده به‌گونه‌ای که اگر دیگران به آنان مراجعه کنند راهنماییشان می‌کنند، استفاده می‌شود که [[علم]] آنان آمیخته به [[جهل]] و [[شک]] و [[خطا]] نیست و این در مورد غیر [[معصومان]] [[صدق]] نمی‌کند، افزون بر این از ذیل [[آیه]] فهمیده می‌شود که وجود [[اولواالامر]] نوعی [[فضل]] و [[رحمت الهی]] است که اطاعتشان [[مردم]] را از [[پیروی]] [[شیطان]] باز می‌دارد: {{متن قرآن|وَلَوْلاَ فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ لاَتَّبَعْتُمُ الشَّيْطَانَ إِلاَّ قَلِيلاً}} <ref> و اگر بخشش و بخشایش خداوند بر شما نمی‌بود (همه) جز اندکی، از شیطان پیروی می‌کردید؛ سوره نساء، آیه: ۸۳.</ref> و تنها [[پیروی]] از [[معصومان]] می‌تواند [[انسان]] را از [[گمراهی]] و [[پیروی]] [[شیطان]] به طور قطع باز دارد، زیرا غیر [[معصوم]] ممکن است خود گرفتار [[لغزش]] و [[خطا]] شود<ref>الميزان، ج ۱۲، ص ۲۵۹، ۲۸۵.</ref><ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. از دیگر آیاتی که [[علم امام]] {{ع}} از آن استفاده می‌شود [[آیه]] {{متن قرآن|وَمَا أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِكَ إِلاَّ رِجَالاً نُّوحِي إِلَيْهِمْ فَاسْأَلُواْ أَهْلَ الذِّكْرِ إِن كُنتُمْ لاَ تَعْلَمُونَ}} <ref> و ما پیش از تو جز مردانی را که به آنها وحی می‌کردیم نفرستادیم؛ اگر نمی‌دانید از اهل ذکر (آگاهان) بپرسید؛ سوره نحل، آیه: ۴۳.</ref> و {{متن قرآن|وَمَا أَرْسَلْنَا قَبْلَكَ إِلاَّ رِجَالاً نُّوحِي إِلَيْهِمْ فَاسْأَلُواْ أَهْلَ الذِّكْرِ إِن كُنتُمْ لاَ تَعْلَمُونَ}} <ref> و پیش از تو جز مردانی را که به آنها وحی می‌کردیم نفرستادیم، اگر نمی‌دانید از اهل کتاب بپرسید؛ سوره انبیاء، آیه: ۷.</ref> است که براساس آن باید [[انسان‌ها]] اموری را که نمی‌دانند از [[اهل ذکر]] بپرسند. گرچه مضمون [[آیه]] عام و [[ارشاد]] به اصلی عقلایی یعنی [[وجوب]] [[رجوع]] [[جاهل]] به [[اهل خبره]] است <ref>الميزان، ج ۱۲، ص ۲۵۹، ۲۸۵.</ref>؛ ولی [[کامل‌ترین]] مصداق «[[اهل ذکر]]» [[امامان]] {{عم}} هستند <ref>الميزان، ج۱۲، ص۲۸۵؛ پيام قرآن، ج۹، ص ۱۱۴.</ref>، چنان‌که در [[روایات]] فراوانی نیز آمده است که مقصود از [[اهل ذکر]] [[ائمه‌]]اند {{عم}} <ref>روض‌الجنان، ج ۱۳، ص ۲۰۹.</ref> در [[آیات]] دیگری نیز با تعبیراتی نظیر [[راسخان در علم]]: {{متن قرآن|وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ}} <ref> و استواران در دانش؛ سوره آل عمران، آیه: ۷.</ref><ref>الكافى، ج۱، ص۲۱۳؛ نورالثقلين، ج۱، ص۳۱۵ ـ ۳۱۸.</ref>، کسی که [[علم کتاب]] نزد اوست: {{متن قرآن|وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}} <ref> و کسی که دانش کتاب نزد اوست؛ سوره رعد، آیه: ۴۳.</ref><ref>مجمع‌البيان، ج ۶، ص ۴۶۲؛ نورالثقلين، ج ۲، ص۵۲۱ ـ ۵۲۴؛ الميزان، ج۱۱، ص۳۸۷ ـ ۳۸۹.</ref> و کسانی که به آنان [[علم]] داده شده: {{متن قرآن|بَلْ هُوَ آيَاتٌ بَيِّنَاتٌ فِي صُدُورِ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ}} <ref> اما آن (قرآن) آیاتی روشن است در سینه کسانی که به آنان دانش داده‌اند؛ سوره عنکبوت، آیه: ۴۹.</ref><ref>الكافى، ج ۱، ص ۲۱۳ ـ ۲۱۴؛ مجمع‌البيان، ۸، ص ۴۵۱؛ الميزان، ج ۱۶، ص ۱۴۲.</ref> به عالمانی اشاره شده که مصادیق کامل آنها [[امامان]] {{عم}} هستند. شایان ذکر است که بر پایه [[روایات]] فراوانی از [[امامان]] {{عم}} آنان به [[غیب]] و همه علومی که در [[اختیار]] [[فرشتگان]]، [[پیامبران]] و [[رسولان]] قرار گرفته عالم‌اند <ref>الكافى، ج ۱، ص ۲۵۵ ـ ۲۵۶؛ الميزان، ج ۱۸، ص ۱۹۲.</ref> و [[علم]] آنان دارای منابع فراوانی است؛ مانند: [[تحدیث]] و [[الهام]]، [[وراثت]] از [[پیامبر|پیامبر اکرم]] {{صل}} و [[امام]] {{ع}} پیش از خود، [[جفر]] و [[جامعه]]، [[مصحف فاطمه]] {{س}} و [[صحیفه امیرمؤمنان]]، [[امام علی]] {{ع}} <ref> الكافى، ج ۱، ص ۱۷۶، ۲۷۰، ۲۲۳، ۲۳۱، ۲۳۸ـ ۲۴۲.</ref><ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.

==== [[عصمت]] ====
بر اساس آموزه‌های [[قرآن]]، [[امام]] {{ع}} دارای ویژگی‌هایی است که مهم‌ترین آنها [[عصمت]] است<ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. [[خدای سبحان]] در پاسخ [[حضرت ابراهیم]] {{ع}} که از [[خدا]] خواست تا امامت را در ذرّیه او قرار دهد فرمود: [[عهد]] من به [[ظالمان]] نمی‌رسد: {{متن قرآن|لاَ يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ }} <ref> پیمان من به ستمکاران نمی‌رسد؛ سوره بقره، آیه: ۱۲۴.</ref> [[مفسران]] با استناد به این [[آیه]] [[عصمت]] را برای [[امام]] {{ع}} لازم می‌دانند و [[لزوم]] [[عصمت]] را این‌گونه تبیین می‌کنند که [[امام]] {{ع}} [[مقتدا]] و [[رهبری]] است که اقتدای به او [[واجب]] است و اگر [[امام]] {{ع}} [[معصیت]] کند بر [[آدمیان]] نیز از باب [[لزوم اطاعت]] از [[امام]] {{ع}}، [[معصیت]] [[واجب]] خواهد بود و این امر محال است، زیرا [[معصیت]] [[ممنوع]] است و جمع فعل و ترک غیر ممکن است، ازاین‌رو [[عصمت]] در [[امامان]] {{عم}} لازم است تا این محذور پیش نیاید<ref>التفسيرالكبير، ج۴، ص ۳۶ ـ ۳۷، ج ۱۰، ص ۱۴۴.</ref> ناگفته نماند که [[آیه]] بر [[عصمت امام]] {{ع}} در طول [[حیات]] و تمام [[عمر]] دلالت می‌کند بنابراین کسی که در قسمتی از [[عمر]] خود گرفتار [[فسق]] یا [[شرک]] باشد [[شایستگی]] [[مقام امامت]] را نخواهد داشت <ref>الميزان، ج ۱، ص ۲۷۴.</ref><ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. نیز [[خداوند]] در {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ اتَّقُواْ اللَّهَ وَكُونُواْ مَعَ الصَّادِقِينَ }} <ref> ای مؤمنان! از خداوند پروا کنید و با راستگویان باشید!؛ سوره توبه، آیه: ۱۱۹.</ref> از [[مؤمنان]] می‌خواهد، [[تقوای الهی]] را پیشه ساخته و به طور مطلق <ref>المیزان، ج ۹، ص ۴۰۲.</ref> با [[صادقان]] باشند: {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ اتَّقُواْ اللَّهَ وَكُونُواْ مَعَ الصَّادِقِينَ}} <ref> ای مؤمنان! از خداوند پروا کنید و با راستگویان باشید!؛ سوره توبه، آیه: ۱۱۹.</ref> بی‌تردید لازمه [[همراهی]] مطلق با آنان، [[عصمت]] آنهاست<ref> التفسيرالكبير، ج ۱۶، ص ۲۲۱؛ پيام قرآن، ج ۹، ص ۵۰؛ حق‌اليقين، ص ۵۴ ـ ۵۵.</ref><ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. همچنین در {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ أَطِيعُواْ اللَّهَ وَأَطِيعُواْ الرَّسُولَ وَأُولِي الأَمْرِ مِنكُمْ }} <ref> ای مؤمنان، از خداوند فرمان برید و از پیامبر و زمامدارانی که از شمایند فرمانبرداری کنید؛ سوره نساء، آیه: ۵۹.</ref>، [[اطاعت]] از [[اولواالامر]] در ردیف [[اطاعت]] [[پیامبر]] {{صل}} و [[اطاعت]] [[پیامبر]] {{صل}} در ردیف [[اطاعت]] [[خدای متعال]] قرار گرفته است و چون [[اطاعت خدا]] به صورت مطلق [[واجب]] است بنابراین، [[اطاعت]] [[پیامبر]] {{صل}} و [[اولواالامر]] نیز به طور مطلق [[واجب]] است و لازمه [[وجوب]] اطاعتِ مطلق، [[عصمت]] است <ref>الميزان، ج ۴، ص ۳۸۹ ـ ۳۹۱؛ حق اليقين، ص ۴۰.</ref> دلالت [[آیه]] بر [[عصمت]] چنان واضح و روشن است که برخی از [[اهل سنت]] نیز نتوانسته‌اند آن را [[انکار]] کنند، گرچه مصداق [[اولواالامر]] در نظر آنان، [[اهل حلّ و عقد]] از امت‌اند که مجموع آنان ـ به شرط [[اجتماع]] ـ [[خطا]] نمی‌کنند <ref>التفسير الكبير، ج ۱۰، ص ۱۴۴؛ التفسير المنار، ج ۵، ص ۲۰۳.</ref>؛ ولی چون [[اهل حل و عقد]] کسانی‌اند که ممکن است مرتکب [[خطا]] بشوند از [[عصمت]] بهره‌ای ندارند و نمی‌تواند مراد [[آیه]] [[اهل حل و عقد]] باشد<ref>الميزان، ج ۴، ص ۳۹۲ ـ ۳۹۳.</ref><ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.

==== [[افضلیت]] ====

== [[تعیین امام]] ==

=== [[راه‌های تعیین امام]] ===

=== دیدگاه [[شیعه]] ===

==== [[نصب یا جعل الهی امام]] ====

=== دیدگاه [[اهل سنت]] ===

==== [[انتخاب امام]] ====

===== نظریه [[شوری]] =====

===== نظریه [[بیعت]] =====

==== نظریه [[غلبه]] و [[استیلا]] ====

== [[شئون امام]] ([[مناصب امام]]) ==

=== [[مرجعیت علمی]] و [[مرجعیت دینی]] ===
[[نقل دین]]

[[حفظ دین]]

[[تبیین معارف دینی]]

=== [[ولایت باطنی]] ===

== [[وظایف امام]] ==

=== [[رهبری اجتماع]] ([[ولایت امر]]) ===

== [[حقوق امام]] ([[وظایف امت در برابر امام]]) ==

=== [[تقدیم امام|حق تقدیم]] ([[افضلیت امام|افضلیت]]) ===
=== [[وصایت امام|حق وصایت]] ===
=== [[امامت امام|حق امامت]] و [[ولایت امام|ولایت]] ===
وظیفه [[سلم بودن برای امام]] و [[جنگ با دشمنان امام|جنگ با دشمنان او]]

=== [[تولی امام|حق تولی]] ===
وظیفه [[تولی امام]] ([[پذیرش ولایت امام|پذیرش ولایت او]])

وظیفه [[تبری از دشمن امام]] ([[بیزاری از دشمنان امام|بیزاری از دشمنان او]])

=== [[معرفت امام|حق معرفت]] ([[شناخت امام]]) ===
وظیفه [[شناخت شخصیت امام|شناخت شخصیت]] و [[شناخت جایگاه امام|جایگاه امام]]

وظیفه [[شناخت حقوق امام]]

وظیفه [[شناخت سیره امام|شناخت سیره]] و [[شناخت معارف امام|معارف امام]]

=== [[ایمان به امام|حق ایمان]] ===
وظیفه [[ایمان به امام]] و [[کفر به دشمنان امام|کفر به دشمنان او]]

=== [[محبّت به امام|حق محبت]] و [[مودت به امام|مودت]] ===
وظیفه [[محبّت به امام]] و [[بغض به دشمنان امام|بغض به دشمنان او]]

وظیفه [[مودّت امام]] و [[عداوت با دشمنان امام|عداوت با دشمنان او]]

=== [[نصح امام|حق نصح]] ===
وظیفه [[خیرخواهی برای امام]] ([[نصح برای امام]])

=== [[سلام به امام|حق سلام]] ===

=== [[صلوات بر امام|حق صلوات]] ===
وظیفه [[صلوات بر امام]] و [[لعن بر دشمنان امام|لعن بر دشمنان او]]

=== [[تمسک به امام|حق تمسک و اعتصام]] ===
وظیفه [[تمسک به امام|تمسّک]] و [[اعتصام به امام]]

=== [[تبعیت از امام|حق تبعیت]] ===
وظیفه [[تبعیت از امام]] ([[معیت با امام]])

==== [[اطاعت امام|حق اطاعت]] ====
وظیفه [[اطاعت امام]]

==== [[نصرت امام|حق نصرت]] ====
وظیفه [[نصرت امام]]

==== [[وفاداری به امام|حق وفاداری]] ====
وظیفه [[وفاداری در بیعت با امام]]

=== [[حق مالی امام|حقوق مالی]] ===
وظیفه [[پرداخت حقوق مالی امام]]
# [[حق انفال]]
# [[حق فیء]]
# [[حق خمس]]

=== [[زیارت امام|حق زیارت]] ===
وظیفه [[دیدار با امام|دیدار]] و [[زیارت امام]]

=== [[اسوه بودن امام|حق اسوه بودن]] ===
وظیفه [[تأسی به امام|تأسی]] و [[اقتدا به امام]]

=== [[مرجعیت علمی امام|حق مرجعیت علمی]] ===
وظیفه [[اخذ علم از امام]]

وظیفه [[ارجاع امور به امام]]

وظیفه [[عرضه باورها بر امام]]

=== [[توسل به امام|حق توسل]] ===
وظیفه [[توسل به امام|توسل]] و [[تبرک به امام]]

=== [[دعا برای امام|حق دعا]] ===

=== [[یادکرد امام|حق ذکر]] ===
وظیفه [[احیای امر امامت]]

وظیفه [[حفظ و نشر میراث امام]]

=== [[ترفيع بیت امام|حق ترفیع بیوت]] ===

=== [[تکریم امام|حق تکریم]] ===

=== [[صله رحم امام|حق صله رحم]] ===

=== [[تشکر از امام|حق شکرگزاری]] ===

=== [[انتظار امام|حق انتظار]] ===
وظیفه [[انتظار فرج محمد و آل محمد]]

=== [[حفظ اسرار امام]] ===

== آثار و کارکردهای امامت ==
{{اصلی|کارکردهای امامت}}

== [[مصادیق امام]] ==

=== [[امامان از پیامبران الهی]] ===

=== [[امامت پیامبر خاتم]] ([[امامت کبری]]) ===

==== [[امامان از اهل بیت پیامبر خاتم]] ====
# [[امامت امام على]]
# [[امامت امام حسن مجتبى]]
# [[امامت امام حسين]]
# [[امامت امام سجاد]]
# [[امامت امام باقر]]
# [[امامت امام صادق]]
# [[امامت امام كاظم]]
# [[امامت امام رضا]]
# [[امامت امام جواد]]
# [[امامت امام هادى]]
# [[امامت امام حسن عسکری]]
# [[امامت امام مهدى]]

== تاریخ امامان (دوران‌های امامت) ==
# دوره [[حضور امام|حضور]]؛
# دوره [[غیبت]]؛
# دوره [[ظهور]]؛
# دوره [[رجعت]]

=== سال‌شمار امامت [[امامان دوازده‌گانه]] ===

=== [[امامت در کودکی]] ===

تعریف امامت و [[شناخت]] [[حقیقت]] آن در مسائل مختلف [[امامت]] تاثیر دارد یعنی اگر [[امامت]] را براساس تعریف و [[تبیین]] [[حقیقت]] آن یک [[منصب]] و [[جایگاه]] [[الهی]] همانند [[نبوت]] بدانیم و به تعبیر دیگر اگر [[امامت]] را یک امر عرشی بدانیم، نوع نگاه ما به وظائیف و ویژگی‌ها و راه‌های [[شناخت]] نگاهی متناسب با این تلقی و برداشت از [[امامت]] خواهد بود. اما اگر [[امامت]] را مانند [[نبوت]] ندانیم، به تبع در مسأله [[وظائف]] و ویژگی‌ها و راه‌های تعیین و [[شناخت امام]] نگاه دیگری خواهیم داشت. بنابراین [[نزاع]] اصلی در بحث [[امامت]] یک [[نزاع]] مفهومی است نه [[نزاع]] مصداقی و می‌‌دانیم که روشن شدن موضوع بحث و تحریر محل [[نزاع]] در هر بحثی برای رسیدن به نتیجه از امور لازم و ضروری می‌‌باشد<ref>[[عبدالمجید زهادت|زهادت، عبدالمجید]]، [[معارف و عقاید ۵ ج۱ (کتاب)|معارف و عقاید ۵]] ص ۲۵-۳۰</ref>.

== [[امامت عام]] ==
* [[امامت در قرآن]] عام است و به امامت [[حق]] و [[پیشوایی]] [[باطل]] تقسیم می‌شود. امامت [[حق]] نیز بر دوگونه است: امامت [[بالاصاله]] که برای [[پیامبران]] [[جعل]] می‌شود و امامت بالاستخلاف که در آن از امامت [[جانشینان]] [[انبیا]] "[[امامان]] {{عم}}" سخن به میان می‌آید.
* مهم‌ترین ویژگی امامت [[باطل]] [[دعوت]] به سوی [[آتش]] است: {{متن قرآن|وَأَتْبَعْنَاهُمْ فِي هَذِهِ الدُّنْيَا لَعْنَةً وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ هُم مِّنَ الْمَقْبُوحِينَ}} <ref> و در این جهان، لعنتی بدرقه آنان کردیم و در روز رستخیز، آنان از زشت چهرگانند؛ سوره قصص، آیه: ۴۲.</ref> مراد از فرا خواندن به [[آتش]] [[دعوت]] به [[معصیت]] و [[کفر]] و افعالی است که استحقاق [[عذاب]] [[جهنم]] و [[آتش]] را در پی دارد<ref>مجمع‌البيان، ج۷، ص۳۲۹؛ الميزان، ج ۱۶، ص ۳۸؛ كنزالدقائق، ج ۱۰، ص ۷۳.</ref>، ازاین‌رو از [[امامان]] {{عم}} [[باطل]] به "[[ائمه]] {{عم}} [[کفر]]" یاد شده است: {{متن قرآن|فَقَاتِلُواْ أَئِمَّةَ الْكُفْرِ}} <ref> با پیشگامان کارزار کنید؛ سوره توبه، آیه: ۱۲.</ref> ویژگی دیگر [[امامان]] {{عم}} [[باطل]] [[پیمان‌شکنی]] و [[طعن]] در [[دین]] و ازاین‌رو [[پیکار]] با آنها لازم است: {{متن قرآن|وَإِن نَّكَثُواْ أَيْمَانَهُم مِّن بَعْدِ عَهْدِهِمْ وَطَعَنُواْ فِي دِينِكُمْ فَقَاتِلُواْ أَئِمَّةَ الْكُفْرِ إِنَّهُمْ لاَ أَيْمَانَ لَهُمْ لَعَلَّهُمْ يَنتَهُونَ}} <ref> و اگر پیمانشان را پس از بستن بشکنند و به دینتان طعنه زنند با پیشگامان کفر که به هیچ پیمانی پایبند نیستند کارزار کنید باشد که باز ایستند؛ سوره توبه، آیه: ۱۲.</ref>، افزون بر این [[امامان]] {{عم}} [[باطل]] پس از مرگشان در [[دنیا]] به [[لعنت]] [[الهی]] گرفتار می‌شوند و در [[قیامت]] کسی آنان را [[یاری]] نمی‌کند و در آنجا از [[زشت]] چهرگان خواهند بود: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ لا يُنصَرُونَ وَأَتْبَعْنَاهُمْ فِي هَذِهِ الدُّنْيَا لَعْنَةً وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ هُم مِّنَ الْمَقْبُوحِينَ}} <ref> و آنان را (به کیفر کفرشان) پیشوایانی کردیم که (مردم را) به سوی آتش دوزخ فرا می‌خوانند و روز رستخیز یاری نخواهند شد. و در این جهان، لعنتی بدرقه آنان کردیم و در روز رستخیز، آنان از زشت چهرگانند؛ سوره قصص، آیه: ۴۱ - ۴۲.</ref> از برخی [[روایات تفسیری]] ذیل این [[آیه]] استفاده می‌شود که آنها امر و [[حکم]] [[مردم]] را بر امر و [[حکم خدا]] ترجیح می‌دهند و برخلاف [[کتاب خدا]] براساس [[هواهای نفسانی]] و [[تمایلات]] [[مردم]] عمل می‌کنند <ref>الكافى، ج ۱، ص ۲۱۶.</ref> گفتنی است که در [[روز قیامت]] که صفوف از هم جدا می‌شود هر گروهی در پی امامشان حرکت می‌کنند: {{متن قرآن|يَوْمَ نَدْعُو كُلَّ أُنَاسٍ بِإِمَامِهِمْ}} <ref> روزی که هر دسته‌ای را با پیشوایشان فرا می‌خوانیم؛ سوره اسراء، آیه: ۷۱.</ref> آنان که [[رهبری]] [[امامان]] {{عم}} [[حق]] و [[عادل]] را پذیرفته‌اند همراه آنان خواهند بود و آنان که [[پیشوایان]] [[گمراهی]] و [[باطل]] را برگزیده‌اند همراه آنها خواهند بود <ref>الميزان، ج ۱۳، ص ۱۶۶؛ نمونه، ج ۱۲، ص ۲۰۱ ـ ۲۰۳.</ref> البته در نظری دیگر، براساس روایاتی مقصود از [[امام]] {{ع}} در این [[آیه]]، [[امام]] {{ع}} [[حق]] است <ref>الميزان، ج ۱، ص ۲۷۳؛ ج ۱۳، ص ۱۷۰ ـ ۱۷۱.</ref><ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
* بر اساس [[آیات قرآن]]، امامت بر [[حق]] باشد یا [[باطل]] به [[جعل]] [[الهی]] است: {{متن قرآن|قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا}} <ref> فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم؛ سوره بقره، آیه: ۱۲۴.</ref>، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}} <ref> و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند؛ سوره انبیاء، آیه: ۷۳.</ref>، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}} <ref> برخی از آنان را پیشوایانی گماردیم؛ سوره سجده، آیه: ۲۴.</ref>، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ}} <ref> و زمامدارانی که از شمایند؛ سوره قصص، آیه: ۴۱.</ref> [[جعل]] امامت حکایت از آن دارد که امامت صرف نظر از [[حق]] یا [[باطل]] بودن آن، ویژگی خاص و نادری است که تنها در برخی افراد وجود دارد، به‌گونه‌ای که می‌توانند توجه دیگران را جلب کنند تا به آنان [[اقتدا]] کنند<ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
* [[جعل]] امامت برای [[امامان]] [[حق]]، بالذات و برای [[امامان]] [[باطل]]، بالعرض است؛ یعنی از آن رو که [[نظام احسن]] عالم بدون امامت و [[رهبری]] از سوی [[صالحان]] و فاسدان تحقق‌پذیر نیست و باید [[نور]] و [[ظلمت]]، [[هدایت]] و [[ضلالت]]، [[ایمان]] و [[کفر]] و [[تقوا]] و [[فجور]] در کنار هم باشد تا هر کدام به سهم خود [[زیبایی]] مطلق عالم را تأمین کند، [[خداوند]] هر دو گونه [[رهبری]] را [[جعل]] فرموده است؛ ولی هیچ گاه این بدان معنا نیست که در همان سطحی که امامت [[حق]] [[بالاصاله]] به [[خداوند]] نسبت داده می‌شود، امامت [[باطل]] نیز [[بالاصاله]] به او منسوب باشد، زیرا [[خداوند]] اولا و بالذات [[هادی]] است؛ نه مُضلّ، و اهل [[رحمت]] و [[مغفرت]] است؛ نه [[انتقام]] و [[عذاب]] و چنانچه از [[اضلال]] و [[انتقام]] و [[عذاب]] سخن به میان می‌آید برای آن است که [[هدایت]] بدون [[ضلالت]] معنا ندارد، چنان که [[رحمت]] و [[مغفرت]] بدون [[انتقام]] و [[عذاب]] تصور ندارد. درباره امامت نیز [[خداوند]] اولا و بالذات، امامت [[حق]] را برای [[امامان]] [[صالح]] آن هم با توجه به [[کمالات]] و فضایلی که لازمه امامت آنان است [[جعل]] کرده، و در کنار آن ثانیاً و بالعرض امامت [[باطل]] را برای [[امامان]] {{عم}} [[فاسد]] و آن هم با توجه به [[رذایل]] آنان [[جعل]] فرموده است. البته این [[جعل]] فقط [[تکوینی]] است؛ نه [[تشریعی]]، بر خلاف [[جعل]] امامت [[حق]] که هم [[تکوینی]] است و هم [[تشریعی]]، با این همه [[مفسران]] در [[تفسیر]] [[جعل]] امامت [[باطل]]، نظرات گوناگونی ارائه کرده‌اند<ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
* برخی گفته‌اند: [[جعل]] به معنای خذلان است؛ یعنی [[خدای متعال]] پس از ارسال پیامبرانی برای [[هدایت]] آنان و در پی آنکه گروهی [[دعوت]] [[پیامبران]] را [[انکار]] کردند و راه [[کفر]] و [[گمراهی]] را در پیش گرفتند، به عنوان مجازات، آنان را مقتدای اهل [[آتش]] قرار داده است؛ نه اینکه [[جعل]] امامت برای آنها ابتدایی باشد <ref>روض‌الجنان، ج۱۵، ص۱۳۷؛ الميزان، ج۱۶، ص۳۸.</ref> برخی دیگر گفته‌اند: [[آیه]] در [[مقام]] گزارش حال آنان در [[قیامت]] است، بدین معنا که آنها سردسته دوزخیان‌اند و هنگامی که گروهی از [[دوزخیان]] به سوی [[آتش]] می‌روند، آنها پیشاپیش [[اصحاب]] [[آتش]] درحرکت‌اند، چنان‌که در [[دنیا]] نیز [[پیشوایان]] [[گمراهی]] بودند <ref>نمونه، ج ۱۶، ص ۹۰ ـ ۹۱.</ref> برخی نیز [[جعل]] امامت را به معنای تسمیه و نامگذاری آنان به [[امام]] {{ع}} [[تأویل]] کرده‌اند <ref> روض الجنان، ج ۱۵، ص ۱۳۷.</ref>؛ اما [[آیه]] بعد با آن [[سازگاری]] ندارد <ref> الميزان، ج ۱۶، ص ۳۸.</ref>، زیرا براساس آن [[آیه]]، به سبب [[پیروی]] دیگران از آنان در [[کفر]] و [[تبهکاری]]، در این [[جهان]] از پی آنها [[لعنت]] فرستاده می‌شود<ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.

==تعریف امامت==
[[امامت]] در لغت به معنای قصد، توجه و آهنگ چیزی کردن<ref>خلیل، العین، ج۱، ص۱۰۵؛ ابن منظور، لسان العرب، ص۲۱۴.</ref> و در اصطلاح به معنای [[پیشوا]] و [[رهبر]] است. درباره مفهوم، حدود، [[وظایف]] و چگونگی [[انتخاب امام]] در میان [[مسلمانان]] [[اختلاف]] است<ref>تفتازانی، شرح المقاصد، ج۵، ص۲۳۳؛ جرجانی، شرح المواقف، ج۸، ص۳۴۴؛ و ر.ک: مطهری، مجموعه آثار، (امامت و رهبری)، ج۴، ص۷۱۴.</ref>، به طوری که مسئله امامت از کهن‌ترین و بنیادی‌ترین مباحث [[عقیدتی]] و مفاهیم [[سیاسی]] در میان [[فرقه‌های اسلامی]] است. امامت در نگاه [[شیعی]]، ادامه [[نبوت]] و همانند آن به [[نصب]] و [[نص الهی]] در شمار [[اصول دین]] است<ref>مفید، اوائل المقالات، ص۷.</ref>. [[امام]] دارای شئونی همچون [[رهبری سیاسی]]، [[زعامت]] [[اجتماعی]]، [[مرجعیت دینی]]، [[تبیین وحی]] و [[ولایت باطنی]] و [[معنوی]] است؛ در حالی که در دیدگاه [[اهل سنت]]، امامت از [[فروع دین]] و از [[افعال]] [[مکلفان]] شمرده می‌شود<ref>سیدمرتضی، رسائل، ج۲، ص۲۶۴.</ref>.<ref>پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، [[تاریخ اسلام بخش اول ج۲ (کتاب)|تاریخ اسلام بخش اول ج۲]] ص ۱.</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}

بحث:امامت

2023-01-18T05:26:17Z

Saqi: /* =امامت (فهرست موسوعه اهل بیت(ع) */

==امامت در موسوعه رد شبهات==
===معناشناسی===
«[[امامت]]»: «امامت»، از ماده «امم» (الام) به معنای قصد کردن و توجه به مقصود است. [[امام]] به کسی گفته می‌شود که به قول یا فعل او توجه و [[اقتدا]] شود؛ چه [[حق]] باشد یا [[باطل]]<ref>ابن منظور، لسان العرب، ج۱۲، ص۲۲.</ref>.

در اصطلاح، برای امامت از سوی [[شیعه]] و [[اهل سنت]] تعریفی نزدیک به هم صورت گرفته که عبارت است از: {{عربی|الامامة رئاسة عامة فی امور الدین و الدنیا نیابة عن النبی}}؛ «امامت، [[ریاست عامه]] است در امور [[دین]] و [[دنیا]] به عنوان [[نیابت از رسول خدا]]{{صل}}»<ref>علامه حلی، باب حادی‌عشر، ص۱۰؛ عضدالدین ایجی، المواقف، ج۳، ص۵۷۴.</ref>. علاوه بر آن، اهل سنت گفته‌اند: «بهتر این است در [[تعریف امامت]] گفته شود امامت، [[خلافت]] و [[جانشینی رسول خدا]]{{صل}} است در [[اقامه دین]]، به طوری که [[پیروی]] از او بر همه [[امت]] [[واجب]] باشد»<ref>تفتازانی، شرح المقاصد، ج۵، ص۲۳۴.</ref>.

===[[اهل‌بیت]]===
===[[مصداق‌شناسی اهل بیت]]===
===[[اهمیت مباحث امامت]]===
== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:IM010024.jpg|22px]] [[حافظ نجفی|نجفی، حافظ]]، [[قرآن و امامت اهل بیت (مقاله)|مقاله «قرآن و امامت اهل بیت»]]، [[موسوعه رد شبهات ج۲۱ (کتاب)|'''موسوعه رد شبهات ج۲۱''']]
{{پایان منابع}}
==امامت (فهرست موسوعه اهل بیت(ع)==
#[[إمامة الأمة {{ع}} ]]
##[[أدلة إمامة الأئمة {{ع}} ]]
###[[الأحاديث المشيرة إلى إمامة الأئمة {{ع}} ]]
###[[الأحاديث المشيرة إلى وصاية الأئمة {{ع}} ]]
###[[الأحاديث المشيرة إلى ولاية الأئمة {{ع}} ]]
##[[إنكار إمامة الأئمة {{ع}} ]]
###[[آثار إنكار إمامة الأئمة {{ع}} ]]
####[[دخول جهنم]]
####[[الطبع على القلب]]
####[[الكفر]]
###[[مساوئ إنكار إمامة الأئمة {{ع}} ]]
####[[استلزام إنكار الواحد كل الأئمة {{ع}} ]]
####[[إنكار النبي {{صل}} ]]
##[[أهمية إمامة الأئمة {{ع}} ]]
###[[إتمام الله الإمامة]]
###[[إتمام الحجة]]
###[[إثبات الحق و محق الباطل]]
###[[أساس الإسلام]]
###[[استدامة الأمر النبوة]]
###[[أصل كل خير]]
###[[إقرار الجبال بإمامة الأئمة {{ع}} ]]
###[[إمامة المتقين]]
###[[أمانة إلهية]]
###[[الأمن في الدنيا و الآخرة]]
###[[البركة]]
###[[بقاء العالم]]
###[[تبيين الحق و الباطل]]
###[[تبيین الدين]]
###[[تمام الدين]]
###[[حفظ الثغور]]
###[[رفع الاختلاف عن الأمة]]
###[[الزعامة]]
###[[عجز الناس عن إدراك الإمامة]]
###[[عز المؤمنين و المسلمین ]]
###[[عظم مرتبة الإمامة]]
###[[كمال الدين]]
###[[منزلة الأنبياء {{ع}} ]]
###[[من قبل الله تعالى]]
###[[میراث الأوصياء {{ع}} ]]
###[[نظام الأمة]]
##[[شرائط إمامة الأئمة {{ع}} ]]
###[[بسط الأحكام]]
###[[تحقق الإمامة في الأعقاب]]
###[[التمسك بالقرآن]]
###[[حسن الولایة الرعية ]]
###[[الحلم]]
###[[الخلوص من الرذائل الأخلاقية]]
###[[السلامة]]
###[[عدم الاشتراط بالبلو]]
###[[عدم السفاهة]]
###[[العصمة]]
###[[العلم]]
###[[العمل بالسنة]]
##[[كيفية تعيين الإمام {{ع}} ]]
###[[الإمام و تعيين الإمام {{ع}} ]]
###[[تعيين الإمام {{ع}} بتعيين الله تعالی]]
###[[الناس و تعيين الإمام {{ع}} ]]
###[[النبي {{صل}} و تعيين الإمام {{ع}} ]]
##[[حقوق الأئمة {{ع}} ]]
###[[إحياء أمر الأئمة {{ع}} ]]
####[[آثار إحياء أمر الأئمة {{ع}} ]]
#####[[ذكر الله تعالی]]
####[[آثار الغفلة عن إحياء أمر الأئمة {{ع}} ]]
#####[[الحسرة]]
####[[[[أسباب إحياء أمر الأئمة {{ع}} ]]
#####[[زيارة المؤمن]]
####[[أهمية إحياء أمر الأئمة {{ع}} ]]
#####[[الحث على إحياء أمر الأئمة {{ع}} ]]
#####[[العبادة]]
###[[انتظار أمر الأئمة {{ع}} ]]
####[[آثار انتظار أمر الأئمة {{ع}} ]]
#####[[التقرب إلى الله تعالى]]
#####[[دخول الجنة]]
#####[[مصاحبة أهل البيت {{ع}} في الآخرة]]
###[[الأنفال]]
###[[أهمية حقوق الأئمة {{ع}} ]]
####[[الحث على حقوق الأئمة {{ع}} ]]
###[[الإيمان بالأئمة {{ع}} ]]
####[[أهمية الإيمان بالأئمة {{ع}} ]]
###[[البر بالأئمة {{ع}} ]]
####[[آثار البر بالأئمة {{ع}} ]]
#####[[الدخول في رحمة الله تعالى]]
#####[[كسب الثواب]]
####[[أسباب البر بالأئمة {{ع}} ]]
#####[[زيارة الحسين {{ع}} ]]
####[[أهمية البر بالأئمة {{ع}} ]]
#####[[أحب الأعمال إلى الله تعالی]]
###[[التبري]]
####[[آثار التبري]]
#####[[كسب الثواب]]
####[[أهمية التبري]]
#####[[الحث على التبري]]
###[[التسليم للأئمة {{ع}} ]]
####[[آثار التسليم للأئمة {{ع}} ]]
#####[[الأمان من فزع يوم القيامة]]
#####[[التقرب إلى الله تعالی]]
#####[[سهولة الحساب]]
#####[[طهارة القلب]]
#####[[العافية]]
#####[[كسب الثواب]]
####[[أهمية التسليم للأئمة {{ع}} ]]
#####[[الحث على التسليم للأئمة {{ع}} ]]
###[[تصديق الأئمة {{ع}} ]]
####[[آثار تصديق الأئمة {{ع}} ]]
#####[[السلامة]]
#####[[المحبة بين الشيعة]]
####[[أسباب تصديق الأئمة {{ع}} ]]
#####[[الاعتقاد بالتوحيد]]
###[[التقرب إلى الأئمة {{ع}} ]]
####[[آثار التقرب إلى الأئمة {{ع}} ]]
#####[[ثبوت الإيمان]]
#####[[جلب البركة]]
#####[[جلب الخير]]
#####[[الدخول في رحمة الله تعالى]]
#####[[غفران الذنوب]]
#####[[كسب النور]]
####[[أسباب التقرب إلى الأئمة {{ع}} ]]
#####[[زيارة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[حفظ الأئمة {{ع}} ]]
######[[أسباب حفظ الأئمة {{ع}} ]]
#######[[التقية]]
###[[الخمس]]
###[[رعاية حرمة الأئمة {{ع}} ]]
###[[زيارة الأئمة {{ع}} ]]
###[[الصلوات على الأئمة {{ع}} ]]
####[[آثار ترك الصلوات على الأئمة {{ع}} ]]
#####[[البعد عن رحمة الله تعالی]]
####[[آثار الصلوات على الأئمة {{ع}} ]]
#####[[استغفار الطائر للعاطس المسلم]]
#####[[حسن الخلق]]
#####[[دخول الجنة]]
#####[[دفع الوجع]]
#####[[رحمة الله تعالى الإنسان]]
#####[[الطهارة]]
#####[[غفران الذنوب]]
#####[[كسب الثواب]]
####[[أهمية الصلوات على الأئمة {{ع}} ]]
#####[[الحث على الصلوات على الأئمة {{ع}} ]]
###[[طاعة الأئمة {{ع}} ]]
####[[الاعتصام]]
####[[التمسك]]
####[[التبعية]]
####[[الأخذ]]
####[[الرجوع]]
###[[آثار طاعة الأئمة {{ع}} ]]
####[[استحقاق الثواب على الأعمال]]
####[[استغفار الملائكة للشيعة]]
####[[الأمان]]
####[[الإيمان]]
####[[البصيرة]]
####[[تبديل السيئات الحسنات]]
####[[تبعية الحق]]
####[[التقرب إلى الله تعالی]]
####[[جلب البركة]]
####[[جلب حب الله تعالی]]
####[[جلب الخير]]
####[[جلب رحمة الله تعالی الخروج من الذل]]
####[[دخول الجنة]]
####[[الدخول في حزب الله تعالى]]
####[[رشد الإنسان]]
####[[رضوان الله تعالی]]
####[[رفع الشك]]
####[[سعادة الإنسان]]
####[[السقي من الكأس الأوفي ]]
####[[شرافة الإنسان]]
####[[صلاح الإنسان]]
####[[طيب الحياة]]
####[[العزة]]
####[[غفران الله]]
####[[كسب الثواب]]
####[[كسب النور]]
####[[كمال الإيمان]]
####[[كمال الدين]]
####[[لقاء الله مؤمنا]]
####[[لقاء النبي {{صل}} ]]
####[[محو الأعمال السيئة]]
####[[مصاحبة الأئمة {{ع}} في الجنة]]
####[[مصاحبة النبي {{صل}} ]]
####[[نجاة الإنسان]]
####[[نظام الأمة]]
####[[النيل إلى الشفاعة]]
####[[الهداية]]
####[[وحدة قلوب الشيعة]]
####[[الوصول إلى الرفيق الأعلى]]
###[[آثار عدم طاعة الأئمة {{ع}} ]]
####[[الاختلاف في الأحكام]]
####[[البعد عن الله تعالی ]]
####[[البعد عن الخير]]
####[[البعد عن رحمة الله تعالی ]]
####[[بغض الله تعالى]]
####[[تسلط الأشرار]]
####[[تغير النعم]]
####[[الجور]]
####[[الحرمان عن الجنة]]
####[[الحسرة]]
####[[خسران الإنسان]]
####[[دخول جهنم]]
####[[الشرك]]
####[[شقاوة الإنسان]]
####[[ضلالة الإنسان]]
####[[عدم استجابة الدعاء]]
####[[العقاب في الآخرة]]
####[[في حكم الطاغوت]]
####[[الهلاكة]]
###[[أسباب طاعة الأئمة {{ع}} ]]
####[[حب الأئمة {{ع}} ]]
###[[أسباب عدم طاعة الأئمة {{ع}} ]]
####[[بغض الأئمة {{ع}} ]]
####[[الرغبة إلى الدنيا]]
###[[أهمية طاعة الأئمة {{ع}} ]]
####[[ركن الإيمان]]
####[[الحث على طاعة الأئمة {{ع}} ]]
####[[الخير]]
####[[دعائم الإسلام]]
####[[رحمة على المطيع]]
####[[شرط قبول العمل]]
####[[صيرورة المطيع ذا حجة]]
####[[طاعة الله تعالی]]
####[[طاعة الأنبياء {{ع}} ]]و الأوصياء {{ع}} ]]
####[[طاعة الحيوانات للأئمة {{ع}} ]]
####[[طاعة النبي {{صل}} ]]
###[[مساوي عدم طاعة الأئمة {{ع}} ]]
####[[بلا حجة]]
####[[معصية الله تعالی]]
####[[معصية النبي {{صل}} ]]
####[[المطيعون للأئمة {{ع}} ]]
###[[غصب حقوق الأئمة {{ع}} ]]
###[[مودة الأئمة {{ع}}حب الأئمة {{ع}}]]
####[[آثار مودة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[التقرب إلى الله تعالی]]
#####[[جلب الخير]]
#####[[حب الإنسان الله تعالی]]
#####[[حب محب الأئمة {{ع}} ]]
#####[[الحفظ من أهوال القيامة]]
#####[[طاعة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[الظفر على الأعداء]]
#####[[عدم خسران الإنسان]]
#####[[غفران الذنوب]]
#####[[قبول الحج]]
#####[[مصاحبة الأئمة {{ع}} في القيامة]]
#####[[نجاة الإنسان]]
#####[[النجاة من العذاب]]
####[[أسباب مودة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[طيب الولادة]]
#####[[مودة الأئمة {{ع}} ]]في عالم الأرواح]]
####[[أهمية مودة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[أجر الرسالة]]
#####[[الحث على مودة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[مودة الله تعالی]]
####[[معنی مودة الأئمة {{ع}} ]]
####[[مودة أولياء الأئمة {{ع}} ]]
#####[[أهمية مودة أولياء الأئمة {{ع}} ]]
######[[الحث على مودة أولياء الأئمة {{ع}} ]]
###[[نصرة الأئمة {{ع}} ]]
####[[آثار نصرة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[كسب الثواب ]]
####[[أهمية نصرة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[الحث على نصرة الأئمة {{ع}} ]]
####[[ترك نصرة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[آثار ترك نصرة الأئمة {{ع}} ]]
######[[البعد عن رحمة الله تعالی ]]
######[[دخول النار ]]
######[[الذلة ]]
######[[سلب معرفة الأئمة {{ع}} ]]
######[[الشرك ]]
######[[العذاب ]]
######[[الهلاكة ]]
####[[التهيؤ لنصرة الأئمة {{ع}} ]]
#####[[آثار التهيؤ لنصرة الأمة {{ع}} ]]
######[[كمال المنزلة عند الله تعالى ]]
####[[طرق نصرة الأئمة {{ع}} ]]
######[[أداء الخمس ]]
######[[الورع ]]
###[[نصرة أولياء الأئمة {{ع}} ]]
###[[النصيحة للأئمة {{ع}} ]]
####[[آثار النصيحة للأئمة {{ع}} ]]
#####[[مصاحبة النبي {{صل}} في الجنة ]]
#####[[الوصول إلى الرفيق الأعلى ]]
#####[[الوفاء بعهد الأئمة {{ع}} ]]
###[[خصائص الأئمة {{ع}} ]]
####[[الأئمة من ولد علي والحسين {{ع}} ]]
####[[ابتلاع الأرض ما يخرج من الإمام {{ع}} ]]
####[[اختصاص بعض الغنائم بالإمام ]]
####[[اختصاص القرعة بالإمام ]]
####[[اختيار العفو عن حدود الله تعالی ]]
####[[أخذ العلم والدين في الميثاق ]]
####[[الأخبار من ولد فاطمة {{ع}} ]]
####[[الإدراك في النوم ]]
####[[أسبق الناس إلى الخير ]]
####[[استواء درع النبي {{صل}} على قامة الإمام {{ع}} ]]
####[[أفضل الأوصياء {{ع}} ]]
####[[أقرب الناس إلى الله تعالى ]]
####[[أوصياء النبي {{صل}} ]]
####[[أول المؤمن في عالم الذر ]]
####[[أولوا الأمر ]]
#####[[الأحاديث المشيرة إلى ولاية أولي الأمر ]]
#####[[خصائص أولي الأمر ]]
######[[أعلم الناس ]]
######[[أهل بيت النبي {{صل}} ]]
######[[الطهارة من الشك ]]
######[[العصمة ]]
#####[[الشبهات حول معنى أولي الأمر و أجوبتها ]]
#####[[علائم أولي الأمر ]]
######[[الأمر بالمعروف ]]
######[[العدل و الإحسان ]]
######[[المنصوبون من قبل الله تعالى و النبي {{صل}} ]]
####[[تجهيز كل إمام {{ع}} بيد وصيه ]]
####[[التصدق في الركوع ]]
####[[حرمة الصدقة ]]
####[[حسن صوت الأمة {{ع}} وق تحمل الناس ]]
####[[حصر الأئمة {{ع}} ]]في إثني عشر ]]
####[[حصر منصب الإمامة بآل محمد {{ع}} ]]
####[[الرؤية من الخلف ]]
####[[سماع الكلام في بطن الأم ]]
####[[عدم الاحتلام ]]
####[[عدم الظل للأئمة {{ع}} ]]
####[[عدم لزوم الحضور ]]
####[[علل خفاء بعض حجج الله تعالی ]]
#####[[الخوف ]]
####[[عدم مفارقة الروح المؤيد الأئمة {{ع}} ]]
####[[غائط الإمام {{ع}} کرائحة المسك ]]
####[[فضائل الإمام {{ع}} بلا اكتساب ]]
####[[مثل النبي {{صل}} ]]
####[[محدقوا عرش الله تعالی ]]
####[[الممتاز من سائر الخلق ]]
####[[وجود الإمام {{ع}} ]]في كل زمان ]]
####[[وحدة الإمام {{ع}} ]]في كل زمان ]]
####[[وحدة حقيقة الأئمة {{ع}} ]]
####[[ولاة ليلة القدر ]]
####[[اليقين والبينة من الرب ]]
###[[خلق الأئمة {{ع}} ]]
####[[أرواح الأئمة {{ع}} ]]
#####[[أحوال أرواح الأئمة {{ع}} ]]
######[[الصلوات عند قوائم العرش ]]
######[[الطواف حول العرش ]]
####[[أوصاف أرواح الأئمة {{ع}} ]]
#####[[طهارة أرواح الأئمة {{ع}} ]]
#####[[عروج أرواح الأئمة {{ع}} ]]
######[[آثار عروج روح الأئمة {{ع}} ]]
#######[[ازدياد العلم ]]
#######[[نورانية أرواح الأئمة {{ع}} ]]
#####[[مراتب أرواح الأئمة {{ع}} ]]
#####[[روح الإيمان ]]
######[[آثار روح الإيمان ]]
#######[[خوف الله تعالى ]]
#####[[روح البدن (روح الحياة، روح المدرج) ]]
######[[آثار روح البدن ]]
#######[[تعيش الدنيا ]]
#####[[روح الشهوة ]]
######[[آثار روح الشهوة ]]
#######[[اشتهاء طاعة الله تعالی ]]
#######[[کراهة معصية الله تعالی ]]
#####[[روح القدس ]]
######[[آثار روح القدس عبادة الأئمة {{ع}} ]]
#######[[علم الأئمة {{ع}} ]]
#####[[روح القوة ]]
######[[آثار روح القوة ]]
#######[[القدرة على الطاعة ]]
#[[الخلق الأول ]]
##[[أحوال الأئمة {{ع}} في الخلق الأول ]]
###[[العبادة ]]
##[[طينة الأئمة {{ع}} ]]
###[[شرافة طينة الأئمة {{ع}} ]]
###[[طهارة طينة الأئمية {{ع}} ]]
###[[مادة طينة الأئمة {{ع}} ]]
####[[تربة السماوات السبع ]]
####[[الحلاوة ]]
####[[شربة عرشية ]]
####[[طينة الأنبياء {{ع}} ]]
####[[طينة عليين ]]
####[[طينة مكنونة من تحت العرش ]]
####[[طينة النبي {{صل}} ]]
####[[على أحسن الوجه ]]
####[[عن يمين العرش ]]
####[[النور ]]
##[[رجعة الأئمة {{ع}} ]]

== فهرست پیشنهادی امامت ==

== معناشناسی امام و امامت ==
=== معنای لغوی ===
=== معنای اصطلاحی ===
=== روابط مفهومی امامت با واژگان همسو ===
==== رابطه با [[نبوت]] و [[رسالت]] ====
==== رابطه با [[خلافت]] ====
===== [[نظام امامت]] و [[نظام خلافت]] =====
==== رابطه با [[حجت الهی]] ====
==== رابطه با [[ولایت]] ====
==== رابطه با [[وصایت]] ====
==== رابطه با [[امارت]] ([[ملک]]) ====
==== رابطه با [[وزارت]] ====
==== رابطه با [[قیمومیت]] ====
== حقیقت امامت ==
== ضرورت امامت ==
== [[فلسفه امامت]] ([[اهداف الهی از نصب امام]]) ==
=== [[ادله ضرورت وجود امام]] ===
== [[جایگاه امامت]] ==
=== [[اصل اعتقادی بودن امامت]] ===
=== [[فرع فقهی بودن امامت]] ===
=== [[جایگاه امامت در نظام معارف دینی]] ===
=== [[جایگاه امامت در نظام اعتقادی اسلام]] ===
=== [[جایگاه امامت در نظام فرهنگی اسلام]] ===
=== [[جایگاه امامت در نظام اخلاقی اسلام]] ===
=== [[جایگاه امامت در نظام سیاسی اسلام]] ===
=== [[جایگاه امامت در نظام اقتصادی اسلام]] ===
=== [[اهمیت بحث امامت]] ===
=== اهمیت امامت در [[قیامت]] ===
== [[غایت امامت]] (چرایی امامت) ==
== قلمرو امامت ==
=== [[امامت شأنی]] ===
=== [[امامت فعلی]] ===
=== [[امامت صامت]] ===
=== [[امامت ناطق]] ===
== [[ابعاد امامت]] ==
== [[اثبات امامت]] (دلایل وجوب امامت) ==
== [[شرایط امامت]] ([[بایستگی‌های امام]]) ==
=== [[نصب الهی امام]] ([[اصطفاء]]) ===
=== [[علم ویژه الهی]] ([[علم لدنی]]) ===
=== [[عصمت]] ===
=== [[افضلیت]] ===
== [[تعیین امام]] ==
=== [[راه‌های تعیین امام]] ===
=== دیدگاه [[شیعه]] ===
==== [[نصب یا جعل الهی امام]] ====
=== دیدگاه [[اهل سنت]] ===
==== [[انتخاب امام]] ====
===== نظریه [[شوری]] =====
===== نظریه [[بیعت]] =====
==== نظریه [[غلبه]] و [[استیلا]] ====
== [[شئون امام]] ([[مناصب امام]]) ==
=== [[مرجعیت علمی]] و [[مرجعیت دینی]] ===
=== [[ولایت باطنی]] ===
== [[وظایف امام]] ==
=== [[رهبری اجتماع]] ([[ولایت امر]]) ===
== [[حقوق امام]] ([[وظایف امت در برابر امام]]) ==
=== [[تقدیم امام|حق تقدیم]] ===
=== [[وصایت امام|حق وصایت]] ===
=== [[امامت امام|حق امامت]] و [[ولایت امام|ولایت]] ===
=== [[تولی امام|حق تولی]] ===
=== [[معرفت امام|حق معرفت]] ([[شناخت امام]]) ===
=== [[ایمان به امام|حق ایمان]] ===
=== [[محبّت به امام|حق محبت]] و [[مودت به امام|مودت]] ===
=== [[نصح امام|حق نصح]] ===
=== [[سلام به امام|حق سلام]] ===
=== [[صلوات بر امام|حق صلوات]] ===
=== [[تمسک به امام|حق تمسک و اعتصام]] ===
=== [[تبعیت از امام|حق تبعیت]] ===
=== [[اطاعت امام|حق اطاعت]] ===
=== [[نصرت امام|حق نصرت]] ===
=== [[وفاداری به امام|حق وفاداری]] ===
=== [[حق مالی امام|حقوق مالی]] ===
=== [[زیارت امام|حق زیارت]] ===
=== [[اسوه بودن امام|حق اسوه بودن]] ===
=== [[مرجعیت علمی امام|حق مرجعیت علمی]] ===
=== [[توسل به امام|حق توسل]] ===
=== [[دعا برای امام|حق دعا]] ===
=== [[یادکرد امام|حق ذکر]] ===
=== [[ترفيع بیت امام|حق ترفیع بیوت]] ===
=== [[تکریم امام|حق تکریم]] ===
=== [[صله رحم امام|حق صله رحم]] ===
=== [[تشکر از امام|حق شکرگزاری]] ===
=== [[انتظار امام|حق انتظار]] ===
=== [[حفظ اسرار امام]] ===
== آثار و کارکردهای امامت ==
== [[مصادیق امام]] ==
=== [[امامان از پیامبران الهی]] ===
=== [[امامت پیامبر خاتم]] ([[امامت کبری]]) ===
=== [[امامان از اهل بیت پیامبر خاتم]] ===
== تاریخ امامان (دوران‌های امامت) ==
=== سال‌شمار امامت [[امامان دوازده‌گانه]] ===
=== [[امامت در کودکی]] ===
== [[امامت عام]] ==
== [[امامت خاصه]] ==
== [[ویژگی‌های امامان]] ==
=== [[الهام]] ([[ارتباط مستقیم با خدا]]) ===
=== [[تحدیث]] ([[ارتباط با فرشتگان]]) ===
=== [[معجزه امام|معجزه]] و [[کرامت امام]] ===

==مدخل های مورد نیاز==
{{مدخل وابسته}}
# [[آرمان‎‏]]
# [[آشنایی با امام مهدی‎‏]]
# [[آشنایی با معارف مهدویت‎‏]]
# [[آشکار‎‏]]
# [[آفریدگار‎‏]]
# [[آل ابی‌طالب‎‏]]
# [[آمادگی‎‏]]
# [[آیا آرزوی یاری کردن امام مهدی از لوازم انتظار فرج است؟ (پرسش)‎‏]]
# [[آیا ایجاد آمادگی برا پیوستن به امام مهدی از لوازم انتظار فرج است؟ (پرسش)‎‏]]
# [[آیا تربیت منتظران راستین از لوازم انتظار فرج است؟ (پرسش)‎‏]]
# [[آیا حجت از القاب امام مهدی است؟ (پرسش)‎‏]]
# [[آیا زندگی با یاد امام مهدی از لوازم انتظار فرج است؟ (پرسش)‎‏]]
# [[آیا شیعیان در امر انتظار عجول و شتاب‌زده هستند؟ (پرسش)‎‏]]
# [[ابعاد عملی انتظار فرج چیست؟ (پرسش)‎‏]]
# [[ابن اثیر‎‏]]
# [[ابن حجر‎‏]]
# [[ابوالحسن‎‏]]
# [[ابوالریحانتین‎‏]]
# [[ابوالسبطین‎‏]]
# [[ابوتراب‎‏]]
# [[ابونعیم‎‏]]
# [[اجرای عدالت‎‏]]
# [[اجرا‎‏]]
# [[احقاق الحق و ازهاق الباطل (کتاب)‎‏]]
# [[احیا‎‏]]
# [[ادبیات‎‏]]
# [[ارتباط‎‏]]
# [[ارزشمند‎‏]]
# [[استحکام‎‏]]
# [[استمداد‎‏]]
# [[اسدالله‎‏]]
# [[اسلام آوردن‎‏]]
# [[اصرار‎‏]]
# [[اعتماد‎‏]]
# [[اعلام الوری‎‏]]
# [[افتخار‎‏]]
# [[افراط‎‏]]
# [[اقامه نماز‎‏]]
# [[اقسام انتظار‎‏]]
# [[اقوام‎‏]]
# [[الافصاح فی الامامة (کتاب)‎‏]]
# [[البرهان فی علامات امام مهدی آخر الزمان‎‏]]
# [[البیان فی اخبار صاحب الزمان (کتاب)‎‏]]
# [[التزام‎‏]]
# [[الخرائج و الجرائح (کتاب)‎‏]]
# [[الصحیفة العلویة و التحفة المرتضویة (کتاب)‎‏]]
# [[الصراط المستقیم الی مستحقی التقدیم (کتاب)‎‏]]
# [[العرف الوردی فی اخبار الامام مهدی‎‏]]
# [[الغدیر فی الکتاب و السنة و الادب (کتاب)‎‏]]
# [[الفصول العشرة فی الغیبة (کتاب)‎‏]]
# [[المراجعات (کتاب)‎‏]]
# [[النص و الاجتهاد (کتاب)‎‏]]
# [[الهدایة الکبری (کتاب)‎‏]]
# [[الگو:انتظار ظهور امام مهدی‎‏]]
# [[الگو:پیامبر اسلام‎‏]]
# [[الگو:کتابشناسی امام مهدی‎‏]]
# [[الگو:کتاب‌شناسی امام زمان‎‏]]
# [[الگو:یاران ائمه‎‏]]
# [[ام الحسن دختر علی بن ابی‌طالب‎‏]]
# [[ام حبیب دختر ربیعه‎‏]]
# [[ام سعید دختر عروة بن مسعود ثقفی‎‏]]
# [[امام مهدی شخصی و امام مهدی نوعی‎‏]]
# [[امام‌شناسی‎‏]]
# [[امضا‎‏]]
# [[امیرالمؤمنین (لقب)‎‏]]
# [[انتظار اجتماعی‎‏]]
# [[انتظار در دیگر روزهای سال چگونه معنا پیدا می‌کند؟ (پرسش)‎‏]]
# [[انتظار فرج با سرنوشت بشریت چه پیوندی دارد؟ (پرسش)‎‏]]
# [[انتظار فردی‎‏]]
# [[اندیشمندان‎‏]]
# [[اندیشه انتظار موعود در اسلام چگونه است؟ (پرسش)‎‏]]
# [[انسجام‎‏]]
# [[انقلاب اسلامی‎‏]]
# [[انواع برداشت‌ها از انتظار‎‏]]
# [[انگیزه‎‏]]
# [[اهل سنت و امام مهدی موعود‎‏]]
# [[اهل سنّت و ولادت امام مهدی{{ع}}‎‏]]
# [[اهل کوفه‎‏]]
# [[اوس بن ثابت خزرجی‎‏]]
# [[اولویت‎‏]]
# [[ایمان به خدا‎‏]]
# [[بحث الگو:ارزش‌های اجتماعی‎‏]]
# [[بحث الگو:امام علی‎‏]]
# [[بحث الگو:امام مهدی‎‏]]
# [[بحث الگو:انتظار ظهور امام مهدی‎‏]]
# [[بحث الگو:جعبه اطلاعات مقاله‎‏]]
# [[بحث الگو:جعبه اطلاعات پایان‌نامه‎‏]]
# [[بحث الگو:جعبه اطلاعات پرسش‎‏]]
# [[بحث الگو:جعبه اطلاعات کتاب‎‏]]
# [[بحث الگو:صحابه‎‏]]
# [[بدن‎‏]]
# [[بدی‎‏]]
# [[بسیج‎‏]]
# [[بعد تبلیغاتی و‌ بین‌المللی انتظار‎‏]]
# [[بلال بن حارث‎‏]]
# [[بوستان کتاب‎‏]]
# [[بیان‎‏]]
# [[بیداری‎‏]]
# [[بیم‎‏]]
# [[بیگانه‎‏]]
# [[بی‌نیاز‎‏]]
# [[تادیب‎‏]]
# [[تاریخ اسلام‎‏]]
# [[تبعیض جنسی‎‏]]
# [[تجدید‎‏]]
# [[تحقیر‎‏]]
# [[تحمل‎‏]]
# [[تحول‎‏]]
# [[تخریب‎‏]]
# [[تخلف‎‏]]
# [[تذکره‎‏]]
# [[ترغیب‎‏]]
# [[ترویج‎‏]]
# [[تشکیل حکومت‎‏]]
# [[تصدی‎‏]]
# [[تصرف‎‏]]
# [[تصمیم‎‏]]
# [[تصور‎‏]]
# [[تضعیف‎‏]]
# [[تطنجیه‎‏]]
# [[تعارض‎‏]]
# [[تعالیم‎‏]]
# [[تعلم‎‏]]
# [[تعیین‎‏]]
# [[تلاش‎‏]]
# [[تمایل‎‏]]
# [[تمسک‎‏]]
# [[تنزیه الانبیاء (کتاب)‎‏]]
# [[تنهایی‎‏]]
# [[تواتر‎‏]]
# [[توبیخ‎‏]]
# [[تولد‎‏]]
# [[تکالیف دانشمندان در عصر غیبت‎‏]]
# [[تکالیف سیاسی منتظران‎‏]]
# [[ثقه‎‏]]
# [[ثواب انتظار‎‏]]
# [[جامعة المصطفی العالمیة‎‏]]
# [[جایگاه‎‏]]
# [[جبهه‎‏]]
# [[جده‎‏]]
# [[جسم‎‏]]
# [[جعفر‎‏]]
# [[جعل‎‏]]
# [[جماعت‎‏]]
# [[جمهوری اسلامی‎‏]]
# [[جهان اسلام‎‏]]
# [[جهت‎‏]]
# [[حافظ‎‏]]
# [[حجیت‎‏]]
# [[حدیث لولاک‎‏]]
# [[حدیث وصایت‎‏]]
# [[حرز یمانی‎‏]]
# [[حرم امام علی{{ع}}‎‏]]
# [[حریم‎‏]]
# [[حضرت‎‏]]
# [[حضور امام‎‏]]
# [[حفاظت‎‏]]
# [[حق و باطل‎‏]]
# [[حقانیت‎‏]]
# [[حقوقی‎‏]]
# [[حمایت‎‏]]
# [[حمله‎‏]]
# [[حوزه علمیه قم‎‏]]
# [[حکم عقل‎‏]]
# [[حکومت امام علی{{ع}}‎‏]]
# [[خالق‎‏]]
# [[خانه خدا‎‏]]
# [[خاک‎‏]]
# [[خدمت‎‏]]
# [[خصائص امیرالمؤمنین (کتاب)‎‏]]
# [[خصلت‎‏]]
# [[خطبة البیان‎‏]]
# [[خطبه بدون الف امام علی{{ع}}‎‏]]
# [[خطبه بدون نقطه امام علی{{ع}}‎‏]]
# [[خواندن‎‏]]
# [[خواهر‎‏]]
# [[خوراک‎‏]]
# [[خورشید مغرب‎‏]]
# [[خوله دختر جعفر بن قیس حنفیه‎‏]]
# [[خیال‎‏]]
# [[دادگستر جهان‎‏]]
# [[دانا‎‏]]
# [[دانشمندان عامه و امام مهدی موعود‎‏]]
# [[دانشمندان‎‏]]
# [[دانشگاه تهران‎‏]]
# [[دانشگاه قم‎‏]]
# [[در انتظار ققنوس‎‏]]
# [[در فجر ساحل‎‏]]
# [[درگاه:شیعه‎‏]]
# [[دستگیری‎‏]]
# [[دشمنان اسلام‎‏]]
# [[دعای صباح‎‏]]
# [[دعای صنمی قریش‎‏]]
# [[دعای عشرات‎‏]]
# [[دعای مشلول‎‏]]
# [[دفتر تبلیغات اسلامی‎‏]]
# [[دلیل عقلی‎‏]]
# [[دوازده‎‏]]
# [[دوران غیبت‎‏]]
# [[دولت اسلامی‎‏]]
# [[دیدار‎‏]]
# [[دیدگاه شیعه درباره انتظار چیست؟ (پرسش)‎‏]]
# [[ذخیره‎‏]]
# [[ذهن‎‏]]
# [[رأی‎‏]]
# [[رابطه انتظار با سرنوشت بشریت‎‏]]
# [[راحتی‎‏]]
# [[راز‎‏]]
# [[راستین‎‏]]
# [[راه‎‏]]
# [[راویان حدیث‎‏]]
# [[راویان‎‏]]
# [[راوی‎‏]]
# [[رجال‎‏]]
# [[رجوع‎‏]]
# [[رحلت‎‏]]
# [[رقیه دختر حضرت علی{{ع}}‎‏]]
# [[رمله دختر علی بن ابی‌طالب‎‏]]
# [[رمیصاء بنت ملحان‎‏]]
# [[روابط اجتماعی‎‏]]
# [[روابط‎‏]]
# [[روانی‎‏]]
# [[روایات شیعه‎‏]]
# [[روحیه انتظار‎‏]]
# [[روحیه‎‏]]
# [[روز دوح‎‏]]
# [[رویارویی‎‏]]
# [[زبان عربی‎‏]]
# [[زبان فارسی‎‏]]
# [[زمینه‌سازی‎‏]]
# [[زنان و قیام امام مهدی‎‏]]
# [[زندگی اجتماعی‎‏]]
# [[زندگی فردی‎‏]]
# [[زوج البتول‎‏]]
# [[زیارت غدیریه‎‏]]
# [[زیبایی انتظار‎‏]]
# [[سخنرانی‎‏]]
# [[سرزمین‎‏]]
# [[سرمایه‎‏]]
# [[سرور اهل الایمان فی علامات ظهور صاحب الزمان (کتاب)‎‏]]
# [[سرکوب‎‏]]
# [[سند‎‏]]
# [[سپاه اسلام‎‏]]
# [[سپاهیان‎‏]]
# [[سیاق‎‏]]
# [[شابک‎‏]]
# [[شاگردان‎‏]]
# [[شایسته‎‏]]
# [[شایستگی‎‏]]
# [[شبهای پیشاور (کتاب)‎‏]]
# [[شب‎‏]]
# [[شکوفایی‎‏]]
# [[شیخ‎‏]]
# [[شیوه‎‏]]
# [[صالح‎‏]]
# [[صحت‎‏]]
# [[صحیفه ملعونه‎‏]]
# [[صدر اسلام‎‏]]
# [[صدیق‎‏]]
# [[صراحت‎‏]]
# [[صفات‎‏]]
# [[صفا‎‏]]
# [[صلاح‎‏]]
# [[ضد‎‏]]
# [[ضمیر‎‏]]
# [[طایفه‎‏]]
# [[طبیعت‎‏]]
# [[طلب‎‏]]
# [[طول عمر‎‏]]
# [[عادت‎‏]]
# [[عاقبت‎‏]]
# [[عبادی‎‏]]
# [[عباسی‎‏]]
# [[عبدمناف بن قصی‎‏]]
# [[عبیدالله مهدی‎‏]]
# [[عربستان‎‏]]
# [[عربی‎‏]]
# [[عزل‎‏]]
# [[عزیز‎‏]]
# [[عصر زندگی‎‏]]
# [[عصر ظهور امام مهدی‎‏]]
# [[عصر غیبت‎‏]]
# [[عطا‎‏]]
# [[عظمت‎‏]]
# [[عظیم‎‏]]
# [[علامه‎‏]]
# [[علت‎‏]]
# [[علل‎‏]]
# [[علمای شیعه‎‏]]
# [[عمرو بن عبدود‎‏]]
# [[عمرو‎‏]]
# [[عناصر و اجزاء انتظار چیستند؟ (پرسش)‎‏]]
# [[عنایت‎‏]]
# [[عینی‎‏]]
# [[غالب‎‏]]
# [[غایت‎‏]]
# [[غذا‎‏]]
# [[غرق‎‏]]
# [[غرور‎‏]]
# [[غریب‎‏]]
# [[غلبه‎‏]]
# [[فارسی‎‏]]
# [[فارقلیط‎‏]]
# [[فاروق‎‏]]
# [[فتوحات‎‏]]
# [[فداکاری‎‏]]
# [[فراق‎‏]]
# [[فرصت‎‏]]
# [[فرمان مالک اشتر‎‏]]
# [[فرماندهان‎‏]]
# [[فرماندهی‎‏]]
# [[فرمانده‎‏]]
# [[فرهنگ اسلامی‎‏]]
# [[فرهنگ‌نامه علوم قرآنی (کتاب)‎‏]]
# [[فروع‎‏]]
# [[فزت و رب الکعبة‎‏]]
# [[فضائل امام علی{{ع}}‎‏]]
# [[فضائل امیرالمؤمنین (کتاب)‎‏]]
# [[فهرست خطبه‌های نهج البلاغه‎‏]]
# [[فهرست نامه‌های نهج‌البلاغه‎‏]]
# [[فهم‎‏]]
# [[قادر‎‏]]
# [[قتل عثمان‎‏]]
# [[قصی بن کلاب‎‏]]
# [[قطام بنت شجنه بن عدی‎‏]]
# [[قهر‎‏]]
# [[قوه‎‏]]
# [[قیاس‎‏]]
# [[لوازم انتظار فرج چیست؟ (پرسش)‎‏]]
# [[لوازم انتظار‎‏]]
# [[لوازم تعریف انتظار چیست؟ (پرسش)‎‏]]
# [[لوازم تعریف انتظار‎‏]]
# [[لیلا دختر مسعود دارمیه‎‏]]
# [[مأموریت‎‏]]
# [[مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی‎‏]]
# [[مادری‎‏]]
# [[مادر‎‏]]
# [[ماشیح‎‏]]
# [[مالیات‎‏]]
# [[مانع‎‏]]
# [[متواتر‎‏]]
# [[محبوب‎‏]]
# [[محدثان‎‏]]
# [[محسن بن علی{{ع}}‎‏]]
# [[مخالفان‎‏]]
# [[مخالفت‎‏]]
# [[مخالف‎‏]]
# [[مخلص‎‏]]
# [[مدنی‎‏]]
# [[مذمت‎‏]]
# [[مراد از «ناحیه» چیست؟ (پرسش)‎‏]]
# [[مراسم‎‏]]
# [[مردم مدینه‎‏]]
# [[مردم کوفه‎‏]]
# [[مرکز تخصصی مهدویت‎‏]]
# [[مسموم‎‏]]
# [[مسند‎‏]]
# [[مشاهده‎‏]]
# [[مصحف امام علی{{ع}}‎‏]]
# [[مصونیت‎‏]]
# [[مظهر‎‏]]
# [[معارف‎‏]]
# [[معرفت امام مهدی (شناخت امام مهدی)‎‏]]
# [[معنویت‎‏]]
# [[معنوی‎‏]]
# [[مفید‎‏]]
# [[مقام‎‏]]
# [[مقدمات ظهور امام مهدی‎‏]]
# [[مقید‎‏]]
# [[ممنوع‎‏]]
# [[منابع تاریخی‎‏]]
# [[منابع روایی‎‏]]
# [[مناجات حضرت علی در مسجد کوفه‎‏]]
# [[مناجات شعبانیه‎‏]]
# [[مناجات منظوم‎‏]]
# [[مناجات‎‏]]
# [[مناظره‎‏]]
# [[منافع‎‏]]
# [[منتظران راستین امام مهدی دارای چه فضیلت و منزلتی هستند؟‎‏]]
# [[منصب‎‏]]
# [[منطق‎‏]]
# [[منهاج الکرامة فی معرفة الامامة (کتاب)‎‏]]
# [[مهدوی‎‏]]
# [[موانع تعجیل فرج‎‏]]
# [[مورخان‎‏]]
# [[موعود باوری‎‏]]
# [[موعودباوری‎‏]]
# [[ناب‎‏]]
# [[ناحیه‎‏]]
# [[نادرست‎‏]]
# [[ناراحتی‎‏]]
# [[نامشروع‎‏]]
# [[نامه امام علی به امام حسن‎‏]]
# [[نامه امیرالمؤمنین به عثمان بن حنیف‎‏]]
# [[نام‌های حضرت محمد‎‏]]
# [[ناپسند‎‏]]
# [[نجم الثاقب‎‏]]
# [[نزول آیه‎‏]]
# [[نزول‎‏]]
# [[نسب‎‏]]
# [[نظامی‎‏]]
# [[نظریه‎‏]]
# [[نفوذ‎‏]]
# [[نفیسه دختر علی بن ابی‌طالب‎‏]]
# [[نقد‎‏]]
# [[نقش انتظار در آمادگی‎‏]]
# [[نقص‎‏]]
# [[نقل حدیث‎‏]]
# [[نقل روایت‎‏]]
# [[نماز صبح‎‏]]
# [[نماینده‎‏]]
# [[نمایندگان‎‏]]
# [[نوشتن‎‏]]
# [[نگارش‎‏]]
# [[هاشم بن عبدمناف‎‏]]
# [[هجری‎‏]]
# [[هجوم‎‏]]
# [[هلاکت‎‏]]
# [[هند دختر عتبه‎‏]]
# [[هند‎‏]]
# [[هنگام ظهور‎‏]]
# [[هوشیدرماه‎‏]]
# [[هوشیدر‎‏]]
# [[هیبت امام مهدی‎‏]]
# [[وابستگی‎‏]]
# [[واقعیت‎‏]]
# [[والدین‎‏]]
# [[والی‎‏]]
# [[وثوق‎‏]]
# [[وجدان‎‏]]
# [[وداع‎‏]]
# [[ورع‎‏]]
# [[وصف‎‏]]
# [[وظایف منتظران در احادیث‎‏]]
# [[وظایف و تکالیف مسلمانان در عصر غیبت‎‏]]
# [[ویژگی‌های انتظار فرج چیست؟ (پرسش)‎‏]]
# [[پاسخ‎‏]]
# [[پاسداری‎‏]]
# [[پایگاه مجلات تخصصی نور‎‏]]
# [[پدر امام مهدی و اهل سنّت‎‏]]
# [[پدر‎‏]]
# [[پذیرش‎‏]]
# [[پرهیز‎‏]]
# [[پس از ظهور‎‏]]
# [[پسندیده‎‏]]
# [[پشتیبانی‎‏]]
# [[پناه‎‏]]
# [[پنج‌ تن‎‏]]
# [[پندار‎‏]]
# [[پنهان‎‏]]
# [[پویایی‎‏]]
# [[پژوهشکده باقرالعلوم‎‏]]
# [[پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن‎‏]]
# [[پژوهشگران مؤسسه آینده روشن‎‏]]
# [[پژوهش‎‏]]
# [[پیراهن یوسف‎‏]]
# [[پیش از ظهور‎‏]]
# [[پیشرفت‎‏]]
# [[پیش‌بینی‎‏]]
# [[پیوستن‎‏]]
# [[چه نوع انتظاری راجح است؟ (پرسش)‎‏]]
# [[کارگزاران‎‏]]
# [[کارگزار‎‏]]
# [[کامل‌ترین‎‏]]
# [[کتاب الغیبه للحجه‎‏]]
# [[کتاب خدا‎‏]]
# [[کتاب و سنت‎‏]]
# [[کریم‎‏]]
# [[کفایة الطالب فی مناقب علی بن ابی‌طالب (کتاب)‎‏]]
# [[کفن‎‏]]
# [[کلیات انتظار‎‏]]
# [[کمک‎‏]]
# [[کنیز‎‏]]
# [[کنیه‎‏]]
# [[کودکی‎‏]]
# [[کوشش‎‏]]
# [[گفتگو‎‏]]
# [[گفت‌وگو‎‏]]
# [[یادآوری‎‏]]
# [[یاران امام‎‏]]
# [[یار‎‏]]
# [[یتیم‌نوازی‎‏]]
# [[یعسوب‌ الدین‎‏]]
# [[یمن‎‏]]
{{پایان مدخل وابسته}}

==فهرست مباحث امامت==
{{پرسش‌های وابسته}}
===واژه‌شناسی و [[تعریف امامت]]===
* تعریف لغوی امامت‏؛
* کاربردهای [[امام در قرآن]]‏؛
* تعریف‏‌های [[متکلمان]] اسلامی‏؛
* الف) تعریف‏‌های عام‏؛
* ب) تعریف‏‌های خاص‏؛
*تعریف عام امامت؛
*تعریف خاص امامت؛
*معنای لغوی [[امام]]؛
*معنای اصطلاحی [[امام]]؛
* امامت از منظر [[اهل‌بیت]]
* امامت از منظر [[امامیه]]
* امامت از نظر [[اهل تسنن]]
* [[خلافت]] و [[بیعت]]؛
* امامت و سکولاریزم؛
*نسبت [[خلافت]] با امامت؛

===اهمیت و [[جایگاه امامت]]===
* [[قرآن]] و [[جایگاه]] امامت‏؛
* [[جایگاه امامت در احادیث اسلامی]]؛‏
* [[جایگاه امامت]] از منظر تاریخی‏.
====[[جایگاه امام]] در [[عقاید شیعه]]====
# [[امام]] [[حجت خدا]] و [[پرچم هدایت]]؛
# [[رهبری سیاسی]] و [[رهبری حکومتی|حکومتی]] [[امام]] در [[جامعه]]؛
# [[امام]] [[الگوی امت]]؛
# [[امام]] [[بیان‌کننده قرآن]] و [[بیان‌کننده معارف اسلامی|معارف اسلامی]]؛
* [[درجات ولایت تکوینی]]؛
* [[فلسفه ولایت تکوینی]]؛
* [[نقش امام در هدایت باطنی]] [[انسان]]؛
* [[ارائه اعمال امت به امام]]؛
* [[نقش امام در نظام زمین]]؛
* [[نقش امام در نظام جهان هستی]].

===مراتب و [[شؤون امام]] و امامت===
===[[وظایف امام]]===
===[[فلسفه امامت]]===
* بخش نخست: [[فلسفه امامت]] از دیدگاه [[اهل سنت]]‏؛
:۱. [[معتزله]] و [[فلسفه امامت‏]]؛
:۲. [[ماتریدیه]] و [[فلسفه امامت‏]]؛
:۳. [[اشعریه]] و [[فلسفه امامت‏]]؛
* بخش دوم: [[فلسفه امامت]] از نظر [[امامیه‏]]؛
:۱. [[حفظ نظام اجتماعی]] [[مسلمانان‏]]؛
:۲. [[برقراری عدالت اجتماعی]]؛‏
:۳. [[تکالیف اجتماعی‏]]؛
:۴. [[اجرای حدود الهی]]؛
:۵. امامت و [[لطف]]؛‏
:۶. [[حفظ شریعت]]؛
:۷. [[بیان تفاصیل شریعت]]‏؛
====امامت و [[فلسفه خلقت]]====
* [[انسان کامل]]، [[فلسفه خلقت]] است‏؛
* [[انسان کامل]] [[خلیفه خداوند در زمین]] است‏؛
* [[پیامبران]]، [[امام]] و [[خلفای الهی در زمین]] بوده‏اند؛
* [[خلافت الهی]] و [[امامت بشر]]؛
* [[استمرار امامت]] و [[استمرار خلافت الهی|خلافت الهی]] پس از [[پیامبران‏]]؛
* پاسخ به یک اشکال‏.
* [[فلسفه امامت]] از نگاه [[روایات‏]]:
** [[روایات نبوی]]‏؛
** [[روایات اهل بیت]]{{ع}}؛
* [[مسئولیت‌های اخلاقی]]، [[مسئولیت‌های دینی|دینی]] و [[مسئولیت‌های اجتماعی|اجتماعی]]‏؛
* [[مصالح دینی]] و [[مصالح دنیوی|دنیوی]]‏؛
* [[نظم]]، [[امنیت]] و [[عدالت اجتماعی‏]]؛
* [[اجرای احکام]] و [[اجرای حدود الهی|حدود الهی]]‏؛
* [[حفظ شریعت]]؛‏
* [[اتمام حجت بر مکلفان‏]]؛
* [[ولایت]] و [[هدایت درونی]]‏؛
* امامت و [[غایت خلقت]]‏.
* [[تکامل معنوی]] در پرتو [[نصب امام معصوم]]؛
* [[حفاظت از دین|حفاظت]] و [[پاسداری از دین]]؛
* [[لزوم]] [[اتمام حجت]]؛
* [[زمین هیچ‌گاه خالی از حجت نیست]]؛
* [[امام]] [[واسطه‌ای میان خدا و خلق]]؛
* [[پیش‌گیری از انحراف فکری]].

===[[ضرورت امامت]]===
:۱. [[مذهب امامیه]]‏؛
:۲. [[مذهب اسماعیلیه]]؛‏
:۳. [[مذهب زیدیه]]‏؛
:۴. [[معتزله‏]]؛
:۵. [[خوارج‏]]؛
:۶. [[اشاعره]]‏؛
:۷. [[ماتریدیه‏]]؛
:۸. [[وهابیت‏]]؛
*'''[[دلایل وجوب امامت]]‏:'''
:۱. [[آیه اولی الامر]]؛
:۲. [[حدیث من مات و لم یعرف امام زمانه]]...؛
:۳. [[سیره مسلمانان‏]]؛
:۴. [[اجرای حدود]] و [[حفظ نظام اسلامی]]‏؛
:۵. [[وجوب دفع ضررهای عظیم‏]].
*'''[[قاعده لطف]] و [[وجوب امامت‏]]:'''
* تعریف و اقسام [[لطف]]‏؛
* [[لطف]] و [[حکمت الهی‏]]؛
* فاعل [[لطف]]‏؛
* [[برهان لطف]] بر [[وجوب امامت]]‏؛
*خودسری، رمز سقوط فرد و [[جامعه]]؛
* [[عدالت اجتماعی]]؛
* [[استقلال]]، [[آزادی]] و [[امنیت]]؛
* [[حاکمیت نظم]] و [[حاکمیت قانون|قانون]].
* [[قاعده لطف]] و [[وجوب امامت]]؛
**تعریف [[لطف]]؛
** [[دلیل]] [[وجوب]] [[لطف]] بر [[خداوند]]؛
** [[لطف امامت]]؛
====[[ضرورت]] [[شناخت امام]]====
* [[اعتقاد به خداوند]]، ملازم [[شناخت امام]]؛
* [[رهایی از ضلالت]] و [[رهایی از گمراهی|گمراهی]]؛
* [[نصب امام]] بر عهده ی کیست؟
* [[نصب امام]] از [[افعال الهی]] است؛
* [[خدا]] و [[رسول]]، منشأ [[شناسایی امام]]؛
*او کجا و [[انتخاب]] [[بشر]]؟!
* [[میزان اطاعت از امام]].

===[[صفات امام|صفات]] و [[ویژگی‌های امام]]===

===[[شرایط امامت|شرایط]] و [[بایستگی‌های امامت]]===
* [[قریشی بودن امام]]‏؛
* [[پارسایی]] و [[عدالت‏]]؛
* [[دانایی]] و [[کفایت]]‏؛
* [[شیعه امامیه]] و [[علم امام]]‏؛
* [[معتزله]] و [[علم امام]]‏؛
* [[اشعریه]] و [[علم امام]]؛‏
* [[ماتریدیه]] و [[علم امام]]‏؛
* [[زیدیه]] و [[علم امام]]؛‏

==== نخست: [[عصمت امام]]====
* [[حقیقت عصمت|حقیقت]] و معنای [[عصمت]]؛
* [[خاستگاه عصمت]]؛
* [[عصمت علمی‏]]؛‏
* [[دلایل عصمت ائمه]]{{عم}}:
# ۱. [[دلایل نقلی]]؛
# [[آیه امامت]]؛
# [[آیه اطاعت]]؛
# [[آیه تطهیر]]؛
# [[آیه ابتلای ابراهیم]]{{ع}}؛
# [[آیه اولی الامر]]؛
* [[آیه صادقین]]؛‏
* [[دلایل عقلی]]؛
** [[برهان]] [[امتناع]] تسلسل‏؛‏
** [[برهان حفظ شریعت]]؛
** [[پیامدهای معصوم نبودن امام‏]]؛
** [[ضرورت امام معصوم]]؛
** [[مقام]] [[عقل]] در [[استنباط]] [[احکام شرعی]]؛
** [[نیاز به امام معصوم در عصر غیبت]]؛
**معنای [[گناه پیامبران]]؛
**عوامل مؤثر در دوری از [[گناه]] و [[معصیت]]:
# ۱. [[عذاب]]؛
# ۲. [[بهشت]] و درجات آن؛
# ۳. دوری از [[رحمت]] و [[رضای الهی]]؛
# ۴. هشدارهای [[دنیایی]].
** [[عدم عصمت امام]]، مقتضی [[لزوم]] [[تسلسل]]؛
** [[امام]] [[پاسدار احکام شرع]]؛
** [[عصمت]] ملازم با [[اطاعت از امام]]؛
** [[فقدان عصمت]]، منافی با [[افضلیت امام]]؛
** [[برتری امام]] نسبت به دیگران؛

==== دوم: [[علم امام]]====
* [[علم]] و [[بصیرت]]؛
* [[چگونگی علم امام]]؛
*دلایلی [[نقلی]] بر [[علم حضوری امام]]؛
* [[آیات]]؛
* [[روایات]]؛
*دیدگاه [[نهج‌البلاغه]] درباره [[علم امامان]]؛
* [[اهل بیت]] [[معدن‌های علوم]] و [[گنجینه‌های رحمان]]؛
* [[امامان]]، [[استوانه‌های دین]] و [[چشمه‌های دانش]] و [[چشمه‌های حکمت|حکمت]]؛
* [[ائمه اطهار]]، [[قرآن ناطق]]‌اند؛
*چگونه از راه روشن بازتان می‌‌گردانند؟
# [[علم امام]]
*معنای لغوی [[غیب]]؛
* [[غیب]] در اصطلاح کتاب و [[سنت]]؛
* [[علم غیب ذاتی]]، ویژه [[خدا]]؛
* [[خاستگاه علوم غیبی]]:
# [[ابعاد دانش غیبی]] و [[گستره علم الکتاب]]؛
# [[شرایع آسمانی]]؛
# گذشته و [[آینده]]؛
# زمان [[مرگ]] و [[پیشامدهای ناگوار]]؛
# [[رازهای پنهان]] و [[اسرار درونی آدمیان]]؛
# [[زبان همه آدمیان]]؛
# [[زبان حیوانات]]؛
* [[چگونگی آگاهی معصومان از امور غیبی]]:
# مطلق و بدون شرط؛
# وابسته به [[مشیت]] و [[اراده]]؛
* [[بداء]] و رابطه آن با [[علم غیب]]؛
* [[علم غیب]] و میدان عمل؛
* فرق [[امام]] و [[پیامبر]].

==== سوم: [[پاکزادی امام]]====
* [[پاکزادی]]؛

==== چهارم: [[عدالت امام]]====

==== پنجم: [[افضلیت امام]]====
* [[شیعه امامیه]] و [[افضلیت امام‏]]؛‏
* [[قلمرو افضلیت]]‏؛‏
* [[امامت مفضول]] [[قبیح]] است‏؛‏
* بررسی اشکالات‏؛‏
* نقد و نظر؛‏
* [[قرآن]] و [[افضلیت امام‏]]؛‏
* نقد و نظر؛‏
* [[برتری اخروی‏]]؛‏
:۱. [[عصمت]] و [[افضلیت]]‏؛‏
:۲. [[تکلف]] سنگین‌تر و [[پاداش]] بیش‌تر؛‏
:۳. [[امام]]، [[حجت خداوند بر بشر]] است‏؛‏
:۴. [[تعظیم]] ویژه، مستلزم [[افضلیت]] است‏؛‏
:۵. [[برتری در کمالات]]، مستلزم [[برتری در پاداش]] است‏؛‏
* [[اشاعره]] و [[افضلیت امام]]‏؛‏

===[[تعیین امامت]]===
* [[انتصاب]] و [[انتخاب]]
* [[اثبات نظریه انتصاب شیعه]]

====[[راه تعیین امام]] از دیدگاه [[مذاهب اسلامی]]====
* [[نص]] و [[معجزه]]‏؛
* [[کیسانیه]] و [[نص در امامت]]‏؛
* بررسی و نقد؛
* [[بکریه]] و [[نص در امامت‏]]؛
* [[نص]] و [[دعوت]]؛‏
* [[نص]] و [[وراثت]]‏؛
* [[غلبه]] و [[استیلاء]]؛
* [[بیعت]] و [[انتخاب]]‏.

====[[راه تعیین امام]] از [[دیدگاه امامیه]]====
:۱. [[عصمت امام‏]]؛
:۲. [[افضلیت امام]]‏؛
:۳. [[علم گسترده امام‏]]؛
:۴. [[سیره پیامبر خاتم|سیره پیامبر]]{{صل}}؛
:۵. [[روش انتخاب]] فاقد [[مشروعیت]] است‏؛
:۶. [[امام]] [[خلیفه پیامبر]]{{صل}} است، نه [[وکیل مردم‏]]؛
:۷. [[نظریه انتخاب]] [[اختلاف]] خیز است‏؛

====[[نظریه انتخاب]] در [[تعیین امام]]‏====
*''' گونه نخست: [[بیعت]] و [[اجماع]]'''
:۱. [[رفتار صحابه]]‏؛
:۲. [[اثبات خلافت ابوبکر]] از طریق [[بیعت]]‏؛
* '''گونه دوم: [[انکار نص در امامت‏]]'''
:۱. مقایسه [[نص در امامت]] با [[فرائض اسلامی]]‏؛
:۲. [[وجوب احتجاج]] و [[وجوب قیام|قیام]]‏؛
:۳. [[تعارض نصوص امامت]]‏؛
:۴. [[شواهد فقدان نص]]‏؛

====[[نظریه انتصاب در تعیین امام]]‏====
* تبیین نظریه‏؛
* [[قرآن]] و [[صحابه پیامبر خاتم|صحابه پیامبر]]{{صل}}؛
* [[صحابه پیامبر خاتم|صحابه پیامبر]]{{صل}} از نگاه [[احادیث]]‏؛
* [[صحابه پیامبر خاتم|صحابه]] از نگاه تاریخ‏؛
* [[تأویل نصوص]] یا [[اجتهاد در برابر نص]]‏؛

====[[مقام امامت]]====
* [[تفکر]] مادی درباره [[رهبری]] و [[اختلاف]] بنیادین آن با [[تفکر]] [[اسلامی]]؛
* سطوح متعدد [[رهبری]] در [[اسلام]]:
# ۱. سطح کار برای [[زندگی]] [[دنیا]]؛
# ۲. سطح کوشش برای [[زندگی]] [[آخرت]]؛
# ۳. سطح کمال و [[رشد معنوی]] و رسیدن به [[رضوان الهی]]؛
* [[حقانیت]] [[انتصاب]] و [[نادرستی]] [[انتخاب امام]] در [[اسلام]]؛
* [[دلایل انتخاب]]؛
* [[آیات خلافت]]؛
* [[روایت]] [[اجماع مسلمانان]]؛
* دو [[آیه شوری]]؛
* [[دلایل ضرورت انتصاب]]:
# ۱. [[احادیث اهل بیت]] در مورد امامت؛
# ۲. [[حدیث غدیر]].

===[[ولایت امامان]]===
* [[ولایت تکوینی]]
* [[ولایت تشریعی]]
* [[ولایت امر]]
===[[مرجعیت دینی امامان]]===

====[[وظیفه امت در قبال امام]]====
# [[شناسایی]]، [[رجوع]] و [[پیروی از امام]]؛
# [[دلبستگی]] و [[محبت به امام]]؛
# [[بیزاری جستن]] از [[دشمنان امام]]؛
* [[ولایت]] و شرط [[قبولی اعمال]].

====[[امامت در قرآن]]====
*'''مفهوم [[امامت در قرآن|امامت از منظر قرآن]]'''
** [[ویژگی‌های امامت در قرآن کریم]]؛
** [[توحید|امامت و حقیقت توحید]]؛
** [[آیات عبادت]]؛
** [[آیات امر]]؛
** [[آیات حکم]]؛
** [[آیات ملک]]؛
*'''[[نصب امام|امامت و گزینش الهی]] در [[قرآن کریم]]'''
** [[آیات امر]]؛
** [[آیات حکم]]؛
** [[آیات ملک]]؛
** [[آیات ولایت]]؛
** [[آیات اطاعت]]؛
** [[آیه اختیار]]؛
** [[آیه تحکیم]]؛
** [[آیات ایتاء]]؛
*'''[[نص|نص بر امامان]]{{ع}} و [[گزینش الهی]] آنان در [[قرآن کریم]]'''
** [[نصوص]] عام؛
** [[نصوص]] خاص بر امامت [[برگزیدگان آل ابراهیم]]؛
** [[اهل بیت در قرآن|نصوص دال بر امامت اهل بیت]]{{عم}}؛
** [[آیه ولایت]]؛
** [[آیه تطهیر]]؛
** [[آیه مودت]]؛
** [[آیه تبلیغ]]؛
** [[آیه شهادت]].
{{پایان پرسش‌های وابسته}}

==موسوعة الأحاديث العلوية==
{{فهرست اثر}}
# الإمامة العامة
## الإمامة و الإمامة بعد النبي{{صل}}
## لزوم التمسك بأئمة أهل البيت{{عم}}
## الولاية
## إمامة أمير المؤمنين{{ع}}
## صفات الإمام، مثل علمه و عصمته و غيرهما
## في أهل البيت{{عم}} و خصائصهم و کرائمهم و حبهم و بغضهم
# الإمامة الخاصة
## فاطمة الزهراء{{س}}، الفدك، ارتباطها مع علي{{ع}}
## الإمامان الحسن والحسين و سائر الأئمة المعصومین و ارتباطهم مع علي{{ع}} و كلامهم في علي{{ع}} و کلام علي{{ع}} فيهم{{عم}}
## الإمام المهدي{{ع}} و علائم ظهوره و أخبار الإمام بما يأتي من الأزمنة من علائم ظهوره و الرجعة و انتظار الفرج
## '''[[امام علی|شخصية الإمام علي]]{{ع}}'''
## الحجة
{{پایان فهرست اثر}}

==ح نبوی ج۲ و ۳==
{{فهرست اثر}}
* الباب الأول الإمامة
* الفصل الأول استمرار الإمامة والهداية
* ۱ / ۱ لكل قوم هاد
* ۱ / ۲ الإمام إما ظاهر مشهور أو مستتر مغمور
* الفصل الثاني فضل الإمام
* ۲ / ۱ أفضل الناس
* ۲ / ۲ أرفع الناس درجة يوم القيامة
* ۲ / ۳ لا ترد دعوته
* ۲ / ۴ النظر إليه عبادة
* الفصل الثالث حكمة الإمامة
* ۳ / ۱ استقرار النظام السياسي الإسلامي
* ۳ / ۲ الوقاية من الهرج
* ۳ / ۳ الهداية إلى القيم الدينية
* ۳ / ۴ بقاء نظام الأرض
* ۳ / ۵ الهداية الباطنية
* ۳ / ۶ نزول أنواع البركات
* بحث حول فلسفة الإمامة والقيادة
* ۱ الحكمة السياسية
* ۲ الحكمة الثقافية
* ۳ الحكمة التكوينية
* الأول: الهداية الباطنية للنفوس المستعدة
* الثاني: قوام عالم الوجود معنويا
* الفصل الرابع معرفة الإمام
* ۴ / ۱ وجوب معرفة أئمة الهدى
* ۴ / ۲ التحذير من ترك معرفتهم
* دراسة حول أحاديث التحذير
* من الموت على غير معرفة الإمام
* من هو الإمام المطلوب معرفته؟
* الفصل الخامس شروط الإمامة
* ۵ / ۱ النص من الله
* ۵ / ۲ التقدم في العلم
* ۵ / ۳ تلك الخصال
* الفصل السادس موانع الإمامة
* ۶ / ۱ متابعة الهوى
* ۶ / ۲ الضعف
* ۶ / ۳ الرذائل الأخلاقية
* الفصل السابع واجبات الاءمام
* ۷ / ۱ الرقابة على أمانة القيادة
* ۷ / ۲ استعمال الأفضل
* ۷ / ۳ عدم استعمال الحريص على الرئاسة
* ۷ / ۴ العدل والإحسان
* ۷ / ۵ المحبة والرحمة لجميع الناس
* ۷ / ۶ الاتصال المباشر بالناس
* ۷ / ۷ تقديم المستضعفين
* ۷ / ۸ اختصاص وقت لذوي الحاجات منه
* ۷ / ۹ ملازمة النصح
* ۷ / ۱۰ مجانبة الغش والخيانة
* ۷ / ۱۱ قضاء دين المعسر
* ۷ / ۱۲ التقشف في النفقة من بيت المال
* ۷ / ۱۳ جوامع واجبات الإمام
* الفصل الثامن من حقوق الإمام
* ۸ / ۱ الطاعة
* ۸ / ۲ النصح
* ۸ / ۳ التعظيم
* الفصل التاسع عدد الأئمة من أهل البيت
* ۹ / ۱ ما روي بلفظ اثنا عشر خليفة
* أ رواية جابر بن سمرة
* ب رواية أبي جحيفة
* ج رواية عبد الله بن عمر
* د رواية عبد الله بن مسعود
* ه رواية عبد الله بن عمرو بن العاص
* و رواية أنس
* ز رواية عبد الله بن أبي أوفى
* ۹ / ۲ ما روي بلفظ اثنا عشر أميرا
* ۹ / ۳ ما روي بلفظ اثنا عشر إماما
* ۹ / ۴ ما روي بلفظ اثنا عشر وصيا
* ۹ / ۵ ما روي بلفظ اثنا عشر، عدد نقباء بني إسرائيل
* ۹ / ۶ ما روي في إمامة الإمام علي وأحد عشر من ولده
* دراسة حول أحاديث عدد الأئمة
* الأحاديث سندا و دلالة
* ۱ تقييم سند الأحاديث
* ۲ زمان صدور الحديث ومكانه
* ۳ الاختلاف في متن الحديث
* ۴ المقصود من اثني عشر خليفة
* عدد من الآراء التي لا تنطبق على الخلفاء الاثني عشر
* الرأي الأول: حكام فترة الاقتدار السياسي للحكومة الإسلامية
* الرأي الثاني: الحكام من صدر الإسلام إلى عمر بن عبد العزيز
* الرأي الثالث: اثناعشر خليفة غير محددين إلى يوم القيامة!
* الرأي الرابع: خلفاء بني أمية
* الرأي الخامس: إمارة اثني عشر أميرا في آن واحد
* تتمة القسم الثالث الحكم العقائدية و الاجتماعة و السياسية
* تتمة الباب الأول الإمامة
* الفصل العاشر استمرار إمامة أهل البيت
* ۱۰ / ۱ حديث الثقلين برواية أتباع أهل البيت
* ۱۰ / ۲ حديث الثقلين برواية أهل السنة
* ۱۰ / ۳ مواضع صدور حديث الثقلين
* أ عرفات
* ب منى
* ج مسجد الخيف
* د المسجد الحرام
* ه غدير خم
* و آخر خطبة خطبها النبي صلى الله عليه و آله
* ز اللحظات الأخيرة من حياته صلى الله عليه و آله
* ۱۰ / ۴ معنى العترة في حديث الثقلين
* دراسة حول حديث الثقلين ودلالته على استمرار إمامة أهل البيت
* أولا: نص الحديث
* ثانيا: سند الحديث
* أ رواة الحديث من أصحاب النبي صلى الله عليه و آله
* ب رواة الحديث من أهل البيت عليهم السلام
* ج رواة الحديث من التابعين
* د رواة الحديث من القرن الثاني حتى القرن الرابع عشر
* ثالثا: صحة الحديث وصدوره
* رابعا: مواضع صدوره
* خامسا: المراد من العترة وأهل البيت عليهم السلام
* أهل البيت عليهم السلام في آية التطهير
* سادسا: معنى الحديث
* ۱ عصمة أهل البيت عليهم السلام
* ۲ المرجعية العلمية لأهل البيت عليهم السلام
* ۳ التلازم بين الإعراض عن أهل البيت عليهم السلام والإعراض عن القرآن
* سابعا: دلالة الحديث على إمامة الإمام المهدي عليه السلام
* ۱ غيبة الإمام المهدي عليه السلام
* المقدمة الاولى: بقاء أحد الأئمة إلى يوم القيامة
* رد على شبهة
* المقدمة الثانية: بقاء إمام من أهل البيت عليهم السلام إلى جانب القرآن أعم من حضوره وغيبته
* ۲ المراد من التمسك بأهل البيت عليهم السلام
* ۳ كيفية التمسك بالإمام الغائب عليه السلام
* ثامنا: دراسة رواية اخرى لحديث الثقلين
* تقويم سند الرواية
* الفصل الحادى عشر معنى أهل البيت
* ۱۱ / ۱ أزواج النبي ومعنى أهل البيت
* أ ام سلمة
* ب عائشة
* أضواء حول حديث الكساء
* ۱ سند حادثة الكساء
* ۲ كيف وقعت حادثة الكساء
* ۳ جو الحادثة
* ۴ حادثة الكساء في بيت ام سلمة
* ۵ كلام حول ما اشتهر بحديث الكساء
* ۱۱ / ۲ أصحاب النبي ومعنى أهل البيتمعنى أهل البيت
* أ أبو سعيد الخدري
* ب أبو برزة
* ج أبو الحمراء
* د أبو ليلى الأنصاري
* ه أنس بن مالك
* و البراء بن عازب
* ز ثوبان
* ح جابر بن عبد الله
* ط زينب بنت أبي سلمة
* ي سعد بن أبي وقاص
* ك صبيح مولى ام سلمة
* ل عبدالله بن جعفر
* م عبد الله بن عباس
* ن عمر بن أبي سلمة
* س عمر بن الخطاب
* ع واثلة بن الأسقع
* ۱۱ / ۳ أهل البيت ومعنى أهل البيت
* ۱۱ / ۴ تسليم النبي على أهل البيت وتخصيصهم بالأمر بالصلاة
* تحقيق حول أحاديث تسليم النبي على أهل البيت
* الفصل الثاني عشر مكانة أهل البيت
* ۱۲ / ۱ مثلهم مثل سفينة نوح
* ۱۲ / ۲ مثلهم مثل باب حطة
* ۱۲ / ۳ مثلهم مثل بيت الله
* ۱۲ / ۴ مثلهم مثل النجوم
* ۱۲ / ۵ مثلهم مثل العينين
* ۱۲ / ۶ مكانتهم يوم القيامة
* الفصل الثالث عشر خصائص أهل البيت
* ۱۳ / ۱ الطهارة
* الاحتجاجات بمزية الطهارة
* ۱۳ / ۲ عدل القرآن خصائص أهل البيت
* ۱۳ / ۳ خلفاء النبي وأوصياؤه
* ۱۳ / ۴ أحب الخلق إلى النبي
* ۱۳ / ۵ أفضل الخلق
* ۱۳ / ۶ مباهلة النبي بهم
* ۱۳ / ۷ اولو الأمر
* ۱۳ / ۸ أهل الذكر
* ۱۳ / ۹ أركان الدين وحفظنه
* ۱۳ / ۱۰ أبواب الله
* ۱۳ / ۱۱ عرفاء الله
* ۱۳ / ۱۲ أركان العالم
* ۱۳ / ۱۳ أمان أهل الأرض
* ۱۳ / ۱۴ معدن الرسالة
* ۱۳ / ۱۵ دعائم الحق
* ۱۳ / ۱۶ سلمهم سلم النبي وحربهم حربه
* ۱۳ / ۱۷ بهم فتح الدين وبهم يختم
* ۱۳ / ۱۸ لا يقاس بهم أحد
* ۱۳ / ۱۹ جوامع خصائصهم
* الفصل الرابع عشر خصائص أهل البيت العلمية
* ۱۴ / ۱ خزنة علم الله
* ۱۴ / ۲ ورثة علم الأنبياء
* ۱۴ / ۳ أعلم الناس
* ۱۴ / ۴ معدن العلم
* ۱۴ / ۵ عندهم علم الكتاب
* ۱۴ / ۶ عندهم تأويل القرآن
* ۱۴ / ۷ عندهم علم ما في الأرض والسماء
* ۱۴ / ۸ عندهم كتاب الإمام علي عليه السلام
* الفصل الخامس عشر حقوق أهل البيت
* ۱۵ / ۱ أهمية معرفة حقوقهم
* ۱۵ / ۲ الحث على رعاية حقوقهم
* ۱۵ / ۳ عناوين حقوقهم
* أ المودة
* ب التمسك
* ج الولاية
* د التقديم
* ه الاقتداء
* و الإكرام
* ز الصلة
* ح الصلاة
* ط الذكر
* الفصل السادس عشر حب أهل البيت
* ۱۶ / ۱ فضل حبهم
* أ حبهم أساس الإسلام
* ب حبهم حب الله عز و جل
* ج حبهم حب رسول الله صلى الله عليه و آله
* د حبهم وديعة الله عز و جل
* ه حبهم أفضل العبادة
* ۱۶ / ۲ خصائص حبهم
* أ علامة طيب الولادة
* ب شرط التوحيد
* ج آية الإيمان
* د أول ما يسأل عنه يوم القيامة
* ۱۶ / ۳ تأديب الأولاد بحبهم
* ۱۶ / ۴ علامة حبهم
* ۱۶ / ۵ آثار حبهم
* أ تمحيص الذنوب
* ب اطمئنان القلب
* ج استكمال الدين
* د شفاعة أهل البيت عليهم السلام
* ه نور يوم القيامة
* و الأمن يوم القيامة
* ز الثبات على الصراط
* ح النجاة من النار
* ط الحشر مع أهل البيت عليهم السلام
* ي دخول الجنة
* ك خير الدنيا والآخرة
* ۱۶ / ۶ جوامع آثار حبهم
* الفصل السابع عشر بغض أهل البيت
* ۱۷ / ۱ التحذير من بغضهم
* ۱۷ / ۲ آثار بغضهم
* أ سخط الله عز و جل
* ب اللحاق بالمنافقين
* ج اللحاق بالكفار
* د اللحاق باليهود والنصارى
* ه الجذام يوم القيامة
* و الحرمان من الشفاعة
* ز دخول النار
* الفصل الثامن عشر الظلم على أهل البيت
* ۱۸ / ۱ تحذير النبي من ظلمهم
* ۱۸ / ۲ الجنة محرمة على من ظلمهم
* ۱۸ / ۳ عذاب ظالميهم
* ۱۸ / ۴ إخبار النبي بما يقع عليهم من الظلم
* الفصل التاسع عشر دولة أهل البيت
* ۱۹ / ۱ البشارات بدولتهم
* ۱۹ / ۲ الممهدون لدولتهم
* الفصل العشرون الغلو في أهل البيت
* ۲۰ / ۱ التحذير من الغلو
* ۲۰ / ۲ كفر الغالي
* ۲۰ / ۳ هلاك الغالي
* ۲۰ / ۴ أخبار الغلو موضوعة
* الفصل الحادي والعشرون شيعة أهل البيت في القيامة
{{پایان فهرست اثر}}

==مطلب==
'''امامت''' به معنای رهبری و پیشوایی است. امامت، منصب و مقامی که از سوی خداوند به بعضی انسان‌های پاک و دانا و شایسته داده می‌شود که مردم را به راه خدا هدایت کنند. در اسلام، برای تداوم مسؤولیت پیامبر خدا{{صل}} در بُعد حکومتی و دینی، امامت و وصایت قرار داده شده تا مردم پس از پیامبر، از امام تبعیّت کنند و رسول خدا{{صل}} و امامان پس از خویش را با نام و مشخصات تعیین کرده است. امامت یکی از اصول اعتقادی شیعه است و از سوی خدا و پیامبر{{صل}} است نه به انتخاب مردم. علم و عصمت از جمله شرایط آن است و امام، حق ولایت بر مردم دارد و حجت الهی بر همگان است. پذیرش امامتِ امامانِ معصوم واجب است و نشانه اطاعت از خدا و پیامبر است و هر کس بدون عقیده و ایمان به امامت امامِ معصوم بمیرد، به مرگ جاهلیت مرده است. امام رضا{{ع}} می‌‌فرماید: {{متن حدیث|إِنَّ الْإِمَامَةَ خِلَافَةُ اللَّهِ وَ خِلَافَةُ الرَّسُولِ}} امامت، جانشینی خدا و جانشینی پیامبر است<ref>اصول کافی، ج۱، ص۲۰۰.</ref>. روشن است کسی که به جای خدا و رسول بر مردم حکومت می‌کند، باید پاک و عادل و شبیه پیامبر در کمالات و فضایل باشد. به پیروان این عقیده، امامیه و شیعه گفته می‌شود<ref>جواد محدثی|محدثی، جواد، فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)|فرهنگ‌نامه دینی، ص۳۲.</ref>.

==تعریف امام و امامت==
===واژه‌شناسی لغوی===

===امامت در کلام اسلامی|تعریف مشهور متکلمان===

==رابطه مفهوم امامت با مفاهیم دیگر==
===رابطه با حجت الهی===
===رابطه با ولایت===
===رابطه با نبوت و رسالت===
===رابطه با خلیفه الهی===
===رابطه با خلیفه رسول الله===
===رابطه با وصی رسول الله (وصایت)===
===رابطه با عهد الهی===
===رابطه با پادشاهی (ملک)===
===رابطه با ریاست===

===رابطه با خلافت، نبوت و رسالت===
*در قرآن کریم هر چهار کلمه خلیفه، امام، نبوت و رسالت یا مشتقات آن، استعمال شده است که آیات دارای کلمه خلیفه در ذیل عنوان مفهوم خلیفه در قرآن مطرح شد.
*اما کلمه امام، در قرآن مجید، بر مصادیق مختلفی استعمال شده است که به دو دسته تقسیم می‌شود:
#مصادیق غیر بشری، مانند لوح محفوظ‍‌: {{متن قرآن|وَكُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْنَاهُ فِي إِمَامٍ مُبِينٍ}}<ref>«و هر چیزی را در نوشته‌ای روشن بر شمرده‌ایم» سوره یس، آیه ۱۲.</ref>
#کتاب آسمانی: {{متن قرآن|وَمِنْ قَبْلِهِ كِتَابُ مُوسَى إِمَامًا وَرَحْمَةً}}<ref>«و کتاب موسی به پیشوایی و بخشایش پیش از او بوده است» سوره هود، آیه ۱۷؛ سوره احقاف، آیه ۱۲.</ref>.
*مصادیق بشری که از جهت حقانیت و بطلان، به دو دسته تقسیم می‌شود:
#امام حق: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}}<ref>«و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند» سوره انبیاء، آیه ۷۳.</ref>
#امام باطل: {{متن قرآن|فَقَاتِلُوا أَئِمَّةَ الْكُفْرِ}}<ref>«با پیشگامان کفر که به هیچ پیمانی پایبند نیستند کارزار کنید» سوره توبه، آیه ۱۲.</ref> و {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ}}<ref>«و آنان را (به کیفر کفرشان) پیشوایانی کردیم که (مردم را) به سوی آتش دوزخ فرا می‌خوانند» سوره قصص، آیه ۴۱.</ref>.
*امّا امامت در اصطلاح دینی به دو صورت عام و خاص است که در معنای عام، شامل نبوت و رسالت به عنوان مقتدا و اسوه می‌شود و در معنای خاص، شامل آنها نشده و در بعضی موارد بعد از تحقق مقام نبوت و رسالت است{{متن قرآن|وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}<ref> «و (یاد کن) آنگاه را که پروردگار ابراهیم، او را با کلماتی آزمود و او آنها را به انجام رسانید؛ فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم. (ابراهیم) گفت: و از فرزندانم (چه کس را)؟ فرمود: پیمان من به ستم‌کاران نمی‌رسد» سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref>. یا مقام ویژه‌ای است که از طرف خدای سبحان به اوصایای پیامبران{{عم}}، عنایت می‌شود.
*اما کلمه نبوت، ۵ بار {{متن قرآن|مَا كَانَ لِبَشَرٍ أَنْ يُؤْتِيَهُ اللَّهُ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ}}<ref> «هیچ بشری را نسزد که خداوند به او کتاب و حکمت و پیامبری بدهد» سوره آل عمران، آیه ۷۹.</ref>؛ {{متن قرآن|أُولَئِكَ الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ}}<ref>«آنان کسانی هستند که به آنها کتاب و داوری و پیامبری دادیم» سوره انعام، آیه ۸۹.</ref>؛ {{متن قرآن|وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَجَعَلْنَا فِي ذُرِّيَّتِهِ النُّبُوَّةَ وَالْكِتَابَ}}<ref>«و ما به او اسحاق و (نوه‌اش) یعقوب را بخشیدیم و در فرزندان او پیامبری و کتاب (آسمانی) را نهادیم» سوره عنکبوت، آیه ۲۷.</ref>؛ {{متن قرآن|وَلَقَدْ آتَيْنَا بَنِي إِسْرَائِيلَ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ}} <ref>«و به راستی ما به بنی اسرائیل کتاب (آسمانی) و داوری و پیامبری دادیم» سوره جاثیه، آیه ۱۶</ref>؛ {{متن قرآن|وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا وَإِبْرَاهِيمَ وَجَعَلْنَا فِي ذُرِّيَّتِهِمَا النُّبُوَّةَ وَالْكِتَابَ}}<ref>«و نوح و ابراهیم را فرستادیم و در فرزندان آنان پیامبری و کتاب (آسمانی) نهادیم» سوره حدید، آیه ۲۶.</ref> در قرآن استعمال شده و در اصل و ریشه آن، اختلاف است. بعضی گفته‌اند: از نَبَأ به معنای خبر مشتق شده<ref>تبیان، ج۷، ص۱۳۳؛ کنزالدقائق، ج۸، ص۲۳۲؛ المیزان، ج۲، ص۱۳۹.</ref> و برخی دیگر نوشته‌اند: از نبوه (بر وزن نغمه) به معنای رفعت و بلندی مقام، مشتق شده است<ref>مجمع البیان، ج۶، ص۸۰۰؛ کشف الاسرار، ج۶، ص۵۴.</ref>؛ لذا با لحاظ‍ ریشه، ترجمه آیه شریفه {{متن قرآن|وَاذْكُرْ فِي الْكِتَابِ مُوسَى إِنَّهُ كَانَ مُخْلَصًا وَكَانَ رَسُولًا نَبِيًّا}}<ref>«و در این کتاب از موسی یاد کن که ناب و فرستاده‌ای پیامبر بود» سوره مریم، آیه ۵۱.</ref> دو گونه می‌شود؛ ای پیامبر! در کتاب قرآن از موسی یاد کن که او بنده مخلَص و فرستاده حق و پیام‌آور برای خَلق بود.
*ای پیامبر! در کتاب قرآن از موسی یاد کن که او بنده مخلَص و فرستاده‌ای والامقام بود.
*اما کلمه رسالت فقط‍ یک بار{{متن قرآن|فَتَوَلَّى عَنْهُمْ وَقَالَ يَا قَوْمِ لَقَدْ أَبْلَغْتُكُمْ رِسَالَةَ رَبِّي وَنَصَحْتُ لَكُمْ وَلَكِنْ لَا تُحِبُّونَ النَّاصِحِينَ}}<ref> «(صالح) از آنان روی گردانید و گفت: ای قوم من! بی‌گمان پیام پروردگارم را به شما رسانده‌ام و برای شما خیرخواهی کرده‌ام امّا شما خیرخواهان را دوست نمی‌دارید» سوره اعراف، آیه ۷۹.</ref> و جمع آن "رسالات"، ۸ بار در قرآن مجید استعمال شده است؛ و معنای رسالت این است که مأموریتی بر عهده کسی بگذارند و او موظف به تبلیغ و ادای آن شود<ref>عبدالله حق‌جو|حق‌جو، عبدالله، ولایت در قرآن (کتاب)|ولایت در قرآن، ص:۵۶-۵۸.</ref>.

==امامت در اصطلاح==
*مراد از "امامت" و "ولایت"، "ولایت امر" است؛ به این معنا که اینکه فرمان دست چه کسی باید باشد؛ بازگشت همۀ نزاع‌ها، چه داخل و چه بیرون از جامعه اسلامی، به این است که چه کسی دستور بدهد. در عصر ما نیز، هر کدام از طاغوت‌ها و سردم‌داران استکبار جهانی ادعا می‌کند که باید فرمان دست من باشد و اگر ملتی یا کشوری بیابد که روزبه‌روز مقتدرتر می‌شود، درصدد شکستن و به‌زانودرآوردن آن برمی‌آید تا خود را ابرقدرت جلوه دهد. اساس جنگ‌ها و کشمکش‌های این مستکبران با رقبای خود در دنیا همین است که زیر بار فرمان آنان نمی‌روند. بنابراین، نزاع و دعوا بر سر همان چیزی است که در منابع دینی اسلام از آن به "ولایت امر" تعبیر شده است. "امامت" همان "ولایت امر" است؛ یعنی چه کسی باید صاحب دستور باشد<ref>محسن اراکی|اراکی، محسن، https://www.aparat.com/v/FYjv0?playlist=376197 درس اول «امامت در اندیشه اسلامی»</ref>
*امامت در اصطلاح، تعاریف متعدّدی برای آن ارائه شده است که شاید مناسب‌ترین آن تعریف زیر باشد:
*"امامت عبارت است از ریاست و رهبری جامعه در امور دینی و دنیوی". از این تعریف چند نکته استفاده می‌شود:
# امامت یک منصب الهی و به تعبیر قرآن کریم عهد خداوند است{{متن قرآن|وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}<ref> «و (یاد کن) آنگاه را که پروردگار ابراهیم، او را با کلماتی آزمود و او آنها را به انجام رسانید؛ فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم. (ابراهیم) گفت: و از فرزندانم (چه کس را)؟ فرمود: پیمان من به ستم‌کاران نمی‌رسد» سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref>.
# امام ریاست کلّی جامعه را در همه جنبه‌ها و تمام شئون آن بر عهده دارد. اعم از: رهبری سیاسی و حکومت، رهبری قضایی و فصل خصومت، رهبری و مرجعیّت دینی و مقام افتاء و زعامت تقنینی و قانون‌گذاری.
# مردم در تعیین و نصب امام دخالتی ندارند، امّا برای به فعلیت رسیدن زعامت او و به اصطلاح "مبسوط الید" شدن امام، بدیهی است که نقش اصلی از آن مردم است. بر این که امامت نیز همچون نبوّت خارج از محدوده انتخاب و تشخیص مردم است علاوه بر قرآن و روایات، عقل نیز دلالت دارد؛ چون امام نیز – چنان‌که خواهد آمد- باید دارای صفاتی همچون عصمت و علم خاصّ باشد که جز خداوند کسی از آن آگاه نیست و اینکه تحقّق و فعلیت امام وابسته به مردم و حضور آنها در صحنه است امری روشن است؛ زیرا حاکم بدون رعیت و امام بدون مأموم معنا ندارد و از طرفی انسان موجودی مختار است و امور خود را با اراده خود انجام میدهد و خدای متعال نیز بنا ندارد امور خارج از مجاری عادّی به انجام برسد: {{متن حدیث|أبى اللّه أن يجرى الأمور إلّا بأسبابها}}؛ بنابراین حضور مردم و به تعبیر امیر المؤمنین{{ع}} "حضور حاضر"<ref>نهج البلاغه، خطبه ۳.</ref> است که امکان تصدّی امور توسّط امام را فراهم می‌کند. به همین دلیل اکثر ائمّه{{عم}} در حقیقت دارای منصب امامت بودند، ولی در عمل متصدّی بخشی از شئون امامت نبودند و نه تنها مردم از رهبری سیاسی آنها محروم بودند که حتّی در امور مذهبی نیز مرجع عمومی مردم نبودند و مردم به دیگران مراجعه می‌کردند<ref>رضا محمدی|محمدی، رضا، امام‌شناسی ۵ (کتاب)|امام‌شناسی، ص:۳۰-۳۱.</ref>.
*واژۀ امام از ریشۀ "أ م م" است و در لغت به معانی زیر آمده است: "هر کسی که مورد اقتدا و تبعیت گروهی قرار بگیرد چه در راه مستقیم باشند یا گمراه؛ قیم و مصلح، مقدم، طریق و راه"<ref>لسان العرب، ج۱، ص۱۵۰؛ فخرالدین طریحی، مجمع البحرین، ج۱، ص۱۰۵.</ref>.
* ابن منظور در لسان العرب معتقد است که أمامَ (جلو و مقدم) با امام (پیشوا) هم ریشه است هردو ریشۀ "ام یوم" به معنی قصد کردن و پیشی گرفتن است<ref>لسان العرب، ج۱، ص۱۵۰.</ref>.
*واژۀ امام در قرآن در معانی لغوی آن به کار رفته است، تفلیسی در وجوه قرآن بر آن است که "امام" در قرآن بر پنج وجه به کار رفته است:
*'''وجه نخستین''' امام به معنای پیشرو است چنان که خدای متعال در سورۀ بقره آیۀ ۱۲۴ فرموده است: {{متن قرآن|إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا}}<ref>«من تو را پیشوای مردم می‌گمارم» سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref> و نیز در سورۀ فرقان آیۀ ۷۴ فرموده است: {{متن قرآن|وَاجْعَلْنَا لِلْمُتَّقِينَ إِمَامًا}}<ref>«و ما را پیشوای پرهیزگاران کن» سوره فرقان، آیه ۷۴.</ref> {{عربی|یعني قائداً في الخير}}.
*'''وجه دوم''' به معنای "نامه" آمده است چنان که در سورۀ بنی اسرائیل، آیۀ ۷۱ فرموده است: {{متن قرآن|يَوْمَ نَدْعُو كُلَّ أُنَاسٍ بِإِمَامِهِمْ}}<ref>«روزی که هر دسته‌ای را با پیشوایشان فرا می‌خوانیم» سوره اسراء، آیه ۷۱.</ref> {{عربی|یعنی بکتابهم الذی عملوا فی الدنیا}}.
*'''وجه سوم''' به معنای "لوح محفوظ" است چنان که در سورۀ یس فرموده است: {{متن قرآن|كُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْنَاهُ فِي إِمَامٍ مُبِينٍ}}<ref>«هر چیزی را در نوشته‌ای روشن بر شمرده‌ایم» سوره یس، آیه ۱۲.</ref> {{عربی|يعني في اللوح المحفوظ}}.
*'''وجه چهارم''' به معنای "تورات" است چنان که در سورۀ هود فرموده است: {{متن قرآن|مِنْ قَبْلِهِ كِتَابُ مُوسَى إِمَامًا}}<ref>«و کتاب موسی به پیشوایی و بخشایش پیش از او بوده است» سوره هود، آیه ۱۷.</ref> {{عربی|يعني التوراة}} و در سورۀ احقاف فرمود: {{متن قرآن|وَمِنْ قَبْلِهِ كِتَابُ مُوسَى إِمَامًا وَرَحْمَةً}}<ref>«و پیش از آن، کتاب موسی پیشوا و رحمت بود» سوره احقاف، آیه ۱۲.</ref> {{عربی|يعني التوریه}}.
*وجه پنجم به معنای راه روشن و پیداست، چنان که در سورۀ حجر فرمود: {{متن قرآن|وَإِنَّهُمَا لَبِإِمَامٍ مُبِينٍ}}<ref>«و (نشانه‌های) آن دو شهر (لوط و ایکه) بر سر راهی آشکار است» سوره حجر، آیه ۷۹.</ref> {{عربی|يعني الطریق الواضح}}<ref>وجوه قرآن، ص۲۸-۲۹؛ اسماعیل بن احمد، وجوه القرآن، ص۲۸-۲۹ و ص۹۸-۹۹.</ref>.
*"غالباً معنای آن در نزد عرب امری است که مورد تبعیت باشد چه انسان باشد که کردار و گفتارش مورد تبعیت است و چه کتاب باشد (مانند آیین نامه)، چه محق باشد یا مبطل"<ref>ر.ک: المفردات، ج۱، ص۱۹۷.</ref>.
*بنابر آنچه گذشت امامت به معنای پیشوا و مقتدای مردم بودن است که آنان را به سویی هدایت می‌کند حال اگر امام بر حق و منصوب از طرف خداوند متعال و نبی مکرم اسلام باشد آنان را به سوی خیر و نیکی هدایت می‌نماید<ref>آرزو شکری|شکری، آرزو، حقوق اهل بیت (کتاب)|حقوق اهل بیت، ص۱۵۴- ۱۵۶.</ref>.
* اندیشمندان و متکلمان مسلمان درباره امامت و ولایت تعاریف زیادی ذکر کرده‌اند. در اینجا به برخی از این تعاریف مهم اشاره می‌شود:
# سید مرتضی علم الهدی از عالمان بزرگ شیعی در این زمینه می‌نویسد: امامت، ریاست فراگیر در امور دین است به صورت اصلی و استقلالی، نه به نیابت از کسانی که در دار تکلیف هستند<ref>مراد از قید «بالاصالة لا بالنیابة» در تعریف امامت این است که امامت مورد نظر اسلام و شیعه، امری اصلی و منصبی الهی است، نه امری نیابتی و وکالتی از سوی مردم، که امامت و رهبری مطرح در حکومت‌های رایج در گذشته و حال از این قسم است.</ref><ref>{{عربی|اَلاِمَامَهُ رِیَاسَهٌ عَامَّهٌ فِی الدِّینِ بِالاِصَالَهِ لا بِالنِّیَابَهِ عَمَّن هُوَ فِی دَارِ التَّكلیِفِ}}؛ الحدود والحقایق، سید مرتضی علم الهدی، ص۴۱.</ref>.
# قاضی عبدالجبار معتزلی همدانی از اهل سنت در تعریف امامت می‌نویسد: "امام، نامی است برای کسی که حق ولایت و صاحب اختیاری بر امّت و (نیز) حق تصرّف در کارهایشان را دارد، به صورتی که قدرتی برتر از او - در میان امت - نیست"<ref>{{عربی|الإمام اسم لمن له الولايه علی الأمة و التصرف في أمورهم علی وجه لا يكون فوق يده يدٌ}}؛ شرح الأصول الخمسة، ص۵۰۹.</ref>.
# سعدالدین تفتازانی از اهل سنت می‌گوید: امامت، ریاست عام و فراگیر بر امر دین و دنیا پس از پیامبر{{صل}} است<ref>شرح المقاصد، ج۵، ص۲۳۲.</ref>.
# شیخ طوسی از بزرگان شیعه می‌نویسد: "امام، همان کسی است که عهده‌دار ریاست عمومی در دین و دنیا با هم است"<ref>{{عربی|الامام هو الذي يتولي الرئاسة العامّة في الدين و الدنيا جميعاً}}؛ شرح العبارات المصطلحة بین المتکلمین، به نقل از امامت‌ پژوهی، ص۴۲.</ref>.
# امامت در تعریفی دیگر، عبارت است از: ریاست و سرپرستی توسط امام معصوم بر امور دین و دنیای مردم و حفظ مصالح دنیوی‌شان از راه جلوگیری از ظلم و فساد و اخلال امور واجب دینی. وجود چنین امامی لطفی از سوی خدای متعال بر مردم است<ref>برگرفته از تمهید الأصولی فی علم الکلام، ابی جعفر محمد بن حسن طوسی، ص۳۴۸ - ۳۴۹.</ref>.
# عضدالدین ایجی از اهل سنت نیز می‌گوید: "امامت، ریاست عام بر امور دین و دنیاست"<ref>{{عربی|الامامة رياسة عامة في امور الدين و الدنيا}}؛ شرح المواقف، شرح از سید شریف علی بن محمد جرجانی، ج۸، ص۲۴۵.</ref>.
# علامه حلی از بزرگ عالمان شیعی، می‌گوید: "امام، همان انسانی است که برایش ریاست عمومی بالاصالة بر امور دین و دنیا در دار تکلیف است"<ref>{{عربی|الأمام هو الانسان الذي له الرياسة العامة في أمور الدين و الدنیا بالأصالة فی دار التکلیف}}؛ الاَلفین (دو هزار دلیل) فی امامة امیرالمؤمنین علی بن ابی‌طالب{{ع}}، جمال الدین حسن بن یوسف المطهر الحلّی، ص۲.</ref>.
# ماوردی اشعری از اهل سنت، می‌گوید: امامت، ریاست عمومی در امر دین و دنیا، و جانشینی پیامبر{{صل}} است<ref>به نقل از امامت‌پژوهی، ص۴۱.</ref>.
# خواجه نصیرالدین طوسی از مشاهیر عالمان شیعی می‌گوید: "امامت، ریاست عام دینی است که مشتمل بر ترغیب و تشویق عموم مردم بر حفظ مصالح دینی و دنیوی‌شان و بازداشتن آنها از آنچه که به حالشان مضر است"<ref>{{عربی|الامامة رئاسة عامة دينية مشتملة علی ترغيب عموم الناس في حفظ مصالحهم الدينية و الدنياوية و زجرهم عما يضرهم بحسبها}}؛ قواعد العقائد، تحقیق علی ربانی گلپایگانی، ص۱۰۸.</ref>.
# ابن‌میثم بحرانی، دیگر عالم فرهیخته شیعی نیز می‌گوید: امام، همان انسانی است که برایش امامت و رهبری می‌باشد و امامت، ریاست عامی در امور دین و دنیا بالاصاله است<ref>قواعد المرام فی علم الکلام، میثم بن علی بن میثم البحرانی، ص۱۷۴.</ref><ref>عبدالله ابراهیم‌زاده آملی|ابراهیم‌زاده آملی، عبدالله، امامت و رهبری - ابراهیم‌زاده آملی (کتاب)| امامت و رهبری، ص:۱۷-۱۹.</ref>

==بررسی دیدگاه‌ها==
*چنانکه از ظاهر تعاریف امامت نزد عالمان شیعی و سنّی برمی‌آید، به نظر چنین می‌آید که تفاوت چندانی میان عالمان و متکلمان شیعه و سنّی در این خصوص وجود ندارد. از این رو، اگر ملاک بررسی و داوری درباره دیدگاه‌های شیعه و سنّی درباره امامت همین تعاریف باشد بر حسب ظاهر عبارات، نمی‌توان گفت از امامت دو تصویر و دیدگاه متمایز و متخالف میان شیعه و سنّی وجود دارد.
*به این تشابه ظاهری تعریف است که ممکن است تصور شود که در حقیقت و واقع امر نیز شیعه و سنّی در اصل مسئله امامت و چیستی آن، اختلاف عقیده ندارند و اختلاف آنها فقط به مصداق خارجی برمی‌گردد<ref>یعنی اختلاف فقط در این است که امام کیست و نه امامت چیست.</ref>، در حالی که تفاوت دیدگاه تشیّع و تسنّن در تصور و تعریف امامت نیز تفاوت آشکار و غیر قابل جمعی است؛ زیرا تفاوت و اختلاف دیدگاه دو گروه در مسائل امامت (از وجوب و ضرورت امامت و شیوه نصب گرفته تا ویژگی‌ها و شرایط امام از علم، عصمت و...) به حدی است که نمی‌توان اختلاف آنها را تنها در تعیین مصداق دانست.
*توضیح آنکه اگر در تعریف امامت از سوی عالمان شیعه و سنّی دقت شود، روشن می‌شود که هسته مرکزی و نقطه محوری تعریف دو گروه درباره امامت، عبارت "ریاست عامه بر مسلمانان در امور دین و دنیا" است. اما تشابه ظاهری و وحدت لفظی آنها در مفهوم امامت نباید مایه این اشتباه و پندار غلط شود که آنها حداقل تصوّر امامت وحدت نظر دارند؛ زیرا تصوّر این دو گروه از امامت نیز کاملاً متفاوت است. چه اینکه ریاست عامه و مطلق بر امور دین و دنیای مسلمانان می‌طلبد که امام و حاکم مسلمانان از شایستگی لازم و کافی برای احراز این منصب خطیر و حساس برخوردار باشد؛ از قبیل اسلام‌شناسی به تمام معنا، عدالت و تقوا و مجاز و مأذون بودن از سوی خدا و رسول، تا حکومت و رهبری او از مشروعیت و وجاهت دینی و شرعی کافی ـ و بلکه کامل ـ برخوردار باشد. در غیر این صورت حاکمیت او غیر شرعی و طاغوتی می‌شود.
*اما اهل سنت به هیچ یک از این شایستگی‌ها که از الزامات غیر قابل اغماض تعریف امامت به معنای یاد شده است، ملتزم نبوده و هیچ یک از آنها را برای امام و رئیس عامه مسلمانان در امور دین و دنیا قائل نیستند. از این‌رو، اهل سنت در تعریف امامت، دچار نوعی تضاد و تناقض‌گویی گشته‌اند. به همین خاطر، متکلم شیعی معروف قرن یازدهم "عبدالرزاق لاهیجی"، تشابه ظاهری تعاریف شیعه و سنّی از امامت را "معمّایی" تلقی کرده که باید حل شود؛ زیرا در باطن این تشابه ظاهری، تخالف و تفاوت آشکار و غیر قابل جمعی وجود دارد. وی در این زمینه می‌نویسد: و از عجایب امور آن است که تعریف مذکور برای امامت متفق علیه است میان ما و مخالفین ما، و حال آنکه هیچ یک از خلفا و ائمه (ای) که ایشان مختّص‌اند به قول به امامت ایشان، متصف نیستند به جمیع امور معتبره در مفهوم امامت به تعریف مذکور. چه ریاست در امور دین لا محاله موقوف است بر معرفت امور دینیه بالضرورة و ایشان عالم بودن امام را شرط نمی‌دانند در امامت؛ و مدّعی آن هم نیستند که هیچ یک از ائمه (مورد قبول) ایشان عالم به جمیع امور دین بوده‌اند.
*مرحوم لاهیجی در ادامه می‌گوید: "و نیز ریاست در امور دین موقوف است به عدالت بالضرورة؛ و ایشان آن را (نیز) شرط ندانسته‌اند؛ و تصریح به عدم اشتراط این دو امر، در اکثر کتب ایشان موجود است. از جمله در "شرح مقاصد" گفته که یکی از اسباب انعقاد خلافت، قهر و غلبه است و هر کس متصدی امامت به قهر و غلبه شود بدون بیعت، اگرچه فاسق یا جاهل باشد علی الاظهر منعقد شود خلافت برای او؛ و نیز گفته: "و واجب است اطاعت و فرمانبری از امام تا جایی که مخالف حکم شرع نباشد، چه اینکه امام عادل باشد یا جائر و فاسق"<ref>{{عربی|و يجب طاعة الإمام ما لم يخالف حكم الشرع سواء كان عادلاً أو جائراً}}؛ شرح مقاصد، ج۵، ص۲۳۳-۳۳۴.</ref>؛ "و همچنین در سایر کتب ایشان، چنانکه بر ادنی متتبعی پوشیده نیست؛ و نیز خلیفگی از پیغمبر موقوف است به اذن پیغمبر بالضرورة؛ و از آنچه از شرح مقاصد نقل شد، عدم اعتبار این شرط نیز ظاهر است..."<ref>گوهر مراد، ملا عبدالرزاق لاهیجی، ص۴۶۲.</ref>.
*بنابراین، اهل سنت در مسئله امامت و خلافت، به وحدت نظر و دیدگاه یکسان و متفق القولی نرسیده‌اند. از طرفی، به تعریفی پایبندند که امام و خلیفه پس از پیامبر{{صل}} را اسلام‌شناسی عادل و مجاز از سوی خدا و رسول{{صل}} معرفی می‌کند و در آن جایگاه قرار می‌دهد، از سوی دیگر، در واقع امر و در مقام تعیین مصداق، خلاف آن عمل کرده و نه این شرایط را مد نظر قرار می‌دهند و نه چنین شرایط و شایستگی‌هایی در خلفای آنها وجود دارد!
*از آنچه گفته شد، این حقیقت مهم و کلیدی نیز آشکار گشت که به رغم تشابه ظاهری شیعه و سنّی در تعریف امامت، ولی اختلاف این دو مذهب مهم و محوری در میان مسلمانان در مسئله امامت، اختلافی شدید است؛ چه اینکه اساساً ریشه همه اختلافات شیعه و سنّی در مسائل اصولی و فروعی دین، به هیمن اختلاف دیدگاه آنها در مسئله امامت و خلافت پس از پیامبر{{صل}} برمی‌گردد و از آن نشأت می‌گیرد؛ زیرا شیعیان بنا به دلایل عقلی و نقلی، امامت را اصلی از اصول دین و مذهب خود می‌دانند، ولی اهل سنّت آن را تا آنجا تنزل داده‌اند که فرعی از فروع فقهی می‌شمارند؛ هر چند در عمل، با واجب الاطاعه دانستن هر حاکم حتی فاقد صلاحیت، او را در جایگاه امام و پیامبر معصوم قرار داده و قداست و منزلت والایی برای او قائل شده‌اند!<ref>عبدالله ابراهیم‌زاده آملی|ابراهیم‌زاده آملی، عبدالله، امامت و رهبری - ابراهیم‌زاده آملی (کتاب)| امامت و رهبری، ص:۲۰-۲۲.</ref>

==نظام امامت و نظام خلافت==

==اهمیت بحث امامت==

==نخست: حقیقت امامت==
===امامت در قرآن===
{{اصلی|امامت در قرآن}}
* لفظ "امامت" در قرآن به‌کار نرفته؛ ولی واژه "امام{{ع}}" به صورت مفرد و جمع در ۱۲ مورد استعمال شده است که برخی از آنها و نیز آیات متعدد دیگر به موضوع امامت ارتباط دارد. آیات مربوط گاهی به پیشوایی بر حق بالاصاله: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}} <ref> و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند؛ سوره انبیاء، آیه: ۷۳.</ref>، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}} <ref> برخی از آنان را پیشوایانی گماردیم؛ سوره سجده، آیه: ۲۴.</ref> و گاهی به پیشوایی به حق به نحو جانشینی: {{متن قرآن|وَأُولِي الأَمْرِ مِنكُمْ}} <ref> و زمامدارانی که از شمایند؛ سوره نساء، آیه: ۵۹.</ref> و گاهی به پیشوایی باطل: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ}} <ref> و زمامدارانی که از شمایند؛ سوره قصص، آیه: ۴۱.</ref> و گاهی به مفهوم جامع میان پیشوایی بر حق و باطل: {{متن قرآن|يَوْمَ نَدْعُو كُلَّ أُنَاسٍ بِإِمَامِهِمْ}} <ref> روزی که هر دسته‌ای را با پیشوایشان فرا می‌خوانیم؛ سوره اسراء، آیه: ۷۱.</ref> اشاره دارد<ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
*افزون بر آیاتی که واژه امام{{ع}} یا اولی‌الامر در آن به‌کار رفته است آیات فراوانی با امامت و رهبری پیوند دارد، از جمله برخی آیاتی که در آن مفهوم هدایت آمده {{متن قرآن|وَيَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُواْ لَوْلا أُنزِلَ عَلَيْهِ آيَةٌ مِّن رَّبِّهِ إِنَّمَا أَنتَ مُنذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ}} <ref> و کافران می‌گویند: چرا نشانه‌ای از پروردگارش بر او فرو فرستاده نشده است؟ تو، تنها بیم‌دهنده‌ای و هر گروهی رهنمونی دارد؛ سوره رعد، آیه: ۱۳.</ref>؛ {{متن قرآن|قُلْ هَلْ مِن شُرَكَائِكُم مَّن يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ قُلِ اللَّهُ يَهْدِي لِلْحَقِّ أَفَمَن يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ أَحَقُّ أَن يُتَّبَعَ أَمَّن لاَّ يَهِدِّيَ إِلاَّ أَن يُهْدَى فَمَا لَكُمْ كَيْفَ تَحْكُمُونَ}} <ref> بگو آیا از شریکانتان کسی هست که به سوی «حق» رهنمون باشد؟ بگو خداوند به «حق» رهنماست؛ آیا آنکه به حقّ رهنمون می‌گردد سزاوارتر است که پیروی شود یا آنکه راه نمی‌یابد مگر آنکه راه برده شود؟ پس چه بر سرتان آمده است؟ چگونه داوری می‌کنید؟؛ سوره یونس، آیه: ۳۵.</ref>، آیه‌ای که مؤمنان را به همراهی با صادقان فرا می‌خواند {{متن قرآن|الْمُنَافِقُونَ وَالْمُنَافِقَاتُ بَعْضُهُم مِّن بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمُنكَرِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمَعْرُوفِ وَيَقْبِضُونَ أَيْدِيَهُمْ نَسُواْ اللَّهَ فَنَسِيَهُمْ إِنَّ الْمُنَافِقِينَ هُمُ الْفَاسِقُونَ}} <ref> مردان و زنان منافق، همگون یکدیگرند که به کار ناپسند فرمان می‌دهند و از کار شایسته باز می‌دارند! و (در بخشش) ناخن خشکی می‌ورزند، خداوند را فراموش کرده‌اند و خداوند نیز آنان را از یاد برده است، بی‌گمان منافقانند که نافرمانند؛ سوره توبه، آیه: ۶۷.</ref>، آیه ولایت {{متن قرآن|إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِينَ آمَنُواْ الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ رَاكِعُونَ}} <ref> سرور شما تنها خداوند است و پیامبر او و (نیز) آنانند که ایمان آورده‌اند، همان کسان که نماز برپا می‌دارند و در حال رکوع زکات می‌دهند؛ سوره مائده، آیه: ۵۵.</ref>، آیه‌ای که می‌گوید اگر به برخی در زمین قدرت داده شود نماز را برپا می‌دارند، زکات می‌دهند و امر به معروف و نهی از منکر می‌کنند {{متن قرآن|الَّذِينَ إِن مَّكَّنَّاهُمْ فِي الأَرْضِ أَقَامُوا الصَّلاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ وَأَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَنَهَوْا عَنِ الْمُنكَرِ وَلِلَّهِ عَاقِبَةُ الأُمُورِ}} <ref> همان کسانی که اگر آنان را در زمین توانمندی دهیم نماز بر پا می‌دارند و زکات می‌پردازند و به کار شایسته فرمان می‌دهند و از کار ناپسند باز می‌دارند و پایان کارها با خداوند است؛ سوره حج، آیه: ۴۱.</ref> و آیاتی که در آن از اعطای مُلک به برخی سخن به میان آمده است. {{متن قرآن|أَمْ لَهُمْ نَصِيبٌ مِّنَ الْمُلْكِ فَإِذًا لاَّ يُؤْتُونَ النَّاسَ نَقِيرًا أَمْ يَحْسُدُونَ النَّاسَ عَلَى مَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِن فَضْلِهِ فَقَدْ آتَيْنَا آلَ إِبْرَاهِيمَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَآتَيْنَاهُم مُّلْكًا عَظِيمًا }} <ref> آیا ایشان را بهره‌ای از فرمانروایی است؟ که در آن صورت سر سوزنی به کسی (چیزی) نمی‌دهند. یا اینکه به مردم برای آنچه خداوند به آنان از بخشش خود داده است رشک می‌برند؟ بی‌گمان ما به خاندان ابراهیم کتاب (آسمانی) و فرزانگی دادیم و به آنان فرمانروایی سترگی بخشیدیم؛ سوره نساء، آیه: ۵۳ - ۵۴.</ref>؛ {{متن قرآن|وَقَالَ لَهُمْ نَبِيُّهُمْ إِنَّ اللَّهَ قَدْ بَعَثَ لَكُمْ طَالُوتَ مَلِكًا قَالُواْ أَنَّى يَكُونُ لَهُ الْمُلْكُ عَلَيْنَا وَنَحْنُ أَحَقُّ بِالْمُلْكِ مِنْهُ وَلَمْ يُؤْتَ سَعَةً مِّنَ الْمَالِ قَالَ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاهُ عَلَيْكُمْ وَزَادَهُ بَسْطَةً فِي الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ وَاللَّهُ يُؤْتِي مُلْكَهُ مَن يَشَاء وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ }} <ref> و پیامبرشان به آنان گفت: خداوند طالوت را به پادشاهی شما گمارده است، گفتند:چگونه او را بر ما پادشاهی تواند بود با آنکه ما از او به پادشاهی سزاوارتریم و در دارایی هم به او گشایشی نداده‌اند. گفت: خداوند او را بر شما برگزیده و بر گستره دانش و نیروی تن او افزوده است و خداوند پادشاهی خود را به هر که خواهد می‌دهد و خداوند نعمت‌گستری داناست؛ سوره بقره، آیه: ۲۴۷.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
*در روایات فراوانی نیز، مصادیق یا تأویل آیاتی از قرآن، مانند: {{متن قرآن|فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَالنُّورِ الَّذِي أَنزَلْنَا وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ }} <ref> پس به خداوند و پیامبرش و نوری که فرو فرستاده‌ایم ایمان آورید و خداوند از آنچه انجام می‌دهید آگاه است؛ سوره تغابن، آیه: ۸.</ref><ref>نورالثقلین، ج ۵، ص ۳۴۱.</ref>، {{متن قرآن|يُرِيدُونَ لِيُطْفِؤُوا نُورَ اللَّهِ بِأَفْوَاهِهِمْ وَاللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ}} <ref> بر آنند که نور خداوند را با دهانهاشان خاموش کنند و خداوند کامل‌کننده نور خویش است هر چند کافران نپسندند؛ سوره صف، آیه: ۸.</ref><ref>نورالثقلین، ج ۵، ص ۳۱۶ - ۳۱۷.</ref> و {{متن قرآن|وَلَقَدْ وَصَّلْنَا لَهُمُ الْقَوْلَ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ}} <ref> و ما برای آنان این گفتار را به هم پیوستیم باشد که پند گیرند؛ سوره قصص، آیه: ۵۱.</ref><ref> الکافی، ج ۱، ص ۴۱۵؛ بصائر الدرجات، ص ۵۱۵.</ref> امامان{{عم}} دانسته شده‌اند<ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
*در قرآن و احادیث اسلامی، کلمه "امام"، فی الجمله در معنای لغویِ آن به کار رفته است؛ یعنی هر چیزی که مورد پیروی واقع شود اعم از انسان و غیر انسان، مانند: {{متن قرآن|وَمِن قَبْلِهِ كِتَابُ مُوسَى إِمَامًا وَرَحْمَةً}} <ref> و کتاب موسی به پیشوایی و بخشایش پیش از او بوده است؛ سوره هود، آیه: ۱۷.</ref> حق مانند: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}} <ref> و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند؛ سوره انبیاء، آیه: ۷۳.</ref> و باطل مانند: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ }} <ref> و آنان را (به کیفر کفرشان) پیشوایانی کردیم که (مردم را) به سوی آتش دوزخ فرا می‌خوانند؛ سوره قصص، آیه: ۴۱.</ref>؛ ولی غالبا این واژه به پیشوایان حق و کسانی که به بالاترین نقطه قلّه انسانیت صعود کرده‌اند، اطلاق می‌گردد و استعمال آن در معنای لغوی، اندک است و نیز استعمال آن در «امامان آتش»، به لحاظ نشان دادن نقطه نهاییِ انحطاط انسان، در مقابل نقطه اوج تکامل اوست. به هر حال، آیات و احادیثی که در این جا تحت عنوان «امامت» خواهند آمد، اختصاص به امامت امامان حق دارند<ref>http://lib.eshia.ir/27255/6/214 محمد محمدی ری‌شهری|محمدی ری‌شهری، محمد، دانشنامه قرآن و حدیث، ج ۱۰، ص۲۱۳ - ۲۱۴.</ref>
* خدای سبحان در آیات متعددی به موضوع امامت اشاره و برای امام ویژگی‌هایی آورده است. این ویژگی‌ها در تعریف امامت، تأثیر بسزایی دارد.
*نمونه‌های زیر، برخی از مهم‌ترین آیات است:
#{{متن قرآن|وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که پروردگار ابراهیم، او را با کلماتی آزمود و او آنها را به انجام رسانید؛ فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم. (ابراهیم) گفت: و از فرزندانم (چه کس را)؟ فرمود: پیمان من به ستمکاران نمی‌رسد» سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref>.
#{{متن قرآن|وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ نَافِلَةً وَكُلًّا جَعَلْنَا صَالِحِينَ وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا وَأَوْحَيْنَا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْرَاتِ وَإِقَامَ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءَ الزَّكَاةِ وَكَانُوا لَنَا عَابِدِينَ}}<ref>«و اسحاق را و افزون بر آن (نوه‌اش) یعقوب را به او بخشیدیم و همه را (مردمی) شایسته کردیم و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند و به آنها انجام کارهای نیک و برپا داشتن نماز و دادن زکات را وحی کردیم و آنان پرستندگان ما بودند» سوره انبیاء، آیه ۷۲-۷۳.</ref>.
#{{متن قرآن|وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ فَلَا تَكُنْ فِي مِرْيَةٍ مِنْ لِقَائِهِ وَجَعَلْنَاهُ هُدًى لِبَنِي إِسْرَائِيلَ وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا لَمَّا صَبَرُوا وَكَانُوا بِآيَاتِنَا يُوقِنُونَ}}<ref>«و به راستی ما به موسی کتاب (آسمانی) دادیم -بنابراین در لقای او (با خداوند) تردیدی مکن- و ما آن (کتاب) را رهنمودی برای بنی اسرائیل قرار دادیم و چون شکیب ورزیدند و به آیات ما یقین داشتند برخی از آنان را پیشوایانی گماردیم که به فرمان ما (مردم را) رهنمایی می‌کردند» سوره سجده، آیه ۲۳-۲۴.</ref>.
*بر پایه آیات یاد شده، چند ویژگی برای امامت دست‌یافتنی است:
# امامت به جعل الهی است: {{متن قرآن|إِنِّي جَاعِلُكَ}}، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ}}، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ}}.
# گستره امامت امام، مردم است: {{متن قرآن|جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ}}.
# امامت، عهد الهی است: {{متن قرآن|لَا يَنَالُ عَهْدِي}}.
# امامت به ظالمان نمی‌رسد: {{متن قرآن|لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}.
# امام، دارای هدایت تکوینی یا هدایت به امر است: {{متن قرآن|يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}}.
# هدایت به امر، دو مقدمه دارد: کمال علمی‌ یا یقین: {{متن قرآن|وَكَانُوا بِآيَاتِنَا يُوقِنُونَ}}؛ کمال عملی یا صبر: {{متن قرآن|لَمَّا صَبَرُوا}}<ref>مهدی مقامی|مقامی، مهدی، درسنامه امام‌شناسی (کتاب)|درسنامه امام‌شناسی، ص:۲۲-۲۳.</ref>.

===امامت در اصطلاح===
{{اصلی|امامت در کلام اسلامی}}
{{اصلی|امامت در حکمت اسلامی}}
{{اصلی|امامت در عرفان اسلامی}}
{{اصلی|حقیقت امامت}}

===امامت از دیدگاه فرق و مذاهب ===

==دوم: ضرورت امامت==
{{اصلی|ضرورت امامت}}
{{اصلی|استمرار امامت}}
*وجود امام{{ع}} در هر عصر و زمان و در هر جامعه‌ای برای هدایت انسان‌ها به سوی کمال و برقراری نظم در جامعه ضرورت دارد<ref>المیزان، ج ۱۳، ص ۱۶۵ ـ ۱۶۶.</ref>: {{متن قرآن|إِنَّمَا أَنْتَ مُنْذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ}} <ref> تو، تنها بیم‌دهنده‌ای و هر گروهی رهنمونی دارد؛ سوره رعد، آیه: ۷.</ref> روایات تفسیری این آیه نیز این حقیقت را تأیید می‌کند که امامی زنده تا روز قیامت در میان انسان‌ها حضور دارد<ref>الکافى، ج ۱، ص ۱۹۱ ـ ۱۹۲.</ref>؛ همچنین براساس روایاتی درباره سوره قدر، در شب قدر هر سال تا روز قیامت، فرشتگان بر امام{{ع}} آن زمان نازل می‌شوند و این سوره دلیل روشنی بر وجود امام{{ع}} در همه زمانهاست <ref>نورالثقلین، ج ۵، ص ۶۱۹ ـ ۶۴۲.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
===اثبات ضرورت وجود امام ===
===اصل اعتقادی بودن امامت ===
{{اصلی|اصل دین بودن امامت}}
===فرع فقهی بودن امامت ===
===جایگاه امامت===
====جایگاه امامت در نظام معارف دینی====
====جایگاه امامت در نظام اعتقادی اسلام====
*مسئله امامت در تفکر اسلامی جایگاه بسیار بالایی دارد. قرآن کریم امامت را برتر از نبوت دانسته است، زیرا درباره ابراهیم خلیل{{ع}}، یادآور شده است که او پس از آنکه دارای مقام نبوت بود، مورد آزمون‌های ویژه‌ای قرار گرفت و آن گاه مقام امامت به او اعطا گردید<ref>سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref>.<ref>[[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[امامت - ربانی گلپایگانی (مقاله)|مقاله «امامت - ربانی گلپایگانی»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]] ص ۴۰۴-۴۱۸.</ref>
*در روایات اهل بیت{{عم}} بر این مطلب تصریح و تأکید شده است <ref>اصول کافی، ج۱، ص۱۳۳ـ ۱۳۴، ۱۴۹ـ ۱۵۱ و ۱۵۴؛ غایة المرام، ج۳، ص۱۲۷ـ ۱۲۹؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج۱، ص۱۴۹ـ ۱۵۱.</ref>.<ref>[[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[امامت - ربانی گلپایگانی (مقاله)|مقاله «امامت - ربانی گلپایگانی»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]] ص ۴۰۴-۴۱۸.</ref>
*اگر از منظر تاریخی نیز به امامت بنگریم جایگاه ویژه آن نزد مسلمانان آشکار می‌گردد. پس از پیامبر{{صل}} مهم‌ترین و حساس‌ترین مسئله‌ای که مورد بحث و گفت وگوی مسلمانان قرار گرفت، امامت بود. هیچ یک از آموزه‌های دینی‌، در هیچ زمانی مانند امامت مورد بحث و نزاع واقع نشده است <ref>الملل والنحل، ج۱، ص۲۲.</ref>.<ref>[[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[امامت - ربانی گلپایگانی (مقاله)|مقاله «امامت - ربانی گلپایگانی»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]] ص ۴۰۴-۴۱۸.</ref>
*در اهمیت امامت همین بس که در مکتب تشیع امامت یکی از اصول دین است؛ از این‌رو در ادامه چند نکته ذکر می‌شود.
#اهداف و اغراضی که با نبوت حاصل می‌شد با امامت حقه نیز به دست آید به گونه‌ای که به انتفای امامت، اغراض و اهداف نبوت، منتفی می‌شود پس همان طور که نبوت از اصول دین است امامت نیز از اصول دین است.
#با امامت، اساس شریعت حفظ می‌شود و نظام اجتماعی قوام می‌یابد.
# زندگی بدون معرفت به امام، در واقع زندگی جاهلانه است و نه حیات طیبه‌ای که ادیان، ارمغان‌آور آن هستند. از حضرت رسول از خاصه و عامه چنین روایت شده است: "هر کس که از دنیا برود و امام زمانش را نشناخته باشد در حقیقت (مسلمان نیست) به مرگ جاهلیت از دنیا رفته است"<ref>{{متن حدیث|مَنْ مَاتَ وَ لَمْ يَعْرِفْ إِمَامَ زَمَانِهِ مَاتَ مِيتَةً جَاهِلِيَّةً}}</ref>. این حدیث به وضوح دلالت می‌کند که نفی امامت مستلزم کفر است پس امامت از اصول دین اسلام است.
* امامت یک منصب الهی و فراتر از گزینش است همان طور که مقام نبوت، یک مقام و منصب الهی است و خداوند متعال باید نبی و پیامبر را تعیین کند هرگز امکان ندارد فردی از طریق گزینش مردم به مقام نبوت رسد و هم‌چنین، مقام امامت یک مقام الهی است که هرگز فردی از طریق انتخاب مردم یا انتخاب اهل حل و عقد و دایرۀ شورا به مقام امامت نمی‌رسد<ref>محمود یزدی مطلق و جمعی از نویسندگان، امامت پژوهی، ص۷۸-۷۹ با تلخیص.</ref>.
*آخرین مرحلۀ سیر تکاملی انسان، امامت است که قرآن مجید نیز آن را بیان می‌کند که تنها خواص به آن مقام می‌رسند: {{متن قرآن|وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که پروردگار ابراهیم، او را با کلماتی آزمود و او آنها را به انجام رسانید؛ فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم. (ابراهیم) گفت: و از فرزندانم (چه کس را)؟ فرمود: پیمان من به ستم‌کاران نمی‌رسد» سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref>.
* کتاب بدایة المعارف (کتاب)|بدایة المعارف این‌گونه عقیدۀ شیعه را در مورد امامت بیان می‌کند: "ما معتقدیم که امامت یک اصل از اصول دین است که ایمان کامل نمی‌شود الا به وسیلۀ اعتقاد به آن و اینکه تقلید در عقیده از آباء واهل و معلمان هنگامی که به سن تکلیف میرسند و بزرگ میشوند کفایت نمی‌کند بلکه واجب است تفکر در امامت کما اینکه که واجب است تفکر در توحید و نبوت"<ref>محسن خرازی، بدایة المعارف، ج۱، ص۵ و ۶.</ref>.
*باز هم می‎گوید: همان طوری که ما معتقدیم امامت مانند نبوت از خدای تعالی است پس چاره نیست از این که در هر عصری امام هدایت کننده‌ای که جانشین نبی باشد در وظایفش مثل هدایت بشر، ارشاد بشر به آن چیزی که صلاح و سعادت در دو جهان است و برای امام است آن چیزی که برای نبی از ولایت عامه است بر مردم، به خاطر تدبیر شوون آنها، مصالحشان و اقامه عدل بین مردم و رفع ظلم و دشمنی از بین مردم.
*بنابراین امامت استمرار برای نبوت است و دلیلی که موجب ارسال رسل و بعثت انبیا{{عم}} است همان دلیل موجب نصب امام بعد از رسول است. همانا امامت نمی‌باشد الا بالنص از طرف خدای تعالی برلسان نبی یا زبان امامی که قبل از او است و امامت به اختیار و انتخاب مردم نیست و این طور نیست که مردم هنگامی که خواستند امام نصب کنند او را نصب کنند و هنگامی که خواستند او را ترک کنند ترکش کنند؛ بنابراین جایز نیست این که خالی بماند عصری از عصرها از امام مفروض الطاعه منصوب از جانب الله تعالی فرقی نمی‌کند که مردم اباء کنند از پذیرشش یا اباء نکنند و فرقی نمی‌کند که یاری بکنند او را یا نه، اطاعت بکنند یا نکنند. فرقی نمی‌کند که امام حاضر باشد یا نباشد زیرا همان طور که صحیح است غیبت نبی مثل غیبت در غار و دره، صحیح است که امام نیز غایب شود هیچ فرقی نیست در حکم عقل بین طولانی بودن غیبت و کوتاه بودن آن<ref>محسن خرازی، بدایه المعارف، ج۱، ص۵ و ۶.</ref><ref>آرزو شکری|شکری، آرزو، حقوق اهل بیت (کتاب)|حقوق اهل بیت، ص۱۵۸- ۱۶۰.</ref>.
* انسان به مقدار شناخت خود از یک موضوع در برابر آن واکنش نشان می‌دهد؛ به عنوان مثال، کسی که شناختش نسبت به خدای متعال، سطحی است، چه بسا نسبت به انجام اعمال و وظایفش کوتاهی کند و به آنها اهمیت ندهد؛ ولی اگر فردی شناختش نسبت به خداوند متعال در مرتبه بالاتری باشد، به طور حتم دید و نگرش او نسبت به مقام ربوبیّت به گونه دیگر بوده و با تمام وجود می‌کوشد که به دستوراتش عمل کند. این مطلب در رابطه با جایگاه رفیع امامت و مقام و منزلت امام{{ع}} نیز جاری است.
*اینکه در روایات نشناختن امام و جایگاهش موجب کفر و بی‌ایمانی اعلام شده، رازش در همین نهفته است. به عنوان نمونه، پیامبر اکرم{{صل}} فرمود: "هرکس بمیرد و امام خویش را نشناسد به مرگ جاهلیت (و کفر) مرده است"<ref>{{متن حدیث|مَنْ مَاتَ وَ لَا يَعْرِفُ إِمَامَهُ مَاتَ مِيتَةً جَاهِلِيَّةً}}؛ اصول کافی، ج۲، ص۲۰ - ۲۱، روایات ۶ و ۹. نیز ر.ک: اصول کافی، ج۱، ص۳۷۱، روایت ۵ و ص۳۷۶، روایت ۱ و ۲ و ص۳۷۷، روایت ۳ و ص۳۷۸، روایت ۲ و ص۳۷۹، روایت ۱؛ شرح مقاصد، ج۵، ص۲۳۹.</ref>.
* امام باقر{{ع}} در بیان اهمیت و ضرورت شناخت امام{{ع}} فرمود: اگر کسی شب‌ها را به عبادت قیام کند و روزها را روزه بگیرد و همه اموالش را در راه خدا انفاق کند و تمام عمر خویش را حج بجای آورد (ولی) ولایت ولی خدا را نشناسد، تا به ولایتش ملتزم گشته، پیرویش کند و همه اعمال و رفتارش با دلالت و راهنمایی او باشد، بهره‌ای از پاداش برای او نزد خدا نیست و از اهل ایمان نخواهد بود<ref>اصول کافی، ج۲، ص۱۹، دنباله روایت مفصّل شماره ۵.</ref>.
*بنابراین، تبیین جایگاه امامت و معرّفی شخصیت و مقام امامان معصوم{{عم}}، کاری بسیار ضروری است؛ زیرا از این طریق می‌توانیم مقام شامخ و والای آن انسان‌های کامل را تا حدودی بشناسیم و زندگی فردی و اجتماعی خویش را تا حد ممکن با زندگی آنان تطبیق دهیم؛ و آن وقت است که میتوان مدّعی شد پیرو مکتب اهل بیت{{عم}} هستیم.
*پیشاپیش زبان به عجز و ناتوانی خود در شناخت و شناساندن کامل امام معصوم{{عم}} می‌گشایم و اعتراف می‌کنیم که نمی‌توانیم مقام امامت را آن‌چنانکه شایسته و بایسته است درک کنیم. چنانکه رسول اکرم{{صل}} خطاب به امیرمؤمنان{{ع}} فرمود: "غیر از خدا و من، کسی تو را آن گونه که شایسته است، نشناخت"<ref>{{متن حدیث|مَا عَرَفَكَ حَقَّ مَعْرِفَتِكَ غَيْرُ اللَّهِ وَ غَيْرِي}}؛ بحارالانوار، ج۳۹، ص۸۴.</ref>.
*ولی می‌توانیم برای معرفی مقام و منزلت آن قلّه‌نشینان کمال انسانی و نایل‌شدگان به مقام والای "انسان کامل" و مقام "خلیفة الهی"، از خودشان استمداد بطلبیم و از سخنان وحی‌گونه‌شان در این زمینه استفاده کنیم.
* امیرمؤمنان علی{{ع}} درباره جایگاه معنوی و شخصیت الهی اهل بیت{{عم}} (= ائمه اهل بیت و فاطمه زهرا{{س}}) می‌فرماید: "هرگز کسی از این امت مسلمان با خاندان پیامبر{{صل}} مقایسه نمی‌شود و آنانی که پروردۂ نعمت هدایت اهل بیت{{عم}} هستند با آنها برابر نیستند. خاندان رسالت، اساس دین و ستون‌های استوار یقین‌اند"<ref>{{متن حدیث|لَا يُقَاسُ بِآلِ مُحَمَّدٍ{{صل}} مِنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ أَحَدٌ وَ لَا يُسَوَّى بِهِمْ مَنْ جَرَتْ نِعْمَتُهُمْ عَلَيْهِ أَبَداً هُمْ أَسَاسُ الدِّينِ وَ عِمَادُ الْيَقِينِ}}؛ نهج‌البلاغه، صبحی صالح، خطبه ۲، ص۴۷.</ref>.
* امام رضا{{ع}} نیز در یک بیان طولانی به شرح و تبیین جایگاه امامت و مقام و منزلت والای امامان{{عم}} پرداخته است. آن حضرت این سخنان را زمانی بیان کرد که در هنگام ورود به شهر مرو خراسان مردمی را مشاهده نمود که در مسجد جامع شهر گرد هم نشسته و درباره مسئله امامت گفت‌وگو می‌کنند و اختلاف شدیدی در آن پیدا کرده بودند. امام{{ع}} این‌گونه آغاز سخن کرد و فرمود: مگر مردم مقام و منزلت (امام و) امامت را در میان امّت می‌دانند تا روا باشد که - گزینش امام - به اختیار و انتخاب آنان سپرده شود؟! شکوه مقام امامت و برتری مکان و جاه و جلال و حقیقت آن، بالاتر از آن است که این مردم بتوانند با عقل ناقصشان به ارزیابی آن بپردازند؛ یا اندیشه درستی درباره آن داشته باشند؛ یا به اختیار خود پیشوایی را برای سر و سامان دادن به کارهای خویش انتخاب کنند.
* امامت، مقام و منصب ویژه‌ای است که خداوند پس از منصب نبوّت و خلّت مقام خلیل اللهی، در مرتبه سوم به حضرت ابراهیم{{ع}} ارزانی داشته و او را به این فضیلت و مقام مشرّف ساخته و نامش را بلندآوازه و سرافراز گردانیده و (در آیه ابتلا: {{متن قرآن|وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که پروردگار ابراهیم، او را با کلماتی آزمود و او آنها را به انجام رسانید؛ فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم. (ابراهیم) گفت: و از فرزندانم (چه کس را)؟ فرمود: پیمان من به ستم‌کاران نمی‌رسد» سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref>) فرمود: همانا من تو را امام مردم گردانیدم... این آیه پیشوایی هر فرد ستمکاری را تا روز قیامت باطل کرد و آن را ویژه پاکان برجسته قرار داد...<ref>آیه ابتلا و نفی امامت و رهبری در جامعه اسلامی از انسان‌های فاسد و ستمکار در آن، دلیل روشنی است بر نادرستی دیدگاه علمای اهل سنّت و جماعت درباره امامت و جانشینی پیامبر{{صل}} که این مقام راحتی برای انسان‌های فاسدم و ستمکار روا می‌دانند!</ref>.
*همانا امامت، مقام انبیا و میراث اوصیاست. امامت، خلافت خدا، جانشینی رسول خدا{{صل}}، مقام امیرمؤمنان{{ع}} و میراث حسن و حسین{{عم}} است. امامت، زمام دین، موجب نظام مسلمین و صلاح دنیا و عزت مؤمنین است. امامت، ریشه بالنده اسلام و شاخه بلند آن است. با امام است که نماز، زکات، روزه، حج، جهاد، دریافت بیت‌المال، اجرای حدود و احکام، دفاع از مرزها و سرحدات به طور کامل انجام می‌شود... امام مانند خورشید روشنی‌بخش است که نورش فراگیر عالم (و آدم) است... امام، ماه تابان، چراغ فروزان، نور درخشان و ستاره‌ای است تابان و راهنمای در شدّت تاریکیها و رهگذر شهرها و کویرها و گرداب دریاها (یعنی راهنما و روشنگر زمان تاریکی‌های فراگیر جهل و نادانی، حیرت و سرگردانی، فتنه و آشوب‌های اجتماعی). امام آب گوارای زمان تشنگی، رهبر به سوی هدایت و نجات‌بخش از (گمراهی و) هلاکت است... امام، ابری است بارنده، بارانیست شتابنده، خورشیدی است فروزنده... امام، همدم و رفیق، پدری مهربان، برادری برابر، مادری دلسوز به کودک، پناه بندگان خدا در گرفتاری‌های سخت است....
* امام، امین خدا در میان خلقش و حجّت او در میان بندگانش و خلیفه او در سرزمین‌هایش است و مردم را به دین خدا دعوت و از حریم او، حراست می‌کند. امام، کسی است که از گناهان، پاک و از عیوب به دور است. به علم، مخصوص و به حلم، موسوم است. رشته اتصال دین، عزّت مسلمین، مایه خشم منافقین و نابودی کافرین است....
* امام، یگانه روزگار خویش است و هیچ کس به پای او نمی‌رسد و هیچ عالمی با او برابر نیست. جانشینی برای او یافت نمی‌شود و نظیر و مانندی برایش نیست. تمام فضایل و نیکی‌ها را داراست؛ بدون این که خود در طلبش رفته و کسب کرده باشد، بلکه امتیازی است که از سوی خداوند به او عطا شده است. پس کیست که بتواند امام را بشناسد یا انتخاب امام برای او ممکن باشد؟! هیهات، در اینجا خردها گم گشته... وعقل‌ها سرگردان و دیده‌ها بیدید است، بزرگان در این جا کوچکند و حکیمان در حیرت و بردباران کوتاه نظر، هوشمندان گیج و نادان، شاعران، لال و گنگ (یعنی ناتوان از توصیف امام) و سخندانان بی‌زبانند؛ شرح یک منزلتش را نتوانند و وصف یکی از فضایلش را ندانند و همگی به عجز و ناتوانی معترفند. چگونه می‌توان تمام اوصاف و ویژگی‌های امام و حقیقت وجود او را بیان کرد و اسرارش را فهمید... او که از وصف واصفان، فراتر است....
*آن حضرت در فراز دیگری در توصیف امام معصوم، فرمود: امام، عالمی است که چیزی بر او پوشیده نیست؛ پاسداری است که از انجام وظایف و تکالیف، کوتاهی نمی‌کند. معدن قداست، پاکی، پارسایی، علم و عبادت است... امام، مورد تأیید الهی و به دور از هر لغزش و خطایی است. بدین گونه، خداوند به وی مقام و منزلتی ممتاز بخشید، تا حجّتی باشد بر بندگان و گواهی باشد بر مخلوقات؛ و این فضل خداست که به هر کس خواهد، عطا نماید و خداوند صاحب فضل عظیمی است<ref>اصول کافی، ج۱، کتاب الحجة، باب نادر جامع فی فضل الامام و صفاته، روایت اول:</ref>.
* امام هادی{{ع}} نیز در فرازهایی از زیارت معتبر و گرانسنگ "جامعه کبیره"<ref>زیارت جامعه کبیره از ادعیه معتبره‌ای است که علاوه بر کتب ادعیه به ویژه مفاتیح الجنان شیخ عباس قمی، در کتب روایی نیز آمده است. (ر.ک: بحارالانوار، ج۹۹، ص۱۲۷ - ۱۴۴؛ روضة المتقین، محمدتقی مجلسی، ج۵، ص۴۵۰ - ۴۵۳، من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۳۸۵ –۳۹۲.</ref>، مقام و منزلت ائمه اهل بیت{{عم}} را چنین تبیین می‌کند: "درود بر شما ای خاندان نبوّت، جایگاه (و خاستگاه) رسالت، محل آمد و رفت فرشتگان، فرودگاه وحی، سرچشمه‌های رحمت (خداوند)، دارندگان برترین درجه تقوا و پرهیزکاری، حجّت‌های خداوند بر تمام اهل دنیا، آخرت و مردم نخستین (و پیشینیان)؛ و شمایید نور (دیده و دل) خوبان و هدایت‌کنندگان نیکوکاران. برای شماست محبّت واجب، درجات والا، مقام ستوده، جایگاه آشکار نزد خدای عزّوجلّ و جاه و جلال بزرگ و منزلت بسیار عالی"<ref>{{متن حدیث|السَّلَامُ عَلَيْكُمْ يَا أَهْلَ بَيْتِ النُّبُوَّةِ وَ مَوْضِعَ الرِّسَالَةِ وَ مُخْتَلَفَ الْمَلَائِكَةِ وَ مَهْبِطَ الْوَحْيِ وَ مَعْدِنَ الرَّحْمَةِ... وَ أَعْلَامِ التُّقَى... وَ حُجَجِ اللَّهِ عَلَى أَهْلِ الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ وَ الْأُولَى... وَ أَنْتُمْ نُورُ الْأَخْيَارِ وَ هُدَاةُ الْأَبْرَارِ... وَ لَكُمُ الْمَوَدَّةُ الْوَاجِبَةُ وَ الدَّرَجَاتُ الرَّفِيعَةُ وَ الْمَقَامُ الْمَحْمُودُ وَ الْمَقَامُ الْمَعْلُومُ عِنْدَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ الْجَاهُ الْعَظِيمُ وَ الشَّأْنُ الْكَبِيرُ}}.</ref><ref>عبدالله ابراهیم‌زاده آملی|ابراهیم‌زاده آملی، عبدالله، امامت و رهبری - ابراهیم‌زاده آملی (کتاب)| امامت و رهبری، ص:۲۸-۳۳.</ref>.
====جایگاه امامت در نظام فرهنگی اسلام====
====جایگاه امامت در نظام اخلاقی اسلام====
====جایگاه امامت در نظام سیاسی اسلام====
====جایگاه امامت در نظام اقتصادی اسلام====

===اهمیت امامت در قیامت===

==سوم: غایت امامت (چرایی امامت) ==
{{اصلی|چرایی امامت}}
* چرایی امامت در دو سطح قابل بررسی است:
# غایت امامت: والاترین و نهایی ترین هدف الهی از تعیین امام (رسیدن بشر به مقام خلافت الهی که در خود امام با تربیت الهی صورت می‌گیرد و در غیر امام با تربیت امام و تبعیت از امام|تبعیت از او حاصل می‌گردد)؛
# حکمت امامت: به معنای بیان اهداف و راهبردهای کلان الهی (چرایی فعل خدا در جعل امامت)، شمردن شؤون (جایگاه ها و مقامات) و همچنین تشریح وظایف (رسالت ها و مأموریت ها) و کارکردهای امام و کارکردهای امامت|نظام امامت (فواید امامت|فواید و منافع مترتب بر جعل امامت|منافع مترتب بر جعل و منافع مترتب بر پیاده‌سازی امامت|پیاده‌سازی امامت).
*در روایات از امامت، به عنوان غایت خلقت تعبیر شده است؛ به گونه‌ای که اگر لحظه‌ای زمین از امام خالی باشد، بر اهلش خشم خواهد نمود و آنان را در کام خود فرو خواهد برد <ref>{{متن حدیث|لَوْ بَقِيَتِ الْأَرْضُ بِغَيْرِ إِمَامٍ لَسَاخَتْ‏}}؛ اصول کافی، ج۱، ص۱۳۷.</ref>. از این روایت و نظایر آن به دست می‌آید که سرنوشت زندگی انسان و سایر جانداران در زمین به وجود امام بستگی دارد؛ یعنی از زمانی که در زمین حیات وجود داشته، امام نیز بوده است و تا هنگامی‌ که زندگی جریان دارد، امام نیز وجود خواهد داشت. بر این اساس، امام در نظام خلقت نقش علیت دارد. علیت امام در نظام طبیعت و در سطحی فراتر در نظام خلقت، به دو گونه فاعلی و غایی امکان پذیر است؛ یعنی وجود امام در سلسله علل فاعلی و غایی جهان قرار دارد، هر چند علة العلل در هر دو سلسله خداوند متعال است. بدین جهت است که درباره امام مهدی|امام عصر{{ع}} آمده است: "بقای دنیا به بقای امام عصر{{ع}} است، و به یُمن و برکت او موجودات روزی داده می‌شوند و به واسطه وجود او زمین و آسمان پابرجاست"<ref>{{متن حدیث| الَّذِي بِبَقَائِهِ بَقِيَتِ الدُّنْيَا وَ بِيُمْنِهِ رُزِقَ الْوَرَى وَ بِوُجُودِهِ ثَبَتَتِ الْأَرْضُ وَ السَّمَاء‏}}؛ دعای عدیله.</ref>.<ref>[[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[امامت - ربانی گلپایگانی (مقاله)|مقاله «امامت - ربانی گلپایگانی»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]] ص ۴۰۴-۴۱۸.</ref>
* صدرالمتألهین در شرح این گونه احادیث گفته است: خداوند سبحان موجودات را با تفاوت درجات و مراتبی که از نظر برتری و پست تری دارند آفرید. پایین‌ترین مرتبه موجودات مواد عنصری زمین است که دورترین فاصله را از لطافت وجودی دارد، اما قابلیت تحول و تکامل وجودی را دارد. اراده حکیمانه خداوند اقتضا کرده است که این مواد عنصری، مسیر تکامل را طی کرده و به غایات وجودی خود "مرتبه بالاتر وجود" برسند. بر این اساس، در مسیر تکامل موجودات که از طریق علت غایی تحقق می‌یابد هر موجودی که مرتبه بالاتر دارد علت غایی موجود پایین‌تر است. بدین ترتیب، زمین را برای گیاه آفرید و گیاه را برای حیوان و حیوان را برای انسان، و از آنجا که در میان افراد انسان نیز مراتب کمال و نقص وجود دارد، کامل‌ترین انسان را غایت وجود انسان‌های دیگر قرار داد که در حقیقت غایت همه موجوداتی است که در مرتبه پایین‌تر از انسان قرار دارند. او همان انسان کامل است که در مرتبه امامت است، او جانشین خداوند در زمین است و چون وجود چیزی بدون غایت آن محال است، وجود جهان بدون وجود امام ناممکن خواهد بود<ref>شرح اصول کافی، ص۴۶۲.</ref>.<ref>[[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[امامت - ربانی گلپایگانی (مقاله)|مقاله «امامت - ربانی گلپایگانی»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]] ص ۴۰۴-۴۱۸.</ref>.

==چهارم: صفات امام (شروط امامت)==
{{اصلی|صفات امام}}
{{اصلی|عصمت امام}}
{{اصلی|علم خدادادی}}
===شروط عام===
===شروط خاص===
====شرط اول: نصب الهی امام (اصطفاء)====
====شرط دوم: علم ویژه الهی (علم لدنی)====
* امامان{{عم}} حق که مسئولیت خطیر هدایت مردم به سعادت و کمال و مدیریت جوامع انسانی را بر عهده دارند، باید از دانش گسترده برخوردار باشند، تا بتوانند این مسئولیت را به انجام رسانند، افزون بر این لازم است علم آنان از خطا و شک مصون باشد، تا مردم بتوانند به آنان اعتماد کنند و هدایت ایشان را پذیرفته و تحت حاکمیت آنان به اهداف مادی و معنوی خود برسند، ازاین‌رو خداوند طالوت را با برتری در دانش و نیروی جسمانی برای حاکمیت بر بنی‌اسرائیل برگزید: {{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاهُ عَلَيْكُمْ وَزَادَهُ بَسْطَةً فِي الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ}} <ref> خداوند او را بر شما برگزیده و بر گستره دانش و (نیروی) تن او افزوده است؛ سوره بقره، آیه: ۲۴۷.</ref> و نیز اولواالامر را مرجع علمی مسلمانان در تشخیص حق و باطل و صدق و کذب معرفی کرد و به آنان فرمان داد تا در هنگام دریافت گزارشها به اولواالامر به عنوان صاحبان آگاهی و قدرت تشخیص مراجعه کنند تا با استنباط حق و صدق، آنان را آگاه سازند: {{متن قرآن|وَإِذَا جَاءَهُمْ أَمْرٌ مِّنَ الأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذَاعُواْ بِهِ وَلَوْ رَدُّوهُ إِلَى الرَّسُولِ وَإِلَى أُولِي الأَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنبِطُونَهُ مِنْهُمْ}} <ref> و هنگامی که خبری از ایمنی یا بیم به ایشان برسد آن را فاش می‌کنند و اگر آن را به پیامبر یا پیشوایانشان باز می‌بردند کسانی از ایشان که آن را در می‌یافتند به آن پی می‌بردند؛ سوره نساء، آیه: ۸۳.</ref> مقصود از اولواالامر در این آیه همان کسانی هستند که در آیه ۵۹ سوره نساء به آنان اشاره شده و حکم ایشان در عصمت و وجوبِ اطاعت مانند پیامبر|رسول خداست{{صل}} <ref>الميزان، ج ۵، ص ۲۲؛ ج ۴، ص ۳۸۷ ـ ۳۹۱.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. و مصادیق آن بر اساس روایات، اماماناند{{عم}}<ref>روض‌الجنان،ج۶، ص۳۵؛ همان، ج۴، ص۳۸۷ـ ۳۹۱؛ ج ۵، ص ۲۳ ـ ۲۴.</ref> با توجه به اینکه آیه، اولواالامر را آگاه به ریشه مسائل معرفی کرده به‌گونه‌ای که اگر دیگران به آنان مراجعه کنند راهنماییشان می‌کنند، استفاده می‌شود که علم آنان آمیخته به جهل و شک و خطا نیست و این در مورد غیر معصومان صدق نمی‌کند، افزون بر این از ذیل آیه فهمیده می‌شود که وجود اولواالامر نوعی فضل و رحمت الهی است که اطاعتشان مردم را از پیروی شیطان باز می‌دارد: {{متن قرآن|وَلَوْلاَ فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ لاَتَّبَعْتُمُ الشَّيْطَانَ إِلاَّ قَلِيلاً}} <ref> و اگر بخشش و بخشایش خداوند بر شما نمی‌بود (همه) جز اندکی، از شیطان پیروی می‌کردید؛ سوره نساء، آیه: ۸۳.</ref> و تنها پیروی از معصومان می‌تواند انسان را از گمراهی و پیروی شیطان به طور قطع باز دارد، زیرا غیر معصوم ممکن است خود گرفتار لغزش و خطا شود<ref>الميزان، ج ۱۲، ص ۲۵۹، ۲۸۵.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. از دیگر آیاتی که علم امام{{ع}} از آن استفاده می‌شود آیه {{متن قرآن|وَمَا أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِكَ إِلاَّ رِجَالاً نُّوحِي إِلَيْهِمْ فَاسْأَلُواْ أَهْلَ الذِّكْرِ إِن كُنتُمْ لاَ تَعْلَمُونَ}} <ref> و ما پیش از تو جز مردانی را که به آنها وحی می‌کردیم نفرستادیم؛ اگر نمی‌دانید از اهل ذکر (آگاهان) بپرسید؛ سوره نحل، آیه: ۴۳.</ref> و {{متن قرآن|وَمَا أَرْسَلْنَا قَبْلَكَ إِلاَّ رِجَالاً نُّوحِي إِلَيْهِمْ فَاسْأَلُواْ أَهْلَ الذِّكْرِ إِن كُنتُمْ لاَ تَعْلَمُونَ}} <ref> و پیش از تو جز مردانی را که به آنها وحی می‌کردیم نفرستادیم، اگر نمی‌دانید از اهل کتاب بپرسید؛ سوره انبیاء، آیه: ۷.</ref> است که براساس آن باید انسان‌ها اموری را که نمی‌دانند از اهل ذکر بپرسند. گرچه مضمون آیه عام و ارشاد به اصلی عقلایی یعنی وجوب رجوع جاهل به اهل خبره است <ref>الميزان، ج ۱۲، ص ۲۵۹، ۲۸۵.</ref>؛ ولی کامل‌ترین مصداق «اهل ذکر» امامان{{عم}} هستند <ref>الميزان، ج۱۲، ص۲۸۵؛ پيام قرآن، ج۹، ص ۱۱۴.</ref>، چنان‌که در روایات فراوانی نیز آمده است که مقصود از اهل ذکر ائمه‌اند{{عم}} <ref>روض‌الجنان، ج ۱۳، ص ۲۰۹.</ref> در آیات دیگری نیز با تعبیراتی نظیر راسخان در علم: {{متن قرآن|وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ}} <ref> و استواران در دانش؛ سوره آل عمران، آیه: ۷.</ref><ref>الكافى،ج۱، ص۲۱۳؛ نورالثقلين، ج۱، ص۳۱۵ ـ ۳۱۸.</ref>، کسی که علم کتاب نزد اوست: {{متن قرآن|وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}} <ref> و کسی که دانش کتاب نزد اوست؛ سوره رعد، آیه: ۴۳.</ref><ref>مجمع‌البيان، ج ۶، ص ۴۶۲؛ نورالثقلين، ج ۲، ص۵۲۱ ـ ۵۲۴؛ الميزان، ج۱۱، ص۳۸۷ ـ ۳۸۹.</ref> و کسانی که به آنان علم داده شده: {{متن قرآن|بَلْ هُوَ آيَاتٌ بَيِّنَاتٌ فِي صُدُورِ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ}} <ref> اما آن (قرآن) آیاتی روشن است در سینه کسانی که به آنان دانش داده‌اند؛ سوره عنکبوت، آیه: ۴۹.</ref><ref>الكافى، ج ۱، ص ۲۱۳ ـ ۲۱۴؛ مجمع‌البيان، ۸، ص ۴۵۱؛ الميزان، ج ۱۶، ص ۱۴۲.</ref> به عالمانی اشاره شده که مصادیق کامل آنها امامان{{عم}} هستند. شایان ذکر است که بر پایه روایات فراوانی از امامان{{عم}} آنان به غیب و همه علومی که در اختیار فرشتگان، پیامبران و رسولان قرار گرفته عالم‌اند <ref>الكافى، ج ۱، ص ۲۵۵ ـ ۲۵۶؛ الميزان، ج ۱۸، ص ۱۹۲.</ref> و علم آنان دارای منابع فراوانی است؛ مانند: تحدیث و الهام، وراثت از پیامبر|پیامبر اکرم{{صل}} و امام{{ع}} پیش از خود، جفر و جامعه، مصحف فاطمه{{س}} و صحیفه امیرمؤمنان، امام علی{{ع}} <ref> الكافى، ج ۱، ص ۱۷۶، ۲۷۰، ۲۲۳، ۲۳۱، ۲۳۸ـ ۲۴۲.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
====شرط سوم: عصمت====
* بر اساس آموزه‌های قرآن، امام{{ع}} دارای ویژگی‌هایی است که مهم‌ترین آنها عصمت است<ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. خدای سبحان در پاسخ حضرت ابراهیم{{ع}} که از خدا خواست تا امامت را در ذرّیه او قرار دهد فرمود: عهد من به ظالمان نمی‌رسد: {{متن قرآن|لاَ يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ }} <ref> پیمان من به ستمکاران نمی‌رسد؛ سوره بقره، آیه: ۱۲۴.</ref> مفسران با استناد به این آیه عصمت را برای امام{{ع}} لازم می‌دانند و لزوم عصمت را این‌گونه تبیین می‌کنند که امام{{ع}} مقتدا و رهبری است که اقتدای به او واجب است و اگر امام{{ع}} معصیت کند بر آدمیان نیز از باب لزوم اطاعت از امام{{ع}}، معصیت واجب خواهد بود و این امر محال است، زیرا معصیت ممنوع است و جمع فعل و ترک غیر ممکن است، ازاین‌رو عصمت در امامان{{عم}} لازم است تا این محذور پیش نیاید<ref>التفسيرالكبير، ج۴، ص ۳۶ ـ ۳۷، ج ۱۰، ص ۱۴۴.</ref> ناگفته نماند که آیه بر عصمت امام{{ع}} در طول حیات و تمام عمر دلالت می‌کند بنابراین کسی که در قسمتی از عمر خود گرفتار فسق یا شرک باشد شایستگی مقام امامت را نخواهد داشت <ref>الميزان، ج ۱، ص ۲۷۴.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. نیز خداوند در {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ اتَّقُواْ اللَّهَ وَكُونُواْ مَعَ الصَّادِقِينَ }} <ref> ای مؤمنان! از خداوند پروا کنید و با راستگویان باشید!؛ سوره توبه، آیه: ۱۱۹.</ref> از مؤمنان می‌خواهد، تقوای الهی را پیشه ساخته و به طور مطلق <ref>المیزان، ج ۹، ص ۴۰۲.</ref> با صادقان باشند: {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ اتَّقُواْ اللَّهَ وَكُونُواْ مَعَ الصَّادِقِينَ}} <ref> ای مؤمنان! از خداوند پروا کنید و با راستگویان باشید!؛ سوره توبه، آیه: ۱۱۹.</ref> بی‌تردید لازمه همراهی مطلق با آنان، عصمت آنهاست<ref> التفسيرالكبير، ج ۱۶، ص ۲۲۱؛ پيام قرآن، ج ۹، ص ۵۰؛ حق‌اليقين، ص ۵۴ ـ ۵۵.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. همچنین در {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ أَطِيعُواْ اللَّهَ وَأَطِيعُواْ الرَّسُولَ وَأُولِي الأَمْرِ مِنكُمْ }} <ref> ای مؤمنان، از خداوند فرمان برید و از پیامبر و زمامدارانی که از شمایند فرمانبرداری کنید؛ سوره نساء، آیه: ۵۹.</ref>، اطاعت از اولواالامر در ردیف اطاعت پیامبر{{صل}} و اطاعت پیامبر{{صل}} در ردیف اطاعت خدای متعال قرار گرفته است و چون اطاعت خدا به صورت مطلق واجب است بنابراین، اطاعت پیامبر{{صل}} و اولواالامر نیز به طور مطلق واجب است و لازمه وجوب اطاعتِ مطلق، عصمت است <ref>الميزان، ج ۴، ص ۳۸۹ ـ ۳۹۱؛ حق اليقين، ص ۴۰.</ref> دلالت آیه بر عصمت چنان واضح و روشن است که برخی از اهل سنت نیز نتوانسته‌اند آن را انکار کنند، گرچه مصداق اولواالامر در نظر آنان، اهل حلّ و عقد از امت‌اند که مجموع آنان ـ به شرط اجتماع ـ خطا نمی‌کنند <ref>التفسير الكبير، ج ۱۰، ص ۱۴۴؛ التفسير المنار، ج ۵، ص ۲۰۳.</ref>؛ ولی چون اهل حل و عقد کسانی‌اند که ممکن است مرتکب خطا بشوند از عصمت بهره‌ای ندارند و نمی‌تواند مراد آیه اهل حل و عقد باشد<ref>الميزان، ج ۴، ص ۳۹۲ ـ ۳۹۳.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.

====شرط چهارم: افضلیت====
=====امامت افضل یا امامت مفضول؟=====

==پنجم: تعیین امام==
===راه تعیین امام===
====نصب امام====
====انتخاب امام====
====غلبه و استیلا====

==اثبات امامت==

==قلمرو امامت==
===امامت شأنی===
===امامت فعلی===
====امامت صامت====
====امامت ناطق====

==اثبات امامت ==

==زمینه‌های جعل امامت==
{{اصلی|صبر امام}}
{{اصلی|یقین امام}}
{{اصلی|ابتلای امام}}
{{اصلی|بندگی امام}}
{{اصلی|هدایتگری امام}}
* جعل امامت منوط به وجود زمینه‌هایی است<ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>:
#'''صبر و شکیبایی:''' هدایت انسان‌ها به توحید و به ثمر رساندن آن، با دشواری‌هایی همراه است، از این رو برای عهده‌داری این امر خطیر، باید امامت به کسی سپرده شود که از مشکلات نهراسد و با شکیبایی این بار سنگین را به مقصد برساند<ref> نمونه، ج ۱۷، ص ۱۶۶.</ref>: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا لَمَّا صَبَرُوا }} <ref> برخی از آنان را پیشوایانی گماردیم که به فرمان ما (مردم را) رهنمایی می‌کردند؛ سوره سجده، آیه: ۲۴.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
#'''یقین معصوم|یقین به آیات الهی:''' انسانی که به آیات الهی یقین دارد در کار هدایت امت موفق است و می‌تواند با نیروی یقین خط هدایت به امر الهی را تداوم بخشد<ref> نمونه، ج ۱۷، ص ۱۶۶.</ref>: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا لَمَّا صَبَرُوا وَكَانُوا بِآيَاتِنَا يُوقِنُونَ}} <ref> و چون شکیب ورزیدند و به آیات ما یقین داشتند برخی از آنان را پیشوایانی گماردیم که به فرمان ما (مردم را) رهنمایی می‌کردند؛ سوره سجده، آیه: ۲۴.</ref>، چنانکه حضرت ابراهیم{{ع}} ابتدا برای دستیابی به یقین، از رؤیت ملکوت بهره‌مند شد: {{متن قرآن|وَكَذَلِكَ نُرِي إِبْرَاهِيمَ مَلَكُوتَ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ وَلِيَكُونَ مِنَ الْمُوقِنِينَ}} <ref> و این‌گونه ما گستره آسمان‌ها و زمین را به ابراهیم می‌نمایانیم و (چنین می‌کنیم) تا از باورداران گردد؛ سوره انعام، آیه: ۷۵.</ref> و پس از رسیدن به مقام یقین و تحقق به کلمات اللّه امامت به او اعطا گردید<ref>الميزان، ج ۱، ص ۲۷۳.</ref>: {{متن قرآن|وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا}} <ref> و (یاد کن) آنگاه را که پروردگار ابراهیم، او را با کلماتی آزمود و او آنها را به انجام رسانید؛ فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم؛ سوره بقره، آیه: ۱۲۴.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
#'''ابتلای معصوم|موفقیت در آزمونهای الهی:'''امامت زمانی به حضرت ابراهیم{{ع}} عطا شد که خدای متعال او را به انواع ابتلائات، از جمله ذبح فرزند آزمود و او در همه آنها پیروز گردید<ref>الميزان، ج ۱، ص ۲۶۸.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
#'''بندگی معصوم|عبودیت تام:''' کسانی که مقام امامت به آنان داده شده در عبودیت الهی استمرار داشته و با عبادت ملازم بوده‌اند<ref>المیزان، ج ۱۴، ص ۳۰۴ ـ ۳۰۵.</ref>: {{متن قرآن|كَانُوا لَنَا عَابِدِينَ}} <ref> آنان پرستندگان ما بودند؛ سوره انبیاء، آیه: ۷۳.</ref>، چنانکه بر پایه برخی احادیث خدای متعال ابراهیم را قبل از هرچیز عبد خود قرار داد و پس از آن مقام امامت را به او عطا کرد<ref>الكافى، ج ۱، ص ۱۷۵.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
#'''هدایت معصوم|هدایت یافتگی بدون واسطه:''' رسالت اساسی امام{{ع}} هدایت است و ازاین‌رو در صورتی می‌تواند دیگران را هدایت کند که خود به طور مستقیم و بدون واسطه از ناحیه خدا هدایت شده باشد <ref>الميزان، ج ۱، ص ۲۷۲ ـ ۲۷۵.</ref>: {{متن قرآن|أَفَمَن يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ أَحَقُّ أَن يُتَّبَعَ أَمَّن لاَّ يَهِدِّيَ إِلاَّ أَن يُهْدَى}} <ref> آیا آنکه به حقّ رهنمون می‌گردد سزاوارتر است که پیروی شود یا آنکه راه نمی‌یابد مگر آنکه راه برده شود؟؛ سوره یونس، آیه: ۳۵.</ref> براساس روایاتی در ذیل این آیه پیامبران و امامان هدایت یافتگان‌اند<ref> نورالثقلين، ج ۲، ص ۳۰۳ ـ ۳۰۴؛ الميزان، ج ۱۰، ص ۵۶ ـ ۵۸.</ref><ref>محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.

==مسئولیت‌های امامت (شؤون امام|شؤون و وظایف امام)==
===مرجعیت علمی و مرجعیت دینی===
* نقل دین
* حفظ دین
* تبیین معارف دینی
===رهبری اجتماع (ولایت امر)===
===ولایت باطنی===

==کارکردهای امامت ==
{{اصلی|کارکردهای امامت}}

==امامت در کودکی==
==دوران‌های امامت==
# دوره حضور؛
# دوره غیبت؛
# دوره ظهور؛
# دوره رجعت.

==سال‌شمار امامت امامان دوازده‌گانه==

'''امامت''' به معنای [[رهبری]] و [[ولایت امر]] است. امامت، [[منصب]] و مقامی که از سوی [[خداوند]] به بعضی انسان‌های [[پاک]] و [[دانا]] و [[شایسته]] داده می‌شود که [[مردم]] را به [[راه خدا]] [[هدایت]] کنند. در [[اسلام]]، برای تداوم [[مسؤولیت]] [[پیامبر خدا]] {{صل}} در بُعد [[حکومتی]] و [[دینی]]، امامت و [[وصایت]] قرار داده شده تا [[مردم]] پس از [[پیامبر]]، از [[امام]] تبعیّت کنند و [[رسول خدا]] {{صل}} و [[امامان]] پس از خویش را با نام و مشخصات [[تعیین]] کرده است. امامت یکی از [[اصول اعتقادی]] [[شیعه]] است و از سوی [[خدا]] و پیامبر {{صل}} است نه به [[انتخاب مردم]]. [[علم]] و [[عصمت]] از جمله شرایط آن است و [[امام]]، [[حق]] [[ولایت]] بر [[مردم]] دارد و [[حجت الهی]] بر همگان است. [[پذیرش]] امامتِ امامانِ [[معصوم]] [[واجب]] است و [[نشانه]] [[اطاعت از خدا]] و پیامبر است و هر کس بدون [[عقیده]] و [[ایمان به امامت]] امامِ [[معصوم]] بمیرد، به [[مرگ جاهلیت]] مرده است. [[امام رضا]] {{ع}} می‌‌فرماید: {{متن حدیث|إِنَّ الْإِمَامَةَ خِلَافَةُ اللَّهِ وَ خِلَافَةُ الرَّسُولِ}} امامت، [[جانشینی]] خدا و [[جانشینی پیامبر]] است<ref>اصول کافی، ج۱، ص۲۰۰.</ref>. روشن است کسی که به جای خدا و [[رسول]] بر [[مردم]] [[حکومت]] می‌کند، باید پاک و [[عادل]] و [[شبیه]] پیامبر در [[کمالات]] و [[فضایل]] باشد. به [[پیروان]] این [[عقیده]]، [[امامیه]] و [[شیعه]] گفته می‌شود<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)|فرهنگ‌نامه دینی]]، ص۳۲.</ref>.
[[پرونده:V0010.webm|بندانگشتی|285px|left]]

== معناشناسی امام و امامت ==
=== معنای لغوی ===
{{اصلی|امامت در لغت}}

=== معنای اصطلاحی ===
مراد از "امامت" و "ولایت"، "[[ولایت امر]]" است؛ به این معنا که اینکه [[فرمان]] [[دست]] چه کسی باید باشد؛ بازگشت همۀ [[نزاع‌ها]]، چه داخل و چه بیرون از [[جامعه اسلامی]]، به این است که چه کسی [[دستور]] بدهد. در عصر ما نیز، هر کدام از [[طاغوت‌ها]] و سردم‌داران [[استکبار جهانی]] ادعا می‌کند که باید [[فرمان]] [[دست]] من باشد و اگر ملتی یا کشوری بیابد که روزبه‌روز مقتدرتر می‌شود، درصدد شکستن و به‌زانودرآوردن آن برمی‌آید تا خود را ابرقدرت جلوه دهد. اساس [[جنگ‌ها]] و کشمکش‌های این [[مستکبران]] با رقبای خود در [[دنیا]] همین است که زیر بار [[فرمان]] آنان نمی‌روند. بنابراین، [[نزاع]] و دعوا بر سر همان چیزی است که در منابع [[دینی]] [[اسلام]] از آن به "[[ولایت امر]]" تعبیر شده است. "امامت" همان "[[ولایت امر]]" است؛ یعنی چه کسی باید صاحب [[دستور]] باشد<ref>[[محسن اراکی|اراکی، محسن]]، [https://www.aparat.com/v/FYjv0?playlist=376197 درس اول «امامت در اندیشه اسلامی»]</ref>

==== اصطلاح امامت در قرآن ====
{{اصلی|امامت در قرآن}}
لفظ "امامت" در [[قرآن]] به‌کار نرفته؛ ولی واژه "امام {{ع}}" به صورت مفرد و جمع در ۱۲ مورد استعمال شده است که برخی از آنها و نیز [[آیات]] متعدد دیگر به موضوع امامت [[ارتباط]] دارد. آیات مربوط گاهی به [[پیشوایی]] بر [[حق]] [[بالاصاله]]: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}} <ref> و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند؛ سوره انبیاء، آیه: ۷۳.</ref>، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}} <ref> برخی از آنان را پیشوایانی گماردیم؛ سوره سجده، آیه: ۲۴.</ref> و گاهی به پیشوایی به حق به نحو [[جانشینی]]: {{متن قرآن|وَأُولِي الأَمْرِ مِنكُمْ}} <ref> و زمامدارانی که از شمایند؛ سوره نساء، آیه: ۵۹.</ref> و گاهی به [[پیشوایی]] [[باطل]]: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ}} <ref> و زمامدارانی که از شمایند؛ سوره قصص، آیه: ۴۱.</ref> و گاهی به مفهوم جامع میان پیشوایی بر [[حق و باطل]]: {{متن قرآن|يَوْمَ نَدْعُو كُلَّ أُنَاسٍ بِإِمَامِهِمْ}} <ref> روزی که هر دسته‌ای را با پیشوایشان فرا می‌خوانیم؛ سوره اسراء، آیه: ۷۱.</ref> اشاره دارد<ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.

افزون بر آیاتی که واژه [[امام]] {{ع}} یا [[اولی‌الامر]] در آن به‌کار رفته است [[آیات]] فراوانی با امامت و [[رهبری]] پیوند دارد، از جمله برخی آیاتی که در آن مفهوم [[هدایت]] آمده {{متن قرآن|وَيَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُواْ لَوْلا أُنزِلَ عَلَيْهِ آيَةٌ مِّن رَّبِّهِ إِنَّمَا أَنتَ مُنذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ}} <ref> و کافران می‌گویند: چرا نشانه‌ای از پروردگارش بر او فرو فرستاده نشده است؟ تو، تنها بیم‌دهنده‌ای و هر گروهی رهنمونی دارد؛ سوره رعد، آیه: ۱۳.</ref>؛ {{متن قرآن|قُلْ هَلْ مِن شُرَكَائِكُم مَّن يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ قُلِ اللَّهُ يَهْدِي لِلْحَقِّ أَفَمَن يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ أَحَقُّ أَن يُتَّبَعَ أَمَّن لاَّ يَهِدِّيَ إِلاَّ أَن يُهْدَى فَمَا لَكُمْ كَيْفَ تَحْكُمُونَ}} <ref> بگو آیا از شریکانتان کسی هست که به سوی «حق» رهنمون باشد؟ بگو خداوند به «حق» رهنماست؛ آیا آنکه به حقّ رهنمون می‌گردد سزاوارتر است که پیروی شود یا آنکه راه نمی‌یابد مگر آنکه راه برده شود؟ پس چه بر سرتان آمده است؟ چگونه داوری می‌کنید؟؛ سوره یونس، آیه: ۳۵.</ref>، آیه‌ای که [[مؤمنان]] را به [[همراهی]] با [[صادقان]] فرا می‌خواند {{متن قرآن|الْمُنَافِقُونَ وَالْمُنَافِقَاتُ بَعْضُهُم مِّن بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمُنكَرِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمَعْرُوفِ وَيَقْبِضُونَ أَيْدِيَهُمْ نَسُواْ اللَّهَ فَنَسِيَهُمْ إِنَّ الْمُنَافِقِينَ هُمُ الْفَاسِقُونَ}} <ref> مردان و زنان منافق، همگون یکدیگرند که به کار ناپسند فرمان می‌دهند و از کار شایسته باز می‌دارند! و (در بخشش) ناخن خشکی می‌ورزند، خداوند را فراموش کرده‌اند و خداوند نیز آنان را از یاد برده است، بی‌گمان منافقانند که نافرمانند؛ سوره توبه، آیه: ۶۷.</ref>، [[آیه ولایت]] {{متن قرآن|إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِينَ آمَنُواْ الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ رَاكِعُونَ}} <ref> سرور شما تنها خداوند است و پیامبر او و (نیز) آنانند که ایمان آورده‌اند، همان کسان که نماز برپا می‌دارند و در حال رکوع زکات می‌دهند؛ سوره مائده، آیه: ۵۵.</ref>، آیه‌ای که می‌گوید اگر به برخی در [[زمین]] [[قدرت]] داده شود [[نماز]] را برپا می‌دارند، [[زکات]] می‌دهند و [[امر به معروف و نهی از منکر]] می‌کنند {{متن قرآن|الَّذِينَ إِن مَّكَّنَّاهُمْ فِي الأَرْضِ أَقَامُوا الصَّلاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ وَأَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَنَهَوْا عَنِ الْمُنكَرِ وَلِلَّهِ عَاقِبَةُ الأُمُورِ}} <ref> همان کسانی که اگر آنان را در زمین توانمندی دهیم نماز بر پا می‌دارند و زکات می‌پردازند و به کار شایسته فرمان می‌دهند و از کار ناپسند باز می‌دارند و پایان کارها با خداوند است؛ سوره حج، آیه: ۴۱.</ref> و آیاتی که در آن از اعطای [[مُلک]] به برخی سخن به میان آمده است. {{متن قرآن|أَمْ لَهُمْ نَصِيبٌ مِّنَ الْمُلْكِ فَإِذًا لاَّ يُؤْتُونَ النَّاسَ نَقِيرًا أَمْ يَحْسُدُونَ النَّاسَ عَلَى مَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِن فَضْلِهِ فَقَدْ آتَيْنَا آلَ إِبْرَاهِيمَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَآتَيْنَاهُم مُّلْكًا عَظِيمًا }} <ref> آیا ایشان را بهره‌ای از فرمانروایی است؟ که در آن صورت سر سوزنی به کسی (چیزی) نمی‌دهند. یا اینکه به مردم برای آنچه خداوند به آنان از بخشش خود داده است رشک می‌برند؟ بی‌گمان ما به خاندان ابراهیم کتاب (آسمانی) و فرزانگی دادیم و به آنان فرمانروایی سترگی بخشیدیم؛ سوره نساء، آیه: ۵۳ - ۵۴.</ref>؛ {{متن قرآن|وَقَالَ لَهُمْ نَبِيُّهُمْ إِنَّ اللَّهَ قَدْ بَعَثَ لَكُمْ طَالُوتَ مَلِكًا قَالُواْ أَنَّى يَكُونُ لَهُ الْمُلْكُ عَلَيْنَا وَنَحْنُ أَحَقُّ بِالْمُلْكِ مِنْهُ وَلَمْ يُؤْتَ سَعَةً مِّنَ الْمَالِ قَالَ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاهُ عَلَيْكُمْ وَزَادَهُ بَسْطَةً فِي الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ وَاللَّهُ يُؤْتِي مُلْكَهُ مَن يَشَاء وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ }} <ref> و پیامبرشان به آنان گفت: خداوند طالوت را به پادشاهی شما گمارده است، گفتند:چگونه او را بر ما پادشاهی تواند بود با آنکه ما از او به پادشاهی سزاوارتریم و در دارایی هم به او گشایشی نداده‌اند. گفت: خداوند او را بر شما برگزیده و بر گستره دانش و نیروی تن او افزوده است و خداوند پادشاهی خود را به هر که خواهد می‌دهد و خداوند نعمت‌گستری داناست؛ سوره بقره، آیه: ۲۴۷.</ref><ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>

در [[روایات]] فراوانی نیز، مصادیق یا [[تأویل]] آیاتی از [[قرآن]]، مانند: {{متن قرآن|فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَالنُّورِ الَّذِي أَنزَلْنَا وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ }} <ref> پس به خداوند و پیامبرش و نوری که فرو فرستاده‌ایم ایمان آورید و خداوند از آنچه انجام می‌دهید آگاه است؛ سوره تغابن، آیه: ۸.</ref><ref>نورالثقلین، ج ۵، ص ۳۴۱.</ref>، {{متن قرآن|يُرِيدُونَ لِيُطْفِؤُوا نُورَ اللَّهِ بِأَفْوَاهِهِمْ وَاللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ}} <ref> بر آنند که نور خداوند را با دهانهاشان خاموش کنند و خداوند کامل‌کننده نور خویش است هر چند کافران نپسندند؛ سوره صف، آیه: ۸.</ref><ref>نورالثقلین، ج ۵، ص ۳۱۶ - ۳۱۷.</ref> و {{متن قرآن|وَلَقَدْ وَصَّلْنَا لَهُمُ الْقَوْلَ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ}} <ref> و ما برای آنان این گفتار را به هم پیوستیم باشد که پند گیرند؛ سوره قصص، آیه: ۵۱.</ref><ref> الکافی، ج ۱، ص ۴۱۵؛ بصائر الدرجات، ص ۵۱۵.</ref> [[امامان]] {{عم}} دانسته شده‌اند<ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.

در [[قرآن]] و [[احادیث اسلامی]]، کلمه "[[امام]]"، فی الجمله در معنای لغویِ آن به کار رفته است؛ یعنی هر چیزی که مورد [[پیروی]] واقع شود اعم از [[انسان]] و غیر [[انسان]]، مانند: {{متن قرآن|وَمِن قَبْلِهِ كِتَابُ مُوسَى إِمَامًا وَرَحْمَةً}} <ref> و کتاب موسی به پیشوایی و بخشایش پیش از او بوده است؛ سوره هود، آیه: ۱۷.</ref> [[حق]] مانند: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}} <ref> و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند؛ سوره انبیاء، آیه: ۷۳.</ref> و [[باطل]] مانند: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ }} <ref> و آنان را (به کیفر کفرشان) پیشوایانی کردیم که (مردم را) به سوی آتش دوزخ فرا می‌خوانند؛ سوره قصص، آیه: ۴۱.</ref>؛ ولی غالبا این واژه به [[پیشوایان]] [[حق]] و کسانی که به بالاترین نقطه قلّه [[انسانیت]] صعود کرده‌اند، اطلاق می‌گردد و استعمال آن در معنای لغوی، اندک است و نیز استعمال آن در «[[امامان]] [[آتش]]»، به لحاظ نشان دادن نقطه نهاییِ [[انحطاط]] [[انسان]]، در مقابل نقطه اوج [[تکامل]] اوست. به هر حال، [[آیات]] و احادیثی که در این جا تحت عنوان «امامت» خواهند آمد، اختصاص به امامت [[امامان]] [[حق]] دارند<ref>[http://lib.eshia.ir/27255/6/214 [[محمد محمدی ری‌شهری|محمدی ری‌شهری، محمد]]، دانشنامه قرآن و حدیث، ج ۱۰، ص۲۱۳ - ۲۱۴.]</ref>

[[خدای سبحان]] در [[آیات]] متعددی به موضوع امامت اشاره و برای [[امام]] ویژگی‌هایی آورده است. این ویژگی‌ها در [[تعریف امامت]]، تأثیر بسزایی دارد.

نمونه‌های زیر، برخی از مهم‌ترین [[آیات]] است:
#{{متن قرآن|وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که پروردگار ابراهیم، او را با کلماتی آزمود و او آنها را به انجام رسانید؛ فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم. (ابراهیم) گفت: و از فرزندانم (چه کس را)؟ فرمود: پیمان من به ستمکاران نمی‌رسد» سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref>.
#{{متن قرآن|وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ نَافِلَةً وَكُلًّا جَعَلْنَا صَالِحِينَ وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا وَأَوْحَيْنَا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْرَاتِ وَإِقَامَ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءَ الزَّكَاةِ وَكَانُوا لَنَا عَابِدِينَ}}<ref>«و اسحاق را و افزون بر آن (نوه‌اش) یعقوب را به او بخشیدیم و همه را (مردمی) شایسته کردیم و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند و به آنها انجام کارهای نیک و برپا داشتن نماز و دادن زکات را وحی کردیم و آنان پرستندگان ما بودند» سوره انبیاء، آیه ۷۲-۷۳.</ref>.
#{{متن قرآن|وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ فَلَا تَكُنْ فِي مِرْيَةٍ مِنْ لِقَائِهِ وَجَعَلْنَاهُ هُدًى لِبَنِي إِسْرَائِيلَ وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا لَمَّا صَبَرُوا وَكَانُوا بِآيَاتِنَا يُوقِنُونَ}}<ref>«و به راستی ما به موسی کتاب (آسمانی) دادیم -بنابراین در لقای او (با خداوند) تردیدی مکن- و ما آن (کتاب) را رهنمودی برای بنی اسرائیل قرار دادیم و چون شکیب ورزیدند و به آیات ما یقین داشتند برخی از آنان را پیشوایانی گماردیم که به فرمان ما (مردم را) رهنمایی می‌کردند» سوره سجده، آیه ۲۳-۲۴.</ref>.

بر پایه [[آیات]] یاد شده، چند ویژگی برای امامت دست‌یافتنی است:
# امامت به [[جعل]] [[الهی]] است: {{متن قرآن|إِنِّي جَاعِلُكَ}}، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ}}، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ}}.
# [[گستره امامت]] [[امام]]، [[مردم]] است: {{متن قرآن|جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ}}.
# امامت، [[عهد الهی]] است: {{متن قرآن|لَا يَنَالُ عَهْدِي}}.
# امامت به [[ظالمان]] نمی‌رسد: {{متن قرآن|لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}.
# [[امام]]، دارای [[هدایت تکوینی]] یا [[هدایت به امر]] است: {{متن قرآن|يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}}.
# [[هدایت به امر]]، دو مقدمه دارد: کمال علمی‌ یا [[یقین]]: {{متن قرآن|وَكَانُوا بِآيَاتِنَا يُوقِنُونَ}}؛ کمال عملی یا [[صبر]]: {{متن قرآن|لَمَّا صَبَرُوا}}<ref>[[مهدی مقامی|مقامی، مهدی]]، [[درسنامه امام‌شناسی (کتاب)|درسنامه امام‌شناسی]]، ص:۲۲-۲۳.</ref>.

=== روابط مفهومی امامت با واژگان همسو ===
==== رابطه با [[نبوت]] و [[رسالت]] ====
در [[قرآن کریم]] هر چهار کلمه [[خلیفه]]، [[امام]]، [[نبوت]] و [[رسالت]] یا مشتقات آن، استعمال شده است که [[آیات]] دارای کلمه [[خلیفه]] در ذیل عنوان مفهوم [[خلیفه]] در [[قرآن]] مطرح شد.

اما کلمه [[امام]]، در [[قرآن مجید]]، بر مصادیق مختلفی استعمال شده است که به دو دسته تقسیم می‌شود:
# مصادیق غیر بشری، مانند [[لوح محفوظ‍‌]]: {{متن قرآن|وَكُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْنَاهُ فِي إِمَامٍ مُبِينٍ}}<ref>«و هر چیزی را در نوشته‌ای روشن بر شمرده‌ایم» سوره یس، آیه ۱۲.</ref>
# [[کتاب آسمانی]]: {{متن قرآن|وَمِنْ قَبْلِهِ كِتَابُ مُوسَى إِمَامًا وَرَحْمَةً}}<ref>«و کتاب موسی به پیشوایی و بخشایش پیش از او بوده است» سوره هود، آیه ۱۷؛ سوره احقاف، آیه ۱۲.</ref>.

مصادیق بشری که از جهت [[حقانیت]] و بطلان، به دو دسته تقسیم می‌شود:
# [[امام حق]]: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}}<ref>«و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند» سوره انبیاء، آیه ۷۳.</ref>
# [[امام باطل]]: {{متن قرآن|فَقَاتِلُوا أَئِمَّةَ الْكُفْرِ}}<ref>«با پیشگامان کفر که به هیچ پیمانی پایبند نیستند کارزار کنید» سوره توبه، آیه ۱۲.</ref> و {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ}}<ref>«و آنان را (به کیفر کفرشان) پیشوایانی کردیم که (مردم را) به سوی آتش دوزخ فرا می‌خوانند» سوره قصص، آیه ۴۱.</ref>.

امّا [[امامت]] در اصطلاح [[دینی]] به دو صورت [[عام و خاص]] است که در معنای عام، شامل [[نبوت]] و [[رسالت]] به عنوان [[مقتدا]] و [[اسوه]] می‌شود و در معنای خاص، شامل آنها نشده و در بعضی موارد بعد از تحقق [[مقام نبوت]] و [[رسالت]] است{{متن قرآن|وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ}}<ref> «و (یاد کن) آنگاه را که پروردگار ابراهیم، او را با کلماتی آزمود و او آنها را به انجام رسانید؛ فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم. (ابراهیم) گفت: و از فرزندانم (چه کس را)؟ فرمود: پیمان من به ستم‌کاران نمی‌رسد» سوره بقره، آیه ۱۲۴.</ref>. یا [[مقام]] ویژه‌ای است که از طرف [[خدای سبحان]] به اوصایای [[پیامبران]] {{عم}}، [[عنایت]] می‌شود.

اما کلمه [[نبوت]]، ۵ بار {{متن قرآن|مَا كَانَ لِبَشَرٍ أَنْ يُؤْتِيَهُ اللَّهُ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ}}<ref> «هیچ بشری را نسزد که خداوند به او کتاب و حکمت و پیامبری بدهد» سوره آل عمران، آیه ۷۹.</ref>؛ {{متن قرآن|أُولَئِكَ الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ}}<ref>«آنان کسانی هستند که به آنها کتاب و داوری و پیامبری دادیم» سوره انعام، آیه ۸۹.</ref>؛ {{متن قرآن|وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَجَعَلْنَا فِي ذُرِّيَّتِهِ النُّبُوَّةَ وَالْكِتَابَ}}<ref>«و ما به او اسحاق و (نوه‌اش) یعقوب را بخشیدیم و در فرزندان او پیامبری و کتاب (آسمانی) را نهادیم» سوره عنکبوت، آیه ۲۷.</ref>؛ {{متن قرآن|وَلَقَدْ آتَيْنَا بَنِي إِسْرَائِيلَ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ}} <ref>«و به راستی ما به بنی اسرائیل کتاب (آسمانی) و داوری و پیامبری دادیم» سوره جاثیه، آیه ۱۶</ref>؛ {{متن قرآن|وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا وَإِبْرَاهِيمَ وَجَعَلْنَا فِي ذُرِّيَّتِهِمَا النُّبُوَّةَ وَالْكِتَابَ}}<ref>«و نوح و ابراهیم را فرستادیم و در فرزندان آنان پیامبری و کتاب (آسمانی) نهادیم» سوره حدید، آیه ۲۶.</ref> در [[قرآن]] استعمال شده و در اصل و ریشه آن، [[اختلاف]] است. بعضی گفته‌اند: از نَبَأ به معنای خبر مشتق شده<ref>تبیان، ج۷، ص۱۳۳؛ کنزالدقائق، ج۸، ص۲۳۲؛ المیزان، ج۲، ص۱۳۹.</ref> و برخی دیگر نوشته‌اند: از نبوه (بر وزن نغمه) به معنای [[رفعت]] و بلندی [[مقام]]، مشتق شده است<ref>مجمع البیان، ج۶، ص۸۰۰؛ کشف الاسرار، ج۶، ص۵۴.</ref>؛ لذا با لحاظ‍ ریشه، ترجمه [[آیه شریفه]] {{متن قرآن|وَاذْكُرْ فِي الْكِتَابِ مُوسَى إِنَّهُ كَانَ مُخْلَصًا وَكَانَ رَسُولًا نَبِيًّا}}<ref>«و در این کتاب از موسی یاد کن که ناب و فرستاده‌ای پیامبر بود» سوره مریم، آیه ۵۱.</ref> دو گونه می‌شود؛ ای [[پیامبر]]! در کتاب [[قرآن]] از [[موسی]] یاد کن که او [[بنده]] [[مخلَص]] و فرستاده [[حق]] و پیام‌آور برای خَلق بود.

ای [[پیامبر]]! در کتاب [[قرآن]] از [[موسی]] یاد کن که او [[بنده]] [[مخلَص]] و فرستاده‌ای والامقام بود.

اما کلمه [[رسالت]] فقط‍ یک بار{{متن قرآن|فَتَوَلَّى عَنْهُمْ وَقَالَ يَا قَوْمِ لَقَدْ أَبْلَغْتُكُمْ رِسَالَةَ رَبِّي وَنَصَحْتُ لَكُمْ وَلَكِنْ لَا تُحِبُّونَ النَّاصِحِينَ}}<ref> «(صالح) از آنان روی گردانید و گفت: ای قوم من! بی‌گمان پیام پروردگارم را به شما رسانده‌ام و برای شما خیرخواهی کرده‌ام امّا شما خیرخواهان را دوست نمی‌دارید» سوره اعراف، آیه ۷۹.</ref> و جمع آن "رسالات"، ۸ بار در [[قرآن مجید]] استعمال شده است؛ و معنای [[رسالت]] این است که مأموریتی بر عهده کسی بگذارند و او موظف به [[تبلیغ]] و ادای آن شود<ref>[[عبدالله حق‌جو|حق‌جو، عبدالله]]، [[ولایت در قرآن (کتاب)|ولایت در قرآن]]، ص:۵۶-۵۸.</ref>.

==== رابطه با [[خلافت]] ====
{{همچنین|خلافت}}
در [[فرهنگ اسلامی]] "[[امامت]]" و "[[خلافت]]" حقیقتی واحد را بیان می‌‌کنند با این تفاوت که "[[خلافت]]" به جنبه [[جانشینی]] از [[پیامبر]] {{صل}} دلالت دارد و "[[امامت]]" به جنبه [[رهبری جامعه اسلامی]]. در متون [[دینی]] هر دو تعبیر به کار رفته است و اشاره به مصداق واحد دارد: در [[حدیث یوم الانذار]] [[رسول خدا]] {{صل}} امیرالمؤمنین علی {{ع}} را این گونه معرفی کرده است: {{متن حدیث|إِنَّ هَذَا أَخِي وَ وَصِيِّي وَ وَزِيرِي وَ خَلِيفَتِي فِيكُمْ، فَاسْمَعُوا لَهُ وَ أَطِيعُوا}}<ref>الأمالی (للطوسی)، ص ۵۸۳ سایر منابع و این حدیث در مباحث امامت خاصه می‌‌آید.</ref>.
[[رسول خدا]] {{صل}} در معرفی [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} و سایر [[جانشینان]] خود کلمه "[[امام]]" را به کار گرفته و می‌‌فرماید: {{متن حدیث|أَلَا إِنَّهُ الْمُبَلِّغُ عَنِّي وَ الْإِمَامُ بَعْدِي فَزَوْجُ ابْنَتِي وَ أَبُو سِبْطَيَّ... هُوَ الْإِمَامُ أَبُو الْأَئِمَّةِ الزُّهْرِ فَقِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَكَمِ الْأَئِمَّةُ بَعْدَكَ قَالَ اثْنَا عَشَرَ عَدَدَ نُقَبَاءِ بَنِي إِسْرَائِيلَ}}<ref>کفایة الأثر فی النصّ علی الأئمه الإنثی عشر، ص ۸۸.</ref>.

و در همین [[روایات]] [[جانشینان]] دوازه گانه در لسان [[رسول خدا]] {{صل}} از تعبیر [[خلیفه]] نیز استفاده شده است: {{متن حدیث|لَا يَزَالُ هَذَا الْإِسْلَامُ عَزِيزاً إِلَى اثْنَيْ عَشَرَ خَلِيفَةً}}<ref>در مباحث امامت خاصه به تفصیل اعتبار و تواتر این روایات ثابت می‌‌گردد.</ref>.
[[امام رضا]] {{ع}} نیز با هر دو تعبیر "[[امامت]]" و "[[خلافت]]" به یک مصداق اشاره می‌‌کند: {{متن حدیث|إِنَّ الْإِمَامَةَ خِلَافَةُ اللَّهِ وَ خِلَافَةُ الرَّسُولِ {{صل}}}}<ref>فرازی از خطبه امام رضا {{ع}} که در پاورقی‌های قبل به منابع آن اشاره شد.</ref>.
بنابراین امیرالمؤمنین علی {{ع}} به اعتبار اینکه از [[پیامبر]] {{صل}} [[نیابت]] و [[خلافت]] دارد "[[خلیفه]] النبی" {{صل}} و به اعتبار [[پیشوایی]] و [[رهبری]] "[[امام المسلمین]]" نامیده می‌‌شود.

ممکن است گفته شود: هر چند [[امامت]] و [[خلافت]] در منابع [[دینی]] به یک مصداق اشاره دارد اما در طول [[تاریخ]] افرادی که [[شایستگی]] [[زعامت]] و [[رهبری]] بر [[امت اسلامی]] نداشتند بر [[امت]] چیره شده و خود را [[خلیفه]] خوانده و [[زعامت]] [[اهل بیت]] {{عم}} را به رسمیت نشناختند بنابراین لفظ "[[خلیفه]]" به لحاظ [[تاریخی]] نزد [[شیعیان]] قداستی که لفظ "[[امام]]" دارد را، از دست داده است<ref>ر. ک: امامت در پرتو عقل و وحی، ص ۲۹.</ref>.
لازم به [[تذکر]] است که در متون [[دینی]] گاه از "[[امام]]" به "[[حجت]]"<ref>ر. ک: کافی، ج ۱، ص ۱۷۸.</ref> تعبیر شده به ملاحظه حجت و [[دلیل]] بودن [[امام]] و گاه به "عالم"<ref>کافی، ج ۱، ص ۱۵۹.</ref> تعبیر شده است به ملاحظه [[شأن]] تعلیمی [[امام]] برای [[امت]]<ref>[[عبدالمجید زهادت|زهادت، عبدالمجید]]، [[معارف و عقاید ۵ ج۱ (کتاب)|معارف و عقاید ۵]] ص ۲۵-۳۰</ref>.

===== [[نظام امامت]] و [[نظام خلافت]] =====

==== رابطه با [[حجت الهی]] ====

==== رابطه با [[ولایت]] ====

==== رابطه با [[وصایت]] ====

==== رابطه با [[امارت]] ([[ملک]]) ====

==== رابطه با [[وزارت]] ====

==== رابطه با [[قیمومیت]] ====

=== حقیقت امامت ===
== ضرورت امامت ==
{{اصلی|ضرورت امامت|استمرار امامت}}

وجود [[امام]] {{ع}} در هر عصر و زمان و در هر جامعه‌ای برای [[هدایت]] [[انسان‌ها]] به سوی کمال و [[برقراری نظم]] در [[جامعه]] [[ضرورت]] دارد<ref>المیزان، ج ۱۳، ص ۱۶۵ ـ ۱۶۶.</ref>: {{متن قرآن|إِنَّمَا أَنْتَ مُنْذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ}} <ref> تو، تنها بیم‌دهنده‌ای و هر گروهی رهنمونی دارد؛ سوره رعد، آیه: ۷.</ref> [[روایات تفسیری]] این [[آیه]] نیز این [[حقیقت]] را [[تأیید]] می‌کند که امامی زنده تا [[روز قیامت]] در میان [[انسان‌ها]] حضور دارد<ref>الکافى، ج ۱، ص ۱۹۱ ـ ۱۹۲.</ref>؛ همچنین براساس روایاتی درباره [[سوره قدر]]، در [[شب قدر]] هر سال تا [[روز قیامت]]، [[فرشتگان]] بر [[امام]] {{ع}} آن زمان نازل می‌شوند و این [[سوره]] [[دلیل]] روشنی بر [[وجود امام]] {{ع}} در همه زمانهاست <ref>نورالثقلین، ج ۵، ص ۶۱۹ ـ ۶۴۲.</ref><ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.

=== [[ادله ضرورت وجود امام]] ===

=== [[جایگاه امامت]] ===

=== [[اصل اعتقادی بودن امامت]] ===
{{اصلی|اصل دین بودن امامت}}

=== [[فرع فقهی بودن امامت]] ===

=== [[جایگاه امامت در نظام معارف دینی]] ===

=== [[جایگاه امامت در نظام اعتقادی اسلام]] ===

=== [[جایگاه امامت در نظام فرهنگی اسلام]] ===

=== [[جایگاه امامت در نظام اخلاقی اسلام]] ===

=== [[جایگاه امامت در نظام سیاسی اسلام]] ===

=== [[جایگاه امامت در نظام اقتصادی اسلام]] ===

=== [[اهمیت بحث امامت]] ===

=== اهمیت امامت در [[قیامت]] ===

== [[غایت امامت]] (چرایی امامت) ==
{{اصلی|چرایی امامت}}

[[چرایی امامت]] در دو سطح قابل بررسی است:
# [[غایت امامت]]: والاترین و نهایی ترین [[هدف الهی از تعیین امام]] (رسیدن [[بشر]] به [[مقام خلافت الهی]] که در خود [[امام]] با [[تربیت الهی]] صورت می‌گیرد و در غیر [[امام]] با [[تربیت امام]] و [[تبعیت از امام|تبعیت از او]] حاصل می‌گردد)؛
# [[حکمت امامت]]: به معنای بیان اهداف و [[راهبردهای کلان]] [[الهی]] ([[چرایی فعل خدا در جعل امامت]])، شمردن [[شؤون]] ([[جایگاه ها]] و [[مقامات]]) و همچنین تشریح [[وظایف]] ([[رسالت ها]] و [[مأموریت ها]]) و [[کارکردهای امام]] و [[کارکردهای امامت|نظام امامت]] ([[فواید امامت|فواید]] و [[منافع مترتب بر جعل امامت|منافع مترتب بر جعل]] و [[منافع مترتب بر پیاده‌سازی امامت|پیاده‌سازی امامت]]).

در [[روایات]] از امامت، به عنوان [[غایت خلقت]] تعبیر شده است؛ به گونه‌ای که اگر لحظه‌ای [[زمین]] از [[امام]] خالی باشد، بر اهلش [[خشم]] خواهد نمود و آنان را در کام خود فرو خواهد برد <ref>{{متن حدیث|لَوْ بَقِيَتِ الْأَرْضُ بِغَيْرِ إِمَامٍ لَسَاخَتْ‏}}؛ اصول کافی، ج۱، ص۱۳۷.</ref>. از این [[روایت]] و نظایر آن به دست می‌آید که [[سرنوشت]] [[زندگی]] [[انسان]] و سایر جانداران در [[زمین]] به [[وجود امام]] بستگی دارد؛ یعنی از زمانی که در [[زمین]] [[حیات]] وجود داشته، [[امام]] نیز بوده است و تا هنگامی‌ که [[زندگی]] جریان دارد، [[امام]] نیز وجود خواهد داشت. بر این اساس، [[امام]] در [[نظام خلقت]] نقش علیت دارد. علیت [[امام]] در [[نظام طبیعت]] و در سطحی فراتر در [[نظام خلقت]]، به دو گونه فاعلی و غایی امکان‌پذیر است؛ یعنی [[وجود امام]] در سلسله علل فاعلی و غایی [[جهان]] قرار دارد، هر چند علة العلل در هر دو سلسله [[خداوند متعال]] است. بدین جهت است که درباره [[امام مهدی|امام عصر]] {{ع}} آمده است: "بقای [[دنیا]] به بقای [[امام عصر]] {{ع}} است، و به یُمن و [[برکت]] او موجودات روزی داده می‌شوند و به واسطه وجود او [[زمین]] و [[آسمان]] پابرجاست"<ref>{{متن حدیث| الَّذِي بِبَقَائِهِ بَقِيَتِ الدُّنْيَا وَ بِيُمْنِهِ رُزِقَ الْوَرَى وَ بِوُجُودِهِ ثَبَتَتِ الْأَرْضُ وَ السَّمَاء‏}}؛ دعای عدیله.</ref><ref>[[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[امامت - ربانی گلپایگانی (مقاله)|مقاله «امامت - ربانی گلپایگانی»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]] ص ۴۰۴-۴۱۸.</ref>

[[صدرالمتألهین]] در شرح این گونه [[احادیث]] گفته است: [[خداوند سبحان]] موجودات را با تفاوت درجات و مراتبی که از نظر [[برتری]] و [[پست]] تری دارند آفرید. پایین‌ترین مرتبه موجودات مواد عنصری [[زمین]] است که دورترین فاصله را از [[لطافت]] وجودی دارد، اما قابلیت تحول و [[تکامل]] وجودی را دارد. [[اراده]] حکیمانه [[خداوند]] اقتضا کرده است که این مواد عنصری، مسیر [[تکامل]] را طی کرده و به غایات وجودی خود "مرتبه بالاتر وجود" برسند. بر این اساس، در مسیر [[تکامل]] موجودات که از طریق علت غایی تحقق می‌یابد هر موجودی که مرتبه بالاتر دارد علت غایی موجود پایین‌تر است. بدین ترتیب، [[زمین]] را برای گیاه آفرید و گیاه را برای حیوان و حیوان را برای [[انسان]]، و از آنجا که در میان افراد [[انسان]] نیز مراتب کمال و [[نقص]] وجود دارد، [[کامل‌ترین انسان]] را [[غایت]] وجود انسان‌های دیگر قرار داد که در [[حقیقت]] [[غایت]] همه موجوداتی است که در مرتبه پایین‌تر از [[انسان]] قرار دارند. او همان [[انسان کامل]] است که در مرتبه امامت است، او [[جانشین]] [[خداوند]] در [[زمین]] است و چون وجود چیزی بدون [[غایت]] آن محال است، وجود [[جهان]] بدون [[وجود امام]] ناممکن خواهد بود<ref>شرح اصول کافی، ص۴۶۲.</ref><ref>[[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[امامت - ربانی گلپایگانی (مقاله)|مقاله «امامت - ربانی گلپایگانی»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]] ص ۴۰۴-۴۱۸.</ref>

== قلمرو امامت ==

=== [[امامت شأنی]] ===

=== [[امامت فعلی]] ===

=== [[امامت صامت]] ===

=== [[امامت ناطق]] ===

== [[ابعاد امامت]] ==
== [[اثبات امامت]] ==

== [[شرایط امامت]] ([[بایستگی‌های امام]]) ==

==== [[نصب الهی امام]] ([[اصطفاء]]) ====

==== [[علم ویژه الهی]] ([[علم لدنی]]) ====
[[امامان]] {{عم}} [[حق]] که [[مسئولیت]] خطیر [[هدایت]] [[مردم]] به [[سعادت]] و کمال و [[مدیریت جوامع انسانی]] را بر عهده دارند، باید از [[دانش]] گسترده برخوردار باشند، تا بتوانند این [[مسئولیت]] را به انجام رسانند، افزون بر این لازم است [[علم]] آنان از [[خطا]] و [[شک]] مصون باشد، تا [[مردم]] بتوانند به آنان [[اعتماد]] کنند و [[هدایت]] ایشان را پذیرفته و تحت [[حاکمیت]] آنان به اهداف مادی و [[معنوی]] خود برسند، ازاین‌رو [[خداوند]] [[طالوت]] را با [[برتری در دانش]] و نیروی جسمانی برای [[حاکمیت]] بر [[بنی‌اسرائیل]] برگزید: {{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاهُ عَلَيْكُمْ وَزَادَهُ بَسْطَةً فِي الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ}} <ref> خداوند او را بر شما برگزیده و بر گستره دانش و (نیروی) تن او افزوده است؛ سوره بقره، آیه: ۲۴۷.</ref> و نیز [[اولواالامر]] را [[مرجع]] [[علمی]] [[مسلمانان]] در تشخیص [[حق و باطل]] و [[صدق]] و [[کذب]] معرفی کرد و به آنان [[فرمان]] داد تا در هنگام دریافت گزارشها به [[اولواالامر]] به عنوان صاحبان [[آگاهی]] و [[قدرت]] تشخیص مراجعه کنند تا با [[استنباط]] [[حق]] و [[صدق]]، آنان را [[آگاه]] سازند: {{متن قرآن|وَإِذَا جَاءَهُمْ أَمْرٌ مِّنَ الأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذَاعُواْ بِهِ وَلَوْ رَدُّوهُ إِلَى الرَّسُولِ وَإِلَى أُولِي الأَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنبِطُونَهُ مِنْهُمْ}} <ref> و هنگامی که خبری از ایمنی یا بیم به ایشان برسد آن را فاش می‌کنند و اگر آن را به پیامبر یا پیشوایانشان باز می‌بردند کسانی از ایشان که آن را در می‌یافتند به آن پی می‌بردند؛ سوره نساء، آیه: ۸۳.</ref> مقصود از [[اولواالامر]] در این [[آیه]] همان کسانی هستند که در [[آیه]] ۵۹ [[سوره]] [[نساء]] به آنان اشاره شده و [[حکم]] ایشان در [[عصمت]] و وجوبِ [[اطاعت]] مانند [[پیامبر|رسول خداست]] {{صل}} <ref>الميزان، ج ۵، ص ۲۲؛ ج ۴، ص ۳۸۷ ـ ۳۹۱.</ref><ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. و مصادیق آن بر اساس [[روایات]]، [[امامان]]اند {{عم}}<ref>روض‌الجنان، ج۶، ص۳۵؛ همان، ج۴، ص۳۸۷ـ ۳۹۱؛ ج ۵، ص ۲۳ ـ ۲۴.</ref> با توجه به اینکه [[آیه]]، [[اولواالامر]] را [[آگاه]] به ریشه مسائل معرفی کرده به‌گونه‌ای که اگر دیگران به آنان مراجعه کنند راهنماییشان می‌کنند، استفاده می‌شود که [[علم]] آنان آمیخته به [[جهل]] و [[شک]] و [[خطا]] نیست و این در مورد غیر [[معصومان]] [[صدق]] نمی‌کند، افزون بر این از ذیل [[آیه]] فهمیده می‌شود که وجود [[اولواالامر]] نوعی [[فضل]] و [[رحمت الهی]] است که اطاعتشان [[مردم]] را از [[پیروی]] [[شیطان]] باز می‌دارد: {{متن قرآن|وَلَوْلاَ فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ لاَتَّبَعْتُمُ الشَّيْطَانَ إِلاَّ قَلِيلاً}} <ref> و اگر بخشش و بخشایش خداوند بر شما نمی‌بود (همه) جز اندکی، از شیطان پیروی می‌کردید؛ سوره نساء، آیه: ۸۳.</ref> و تنها [[پیروی]] از [[معصومان]] می‌تواند [[انسان]] را از [[گمراهی]] و [[پیروی]] [[شیطان]] به طور قطع باز دارد، زیرا غیر [[معصوم]] ممکن است خود گرفتار [[لغزش]] و [[خطا]] شود<ref>الميزان، ج ۱۲، ص ۲۵۹، ۲۸۵.</ref><ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. از دیگر آیاتی که [[علم امام]] {{ع}} از آن استفاده می‌شود [[آیه]] {{متن قرآن|وَمَا أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِكَ إِلاَّ رِجَالاً نُّوحِي إِلَيْهِمْ فَاسْأَلُواْ أَهْلَ الذِّكْرِ إِن كُنتُمْ لاَ تَعْلَمُونَ}} <ref> و ما پیش از تو جز مردانی را که به آنها وحی می‌کردیم نفرستادیم؛ اگر نمی‌دانید از اهل ذکر (آگاهان) بپرسید؛ سوره نحل، آیه: ۴۳.</ref> و {{متن قرآن|وَمَا أَرْسَلْنَا قَبْلَكَ إِلاَّ رِجَالاً نُّوحِي إِلَيْهِمْ فَاسْأَلُواْ أَهْلَ الذِّكْرِ إِن كُنتُمْ لاَ تَعْلَمُونَ}} <ref> و پیش از تو جز مردانی را که به آنها وحی می‌کردیم نفرستادیم، اگر نمی‌دانید از اهل کتاب بپرسید؛ سوره انبیاء، آیه: ۷.</ref> است که براساس آن باید [[انسان‌ها]] اموری را که نمی‌دانند از [[اهل ذکر]] بپرسند. گرچه مضمون [[آیه]] عام و [[ارشاد]] به اصلی عقلایی یعنی [[وجوب]] [[رجوع]] [[جاهل]] به [[اهل خبره]] است <ref>الميزان، ج ۱۲، ص ۲۵۹، ۲۸۵.</ref>؛ ولی [[کامل‌ترین]] مصداق «[[اهل ذکر]]» [[امامان]] {{عم}} هستند <ref>الميزان، ج۱۲، ص۲۸۵؛ پيام قرآن، ج۹، ص ۱۱۴.</ref>، چنان‌که در [[روایات]] فراوانی نیز آمده است که مقصود از [[اهل ذکر]] [[ائمه‌]]اند {{عم}} <ref>روض‌الجنان، ج ۱۳، ص ۲۰۹.</ref> در [[آیات]] دیگری نیز با تعبیراتی نظیر [[راسخان در علم]]: {{متن قرآن|وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ}} <ref> و استواران در دانش؛ سوره آل عمران، آیه: ۷.</ref><ref>الكافى، ج۱، ص۲۱۳؛ نورالثقلين، ج۱، ص۳۱۵ ـ ۳۱۸.</ref>، کسی که [[علم کتاب]] نزد اوست: {{متن قرآن|وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}} <ref> و کسی که دانش کتاب نزد اوست؛ سوره رعد، آیه: ۴۳.</ref><ref>مجمع‌البيان، ج ۶، ص ۴۶۲؛ نورالثقلين، ج ۲، ص۵۲۱ ـ ۵۲۴؛ الميزان، ج۱۱، ص۳۸۷ ـ ۳۸۹.</ref> و کسانی که به آنان [[علم]] داده شده: {{متن قرآن|بَلْ هُوَ آيَاتٌ بَيِّنَاتٌ فِي صُدُورِ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ}} <ref> اما آن (قرآن) آیاتی روشن است در سینه کسانی که به آنان دانش داده‌اند؛ سوره عنکبوت، آیه: ۴۹.</ref><ref>الكافى، ج ۱، ص ۲۱۳ ـ ۲۱۴؛ مجمع‌البيان، ۸، ص ۴۵۱؛ الميزان، ج ۱۶، ص ۱۴۲.</ref> به عالمانی اشاره شده که مصادیق کامل آنها [[امامان]] {{عم}} هستند. شایان ذکر است که بر پایه [[روایات]] فراوانی از [[امامان]] {{عم}} آنان به [[غیب]] و همه علومی که در [[اختیار]] [[فرشتگان]]، [[پیامبران]] و [[رسولان]] قرار گرفته عالم‌اند <ref>الكافى، ج ۱، ص ۲۵۵ ـ ۲۵۶؛ الميزان، ج ۱۸، ص ۱۹۲.</ref> و [[علم]] آنان دارای منابع فراوانی است؛ مانند: [[تحدیث]] و [[الهام]]، [[وراثت]] از [[پیامبر|پیامبر اکرم]] {{صل}} و [[امام]] {{ع}} پیش از خود، [[جفر]] و [[جامعه]]، [[مصحف فاطمه]] {{س}} و [[صحیفه امیرمؤمنان]]، [[امام علی]] {{ع}} <ref> الكافى، ج ۱، ص ۱۷۶، ۲۷۰، ۲۲۳، ۲۳۱، ۲۳۸ـ ۲۴۲.</ref><ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.

==== [[عصمت]] ====
بر اساس آموزه‌های [[قرآن]]، [[امام]] {{ع}} دارای ویژگی‌هایی است که مهم‌ترین آنها [[عصمت]] است<ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. [[خدای سبحان]] در پاسخ [[حضرت ابراهیم]] {{ع}} که از [[خدا]] خواست تا امامت را در ذرّیه او قرار دهد فرمود: [[عهد]] من به [[ظالمان]] نمی‌رسد: {{متن قرآن|لاَ يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ }} <ref> پیمان من به ستمکاران نمی‌رسد؛ سوره بقره، آیه: ۱۲۴.</ref> [[مفسران]] با استناد به این [[آیه]] [[عصمت]] را برای [[امام]] {{ع}} لازم می‌دانند و [[لزوم]] [[عصمت]] را این‌گونه تبیین می‌کنند که [[امام]] {{ع}} [[مقتدا]] و [[رهبری]] است که اقتدای به او [[واجب]] است و اگر [[امام]] {{ع}} [[معصیت]] کند بر [[آدمیان]] نیز از باب [[لزوم اطاعت]] از [[امام]] {{ع}}، [[معصیت]] [[واجب]] خواهد بود و این امر محال است، زیرا [[معصیت]] [[ممنوع]] است و جمع فعل و ترک غیر ممکن است، ازاین‌رو [[عصمت]] در [[امامان]] {{عم}} لازم است تا این محذور پیش نیاید<ref>التفسيرالكبير، ج۴، ص ۳۶ ـ ۳۷، ج ۱۰، ص ۱۴۴.</ref> ناگفته نماند که [[آیه]] بر [[عصمت امام]] {{ع}} در طول [[حیات]] و تمام [[عمر]] دلالت می‌کند بنابراین کسی که در قسمتی از [[عمر]] خود گرفتار [[فسق]] یا [[شرک]] باشد [[شایستگی]] [[مقام امامت]] را نخواهد داشت <ref>الميزان، ج ۱، ص ۲۷۴.</ref><ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. نیز [[خداوند]] در {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ اتَّقُواْ اللَّهَ وَكُونُواْ مَعَ الصَّادِقِينَ }} <ref> ای مؤمنان! از خداوند پروا کنید و با راستگویان باشید!؛ سوره توبه، آیه: ۱۱۹.</ref> از [[مؤمنان]] می‌خواهد، [[تقوای الهی]] را پیشه ساخته و به طور مطلق <ref>المیزان، ج ۹، ص ۴۰۲.</ref> با [[صادقان]] باشند: {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ اتَّقُواْ اللَّهَ وَكُونُواْ مَعَ الصَّادِقِينَ}} <ref> ای مؤمنان! از خداوند پروا کنید و با راستگویان باشید!؛ سوره توبه، آیه: ۱۱۹.</ref> بی‌تردید لازمه [[همراهی]] مطلق با آنان، [[عصمت]] آنهاست<ref> التفسيرالكبير، ج ۱۶، ص ۲۲۱؛ پيام قرآن، ج ۹، ص ۵۰؛ حق‌اليقين، ص ۵۴ ـ ۵۵.</ref><ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>. همچنین در {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ أَطِيعُواْ اللَّهَ وَأَطِيعُواْ الرَّسُولَ وَأُولِي الأَمْرِ مِنكُمْ }} <ref> ای مؤمنان، از خداوند فرمان برید و از پیامبر و زمامدارانی که از شمایند فرمانبرداری کنید؛ سوره نساء، آیه: ۵۹.</ref>، [[اطاعت]] از [[اولواالامر]] در ردیف [[اطاعت]] [[پیامبر]] {{صل}} و [[اطاعت]] [[پیامبر]] {{صل}} در ردیف [[اطاعت]] [[خدای متعال]] قرار گرفته است و چون [[اطاعت خدا]] به صورت مطلق [[واجب]] است بنابراین، [[اطاعت]] [[پیامبر]] {{صل}} و [[اولواالامر]] نیز به طور مطلق [[واجب]] است و لازمه [[وجوب]] اطاعتِ مطلق، [[عصمت]] است <ref>الميزان، ج ۴، ص ۳۸۹ ـ ۳۹۱؛ حق اليقين، ص ۴۰.</ref> دلالت [[آیه]] بر [[عصمت]] چنان واضح و روشن است که برخی از [[اهل سنت]] نیز نتوانسته‌اند آن را [[انکار]] کنند، گرچه مصداق [[اولواالامر]] در نظر آنان، [[اهل حلّ و عقد]] از امت‌اند که مجموع آنان ـ به شرط [[اجتماع]] ـ [[خطا]] نمی‌کنند <ref>التفسير الكبير، ج ۱۰، ص ۱۴۴؛ التفسير المنار، ج ۵، ص ۲۰۳.</ref>؛ ولی چون [[اهل حل و عقد]] کسانی‌اند که ممکن است مرتکب [[خطا]] بشوند از [[عصمت]] بهره‌ای ندارند و نمی‌تواند مراد [[آیه]] [[اهل حل و عقد]] باشد<ref>الميزان، ج ۴، ص ۳۹۲ ـ ۳۹۳.</ref><ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.

==== [[افضلیت]] ====

== [[تعیین امام]] ==

=== [[راه‌های تعیین امام]] ===

=== دیدگاه [[شیعه]] ===

==== [[نصب یا جعل الهی امام]] ====

=== دیدگاه [[اهل سنت]] ===

==== [[انتخاب امام]] ====

===== نظریه [[شوری]] =====

===== نظریه [[بیعت]] =====

==== نظریه [[غلبه]] و [[استیلا]] ====

== [[شئون امام]] ([[مناصب امام]]) ==

=== [[مرجعیت علمی]] و [[مرجعیت دینی]] ===
[[نقل دین]]

[[حفظ دین]]

[[تبیین معارف دینی]]

=== [[ولایت باطنی]] ===

== [[وظایف امام]] ==

=== [[رهبری اجتماع]] ([[ولایت امر]]) ===

== [[حقوق امام]] ([[وظایف امت در برابر امام]]) ==

=== [[تقدیم امام|حق تقدیم]] ([[افضلیت امام|افضلیت]]) ===
=== [[وصایت امام|حق وصایت]] ===
=== [[امامت امام|حق امامت]] و [[ولایت امام|ولایت]] ===
وظیفه [[سلم بودن برای امام]] و [[جنگ با دشمنان امام|جنگ با دشمنان او]]

=== [[تولی امام|حق تولی]] ===
وظیفه [[تولی امام]] ([[پذیرش ولایت امام|پذیرش ولایت او]])

وظیفه [[تبری از دشمن امام]] ([[بیزاری از دشمنان امام|بیزاری از دشمنان او]])

=== [[معرفت امام|حق معرفت]] ([[شناخت امام]]) ===
وظیفه [[شناخت شخصیت امام|شناخت شخصیت]] و [[شناخت جایگاه امام|جایگاه امام]]

وظیفه [[شناخت حقوق امام]]

وظیفه [[شناخت سیره امام|شناخت سیره]] و [[شناخت معارف امام|معارف امام]]

=== [[ایمان به امام|حق ایمان]] ===
وظیفه [[ایمان به امام]] و [[کفر به دشمنان امام|کفر به دشمنان او]]

=== [[محبّت به امام|حق محبت]] و [[مودت به امام|مودت]] ===
وظیفه [[محبّت به امام]] و [[بغض به دشمنان امام|بغض به دشمنان او]]

وظیفه [[مودّت امام]] و [[عداوت با دشمنان امام|عداوت با دشمنان او]]

=== [[نصح امام|حق نصح]] ===
وظیفه [[خیرخواهی برای امام]] ([[نصح برای امام]])

=== [[سلام به امام|حق سلام]] ===

=== [[صلوات بر امام|حق صلوات]] ===
وظیفه [[صلوات بر امام]] و [[لعن بر دشمنان امام|لعن بر دشمنان او]]

=== [[تمسک به امام|حق تمسک و اعتصام]] ===
وظیفه [[تمسک به امام|تمسّک]] و [[اعتصام به امام]]

=== [[تبعیت از امام|حق تبعیت]] ===
وظیفه [[تبعیت از امام]] ([[معیت با امام]])

==== [[اطاعت امام|حق اطاعت]] ====
وظیفه [[اطاعت امام]]

==== [[نصرت امام|حق نصرت]] ====
وظیفه [[نصرت امام]]

==== [[وفاداری به امام|حق وفاداری]] ====
وظیفه [[وفاداری در بیعت با امام]]

=== [[حق مالی امام|حقوق مالی]] ===
وظیفه [[پرداخت حقوق مالی امام]]
# [[حق انفال]]
# [[حق فیء]]
# [[حق خمس]]

=== [[زیارت امام|حق زیارت]] ===
وظیفه [[دیدار با امام|دیدار]] و [[زیارت امام]]

=== [[اسوه بودن امام|حق اسوه بودن]] ===
وظیفه [[تأسی به امام|تأسی]] و [[اقتدا به امام]]

=== [[مرجعیت علمی امام|حق مرجعیت علمی]] ===
وظیفه [[اخذ علم از امام]]

وظیفه [[ارجاع امور به امام]]

وظیفه [[عرضه باورها بر امام]]

=== [[توسل به امام|حق توسل]] ===
وظیفه [[توسل به امام|توسل]] و [[تبرک به امام]]

=== [[دعا برای امام|حق دعا]] ===

=== [[یادکرد امام|حق ذکر]] ===
وظیفه [[احیای امر امامت]]

وظیفه [[حفظ و نشر میراث امام]]

=== [[ترفيع بیت امام|حق ترفیع بیوت]] ===

=== [[تکریم امام|حق تکریم]] ===

=== [[صله رحم امام|حق صله رحم]] ===

=== [[تشکر از امام|حق شکرگزاری]] ===

=== [[انتظار امام|حق انتظار]] ===
وظیفه [[انتظار فرج محمد و آل محمد]]

=== [[حفظ اسرار امام]] ===

== آثار و کارکردهای امامت ==
{{اصلی|کارکردهای امامت}}

== [[مصادیق امام]] ==

=== [[امامان از پیامبران الهی]] ===

=== [[امامت پیامبر خاتم]] ([[امامت کبری]]) ===

==== [[امامان از اهل بیت پیامبر خاتم]] ====
# [[امامت امام على]]
# [[امامت امام حسن مجتبى]]
# [[امامت امام حسين]]
# [[امامت امام سجاد]]
# [[امامت امام باقر]]
# [[امامت امام صادق]]
# [[امامت امام كاظم]]
# [[امامت امام رضا]]
# [[امامت امام جواد]]
# [[امامت امام هادى]]
# [[امامت امام حسن عسکری]]
# [[امامت امام مهدى]]

== تاریخ امامان (دوران‌های امامت) ==
# دوره [[حضور امام|حضور]]؛
# دوره [[غیبت]]؛
# دوره [[ظهور]]؛
# دوره [[رجعت]]

=== سال‌شمار امامت [[امامان دوازده‌گانه]] ===

=== [[امامت در کودکی]] ===

تعریف امامت و [[شناخت]] [[حقیقت]] آن در مسائل مختلف [[امامت]] تاثیر دارد یعنی اگر [[امامت]] را براساس تعریف و [[تبیین]] [[حقیقت]] آن یک [[منصب]] و [[جایگاه]] [[الهی]] همانند [[نبوت]] بدانیم و به تعبیر دیگر اگر [[امامت]] را یک امر عرشی بدانیم، نوع نگاه ما به وظائیف و ویژگی‌ها و راه‌های [[شناخت]] نگاهی متناسب با این تلقی و برداشت از [[امامت]] خواهد بود. اما اگر [[امامت]] را مانند [[نبوت]] ندانیم، به تبع در مسأله [[وظائف]] و ویژگی‌ها و راه‌های تعیین و [[شناخت امام]] نگاه دیگری خواهیم داشت. بنابراین [[نزاع]] اصلی در بحث [[امامت]] یک [[نزاع]] مفهومی است نه [[نزاع]] مصداقی و می‌‌دانیم که روشن شدن موضوع بحث و تحریر محل [[نزاع]] در هر بحثی برای رسیدن به نتیجه از امور لازم و ضروری می‌‌باشد<ref>[[عبدالمجید زهادت|زهادت، عبدالمجید]]، [[معارف و عقاید ۵ ج۱ (کتاب)|معارف و عقاید ۵]] ص ۲۵-۳۰</ref>.

== [[امامت عام]] ==
* [[امامت در قرآن]] عام است و به امامت [[حق]] و [[پیشوایی]] [[باطل]] تقسیم می‌شود. امامت [[حق]] نیز بر دوگونه است: امامت [[بالاصاله]] که برای [[پیامبران]] [[جعل]] می‌شود و امامت بالاستخلاف که در آن از امامت [[جانشینان]] [[انبیا]] "[[امامان]] {{عم}}" سخن به میان می‌آید.
* مهم‌ترین ویژگی امامت [[باطل]] [[دعوت]] به سوی [[آتش]] است: {{متن قرآن|وَأَتْبَعْنَاهُمْ فِي هَذِهِ الدُّنْيَا لَعْنَةً وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ هُم مِّنَ الْمَقْبُوحِينَ}} <ref> و در این جهان، لعنتی بدرقه آنان کردیم و در روز رستخیز، آنان از زشت چهرگانند؛ سوره قصص، آیه: ۴۲.</ref> مراد از فرا خواندن به [[آتش]] [[دعوت]] به [[معصیت]] و [[کفر]] و افعالی است که استحقاق [[عذاب]] [[جهنم]] و [[آتش]] را در پی دارد<ref>مجمع‌البيان، ج۷، ص۳۲۹؛ الميزان، ج ۱۶، ص ۳۸؛ كنزالدقائق، ج ۱۰، ص ۷۳.</ref>، ازاین‌رو از [[امامان]] {{عم}} [[باطل]] به "[[ائمه]] {{عم}} [[کفر]]" یاد شده است: {{متن قرآن|فَقَاتِلُواْ أَئِمَّةَ الْكُفْرِ}} <ref> با پیشگامان کارزار کنید؛ سوره توبه، آیه: ۱۲.</ref> ویژگی دیگر [[امامان]] {{عم}} [[باطل]] [[پیمان‌شکنی]] و [[طعن]] در [[دین]] و ازاین‌رو [[پیکار]] با آنها لازم است: {{متن قرآن|وَإِن نَّكَثُواْ أَيْمَانَهُم مِّن بَعْدِ عَهْدِهِمْ وَطَعَنُواْ فِي دِينِكُمْ فَقَاتِلُواْ أَئِمَّةَ الْكُفْرِ إِنَّهُمْ لاَ أَيْمَانَ لَهُمْ لَعَلَّهُمْ يَنتَهُونَ}} <ref> و اگر پیمانشان را پس از بستن بشکنند و به دینتان طعنه زنند با پیشگامان کفر که به هیچ پیمانی پایبند نیستند کارزار کنید باشد که باز ایستند؛ سوره توبه، آیه: ۱۲.</ref>، افزون بر این [[امامان]] {{عم}} [[باطل]] پس از مرگشان در [[دنیا]] به [[لعنت]] [[الهی]] گرفتار می‌شوند و در [[قیامت]] کسی آنان را [[یاری]] نمی‌کند و در آنجا از [[زشت]] چهرگان خواهند بود: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ لا يُنصَرُونَ وَأَتْبَعْنَاهُمْ فِي هَذِهِ الدُّنْيَا لَعْنَةً وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ هُم مِّنَ الْمَقْبُوحِينَ}} <ref> و آنان را (به کیفر کفرشان) پیشوایانی کردیم که (مردم را) به سوی آتش دوزخ فرا می‌خوانند و روز رستخیز یاری نخواهند شد. و در این جهان، لعنتی بدرقه آنان کردیم و در روز رستخیز، آنان از زشت چهرگانند؛ سوره قصص، آیه: ۴۱ - ۴۲.</ref> از برخی [[روایات تفسیری]] ذیل این [[آیه]] استفاده می‌شود که آنها امر و [[حکم]] [[مردم]] را بر امر و [[حکم خدا]] ترجیح می‌دهند و برخلاف [[کتاب خدا]] براساس [[هواهای نفسانی]] و [[تمایلات]] [[مردم]] عمل می‌کنند <ref>الكافى، ج ۱، ص ۲۱۶.</ref> گفتنی است که در [[روز قیامت]] که صفوف از هم جدا می‌شود هر گروهی در پی امامشان حرکت می‌کنند: {{متن قرآن|يَوْمَ نَدْعُو كُلَّ أُنَاسٍ بِإِمَامِهِمْ}} <ref> روزی که هر دسته‌ای را با پیشوایشان فرا می‌خوانیم؛ سوره اسراء، آیه: ۷۱.</ref> آنان که [[رهبری]] [[امامان]] {{عم}} [[حق]] و [[عادل]] را پذیرفته‌اند همراه آنان خواهند بود و آنان که [[پیشوایان]] [[گمراهی]] و [[باطل]] را برگزیده‌اند همراه آنها خواهند بود <ref>الميزان، ج ۱۳، ص ۱۶۶؛ نمونه، ج ۱۲، ص ۲۰۱ ـ ۲۰۳.</ref> البته در نظری دیگر، براساس روایاتی مقصود از [[امام]] {{ع}} در این [[آیه]]، [[امام]] {{ع}} [[حق]] است <ref>الميزان، ج ۱، ص ۲۷۳؛ ج ۱۳، ص ۱۷۰ ـ ۱۷۱.</ref><ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
* بر اساس [[آیات قرآن]]، امامت بر [[حق]] باشد یا [[باطل]] به [[جعل]] [[الهی]] است: {{متن قرآن|قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا}} <ref> فرمود: من تو را پیشوای مردم می‌گمارم؛ سوره بقره، آیه: ۱۲۴.</ref>، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}} <ref> و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند؛ سوره انبیاء، آیه: ۷۳.</ref>، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا}} <ref> برخی از آنان را پیشوایانی گماردیم؛ سوره سجده، آیه: ۲۴.</ref>، {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ}} <ref> و زمامدارانی که از شمایند؛ سوره قصص، آیه: ۴۱.</ref> [[جعل]] امامت حکایت از آن دارد که امامت صرف نظر از [[حق]] یا [[باطل]] بودن آن، ویژگی خاص و نادری است که تنها در برخی افراد وجود دارد، به‌گونه‌ای که می‌توانند توجه دیگران را جلب کنند تا به آنان [[اقتدا]] کنند<ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
* [[جعل]] امامت برای [[امامان]] [[حق]]، بالذات و برای [[امامان]] [[باطل]]، بالعرض است؛ یعنی از آن رو که [[نظام احسن]] عالم بدون امامت و [[رهبری]] از سوی [[صالحان]] و فاسدان تحقق‌پذیر نیست و باید [[نور]] و [[ظلمت]]، [[هدایت]] و [[ضلالت]]، [[ایمان]] و [[کفر]] و [[تقوا]] و [[فجور]] در کنار هم باشد تا هر کدام به سهم خود [[زیبایی]] مطلق عالم را تأمین کند، [[خداوند]] هر دو گونه [[رهبری]] را [[جعل]] فرموده است؛ ولی هیچ گاه این بدان معنا نیست که در همان سطحی که امامت [[حق]] [[بالاصاله]] به [[خداوند]] نسبت داده می‌شود، امامت [[باطل]] نیز [[بالاصاله]] به او منسوب باشد، زیرا [[خداوند]] اولا و بالذات [[هادی]] است؛ نه مُضلّ، و اهل [[رحمت]] و [[مغفرت]] است؛ نه [[انتقام]] و [[عذاب]] و چنانچه از [[اضلال]] و [[انتقام]] و [[عذاب]] سخن به میان می‌آید برای آن است که [[هدایت]] بدون [[ضلالت]] معنا ندارد، چنان که [[رحمت]] و [[مغفرت]] بدون [[انتقام]] و [[عذاب]] تصور ندارد. درباره امامت نیز [[خداوند]] اولا و بالذات، امامت [[حق]] را برای [[امامان]] [[صالح]] آن هم با توجه به [[کمالات]] و فضایلی که لازمه امامت آنان است [[جعل]] کرده، و در کنار آن ثانیاً و بالعرض امامت [[باطل]] را برای [[امامان]] {{عم}} [[فاسد]] و آن هم با توجه به [[رذایل]] آنان [[جعل]] فرموده است. البته این [[جعل]] فقط [[تکوینی]] است؛ نه [[تشریعی]]، بر خلاف [[جعل]] امامت [[حق]] که هم [[تکوینی]] است و هم [[تشریعی]]، با این همه [[مفسران]] در [[تفسیر]] [[جعل]] امامت [[باطل]]، نظرات گوناگونی ارائه کرده‌اند<ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.
* برخی گفته‌اند: [[جعل]] به معنای خذلان است؛ یعنی [[خدای متعال]] پس از ارسال پیامبرانی برای [[هدایت]] آنان و در پی آنکه گروهی [[دعوت]] [[پیامبران]] را [[انکار]] کردند و راه [[کفر]] و [[گمراهی]] را در پیش گرفتند، به عنوان مجازات، آنان را مقتدای اهل [[آتش]] قرار داده است؛ نه اینکه [[جعل]] امامت برای آنها ابتدایی باشد <ref>روض‌الجنان، ج۱۵، ص۱۳۷؛ الميزان، ج۱۶، ص۳۸.</ref> برخی دیگر گفته‌اند: [[آیه]] در [[مقام]] گزارش حال آنان در [[قیامت]] است، بدین معنا که آنها سردسته دوزخیان‌اند و هنگامی که گروهی از [[دوزخیان]] به سوی [[آتش]] می‌روند، آنها پیشاپیش [[اصحاب]] [[آتش]] درحرکت‌اند، چنان‌که در [[دنیا]] نیز [[پیشوایان]] [[گمراهی]] بودند <ref>نمونه، ج ۱۶، ص ۹۰ ـ ۹۱.</ref> برخی نیز [[جعل]] امامت را به معنای تسمیه و نامگذاری آنان به [[امام]] {{ع}} [[تأویل]] کرده‌اند <ref> روض الجنان، ج ۱۵، ص ۱۳۷.</ref>؛ اما [[آیه]] بعد با آن [[سازگاری]] ندارد <ref> الميزان، ج ۱۶، ص ۳۸.</ref>، زیرا براساس آن [[آیه]]، به سبب [[پیروی]] دیگران از آنان در [[کفر]] و [[تبهکاری]]، در این [[جهان]] از پی آنها [[لعنت]] فرستاده می‌شود<ref>[[محمد رضا مصطفی‌پور|مصطفی‌پور، محمد رضا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۱۹ - ۲۳۲.</ref>.

==تعریف امامت==
[[امامت]] در لغت به معنای قصد، توجه و آهنگ چیزی کردن<ref>خلیل، العین، ج۱، ص۱۰۵؛ ابن منظور، لسان العرب، ص۲۱۴.</ref> و در اصطلاح به معنای [[پیشوا]] و [[رهبر]] است. درباره مفهوم، حدود، [[وظایف]] و چگونگی [[انتخاب امام]] در میان [[مسلمانان]] [[اختلاف]] است<ref>تفتازانی، شرح المقاصد، ج۵، ص۲۳۳؛ جرجانی، شرح المواقف، ج۸، ص۳۴۴؛ و ر.ک: مطهری، مجموعه آثار، (امامت و رهبری)، ج۴، ص۷۱۴.</ref>، به طوری که مسئله امامت از کهن‌ترین و بنیادی‌ترین مباحث [[عقیدتی]] و مفاهیم [[سیاسی]] در میان [[فرقه‌های اسلامی]] است. امامت در نگاه [[شیعی]]، ادامه [[نبوت]] و همانند آن به [[نصب]] و [[نص الهی]] در شمار [[اصول دین]] است<ref>مفید، اوائل المقالات، ص۷.</ref>. [[امام]] دارای شئونی همچون [[رهبری سیاسی]]، [[زعامت]] [[اجتماعی]]، [[مرجعیت دینی]]، [[تبیین وحی]] و [[ولایت باطنی]] و [[معنوی]] است؛ در حالی که در دیدگاه [[اهل سنت]]، امامت از [[فروع دین]] و از [[افعال]] [[مکلفان]] شمرده می‌شود<ref>سیدمرتضی، رسائل، ج۲، ص۲۶۴.</ref>.<ref>پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، [[تاریخ اسلام بخش اول ج۲ (کتاب)|تاریخ اسلام بخش اول ج۲]] ص ۱.</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}