آزادی در قرآن - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani در ‏۱۵ مارس ۲۰۲۶، ساعت ۰۶:۴۰

2026-03-15T06:40:26Z

Bahmani: /* شرایط برخورداری از آزادی */

2026-03-15T06:36:17Z

شرایط برخورداری از آزادی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۵ مارس ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۰۶
خط ۶۸:		خط ۶۸:
	[[خداوند]] گرایش به [[آزادی]] را همانند سایر خصایص طبیعی در [[انسان]] به ودیعه گذاشته است<ref>المیزان، ج ۱۶، ص ۶۷ و ۶۸ و ج ۶، ص ۳۵۲.</ref> که زمینه ساز بهره مندی از آزادی‌های فردی، [[اجتماعی]] و [[سیاسی]] است؛ البته برخورداری از این [[آزادی]] در [[جامعه اسلامی]] در صورتی است که شخص یکی از شرایط ذیل را دارا باشد:		[[خداوند]] گرایش به [[آزادی]] را همانند سایر خصایص طبیعی در [[انسان]] به ودیعه گذاشته است<ref>المیزان، ج ۱۶، ص ۶۷ و ۶۸ و ج ۶، ص ۳۵۲.</ref> که زمینه ساز بهره مندی از آزادی‌های فردی، [[اجتماعی]] و [[سیاسی]] است؛ البته برخورداری از این [[آزادی]] در [[جامعه اسلامی]] در صورتی است که شخص یکی از شرایط ذیل را دارا باشد:
	# پذیرش [[اسلام]]<ref>روح المعانی، مج ۳، ج ۴، ص ۴۷؛ من وحی القرآن، ج ۱۱، ص ۸۴؛ راهنما، ج ۳، ص ۱۵.</ref>: {{متن قرآن\|ضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الذِّلَّةُ أَيْنَ مَا ثُقِفُوا إِلَّا بِحَبْلٍ مِنَ اللَّهِ}}<ref>«جز در پناه خداوند یا پناه مردم هر جا یافته شوند محکوم به خواری‌اند و دچار خشمی از سوی خداوند و محکوم به تهیدستی شدند، آن بدین رو بود که آنان به آیات خداوند کفر می‌ورزیدند و پیامبران را ناحقّ می‌کشتند، آن، از این رو بود که نافرمانی ورزیدند و تجاوز می‌کرد» سوره آل عمران، آیه ۱۱۲.</ref>. [[اسلام]] افراد، در صورت اظهار قبول [[اسلام]]، پذیرفته می‌شود<ref>مجمع البیان، ج ۳، ص ۱۴۵.</ref> و هیچ کس [[حق]] رد اظهارات و کنجکاوی در صحت و سقم آن را ندارد: {{متن قرآن\|لَا تَقُولُوا لِمَنْ أَلْقَى إِلَيْكُمُ السَّلَامَ لَسْتَ مُؤْمِنًا}}<ref>«ای مؤمنان، چون (برای جهاد) در راه خداوند به سفر می‌روید خوب بررسی کنید و به کسی که به شما ابراز اسلام می‌کند نگویید: تو مؤمن نیستی، که بخواهید کالای ناپایدار این جهان را بجویید زیرا غنیمت‌های بسیار نزد خداوند است؛ خود نیز در گذشته چنین بودید و خداوند» سوره نساء، آیه ۹۴.</ref>.		# پذیرش [[اسلام]]<ref>روح المعانی، مج ۳، ج ۴، ص ۴۷؛ من وحی القرآن، ج ۱۱، ص ۸۴؛ راهنما، ج ۳، ص ۱۵.</ref>: {{متن قرآن\|ضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الذِّلَّةُ أَيْنَ مَا ثُقِفُوا إِلَّا بِحَبْلٍ مِنَ اللَّهِ}}<ref>«جز در پناه خداوند یا پناه مردم هر جا یافته شوند محکوم به خواری‌اند و دچار خشمی از سوی خداوند و محکوم به تهیدستی شدند، آن بدین رو بود که آنان به آیات خداوند کفر می‌ورزیدند و پیامبران را ناحقّ می‌کشتند، آن، از این رو بود که نافرمانی ورزیدند و تجاوز می‌کرد» سوره آل عمران، آیه ۱۱۲.</ref>. [[اسلام]] افراد، در صورت اظهار قبول [[اسلام]]، پذیرفته می‌شود<ref>مجمع البیان، ج ۳، ص ۱۴۵.</ref> و هیچ کس [[حق]] رد اظهارات و کنجکاوی در صحت و سقم آن را ندارد: {{متن قرآن\|لَا تَقُولُوا لِمَنْ أَلْقَى إِلَيْكُمُ السَّلَامَ لَسْتَ مُؤْمِنًا}}<ref>«ای مؤمنان، چون (برای جهاد) در راه خداوند به سفر می‌روید خوب بررسی کنید و به کسی که به شما ابراز اسلام می‌کند نگویید: تو مؤمن نیستی، که بخواهید کالای ناپایدار این جهان را بجویید زیرا غنیمت‌های بسیار نزد خداوند است؛ خود نیز در گذشته چنین بودید و خداوند» سوره نساء، آیه ۹۴.</ref>.
	# تابعیت وپذیرش [[قوانین]] [[حاکم]] برجامعه [[اسلامی]] و [[پیمان]] با [[مسلمانان]]<ref>المیزان، ج۹، ص۲۴۰؛ من وحی القرآن، ج۱۱، ص۸۴؛ راهنما، ج۳، ص ۱۵.</ref>: {{متن قرآن\|ضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الذِّلَّةُ أَيْنَ مَا ثُقِفُوا إِلَّا بِحَبْلٍ مِنَ اللَّهِ وَحَبْلٍ مِنَ النَّاسِ}}<ref>«جز در پناه خداوند یا پناه مردم هر جا یافته شوند محکوم به خواری‌اند و دچار خشمی از سوی خداوند و محکوم به تهیدستی شدند، آن بدین رو بود که آنان به آیات خداوند کفر می‌ورزیدند و پیامبران را ناحقّ می‌کشتند، آن، از این رو بود که نافرمانی ورزیدند و تجاوز می‌کرد» سوره آل عمران، آیه ۱۱۲.</ref> زیرا [[سلطه]] عملی که با پذیرش رسمی [[دین]] یا اظهار [[تسلیم]] و دادن [[جزیه]] محقق می‌شود، [[حق]] [[نظام]] [[دینی]] در برابر [[تحمل]] مسؤولیت‌ها است و تن ندادن به یکی از آن دو، تمرد، و از بین بردن تمرد، مجاز است<ref>من وحی القرآن، ج ۱۱، ص ۸۴.</ref>؛ لذا مشارکت در [[توطئه]]<ref>مجمع البیان، ج ۹، ص ۳۸۶.</ref> و ورود به دشمنی با خدا و [[رسول]] از سوی [[یهودیان]] [[بنی نضیر]]، باعث فرمان [[پیامبر]] {{صل}} بر اخراج آنان از وطنشان و سلب آزادی‌های آنان شد: {{متن قرآن\|ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ شَاقُّوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ}}<ref>«این بدان روست که اینان با خداوند و پیامبرش مخالفت ورزیدند و هر کس با خداوند و پیامبرش مخالفت ورزد بی‌گمان خداوند سخت کیفر است» سوره انفال، آیه ۱۳.</ref>.<ref>[[علی رضایی بیرجندی\|رضایی بیرجندی، علی]]، [[آزادی - رضایی بیرجندی (مقاله)\|مقاله «آزادی»]] [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱]]، ص ۱۸۶-۱۸۷.</ref>		# تابعیت وپذیرش [[قوانین]] [[حاکم]] برجامعه [[اسلامی]] و [[پیمان]] با [[مسلمانان]]<ref>المیزان، ج۹، ص۲۴۰؛ من وحی القرآن، ج۱۱، ص۸۴؛ راهنما، ج۳، ص ۱۵.</ref>: {{متن قرآن\|ضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الذِّلَّةُ أَيْنَ مَا ثُقِفُوا إِلَّا بِحَبْلٍ مِنَ اللَّهِ وَحَبْلٍ مِنَ النَّاسِ}}<ref>«جز در پناه خداوند یا پناه مردم هر جا یافته شوند محکوم به خواری‌اند و دچار خشمی از سوی خداوند و محکوم به تهیدستی شدند، آن بدین رو بود که آنان به آیات خداوند کفر می‌ورزیدند و پیامبران را ناحقّ می‌کشتند، آن، از این رو بود که نافرمانی ورزیدند و تجاوز می‌کرد» سوره آل عمران، آیه ۱۱۲.</ref> زیرا [[سلطه]] عملی که با پذیرش رسمی [[دین]] یا اظهار [[تسلیم]] و دادن [[جزیه]] محقق می‌شود، [[حق]] [[نظام]] [[دینی]] در برابر تحمل مسؤولیت‌ها است و تن ندادن به یکی از آن دو، تمرد، و از بین بردن تمرد، مجاز است<ref>من وحی القرآن، ج ۱۱، ص ۸۴.</ref>؛ لذا مشارکت در [[توطئه]]<ref>مجمع البیان، ج ۹، ص ۳۸۶.</ref> و ورود به دشمنی با خدا و [[رسول]] از سوی [[یهودیان]] [[بنی نضیر]]، باعث فرمان [[پیامبر]] {{صل}} بر اخراج آنان از وطنشان و سلب آزادی‌های آنان شد: {{متن قرآن\|ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ شَاقُّوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ}}<ref>«این بدان روست که اینان با خداوند و پیامبرش مخالفت ورزیدند و هر کس با خداوند و پیامبرش مخالفت ورزد بی‌گمان خداوند سخت کیفر است» سوره انفال، آیه ۱۳.</ref>.<ref>[[علی رضایی بیرجندی\|رضایی بیرجندی، علی]]، [[آزادی - رضایی بیرجندی (مقاله)\|مقاله «آزادی»]] [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱]]، ص ۱۸۶-۱۸۷.</ref>

	== [[آزادی]] و [[مسؤولیت]] ==		== [[آزادی]] و [[مسؤولیت]] ==

Bahmani: /* گستره آزادی */

2026-03-15T06:35:55Z

گستره آزادی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۵ مارس ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۰۵
خط ۴۶:		خط ۴۶:
	== گستره آزادی ==		== گستره آزادی ==
	دامنه آزادی بر حسب [[فرهنگ‌ها]] و [[جوامع]] و مکاتب مختلف، گوناگون است، ولی می‌توان عمده آنها را بر اساس [[آیات قرآن کریم]] در پنج قسم ارائه نمود:		دامنه آزادی بر حسب [[فرهنگ‌ها]] و [[جوامع]] و مکاتب مختلف، گوناگون است، ولی می‌توان عمده آنها را بر اساس [[آیات قرآن کریم]] در پنج قسم ارائه نمود:
	# آزادی به معنی رهیدن از قید [[تعلقات دنیوی]] و سلطة [[غرائز]] و [[شهوات]]؛ (مفهوم [[اخلاقی]]).		# آزادی به معنی رهیدن از قید [[تعلقات دنیوی]] و سلطة غرائز و [[شهوات]]؛ (مفهوم [[اخلاقی]]).
	# آزادی به معنی [[رهایی]] برده از [[مولی]]؛ (مفهوم [[فقهی]]).		# آزادی به معنی [[رهایی]] برده از [[مولی]]؛ (مفهوم [[فقهی]]).
	# آزادی به معنی رهایی از استبداد و [[استعمار]]؛ (مفهوم [[سیاسی]]).		# آزادی به معنی رهایی از استبداد و [[استعمار]]؛ (مفهوم [[سیاسی]]).
خط ۵۳:		خط ۵۳:

	عناوین پنج‌گانه فوق را می‌توان در دو عنوان کلی عرضه نمود:		عناوین پنج‌گانه فوق را می‌توان در دو عنوان کلی عرضه نمود:
	# [[آزادی معنوی]]: یعنی [[رهایی]] از [[هواهای نفسانی]] و سیطره‌های [[شیطانی]] و رسیدن به مرتبه [[عزت]] و [[کرامت نفس]] و [[علوّ]] طبع [[انسانی]].		# [[آزادی معنوی]]: یعنی [[رهایی]] از [[هواهای نفسانی]] و سیطره‌های [[شیطانی]] و رسیدن به مرتبه [[عزت]] و [[کرامت نفس]] و علوّ طبع [[انسانی]].
	# [[آزادی سیاسی]]: یعنی رهایی از [[استبداد]] و [[ستم]] قدرتمندان و رسیدن به مرحله تعدیل و [[تعادل]] فردی و اجتماعی بر اساس برنامه‌های [[الهی]]<ref>[[محمد علی کوشا\|کوشا، محمد علی]]، [[آزادی - کوشا (مقاله)\|مقاله «آزادی»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|دانشنامه معاصر قرآن کریم]]، ص۴۳-۴۵.</ref>.		# [[آزادی سیاسی]]: یعنی رهایی از [[استبداد]] و [[ستم]] قدرتمندان و رسیدن به مرحله تعدیل و [[تعادل]] فردی و اجتماعی بر اساس برنامه‌های [[الهی]]<ref>[[محمد علی کوشا\|کوشا، محمد علی]]، [[آزادی - کوشا (مقاله)\|مقاله «آزادی»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|دانشنامه معاصر قرآن کریم]]، ص۴۳-۴۵.</ref>.

Bahmani: /* آزادی در آیات قرآن */

2026-03-15T06:35:40Z

آزادی در آیات قرآن

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۵ مارس ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۰۵
خط ۳۳:		خط ۳۳:
	#{{متن قرآن\|وَقُلْنَا يَا آدَمُ اسْكُنْ أَنْتَ وَزَوْجُكَ الْجَنَّةَ وَكُلَا مِنْهَا رَغَدًا حَيْثُ شِئْتُمَا وَلَا تَقْرَبَا هَذِهِ الشَّجَرَةَ فَتَكُونَا مِنَ الظَّالِمِينَ}}<ref>«و گفتیم: ای آدم! تو و همسرت در بهشت جای گیرید و از (نعمت‌های) آن، از هر جا خواهید فراوان بخورید اما به این درخت نزدیک نشوید که از ستمگران گردید» سوره بقره، آیه ۳۵.</ref> و حتی پس از هبوط نیز آن دو را در [[انتخاب]] خوب و بد [[آزاد]] گذاشت.		#{{متن قرآن\|وَقُلْنَا يَا آدَمُ اسْكُنْ أَنْتَ وَزَوْجُكَ الْجَنَّةَ وَكُلَا مِنْهَا رَغَدًا حَيْثُ شِئْتُمَا وَلَا تَقْرَبَا هَذِهِ الشَّجَرَةَ فَتَكُونَا مِنَ الظَّالِمِينَ}}<ref>«و گفتیم: ای آدم! تو و همسرت در بهشت جای گیرید و از (نعمت‌های) آن، از هر جا خواهید فراوان بخورید اما به این درخت نزدیک نشوید که از ستمگران گردید» سوره بقره، آیه ۳۵.</ref> و حتی پس از هبوط نیز آن دو را در [[انتخاب]] خوب و بد [[آزاد]] گذاشت.
	#{{متن قرآن\|قُلْنَا اهْبِطُوا مِنْهَا جَمِيعًا فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ مِنِّي هُدًى فَمَنْ تَبِعَ هُدَايَ فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ}}<ref>«گفتیم: همه از آن (بهشت فرازین) فرود آیید، آنگاه اگر از من به شما رهنمودی رسید، کسانی که از رهنمود من پیروی کنند نه بیمی خواهند داشت و نه اندوهگین می‌گردند» سوره بقره، آیه ۳۸.</ref>.		#{{متن قرآن\|قُلْنَا اهْبِطُوا مِنْهَا جَمِيعًا فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ مِنِّي هُدًى فَمَنْ تَبِعَ هُدَايَ فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ}}<ref>«گفتیم: همه از آن (بهشت فرازین) فرود آیید، آنگاه اگر از من به شما رهنمودی رسید، کسانی که از رهنمود من پیروی کنند نه بیمی خواهند داشت و نه اندوهگین می‌گردند» سوره بقره، آیه ۳۸.</ref>.
	#{{متن قرآن\|لَا إِكْرَاهَ فِي الدِّينِ قَدْ تَبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَيِّ}}<ref>«در (کار) دین هیچ اکراهی نیست که رهیافت از گمراهی آشکار است» سوره بقره، آیه ۲۵۶.</ref> بر اساس این [[آیه]]، آزادی [[اعتقادی]]، نخستین [[حق]] [[آدمی]] است و کسی نمی‌تواند دیگری را با [[زور]] به [[پذیرش]] [[دین]] وا دارد. [[شأن نزول]] [[آیه]] هم این [[حقیقت]] را به روشنی بیان می‌کند<ref>المیزان، ج۲، ص۳۴۷.</ref>.		#{{متن قرآن\|لَا إِكْرَاهَ فِي الدِّينِ قَدْ تَبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَيِّ}}<ref>«در (کار) دین هیچ اکراهی نیست که رهیافت از گمراهی آشکار است» سوره بقره، آیه ۲۵۶.</ref> بر اساس این [[آیه]]، آزادی [[اعتقادی]]، نخستین [[حق]] [[آدمی]] است و کسی نمی‌تواند دیگری را با [[زور]] به پذیرش [[دین]] وا دارد. [[شأن نزول]] [[آیه]] هم این [[حقیقت]] را به روشنی بیان می‌کند<ref>المیزان، ج۲، ص۳۴۷.</ref>.
	#{{متن قرآن\|إِنَّا هَدَيْنَاهُ السَّبِيلَ إِمَّا شَاكِرًا وَإِمَّا كَفُورًا}}<ref>«ما به او راه را نشان داده‌ایم خواه سپاسگزار باشد یا ناسپاس» سوره انسان، آیه ۳.</ref>.		#{{متن قرآن\|إِنَّا هَدَيْنَاهُ السَّبِيلَ إِمَّا شَاكِرًا وَإِمَّا كَفُورًا}}<ref>«ما به او راه را نشان داده‌ایم خواه سپاسگزار باشد یا ناسپاس» سوره انسان، آیه ۳.</ref>.
	#{{متن قرآن\|وَلَوْ شَاءَ رَبُّكَ لَآمَنَ مَنْ فِي الْأَرْضِ كُلُّهُمْ جَمِيعًا أَفَأَنْتَ تُكْرِهُ النَّاسَ حَتَّى يَكُونُوا مُؤْمِنِينَ}}<ref>«و اگر پروردگارت می‌خواست، تمام آن کسان که روی زمین‌اند همگی ایمان می‌آوردند؛ آیا تو مردم را ناگزیر می‌کنی که مؤمن باشند؟» سوره یونس، آیه ۹۹.</ref>؛ بر اساس این آیه، [[ایمان]] بر مبنای [[انتخاب]] است نه [[تحمیل]] و [[اجبار]].		#{{متن قرآن\|وَلَوْ شَاءَ رَبُّكَ لَآمَنَ مَنْ فِي الْأَرْضِ كُلُّهُمْ جَمِيعًا أَفَأَنْتَ تُكْرِهُ النَّاسَ حَتَّى يَكُونُوا مُؤْمِنِينَ}}<ref>«و اگر پروردگارت می‌خواست، تمام آن کسان که روی زمین‌اند همگی ایمان می‌آوردند؛ آیا تو مردم را ناگزیر می‌کنی که مؤمن باشند؟» سوره یونس، آیه ۹۹.</ref>؛ بر اساس این آیه، [[ایمان]] بر مبنای [[انتخاب]] است نه [[تحمیل]] و [[اجبار]].

Bahmani: /* معناشناسی */

2026-03-15T06:35:15Z

معناشناسی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۵ مارس ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۰۵
خط ۱۸:		خط ۱۸:
	[[تفسیر]] درست [[آزادی]]، به [[انسان]] شناسی بستگی دارد و آن نیز به [[جهان]] شناسی وابسته است و با تفاوت این دو، [[تفسیر]] [[آزادی]] نیز متعدد و متفاوت می‌شود<ref>ولایت فقیه، ص ۲۹.</ref>. مفهوم [[آزادی]] به طور مطلق، بدیهی و آشکاراست؛ اما دست یابی به معانی دقیق انواع آن، باتوجه به قید، متعلق و مبنای [[معرفت]] شناسی انسانی، امکان‌پذیر خواهد بود و در غیر این صورت، ارائه معنایی دقیق و فراگیر امری ناشدنی است.		[[تفسیر]] درست [[آزادی]]، به [[انسان]] شناسی بستگی دارد و آن نیز به [[جهان]] شناسی وابسته است و با تفاوت این دو، [[تفسیر]] [[آزادی]] نیز متعدد و متفاوت می‌شود<ref>ولایت فقیه، ص ۲۹.</ref>. مفهوم [[آزادی]] به طور مطلق، بدیهی و آشکاراست؛ اما دست یابی به معانی دقیق انواع آن، باتوجه به قید، متعلق و مبنای [[معرفت]] شناسی انسانی، امکان‌پذیر خواهد بود و در غیر این صورت، ارائه معنایی دقیق و فراگیر امری ناشدنی است.

	[[آزادی]]، از [[امانت‌ها]] و موهبت‌های الهی است که خدای متعال در [[انسان]] به ودیعه نهاده<ref>المیزان، ج ۱۰، ص ۳۷۲؛ ولایت فقیه، ص ۲۹.</ref> تا به واسطه آن، به [[حیات]] اصیل در حوزه [[انسان]] گام نهد<ref>فلسفه حقوق بشر، ص ۱۹۷.</ref>؛ خود را از قیدهای درونی و بیرونی خلاص کند و از [[بردگی]] [[نفس]]، به [[بندگی]] [[حق]] نایل شود<ref>ولایت فقیه، ص ۳۰.</ref>؛ پس [[خداوند]]، [[آفریدگار]] [[انسان]] و همه [[شؤون]] او از جمله [[آزادی]] است و [[انسان]] در برابرش، نه [[تکوینی]] و نه [[تشریعی]]، آزاد نیست<ref>المیزان، ج ۱۶، ص ۶۸.</ref>؛ ولی در عین حال به [[اراده خداوند]]، از دو نوع [[آزادی]] برخوردار است:		[[آزادی]]، از [[امانت‌ها]] و موهبت‌های الهی است که خدای متعال در [[انسان]] به ودیعه نهاده<ref>المیزان، ج ۱۰، ص ۳۷۲؛ ولایت فقیه، ص ۲۹.</ref> تا به واسطه آن، به [[حیات]] اصیل در حوزه [[انسان]] گام نهد<ref>فلسفه حقوق بشر، ص ۱۹۷.</ref>؛ خود را از قیدهای درونی و بیرونی خلاص کند و از [[بردگی]] [[نفس]]، به [[بندگی]] [[حق]] نایل شود<ref>ولایت فقیه، ص ۳۰.</ref>؛ پس [[خداوند]]، [[آفریدگار]] [[انسان]] و همه شؤون او از جمله [[آزادی]] است و [[انسان]] در برابرش، نه [[تکوینی]] و نه [[تشریعی]]، آزاد نیست<ref>المیزان، ج ۱۶، ص ۶۸.</ref>؛ ولی در عین حال به [[اراده خداوند]]، از دو نوع [[آزادی]] برخوردار است:
	# '''[[تکوینی]]:''' بدین معنا که در نظام آفرینش، برای انتخابِ راه و [[عقیده]] مجبور نیست و در صدور یا ترک فعل و رجحان یکی برای رسیدن به غرض خاص آزاد است؛ بدون این که عوامل یا موانع طبیعی یا ماورای طبیعی او را مجبور سازند<ref>المیزان، ج ۱۴، ص ۱۳۹.</ref> و این، همان [[اختیار]] [[فلسفی]] است که [[انسان]] از آن برخوردار است؛ ولی در مباحث حقوقی، این نوع [[آزادی]] مورد نظر نیست، و فقط به صورت مبنا و منشأ آزادی مورد توجه است<ref>المیزان، ج ۱۶، ص ۱۱۰ و ۱۱۱.</ref>.		# '''[[تکوینی]]:''' بدین معنا که در نظام آفرینش، برای انتخابِ راه و [[عقیده]] مجبور نیست و در صدور یا ترک فعل و رجحان یکی برای رسیدن به غرض خاص آزاد است؛ بدون این که عوامل یا موانع طبیعی یا ماورای طبیعی او را مجبور سازند<ref>المیزان، ج ۱۴، ص ۱۳۹.</ref> و این، همان [[اختیار]] [[فلسفی]] است که [[انسان]] از آن برخوردار است؛ ولی در مباحث حقوقی، این نوع [[آزادی]] مورد نظر نیست، و فقط به صورت مبنا و منشأ آزادی مورد توجه است<ref>المیزان، ج ۱۶، ص ۱۱۰ و ۱۱۱.</ref>.
	# '''[[تشریعی]]:''' بدین معنا که او می‌تواند از [[حقوق]] فطری خویش بدون دخالت [[قدرت]] قاهره‌ای از خارج، بهره‌مند شود و خود را انتخاب‌گر اصلی بداند. این آزادی که درباره [[جامعه]] و از نوع آزادی حقوقی و [[اجتماعی]] که افراد اجتماع ازآن جهت که عضو یک [[جامعه]] هستند و می‌خواهند با یک دیگر [[زندگی]] کنند باید اختیاراتی را در [[اعمال]] یک دیگر قائل باشند و بدان [[احترام]] گذارند، شمرده می‌شود و همان امکان بهره‌وری معقول از مواهبِ [[اختیار]] [[تکوینی]] و [[فلسفی]] است، یکی از اساسی‌ترین و زیباترین [[حقوق]] برای [[آدمیان]] دانسته شده که [[خداوند]] حراست آن را به واسطه [[شرع]] و [[دین]] و [[اعتقاد]] به [[خدا]] و [[معاد]] بر عهده [[انسان]] گذاشته است تا از این طریق خود را به [[حیات]] معقول و هدفمند برساند؛ اما این [[آزادی]] با توجه به مبانی [[انسان]] شناسی [[توحیدی]] و [[الهی]] که بر اساس عقلو [[شرع]] پایه ریزی شده، معنادار و ثمربخش خواهد بود<ref>[[علی رضایی بیرجندی\|رضایی بیرجندی، علی]]، [[آزادی - رضایی بیرجندی (مقاله)\|مقاله «آزادی»]] [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱]]، ص ۱۸۳-۱۸۵.</ref>.		# '''[[تشریعی]]:''' بدین معنا که او می‌تواند از [[حقوق]] فطری خویش بدون دخالت [[قدرت]] قاهره‌ای از خارج، بهره‌مند شود و خود را انتخاب‌گر اصلی بداند. این آزادی که درباره [[جامعه]] و از نوع آزادی حقوقی و [[اجتماعی]] که افراد اجتماع ازآن جهت که عضو یک [[جامعه]] هستند و می‌خواهند با یک دیگر [[زندگی]] کنند باید اختیاراتی را در [[اعمال]] یک دیگر قائل باشند و بدان [[احترام]] گذارند، شمرده می‌شود و همان امکان بهره‌وری معقول از مواهبِ [[اختیار]] [[تکوینی]] و [[فلسفی]] است، یکی از اساسی‌ترین و زیباترین [[حقوق]] برای [[آدمیان]] دانسته شده که [[خداوند]] حراست آن را به واسطه [[شرع]] و [[دین]] و [[اعتقاد]] به [[خدا]] و [[معاد]] بر عهده [[انسان]] گذاشته است تا از این طریق خود را به [[حیات]] معقول و هدفمند برساند؛ اما این [[آزادی]] با توجه به مبانی [[انسان]] شناسی [[توحیدی]] و [[الهی]] که بر اساس عقلو [[شرع]] پایه ریزی شده، معنادار و ثمربخش خواهد بود<ref>[[علی رضایی بیرجندی\|رضایی بیرجندی، علی]]، [[آزادی - رضایی بیرجندی (مقاله)\|مقاله «آزادی»]] [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱]]، ص ۱۸۳-۱۸۵.</ref>.

Bahmani: /* مقدمه */

2026-03-15T06:35:03Z

مقدمه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۵ مارس ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۰۵
خط ۱۱:		خط ۱۱:
	آزادی در چارچوب [[عقل]] و [[فطرت]] از اصولی‌ترین [[حقوق انسانی]] است. وجود دستگاه "[[تعقل]]" و "[[ادراک]]" در انسان برای "آزادانه [[اندیشیدن]]" و بهره‌گیری از مواهب [[خلقت]] در جهت [[سیر]] استکمالی [[بشر]] است. آزادی‌خواهی یکی از بارزترین ویژگی‌های انسان است که در نهاد بشر به ودیعت نهاده شده است. اعطای نیروی "اراده" و "اختیار" از طرف [[خداوند]] به انسان و از طرفی بار "[[تکلیف]]" را بر دوش او نهادن و او را در "[[انتخاب]]" راه هدایت یا گمراهی، مختار گذاشتن، [[بهترین]] [[دلیل]] بر وجود "اصل آزادی" برای انسان است.		آزادی در چارچوب [[عقل]] و [[فطرت]] از اصولی‌ترین [[حقوق انسانی]] است. وجود دستگاه "[[تعقل]]" و "[[ادراک]]" در انسان برای "آزادانه [[اندیشیدن]]" و بهره‌گیری از مواهب [[خلقت]] در جهت [[سیر]] استکمالی [[بشر]] است. آزادی‌خواهی یکی از بارزترین ویژگی‌های انسان است که در نهاد بشر به ودیعت نهاده شده است. اعطای نیروی "اراده" و "اختیار" از طرف [[خداوند]] به انسان و از طرفی بار "[[تکلیف]]" را بر دوش او نهادن و او را در "[[انتخاب]]" راه هدایت یا گمراهی، مختار گذاشتن، [[بهترین]] [[دلیل]] بر وجود "اصل آزادی" برای انسان است.

	مسئله [[پاداش]] و [[کیفر]]، مبتنی بر اصل آزادی است وگرنه پاداش و کیفر بدون آزادی مفهومی نخواهد داشت. [[اقامه برهان]] و دلیل و حتی وجود [[تفکر]] و تعقل و فهمیدن و دریافت‌های [[ذهنی]] و انتقال آنها به دیگران بر پایه آزادی [[استوار]] است. آزادی و آزاد اندیشی با [[تحمیل]]، تلقین و [[تقلید کورکورانه]] ناسازگار است. "[[تفقّه]]" و "[[استنباط]]" و "[[اجتهاد]]" تنها در آزاد بودن [[اندیشه]] معنی و مفهوم پیدا می‌کند. آزادی با خمیرمایه وجود [[آدمی]] سرشته گردیده است و برای همین [[ارزش]] والاست که [[بشریت]] با اهریمن "[[اختناق]]"، "فشار" و "[[استبداد]]"دست و پنجه نرم کرده و برای آزادی جانفشانی‌ها کرده است<ref>[[محمد علی کوشا\|کوشا، محمد علی]]، [[آزادی - کوشا (مقاله)\|مقاله «آزادی»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|دانشنامه معاصر قرآن کریم]]، ص۴۳-۴۵.</ref>.		مسئله [[پاداش]] و [[کیفر]]، مبتنی بر اصل آزادی است وگرنه پاداش و کیفر بدون آزادی مفهومی نخواهد داشت. [[اقامه برهان]] و دلیل و حتی وجود [[تفکر]] و تعقل و فهمیدن و دریافت‌های [[ذهنی]] و انتقال آنها به دیگران بر پایه آزادی [[استوار]] است. آزادی و آزاد اندیشی با [[تحمیل]]، تلقین و [[تقلید کورکورانه]] ناسازگار است. "[[تفقّه]]" و "[[استنباط]]" و "[[اجتهاد]]" تنها در آزاد بودن [[اندیشه]] معنی و مفهوم پیدا می‌کند. آزادی با خمیرمایه وجود [[آدمی]] سرشته گردیده است و برای همین [[ارزش]] والاست که [[بشریت]] با اهریمن "اختناق"، "فشار" و "[[استبداد]]"دست و پنجه نرم کرده و برای آزادی جانفشانی‌ها کرده است<ref>[[محمد علی کوشا\|کوشا، محمد علی]]، [[آزادی - کوشا (مقاله)\|مقاله «آزادی»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|دانشنامه معاصر قرآن کریم]]، ص۴۳-۴۵.</ref>.

	== معناشناسی ==		== معناشناسی ==

Jaafari در ‏۲ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۰۱

2026-02-02T08:01:36Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۳۱
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط = آزادی		\| موضوع مرتبط = آزادی
	\| عنوان مدخل = آزادی		\| عنوان مدخل = آزادی
	\| مداخل مرتبط = [[آزادی در لغت]] - [[آزادی در قرآن]] - [[آزادی در کلام اسلامی]] - [[آزادی در نهج البلاغه]] - [[آزادی در فقه اسلامی]] - [[آزادی در فقه سیاسی]] - [[آزادی در معارف دعا و زیارات]] - [[آزادی در معارف و سیره نبوی]] - [[آزادی در معارف و سیره علوی]] - [[آزادی در معارف و سیره سجادی]] - [[آزادی در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]] - [[آزادی از دیدگاه برون‌دینی]] - [[آزادی در حقوق اسلامی]] - [[آزادی در خانواده]]		\| مداخل مرتبط = [[آزادی در لغت]] - [[آزادی در قرآن]] - [[آزادی در کلام اسلامی]] - [[آزادی در نهج البلاغه]] - [[آزادی در فقه اسلامی]] - [[آزادی در فقه سیاسی]] - [[آزادی در معارف دعا و زیارات]] - [[آزادی در معارف و سیره نبوی]] - [[آزادی در معارف و سیره علوی]] - [[آزادی در معارف و سیره سجادی]] - [[آزادی در معارف و سیره معصوم]] - [[آزادی در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]] - [[آزادی از دیدگاه برون‌دینی]] - [[آزادی در حقوق اسلامی]] - [[آزادی در خانواده]]
	\| پرسش مرتبط = آزادی (پرسش)		\| پرسش مرتبط = آزادی (پرسش)
	}}		}}

Bahmani در ‏۱۶ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۱۹

2025-10-16T08:19:43Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۶ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۴۹
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط\| موضوع مرتبط = آزادی\| عنوان مدخل = آزادی\| مداخل مرتبط = [[آزادی در لغت]] - [[آزادی در قرآن]] - [[آزادی در کلام اسلامی]] - [[آزادی در نهج البلاغه]] - [[آزادی در فقه سیاسی]] - [[آزادی در معارف دعا و زیارات]] - [[آزادی در معارف و سیره نبوی]] - [[آزادی در معارف و سیره سجادی]] - [[آزادی در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]] - [[آزادی از دیدگاه برون‌دینی]] - [[آزادی در حقوق اسلامی]] - [[آزادی در خانواده]] \| پرسش مرتبط = آزادی (پرسش)}}		{{مدخل مرتبط
			\| موضوع مرتبط = آزادی
			\| عنوان مدخل = آزادی
			\| مداخل مرتبط = [[آزادی در لغت]] - [[آزادی در قرآن]] - [[آزادی در کلام اسلامی]] - [[آزادی در نهج البلاغه]] - [[آزادی در فقه اسلامی]] - [[آزادی در فقه سیاسی]] - [[آزادی در معارف دعا و زیارات]] - [[آزادی در معارف و سیره نبوی]] - [[آزادی در معارف و سیره علوی]] - [[آزادی در معارف و سیره سجادی]] - [[آزادی در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]] - [[آزادی از دیدگاه برون‌دینی]] - [[آزادی در حقوق اسلامی]] - [[آزادی در خانواده]]
			\| پرسش مرتبط = آزادی (پرسش)
			}}

	== مقدمه ==		== مقدمه ==
	[[آزادی]] از [[حقوق]] اساسی [[انسان]] جهت [[گزینش]] راه [[هدایت]] یا [[گمراهی]] است. در زبان عربی کلماتی مانند: [[حریت]]، [[اختیار]] و [[اراده]]، رساننده معنای آزادی است. "حُر" که جمع آن "احرار" یا "حِرار" باشد مترادف با کلمه [[آزاد]] بر خلاف برده است<ref>مفردات، ص۲۴۷.</ref>.		[[آزادی]] از [[حقوق]] اساسی [[انسان]] جهت [[گزینش]] راه [[هدایت]] یا [[گمراهی]] است. در زبان عربی کلماتی مانند: [[حریت]]، [[اختیار]] و [[اراده]]، رساننده معنای آزادی است. "حُر" که جمع آن "احرار" یا "حِرار" باشد مترادف با کلمه [[آزاد]] بر خلاف برده است<ref>مفردات، ص۲۴۷.</ref>.

Bahmani در ‏۱۶ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۵۵

2025-10-16T07:55:10Z

نمایش تغییرات

Bahmani: /* منابع */

2025-10-16T07:53:39Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۶ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۲۳
خط ۱۷۶:		خط ۱۷۶:
	{{منابع}}		{{منابع}}
	# [[پرونده:000052.jpg\|22px]] [[علی رضایی بیرجندی\|رضایی بیرجندی، علی]]، [[آزادی - رضایی بیرجندی (مقاله)\|مقاله «آزادی»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)\|'''دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱''']]		# [[پرونده:000052.jpg\|22px]] [[علی رضایی بیرجندی\|رضایی بیرجندی، علی]]، [[آزادی - رضایی بیرجندی (مقاله)\|مقاله «آزادی»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)\|'''دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱''']]
	# [[پرونده:55210091.jpg\|22px]] [[محمد جعفر سعیدیان‌فر\|سعیدیان‌فر]] و [[سید محمد علی ایازی\|ایازی]]، [[فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۱ (کتاب)\|'''فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم''']]		# [[پرونده:55210091.jpg\|22px]] [[محمد جعفر سعیدیان‌فر\|سعیدیان‌فر]] و [[سید محمد علی ایازی\|ایازی]]، [[فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۱ (کتاب)\|'''فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۱''']]
	# [[پرونده:10524027.jpg\|22px]] [[محمد علی کوشا\|کوشا، محمد علی]]، [[آزادی - کوشا (مقاله)\|مقاله «آزادی»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|'''دانشنامه معاصر قرآن کریم''']]		# [[پرونده:10524027.jpg\|22px]] [[محمد علی کوشا\|کوشا، محمد علی]]، [[آزادی - کوشا (مقاله)\|مقاله «آزادی»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|'''دانشنامه معاصر قرآن کریم''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۵ مارس ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۰۵
خط ۳۳:		خط ۳۳:
	#{{متن قرآن\|وَقُلْنَا يَا آدَمُ اسْكُنْ أَنْتَ وَزَوْجُكَ الْجَنَّةَ وَكُلَا مِنْهَا رَغَدًا حَيْثُ شِئْتُمَا وَلَا تَقْرَبَا هَذِهِ الشَّجَرَةَ فَتَكُونَا مِنَ الظَّالِمِينَ}}<ref>«و گفتیم: ای آدم! تو و همسرت در بهشت جای گیرید و از (نعمت‌های) آن، از هر جا خواهید فراوان بخورید اما به این درخت نزدیک نشوید که از ستمگران گردید» سوره بقره، آیه ۳۵.</ref> و حتی پس از هبوط نیز آن دو را در [[انتخاب]] خوب و بد [[آزاد]] گذاشت.		#{{متن قرآن\|وَقُلْنَا يَا آدَمُ اسْكُنْ أَنْتَ وَزَوْجُكَ الْجَنَّةَ وَكُلَا مِنْهَا رَغَدًا حَيْثُ شِئْتُمَا وَلَا تَقْرَبَا هَذِهِ الشَّجَرَةَ فَتَكُونَا مِنَ الظَّالِمِينَ}}<ref>«و گفتیم: ای آدم! تو و همسرت در بهشت جای گیرید و از (نعمت‌های) آن، از هر جا خواهید فراوان بخورید اما به این درخت نزدیک نشوید که از ستمگران گردید» سوره بقره، آیه ۳۵.</ref> و حتی پس از هبوط نیز آن دو را در [[انتخاب]] خوب و بد [[آزاد]] گذاشت.
	#{{متن قرآن\|قُلْنَا اهْبِطُوا مِنْهَا جَمِيعًا فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ مِنِّي هُدًى فَمَنْ تَبِعَ هُدَايَ فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ}}<ref>«گفتیم: همه از آن (بهشت فرازین) فرود آیید، آنگاه اگر از من به شما رهنمودی رسید، کسانی که از رهنمود من پیروی کنند نه بیمی خواهند داشت و نه اندوهگین می‌گردند» سوره بقره، آیه ۳۸.</ref>.		#{{متن قرآن\|قُلْنَا اهْبِطُوا مِنْهَا جَمِيعًا فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ مِنِّي هُدًى فَمَنْ تَبِعَ هُدَايَ فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ}}<ref>«گفتیم: همه از آن (بهشت فرازین) فرود آیید، آنگاه اگر از من به شما رهنمودی رسید، کسانی که از رهنمود من پیروی کنند نه بیمی خواهند داشت و نه اندوهگین می‌گردند» سوره بقره، آیه ۳۸.</ref>.
	#{{متن قرآن\|لَا إِكْرَاهَ فِي الدِّينِ قَدْ تَبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَيِّ}}<ref>«در (کار) دین هیچ اکراهی نیست که رهیافت از گمراهی آشکار است» سوره بقره، آیه ۲۵۶.</ref> بر اساس این [[آیه]]، آزادی [[اعتقادی]]، نخستین [[حق]] [[آدمی]] است و کسی نمی‌تواند دیگری را با [[زور]] به [[پذیرش]] [[دین]] وا دارد. [[شأن نزول]] [[آیه]] هم این [[حقیقت]] را به روشنی بیان می‌کند<ref>المیزان، ج۲، ص۳۴۷.</ref>.		#{{متن قرآن\|لَا إِكْرَاهَ فِي الدِّينِ قَدْ تَبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَيِّ}}<ref>«در (کار) دین هیچ اکراهی نیست که رهیافت از گمراهی آشکار است» سوره بقره، آیه ۲۵۶.</ref> بر اساس این [[آیه]]، آزادی [[اعتقادی]]، نخستین [[حق]] [[آدمی]] است و کسی نمی‌تواند دیگری را با [[زور]] به پذیرش [[دین]] وا دارد. [[شأن نزول]] [[آیه]] هم این [[حقیقت]] را به روشنی بیان می‌کند<ref>المیزان، ج۲، ص۳۴۷.</ref>.
	#{{متن قرآن\|إِنَّا هَدَيْنَاهُ السَّبِيلَ إِمَّا شَاكِرًا وَإِمَّا كَفُورًا}}<ref>«ما به او راه را نشان داده‌ایم خواه سپاسگزار باشد یا ناسپاس» سوره انسان، آیه ۳.</ref>.		#{{متن قرآن\|إِنَّا هَدَيْنَاهُ السَّبِيلَ إِمَّا شَاكِرًا وَإِمَّا كَفُورًا}}<ref>«ما به او راه را نشان داده‌ایم خواه سپاسگزار باشد یا ناسپاس» سوره انسان، آیه ۳.</ref>.
	#{{متن قرآن\|وَلَوْ شَاءَ رَبُّكَ لَآمَنَ مَنْ فِي الْأَرْضِ كُلُّهُمْ جَمِيعًا أَفَأَنْتَ تُكْرِهُ النَّاسَ حَتَّى يَكُونُوا مُؤْمِنِينَ}}<ref>«و اگر پروردگارت می‌خواست، تمام آن کسان که روی زمین‌اند همگی ایمان می‌آوردند؛ آیا تو مردم را ناگزیر می‌کنی که مؤمن باشند؟» سوره یونس، آیه ۹۹.</ref>؛ بر اساس این آیه، [[ایمان]] بر مبنای [[انتخاب]] است نه [[تحمیل]] و [[اجبار]].		#{{متن قرآن\|وَلَوْ شَاءَ رَبُّكَ لَآمَنَ مَنْ فِي الْأَرْضِ كُلُّهُمْ جَمِيعًا أَفَأَنْتَ تُكْرِهُ النَّاسَ حَتَّى يَكُونُوا مُؤْمِنِينَ}}<ref>«و اگر پروردگارت می‌خواست، تمام آن کسان که روی زمین‌اند همگی ایمان می‌آوردند؛ آیا تو مردم را ناگزیر می‌کنی که مؤمن باشند؟» سوره یونس، آیه ۹۹.</ref>؛ بر اساس این آیه، [[ایمان]] بر مبنای [[انتخاب]] است نه [[تحمیل]] و [[اجبار]].