آفرینش در فلسفه اسلامی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Wasity: جایگزینی متن - 'ه. ق)' به 'ﻫ.ق)'

2023-06-07T10:57:58Z

جایگزینی متن - 'ه. ق)' به 'ﻫ.ق)'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ ژوئن ۲۰۲۳، ساعت ۱۴:۲۷
خط ۱۷:		خط ۱۷:
	در این قسم، فاعل، علم به فعل خود دارد و فعل را نیز با اراده و اختیار خود انجام می‌دهد؛ اما [[هدف]] از انجام فعل، امری خارج از ذات فاعل نیست و فاعل به دلیل شدت [[احاطه علمی]] به فعل خود، آن را با [[اراده]] و [[اختیار]] انجام می‌دهد. مثالی که در این رابطه نقل شده، وضعیت کسی است که بالای دیوار بلندی قرارگرفته و در یک لحظه [[سقوط]] خود را در [[ذهن]] [[تصور]] می‌کند و به مجرد توجه به صورت [[علمی]] سقوط خود از دیوار، ساقط می‌شود؛ در حالی که او هدفی خارج از ذات خود نداشت و تنها توجه به صورت علمی معلوم و شدت ظهور علمی آن در نزد عالم، موجب صدور فعل و در نتیجه، سقوط آواز دیوار شد<ref>الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة (ط. دار احیاء التراث، ۱۹۸۱م)، ج۲، ص۲۲۳.</ref>.		در این قسم، فاعل، علم به فعل خود دارد و فعل را نیز با اراده و اختیار خود انجام می‌دهد؛ اما [[هدف]] از انجام فعل، امری خارج از ذات فاعل نیست و فاعل به دلیل شدت [[احاطه علمی]] به فعل خود، آن را با [[اراده]] و [[اختیار]] انجام می‌دهد. مثالی که در این رابطه نقل شده، وضعیت کسی است که بالای دیوار بلندی قرارگرفته و در یک لحظه [[سقوط]] خود را در [[ذهن]] [[تصور]] می‌کند و به مجرد توجه به صورت [[علمی]] سقوط خود از دیوار، ساقط می‌شود؛ در حالی که او هدفی خارج از ذات خود نداشت و تنها توجه به صورت علمی معلوم و شدت ظهور علمی آن در نزد عالم، موجب صدور فعل و در نتیجه، سقوط آواز دیوار شد<ref>الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة (ط. دار احیاء التراث، ۱۹۸۱م)، ج۲، ص۲۲۳.</ref>.

	بنابراین، در فاعل بالعنایة، نقاط اشتراکی با فاعل بالقصد وجود دارد و آن، [[علم تفصیلی]] به فعل و اراده و اختیار فاعل نسبت به فعل خود است. نقاط افتراق آن دو نیز عبارت است از اینکه اولاً، منشأ تحقق فعل، امری خارج از ذات فاعل نیست و به مجرد توجه علمی او به فعل خود، فعل از فاعل صادر می‌شود؛ ثانیاً، فاعل قبل از عمل، علم تفصیلی به فعل خود دارد و ثالثاً، مقدمات [[افعال]] اختیاری، از قبیل تصور [[غایت]] و منافعی که از فعل حاصل می‌شود و رغبت به هدف خارج از ذات و قصد استکمال خود با انجام آن، در چنین فاعلی وجود ندارد. بدین ترتیب، حکمای مشاء، با تفکیک نواقص فاعل بالقصد در [[فلسفه خلقت]] [[الهی]] و طرح فاعل بالعنایة، از یک سو [[علم]] و اختیار و [[اراده خداوند]] به افعال خود را [[حفظ]] کردند و از سوی دیگر، غایت خارج از ذات داشتن [[خداوند]] در [[خلقت]] عالم را دفع نمودند<ref>{{عربی\|الفاعل بالعنایة هو الذی منشأ فاعلیته و علة صدور الفعل عنه و الداعی له علی الصدور مجرد علمه بنظام الفعل و الجود لا غیر، من الأمور الزائدة علی نفس العلم، کما فی الواجب -جل ذکره-. (المشاءون)}} (الحکمة المتعالیة... ، ج۴، ص۱۲، به نقل از: شرح المصطلحات الفلسفیة (ط. [[مجمع]] البحوث الإسلامیة، ۱۴۱۴ ه. ق)، ص۲۶۳).		بنابراین، در فاعل بالعنایة، نقاط اشتراکی با فاعل بالقصد وجود دارد و آن، [[علم تفصیلی]] به فعل و اراده و اختیار فاعل نسبت به فعل خود است. نقاط افتراق آن دو نیز عبارت است از اینکه اولاً، منشأ تحقق فعل، امری خارج از ذات فاعل نیست و به مجرد توجه علمی او به فعل خود، فعل از فاعل صادر می‌شود؛ ثانیاً، فاعل قبل از عمل، علم تفصیلی به فعل خود دارد و ثالثاً، مقدمات [[افعال]] اختیاری، از قبیل تصور [[غایت]] و منافعی که از فعل حاصل می‌شود و رغبت به هدف خارج از ذات و قصد استکمال خود با انجام آن، در چنین فاعلی وجود ندارد. بدین ترتیب، حکمای مشاء، با تفکیک نواقص فاعل بالقصد در [[فلسفه خلقت]] [[الهی]] و طرح فاعل بالعنایة، از یک سو [[علم]] و اختیار و [[اراده خداوند]] به افعال خود را [[حفظ]] کردند و از سوی دیگر، غایت خارج از ذات داشتن [[خداوند]] در [[خلقت]] عالم را دفع نمودند<ref>{{عربی\|الفاعل بالعنایة هو الذی منشأ فاعلیته و علة صدور الفعل عنه و الداعی له علی الصدور مجرد علمه بنظام الفعل و الجود لا غیر، من الأمور الزائدة علی نفس العلم، کما فی الواجب -جل ذکره-. (المشاءون)}} (الحکمة المتعالیة... ، ج۴، ص۱۲، به نقل از: شرح المصطلحات الفلسفیة (ط. [[مجمع]] البحوث الإسلامیة، ۱۴۱۴ ﻫ.ق)، ص۲۶۳).

	[[فارابی]] نیز هر نوع [[غایت]] خارج از ذات باری را [[نقص]] برای [[واجب]] می‌داند و در نتیجه، غایت از [[خلقت]] را ذات باری بیان می‌دارد: {{عربی\|أنا باعطائنا المال لغیرنا نستفید من غیرنا کرامة أو لذة أو غیر ذلک من الخیرات، حتی تکون تلک فاعلة فیه کمالا ما. فالأول لیس وجوده لأجل غیره، و لا یوجد بغیره، حتی یکون الغرض من وجوده أن یوجد سائر الأشیاء، فیکون لوجوده سبب خارج عنه، فلا یکون أولا، و لا أیضا باعطائه ما سواه الوجود ینال کمالا لم یکن له قبل ذلک خارجا عما هو علیه من الکمال، کما ینال من یجود بماله أو شیء آخر، فیستفید بما یبذل من ذلک لذة أو کرامة أو رئاسیة أو شیئا غیر ذلک من الخیرات؛ فهذه الأشیاء کلها محال أن تکون فی الأول، لأنه یسقط أولیته و تقدمه، و یجعل غیره أقدم منه و سببا الوجوده، بل وجوده لأجل ذاته}} (آراء [[اهل]] [[المدینة]] الفاضلة و مضاداتها (ط مکتبة الهلال. ۱۹۹۵م)، ص۴۶).</ref>.<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳]] ص ۲۲۴.</ref>		[[فارابی]] نیز هر نوع [[غایت]] خارج از ذات باری را [[نقص]] برای [[واجب]] می‌داند و در نتیجه، غایت از [[خلقت]] را ذات باری بیان می‌دارد: {{عربی\|أنا باعطائنا المال لغیرنا نستفید من غیرنا کرامة أو لذة أو غیر ذلک من الخیرات، حتی تکون تلک فاعلة فیه کمالا ما. فالأول لیس وجوده لأجل غیره، و لا یوجد بغیره، حتی یکون الغرض من وجوده أن یوجد سائر الأشیاء، فیکون لوجوده سبب خارج عنه، فلا یکون أولا، و لا أیضا باعطائه ما سواه الوجود ینال کمالا لم یکن له قبل ذلک خارجا عما هو علیه من الکمال، کما ینال من یجود بماله أو شیء آخر، فیستفید بما یبذل من ذلک لذة أو کرامة أو رئاسیة أو شیئا غیر ذلک من الخیرات؛ فهذه الأشیاء کلها محال أن تکون فی الأول، لأنه یسقط أولیته و تقدمه، و یجعل غیره أقدم منه و سببا الوجوده، بل وجوده لأجل ذاته}} (آراء [[اهل]] [[المدینة]] الفاضلة و مضاداتها (ط مکتبة الهلال. ۱۹۹۵م)، ص۴۶).</ref>.<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳]] ص ۲۲۴.</ref>
خط ۳۴:		خط ۳۴:
	در [[جهان‌بینی]] [[اشراق]]، عالم منوّر به انواری است که در مراتب عالم، مقول به تشکیک است و مراتب اشتداد، به مراتب نوری آنها باز می‌گردد که در [[کمالات]] نوری، در نهایت مرتب بهاء و کمال شدت و قوت است. چون امکان [[تسلسل]] در اشتداد نوری محال است، [[نور]] اؤل [[قائم]] به ذات است. چون نور منبع همه کمالات است، نور [[واجب]]، واجد همه اوصاف کمالی، از قبیل [[حیات]] و [[علم]] و [[قدرت]] و [[اراده]] و [[مشیت]] و [[سمع]] و [[بصر]] است و همه [[کمالات ذاتی]] او، مثل ذات، در کمال شدت و سعه بوده و بی‌منتها است.		در [[جهان‌بینی]] [[اشراق]]، عالم منوّر به انواری است که در مراتب عالم، مقول به تشکیک است و مراتب اشتداد، به مراتب نوری آنها باز می‌گردد که در [[کمالات]] نوری، در نهایت مرتب بهاء و کمال شدت و قوت است. چون امکان [[تسلسل]] در اشتداد نوری محال است، [[نور]] اؤل [[قائم]] به ذات است. چون نور منبع همه کمالات است، نور [[واجب]]، واجد همه اوصاف کمالی، از قبیل [[حیات]] و [[علم]] و [[قدرت]] و [[اراده]] و [[مشیت]] و [[سمع]] و [[بصر]] است و همه [[کمالات ذاتی]] او، مثل ذات، در کمال شدت و سعه بوده و بی‌منتها است.

	شیخ شهاب الدین سهروردی، نور اول را که [[خالق]] نور هستی است، بنابر جلوه‌های گوناگونی که دارد، به اسامی گوناگون می‌نامد: نورالانوار، نور محیط، نور قیوم، نور [[مقدس]]، نور اعظم اعلی<ref>شرح حکمة الاشراق (الشهرزوری) (ط. مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، ۱۳۷۲ ه. ش)، ص۳۱۵.</ref> و اسامی دیگری که هر یک پیام‌آور کمالات نور اول است. بر این اساس، چون عالم منور به نور [[توحید]] است، ذاتاً [[ظلمت]] محض است و نور واجب، که نور قهّار و [[غنی]] مطلق است، عالم را روشن نموده است<ref>این مضمون در آیه نور به صراحت و در بیانات اولیاء الهی {{عم}} به انحاء گوناگون ذکر شده؛ چنان که در دعای کمیل می‌خوانیم: {{متن حدیث\|بِنُورِ وَجْهِكَ‏ الَّذِي‏ أَضَاءَ لَهُ‏ كُلُّ‏ شَيْ‏ءٍ}} (مصباح المتهجد و سلاح المتعبد (ط. مؤسسة فقه الشیعة، ۱۴۱۱ ه. ق)، ج۲، ص۸۴۴).</ref>. نور الانوار، ظاهربه ذات و مُظهِر غیراست و چون [[حقیقت]] نور، اصل همه کمالات به نحو اتم و اکمل است، شدت [[نورانیت]] و پرتو افشانی و [[افاضه]] به غیر، ذاتی او است؛ زیرا در تعریف نور گفته شده که ظاهر بالذات و مظهِر غیر است؛ لذا به هیاکل و عناصر ظلمانی عالم دائماً نورافشانی می‌کند و عالم منوّر به نور او است<ref>انواریه (ترجمه و شرح حکمة الأشراف سهروردی) (ط. امیر کبیر، ۱۳۶۳ش)، ص۳۰.</ref>.<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳]] ص ۲۳۷.</ref>		شیخ شهاب الدین سهروردی، نور اول را که [[خالق]] نور هستی است، بنابر جلوه‌های گوناگونی که دارد، به اسامی گوناگون می‌نامد: نورالانوار، نور محیط، نور قیوم، نور [[مقدس]]، نور اعظم اعلی<ref>شرح حکمة الاشراق (الشهرزوری) (ط. مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، ۱۳۷۲ ه. ش)، ص۳۱۵.</ref> و اسامی دیگری که هر یک پیام‌آور کمالات نور اول است. بر این اساس، چون عالم منور به نور [[توحید]] است، ذاتاً [[ظلمت]] محض است و نور واجب، که نور قهّار و [[غنی]] مطلق است، عالم را روشن نموده است<ref>این مضمون در آیه نور به صراحت و در بیانات اولیاء الهی {{عم}} به انحاء گوناگون ذکر شده؛ چنان که در دعای کمیل می‌خوانیم: {{متن حدیث\|بِنُورِ وَجْهِكَ‏ الَّذِي‏ أَضَاءَ لَهُ‏ كُلُّ‏ شَيْ‏ءٍ}} (مصباح المتهجد و سلاح المتعبد (ط. مؤسسة فقه الشیعة، ۱۴۱۱ ﻫ.ق)، ج۲، ص۸۴۴).</ref>. نور الانوار، ظاهربه ذات و مُظهِر غیراست و چون [[حقیقت]] نور، اصل همه کمالات به نحو اتم و اکمل است، شدت [[نورانیت]] و پرتو افشانی و [[افاضه]] به غیر، ذاتی او است؛ زیرا در تعریف نور گفته شده که ظاهر بالذات و مظهِر غیر است؛ لذا به هیاکل و عناصر ظلمانی عالم دائماً نورافشانی می‌کند و عالم منوّر به نور او است<ref>انواریه (ترجمه و شرح حکمة الأشراف سهروردی) (ط. امیر کبیر، ۱۳۶۳ش)، ص۳۰.</ref>.<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳]] ص ۲۳۷.</ref>

	=== کیفیت صدور کثرت در [[حکمت]] اشراق ===		=== کیفیت صدور کثرت در [[حکمت]] اشراق ===

Bahmani در ‏۶ ژوئن ۲۰۲۳، ساعت ۱۵:۲۹

2023-06-06T15:29:45Z

نمایش تغییرات

Bahmani: /* کیفیت صدور کثرت در حکمت اشراق */

2023-06-06T15:28:43Z

کیفیت صدور کثرت در حکمت اشراق

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ ژوئن ۲۰۲۳، ساعت ۱۸:۵۸
خط ۳۷:		خط ۳۷:
	شیخ شهاب الدین سهروردی، نور اول را که [[خالق]] نور هستی است، بنابر جلوه‌های گوناگونی که دارد، به اسامی گوناگون می‌نامد: نورالانوار، نور محیط، نور قیوم، نور [[مقدس]]، نور اعظم اعلی<ref>شرح حکمة الاشراق (الشهرزوری) (ط. مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، ۱۳۷۲ ه. ش)، ص۳۱۵.</ref> و اسامی دیگری که هر یک پیام‌آور کمالات نور اول است. بر این اساس، چون عالم منور به نور [[توحید]] است، ذاتاً [[ظلمت]] محض است و نور واجب، که نور قهّار و [[غنی]] مطلق است، عالم را روشن نموده است<ref>این مضمون در آیه نور به صراحت و در بیانات اولیاء الهی {{عم}} به انحاء گوناگون ذکر شده؛ چنان که در دعای کمیل می‌خوانیم: {{متن حدیث\|بِنُورِ وَجْهِكَ‏ الَّذِي‏ أَضَاءَ لَهُ‏ كُلُّ‏ شَيْ‏ءٍ}} (مصباح المتهجد و سلاح المتعبد (ط. مؤسسة فقه الشیعة، ۱۴۱۱ ه. ق)، ج۲، ص۸۴۴).</ref>. نور الانوار، ظاهربه ذات و مُظهِر غیراست و چون [[حقیقت]] نور، اصل همه کمالات به نحو اتم و اکمل است، شدت [[نورانیت]] و پرتو افشانی و [[افاضه]] به غیر، ذاتی او است؛ زیرا در تعریف نور گفته شده که ظاهر بالذات و مظهِر غیر است؛ لذا به هیاکل و عناصر ظلمانی عالم دائماً نورافشانی می‌کند و عالم منوّر به نور او است<ref>انواریه (ترجمه و شرح حکمة الأشراف سهروردی) (ط. امیر کبیر، ۱۳۶۳ش)، ص۳۰.</ref><ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳]] ص ۲۳۷.</ref>		شیخ شهاب الدین سهروردی، نور اول را که [[خالق]] نور هستی است، بنابر جلوه‌های گوناگونی که دارد، به اسامی گوناگون می‌نامد: نورالانوار، نور محیط، نور قیوم، نور [[مقدس]]، نور اعظم اعلی<ref>شرح حکمة الاشراق (الشهرزوری) (ط. مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، ۱۳۷۲ ه. ش)، ص۳۱۵.</ref> و اسامی دیگری که هر یک پیام‌آور کمالات نور اول است. بر این اساس، چون عالم منور به نور [[توحید]] است، ذاتاً [[ظلمت]] محض است و نور واجب، که نور قهّار و [[غنی]] مطلق است، عالم را روشن نموده است<ref>این مضمون در آیه نور به صراحت و در بیانات اولیاء الهی {{عم}} به انحاء گوناگون ذکر شده؛ چنان که در دعای کمیل می‌خوانیم: {{متن حدیث\|بِنُورِ وَجْهِكَ‏ الَّذِي‏ أَضَاءَ لَهُ‏ كُلُّ‏ شَيْ‏ءٍ}} (مصباح المتهجد و سلاح المتعبد (ط. مؤسسة فقه الشیعة، ۱۴۱۱ ه. ق)، ج۲، ص۸۴۴).</ref>. نور الانوار، ظاهربه ذات و مُظهِر غیراست و چون [[حقیقت]] نور، اصل همه کمالات به نحو اتم و اکمل است، شدت [[نورانیت]] و پرتو افشانی و [[افاضه]] به غیر، ذاتی او است؛ زیرا در تعریف نور گفته شده که ظاهر بالذات و مظهِر غیر است؛ لذا به هیاکل و عناصر ظلمانی عالم دائماً نورافشانی می‌کند و عالم منوّر به نور او است<ref>انواریه (ترجمه و شرح حکمة الأشراف سهروردی) (ط. امیر کبیر، ۱۳۶۳ش)، ص۳۰.</ref><ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳]] ص ۲۳۷.</ref>

	=== کیفیت صدور کثرت در [[حکمت]] [[اشراق]] ===		=== کیفیت صدور کثرت در [[حکمت]] اشراق ===
	از نورالانوار که نورانیتش ذاتی اوست و هیچ جهت کثرتی در او وجود ندارد، تنها یک [[نور]] ساطع می‌شود و [[غلبه]] بر سایر [[انوار]] دارد. این نور، یک جهت ظلمانی دارد که به لحاظ ذات او است؛ هنگامی که بدون [[ارتباط]] با نورالانوار در نظر گرفته شود، [[ظلمت]] و [[فقر]] محض است و هنگامی که در ارتباط با مُبدء و نورالانوار بدان توجه شود، نور قاهری است که بر سایر هیاکل ظلمانی از طریق نور [[واجب]]، [[نور افشانی]] می‌کند.		از نورالانوار که نورانیتش ذاتی اوست و هیچ جهت کثرتی در او وجود ندارد، تنها یک [[نور]] ساطع می‌شود و [[غلبه]] بر سایر [[انوار]] دارد. این نور، یک جهت ظلمانی دارد که به لحاظ ذات او است؛ هنگامی که بدون ارتباط با نورالانوار در نظر گرفته شود، [[ظلمت]] و [[فقر]] محض است و هنگامی که در ارتباط با مُبدء و نورالانوار بدان توجه شود، نور قاهری است که بر سایر هیاکل ظلمانی از طریق نور [[واجب]]، نور افشانی می‌کند.
	نور اول در مرتبه خلقی، اشبه و اعظم و اقرب انوار به نورالانوار است. به همین دلیل، سهروردی نام صادر نخست را «النور الاقرب» و یا «النورالعظیم» نامید:		نور اول در مرتبه خلقی، اشبه و اعظم و اقرب انوار به نورالانوار است. به همین دلیل، سهروردی نام صادر نخست را «النور الاقرب» و یا «النورالعظیم» نامید:
	{{عربی\|فثبت ان أول حاصل بنور الانوار واحد، و هو النور الأقرب و النور العظیم، و ربما سماه بعض الفهلویة «بهمن»، فالنور الأقرب فقیر فی نفسه غنی بالأول}}<ref>مجموعه مصنفات شیخ اشراق (ط، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی. ۱۳۷۵ ه. ش)، ج۲، ص۱۲۸.</ref>.		{{عربی\|فثبت ان أول حاصل بنور الانوار واحد، و هو النور الأقرب و النور العظیم، و ربما سماه بعض الفهلویة «بهمن»، فالنور الأقرب فقیر فی نفسه غنی بالأول}}<ref>مجموعه مصنفات شیخ اشراق (ط، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی. ۱۳۷۵ ه. ش)، ج۲، ص۱۲۸.</ref>.

Bahmani در ‏۶ ژوئن ۲۰۲۳، ساعت ۱۵:۲۰

2023-06-06T15:20:23Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ ژوئن ۲۰۲۳، ساعت ۱۸:۵۰
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط = آفرینش		\| موضوع مرتبط = آفرینش
	\| عنوان مدخل = [[آفرینش]]		\| عنوان مدخل = آفرینش
	\| مداخل مرتبط = [[آفرینش در قرآن]] - [[آفرینش در ~~حدیث~~]] - [[آفرینش در ~~کلام~~ اسلامی]] - [[آفرینش در ~~نهج البلاغه~~]] - [[آفرینش در ~~فلسفه اسلامی~~]] - [[آفرینش در معارف ~~دعا~~ و ~~زیارات~~]] - [[آفرینش در معارف و سیره رضوی]]		\| مداخل مرتبط = [[آفرینش در قرآن]] - [[آفرینش در کلام اسلامی]] - [[آفرینش در فلسفه اسلامی]] - [[آفرینش در عرفان اسلامی]] - [[آفرینش در نهج البلاغه]] - [[آفرینش در معارف و سیره علوی]] - [[آفرینش در معارف و سیره رضوی]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

Wasity: /* استنتاج حکمت اشراق در فلسفه خلقت‌ */

2023-06-01T08:43:46Z

استنتاج حکمت اشراق در فلسفه خلقت‌

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ ژوئن ۲۰۲۳، ساعت ۱۲:۱۳
خط ۴۴:		خط ۴۴:
	نور اول در ارتباط با نور واجب، مانند مشکاتی است که پرتو نورالانوار در او می‌درخشد و به نور او متلألئ می‌شود و پرتو افشانی می‌کند و با فروغ او، هیاکل نوری عالم [[نورانی]] می‌گردند و به ترتیب [[اشرف]] به اخس، در مراتب [[قرب]] و بعد نسبت به نورالانوار، همه غواسق و قوابل عالم نورانی می‌شوند<ref>مجموعه مصنفات شیخ اشراق (ط، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی. ۱۳۷۵ ه. ش)، ج۲، ص۱۲۰.</ref><ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳]] ص ۲۳۸.</ref>		نور اول در ارتباط با نور واجب، مانند مشکاتی است که پرتو نورالانوار در او می‌درخشد و به نور او متلألئ می‌شود و پرتو افشانی می‌کند و با فروغ او، هیاکل نوری عالم [[نورانی]] می‌گردند و به ترتیب [[اشرف]] به اخس، در مراتب [[قرب]] و بعد نسبت به نورالانوار، همه غواسق و قوابل عالم نورانی می‌شوند<ref>مجموعه مصنفات شیخ اشراق (ط، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی. ۱۳۷۵ ه. ش)، ج۲، ص۱۲۰.</ref><ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳]] ص ۲۳۸.</ref>

	=== [[استنتاج]] حکمت اشراق در [[فلسفه]] ~~خلقت‌~~===		=== [[استنتاج]] حکمت اشراق در [[فلسفه خلقت‌]]===
	با توجه به اصولی که اشاره شد، [[شیخ اشراق]] از یک سو، مبنای [[عنایت]] در حکمت مشاء را در [[غایت]] از [[خلقت]] پذیرفت و آن را در چگونگی صدور ممکنات از نورالانوار [[اجرا]] کرد و از سوی دیگر، [[قاعده امکان اشرف]] که در حکمت مشاء برهانی شد و مقبول واقع گردید، بر اساس مبانی نوری در حکمت اشراق، به صورتی روشن‌تر و مبرهن‌تر جاری ساخت. نتیجه این مقدمات، در [[فلسفه خلقت]] عالم و غایت از خلقت، نتایجی شبیه به [[حکمت]] مشاء به دست داد که به اهمّ آنها اشاره می‌گردد:		با توجه به اصولی که اشاره شد، [[شیخ اشراق]] از یک سو، مبنای [[عنایت]] در حکمت مشاء را در [[غایت]] از [[خلقت]] پذیرفت و آن را در چگونگی صدور ممکنات از نورالانوار [[اجرا]] کرد و از سوی دیگر، [[قاعده امکان اشرف]] که در حکمت مشاء برهانی شد و مقبول واقع گردید، بر اساس مبانی نوری در حکمت اشراق، به صورتی روشن‌تر و مبرهن‌تر جاری ساخت. نتیجه این مقدمات، در [[فلسفه خلقت]] عالم و غایت از خلقت، نتایجی شبیه به [[حکمت]] مشاء به دست داد که به اهمّ آنها اشاره می‌گردد:
	# [[نور]] [[واجب]]، ذاتاً دارای همه [[کمالات]] نوری، اعم از [[حیات]] و [[علم]] و [[قدرت]] و سایر صفات کمالی و نوری است و در نتیجه، ظاهربه ذات و [[مظهر]] غیر است.		# [[نور]] [[واجب]]، ذاتاً دارای همه [[کمالات]] نوری، اعم از [[حیات]] و [[علم]] و [[قدرت]] و سایر صفات کمالی و نوری است و در نتیجه، ظاهربه ذات و [[مظهر]] غیر است.

Wasity: جایگزینی متن - 'وصف' به 'وصف'

2022-09-09T15:11:25Z

جایگزینی متن - 'وصف' به 'وصف'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۹ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۸:۴۱
خط ۴۷:		خط ۴۷:
	با توجه به اصولی که اشاره شد، [[شیخ اشراق]] از یک سو، مبنای [[عنایت]] در حکمت مشاء را در [[غایت]] از [[خلقت]] پذیرفت و آن را در چگونگی صدور ممکنات از نورالانوار [[اجرا]] کرد و از سوی دیگر، [[قاعده امکان اشرف]] که در حکمت مشاء برهانی شد و مقبول واقع گردید، بر اساس مبانی نوری در حکمت اشراق، به صورتی روشن‌تر و مبرهن‌تر جاری ساخت. نتیجه این مقدمات، در [[فلسفه خلقت]] عالم و غایت از خلقت، نتایجی شبیه به [[حکمت]] مشاء به دست داد که به اهمّ آنها اشاره می‌گردد:		با توجه به اصولی که اشاره شد، [[شیخ اشراق]] از یک سو، مبنای [[عنایت]] در حکمت مشاء را در [[غایت]] از [[خلقت]] پذیرفت و آن را در چگونگی صدور ممکنات از نورالانوار [[اجرا]] کرد و از سوی دیگر، [[قاعده امکان اشرف]] که در حکمت مشاء برهانی شد و مقبول واقع گردید، بر اساس مبانی نوری در حکمت اشراق، به صورتی روشن‌تر و مبرهن‌تر جاری ساخت. نتیجه این مقدمات، در [[فلسفه خلقت]] عالم و غایت از خلقت، نتایجی شبیه به [[حکمت]] مشاء به دست داد که به اهمّ آنها اشاره می‌گردد:
	# [[نور]] [[واجب]]، ذاتاً دارای همه [[کمالات]] نوری، اعم از [[حیات]] و [[علم]] و [[قدرت]] و سایر صفات کمالی و نوری است و در نتیجه، ظاهربه ذات و [[مظهر]] غیر است.		# [[نور]] [[واجب]]، ذاتاً دارای همه [[کمالات]] نوری، اعم از [[حیات]] و [[علم]] و [[قدرت]] و سایر صفات کمالی و نوری است و در نتیجه، ظاهربه ذات و [[مظهر]] غیر است.
	# چنین ذاتی، نه تنها مُدرک ذات خود و کمالات و صفات ذاتی خود است، بلکه [[علی الاطلاق]] [[فیاض]] بذاته است و دائماً [[نور افشانی]] می‌کند؛ زیرا [[جود]] و [[کرم]]، [[وصف]] کمالی چنین ذاتی است و لذا به دلیل شدت [[نورانیت]] ذاتی، او منوِّر غیر است و بر غواسق و عناصر ظلمانی، بنا بر مرتبه‌ای که [[استعداد]] بهره‌مندی از نور را دارند، نورافشانی می‌کند. کسی که برای ما به ازائی و غایتی خارج ذات خود می‌بخشد ناقص است و نورالانوار از همه نواقص بری است<ref>شرح حکمة الاشراق (الشهرزوری) (ط. مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، ۱۳۷۲ ه. ش)، ص۳۰۶.</ref>.		# چنین ذاتی، نه تنها مُدرک ذات خود و کمالات و صفات ذاتی خود است، بلکه [[علی الاطلاق]] [[فیاض]] بذاته است و دائماً [[نور افشانی]] می‌کند؛ زیرا [[جود]] و [[کرم]]، وصف کمالی چنین ذاتی است و لذا به دلیل شدت [[نورانیت]] ذاتی، او منوِّر غیر است و بر غواسق و عناصر ظلمانی، بنا بر مرتبه‌ای که [[استعداد]] بهره‌مندی از نور را دارند، نورافشانی می‌کند. کسی که برای ما به ازائی و غایتی خارج ذات خود می‌بخشد ناقص است و نورالانوار از همه نواقص بری است<ref>شرح حکمة الاشراق (الشهرزوری) (ط. مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، ۱۳۷۲ ه. ش)، ص۳۰۶.</ref>.
	# فاعل و [[غایت خلقت]] متحدند و در نتیجه، نور اعظم که [[صادر اول]] است، [[غایت]] از [[خلقت]] نیز خواهد بود، و هر آنچه از کمالات که در نور اقرب است، در نور [[اشرف]] که غایت [[انوار]] است، موجود می‌باشد.		# فاعل و [[غایت خلقت]] متحدند و در نتیجه، نور اعظم که [[صادر اول]] است، [[غایت]] از [[خلقت]] نیز خواهد بود، و هر آنچه از کمالات که در نور اقرب است، در نور [[اشرف]] که غایت [[انوار]] است، موجود می‌باشد.
	# در مرتبه اول بعد از نورالانوار، این نور اول و یا صادر اول است که همه کمالات را به واسطه نورالانوار دارا می‌باشد و لذا به او «نور العظیم» نیز گفته شده. او مصدر و غایت خلقت است و دایره صدور انوار [[الهی]]، از او آغاز و به او ختم می‌شود.		# در مرتبه اول بعد از نورالانوار، این نور اول و یا صادر اول است که همه کمالات را به واسطه نورالانوار دارا می‌باشد و لذا به او «نور العظیم» نیز گفته شده. او مصدر و غایت خلقت است و دایره صدور انوار [[الهی]]، از او آغاز و به او ختم می‌شود.

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

2022-08-24T09:58:35Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۴ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۱۳:۲۸
خط ۳۵:		خط ۳۵:
	در [[جهان‌بینی]] [[اشراق]]، عالم منوّر به انواری است که در مراتب عالم، مقول به تشکیک است و مراتب اشتداد، به مراتب نوری آنها باز می‌گردد که در [[کمالات]] نوری، در نهایت مرتب بهاء و کمال شدت و قوت است. چون امکان [[تسلسل]] در اشتداد نوری محال است، [[نور]] اؤل [[قائم]] به ذات است. چون نور منبع همه کمالات است، نور [[واجب]]، واجد همه اوصاف کمالی، از قبیل [[حیات]] و [[علم]] و [[قدرت]] و [[اراده]] و [[مشیت]] و [[سمع]] و [[بصر]] است و همه [[کمالات ذاتی]] او، مثل ذات، در کمال شدت و سعه بوده و بی‌منتها است.		در [[جهان‌بینی]] [[اشراق]]، عالم منوّر به انواری است که در مراتب عالم، مقول به تشکیک است و مراتب اشتداد، به مراتب نوری آنها باز می‌گردد که در [[کمالات]] نوری، در نهایت مرتب بهاء و کمال شدت و قوت است. چون امکان [[تسلسل]] در اشتداد نوری محال است، [[نور]] اؤل [[قائم]] به ذات است. چون نور منبع همه کمالات است، نور [[واجب]]، واجد همه اوصاف کمالی، از قبیل [[حیات]] و [[علم]] و [[قدرت]] و [[اراده]] و [[مشیت]] و [[سمع]] و [[بصر]] است و همه [[کمالات ذاتی]] او، مثل ذات، در کمال شدت و سعه بوده و بی‌منتها است.

	شیخ شهاب الدین سهروردی، نور اول را که [[خالق]] نور هستی است، بنابر جلوه‌های گوناگونی که دارد، به اسامی گوناگون می‌نامد: نورالانوار، نور محیط، نور قیوم، نور [[مقدس]]، نور اعظم اعلی<ref>شرح حکمة الاشراق (الشهرزوری) (ط. مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، ۱۳۷۲ ه. ش)، ص۳۱۵.</ref> و اسامی دیگری که هر یک پیام‌آور کمالات نور اول است. بر این اساس، چون عالم منور به نور [[توحید]] است، ذاتاً [[ظلمت]] محض است و نور واجب، که نور قهّار و [[غنی]] مطلق است، عالم را روشن نموده است<ref>این مضمون در آیه نور به صراحت و در بیانات اولیاء الهی{{عم}} به انحاء گوناگون ذکر شده؛ چنان که در دعای کمیل می‌خوانیم: {{متن حدیث\|بِنُورِ وَجْهِكَ‏ الَّذِي‏ أَضَاءَ لَهُ‏ كُلُّ‏ شَيْ‏ءٍ}} (مصباح المتهجد و سلاح المتعبد (ط. مؤسسة فقه الشیعة، ۱۴۱۱ ه. ق)، ج۲، ص۸۴۴).</ref>. نور الانوار، ظاهربه ذات و مُظهِر غیراست و چون [[حقیقت]] نور، اصل همه کمالات به نحو اتم و اکمل است، شدت [[نورانیت]] و پرتو افشانی و [[افاضه]] به غیر، ذاتی او است؛ زیرا در تعریف نور گفته شده که ظاهر بالذات و مظهِر غیر است؛ لذا به هیاکل و عناصر ظلمانی عالم دائماً نورافشانی می‌کند و عالم منوّر به نور او است<ref>انواریه (ترجمه و شرح حکمة الأشراف سهروردی) (ط. امیر کبیر، ۱۳۶۳ش)، ص۳۰.</ref><ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳]] ص ۲۳۷.</ref>		شیخ شهاب الدین سهروردی، نور اول را که [[خالق]] نور هستی است، بنابر جلوه‌های گوناگونی که دارد، به اسامی گوناگون می‌نامد: نورالانوار، نور محیط، نور قیوم، نور [[مقدس]]، نور اعظم اعلی<ref>شرح حکمة الاشراق (الشهرزوری) (ط. مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، ۱۳۷۲ ه. ش)، ص۳۱۵.</ref> و اسامی دیگری که هر یک پیام‌آور کمالات نور اول است. بر این اساس، چون عالم منور به نور [[توحید]] است، ذاتاً [[ظلمت]] محض است و نور واجب، که نور قهّار و [[غنی]] مطلق است، عالم را روشن نموده است<ref>این مضمون در آیه نور به صراحت و در بیانات اولیاء الهی {{عم}} به انحاء گوناگون ذکر شده؛ چنان که در دعای کمیل می‌خوانیم: {{متن حدیث\|بِنُورِ وَجْهِكَ‏ الَّذِي‏ أَضَاءَ لَهُ‏ كُلُّ‏ شَيْ‏ءٍ}} (مصباح المتهجد و سلاح المتعبد (ط. مؤسسة فقه الشیعة، ۱۴۱۱ ه. ق)، ج۲، ص۸۴۴).</ref>. نور الانوار، ظاهربه ذات و مُظهِر غیراست و چون [[حقیقت]] نور، اصل همه کمالات به نحو اتم و اکمل است، شدت [[نورانیت]] و پرتو افشانی و [[افاضه]] به غیر، ذاتی او است؛ زیرا در تعریف نور گفته شده که ظاهر بالذات و مظهِر غیر است؛ لذا به هیاکل و عناصر ظلمانی عالم دائماً نورافشانی می‌کند و عالم منوّر به نور او است<ref>انواریه (ترجمه و شرح حکمة الأشراف سهروردی) (ط. امیر کبیر، ۱۳۶۳ش)، ص۳۰.</ref><ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۳]] ص ۲۳۷.</ref>

	=== کیفیت صدور کثرت در [[حکمت]] [[اشراق]] ===		=== کیفیت صدور کثرت در [[حکمت]] [[اشراق]] ===

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵

2022-08-24T06:56:54Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵

نمایش تغییرات

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵

2022-07-31T03:50:25Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۰۷:۲۰
خط ۶۵:		خط ۶۵:

	[[رده:آفرینش]]		[[رده:آفرینش]]
	~~[[رده:مدخل]]~~

Wasity: جایگزینی متن - 'ظهور' به 'ظهور'

2022-07-22T05:46:19Z

جایگزینی متن - 'ظهور' به 'ظهور'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۲ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۰۹:۱۶
خط ۱۴:		خط ۱۴:

	===«فاعل بالعنایة» در مکتب مشاء===		===«فاعل بالعنایة» در مکتب مشاء===
	در این قسم، فاعل، علم به فعل خود دارد و فعل را نیز با اراده و اختیار خود انجام می‌دهد؛ اما [[هدف]] از انجام فعل، امری خارج از ذات فاعل نیست و فاعل به دلیل شدت [[احاطه علمی]] به فعل خود، آن را با [[اراده]] و [[اختیار]] انجام می‌دهد. مثالی که در این رابطه نقل شده، وضعیت کسی است که بالای دیوار بلندی قرارگرفته و در یک لحظه [[سقوط]] خود را در [[ذهن]] [[تصور]] می‌کند و به مجرد توجه به صورت [[علمی]] سقوط خود از دیوار، ساقط می‌شود؛ در حالی که او هدفی خارج از ذات خود نداشت و تنها توجه به صورت علمی معلوم و شدت [[ظهور]] علمی آن در نزد عالم، موجب صدور فعل و در نتیجه، سقوط آواز دیوار شد<ref>الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة (ط. دار احیاء التراث، ۱۹۸۱م)، ج۲، ص۲۲۳.</ref>.		در این قسم، فاعل، علم به فعل خود دارد و فعل را نیز با اراده و اختیار خود انجام می‌دهد؛ اما [[هدف]] از انجام فعل، امری خارج از ذات فاعل نیست و فاعل به دلیل شدت [[احاطه علمی]] به فعل خود، آن را با [[اراده]] و [[اختیار]] انجام می‌دهد. مثالی که در این رابطه نقل شده، وضعیت کسی است که بالای دیوار بلندی قرارگرفته و در یک لحظه [[سقوط]] خود را در [[ذهن]] [[تصور]] می‌کند و به مجرد توجه به صورت [[علمی]] سقوط خود از دیوار، ساقط می‌شود؛ در حالی که او هدفی خارج از ذات خود نداشت و تنها توجه به صورت علمی معلوم و شدت ظهور علمی آن در نزد عالم، موجب صدور فعل و در نتیجه، سقوط آواز دیوار شد<ref>الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة (ط. دار احیاء التراث، ۱۹۸۱م)، ج۲، ص۲۲۳.</ref>.

	بنابراین، در فاعل بالعنایة، نقاط اشتراکی با فاعل بالقصد وجود دارد و آن، [[علم تفصیلی]] به فعل و اراده و اختیار فاعل نسبت به فعل خود است. نقاط افتراق آن دو نیز عبارت است از اینکه اولاً، منشأ تحقق فعل، امری خارج از ذات فاعل نیست و به مجرد توجه علمی او به فعل خود، فعل از فاعل صادر می‌شود؛ ثانیاً، فاعل قبل از عمل، علم تفصیلی به فعل خود دارد و ثالثاً، مقدمات [[افعال]] اختیاری، از قبیل تصور [[غایت]] و منافعی که از فعل حاصل می‌شود و رغبت به هدف خارج از ذات و قصد استکمال خود با انجام آن، در چنین فاعلی وجود ندارد. بدین ترتیب، حکمای مشاء، با تفکیک نواقص فاعل بالقصد در [[فلسفه خلقت]] [[الهی]] و طرح فاعل بالعنایة، از یک سو [[علم]] و اختیار و [[اراده خداوند]] به افعال خود را [[حفظ]] کردند و از سوی دیگر، غایت خارج از ذات داشتن [[خداوند]] در [[خلقت]] عالم را دفع نمودند<ref>{{عربی\|الفاعل بالعنایة هو الذی منشأ فاعلیته و علة صدور الفعل عنه و الداعی له علی الصدور مجرد علمه بنظام الفعل و الجود لا غیر، من الأمور الزائدة علی نفس العلم، کما فی الواجب -جل ذکره-. (المشاءون)}} (الحکمة المتعالیة...، ج۴، ص۱۲، به نقل از: شرح المصطلحات الفلسفیة (ط. [[مجمع]] البحوث الإسلامیة، ۱۴۱۴ ه. ق)، ص۲۶۳).		بنابراین، در فاعل بالعنایة، نقاط اشتراکی با فاعل بالقصد وجود دارد و آن، [[علم تفصیلی]] به فعل و اراده و اختیار فاعل نسبت به فعل خود است. نقاط افتراق آن دو نیز عبارت است از اینکه اولاً، منشأ تحقق فعل، امری خارج از ذات فاعل نیست و به مجرد توجه علمی او به فعل خود، فعل از فاعل صادر می‌شود؛ ثانیاً، فاعل قبل از عمل، علم تفصیلی به فعل خود دارد و ثالثاً، مقدمات [[افعال]] اختیاری، از قبیل تصور [[غایت]] و منافعی که از فعل حاصل می‌شود و رغبت به هدف خارج از ذات و قصد استکمال خود با انجام آن، در چنین فاعلی وجود ندارد. بدین ترتیب، حکمای مشاء، با تفکیک نواقص فاعل بالقصد در [[فلسفه خلقت]] [[الهی]] و طرح فاعل بالعنایة، از یک سو [[علم]] و اختیار و [[اراده خداوند]] به افعال خود را [[حفظ]] کردند و از سوی دیگر، غایت خارج از ذات داشتن [[خداوند]] در [[خلقت]] عالم را دفع نمودند<ref>{{عربی\|الفاعل بالعنایة هو الذی منشأ فاعلیته و علة صدور الفعل عنه و الداعی له علی الصدور مجرد علمه بنظام الفعل و الجود لا غیر، من الأمور الزائدة علی نفس العلم، کما فی الواجب -جل ذکره-. (المشاءون)}} (الحکمة المتعالیة...، ج۴، ص۱۲، به نقل از: شرح المصطلحات الفلسفیة (ط. [[مجمع]] البحوث الإسلامیة، ۱۴۱۴ ه. ق)، ص۲۶۳).