آیات الاحکام در علوم قرآنی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Msadeq: /* مقدمه */

2023-06-03T10:54:51Z

مقدمه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ ژوئن ۲۰۲۳، ساعت ۱۴:۲۴
خط ۳:		خط ۳:
	آیات‌ الاحکام، آیاتی است که به [[احکام فقهی]] و [[تکالیف]] عملی [[ارتباط]] دارد<ref> ادوار فقه، ج ۲، ص ۴.</ref>. به عبارت دیگر، بر آن دسته از [[آیات قرآن]] اطلاق می‌شود که بیان‌گر [[احکام عملی]] [[اسلام]] باشد<ref> آیات الاحکام، شانه‌چی، ص ۲.</ref>.		آیات‌ الاحکام، آیاتی است که به [[احکام فقهی]] و [[تکالیف]] عملی [[ارتباط]] دارد<ref> ادوار فقه، ج ۲، ص ۴.</ref>. به عبارت دیگر، بر آن دسته از [[آیات قرآن]] اطلاق می‌شود که بیان‌گر [[احکام عملی]] [[اسلام]] باشد<ref> آیات الاحکام، شانه‌چی، ص ۲.</ref>.

	بحث درباره این بخش از [[آیات]] و [[تفسیر]] آنها از قدیم‌ترین بخش‌های تفسیر است که [[مفسّران]] و [[فقیهان]] از آغازین دوره‌های تفسیر و [[فقه]] به آن توجّه کرده‌اند. در این‌باره، هرچند [[استنباط]] احکام فقهی از آیات قرآن، سابقه در [[زمان]] [[نزول قرآن]] دارد و در همان [[عصر پیامبر]] {{صل}}، [[صحابه]] برای به‌دست آوردن احکام عملی به [[قرآن]] روی می‌آوردند<ref> الطبقات، ج ۲، ص ۲۸۹ ـ ۲۹۷؛ وسائل، ج ۳، ص ۳۶۰ و ۳۶۱؛ کنزالعمال، ج ۲، ص ۴۰۰.</ref> و سپس در زمان صحابه و [[تابعان]] این [[گرایش]] گسترده‌تر شد (نمونه‌های فراوانی از آن را [[متّقی هندی]] گزارش کرده است)<ref> کنزالعمال، ج۲، ص۴۰۰ و ۵۲۷، ج ۵، ص ۴۸۲، ج ۱۱، ص ۷۹ و ۸۰، ج ۱۶، ص ۵۳۷.</ref> امّا نخستین گام‌ها در گردآوری و تألیف مجموعه‌های مستقل در زمینه آیات فقهی قرآن، به [[قرن دوم هجری]] مربوط می‌شود. و نخستین اثر در این موضوع از [[محمد بن سائب کلبی]] از اصحاب [[امام باقر]] و [[امام صادق]] {{ع}} است<ref> الفهرست، ص ۴۱؛ الذریعة، ج ۱، ص ۴۱.</ref>؛ هم‌چنین اثر دیگری با عنوان ~~تفسیر~~ [[خمس مأة آیة فی الأحکام]] از [[مقاتل بن سلیمان]] [[نقل]] شده که باز به قرن دوم هجری مربوط است<ref> الفهرست، ص ۲۲۷.</ref>؛ سپس به تدریج همه طایفه‌های [[مسلمان]] و مذهب‌های [[فقهی]]، نوشته‌هایی را در این موضوع عرضه کردند.		بحث درباره این بخش از [[آیات]] و [[تفسیر]] آنها از قدیم‌ترین بخش‌های تفسیر است که [[مفسّران]] و [[فقیهان]] از آغازین دوره‌های تفسیر و [[فقه]] به آن توجّه کرده‌اند. در این‌باره، هرچند [[استنباط]] احکام فقهی از آیات قرآن، سابقه در [[زمان]] [[نزول قرآن]] دارد و در همان [[عصر پیامبر]] {{صل}}، [[صحابه]] برای به‌دست آوردن احکام عملی به [[قرآن]] روی می‌آوردند<ref> الطبقات، ج ۲، ص ۲۸۹ ـ ۲۹۷؛ وسائل، ج ۳، ص ۳۶۰ و ۳۶۱؛ کنزالعمال، ج ۲، ص ۴۰۰.</ref> و سپس در زمان صحابه و [[تابعان]] این [[گرایش]] گسترده‌تر شد (نمونه‌های فراوانی از آن را [[متّقی هندی]] گزارش کرده است)<ref> کنزالعمال، ج۲، ص۴۰۰ و ۵۲۷، ج ۵، ص ۴۸۲، ج ۱۱، ص ۷۹ و ۸۰، ج ۱۶، ص ۵۳۷.</ref> امّا نخستین گام‌ها در گردآوری و تألیف مجموعه‌های مستقل در زمینه آیات فقهی قرآن، به [[قرن دوم هجری]] مربوط می‌شود. و نخستین اثر در این موضوع از [[محمد بن سائب کلبی]] از اصحاب [[امام باقر]] و [[امام صادق]] {{ع}} است<ref> الفهرست، ص ۴۱؛ الذریعة، ج ۱، ص ۴۱.</ref>؛ هم‌چنین اثر دیگری با عنوان [[تفسیر خمس مأة آیة فی الأحکام]] از [[مقاتل بن سلیمان]] [[نقل]] شده که باز به قرن دوم هجری مربوط است<ref> الفهرست، ص ۲۲۷.</ref>؛ سپس به تدریج همه طایفه‌های [[مسلمان]] و مذهب‌های [[فقهی]]، نوشته‌هایی را در این موضوع عرضه کردند.

	در [[شیعه]]، نخستین کتاب از کلبی است؛ امّا قدیم‌ترین اثر بر جای مانده، ~~فقه‌القرآن~~ تألیف [[قطب الدین راوندی]] به شمار می‌رود. از دیگر آثار مشهور شیعه، کنزالعرفان فی فقه القرآن تألیف [[فاضل مقداد]] تفسیر شاهی و آیات الاحکام (به [[فارسی]]) از [[سید امیر ابوالفتح جرجانی]] زبده ‌البیان ~~از [[مقدّس~~]] [[اردبیلی]] و مسالک الافهام الی [[آیات الاحکام]] از [[فاضل جواد کاظمی]] است. بنا به آن‌چه شیخ [[آقا بزرگ تهرانی]] در الذریعه آورده، [[علمای شیعه]] بیش از ۳۰ کتاب در تفسیر آیات‌ الاحکام نگاشته‌اند<ref> الذریعة، ج ۱، ص ۴۰ ـ ۴۳.</ref>.		در [[شیعه]]، نخستین کتاب از کلبی است؛ امّا قدیم‌ترین اثر بر جای مانده، [[فقه‌ القرآن (کتاب)\|فقه‌ القرآن]] تألیف [[قطب الدین راوندی]] به شمار می‌رود. از دیگر آثار مشهور شیعه، [[کنزالعرفان فی فقه القرآن]] تألیف [[فاضل مقداد]] [[تفسیر شاهی]] و [[آیات الاحکام]] (به [[فارسی]]) از [[سید امیر ابوالفتح جرجانی]]، [[زبده ‌البیان]] از [[مقدس اردبیلی]] و [[مسالک الافهام الی آیات الاحکام]] از [[فاضل جواد کاظمی]] است. بنا به آن‌چه شیخ [[آقا بزرگ تهرانی]] در [[الذریعه]] آورده، [[علمای شیعه]] بیش از ۳۰ کتاب در تفسیر آیات‌ الاحکام نگاشته‌اند<ref> الذریعة، ج ۱، ص ۴۰ ـ ۴۳.</ref>.

	در میان [[اهل سنت]] نیز قدیم‌ترین کتاب موجود از آنِ [[شافعی]] با نام [[احکام]] [[قرآن]] است که [[بیهقی]] آن را گرد آورده و بیش‌ترین کتاب‌ها در زمینه [[تفسیر]] آیات الاحکام را [[فقیهان]] [[مالکی]] عرضه کردند که مشهورترین آنها ~~احکام‌القرآن~~ [[ابن عربی]] و الجامع لأحکام القرآن [[قرطبی]] است. از کتاب‌های معروف فقیهان شافعی نیز یکی ~~احکام‌القرآن~~ کیاهرّاسی و دیگری الحاوی الکبیر [[ماوردی]] است. [[سیوطی]] نیز از دیگر فقیهان شافعی کتاب الاکلیل فی [[استنباط]] التنزیل را در این موضوع نگاشته است. احکام القرآن جصاص نیز درباره تفسیر آیات الاحکام محور [[فقه]] [[حنفی]] است. کم‌ترین تألیفات در این زمینه، به فقیهان [[حنبلی]] تعلّق دارد آن‌چه به آنان نسبت داده شده، چندان قابل توجّه نیست و اصلاً خود [[امام]] [[احمد بن حنبل]] در استنباط احکام [[عنایت]] چندانی به [[آیات]] نداشته و توجّه بیش‌تر وی به [[حدیث]] بوده است<ref> المغنی، ج۱، ص۵.</ref>.<ref>[[آیات ‌الاحکام (مقاله)\|مقاله «آیات ‌الاحکام»]]؛ [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱، ص۳۴۵-۳۴۶.</ref>		در میان [[اهل سنت]] نیز قدیم‌ترین کتاب موجود از آنِ [[شافعی]] با نام [[احکام]] [[قرآن]] است که [[بیهقی]] آن را گرد آورده و بیش‌ترین کتاب‌ها در زمینه [[تفسیر]] آیات الاحکام را [[فقیهان]] [[مالکی]] عرضه کردند که مشهورترین آنها احکام‌ القرآن [[ابن عربی]] و [[الجامع لأحکام القرآن]] [[قرطبی]] است. از کتاب‌های معروف فقیهان شافعی نیز یکی احکام‌ القرآن کیاهرّاسی و دیگری الحاوی الکبیر [[ماوردی]] است. [[سیوطی]] نیز از دیگر فقیهان شافعی کتاب الاکلیل فی [[استنباط]] التنزیل را در این موضوع نگاشته است. احکام القرآن جصاص نیز درباره تفسیر آیات الاحکام محور [[فقه]] [[حنفی]] است. کم‌ترین تألیفات در این زمینه، به فقیهان [[حنبلی]] تعلّق دارد آن‌چه به آنان نسبت داده شده، چندان قابل توجّه نیست و اصلاً خود [[امام]] [[احمد بن حنبل]] در استنباط احکام [[عنایت]] چندانی به [[آیات]] نداشته و توجّه بیش‌تر وی به [[حدیث]] بوده است<ref> المغنی، ج۱، ص۵.</ref>.<ref>[[آیات ‌الاحکام (مقاله)\|مقاله «آیات ‌الاحکام»]]؛ [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱، ص۳۴۵-۳۴۶.</ref>

	== نمونه‌هایی از آیات‌الاحکام ==		== نمونه‌هایی از آیات‌الاحکام ==

Msadeq در ‏۳ ژوئن ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۵۲

2023-06-03T10:52:23Z

نمایش تغییرات

Bahmani: /* منابع */

2022-12-31T08:06:00Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ دسامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۱:۳۶
خط ۴۷:		خط ۴۷:
	{{منابع}}		{{منابع}}
	# [[پرونده:000052.jpg\|22px]] [[آیات ‌الاحکام (مقاله)\|مقاله «آیات ‌الاحکام»]]؛ [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)\|'''دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱''']]		# [[پرونده:000052.jpg\|22px]] [[آیات ‌الاحکام (مقاله)\|مقاله «آیات ‌الاحکام»]]؛ [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)\|'''دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱''']]
			# [[پرونده: 9030760879.jpg\|22px]] [[فرهنگ‌نامه علوم قرآنی (کتاب)\|'''فرهنگ‌نامه علوم قرآنی''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Bahmani: /* شیوه تفسیر */

2022-12-31T08:05:41Z

شیوه تفسیر

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ دسامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۱:۳۵
خط ۱۴:		خط ۱۴:

	در میان [[اهل سنت]] نیز قدیم‌ترین کتاب موجود از آنِ [[شافعی]] با نام [[احکام]] [[قرآن]] است که [[بیهقی]] آن را گرد آورده و بیش‌ترین کتاب‌ها در زمینه [[تفسیر]] آیات الاحکام را [[فقیهان]] [[مالکی]] عرضه کردند که مشهورترین آنها احکام‌القرآن [[ابن عربی]] و الجامع لأحکام القرآن [[قرطبی]] است. از کتاب‌های معروف فقیهان شافعی نیز یکی احکام‌القرآن کیاهرّاسی و دیگری الحاوی الکبیر [[ماوردی]] است. [[سیوطی]] نیز از دیگر فقیهان شافعی کتاب الاکلیل فی [[استنباط]] التنزیل را در این موضوع نگاشته است. احکام القرآن جصاص نیز درباره تفسیر آیات الاحکام محور [[فقه]] [[حنفی]] است. کم‌ترین تألیفات در این زمینه، به فقیهان [[حنبلی]] تعلّق دارد آن‌چه به آنان نسبت داده شده، چندان قابل توجّه نیست و اصلاً خود [[امام]] [[احمد بن حنبل]] در استنباط احکام [[عنایت]] چندانی به [[آیات]] نداشته و توجّه بیش‌تر وی به [[حدیث]] بوده است<ref> المغنی، ج۱، ص۵.</ref>.<ref>[[آیات ‌الاحکام (مقاله)\|مقاله «آیات ‌الاحکام»]]؛ [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱، ص۳۴۵-۳۴۶.</ref>		در میان [[اهل سنت]] نیز قدیم‌ترین کتاب موجود از آنِ [[شافعی]] با نام [[احکام]] [[قرآن]] است که [[بیهقی]] آن را گرد آورده و بیش‌ترین کتاب‌ها در زمینه [[تفسیر]] آیات الاحکام را [[فقیهان]] [[مالکی]] عرضه کردند که مشهورترین آنها احکام‌القرآن [[ابن عربی]] و الجامع لأحکام القرآن [[قرطبی]] است. از کتاب‌های معروف فقیهان شافعی نیز یکی احکام‌القرآن کیاهرّاسی و دیگری الحاوی الکبیر [[ماوردی]] است. [[سیوطی]] نیز از دیگر فقیهان شافعی کتاب الاکلیل فی [[استنباط]] التنزیل را در این موضوع نگاشته است. احکام القرآن جصاص نیز درباره تفسیر آیات الاحکام محور [[فقه]] [[حنفی]] است. کم‌ترین تألیفات در این زمینه، به فقیهان [[حنبلی]] تعلّق دارد آن‌چه به آنان نسبت داده شده، چندان قابل توجّه نیست و اصلاً خود [[امام]] [[احمد بن حنبل]] در استنباط احکام [[عنایت]] چندانی به [[آیات]] نداشته و توجّه بیش‌تر وی به [[حدیث]] بوده است<ref> المغنی، ج۱، ص۵.</ref>.<ref>[[آیات ‌الاحکام (مقاله)\|مقاله «آیات ‌الاحکام»]]؛ [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱، ص۳۴۵-۳۴۶.</ref>

			== نمونه‌هایی از آیات‌الاحکام ==
			# '''[[آیه وضو]] و [[تیمم]]:''' {{متن قرآن\|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ وَامْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ وَإِنْ كُنْتُمْ جُنُبًا فَاطَّهَّرُوا وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ مِنْهُ مَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ وَلَكِنْ يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمْ وَلِيُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ}}<ref>«ای مؤمنان! چون برای نماز برخاستید چهره و دست‌هایتان را تا آرنج بشویید و بخشی از سرتان را مسح کنید و نیز پاهای خود را تا برآمدگی روی پا و اگر جنب بودید غسل کنید و اگر بیمار یا در سفر بودید و یا از جای قضای حاجت آمدید یا با زنان آمیزش کردید و آبی نیافتید به خاکی پاک تیمّم کنید، با آن بخشی از چهره و دست‌های خود را مسح نمایید، خداوند نمی‌خواهد شما را در تنگنا افکند ولی می‌خواهد شما را پاکیزه گرداند و نعمت خود را بر شما تمام کند باشد که سپاس گزارید» سوره مائده، آیه ۶.</ref>.
			# '''[[آیه]] حد [[سرقت]]:''' {{متن قرآن\|وَالسَّارِقُ وَالسَّارِقَةُ فَاقْطَعُوا أَيْدِيَهُمَا جَزَاءً بِمَا كَسَبَا نَكَالًا مِنَ اللَّهِ وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ}}<ref>«و دست مرد و زن دزد را به سزای آنچه کرده‌اند به کیفری از سوی خداوند ببرید و خداوند پیروزمندی فرزانه است» سوره مائده، آیه ۳۸.</ref>.

			افزون بر این، به [[آیات]] [[انفال]]<ref>{{متن قرآن\|يَسْأَلُونَكَ عَنِ الْأَنْفَالِ قُلِ الْأَنْفَالُ لِلَّهِ وَالرَّسُولِ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَصْلِحُوا ذَاتَ بَيْنِكُمْ وَأَطِيعُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ}}«از تو از انفال می‌پرسند بگو: انفال از آن خداوند و پیامبر است پس، از خداوند پروا کنید و میانه خود را سازش دهید و اگر مؤمنید از خداوند و پیامبرش فرمان برید» سوره انفال، آیه ۱.</ref>، [[حجاب]]<ref>{{متن قرآن\| وَقُل لِّلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلاَّ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ وَلا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلاَّ لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبَائِهِنَّ أَوْ آبَاء بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَائِهِنَّ أَوْ أَبْنَاء بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي أَخَوَاتِهِنَّ أَوْ نِسَائِهِنَّ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلَى عَوْرَاتِ النِّسَاء وَلا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِن زِينَتِهِنَّ وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ }}«و به زنان مؤمن بگو دیدگان (از نگاه حرام) فرو دارند و پاکدامنی ورزند و زیور خود را آشکار نگردانند مگر آنچه از آن، که خود پیداست و باید روسری‌هایشان را بر گریبان خویش افکنند و زیور خود را آشکار نگردانند جز بر شوهرانشان یا پدرانشان یا پدران شوهرانشان یا پسرانشان یا پسران شوهرانشان یا برادرانشان یا پسران برادرانشان یا پسران خواهرانشان یا زنان (هم آیین) شان یا کنیزهاشان یا مردان وابسته‌ای که نیاز (به زن) ندارند یا کودکانی که از شرمگاه‌های زنان آگاهی ندارند و چنان پا نکوبند که آنچه از زیورشان پوشیده می‌دارند آشکار گردد و همگان ای مؤمنان! به درگاه خداوند توبه کنید، باشد که رستگار گردید» سوره نور، آیه ۳۱.</ref>، حد [[زنا]]<ref>{{متن قرآن\|الزَّانِيَةُ وَالزَّانِي فَاجْلِدُوا كُلَّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا مِائَةَ جَلْدَةٍ وَلَا تَأْخُذْكُمْ بِهِمَا رَأْفَةٌ فِي دِينِ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَلْيَشْهَدْ عَذَابَهُمَا طَائِفَةٌ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ}}«به هر یک از زن و مرد زناکار صد تازیانه بزنید و اگر به خداوند و روز بازپسین ایمان دارید نباید در دین خداوند بخشایشی بر آن دو به شما دست دهد و هنگام عذابشان باید دسته‌ای از مؤمنان گواه باشند» سوره نور، آیه ۲.</ref>، [[قذف]]<ref>{{متن قرآن\|وَالَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ ثُمَّ لَمْ يَأْتُوا بِأَرْبَعَةِ شُهَدَاءَ فَاجْلِدُوهُمْ ثَمَانِينَ جَلْدَةً وَلَا تَقْبَلُوا لَهُمْ شَهَادَةً أَبَدًا وَأُولَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ}}«و به کسانی که به زنان پاکدامن تهمت (زنا) می‌زنند سپس چهار گواه نمی‌آورند هشتاد تازیانه بزنید و دیگر هرگز گواهی آنان را نپذیرید و آنانند که نافرمانند» سوره نور، آیه ۴.</ref>، [[خمس]] و [[غنیمت]]<ref>{{متن قرآن\|وَاعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ إِنْ كُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللَّهِ وَمَا أَنْزَلْنَا عَلَى عَبْدِنَا يَوْمَ الْفُرْقَانِ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ}}«و اگر به خداوند و به آنچه بر بنده خویش، روز بازشناخت درستی از نادرستی (در جنگ بدر)، روز رویارویی آن دو گروه (مسلمان و مشرک) فرو فرستادیم ایمان دارید بدانید که آنچه غنیمت گرفته‌اید از هرچه باشد یک پنجم آن از آن خداوند و فرستاده او و خویشاوند (وی) و یتیمان و بینوایان و ماندگان در راه (از خاندان او) است و خداوند بر هر کاری تواناست» سوره انفال، آیه ۴۱.</ref>، دَین<ref>{{متن قرآن\|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا تَدَايَنْتُمْ بِدَيْنٍ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى فَاكْتُبُوهُ وَلْيَكْتُبْ بَيْنَكُمْ كَاتِبٌ بِالْعَدْلِ وَلَا يَأْبَ كَاتِبٌ أَنْ يَكْتُبَ كَمَا عَلَّمَهُ اللَّهُ فَلْيَكْتُبْ وَلْيُمْلِلِ الَّذِي عَلَيْهِ الْحَقُّ وَلْيَتَّقِ اللَّهَ رَبَّهُ وَلَا يَبْخَسْ مِنْهُ شَيْئًا فَإِنْ كَانَ الَّذِي عَلَيْهِ الْحَقُّ سَفِيهًا أَوْ ضَعِيفًا أَوْ لَا يَسْتَطِيعُ أَنْ يُمِلَّ هُوَ فَلْيُمْلِلْ وَلِيُّهُ بِالْعَدْلِ وَاسْتَشْهِدُوا شَهِيدَيْنِ مِنْ رِجَالِكُمْ فَإِنْ لَمْ يَكُونَا رَجُلَيْنِ فَرَجُلٌ وَامْرَأَتَانِ مِمَّنْ تَرْضَوْنَ مِنَ الشُّهَدَاءِ أَنْ تَضِلَّ إِحْدَاهُمَا فَتُذَكِّرَ إِحْدَاهُمَا الْأُخْرَى وَلَا يَأْبَ الشُّهَدَاءُ إِذَا مَا دُعُوا وَلَا تَسْأَمُوا أَنْ تَكْتُبُوهُ صَغِيرًا أَوْ كَبِيرًا إِلَى أَجَلِهِ ذَلِكُمْ أَقْسَطُ عِنْدَ اللَّهِ وَأَقْوَمُ لِلشَّهَادَةِ وَأَدْنَى أَلَّا تَرْتَابُوا إِلَّا أَنْ تَكُونَ تِجَارَةً حَاضِرَةً تُدِيرُونَهَا بَيْنَكُمْ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَلَّا تَكْتُبُوهَا وَأَشْهِدُوا إِذَا تَبَايَعْتُمْ وَلَا يُضَارَّ كَاتِبٌ وَلَا شَهِيدٌ وَإِنْ تَفْعَلُوا فَإِنَّهُ فُسُوقٌ بِكُمْ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَيُعَلِّمُكُمُ اللَّهُ وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ}}«ای مؤمنان! چون وامی تا سرآمدی معیّن میان شما برقرار شد، آن را به نوشته آورید و باید نویسنده‌ای میان شما دادگرانه بنویسد و هیچ نویسنده‌ای نباید از نوشتن به گونه‌ای که خداوند بدو آموخته است سر، باز زند پس باید بنویسد و آنکه وامدار است باید املا کند و از خداوند، پروردگار خویش، پروا بدارد و چیزی از آن کم ننهد و امّا اگر وامدار، کم خرد یا ناتوان باشد یا نتواند املا کند باید سرپرست او دادگرانه املا کند و دو تن از مردانتان را نیز گواه بگیرید و اگر دو مرد نباشند یک مرد و دو زن از گواهان مورد پسند خود (گواه بگیرید) تا اگر یکی از آن دو زن از یاد برد دیگری به یاد او آورد و چون گواهان (برای گواهی) فرا خوانده شوند نباید سر، باز زنند و تن نزنید از اینکه آن (وام) را چه خرد و چه کلان به سر رسید آن بنویسید، این نزد خداوند دادگرانه‌تر و برای گواه‌گیری، اس[[تورات]]ر و به اینکه دچار تردید نگردید، نزدیک‌تر است؛ مگر داد و ستدی نقد باشد که (دست به دست) میان خود می‌گردانید پس گناهی بر شما نیست که آن را ننویسید و چون داد و ستد می‌کنید گواه بگیرید؛ و نویسنده و گواه نباید زیان بینند و اگر چنین کنید (نشان) نافرمانی شماست و از خداوند پروا کنید؛ و خداوند به شما آموزش می‌دهد؛ و خداوند به هر چیزی داناست» سوره بقره، آیه ۲۸۲.</ref>، [[ربا]]<ref>{{متن قرآن\|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَذَرُوا مَا بَقِيَ مِنَ الرِّبَا إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ}}«ای مؤمنان! از خداوند پروا کنید و اگر مؤمنید آنچه از ربا که باز مانده است رها کنید» سوره بقره، آیه ۲۷۸.</ref>، [[صوم]]<ref>{{متن قرآن\|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ}}«ای مؤمنان! روزه بر شما مقرّر شده است چنان که بر پیشینیان شما مقرّر شده بود، باشد که پرهیزگاری ورزید» سوره بقره، آیه ۱۸۳.</ref>، [[زکات]]<ref>{{متن قرآن\|إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ وَالْمَسَاكِينِ وَالْعَامِلِينَ عَلَيْهَا وَالْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ وَفِي الرِّقَابِ وَالْغَارِمِينَ وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ وَابْنِ السَّبِيلِ فَرِيضَةً مِنَ اللَّهِ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ}}«زکات، تنها از آن تهیدستان و بیچارگان و مأموران (دریافت) آنها و دلجویی‌شدگان و در راه (آزادی) بردگان و از آن وامداران و (هزینه) در راه خداوند و از آن در راه‌ماندگان است که از سوی خداوند واجب گردیده است و خداوند دانایی فرزانه است» سوره توبه، آیه ۶۰.</ref>، [[سجده]]<ref>{{متن قرآن\|أُولَئِكَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ مِنْ ذُرِّيَّةِ آدَمَ وَمِمَّنْ حَمَلْنَا مَعَ نُوحٍ وَمِنْ ذُرِّيَّةِ إِبْرَاهِيمَ وَإِسْرَائِيلَ وَمِمَّنْ هَدَيْنَا وَاجْتَبَيْنَا إِذَا تُتْلَى عَلَيْهِمْ آيَاتُ الرَّحْمَنِ خَرُّوا سُجَّدًا وَبُكِيًّا}}«آنان کسانی از پیامبرانند از فرزندان آدم که خداوند به آنان نعمت بخشیده است و از (فرزندان) آن کسانند که با نوح (در کشتی) برداشتیم و از فرزندان ابراهیم و اسرائیل‌اند و از آنانند که رهیاب کردیم و برگزیدیم؛ چون بر آنان آیات (خداوند) بخشنده خوانده می‌شد سجده‌» سوره مریم، آیه ۵۸.</ref>، [[طلاق]]<ref>{{متن قرآن\|الطَّلَاقُ مَرَّتَانِ فَإِمْسَاكٌ بِمَعْرُوفٍ أَوْ تَسْرِيحٌ بِإِحْسَانٍ وَلَا يَحِلُّ لَكُمْ أَنْ تَأْخُذُوا مِمَّا آتَيْتُمُوهُنَّ شَيْئًا إِلَّا أَنْ يَخَافَا أَلَّا يُقِيمَا حُدُودَ اللَّهِ فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا يُقِيمَا حُدُودَ اللَّهِ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا فِيمَا افْتَدَتْ بِهِ تِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ فَلَا تَعْتَدُوهَا وَمَنْ يَتَعَدَّ حُدُودَ اللَّهِ فَأُولَئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ}}«طلاق (رجعی) دوبار است پس از آن یا باید به شایستگی (با زن) زندگی یا (او را) به نیکی رها کرد و شما را روا نیست که از آنچه به آنان داده‌اید چیزی بازگیرید -مگر آنکه هر دو بیم کنند که احکام خداوند را بجا نیاورند- و اگر بیم داشتید که آن دو حدود خداوند را بجا نیاورند، در آنچه زن برای آزادی خود می‌دهد (و شوهر می‌ستاند) گناهی بر آن دو نیست؛ اینها احکام خداوند است از آنها تجاوز نکنید و آنان که از حدود خداوند تجاوز کنند ستمگرند» سوره بقره، آیه ۲۲۹.</ref>، [[ظهار]]<ref>{{متن قرآن\|الَّذِينَ يُظَاهِرُونَ مِنْكُمْ مِنْ نِسَائِهِمْ مَا هُنَّ أُمَّهَاتِهِمْ إِنْ أُمَّهَاتُهُمْ إِلَّا اللَّائِي وَلَدْنَهُمْ وَإِنَّهُمْ لَيَقُولُونَ مُنْكَرًا مِنَ الْقَوْلِ وَزُورًا وَإِنَّ اللَّهَ لَعَفُوٌّ غَفُورٌ}}«کسانی از شما که زنان خود را ظهار می‌کنند، آن زنان، مادران آنان نیستند، مادرانشان جز کسانی که آنان را زاده‌اند نمی‌باشند و اینان بی‌گمان سخنی ناپسند و نادرست می‌گویند و باری، خداوند به یقین در گذرنده‌ای آمرزنده است» سوره مجادله، آیه ۲.</ref>، عِدّه [[وفات]]<ref>{{متن قرآن\|وَالَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَيَذَرُونَ أَزْوَاجًا يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا فَإِذَا بَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا فَعَلْنَ فِي أَنْفُسِهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ}}«و کسانی از شما که می‌میرند و همسرانی به جای می‌نهند، آن همسران باید چهار ماه و ده روز انتظار کشند و چون به سرآمد عدّه خود رسیدند، در آنچه به شایستگی با خویش می‌کنند بر شما گناهی نیست و خداوند از آنچه می‌کنید آگاه است» سوره بقره، آیه ۲۳۴.</ref>، لعان<ref>{{متن قرآن\|وَالَّذِينَ يَرْمُونَ أَزْوَاجَهُمْ وَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ شُهَدَاءُ إِلَّا أَنْفُسُهُمْ فَشَهَادَةُ أَحَدِهِمْ أَرْبَعُ شَهَادَاتٍ بِاللَّهِ إِنَّهُ لَمِنَ الصَّادِقِينَ}}«و آنان که به همسران خود تهمت (زنا) می‌زنند و گواهی جز خود ندارند گواهی هر یک از آنان، چهار بار گواهی دادن (با سوگند) به خداوند است که «به راستی من از راستگویانم» سوره نور، آیه ۶.</ref> و [[وصیت]]<ref>{{متن قرآن\|كُتِبَ عَلَيْكُمْ إِذَا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ إِنْ تَرَكَ خَيْرًا الْوَصِيَّةُ لِلْوَالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ بِالْمَعْرُوفِ حَقًّا عَلَى الْمُتَّقِينَ}}«بر شما مقرر شده است که هرگاه مرگ یکی از شما فرا رسد، اگر مالی بر جای نهد برای پدر و مادر و خویشان وصیّت شایسته کند؛ بنا به حقّی بر گردن پرهیزگاران» سوره بقره، آیه ۱۸۰.</ref>؛ <ref>{{متن قرآن\|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا شَهَادَةُ بَيْنِكُمْ إِذَا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ حِينَ الْوَصِيَّةِ اثْنَانِ ذَوَا عَدْلٍ مِنْكُمْ أَوْ آخَرَانِ مِنْ غَيْرِكُمْ إِنْ أَنْتُمْ ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ فَأَصَابَتْكُمْ مُصِيبَةُ الْمَوْتِ تَحْبِسُونَهُمَا مِنْ بَعْدِ الصَّلَاةِ فَيُقْسِمَانِ بِاللَّهِ إِنِ ارْتَبْتُمْ لَا نَشْتَرِي بِهِ ثَمَنًا وَلَوْ كَانَ ذَا قُرْبَى وَلَا نَكْتُمُ شَهَادَةَ اللَّهِ إِنَّا إِذًا لَمِنَ الْآثِمِينَ}}«ای مؤمنان! چون مرگ یکی از شما در رسد گواه گرفتن میان شما هنگام وصیت، (گواهی) دو (مرد) دادگر از شما (مسلمانان) است و اگر سفر کردید و مصیبت مرگ گریبان شما را گرفت (و گواه مسلمان نیافتید) دو گواه دیگر از غیر شما (مسلمانان) است و اگر (به آنها) شک دارید آنان را تا پس از نماز باز دارید آنگاه سوگند به خداوند خورند که: ما آن (گواهی خود) را به هیچ بهایی نمی‌فروشیم هرچند (درباره) خویشاوندان (ما) باشد و گواهی (در پیشگاه) خداوند را پنهان نمی‌داریم که اگر بداریم از گناهکاران خواهیم بود» سوره مائده، آیه ۱۰۶.</ref> نیز می‌توان اشاره کرد<ref>زرکشی، محمد بن بهادر، البرهان فی علوم القرآن(باحاشیه)، جلد۲، صفحه ۳؛ قرطبی، محمد بن احمد، الجامع لاحکام القرآن، جلد۱، صفحه ۷۵؛ خرمشاهی، بهاءالدین، دانش نامه قرآن وقرآن پژوهی، جلد۱، صفحه (۵۹-۶۰)؛ ابو زهره، محمد، معجزه بزرگ، پژوهشی در علوم قرآن، ص ۵۱۶-۵۲۴.</ref>.<ref>[[فرهنگ‌نامه علوم قرآنی (کتاب)\|فرهنگ نامه علوم قرآنی]]، ج۱، ص۲۲.</ref>

	== شیوه [[تفسیر]] ==		== شیوه [[تفسیر]] ==

Bahmani در ‏۳۱ دسامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۶:۴۳

2022-12-31T06:43:04Z

نمایش تغییرات

Wasity: جایگزینی متن - ' آن‌که ' به ' آنکه '

2022-12-18T11:35:58Z

جایگزینی متن - ' آن‌که ' به ' آنکه '

نمایش تغییرات

Wasity: جایگزینی متن - 'وصف' به 'وصف'

2022-09-09T15:11:07Z

جایگزینی متن - 'وصف' به 'وصف'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۹ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۸:۴۱
خط ۲۷:		خط ۲۷:
	در برابر این کسان، افراد دیگری بوده‌اند که کم‌تر از ۵۰۰ آیه را مطرح کرده‌اند؛ برای مثال، [[محمد قاسم بن قاسم]] از [[زیدیه]]، فقط از ۲۴۰ آیه بحث کرده<ref>منتهی المرام، ص ۴۵۹.</ref> و [[شلتوت]]، آیات احکام را حدود ۳۴۰ آیه شمرده و می‌نویسد: این شمارش تقریبی است؛ زیرا [[دانشمندان]] در این مسأله اتّفاق نظر ندارند<ref>الاسلام عقیدة و شریعة، ص ۴۸۱.</ref>. [[خضری ‌بک]] [[معتقد]] است که آیات‌الاحکام به بیش از ۳۰۰ [[آیه]] نمی‌رسد<ref> فقه الاسلام، ص ۱۴.</ref>. [[عبدالوهاب خلاّف]] نیز ۲۸۵ آیه را شمرده است<ref>علم اصول الفقه، ص ۳۱.</ref>.		در برابر این کسان، افراد دیگری بوده‌اند که کم‌تر از ۵۰۰ آیه را مطرح کرده‌اند؛ برای مثال، [[محمد قاسم بن قاسم]] از [[زیدیه]]، فقط از ۲۴۰ آیه بحث کرده<ref>منتهی المرام، ص ۴۵۹.</ref> و [[شلتوت]]، آیات احکام را حدود ۳۴۰ آیه شمرده و می‌نویسد: این شمارش تقریبی است؛ زیرا [[دانشمندان]] در این مسأله اتّفاق نظر ندارند<ref>الاسلام عقیدة و شریعة، ص ۴۸۱.</ref>. [[خضری ‌بک]] [[معتقد]] است که آیات‌الاحکام به بیش از ۳۰۰ [[آیه]] نمی‌رسد<ref> فقه الاسلام، ص ۱۴.</ref>. [[عبدالوهاب خلاّف]] نیز ۲۸۵ آیه را شمرده است<ref>علم اصول الفقه، ص ۳۱.</ref>.

	در [[شیعه]] نیز [[فاضل مقداد]]، مسأله ۵۰۰ آیه را مسلّم نگرفته و [[اعتقاد]] دارد که کم‌تر از این تعداد، [[آیات]] [[احکام]] داریم؛ با این ~~[[وصف]]،~~ اشکالی در نظرش آمده که اگر آیات احکام کم‌تر از ۵۰۰ آیه است، چرا در [[روایات]] [[اهل‌بیت]]، تعبیر ربع از [[قرآن]] در [[فرایض]] و احکام آمده<ref> الکافی، ج ۲، ص ۶۲۷؛ عیّاشی، ج ۱، ص ۹.</ref>؛ سپس دو پاسخ به این اشکال داده است: نخست آنکه در این روایات ربع [[حقیقی]] منظور نیست؛ بلکه مقصود یکی از چهار قسمت قرآن است و دوم آن‌که ممکن است بگوییم: منظور از فرایض و احکام، فقط [[احکام فقهی]] به معنای متداول نیست؛ بلکه احکام اصولی ([[اعتقادی]] و [[اخلاقی]]) را هم در بر می‌گیرد<ref>کنزالعرفان، ج ۱، ص ۵.</ref>.		در [[شیعه]] نیز [[فاضل مقداد]]، مسأله ۵۰۰ آیه را مسلّم نگرفته و [[اعتقاد]] دارد که کم‌تر از این تعداد، [[آیات]] [[احکام]] داریم؛ با این وصف، اشکالی در نظرش آمده که اگر آیات احکام کم‌تر از ۵۰۰ آیه است، چرا در [[روایات]] [[اهل‌بیت]]، تعبیر ربع از [[قرآن]] در [[فرایض]] و احکام آمده<ref> الکافی، ج ۲، ص ۶۲۷؛ عیّاشی، ج ۱، ص ۹.</ref>؛ سپس دو پاسخ به این اشکال داده است: نخست آنکه در این روایات ربع [[حقیقی]] منظور نیست؛ بلکه مقصود یکی از چهار قسمت قرآن است و دوم آن‌که ممکن است بگوییم: منظور از فرایض و احکام، فقط [[احکام فقهی]] به معنای متداول نیست؛ بلکه احکام اصولی ([[اعتقادی]] و [[اخلاقی]]) را هم در بر می‌گیرد<ref>کنزالعرفان، ج ۱، ص ۵.</ref>.
	[[محقّق اردبیلی]] نیز در عمل، این آمار را نپذیرفته و فقط حدود ۳۷۰ آیه را [[تفسیر]] کرده است. منشأ [[اختلاف]] در آمار [[آیات الاحکام]]، افزون بر اختلاف قریحه‌ها این است که بعضی، فقط به آیات صریح در [[حکم]] بسنده کرده؛ امّا برخی دیگر، به آیات غیر صریح نیز توجّه داشته و حتّی گستره آیات الاحکام را در دایره وسیع‌تری به آیات امثال، آیات قصص، آیات اخلاقی و حتّی آیات اعتقادی نیز سرایت داده‌اند و از مدلولات تضمّنی و التزامی آیات نیز [[حکم فقهی]] [[استنباط]] کرده‌اند که با لحاظ این امر، نه تنها بیش از ۵۰۰ آیه، بلکه شاید نزدیک به ربع قرآن، بر احکام، فرایض، [[سنن]] و دستورهای عملی [[جوارحی]] و [[جوانحی]] در باب‌های گوناگون دلالت داشته باشد و لازم است ابوابی تنظیم شود که تاکنون نه در آیات احکام و نه کتاب‌های [[فقهی]] به آن پرداخته نشده است.<ref>[[آیات ‌الاحکام (مقاله)\|مقاله «آیات ‌الاحکام»]]؛ [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱، ص:۳۴۷-۳۴۹.</ref>		[[محقّق اردبیلی]] نیز در عمل، این آمار را نپذیرفته و فقط حدود ۳۷۰ آیه را [[تفسیر]] کرده است. منشأ [[اختلاف]] در آمار [[آیات الاحکام]]، افزون بر اختلاف قریحه‌ها این است که بعضی، فقط به آیات صریح در [[حکم]] بسنده کرده؛ امّا برخی دیگر، به آیات غیر صریح نیز توجّه داشته و حتّی گستره آیات الاحکام را در دایره وسیع‌تری به آیات امثال، آیات قصص، آیات اخلاقی و حتّی آیات اعتقادی نیز سرایت داده‌اند و از مدلولات تضمّنی و التزامی آیات نیز [[حکم فقهی]] [[استنباط]] کرده‌اند که با لحاظ این امر، نه تنها بیش از ۵۰۰ آیه، بلکه شاید نزدیک به ربع قرآن، بر احکام، فرایض، [[سنن]] و دستورهای عملی [[جوارحی]] و [[جوانحی]] در باب‌های گوناگون دلالت داشته باشد و لازم است ابوابی تنظیم شود که تاکنون نه در آیات احکام و نه کتاب‌های [[فقهی]] به آن پرداخته نشده است.<ref>[[آیات ‌الاحکام (مقاله)\|مقاله «آیات ‌الاحکام»]]؛ [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱، ص:۳۴۷-۳۴۹.</ref>

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

2022-08-24T09:59:58Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۴ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۱۳:۲۹
خط ۹:		خط ۹:
	آیات‌ الاحکام، آیاتی است که به [[احکام فقهی]] و [[تکالیف]] عملی [[ارتباط]] دارد<ref> ادوار فقه، ج ۲، ص ۴.</ref>. به عبارت دیگر، بر آن دسته از [[آیات قرآن]] اطلاق می‌شود که بیان‌گر [[احکام عملی]] [[اسلام]] باشد<ref> آیات الاحکام، شانه‌چی، ص ۲.</ref>.		آیات‌ الاحکام، آیاتی است که به [[احکام فقهی]] و [[تکالیف]] عملی [[ارتباط]] دارد<ref> ادوار فقه، ج ۲، ص ۴.</ref>. به عبارت دیگر، بر آن دسته از [[آیات قرآن]] اطلاق می‌شود که بیان‌گر [[احکام عملی]] [[اسلام]] باشد<ref> آیات الاحکام، شانه‌چی، ص ۲.</ref>.

	بحث درباره این بخش از [[آیات]] و [[تفسیر]] آنها از قدیم‌ترین بخش‌های تفسیر است که [[مفسّران]] و [[فقیهان]] از آغازین دوره‌های تفسیر و [[فقه]] به آن توجّه کرده‌اند. در این‌باره، هرچند [[استنباط]] احکام فقهی از آیات قرآن، سابقه در [[زمان]] [[نزول قرآن]] دارد و در همان [[عصر پیامبر]]{{صل}}، [[صحابه]] برای به‌دست آوردن احکام عملی به [[قرآن]] روی می‌آوردند<ref> الطبقات، ج ۲، ص ۲۸۹ ـ ۲۹۷؛ وسائل، ج ۳، ص ۳۶۰ و ۳۶۱؛ کنزالعمال، ج ۲، ص ۴۰۰.</ref> و سپس در زمان صحابه و [[تابعان]] این [[گرایش]] گسترده‌تر شد (نمونه‌های فراوانی از آن را [[متّقی هندی]] گزارش کرده است)<ref> کنزالعمال، ج۲، ص۴۰۰ و ۵۲۷، ج ۵، ص ۴۸۲، ج ۱۱، ص ۷۹ و ۸۰، ج ۱۶، ص ۵۳۷.</ref> امّا نخستین گام‌ها در گردآوری و تألیف مجموعه‌های مستقل در زمینه آیات فقهی قرآن، به [[قرن دوم هجری]] مربوط می‌شود. و نخستین اثر در این موضوع از [[محمد بن سائب کلبی]] از اصحاب [[امام باقر]] و [[امام صادق]]{{ع}} است<ref> الفهرست، ص ۴۱؛ الذریعة، ج ۱، ص ۴۱.</ref>؛ هم‌چنین اثر دیگری با عنوان تفسیر [[خمس مأة آیة فی الأحکام]] از [[مقاتل بن سلیمان]] [[نقل]] شده که باز به قرن دوم هجری مربوط است<ref> الفهرست، ص ۲۲۷.</ref>؛ سپس به تدریج همه طایفه‌های [[مسلمان]] و مذهب‌های [[فقهی]]، نوشته‌هایی را در این موضوع عرضه کردند.		بحث درباره این بخش از [[آیات]] و [[تفسیر]] آنها از قدیم‌ترین بخش‌های تفسیر است که [[مفسّران]] و [[فقیهان]] از آغازین دوره‌های تفسیر و [[فقه]] به آن توجّه کرده‌اند. در این‌باره، هرچند [[استنباط]] احکام فقهی از آیات قرآن، سابقه در [[زمان]] [[نزول قرآن]] دارد و در همان [[عصر پیامبر]] {{صل}}، [[صحابه]] برای به‌دست آوردن احکام عملی به [[قرآن]] روی می‌آوردند<ref> الطبقات، ج ۲، ص ۲۸۹ ـ ۲۹۷؛ وسائل، ج ۳، ص ۳۶۰ و ۳۶۱؛ کنزالعمال، ج ۲، ص ۴۰۰.</ref> و سپس در زمان صحابه و [[تابعان]] این [[گرایش]] گسترده‌تر شد (نمونه‌های فراوانی از آن را [[متّقی هندی]] گزارش کرده است)<ref> کنزالعمال، ج۲، ص۴۰۰ و ۵۲۷، ج ۵، ص ۴۸۲، ج ۱۱، ص ۷۹ و ۸۰، ج ۱۶، ص ۵۳۷.</ref> امّا نخستین گام‌ها در گردآوری و تألیف مجموعه‌های مستقل در زمینه آیات فقهی قرآن، به [[قرن دوم هجری]] مربوط می‌شود. و نخستین اثر در این موضوع از [[محمد بن سائب کلبی]] از اصحاب [[امام باقر]] و [[امام صادق]] {{ع}} است<ref> الفهرست، ص ۴۱؛ الذریعة، ج ۱، ص ۴۱.</ref>؛ هم‌چنین اثر دیگری با عنوان تفسیر [[خمس مأة آیة فی الأحکام]] از [[مقاتل بن سلیمان]] [[نقل]] شده که باز به قرن دوم هجری مربوط است<ref> الفهرست، ص ۲۲۷.</ref>؛ سپس به تدریج همه طایفه‌های [[مسلمان]] و مذهب‌های [[فقهی]]، نوشته‌هایی را در این موضوع عرضه کردند.

	در [[شیعه]]، نخستین کتاب از کلبی است؛ امّا قدیم‌ترین اثر بر جای مانده، فقه‌القرآن تألیف [[قطب الدین راوندی]] به شمار می‌رود. از دیگر آثار مشهور شیعه، کنزالعرفان فی فقه القرآن تألیف [[فاضل مقداد]] تفسیر شاهی و آیات الاحکام (به [[فارسی]]) از [[سید امیر ابوالفتح جرجانی]] زبده ‌البیان از [[مقدّس]] [[اردبیلی]] و مسالک الافهام الی [[آیات الاحکام]] از [[فاضل جواد کاظمی]] است. بنا به آن‌چه شیخ [[آقا بزرگ تهرانی]] در الذریعه آورده، [[علمای شیعه]] بیش از ۳۰ کتاب در تفسیر آیات‌ الاحکام نگاشته‌اند<ref> الذریعة، ج ۱، ص ۴۰ ـ ۴۳.</ref>.		در [[شیعه]]، نخستین کتاب از کلبی است؛ امّا قدیم‌ترین اثر بر جای مانده، فقه‌القرآن تألیف [[قطب الدین راوندی]] به شمار می‌رود. از دیگر آثار مشهور شیعه، کنزالعرفان فی فقه القرآن تألیف [[فاضل مقداد]] تفسیر شاهی و آیات الاحکام (به [[فارسی]]) از [[سید امیر ابوالفتح جرجانی]] زبده ‌البیان از [[مقدّس]] [[اردبیلی]] و مسالک الافهام الی [[آیات الاحکام]] از [[فاضل جواد کاظمی]] است. بنا به آن‌چه شیخ [[آقا بزرگ تهرانی]] در الذریعه آورده، [[علمای شیعه]] بیش از ۳۰ کتاب در تفسیر آیات‌ الاحکام نگاشته‌اند<ref> الذریعة، ج ۱، ص ۴۰ ـ ۴۳.</ref>.

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵

2022-08-24T07:00:12Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵

نمایش تغییرات

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۲

2022-07-10T20:55:08Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۲

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۰۰:۲۵
خط ۱۳:		خط ۱۳:
	در [[شیعه]]، نخستین کتاب از کلبی است؛ امّا قدیم‌ترین اثر بر جای مانده، فقه‌القرآن تألیف [[قطب الدین راوندی]] به شمار می‌رود. از دیگر آثار مشهور شیعه، کنزالعرفان فی فقه القرآن تألیف [[فاضل مقداد]] تفسیر شاهی و آیات الاحکام (به [[فارسی]]) از [[سید امیر ابوالفتح جرجانی]] زبده ‌البیان از [[مقدّس]] [[اردبیلی]] و مسالک الافهام الی [[آیات الاحکام]] از [[فاضل جواد کاظمی]] است. بنا به آن‌چه شیخ [[آقا بزرگ تهرانی]] در الذریعه آورده، [[علمای شیعه]] بیش از ۳۰ کتاب در تفسیر آیات‌ الاحکام نگاشته‌اند<ref> الذریعة، ج ۱، ص ۴۰ ـ ۴۳.</ref>.		در [[شیعه]]، نخستین کتاب از کلبی است؛ امّا قدیم‌ترین اثر بر جای مانده، فقه‌القرآن تألیف [[قطب الدین راوندی]] به شمار می‌رود. از دیگر آثار مشهور شیعه، کنزالعرفان فی فقه القرآن تألیف [[فاضل مقداد]] تفسیر شاهی و آیات الاحکام (به [[فارسی]]) از [[سید امیر ابوالفتح جرجانی]] زبده ‌البیان از [[مقدّس]] [[اردبیلی]] و مسالک الافهام الی [[آیات الاحکام]] از [[فاضل جواد کاظمی]] است. بنا به آن‌چه شیخ [[آقا بزرگ تهرانی]] در الذریعه آورده، [[علمای شیعه]] بیش از ۳۰ کتاب در تفسیر آیات‌ الاحکام نگاشته‌اند<ref> الذریعة، ج ۱، ص ۴۰ ـ ۴۳.</ref>.

	در میان [[اهل سنت]] نیز قدیم‌ترین کتاب موجود از آنِ [[شافعی]] با نام [[احکام]] [[قرآن]] است که [[بیهقی]] آن را گرد آورده و بیش‌ترین کتاب‌ها در زمینه [[تفسیر]] آیات الاحکام را [[فقیهان]] [[مالکی]] عرضه کردند که مشهورترین آنها احکام‌القرآن [[ابن عربی]] و الجامع لأحکام القرآن [[قرطبی]] است. از کتاب‌های معروف فقیهان شافعی نیز یکی احکام‌القرآن کیاهرّاسی و دیگری الحاوی الکبیر [[ماوردی]] است. [[سیوطی]] نیز از دیگر فقیهان شافعی کتاب الاکلیل فی [[استنباط]] التنزیل را در این موضوع نگاشته است. احکام القرآن جصاص نیز درباره تفسیر آیات الاحکام محور [[فقه]] [[حنفی]] است. کم‌ترین تألیفات در این زمینه، به فقیهان [[حنبلی]] تعلّق دارد آن‌چه به آنان نسبت داده شده، چندان قابل توجّه نیست و اصلاً خود [[امام]] [[احمد بن حنبل]] در استنباط احکام [[عنایت]] چندانی به [[آیات]] نداشته و توجّه بیش‌تر وی به [[حدیث]] بوده است<ref> المغنی، ج ۱، ص ۵.</ref>.<ref>[[آیات ‌الاحکام (مقاله)\|مقاله «آیات ‌الاحکام»]]؛ [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱، ص:۳۴۵-۳۴۶.</ref>		در میان [[اهل سنت]] نیز قدیم‌ترین کتاب موجود از آنِ [[شافعی]] با نام [[احکام]] [[قرآن]] است که [[بیهقی]] آن را گرد آورده و بیش‌ترین کتاب‌ها در زمینه [[تفسیر]] آیات الاحکام را [[فقیهان]] [[مالکی]] عرضه کردند که مشهورترین آنها احکام‌القرآن [[ابن عربی]] و الجامع لأحکام القرآن [[قرطبی]] است. از کتاب‌های معروف فقیهان شافعی نیز یکی احکام‌القرآن کیاهرّاسی و دیگری الحاوی الکبیر [[ماوردی]] است. [[سیوطی]] نیز از دیگر فقیهان شافعی کتاب الاکلیل فی [[استنباط]] التنزیل را در این موضوع نگاشته است. احکام القرآن جصاص نیز درباره تفسیر آیات الاحکام محور [[فقه]] [[حنفی]] است. کم‌ترین تألیفات در این زمینه، به فقیهان [[حنبلی]] تعلّق دارد آن‌چه به آنان نسبت داده شده، چندان قابل توجّه نیست و اصلاً خود [[امام]] [[احمد بن حنبل]] در استنباط احکام [[عنایت]] چندانی به [[آیات]] نداشته و توجّه بیش‌تر وی به [[حدیث]] بوده است<ref> المغنی، ج ۱، ص ۵.</ref><ref>[[آیات ‌الاحکام (مقاله)\|مقاله «آیات ‌الاحکام»]]؛ [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱، ص:۳۴۵-۳۴۶.</ref>

	==شیوه [[تفسیر]]==		==شیوه [[تفسیر]]==
خط ۲۸:		خط ۲۸:

	در [[شیعه]] نیز [[فاضل مقداد]]، مسأله ۵۰۰ آیه را مسلّم نگرفته و [[اعتقاد]] دارد که کم‌تر از این تعداد، [[آیات]] [[احکام]] داریم؛ با این [[وصف]]، اشکالی در نظرش آمده که اگر آیات احکام کم‌تر از ۵۰۰ آیه است، چرا در [[روایات]] [[اهل‌بیت]]، تعبیر ربع از [[قرآن]] در [[فرایض]] و احکام آمده<ref> الکافی، ج ۲، ص ۶۲۷؛ عیّاشی، ج ۱، ص ۹.</ref>؛ سپس دو پاسخ به این اشکال داده است: نخست آنکه در این روایات ربع [[حقیقی]] منظور نیست؛ بلکه مقصود یکی از چهار قسمت قرآن است و دوم آن‌که ممکن است بگوییم: منظور از فرایض و احکام، فقط [[احکام فقهی]] به معنای متداول نیست؛ بلکه احکام اصولی ([[اعتقادی]] و [[اخلاقی]]) را هم در بر می‌گیرد<ref>کنزالعرفان، ج ۱، ص ۵.</ref>.		در [[شیعه]] نیز [[فاضل مقداد]]، مسأله ۵۰۰ آیه را مسلّم نگرفته و [[اعتقاد]] دارد که کم‌تر از این تعداد، [[آیات]] [[احکام]] داریم؛ با این [[وصف]]، اشکالی در نظرش آمده که اگر آیات احکام کم‌تر از ۵۰۰ آیه است، چرا در [[روایات]] [[اهل‌بیت]]، تعبیر ربع از [[قرآن]] در [[فرایض]] و احکام آمده<ref> الکافی، ج ۲، ص ۶۲۷؛ عیّاشی، ج ۱، ص ۹.</ref>؛ سپس دو پاسخ به این اشکال داده است: نخست آنکه در این روایات ربع [[حقیقی]] منظور نیست؛ بلکه مقصود یکی از چهار قسمت قرآن است و دوم آن‌که ممکن است بگوییم: منظور از فرایض و احکام، فقط [[احکام فقهی]] به معنای متداول نیست؛ بلکه احکام اصولی ([[اعتقادی]] و [[اخلاقی]]) را هم در بر می‌گیرد<ref>کنزالعرفان، ج ۱، ص ۵.</ref>.
	[[ محقّق اردبیلی]] نیز در عمل، این آمار را نپذیرفته و فقط حدود ۳۷۰ آیه را [[تفسیر]] کرده است. منشأ [[اختلاف]] در آمار [[آیات الاحکام]]، افزون بر اختلاف قریحه‌ها این است که بعضی، فقط به آیات صریح در [[حکم]] بسنده کرده؛ امّا برخی دیگر، به آیات غیر صریح نیز توجّه داشته و حتّی گستره آیات الاحکام را در دایره وسیع‌تری به آیات امثال، آیات قصص، آیات اخلاقی و حتّی آیات اعتقادی نیز سرایت داده‌اند و از مدلولات تضمّنی و التزامی آیات نیز [[حکم فقهی]] [[استنباط]] کرده‌اند که با لحاظ این امر، نه تنها بیش از ۵۰۰ آیه، بلکه شاید نزدیک به ربع قرآن، بر احکام، فرایض، [[سنن]] و دستورهای عملی [[جوارحی]] و [[جوانحی]] در باب‌های گوناگون دلالت داشته باشد و لازم است ابوابی تنظیم شود که تاکنون نه در آیات احکام و نه کتاب‌های [[فقهی]] به آن پرداخته نشده است.<ref>[[آیات ‌الاحکام (مقاله)\|مقاله «آیات ‌الاحکام»]]؛ [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱، ص:۳۴۷-۳۴۹.</ref>		[[محقّق اردبیلی]] نیز در عمل، این آمار را نپذیرفته و فقط حدود ۳۷۰ آیه را [[تفسیر]] کرده است. منشأ [[اختلاف]] در آمار [[آیات الاحکام]]، افزون بر اختلاف قریحه‌ها این است که بعضی، فقط به آیات صریح در [[حکم]] بسنده کرده؛ امّا برخی دیگر، به آیات غیر صریح نیز توجّه داشته و حتّی گستره آیات الاحکام را در دایره وسیع‌تری به آیات امثال، آیات قصص، آیات اخلاقی و حتّی آیات اعتقادی نیز سرایت داده‌اند و از مدلولات تضمّنی و التزامی آیات نیز [[حکم فقهی]] [[استنباط]] کرده‌اند که با لحاظ این امر، نه تنها بیش از ۵۰۰ آیه، بلکه شاید نزدیک به ربع قرآن، بر احکام، فرایض، [[سنن]] و دستورهای عملی [[جوارحی]] و [[جوانحی]] در باب‌های گوناگون دلالت داشته باشد و لازم است ابوابی تنظیم شود که تاکنون نه در آیات احکام و نه کتاب‌های [[فقهی]] به آن پرداخته نشده است.<ref>[[آیات ‌الاحکام (مقاله)\|مقاله «آیات ‌الاحکام»]]؛ [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱، ص:۳۴۷-۳۴۹.</ref>

	==[[ویژگی‌های احکام]] [[قرآن]]==		==[[ویژگی‌های احکام]] [[قرآن]]==