Jaafari: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = آیه استرجاع | عنوان مدخل = آیه استرجاع | مداخل مرتبط = آیه استرجاع در تفسیر و علوم قرآنی - آیه استرجاع در حدیث - آیه استرجاع در معارف و سیره حسینی | پرسش مرتبط = }} '''استرجاع''' به معنی طلب بازگشت کردن و باز پس گرفت...» ایجاد کرد

2024-09-16T09:26:19Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = آیه استرجاع | عنوان مدخل = آیه استرجاع | مداخل مرتبط = آیه استرجاع در تفسیر و علوم قرآنی - آیه استرجاع در حدیث - آیه استرجاع در معارف و سیره حسینی | پرسش مرتبط = }} '''استرجاع''' به معنی طلب بازگشت کردن و باز پس گرفت...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = آیه استرجاع
| عنوان مدخل = آیه استرجاع
| مداخل مرتبط = [[آیه استرجاع در تفسیر و علوم قرآنی]] - [[آیه استرجاع در حدیث]] - [[آیه استرجاع در معارف و سیره حسینی]]
| پرسش مرتبط =
}}

'''[[استرجاع]]''' به معنی طلب بازگشت کردن و باز پس گرفتن چیزی است و در اصطلاح به گفتن {{متن قرآن|إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ}}<ref>«ما از آن خداوندیم و به سوی او باز می‌گردیم» سوره بقره، آیه ۱۵۶.</ref> گفته می‌شود. کسی که با مصیبتی یا خبر مرگی مواجه شود، آن را بر زبان جاری می‌کند و با حکایت از اینکه بازگشت همه به سوی خداست، بر داغ خویش یا دیگری تسکینی می‌دهد.

== معناشناسی ==
[[استرجاع]] در لغت از ریشه رجع، مصدر باب استفعال و به معنی [[طلب]] بازگشت کردن و باز پس گرفتن چیزی است و در اصطلاح به گفتن {{متن قرآن|إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ}}<ref>«ما از آن خداوندیم و به سوی او باز می‌گردیم» سوره بقره، آیه ۱۵۶.</ref> گفته می‌شود و به‌معنای این است که "ما برای [[خدا]] و از سوی او هستیم و به سوی او باز می‌گردیم" و کسی که با مصیبتی یا خبر مرگی مواجه شود، آن را بر زبان جاری می‌کند و با حکایت از اینکه بازگشت همه به سوی خداست، بر داغ خویش یا دیگری تسکینی می‌دهد.

صاحب تاج المصادر می‌گوید: "بعد از آنکه دچار غصه و [[مصیبت]] شد، آرام گرفت و [[استرجاع]] کرد"<ref>{{عربی|"واستكان و استرجع بعد أن ارتاع و تفجع"}}</ref>.<ref>ر. ک. [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ عاشورا (کتاب)|فرهنگ عاشورا]]، ص۵۱؛ [[محمود سرمدی|سرمدی، محمود]]، [[آیه استرجاع (مقاله)|مقاله «آیه استرجاع»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)|دانشنامه معاصر قرآن کریم]]، ص۶۷-۶۸.</ref>

== شأن نزول آیه استرجاع ==
در [[شأن نزول]] [[آیه]] از قول [[ابن عباس]] گزارش شده است که از آیه {{متن قرآن|وَلَا تَقُولُوا لِمَنْ يُقْتَلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْوَاتٌ بَلْ أَحْيَاءٌ وَلَكِنْ لَا تَشْعُرُونَ}}<ref>«و کسانی را که در راه خداوند کشته می‌شوند مرده نخوانید که زنده‌اند امّا شما درنمی‌یابید» سوره بقره، آیه ۱۵۴.</ref> تا آیه {{متن قرآن|وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَالْجُوعِ وَنَقْصٍ مِنَ الْأَمْوَالِ وَالْأَنْفُسِ وَالثَّمَرَاتِ وَبَشِّرِ الصَّابِرِينَ}}<ref>«و بی‌گمان شما را با چیزی از بیم و گرسنگی و کاستی دارایی‌ها و کسان و فرآورده‌ها می‌آزماییم، و شکیبایان را نوید بخش!» سوره بقره، آیه ۱۵۵.</ref>، {{متن قرآن|الَّذِينَ إِذَا أَصَابَتْهُمْ مُصِيبَةٌ قَالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ}}<ref>«همان کسان که چون بدیشان مصیبتی رسد می‌گویند: «انّا للّه و انّا الیه راجعون» (ما از آن خداوندیم و به سوی او باز می‌گردیم)» سوره بقره، آیه ۱۵۶.</ref> در [[جنگ بدر]] نازل گردید؛ هنگامی که ۱۴ نفر از [[مسلمانان]] به [[قتل]] رسیدند و [[اصحاب پیامبر]] گفتند: فلانی و فلانی مردند. گرچه [[آیه استرجاع]] همان آیه {{متن قرآن|الَّذِينَ إِذَا أَصَابَتْهُمْ مُصِيبَةٌ قَالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ}}<ref>«همان کسان که چون بدیشان مصیبتی رسد می‌گویند: ما از آن خداوندیم و به سوی او باز می‌گردیم» سوره بقره، آیه ۱۵۶.</ref> به شمار می‌رود، اما به لحاظ آنکه آیه با موصول {{متن قرآن|الَّذِينَ}} آغاز گردیده و بر طبق قاعده، توصیف افراد یاد شده در [[آیه]] پیشین است (که مورد امتحانات و [[ابتلائات]] [[الهی]] قرار گرفته‌اند) می‌توان گفت آیه {{متن قرآن|وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَالْجُوعِ وَنَقْصٍ مِنَ الْأَمْوَالِ وَالْأَنْفُسِ وَالثَّمَرَاتِ وَبَشِّرِ الصَّابِرِينَ}}<ref>«و بی‌گمان شما را با چیزی از بیم و گرسنگی و کاستی دارایی‌ها و کسان و فرآورده‌ها می‌آزماییم، و شکیبایان را نوید بخش!» سوره بقره، آیه ۱۵۵.</ref> نیز مقدمه [[آیه استرجاع]] است؛ چرا که [[خداوند]] در [[آیه]] {{متن قرآن|وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَالْجُوعِ وَنَقْصٍ مِنَ الْأَمْوَالِ وَالْأَنْفُسِ وَالثَّمَرَاتِ وَبَشِّرِ الصَّابِرِينَ}}<ref>«و بی‌گمان شما را با چیزی از بیم و گرسنگی و کاستی دارایی‌ها و کسان و فرآورده‌ها می‌آزماییم، و شکیبایان را نوید بخش!» سوره بقره، آیه ۱۵۵.</ref>، [[مؤمنان]] صابری را [[بشارت]] می‌دهد که در مقابل [[بلاها]] و مصیبت‌های گوناگون، [[شکیبایی]] پیشه کرده و شکایتی ندارند و سپس در آیه {{متن قرآن|الَّذِينَ إِذَا أَصَابَتْهُمْ مُصِيبَةٌ قَالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ}}<ref>«همان کسان که چون بدیشان مصیبتی رسد می‌گویند: «انّا للّه و انّا الیه راجعون» (ما از آن خداوندیم و به سوی او باز می‌گردیم)» سوره بقره، آیه ۱۵۶.</ref> آنان را به گفتن {{متن قرآن|إِنَّا لِلَّهِ}} و داشتن ویژگی [[استرجاع]] می‌ستاید.

[[خداوند متعال]] در [[آیه]] {{متن قرآن|وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَالْجُوعِ وَنَقْصٍ مِنَ الْأَمْوَالِ وَالْأَنْفُسِ وَالثَّمَرَاتِ وَبَشِّرِ الصَّابِرِينَ}}<ref>«و بی‌گمان شما را با چیزی از بیم و گرسنگی و کاستی دارایی‌ها و کسان و فرآورده‌ها می‌آزماییم، و شکیبایان را نوید بخش!» سوره بقره، آیه ۱۵۵.</ref> مواردی از قبیل مواجهه با [[ترس]]، [[گرسنگی]]، ضررهای [[مالی]] و فقدان [[خویشاوندان]] و نیز از دست دادن محصولات زراعی را [[آزمون الهی]] و [[مصیبت]] و محل [[استرجاع]] دانسته و به شکیبایانی که هنگام بروز هر یک از موارد مذکور {{متن قرآن|إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ}} می‌گویند، [[بشارت]] داده است<ref>[[محمود سرمدی|سرمدی، محمود]]، [[آیه استرجاع (مقاله)|مقاله «آیه استرجاع»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)|دانشنامه معاصر قرآن کریم]]، ص۶۷-۶۸.</ref>.

== آثار گفتن استرجاع ==
گفتن {{متن قرآن|إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ}} از یک سو [[اقرار]] به [[مبدأ و معاد]] و اظهار [[تسلیم]] در برابر [[قضا و قدر]] بوده و مایه [[آرامش]] [[قلب]] و [[امید]] به [[پاداش الهی]] می‌گردد و از سوی دیگر، یادآور این نکته است که [[بلاها]] و مصیبت‌های زودگذر [[دنیایی]] از [[ناحیه]] [[خداوند]] بوده و [[تصرف]] مالک در مملوک و [[ملک]] [[حقیقی]] خویش است: {{متن قرآن|إِنَّا لِلَّهِ}}. ما از آن [[خدا]] و مملوک او هستیم و مملوک [[حق]] [[اعتراض]] ندارد: {{متن قرآن|عَبْدًا مَمْلُوكًا لَا يَقْدِرُ عَلَى شَيْءٍ}}<ref>«خداوند بنده‌ای زرخرید را مثل می‌زند که توان هیچ کاری ندارد» سوره نحل، آیه ۷۵.</ref>.

[[استرجاع]] موجب دوری استرجاع‌ کننده از سخنان نامناسب و [[شکایت]] و مانع [[وسوسه‌های شیطان]] یا موجب [[دلداری]] و [[تسلی]] [[قلب]]، کاهش [[حزن]] و [[اندوه]] [[مصیبت]] دیده و نیز اشتغال به کاری [[مستحب]] و اظهار [[عقاید]] [[حق]] است. البته این آثار در صورتی است که [[استرجاع]]، تنها به زبان جاری نشود بلکه از صمیم [[قلب]] ادا گردد، به گونه‌ای که [[انسان]] درباره آنچه به خاطرش [[آفریده]] شده بیندیشد. یعنی [[شناخت]] [[خدای تعالی]] و کمال نفس [[انسانی]] و اینکه وی به سوی پروردگارش باز می‌گردد تا برای همیشه باقی بماند و اینکه از این دنیای فانی کوچ می‌کند و [[نعمت‌های خداوند]] را به یاد می‌آورد تا ببیند آنچه که به وی ارزانی داشته‌اند چندین برابر چیزی است که از دست داده و در نتیجه [[مصیبت‌ها]] بر او آسان می‌گردد و به آن [[راضی]] می‌شود<ref>ترجمه المیزان، ج۱؛ جواهر الکلام اطیب البیان، ج۲، ص۳۶۰.</ref>.

موارد ذیل را می‌توان به عنوان [[پاداش]] [[صبر]] و [[استرجاع]] [[مؤمنان]] به شمار آورد:
# '''[[بشارت]]:''' [[استرجاع]] [[شکیبایان]] منشأ برخورداری آنان از [[بشارت]] [[الهی]] است: {{متن قرآن|وَبَشِّرِ الصَّابِرِينَ}}<ref>«و شکیبایان را نوید بخش!» سوره بقره، آیه ۱۵۵.</ref>.
# '''[[توفیق]]:''' [[استرجاع]] [[شکیبایان]] زمینه [[توفیق]] آنان در [[آزمایش الهی]] است که در [[آیه]] ۱۵۵ با عبارت {{متن قرآن|وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ}} آغاز می‌گردد.
# '''[[درود]] و [[رحمت]]:''' [[استرجاع]] [[شکیبایان]] موجب بهره‌مندی ایشان از [[درود]] و [[رحمت الهی]] است: {{متن قرآن|أُولَئِكَ عَلَيْهِمْ صَلَوَاتٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَرَحْمَةٌ}}<ref>«بر آنان از پروردگارشان درودها و بخشایشی است» سوره بقره، آیه ۱۵۷.</ref>.
# '''[[هدایت]]:''' [[استرجاع]] [[شکیبایان]] [[نشانه]] [[هدایت الهی]] است، زیرا در پایان [[آیه]] می‌فرماید: {{متن قرآن|وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُهْتَدُونَ}}<ref>«آنانند که رهیافته‌اند» سوره بقره، آیه ۱۵۷.</ref><ref>[[محمود سرمدی|سرمدی، محمود]]، [[آیه استرجاع (مقاله)|مقاله «آیه استرجاع»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)|دانشنامه معاصر قرآن کریم]]، ص۶۷-۶۸.</ref>

==گفتن {{متن قرآن|إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّآ إِلَيْهِ رَٰجِعُونَ}} هنگام [[مصیبت]]==
[[استرجاع]]، مصدر باب استفعال و از ریشه (ر ـ ج ـ ع) در لغت به معنای [[طلب]] [[رجوع]] و بازپس‌گرفتن چیزی است<ref>الصحاح، ج ۳، ص۱۲۱۶ ـ ۱۲۱۸؛ لغت نامه، ج ۲، ص۱۸۱۳.</ref>. این واژه بر پایه [[روایات]] فراوان برای گفتن [[آیه]] ۱۵۶ بقره {{متن قرآن|إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّآ إِلَيْهِ رَٰجِعُونَ}}<ref>«ما از آن خداوندیم و به سوی او باز می‌گردیم)» سوره بقره، آیه ۱۵۶.</ref> هنگام بروز مصیبت، اصطلاح شده است<ref>جامع‌البیان، مج ۲، ج ۲، ص۵۸ ـ ۵۹؛ روض الجنان، ج ۲، ص۲۴۱ ـ ۲۴۲؛ النهایه، ج ۲، ص۲۰۲.</ref>. [[راز]] نامگذاری گفتن این جمله به استرجاع را می‌توان در جزء دوم آن «إنّا إلیه رجعون» جست که [[اقرار]] به بازگشت به سوی خداست.<ref>[[الله‌مراد انصاری جیرفتی|انصاری جیرفتی]] و [[محمود گودرزی زاهدی|گودرزی زاهدی]]، [[استرجاع (مقاله)|مقاله «استرجاع»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۳ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]] ج۳، ص ۸۶.</ref>.

==موارد استرجاع==
خداونددرآیات ۱۵۵ ـ۱۵۶ بقره مواردی از قبیل مواجهه با [[ترس]] و [[گرسنگی]] و ضررهای [[مالی]] و جانی و از دست دادن محصولات را [[آزمون الهی]] و مصیبت و محل استرجاع دانسته و به صابرانی که هنگام مصیبت {{متن قرآن|إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّآ إِلَيْهِ رَٰجِعُونَ}} می‌گویند، [[بشارت]] داده است: {{متن قرآن|وَلَنَبْلُوَنَّكُم بِشَىْءٍۢ مِّنَ ٱلْخَوْفِ وَٱلْجُوعِ وَنَقْصٍۢ مِّنَ ٱلْأَمْوَٰلِ وَٱلْأَنفُسِ وَٱلثَّمَرَٰتِ وَبَشِّرِ ٱلصَّـٰبِرِينَ * ٱلَّذِينَ إِذَآ أَصَـٰبَتْهُم مُّصِيبَةٌۭ قَالُوٓا۟ إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّآ إِلَيْهِ رَٰجِعُونَ}}<ref>«و بی‌گمان شما را با چیزی از بیم و گرسنگی و کاستی دارایی‌ها و کسان و فرآورده‌ها می‌آزماییم، و شکیبایان را نوید بخش! * همان کسان که چون بدیشان مصیبتی رسد می‌گویند: «انّا للّه و انّا الیه راجعون» (ما از آن خداوندیم و به سوی او باز می‌گردیم)» سوره بقره، آیه ۱۵۵-۱۵۶.</ref>. در [[شأن نزول آیه]] آمده است: [[امیرمؤمنان]]{{ع}} هنگام شنیدن خبر [[شهادت حمزه]]<ref>کنزالدقائق، ج ۲، ص۲۰۱.</ref> یا جعفر<ref>روض‌الجنان، ج۲، ص۲۵۱؛ مناقب، ج ۲، ص۱۳۸.</ref> کلمه استرجاع را بر زبان آورد. سپس این آیه نازل شد. در روایات فراوانی استرجاع به‌هنگام روبه‌رو شدن با هرگونه مصیبت، سفارش<ref>جامع‌البیان، مج ۲، ج ۲، ص۵۷؛ مجمع البیان، ج ۱، ص۴۳۷؛ الدرالمنثور، ج ۱، ص۳۷۸ ـ ۳۷۹.</ref> و از ویژگی‌های [[امّت]] [[پیامبراکرم]]{{صل}} هنگام بروز [[مصیبت]] شمرده شده است<ref>روض‌الجنان، ج ۲، ص۲۴۱؛ تفسیر قرطبی، ج ۲، ص۱۱۹؛ الدرالمنثور، ج ۱، ص۳۷۷.</ref>. بر اساس روایاتی از [[پیامبر]]، هرچه موجب [[اذیت]] مؤمنی شود، گرچه خاموش شدن چراغ<ref>روضه‌الواعظین، ص۴۲۳؛ روض الجنان، ج ۲، ص۲۴۱؛ الدرالمنثور، ج ۱، ص۳۸۰.</ref> یا فرو رفتن خاری در دست باشد از مصادیق مصیبت و جای گفتن [[استرجاع]] است<ref>تفسیر قرطبی، ج ۲، ص۱۱۸؛ الدرالمنثور، ج ۱، ص۳۸۱.</ref>. تکیه بر [[ایمان]] مخاطبان در [[آیه]] ۱۵۳ بقره {{متن قرآن|يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ ٱسْتَعِينُوا۟ بِٱلصَّبْرِ وَٱلصَّلَوٰةِ إِنَّ ٱللَّهَ مَعَ ٱلصَّـٰبِرِينَ}}<ref>«ای مؤمنان! از شکیبایی و نماز یاری بجویید که خداوند با شکیبایان است» سوره بقره، آیه ۱۵۳.</ref> در فرمانِ کمک گرفتن از [[صبر]] و [[نماز]] می‌تواند اشاره به منشأ استرجاعِ [[صابران]]، یعنی ایمان ایشان باشد. به نقل جابر از [[امام باقر]]{{ع}} صبرِ مصیبت دیده مسترجع، از رضای او به [[فعل خداوند]] حکایت دارد<ref>مسکن الفؤاد، ص۹۹.</ref>.<ref>[[الله‌مراد انصاری جیرفتی|انصاری جیرفتی]] و [[محمود گودرزی زاهدی|گودرزی زاهدی]]، [[استرجاع (مقاله)|مقاله «استرجاع»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۳ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]] ج۳، ص ۸۶.</ref>.

==[[پاداش]] استرجاع==
[[خداوند]] در ادامه آیه ۱۵۳ بقره [[معیّت]] خویش با صابران را اعلام فرموده است: «إنَّ اللّهَ مَع الصّـبِرین» و در آیه ۱۵۵ همین [[سوره]] با مسکوت گذاشتن متعلّق «بَشِّرْ» [[بشارت]] بزرگی به صابران داده است<ref>المیزان، ج ۱، ص۳۵۳.</ref> و در آیه ۱۵۷، صابران مسترجع را دارای مقامی والا و مشمول [[درود]] و [[رحمت]] و برخوردار از [[هدایت الهی]] می‌داند: {{متن قرآن|أُو۟لَـٰٓئِكَ عَلَيْهِمْ صَلَوَٰتٌۭ مِّن رَّبِّهِمْ وَرَحْمَةٌۭ وَأُو۟لَـٰٓئِكَ هُمُ ٱلْمُهْتَدُونَ}}<ref>«بر آنان از پروردگارشان درودها و بخشایشی است و آنانند که رهیافته‌اند» سوره بقره، آیه ۱۵۷.</ref> برخی [[مفسران]]، مقصود از «صلوت» را ثنا، [[مدح]] و [[تعظیم]]، و «رَحمَةٌ» را نعمت‌های [[دنیایی]] و [[آخرتی]] و «اهتدا» را [[هدایت]] و رسیدن به [[ثواب]] و [[بهشت]] می‌دانند<ref>مجمع‌البیان، ج ۱، ص۴۳۷؛ التفسیرالکبیر، ج ۲، ص۱۳۳ ـ ۱۳۴.</ref>. برخی اهتدا را رسیدن به [[نعمت‌ها]] و [[سعادت دنیا]] و [[آخرت]] دانسته، تحقق آن را فقط در [[سایه]] استرجاع عملی و [[قلبی]] میسر می‌دانند که در آن مرتبه، شخص خود را نزد خداوند حاضر می‌بیند<ref>مواهب‌الرحمن، ج ۲، ص۱۹۴ ـ ۱۹۵؛ اطیب‌البیان، ج ۲، ص۲۶۲.</ref>. بر پایه روایتی از [[امام صادق]]{{ع}} [[خداوند]] سه ویژگی [[صلوات]]، [[رحمت]] و اهتدا را به مسترجعانِ [[صابر]] عطا کرده است که اگر یکی از آنها به [[فرشتگان]] داده می‌شد، به آن [[راضی]] می‌شدند<ref>الکافی، ج ۲، ص۹۲.</ref>. بر اساس روایتی دیگر، مسترجعان، [[اهل بهشت]]<ref>تفسیر عیاشی، ج ۱، ص۶۹، ح ۱۲۷؛ مجمع البیان، ج ۱، ص۴۳۷.</ref> و در [[سایه]] [[نور]] اعظم [[الهی]] هستند<ref>تفسیر عیاشی، ج ۱، ص۶۹، ح ۱۲۸.</ref> و هرگاه با یادکرد [[مصیبت]] گذشته [[استرجاع]] کنند، خداوند [[گناهان]] پیشین آنها را می‌بخشاید و [[ثواب]] [[زمان]] مصیبت را به آنان عطا می‌کند<ref>نورالثقلین، ج ۱، ص۱۴۴؛ البرهان، ج ۱، ص۳۶۲ ـ ۳۶۳.</ref>. [[سیوطی]] نیز روایاتی به این مضمون نقل کرده است<ref>الدرالمنثور، ج ۱، ص۳۷۸ ـ ۳۷۹.</ref>.<ref>[[الله‌مراد انصاری جیرفتی|انصاری جیرفتی]] و [[محمود گودرزی زاهدی|گودرزی زاهدی]]، [[استرجاع (مقاله)|مقاله «استرجاع»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۳ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]] ج۳، ص ۸۷.</ref>.

==آثار استرجاع==
گفتن {{متن قرآن|إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّآ إِلَيْهِ رَٰجِعُونَ}} از یک سو [[اقرار]] به [[مبدأ و معاد]] و اظهار [[تسلیم]] در برابر [[قضا و قدر]] بوده، مایه [[آرامش]] [[قلب]]<ref>روح‌البیان، ج ۱، ص۲۶۱؛ مواهب الرحمن، ج ۲، ص۱۹۴.</ref> و [[امید]] به [[پاداش الهی]] می‌گردد<ref>جامع‌البیان، مج ۲، ج ۲، ص۵۸.</ref> و از سوی دیگر، یادآور این نکته است که [[بلاها]] و مصیبتهای زودگذر [[دنیایی]] از ناحیه خداوند بوده و تصرّف مالک در مملوک و [[ملک]] [[حقیقی]] خویش است: {{متن قرآن|إِنَّا لِلَّهِ}} و مملوک [[حق اعتراض]] ندارد: {{متن قرآن|عَبْدًۭا مَّمْلُوكًۭا لَّا يَقْدِرُ عَلَىٰ شَىْءٍۢ}}<ref> سوره نحل، آیه ۷۵.</ref>.<ref>اطیب البیان، ج ۲، ص۲۶۰.</ref> استرجاع همچنین موجب دوری استرجاع کننده از سخنان نامناسب و [[شکایت]] و مانع [[وسوسه‌های شیطان]] یا موجب [[دلداری]] و تسلّی قلب و کاهش [[حزن]] و [[اندوه]] مصیبت دیده<ref>روح البیان، ج ۱، ص۲۶۱.</ref> و همچنین [[اشتغال]] به کاری [[مستحب]]<ref>احکام القرآن، ج ۱، ص۱۳۴؛ جواهرالکلام، ج ۴، ص۳۱۰.</ref> و اظهار [[عقاید]] [[حق]] است. البته این آثار در صورتی است که استرجاع تنها زبانی نباشد، بلکه به معنای آن نیز توجه شود.<ref>المیزان، ج ۱، ص۳۵۳؛ حاشیه شیخ زاده، ج ۲، ص۳۹۵.</ref>.<ref>[[الله‌مراد انصاری جیرفتی|انصاری جیرفتی]] و [[محمود گودرزی زاهدی|گودرزی زاهدی]]، [[استرجاع (مقاله)|مقاله «استرجاع»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۳ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]] ج۳، ص ۸۸.</ref>.

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:10524027.jpg|22px]] [[محمود سرمدی|سرمدی، محمود]]، [[آیه استرجاع (مقاله)|مقاله «آیه استرجاع»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)|'''دانشنامه معاصر قرآن کریم''']]
# [[پرونده:13681024.jpg|22px]] [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ عاشورا (کتاب)|'''فرهنگ عاشورا''']]
# [[پرونده:000054.jpg|22px]] [[الله‌مراد انصاری جیرفتی|انصاری جیرفتی]] و [[محمود گودرزی زاهدی|گودرزی زاهدی]]، [[استرجاع (مقاله)|مقاله «استرجاع»]]، '''[[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۳ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم ج۳]]'''
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:آیه استرجاع]]

آیه استرجاع در تفسیر و علوم قرآنی - تاریخچهٔ نسخه‌ها