Jaafari: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = آیه استرجاع | عنوان مدخل = آیه استرجاع | مداخل مرتبط = آیه استرجاع در تفسیر و علوم قرآنی - آیه استرجاع در حدیث - آیه استرجاع در معارف و سیره حسینی | پرسش مرتبط = }} '''استرجاع''' به معنی طلب بازگشت کردن و باز پس گرفت...» ایجاد کرد

2024-09-16T09:27:02Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = آیه استرجاع | عنوان مدخل = آیه استرجاع | مداخل مرتبط = آیه استرجاع در تفسیر و علوم قرآنی - آیه استرجاع در حدیث - آیه استرجاع در معارف و سیره حسینی | پرسش مرتبط = }} '''استرجاع''' به معنی طلب بازگشت کردن و باز پس گرفت...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = آیه استرجاع
| عنوان مدخل = آیه استرجاع
| مداخل مرتبط = [[آیه استرجاع در تفسیر و علوم قرآنی]] - [[آیه استرجاع در حدیث]] - [[آیه استرجاع در معارف و سیره حسینی]]
| پرسش مرتبط =
}}

'''[[استرجاع]]''' به معنی طلب بازگشت کردن و باز پس گرفتن چیزی است و در اصطلاح به گفتن {{متن قرآن|إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ}}<ref>«ما از آن خداوندیم و به سوی او باز می‌گردیم» سوره بقره، آیه ۱۵۶.</ref> گفته می‌شود. کسی که با مصیبتی یا خبر مرگی مواجه شود، آن را بر زبان جاری می‌کند و با حکایت از اینکه بازگشت همه به سوی خداست، بر داغ خویش یا دیگری تسکینی می‌دهد.

== معناشناسی ==
[[استرجاع]] در لغت از ریشه رجع، مصدر باب استفعال و به معنی [[طلب]] بازگشت کردن و باز پس گرفتن چیزی است و در اصطلاح به گفتن {{متن قرآن|إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ}}<ref>«ما از آن خداوندیم و به سوی او باز می‌گردیم» سوره بقره، آیه ۱۵۶.</ref> گفته می‌شود و به‌معنای این است که "ما برای [[خدا]] و از سوی او هستیم و به سوی او باز می‌گردیم" و کسی که با مصیبتی یا خبر مرگی مواجه شود، آن را بر زبان جاری می‌کند و با حکایت از اینکه بازگشت همه به سوی خداست، بر داغ خویش یا دیگری تسکینی می‌دهد<ref>ر. ک. [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ عاشورا (کتاب)|فرهنگ عاشورا]]، ص۵۱؛ [[محمود سرمدی|سرمدی، محمود]]، [[آیه استرجاع (مقاله)|مقاله «آیه استرجاع»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)|دانشنامه معاصر قرآن کریم]]، ص۶۷-۶۸.</ref>.

== استرجاع در روایات ==
در [[روایات]] [[استرجاع]] به هنگام رو به رو شدن با هرگونه [[سختی]] و [[ناگواری]] ـ هرچند ناچیز ـ سفارش و از ویژگی‌های [[امت پیامبر]] {{صل}} شمرده شده است. بر اساس روایتی از [[رسول خدا]] {{صل}} هرچه موجب [[اذیت]] مؤمنی شود، گرچه خاموش شدن چراغ یا فرو رفتن خاری در دست باشد از مصادیق [[مصیبت]] و جای [[استرجاع]] است<ref>تفسیر قرطبی، ج۲، ص۱۷۵؛ الدر المنثور، ج۱، ص۱۵۷.</ref><ref>[[محمود سرمدی|سرمدی، محمود]]، [[آیه استرجاع (مقاله)|مقاله «آیه استرجاع»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)|دانشنامه معاصر قرآن کریم]]، ص۶۷-۶۸.</ref>

از [[ابن عباس]] [[نقل]] شده که [[استرجاع]] از [[خواص]] این [[امت]] است، زیرا [[رسول خدا]] {{صل}} فرمود: "به [[امت]] من چیزی داده شده که به هیچ یک از امت‌های دیگر داده نشده است و آن، گفتن {{متن قرآن|إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ}} به هنگام [[مصیبت]] است". [[سنت]] و [[مستحب]] آن است که پس از [[استرجاع]] بگوید: پروردگارا در این [[مصیبت]]، مرا [[پاداش]] ده و بهتر از آن را برایم جایگزین فرما. همچنین آن حضرت فرموده: "کسی که هنگام [[مصیبت]] [[استرجاع]] کند، [[خداوند]] [[مصیبت]] او را جبران نماید و آخرتش را [[نیکو]] گرداند و [[نسل]] شایسته‌ای برای او قراردهد که به آن [[خشنود]] گردد"<ref>تفسیر روح المعانی، ج۱، ص۱۴۲۱؛ تفسیر العیاشی.</ref>.

در [[اصول کافی]]، از [[صالح بن ابی حماد]] [[نقل]] شده که "[[امام علی]] {{ع}} نزد [[اشعث بن قیس]] رفت و [[مرگ]] برادرش را به وی [[تسلیت]] گفت. [[اشعث بن قیس]] در پاسخ، [[استرجاع]] نمود؛ حضرت به او فرمود: آیا می‌دانی [[تأویل]] آن چیست؟ [[اشعث بن قیس]] عرض کرد: [[خیر]]؛ [[امام]] فرمود: اینکه می‌گویی {{متن قرآن|إِنَّا لِلَّهِ}} [[اقرار]] توست به [[مالکیت]] [[خدا]] و اینکه می‌گویی {{متن قرآن|إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ}} [[اقرار]] ماست به فانی شدن خودمان"<ref>الکافی، ج۳، ص۳۶۱.</ref><ref> [[محمود سرمدی|سرمدی، محمود]]، [[آیه استرجاع (مقاله)|مقاله «آیه استرجاع»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)|دانشنامه معاصر قرآن کریم]]، ص۶۷-۶۸.</ref>

[[امام باقر]] {{ع}} فرمود: "هیچ [[مؤمن]] [[مصیبت]] زده‌ای در [[دنیا]] نیست که هنگام [[مصیبت]]، {{متن حدیث|إِنَّا للّه وإِنّا إِلَیهِ رَاجِعُونَ}} گوید و بر [[مصیبت]] ناگهانی [[شکیبا]] باشد، مگر آنکه [[خداوند]] [[گناهان]] گذشته‌اش را می‌بخشاید، مگر [[گناهان کبیره]] که [[خداوند]] بر آنها [[وعده]] [[دوزخ]] داده است<ref>{{متن حدیث|مَا مِنْ مُؤْمِنٍ يُصَابُ بِمُصِيبَةٍ فِي اَلدُّنْيَا فَيَسْتَرْجِعُ عِنْدَ مُصِيبَتِهِ وَ يَصْبِرُ حِينَ تَفْجَأُهُ اَلْمُصِيبَةُ إِلاَّ غَفَرَ اَللَّهُ لَهُ مَا مَضَى مِنْ ذُنُوبِهِ إِلاَّ اَلْكَبَائِرَ اَلَّتِي أَوْجَبَ اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ عَلَيْهَا اَلنَّارَ}}؛ وسائل الشیعه، ج ۲، ص ۸۹۸.</ref>. [[امام حسین]] {{ع}} بارها در طول راه [[کربلا]] و در خود [[کربلا]] و [[عاشورا]] این جمله را بر زبان راند. از جمله هنگام شنیدن خبر [[شهادت]] [[مسلم بن عقیل]] در منزلگاه "زرود" و نیز شبی که در قصر بنی مقاتل منزل کرده بودند، [[علی اکبر]] این جمله را مکرر از [[پدر]] شنید. چون علت آن را پرسید، [[امام حسین|سیدالشهدا]] فرمود: در [[خواب]] دیدم که صدایی می‌گوید: "این قافله به سوی [[مرگ]] می‌رود...<ref>مقتل الحسین، مقرم، ص ۲۲۷، عوالم (امام حسین)، ص ۲۳۰.</ref> پیش از آن در [[مدینه]] نیز هنگام [[گفتگو]] با [[مروان حکم]]، [[امام حسین]] {{ع}} ضمن بیان فاجعه بار بودن [[خلافت]] [[یزید]]، {{متن حدیث|إِنَّا للّه وإِنّا إِلَیهِ رَاجِعُونَ}} گفت<ref>عوالم، ص ۱۷۵.</ref>.

در امالی [[شیخ مفید]]، [[حدیثی]] از [[امام کاظم]] {{ع}} آمده است: «[[رسول خدا]] {{صل}} فرمود: چهار ویژگی است که در هرکس باشد، [[خداوند]] او را از [[اهل بهشت]] شمرده است: کسی که پناهگاهش [[شهادت]] به [[یگانگی خداوند]] و [[رسالت]] من باشد. کسی که به هنگام برخورداری از [[نعمت خداوند]] بگوید: {{متن قرآن|الْحَمْدُ لِلَّهِ}}<ref>«سپاس، خداوند، پروردگار جهانیان را» سوره فاتحه، آیه ۲.</ref>، کسی که پس از [[ارتکاب گناه]] بگوید: {{متن قرآن|اسْتَغْفِرِ اللَّهَ}}<ref>«و از خداوند آمرزش بخواه» سوره نساء، آیه ۱۰۶.</ref>. کسی که هنگام مواجهه با مصیبتی بگوید: {{متن قرآن|إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ}}<ref>ترجمه امالی، شیخ مفید، ص۸۸.</ref>.

این [[اعتقاد]]، یعنی از اویی و به سوی اویی، هم [[زندگی]] را برای [[انسان]] آسان می‌سازد و از بند تعلقات می‌رهاند، هم [[مرگ]] را هموار و پذیرفتنی می‌کند و او را به منزلگاه [[ابدی]] [[مشتاق]] می‌سازد و تنها نفس‌های مطمئنه در برابر [[مصیبت‌ها]] و داغ [[شهیدان]]، [[آرامش]] دارند [[مرگ]] را کوچیدن به [[خانه]] همیشگی و جوار [[خدا]] می‌دانند<ref>ر. ک. [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ عاشورا (کتاب)|فرهنگ عاشورا]]، ص۵۱.</ref>.

== آثار گفتن استرجاع ==
گفتن {{متن قرآن|إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ}} از یک سو [[اقرار]] به [[مبدأ و معاد]] و اظهار [[تسلیم]] در برابر [[قضا و قدر]] بوده و مایه [[آرامش]] [[قلب]] و [[امید]] به [[پاداش الهی]] می‌گردد و از سوی دیگر، یادآور این نکته است که [[بلاها]] و مصیبت‌های زودگذر [[دنیایی]] از [[ناحیه]] [[خداوند]] بوده و [[تصرف]] مالک در مملوک و [[ملک]] [[حقیقی]] خویش است: {{متن قرآن|إِنَّا لِلَّهِ}}. ما از آن [[خدا]] و مملوک او هستیم و مملوک [[حق]] [[اعتراض]] ندارد: {{متن قرآن|عَبْدًا مَمْلُوكًا لَا يَقْدِرُ عَلَى شَيْءٍ}}<ref>«خداوند بنده‌ای زرخرید را مثل می‌زند که توان هیچ کاری ندارد» سوره نحل، آیه ۷۵.</ref>.

[[استرجاع]] موجب دوری استرجاع‌ کننده از سخنان نامناسب و [[شکایت]] و مانع [[وسوسه‌های شیطان]] یا موجب [[دلداری]] و [[تسلی]] [[قلب]]، کاهش [[حزن]] و [[اندوه]] [[مصیبت]] دیده و نیز اشتغال به کاری [[مستحب]] و اظهار [[عقاید]] [[حق]] است. البته این آثار در صورتی است که [[استرجاع]]، تنها به زبان جاری نشود بلکه از صمیم [[قلب]] ادا گردد، به گونه‌ای که [[انسان]] درباره آنچه به خاطرش [[آفریده]] شده بیندیشد. یعنی [[شناخت]] [[خدای تعالی]] و کمال نفس [[انسانی]] و اینکه وی به سوی پروردگارش باز می‌گردد تا برای همیشه باقی بماند و اینکه از این دنیای فانی کوچ می‌کند و [[نعمت‌های خداوند]] را به یاد می‌آورد تا ببیند آنچه که به وی ارزانی داشته‌اند چندین برابر چیزی است که از دست داده و در نتیجه [[مصیبت‌ها]] بر او آسان می‌گردد و به آن [[راضی]] می‌شود<ref>ترجمه المیزان، ج۱؛ جواهر الکلام اطیب البیان، ج۲، ص۳۶۰.</ref>.

موارد ذیل را می‌توان به عنوان [[پاداش]] [[صبر]] و [[استرجاع]] [[مؤمنان]] به شمار آورد:
# '''[[بشارت]]:''' [[استرجاع]] [[شکیبایان]] منشأ برخورداری آنان از [[بشارت]] [[الهی]] است: {{متن قرآن|وَبَشِّرِ الصَّابِرِينَ}}<ref>«و شکیبایان را نوید بخش!» سوره بقره، آیه ۱۵۵.</ref>.
# '''[[توفیق]]:''' [[استرجاع]] [[شکیبایان]] زمینه [[توفیق]] آنان در [[آزمایش الهی]] است که در [[آیه]] ۱۵۵ با عبارت {{متن قرآن|وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ}} آغاز می‌گردد.
# '''[[درود]] و [[رحمت]]:''' [[استرجاع]] [[شکیبایان]] موجب بهره‌مندی ایشان از [[درود]] و [[رحمت الهی]] است: {{متن قرآن|أُولَئِكَ عَلَيْهِمْ صَلَوَاتٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَرَحْمَةٌ}}<ref>«بر آنان از پروردگارشان درودها و بخشایشی است» سوره بقره، آیه ۱۵۷.</ref>.
# '''[[هدایت]]:''' [[استرجاع]] [[شکیبایان]] [[نشانه]] [[هدایت الهی]] است، زیرا در پایان [[آیه]] می‌فرماید: {{متن قرآن|وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُهْتَدُونَ}}<ref>«آنانند که رهیافته‌اند» سوره بقره، آیه ۱۵۷.</ref><ref>[[محمود سرمدی|سرمدی، محمود]]، [[آیه استرجاع (مقاله)|مقاله «آیه استرجاع»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)|دانشنامه معاصر قرآن کریم]]، ص۶۷-۶۸.</ref>

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:10524027.jpg|22px]] [[محمود سرمدی|سرمدی، محمود]]، [[آیه استرجاع (مقاله)|مقاله «آیه استرجاع»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)|'''دانشنامه معاصر قرآن کریم''']]
# [[پرونده:13681024.jpg|22px]] [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ عاشورا (کتاب)|'''فرهنگ عاشورا''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:آیه استرجاع]]

آیه استرجاع در حدیث - تاریخچهٔ نسخه‌ها