آیه اهل ذکر در کلام اسلامی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* مصداق «اهل‌ذکر» از منظر مفسران شیعه */

2025-05-04T06:58:26Z

مصداق «اهل‌ذکر» از منظر مفسران شیعه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۴ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۲۸
خط ۴۵:		خط ۴۵:
	ناگفته نماند که بنا بر این بیان در تبیین آیه شریفه، مسائل فراوان دیگری پیرامون مسئله [[امامت]]، از قبیل [[ضرورت تشکیل حکومت دینی]] به رهبری امام معصوم و [[ضرورت]] [[اطاعت]] امت از حضرتش در اداره حکومت و [[امتثال]] [[فرامین]] آنان در امور اجتماعی و مسائل دیگری از این قبیل قابل اثبات است که خارج از بحث فعلی ما است<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۶ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۶]]، ص۱۷۱.</ref>.		ناگفته نماند که بنا بر این بیان در تبیین آیه شریفه، مسائل فراوان دیگری پیرامون مسئله [[امامت]]، از قبیل [[ضرورت تشکیل حکومت دینی]] به رهبری امام معصوم و [[ضرورت]] [[اطاعت]] امت از حضرتش در اداره حکومت و [[امتثال]] [[فرامین]] آنان در امور اجتماعی و مسائل دیگری از این قبیل قابل اثبات است که خارج از بحث فعلی ما است<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۶ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۶]]، ص۱۷۱.</ref>.

	==مصداق «اهل‌ذکر» از منظر [[مفسران شیعه]]==		== مصداق «اهل‌ذکر» از منظر [[مفسران شیعه]] ==
	امین‌الاسلام [[طبرسی]] می‌نویسد:		امین‌الاسلام [[طبرسی]] می‌نویسد: مقصود از «اهل‌الذکر‌» کسانی‌ هستند که به [[تاریخ]] گذشتگان آگاهی دارند. بنابراین «[[اهل‌الذکر]]» یعنی اهل علم، بدیهی است که ذکر یعنی متذکر بودن و ضد [[سهو]] است و هر [[علمی]] از [[تذکر]] و یادآوری حاصل می‌شود. از‌ این‌ لحاظ جایز است که ذکر یعنی سبب به جای مسبب (علم) به‌کار رود. این قول رمانی، [[زجاج]] و ازهری است. [[ابن‌عباس]] و [[مجاهد]] گفته‌اند، منظور «[[اهل کتاب]]» است. یعنی اگر نمی‌دانید‌ از‌ [[اهل تورات]] و [[انجیل]] سؤال کنید، این خطاب به [[مشرکان]] است. ابن‌زید گفته است، منظور اهل قرآن است؛ زیرا ذکر یعنی [[قرآن]]، قریب به همین مضمون را، جابر و محمد بن‌ مسلم‌ از‌ [[امام باقر]]{{ع}} [[روایت]] کرده‌اند که‌ فرمود‌: «اهل‌ ذکر ما هستیم» از نظر ایشان مشرکان مکه، مخاطب آیه هستند که [[نبوت]] [[رسول خدا]] را منکر بودند<ref>طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان لعلوم القرآن، ج۶، ص۵۵۷‌.</ref>.
	مقصود از «اهل‌الذکر‌» کسانی‌ هستند که به [[تاریخ]] گذشتگان آگاهی دارند. بنابراین «[[اهل‌الذکر]]» یعنی [[اهل ~~علم]]،~~ بدیهی است که ذکر یعنی متذکر بودن و ضد [[سهو]] است و هر [[علمی]] از [[تذکر]] و یادآوری حاصل می‌شود. از‌ این‌ لحاظ جایز است که ذکر یعنی سبب به جای مسبب (علم) به‌کار رود. این قول رمانی، [[زجاج]] و [[ازهری]] است. [[ابن‌عباس]] و [[مجاهد]] گفته‌اند، منظور «[[اهل کتاب]]» است. یعنی اگر نمی‌دانید‌ از‌ [[اهل تورات]] و [[انجیل]] سؤال کنید، این خطاب به [[مشرکان]] است. [[ابن‌زید]] گفته است، منظور [[اهل قرآن]] است؛ زیرا ذکر یعنی [[قرآن]]، قریب به همین مضمون را، جابر و محمد بن‌ مسلم‌ از‌ [[امام باقر]]{{ع}} [[روایت]] کرده‌اند که‌ فرمود‌: «اهل‌ ذکر ما هستیم» از نظر ایشان [[مشرکان ~~مکه]]،~~ مخاطب آیه هستند که [[نبوت]] [[رسول خدا]] را منکر بودند<ref>طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان لعلوم القرآن، ج۶، ص۵۵۷‌.</ref>.

	علامه‌ طباطبایی‌ در این باره می‌نویسد:		علامه‌ طباطبایی‌ در این باره می‌نویسد: [[آیه شریفه]] به یک‌ اصل‌ عقلایی و [[حکم عقلی]] اشاره می‌کند و آن‌هم رجوع [[جاهل]] در هر فنی به عالم آن فن است. این یک دستور‌ تعبدی‌ نیست‌ و امر آن هم مولوی نیست که بخواهد بدون ملاک عقلی‌ به جاهل دستور مراجعه به عالم بدهد<ref>طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱۲، ص۲۵۹.</ref>.
	[[آیه شریفه]] به یک‌ اصل‌ عقلایی و [[حکم عقلی]] اشاره می‌کند و آن‌هم [[رجوع]] [[جاهل]] در هر فنی به عالم آن فن است. این یک دستور‌ تعبدی‌ نیست‌ و امر آن هم [[مولوی]] نیست که بخواهد بدون ملاک عقلی‌ به جاهل دستور مراجعه به عالم بدهد<ref>طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱۲، ص۲۵۹~~.</ref>.~~
	[[علامه طباطبایی]] [[معتقد]] است در این آیه‌، خطاب‌ را‌ باید عموم گرفت تا افراد راه خود را شناخته و [[اطاعت]] کنند‌. افراد‌ [[جاهل]] مانند [[مشرکان]]، به [[اهل علم]] مراجعه نموده از ایشان بپرسند و اما آگاهان به این معنا‌ مانند‌ خود‌ [[پیامبر]]{{صل}} که دیگر [[بی‌نیاز]] از سؤال هستند، بنابراین مخاطبان [[آیه]] پیامبر{{صل}} و عموم [[مردم]] هستند‌<ref>طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱۲، ص۲۵۷.</ref>.
	[[علامه طباطبایی]] در بحث [[روایی]] به [[نقل احادیث]] از [[الکافی]] و [[تفاسیر]] روایی‌ پرداخته‌ و روایاتی‌ را از این منابع نقل می‌کند که بیان می‌دارد، منظور از «[[اهل‌الذکر]]» [[اهل‌بیت]] هستند‌؛ به‌عنوان‌ نمونه می‌نویسد:
	در [[تفسیر عیاشی]] از [[محمد بن مسلم]] از [[امام باقر]]{{ع}} روایت‌ کرده‌ که‌ گفت: به [[امام]] عرض کردم مردمی که نزد ما هستند، [[فکر]] می‌کنند که مقصود‌ از‌ [[اهل ذکر]] در آیه {{متن قرآن\|فَاسْأَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ}} [[یهود]] و [[نصارا]] هستند. حضرت فرمود: اگر آنان‌ باشند‌، ایشان‌ شما را به [[دین]] خود می‌خوانند و هرگز [[حق]] مطلب را که [[حقانیت اسلام]] است را‌ به‌ شما نمی‌گویند<ref>طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱۲، ص۲۸۴.</ref>.

	[[~~آیت‌الله مکارم شیرازی~~]] ~~دراین‌باره می‌نویسد:~~		[[علامه طباطبایی]] [[معتقد]] است در این آیه‌، خطاب‌ را‌ باید عموم گرفت تا افراد راه خود را شناخته و [[اطاعت]] کنند‌. افراد‌ [[جاهل]] مانند [[مشرکان]]، به اهل علم مراجعه نموده از ایشان بپرسند و اما آگاهان به این معنا‌ مانند‌ خود‌ [[پیامبر]]{{صل}} که دیگر بی‌نیاز از سؤال هستند، بنابراین مخاطبان [[آیه]] پیامبر{{صل}} و عموم [[مردم]] هستند‌<ref>طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱۲، ص۲۵۷.</ref>.
	~~ذکر به‌معنای آگاهی‌ و اطلاع‌ است‌ و اهل ذکر مفهوم وسیعی دارد که همه آگاهان و~~ [[~~اهل~~]] ~~اطلاع~~ را ~~در زمینه‌های مختلف شامل‌ می‌‌شود‌~~ و ~~اگر‌ بسیاری از~~ [[~~مفسران~~]] ~~اهل ذکر را در اینجا به‌معنای علمای~~ [[~~اهل کتاب‌~~]] تفسیر‌ کرده‌اند نه به این معنا است که اهل ذکر مفهوم محدودی داشته باشد، بلکه در واقع‌ از‌ قبیل تطبیق کلی بر مصداق است؛ زیرا سؤال درباره [[~~پیامبران~~]] و [[~~رسولان~~]] ~~پیشین‌ و اینکه‌ آنها مردانی~~ از جنس [[بشر]] با برنامه‌های‌ [[تبلیغی‌]] و اجرایی‌ بودند، قاعدتاً می‌بایست از [[دانشمندان]] اهل کتاب‌ و علمای‌ یهود و نصارا سؤال شود، درست است که آنها با مشرکان در تمام جهات‌ هم‌ [[عقیده]] نبودند، ولی همگی در‌ این‌ جهت که‌ با‌ اسلام‌ [[مخالفت]] داشتند، هماهنگ بودند، بنابراین ~~علمای‌ اهل‌ کتاب برای بیان حال~~ [[~~پیامبران پیشین]] منبع خوبی برای مشرکان محسوب می‌شدند‌. از‌ نظر ایشان مخاطب~~ آیه ~~[[رسول خدا~~]]{{صل}} ~~است‌~~<ref>~~مکارم شیرازی، ناصر و همکاران،~~ تفسیر ~~نمونه، ج۱۱، ص۲۴۲‌~~.</ref>.

	علامه‌ [[جوادی آملی]] دراین‌باره می‌نویسد:		[[علامه طباطبایی]] در بحث [[روایی]] به نقل احادیث از [[الکافی]] و [[تفاسیر]] روایی‌ پرداخته‌ و روایاتی‌ را از این منابع نقل می‌کند که بیان می‌دارد، منظور از «[[اهل‌الذکر]]» [[اهل‌بیت]] هستند‌؛ به‌عنوان‌ نمونه می‌نویسد: در [[تفسیر عیاشی]] از [[محمد بن مسلم]] از [[امام باقر]]{{ع}} روایت‌ کرده‌ که‌ گفت: به [[امام]] عرض کردم مردمی که نزد ما هستند، [[فکر]] می‌کنند که مقصود‌ از‌ [[اهل ذکر]] در آیه {{متن قرآن\|فَاسْأَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ}} [[یهود]] و [[نصارا]] هستند. حضرت فرمود: اگر آنان‌ باشند‌، ایشان‌ شما را به [[دین]] خود می‌خوانند و هرگز [[حق]] مطلب را که حقانیت اسلام است را‌ به‌ شما نمی‌گویند<ref>طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱۲، ص۲۸۴.</ref>.
	مصداق‌ روشن‌ «[[اهل الذکر]]» در این [[آیه]] [[دانشمندان]] [[اهل کتاب]] به‌ویژه علمای [[یهود]] [[مدینه]] هستند‌ که‌ [[مشرکان]] با آنان ارتباط داشتند‌، ولی‌ اطلاق‌ آیه، همه آگاهان‌ به‌ویژه‌ [[امامان معصوم]]{{عم}} را فرا‌ می‌گیرد‌، چنان‌که [[روایات]] نیز با قطع نظر از خصوصیت مورد، و به شکل [[اولویت]] «[[اهل]] الذکر‌» را‌ بر آنان تطبیق ‌داده‌اند<ref>جوادی آملی، عبدالله، تفسیر تسنیم، ج۴۴، ص۱۹۹‌.</ref>.
	با‌ توجه‌ به [[شأن نزول]] آیه‌ و همچنین قرینه تناسب [[حکم]] و موضوع و سؤال و جواب، واژه ذکر در آیه محل بحث می‌تواند به‌معنای‌ علم‌ و [[آگاهی]] باشد. چون فرض بر این‌ است‌ که‌ مشرکان‌ ناآگاه‌ [[مکه]] می‌بایست سؤال‌هایی‌ را‌ درباره ویژگی‌های [[انبیای سلف]] مطرح سازند. بنابراین «[[اهل‌الذکر]]» یعنی [[عالمان]] و ~~[[اندیشمندان]]،~~ کسانی که در یک رشته‌ خاص‌ تخصص‌ دارند و جانب [[انصاف]] را رعایت می‌کنند. با‌ توجه‌ به‌ اینکه‌ دستور‌ آیه‌ منحصر در [[عصر بعثت]] نیست، قطعاً «اهل کتاب» مصداق معین «اهل‌الذکر» نخواهند بود. [[روایت]] نیز اهل کتاب را به‌عنوان «اهل الذکر» رد می‌کند. [[خدای متعال]] نیز، مشرکان‌ را به اهل کتاب، ارجاع نمی‌دهد؛ زیرا اهل کتاب سخنی نمی‌گویند که به نفع [[نبوت حضرت محمد]]{{صل}} تمام شود. به‌خصوص اینکه خدای متعال آنان را به [[تحریف]] و [[کتمان]] توصیف نموده است‌. {{متن قرآن\|يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ عَنْ مَوَاضِعِهِ}}<ref>«کلمات را از جایگاه (راستین) آن جابه‌جا می‌کنند» سوره نساء، آیه ۴۶.</ref>. با [[عنایت]] به این مطلب منظور از «[[اهل ذکر]]» به هنگام [[نزول آیه]] همه افراد [[آگاه]] به [[تاریخ]] و سرگذشت [[پیامبران]] گذشته است که شامل افراد‌ غیر‌ اهل کتاب نیز می‌شود. با توجه به اینکه [[اهل‌بیت]]{{عم}} عالم به همه [[احکام]] و [[قرآن]] هستند و اهل ذکر هم به‌معنای عالمان و اندیشمندان است و [[روایات‌]] نیز‌ مصداق «اهل الذکر» را اهل‌بیت{{عم}} می‌داند‌، بنابراین پس از عصر نزول آیه و با حضور [[اهل بیت]]{{عم}} بدیهی است که تنها مصداق آشکار و اکمل «اهل الذکر» اهل‌بیت{{عم}} هستند. البته به هنگام‌ نزول‌ آیه مراجعه به [[اهل‌ بیت]]{{عم}} ازطرف [[مشرکان]] صورت نمی‌گیرد؛ زیرا وقتی [[سخن پیامبر]]{{صل}} را قبول ندارند، بدیهی است که سخن [[اهل بیت]]{{عم}} را نیز قبول نداشته باشند.<ref>[[محمد علی رضایی اصفهانی\|رضایی اصفهانی، محمد علی]]، [[مرجعیت علمی اهل بیت بر پایه تفسیر تطبیقی آیه اهل الذکر (مقاله)\|مرجعیت علمی اهل بیت بر پایه تفسیر تطبیقی آیه اهل الذکر]]، ص ۷۱</ref>		[[آیت‌الله مکارم شیرازی]] دراین‌باره می‌نویسد: ذکر به‌معنای آگاهی‌ و اطلاع‌ است‌ و اهل ذکر مفهوم وسیعی دارد که همه آگاهان و [[اهل]] اطلاع را در زمینه‌های مختلف شامل‌ می‌‌شود‌ و اگر‌ بسیاری از [[مفسران]] اهل ذکر را در اینجا به‌معنای علمای [[اهل کتاب‌]] تفسیر‌ کرده‌اند نه به این معنا است که اهل ذکر مفهوم محدودی داشته باشد، بلکه در واقع‌ از‌ قبیل تطبیق کلی بر مصداق است؛ زیرا سؤال درباره [[پیامبران]] و [[رسولان]] پیشین‌ و اینکه‌ آنها مردانی از جنس [[بشر]] با برنامه‌های‌ [[تبلیغی‌]] و اجرایی‌ بودند، قاعدتاً می‌بایست از دانشمندان اهل کتاب‌ و علمای‌ یهود و نصارا سؤال شود، درست است که آنها با مشرکان در تمام جهات‌ هم‌ [[عقیده]] نبودند، ولی همگی در‌ این‌ جهت که‌ با‌ اسلام‌ [[مخالفت]] داشتند، هماهنگ بودند، بنابراین علمای‌ اهل‌ کتاب برای بیان حال پیامبران پیشین منبع خوبی برای مشرکان محسوب می‌شدند‌. از‌ نظر ایشان مخاطب آیه [[رسول خدا]]{{صل}} است‌<ref>مکارم شیرازی، ناصر و همکاران، تفسیر نمونه، ج۱۱، ص۲۴۲‌.</ref>.

			علامه‌ [[جوادی آملی]] دراین‌باره می‌نویسد: مصداق‌ روشن‌ «[[اهل الذکر]]» در این [[آیه]] دانشمندان [[اهل کتاب]] به‌ویژه علمای [[یهود]] [[مدینه]] هستند‌ که‌ [[مشرکان]] با آنان ارتباط داشتند‌، ولی‌ اطلاق‌ آیه، همه آگاهان‌ به‌ویژه‌ [[امامان معصوم]]{{عم}} را فرا‌ می‌گیرد‌، چنان‌که [[روایات]] نیز با قطع نظر از خصوصیت مورد، و به شکل اولویت «[[اهل]] الذکر‌» را‌ بر آنان تطبیق ‌داده‌اند<ref>جوادی آملی، عبدالله، تفسیر تسنیم، ج۴۴، ص۱۹۹‌.</ref>.

			با‌ توجه‌ به [[شأن نزول]] آیه‌ و همچنین قرینه تناسب [[حکم]] و موضوع و سؤال و جواب، واژه ذکر در آیه محل بحث می‌تواند به‌معنای‌ علم‌ و [[آگاهی]] باشد. چون فرض بر این‌ است‌ که‌ مشرکان‌ ناآگاه‌ [[مکه]] می‌بایست سؤال‌هایی‌ را‌ درباره ویژگی‌های انبیای سلف مطرح سازند. بنابراین «[[اهل‌الذکر]]» یعنی [[عالمان]] و اندیشمندان، کسانی که در یک رشته‌ خاص‌ تخصص‌ دارند و جانب [[انصاف]] را رعایت می‌کنند. با‌ توجه‌ به‌ اینکه‌ دستور‌ آیه‌ منحصر در عصر بعثت نیست، قطعاً «اهل کتاب» مصداق معین «اهل‌الذکر» نخواهند بود. [[روایت]] نیز اهل کتاب را به‌عنوان «اهل الذکر» رد می‌کند. [[خدای متعال]] نیز، مشرکان‌ را به اهل کتاب، ارجاع نمی‌دهد؛ زیرا اهل کتاب سخنی نمی‌گویند که به نفع [[نبوت حضرت محمد]]{{صل}} تمام شود. به‌خصوص اینکه خدای متعال آنان را به [[تحریف]] و [[کتمان]] توصیف نموده است‌. {{متن قرآن\|يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ عَنْ مَوَاضِعِهِ}}<ref>«کلمات را از جایگاه (راستین) آن جابه‌جا می‌کنند» سوره نساء، آیه ۴۶.</ref>. با عنایت به این مطلب منظور از «[[اهل ذکر]]» به هنگام نزول آیه همه افراد [[آگاه]] به [[تاریخ]] و سرگذشت [[پیامبران]] گذشته است که شامل افراد‌ غیر‌ اهل کتاب نیز می‌شود. با توجه به اینکه [[اهل‌بیت]]{{عم}} عالم به همه [[احکام]] و [[قرآن]] هستند و اهل ذکر هم به‌معنای عالمان و اندیشمندان است و [[روایات‌]] نیز‌ مصداق «اهل الذکر» را اهل‌بیت{{عم}} می‌داند‌، بنابراین پس از عصر نزول آیه و با حضور [[اهل بیت]]{{عم}} بدیهی است که تنها مصداق آشکار و اکمل «اهل الذکر» اهل‌بیت{{عم}} هستند. البته به هنگام‌ نزول‌ آیه مراجعه به [[اهل‌ بیت]]{{عم}} ازطرف [[مشرکان]] صورت نمی‌گیرد؛ زیرا وقتی سخن پیامبر{{صل}} را قبول ندارند، بدیهی است که سخن [[اهل بیت]]{{عم}} را نیز قبول نداشته باشند<ref>[[محمد علی رضایی اصفهانی\|رضایی اصفهانی، محمد علی]]، [[مرجعیت علمی اهل بیت بر پایه تفسیر تطبیقی آیه اهل الذکر (مقاله)\|مرجعیت علمی اهل بیت بر پایه تفسیر تطبیقی آیه اهل الذکر]]، ص ۷۱.</ref>.

	== پرسش مستقیم ==		== پرسش مستقیم ==

Bahmani در ‏۴ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۶:۵۳

2025-05-04T06:53:16Z

نمایش تغییرات

Jaafari در ‏۱ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۲۵

2025-05-01T07:25:00Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۵۵
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط = آیه اهل ذکر		\| موضوع مرتبط = آیه اهل ذکر
	\| عنوان مدخل = آیه اهل ذکر		\| عنوان مدخل = آیه اهل ذکر
	\| مداخل مرتبط = [[آیه اهل ذکر در تفسیر و علوم قرآنی]] - [[آیه اهل ذکر در حدیث]] - [[آیه اهل ذکر در کلام اسلامی]] - [[آیه اهل ذکر در فقه اسلامی]] - [[آیه اهل ذکر در معارف و سیره رضوی]]		\| مداخل مرتبط = [[آیه اهل ذکر در تفسیر و علوم قرآنی]] - [[آیه اهل ذکر در حدیث]] - [[آیه اهل ذکر در کلام اسلامی]] - [[آیه اهل ذکر در فقه اسلامی]] - [[آیه اهل ذکر در معارف و سیره رضوی]] - [[آیه اهل ذکر از دیدگاه اهل سنت]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

Jaafari: /* منابع */

2025-05-01T05:44:50Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۱۴
خط ۶۷:		خط ۶۷:
	{{منابع}}		{{منابع}}
	# [[پرونده:1379153.jpg\|22px]] [[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۶ (کتاب)\|'''ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۶''']]		# [[پرونده:1379153.jpg\|22px]] [[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۶ (کتاب)\|'''ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۶''']]
			# [[پرونده:Motafsiri.jpg\|22px]] [[محمد علی رضایی اصفهانی\|رضایی اصفهانی، محمد علی]]، [[مرجعیت علمی اهل بیت بر پایه تفسیر تطبیقی آیه اهل الذکر (مقاله)\|'''مرجعیت علمی اهل بیت بر پایه تفسیر تطبیقی آیه اهل الذکر''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Jaafari: /* پرسش مستقیم */

2025-05-01T05:44:41Z

پرسش مستقیم

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۱۴
خط ۴۳:		خط ۴۳:

	ناگفته نماند که بنا بر این بیان در تبیین آیه شریفه، مسائل فراوان دیگری پیرامون مسئله [[امامت]]، از قبیل [[ضرورت تشکیل حکومت دینی]] به [[رهبری امام]] معصوم و [[ضرورت]] [[اطاعت]] امت از حضرتش در [[اداره حکومت]] و [[امتثال]] [[فرامین]] آنان در [[امور اجتماعی]] و مسائل دیگری از این قبیل قابل اثبات است که خارج از بحث فعلی ما است<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۶ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۶]]، ص۱۷۱.</ref>.		ناگفته نماند که بنا بر این بیان در تبیین آیه شریفه، مسائل فراوان دیگری پیرامون مسئله [[امامت]]، از قبیل [[ضرورت تشکیل حکومت دینی]] به [[رهبری امام]] معصوم و [[ضرورت]] [[اطاعت]] امت از حضرتش در [[اداره حکومت]] و [[امتثال]] [[فرامین]] آنان در [[امور اجتماعی]] و مسائل دیگری از این قبیل قابل اثبات است که خارج از بحث فعلی ما است<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۶ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۶]]، ص۱۷۱.</ref>.

			==مصداق «اهل‌ذکر» از منظر [[مفسران شیعه]]==
			امین‌الاسلام [[طبرسی]] می‌نویسد:
			مقصود از «اهل‌الذکر‌» کسانی‌ هستند که به [[تاریخ]] گذشتگان آگاهی دارند. بنابراین «[[اهل‌الذکر]]» یعنی [[اهل علم]]، بدیهی است که ذکر یعنی متذکر بودن و ضد [[سهو]] است و هر [[علمی]] از [[تذکر]] و یادآوری حاصل می‌شود. از‌ این‌ لحاظ جایز است که ذکر یعنی سبب به جای مسبب (علم) به‌کار رود. این قول رمانی، [[زجاج]] و [[ازهری]] است. [[ابن‌عباس]] و [[مجاهد]] گفته‌اند، منظور «[[اهل کتاب]]» است. یعنی اگر نمی‌دانید‌ از‌ [[اهل تورات]] و [[انجیل]] سؤال کنید، این خطاب به [[مشرکان]] است. [[ابن‌زید]] گفته است، منظور [[اهل قرآن]] است؛ زیرا ذکر یعنی [[قرآن]]، قریب به همین مضمون را، جابر و محمد بن‌ مسلم‌ از‌ [[امام باقر]]{{ع}} [[روایت]] کرده‌اند که‌ فرمود‌: «اهل‌ ذکر ما هستیم» از نظر ایشان [[مشرکان مکه]]، مخاطب آیه هستند که [[نبوت]] [[رسول خدا]] را منکر بودند<ref>طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان لعلوم القرآن، ج۶، ص۵۵۷‌.</ref>.

			علامه‌ طباطبایی‌ در این باره می‌نویسد:
			[[آیه شریفه]] به یک‌ اصل‌ عقلایی و [[حکم عقلی]] اشاره می‌کند و آن‌هم [[رجوع]] [[جاهل]] در هر فنی به عالم آن فن است. این یک دستور‌ تعبدی‌ نیست‌ و امر آن هم [[مولوی]] نیست که بخواهد بدون ملاک عقلی‌ به جاهل دستور مراجعه به عالم بدهد<ref>طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱۲، ص۲۵۹.</ref>.
			[[علامه طباطبایی]] [[معتقد]] است در این آیه‌، خطاب‌ را‌ باید عموم گرفت تا افراد راه خود را شناخته و [[اطاعت]] کنند‌. افراد‌ [[جاهل]] مانند [[مشرکان]]، به [[اهل علم]] مراجعه نموده از ایشان بپرسند و اما آگاهان به این معنا‌ مانند‌ خود‌ [[پیامبر]]{{صل}} که دیگر [[بی‌نیاز]] از سؤال هستند، بنابراین مخاطبان [[آیه]] پیامبر{{صل}} و عموم [[مردم]] هستند‌<ref>طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱۲، ص۲۵۷.</ref>.
			[[علامه طباطبایی]] در بحث [[روایی]] به [[نقل احادیث]] از [[الکافی]] و [[تفاسیر]] روایی‌ پرداخته‌ و روایاتی‌ را از این منابع نقل می‌کند که بیان می‌دارد، منظور از «[[اهل‌الذکر]]» [[اهل‌بیت]] هستند‌؛ به‌عنوان‌ نمونه می‌نویسد:
			در [[تفسیر عیاشی]] از [[محمد بن مسلم]] از [[امام باقر]]{{ع}} روایت‌ کرده‌ که‌ گفت: به [[امام]] عرض کردم مردمی که نزد ما هستند، [[فکر]] می‌کنند که مقصود‌ از‌ [[اهل ذکر]] در آیه {{متن قرآن\|فَاسْأَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ}} [[یهود]] و [[نصارا]] هستند. حضرت فرمود: اگر آنان‌ باشند‌، ایشان‌ شما را به [[دین]] خود می‌خوانند و هرگز [[حق]] مطلب را که [[حقانیت اسلام]] است را‌ به‌ شما نمی‌گویند<ref>طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱۲، ص۲۸۴.</ref>.

			[[آیت‌الله مکارم شیرازی]] دراین‌باره می‌نویسد:
			ذکر به‌معنای آگاهی‌ و اطلاع‌ است‌ و اهل ذکر مفهوم وسیعی دارد که همه آگاهان و [[اهل]] اطلاع را در زمینه‌های مختلف شامل‌ می‌‌شود‌ و اگر‌ بسیاری از [[مفسران]] اهل ذکر را در اینجا به‌معنای علمای [[اهل کتاب‌]] تفسیر‌ کرده‌اند نه به این معنا است که اهل ذکر مفهوم محدودی داشته باشد، بلکه در واقع‌ از‌ قبیل تطبیق کلی بر مصداق است؛ زیرا سؤال درباره [[پیامبران]] و [[رسولان]] پیشین‌ و اینکه‌ آنها مردانی از جنس [[بشر]] با برنامه‌های‌ [[تبلیغی‌]] و اجرایی‌ بودند، قاعدتاً می‌بایست از [[دانشمندان]] اهل کتاب‌ و علمای‌ یهود و نصارا سؤال شود، درست است که آنها با مشرکان در تمام جهات‌ هم‌ [[عقیده]] نبودند، ولی همگی در‌ این‌ جهت که‌ با‌ اسلام‌ [[مخالفت]] داشتند، هماهنگ بودند، بنابراین علمای‌ اهل‌ کتاب برای بیان حال [[پیامبران پیشین]] منبع خوبی برای مشرکان محسوب می‌شدند‌. از‌ نظر ایشان مخاطب آیه [[رسول خدا]]{{صل}} است‌<ref>مکارم شیرازی، ناصر و همکاران، تفسیر نمونه، ج۱۱، ص۲۴۲‌.</ref>.

			علامه‌ [[جوادی آملی]] دراین‌باره می‌نویسد:
			مصداق‌ روشن‌ «[[اهل الذکر]]» در این [[آیه]] [[دانشمندان]] [[اهل کتاب]] به‌ویژه علمای [[یهود]] [[مدینه]] هستند‌ که‌ [[مشرکان]] با آنان ارتباط داشتند‌، ولی‌ اطلاق‌ آیه، همه آگاهان‌ به‌ویژه‌ [[امامان معصوم]]{{عم}} را فرا‌ می‌گیرد‌، چنان‌که [[روایات]] نیز با قطع نظر از خصوصیت مورد، و به شکل [[اولویت]] «[[اهل]] الذکر‌» را‌ بر آنان تطبیق ‌داده‌اند<ref>جوادی آملی، عبدالله، تفسیر تسنیم، ج۴۴، ص۱۹۹‌.</ref>.
			با‌ توجه‌ به [[شأن نزول]] آیه‌ و همچنین قرینه تناسب [[حکم]] و موضوع و سؤال و جواب، واژه ذکر در آیه محل بحث می‌تواند به‌معنای‌ علم‌ و [[آگاهی]] باشد. چون فرض بر این‌ است‌ که‌ مشرکان‌ ناآگاه‌ [[مکه]] می‌بایست سؤال‌هایی‌ را‌ درباره ویژگی‌های [[انبیای سلف]] مطرح سازند. بنابراین «[[اهل‌الذکر]]» یعنی [[عالمان]] و [[اندیشمندان]]، کسانی که در یک رشته‌ خاص‌ تخصص‌ دارند و جانب [[انصاف]] را رعایت می‌کنند. با‌ توجه‌ به‌ اینکه‌ دستور‌ آیه‌ منحصر در [[عصر بعثت]] نیست، قطعاً «اهل کتاب» مصداق معین «اهل‌الذکر» نخواهند بود. [[روایت]] نیز اهل کتاب را به‌عنوان «اهل الذکر» رد می‌کند. [[خدای متعال]] نیز، مشرکان‌ را به اهل کتاب، ارجاع نمی‌دهد؛ زیرا اهل کتاب سخنی نمی‌گویند که به نفع [[نبوت حضرت محمد]]{{صل}} تمام شود. به‌خصوص اینکه خدای متعال آنان را به [[تحریف]] و [[کتمان]] توصیف نموده است‌. {{متن قرآن\|يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ عَنْ مَوَاضِعِهِ}}<ref>«کلمات را از جایگاه (راستین) آن جابه‌جا می‌کنند» سوره نساء، آیه ۴۶.</ref>. با [[عنایت]] به این مطلب منظور از «[[اهل ذکر]]» به هنگام [[نزول آیه]] همه افراد [[آگاه]] به [[تاریخ]] و سرگذشت [[پیامبران]] گذشته است که شامل افراد‌ غیر‌ اهل کتاب نیز می‌شود. با توجه به اینکه [[اهل‌بیت]]{{عم}} عالم به همه [[احکام]] و [[قرآن]] هستند و اهل ذکر هم به‌معنای عالمان و اندیشمندان است و [[روایات‌]] نیز‌ مصداق «اهل الذکر» را اهل‌بیت{{عم}} می‌داند‌، بنابراین پس از عصر نزول آیه و با حضور [[اهل بیت]]{{عم}} بدیهی است که تنها مصداق آشکار و اکمل «اهل الذکر» اهل‌بیت{{عم}} هستند. البته به هنگام‌ نزول‌ آیه مراجعه به [[اهل‌ بیت]]{{عم}} ازطرف [[مشرکان]] صورت نمی‌گیرد؛ زیرا وقتی [[سخن پیامبر]]{{صل}} را قبول ندارند، بدیهی است که سخن [[اهل بیت]]{{عم}} را نیز قبول نداشته باشند.<ref>[[محمد علی رضایی اصفهانی\|رضایی اصفهانی، محمد علی]]، [[مرجعیت علمی اهل بیت بر پایه تفسیر تطبیقی آیه اهل الذکر (مقاله)\|مرجعیت علمی اهل بیت بر پایه تفسیر تطبیقی آیه اهل الذکر]]، ص ۷۱</ref>

	== پرسش مستقیم ==		== پرسش مستقیم ==

Jaafari در ‏۱۶ سپتامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۹:۴۲

2024-09-16T09:42:48Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۶ سپتامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۳:۱۲
خط ۲:		خط ۲:
	\| موضوع مرتبط = آیه اهل ذکر		\| موضوع مرتبط = آیه اهل ذکر
	\| عنوان مدخل = آیه اهل ذکر		\| عنوان مدخل = آیه اهل ذکر
	\| مداخل مرتبط = [[آیه اهل ذکر در ~~قرآن]] - [[آیه اهل ذکر در~~ علوم قرآنی]] - [[آیه اهل ذکر در حدیث]] - [[آیه اهل ذکر در کلام اسلامی]] - [[آیه اهل ذکر در فقه اسلامی]] - [[آیه اهل ذکر در معارف و سیره رضوی]]		\| مداخل مرتبط = [[آیه اهل ذکر در تفسیر و علوم قرآنی]] - [[آیه اهل ذکر در حدیث]] - [[آیه اهل ذکر در کلام اسلامی]] - [[آیه اهل ذکر در فقه اسلامی]] - [[آیه اهل ذکر در معارف و سیره رضوی]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

Bahmani: /* ضرورت دوام حضور امام در همه دوران */

2024-07-13T14:28:48Z

ضرورت دوام حضور امام در همه دوران

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ ژوئیهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۷:۵۸
خط ۳۶:		خط ۳۶:
	نتیجه آنکه: اهل ذکر در [[آیه]]، [[امام]] معصوم است که مانند [[رسول خدا]]{{صل}} عالم به [[حقیقت]][[ دین]] و [[عوالم غیب]] و [[قرآن]] و نیز معصوم به عصمت الهی است و در نتیجه، حجت خدا بر روی [[زمین]] است<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و فرید محسنی\|محسنی، ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۶ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۶، ص۱۷۰.</ref>.		نتیجه آنکه: اهل ذکر در [[آیه]]، [[امام]] معصوم است که مانند [[رسول خدا]]{{صل}} عالم به [[حقیقت]][[ دین]] و [[عوالم غیب]] و [[قرآن]] و نیز معصوم به عصمت الهی است و در نتیجه، حجت خدا بر روی [[زمین]] است<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و فرید محسنی\|محسنی، ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۶ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۶، ص۱۷۰.</ref>.

	=== ضرورت دوام [[حضور امام]] در همه دوران ===		=== ضرورت دوام حضور امام در همه دوران ===
	[[حد وسط]] در این بخش، اصل [[عقلی]] [[وجوب]] رجوع دائمی جاهل به عالم است و مراد از عالم در این استدلال، [[اهل الذکر]] به تعبیر [[آیه شریفه]] می‌باشد؛ یعنی کسانی که تنها [[حجج الهی]] در بیان [[احکام الهی]] و یا [[اخبار]] از [[عوالم غیب]] هستند. فتاوای [[علماء]] غیرمعصوم یا ظنّی است و یا اگر [[عقلی]] و یقین‌آور است، در کلیاتی است که [[عقل]] می‌تواند اظهارنظر نماید. در جزئیات مسائل [[عالم غیب]]، از قبیل مسائل مربوط به [[عالم برزخ]] و [[قیامت]] و [[صراط]] و [[میزان]] و [[حشر]] و [[بهشت و دوزخ]] و امور دیگر در این [[مقام]]، محتاج بیان [[معصوم]] هستیم. البته [[حکم]] [[دوران غیبت]] که [[امت]] اضطراراً به [[امام زمان]] خود دسترسی ندارد، بنابر [[روایات]] وارده و یا قاعده انسداد، بیان علمای جامع شرایط به عنوان اصل ثانوی [[حجت]] است؛ در حالی که [[استدلال]] کنونی در این [[آیه]]، بنابر اصل اوّلی و [[اثبات]] [[امامت عامّه]] در [[قرآن]] است.		[[حد وسط]] در این بخش، اصل [[عقلی]] [[وجوب]] رجوع دائمی جاهل به عالم است و مراد از عالم در این استدلال، [[اهل الذکر]] به تعبیر [[آیه شریفه]] می‌باشد؛ یعنی کسانی که تنها [[حجج الهی]] در بیان [[احکام الهی]] و یا [[اخبار]] از [[عوالم غیب]] هستند. فتاوای [[علماء]] غیرمعصوم یا ظنّی است و یا اگر [[عقلی]] و یقین‌آور است، در کلیاتی است که [[عقل]] می‌تواند اظهارنظر نماید. در جزئیات مسائل [[عالم غیب]]، از قبیل مسائل مربوط به [[عالم برزخ]] و [[قیامت]] و [[صراط]] و [[میزان]] و [[حشر]] و [[بهشت و دوزخ]] و امور دیگر در این [[مقام]]، محتاج بیان [[معصوم]] هستیم. البته [[حکم]] [[دوران غیبت]] که [[امت]] اضطراراً به [[امام زمان]] خود دسترسی ندارد، بنابر [[روایات]] وارده و یا قاعده انسداد، بیان علمای جامع شرایط به عنوان اصل ثانوی [[حجت]] است؛ در حالی که [[استدلال]] کنونی در این [[آیه]]، بنابر اصل اوّلی و [[اثبات]] [[امامت عامّه]] در [[قرآن]] است.

Bahmani در ‏۱۳ ژوئیهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۴:۲۸

2024-07-13T14:28:34Z

نمایش تغییرات

Bahmani: /* ضرورت دوام حضور امام در همه دوران */

2024-05-21T08:24:06Z

ضرورت دوام حضور امام در همه دوران

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ مهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۱:۵۴
خط ۳۶:		خط ۳۶:
	نتیجه آنکه: اهل ذکر در [[آیه]]، [[امام]] معصوم است که مانند [[رسول خدا]] {{صل}} عالم به [[حقیقت]] دین و [[عوالم غیب]] و [[قرآن]] و نیز معصوم به عصمت الهی است و در نتیجه، حجت خدا بر روی [[زمین]] است<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۶ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۶]]، ص۱۷۰.</ref>.		نتیجه آنکه: اهل ذکر در [[آیه]]، [[امام]] معصوم است که مانند [[رسول خدا]] {{صل}} عالم به [[حقیقت]] دین و [[عوالم غیب]] و [[قرآن]] و نیز معصوم به عصمت الهی است و در نتیجه، حجت خدا بر روی [[زمین]] است<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۶ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۶]]، ص۱۷۰.</ref>.

	=== ضرورت دوام [[حضور امام]] در همه دوران ===		=== ضرورت دوام حضور امام در همه دوران ===
	[[حد وسط]] در این بخش، اصل [[عقلی]] [[وجوب]] رجوع دائمی جاهل به عالم است و مراد از عالم در این استدلال، [[اهل الذکر]] به تعبیر آیه شریفه می‌باشد؛ یعنی کسانی که تنها [[حجج الهی]] در بیان [[احکام الهی]] و یا [[اخبار]] از عوالم غیب هستند. فتاوای [[علماء]] غیرمعصوم یا ظنّی است و یا اگر عقلی و یقین‌آور است، در کلیاتی است که [[عقل]] می‌تواند اظهارنظر نماید. در جزئیات مسائل [[عالم غیب]]، از قبیل مسائل مربوط به [[عالم برزخ]] و [[قیامت]] و [[صراط]] و [[میزان]] و [[حشر]] و [[بهشت و دوزخ]] و امور دیگر در این ~~[[مقام]]،~~ محتاج بیان [[معصوم]] هستیم. البته [[حکم]] [[دوران غیبت]] که [[امت]] اضطراراً به [[امام زمان]] خود دسترسی ندارد، بنابر [[روایات]] وارده و یا قاعده انسداد، بیان علمای جامع شرایط به عنوان اصل ثانوی [[حجت]] است؛ در حالی که [[استدلال]] کنونی در این [[آیه]]، بنابر اصل اوّلی و [[اثبات امامت]] عامّه در [[قرآن]] است.		[[حد وسط]] در این بخش، اصل [[عقلی]] [[وجوب]] رجوع دائمی جاهل به عالم است و مراد از عالم در این استدلال، [[اهل الذکر]] به تعبیر آیه شریفه می‌باشد؛ یعنی کسانی که تنها [[حجج الهی]] در بیان [[احکام الهی]] و یا [[اخبار]] از عوالم غیب هستند. فتاوای [[علماء]] غیرمعصوم یا ظنّی است و یا اگر عقلی و یقین‌آور است، در کلیاتی است که [[عقل]] می‌تواند اظهارنظر نماید. در جزئیات مسائل [[عالم غیب]]، از قبیل مسائل مربوط به [[عالم برزخ]] و [[قیامت]] و [[صراط]] و [[میزان]] و [[حشر]] و [[بهشت و دوزخ]] و امور دیگر در این مقام، محتاج بیان [[معصوم]] هستیم. البته [[حکم]] [[دوران غیبت]] که [[امت]] اضطراراً به [[امام زمان]] خود دسترسی ندارد، بنابر [[روایات]] وارده و یا قاعده انسداد، بیان علمای جامع شرایط به عنوان اصل ثانوی [[حجت]] است؛ در حالی که [[استدلال]] کنونی در این [[آیه]]، بنابر اصل اوّلی و [[اثبات امامت]] عامّه در [[قرآن]] است.

	به این ترتیب می‌گوییم: اگر [[جاهل]] عقلاً باید پیوسته در احکامی که نمی‌داند به عالم رجوع نماید، پس امت باید دائماً در [[فهم قرآن]] و [[احکام الهی]] و مسائل عالم غیب به [[اهل الذکر]] مراجعه نماید؛ چنان که عکس جمله شرطیه در [[آیه شریفه]] نیز اشاره به همین بیان دارد: {{عربی\|إِنْ كُنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ فَاسْأَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ}}.		به این ترتیب می‌گوییم: اگر [[جاهل]] عقلاً باید پیوسته در احکامی که نمی‌داند به عالم رجوع نماید، پس امت باید دائماً در [[فهم قرآن]] و [[احکام الهی]] و مسائل عالم غیب به [[اهل الذکر]] مراجعه نماید؛ چنان که عکس جمله شرطیه در [[آیه شریفه]] نیز اشاره به همین بیان دارد: {{عربی\|إِنْ كُنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ فَاسْأَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ}}.

Bahmani در ‏۲۱ مهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۲۳

2024-05-21T08:23:42Z

نمایش تغییرات