آیه اکمال دین در حدیث - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* منابع */

2025-11-18T09:10:36Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۴۰
خط ۹۹:		خط ۹۹:
	{{منابع}}		{{منابع}}
	# [[پرونده:IM009868.jpg\|22px]] [[فتح‌الله نجارزادگان\|نجارزادگان، فتح‌الله]]، [[بررسی تطبیقی تفسیر آیات ولایت (کتاب)\|'''بررسی تطبیقی تفسیر آیات ولایت''']]		# [[پرونده:IM009868.jpg\|22px]] [[فتح‌الله نجارزادگان\|نجارزادگان، فتح‌الله]]، [[بررسی تطبیقی تفسیر آیات ولایت (کتاب)\|'''بررسی تطبیقی تفسیر آیات ولایت''']]
			# [[پرونده:136871.jpg\|22px]] [[مهدی مقامی\|مقامی، مهدی]]، [[ولایت و امامت در قرآن (کتاب)\|'''ولایت و امامت در قرآن''']]
			# [[پرونده:1368142.jpg\|22px]] [[مهدی مقامی\|مقامی، مهدی]]، [[درسنامه امام‌شناسی (کتاب)\|'''درسنامه امام‌شناسی''']]
			# [[پرونده:1379153.jpg\|22px]] [[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۴ (کتاب)\|'''ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۴''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Bahmani: /* زمان و مکان نزول آیه در روایات */

2025-11-18T09:09:14Z

زمان و مکان نزول آیه در روایات

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۳۹
خط ۵۶:		خط ۵۶:
	در مصادر اهل سنت بنا به گفته آنان با سند صحیح و با چند طریق، نزول آیه در [[روز عرفه]] (در حجة الوداع) بوده است.		در مصادر اهل سنت بنا به گفته آنان با سند صحیح و با چند طریق، نزول آیه در [[روز عرفه]] (در حجة الوداع) بوده است.

	[[ابن کثیر]] در این باره می‌گوید: نزول آیه در عرفه امری معلوم و مقطوع است. در این باره احادیثی [[متواتر]] که در صحت آنها شکی نیست، وارد شده‌اند. قول [[درستی]] که [[شک]] و تردیدی در آن نیست، این است که [[آیه]] در [[روز جمعه]] در عرفه نازل شده است»<ref>{{عربی\|فإن هذا (أي نزول الآية في عرفة) أمر معلوم مقطوع به... و قد وردت في ذلك احاديث متواترة لا يشك في صحتها... والصواب الذي لا يشك فيه و لا مرية أنها أنزلت يوم عرفة و كان يوم جمعة}}، ابن کثیر، [[تفسیر القرآن~~]] [[العظیم]]،~~ ج۲، ص۱۲-۱۳. ابن کثیر در کتاب البدایة و النهایة می‌نویسد: {{عربی\|و الله ما نزلت الآية إلا يوم عرفة قبل غدير خم بايام و الله تعالى أعلم}}؛ (ج ۵، اواخر سنة عشرة من الهجرة، ص۱۵۵) محققان [[مسند احمد]] نیز پس از دیگر [[روایات]] نزول این [[حدیث]] در روز عرفه، اسناد آن را بنا بر شرط [[بخاری]] و مسلم صحیح می‌دانند (ر.ک: [[ابن ~~حنبل]]، [[مسند]]،~~ ج۱، ص۳۲۰، ح۱۸۸ و ص۳۷۶، ح۲۷۳).</ref>؛		[[ابن کثیر]] در این باره می‌گوید: نزول آیه در عرفه امری معلوم و مقطوع است. در این باره احادیثی [[متواتر]] که در صحت آنها شکی نیست، وارد شده‌اند. قول [[درستی]] که [[شک]] و تردیدی در آن نیست، این است که [[آیه]] در [[روز جمعه]] در عرفه نازل شده است»<ref>{{عربی\|فإن هذا (أي نزول الآية في عرفة) أمر معلوم مقطوع به... و قد وردت في ذلك احاديث متواترة لا يشك في صحتها... والصواب الذي لا يشك فيه و لا مرية أنها أنزلت يوم عرفة و كان يوم جمعة}}، ابن کثیر، تفسیر القرآن العظیم، ج۲، ص۱۲-۱۳. ابن کثیر در کتاب البدایة و النهایة می‌نویسد: {{عربی\|و الله ما نزلت الآية إلا يوم عرفة قبل غدير خم بايام و الله تعالى أعلم}}؛ (ج ۵، اواخر سنة عشرة من الهجرة، ص۱۵۵) محققان مسند احمد نیز پس از دیگر روایات نزول این حدیث در روز عرفه، اسناد آن را بنا بر شرط بخاری و مسلم صحیح می‌دانند (ر.ک: ابن حنبل، مسند، ج۱، ص۳۲۰، ح۱۸۸ و ص۳۷۶، ح۲۷۳).</ref>؛

	البته این [[احادیث متواتر]] نیستند؛ زیرا حداکثر چهار نفر این حدیث را نقل کرده‌اند، هر چند سند برخی از آنها بنا به نظر [[اهل سنت]] صحیح است. در مصادر شیعی نیز در [[تفسیر العیاشی]] از [[امام صادق]] {{ع}} چنین نقل شده است: هنگامی که [[رسول خدا]] {{صل}} در [[عرفات]] در [[روز جمعه]] اقامت کردند، [[جبرئیل]] نزد ایشان آمد و عرض کرد: ای محمد، [[خداوند]] به شما [[سلام]] می‌رساند و می‌گوید: به [[امت]] خود بگو: {{متن قرآن\|الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ}}، امروز برای شما دینتان را به وسیله [[ولایت]] [[علی بن ابی طالب]] کامل کردم {{متن قرآن\|وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلَامَ دِينًا...}} و نعمتم را بر شما تمام نمودم و برای شما [[اسلام]] را به عنوان [[دین]] پسندیدم و پس از این بر شما چیزی نازل نخواهم کرد<ref>{{متن حدیث\|لَمَّا نَزَلَ رَسُولُ اللَّهِ عَرَفَاتٍ يَوْمَ الْجُمُعَةِ أَتَاهُ جَبْرَئِيلُ {{ع}} فَقَالَ لَهُ يَا مُحَمَّدُ إِنَّ اللَّهَ يُقْرِئُكَ السَّلَامَ وَ يَقُولُ لَكَ قُلْ لِأُمَّتِكَ {{متن قرآن\|الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ}} بِوَلَايَةِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ {{متن قرآن\|وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلَامَ دِينًا}} وَ لَسْتُ أُنْزِلُ عَلَيْكُمْ بَعْدَ هَذَا...}}، تفسیر العیاشی، ج۲، ص۹، ح۱۱۰۸.</ref>.		البته این [[احادیث متواتر]] نیستند؛ زیرا حداکثر چهار نفر این حدیث را نقل کرده‌اند، هر چند سند برخی از آنها بنا به نظر [[اهل سنت]] صحیح است. در مصادر شیعی نیز در [[تفسیر العیاشی]] از [[امام صادق]] {{ع}} چنین نقل شده است: هنگامی که [[رسول خدا]] {{صل}} در [[عرفات]] در [[روز جمعه]] اقامت کردند، [[جبرئیل]] نزد ایشان آمد و عرض کرد: ای محمد، [[خداوند]] به شما [[سلام]] می‌رساند و می‌گوید: به [[امت]] خود بگو: {{متن قرآن\|الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ}}، امروز برای شما دینتان را به وسیله [[ولایت]] [[علی بن ابی طالب]] کامل کردم {{متن قرآن\|وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلَامَ دِينًا...}} و نعمتم را بر شما تمام نمودم و برای شما [[اسلام]] را به عنوان [[دین]] پسندیدم و پس از این بر شما چیزی نازل نخواهم کرد<ref>{{متن حدیث\|لَمَّا نَزَلَ رَسُولُ اللَّهِ عَرَفَاتٍ يَوْمَ الْجُمُعَةِ أَتَاهُ جَبْرَئِيلُ {{ع}} فَقَالَ لَهُ يَا مُحَمَّدُ إِنَّ اللَّهَ يُقْرِئُكَ السَّلَامَ وَ يَقُولُ لَكَ قُلْ لِأُمَّتِكَ {{متن قرآن\|الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ}} بِوَلَايَةِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ {{متن قرآن\|وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلَامَ دِينًا}} وَ لَسْتُ أُنْزِلُ عَلَيْكُمْ بَعْدَ هَذَا...}}، تفسیر العیاشی، ج۲، ص۹، ح۱۱۰۸.</ref>.

Bahmani: /* روایات اهل سنت */

2025-11-18T09:06:34Z

روایات اهل سنت

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۳۶
خط ۲۳:		خط ۲۳:
	[[اهل سنت]] در مورد [[شان نزول]] این [[آیه]] [[اختلاف]] دارند، برخی گفته‌اند: این آیه [[روز جمعه]]، بعد از ظهر [[روز عرفه]] در [[حجة الوداع]] [[سال دهم هجرت]] نازل شد و [[پیغمبر]]{{صل}} سوار بر ناقه عضباء (گوش شکافته) بود. جمع زیادی از علمای [[اهل سنت]] این [[آیه]] را در رابطه با اعلام [[ولایت امیرالمؤمنین]] علی{{ع}} ذکر کرده‌اند که برخی از ایشان از قرن چهارم تا قرن دهم عبارت‌اند از: محمد بن جریر طبری؛ دارقطنی؛ حاکم نیشابوری؛ [[ابن مردویه]] اصفهانی؛ [[ابونعیم اصفهانی]]؛ بیهقی؛ خطیب بغدادی؛ [[ابوسعید]] سجستانی؛ حاکم حسکانی؛ [[ابن عساکر]] دمشقی؛ [[سبط ابن جوزی]]؛ حموینی جوینی؛ [[ابن کثیر]] دمشقی؛ [[جلال الدین سیوطی]] و...<ref>میلانی، سید علی، شرح منهاج الکرامة فی معرفة الامامة، ج۳، ص۳۵۸.</ref>.		[[اهل سنت]] در مورد [[شان نزول]] این [[آیه]] [[اختلاف]] دارند، برخی گفته‌اند: این آیه [[روز جمعه]]، بعد از ظهر [[روز عرفه]] در [[حجة الوداع]] [[سال دهم هجرت]] نازل شد و [[پیغمبر]]{{صل}} سوار بر ناقه عضباء (گوش شکافته) بود. جمع زیادی از علمای [[اهل سنت]] این [[آیه]] را در رابطه با اعلام [[ولایت امیرالمؤمنین]] علی{{ع}} ذکر کرده‌اند که برخی از ایشان از قرن چهارم تا قرن دهم عبارت‌اند از: محمد بن جریر طبری؛ دارقطنی؛ حاکم نیشابوری؛ [[ابن مردویه]] اصفهانی؛ [[ابونعیم اصفهانی]]؛ بیهقی؛ خطیب بغدادی؛ [[ابوسعید]] سجستانی؛ حاکم حسکانی؛ [[ابن عساکر]] دمشقی؛ [[سبط ابن جوزی]]؛ حموینی جوینی؛ [[ابن کثیر]] دمشقی؛ [[جلال الدین سیوطی]] و...<ref>میلانی، سید علی، شرح منهاج الکرامة فی معرفة الامامة، ج۳، ص۳۵۸.</ref>.

	علاوه بر اینها [[علامه امینی]]" در "[[الغدیر]]" و "[[میر حامد حسین]]" در "[[عبقات الانوار]]" با تتبع در کتاب‌های [[اهل سنت]]، شواهد بسیاری از آنان در [[تأیید]] و [[اثبات]] نزول این آیه در [[شأن]] علی{{ع}})آورده‌اند.		علاوه بر اینها [[علامه امینی]]" در "[[الغدیر]]" و "[[میر حامد حسین]]" در "[[عبقات الانوار]]" با تتبع در کتاب‌های [[اهل سنت]]، شواهد بسیاری از آنان در [[تأیید]] و [[اثبات]] نزول این آیه در [[شأن]] علی{{ع}} آورده‌اند.

	به عنوان نمونه:		به عنوان نمونه:

Bahmani: /* روایات شیعه */

2025-11-18T09:06:23Z

روایات شیعه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۳۶
خط ۱۸:		خط ۱۸:
	# [[امیرالمؤمنین علی]]{{ع}} فرمودند: برای پیامبر{{صل}} شبه منبری درست کردند و ایشان بالای آن قرار گرفت و من را خواند و بازویم را گرفت و بلند کرد و فرمود: هر کس که من مولای او هستم علی نیز مولای اوست.... خداوند نیز آیه {{متن قرآن\|الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ}} را نازل نمود. پس ولایت من نهایت دین و [[رضایت پروردگار]] است<ref>کلینی، کافی، ج۸، ص۲۷.</ref>.		# [[امیرالمؤمنین علی]]{{ع}} فرمودند: برای پیامبر{{صل}} شبه منبری درست کردند و ایشان بالای آن قرار گرفت و من را خواند و بازویم را گرفت و بلند کرد و فرمود: هر کس که من مولای او هستم علی نیز مولای اوست.... خداوند نیز آیه {{متن قرآن\|الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ}} را نازل نمود. پس ولایت من نهایت دین و [[رضایت پروردگار]] است<ref>کلینی، کافی، ج۸، ص۲۷.</ref>.
	# پیامبر{{صل}} قبل از [[وفات]] خویش خبر [[ارتحال]] خود را به مردم داده بود و [[منافقین]] در نقشه تخریب [[ دین]] بعد از رسول‌ [[خدا]]{{صل}} بودند (که [[خلافت]] را بدون دردسر به نام خود تمام کنند) اما بعد از واقعه غدیر‌خم گفتند که [[حیله]] و نقشه ما [[باطل]] شد که خداوند آیه {{متن قرآن\|الیوم یئس الذین کفروا من دینکم}} را نازل نمود<ref>کوفی، محمد بن سلیمان، مناقب أمیر‌المؤمنین، ج۲، ص۲۴۱.</ref>. اما به فرموده [[امام صادق]]{{ع}} [[کفر]] پیشگان [[مایوس]] شدند ولی [[ظالمین]] [[طمع]] کردند<ref>ابن طاوس، سید رضی الدین علی، الاقبال، ج۲، ص۲۴۸..</ref>.		# پیامبر{{صل}} قبل از [[وفات]] خویش خبر [[ارتحال]] خود را به مردم داده بود و [[منافقین]] در نقشه تخریب [[ دین]] بعد از رسول‌ [[خدا]]{{صل}} بودند (که [[خلافت]] را بدون دردسر به نام خود تمام کنند) اما بعد از واقعه غدیر‌خم گفتند که [[حیله]] و نقشه ما [[باطل]] شد که خداوند آیه {{متن قرآن\|الیوم یئس الذین کفروا من دینکم}} را نازل نمود<ref>کوفی، محمد بن سلیمان، مناقب أمیر‌المؤمنین، ج۲، ص۲۴۱.</ref>. اما به فرموده [[امام صادق]]{{ع}} [[کفر]] پیشگان [[مایوس]] شدند ولی [[ظالمین]] [[طمع]] کردند<ref>ابن طاوس، سید رضی الدین علی، الاقبال، ج۲، ص۲۴۸..</ref>.
	# بعد از اعلام [[ولایت امام علی]]{{ع}}[[ شک]] کنندگان و [[منافقین]] و صاحبان دل‌های مریض از فرمایش [[پیامبر]]{{صل}} [[بیزاری]] جستند و به آن [[راضی]] نشدند و آن را حکم قطعی ندانستند که [[آیه]] نازل شد و پیامبر{{صل}} فرمود: قطعا نهایت [[دین]] و [[نعمت]] و [[رضایت پروردگار]] به [[رسالت]] من به سبب [[ولایت]] [[علی‌بن‌ابی‌طالب]] بعد از من است<ref>صدوق، محمد بن علی، الامالی، ص۳۵۶، انتشارات کتابخانه اسلامیه، ۱۳۶۲ش.</ref>.<ref>میلانی، سید علی، شرح منهاج الکرامة فی معرفة الامامة، ج۳، ص۳۵۷-۳۵۶.</ref>.		# بعد از اعلام [[ولایت امام علی]]{{ع}}[[ شک]] کنندگان و [[منافقین]] و صاحبان دل‌های مریض از فرمایش [[پیامبر]]{{صل}} [[بیزاری]] جستند و به آن [[راضی]] نشدند و آن را حکم قطعی ندانستند که [[آیه]] نازل شد و پیامبر{{صل}} فرمود: قطعا نهایت [[دین]] و [[نعمت]] و [[رضایت پروردگار]] به [[رسالت]] من به سبب [[ولایت]] [[علی‌بن‌ابی‌طالب]] بعد از من است<ref>صدوق، محمد بن علی، الامالی، ص۳۵۶، انتشارات کتابخانه اسلامیه، ۱۳۶۲ش.</ref>.<ref>میلانی، سید علی، شرح منهاج الکرامة فی معرفة الامامة، ج۳، ص۳۵۷-۳۵۶.</ref>

	=== روایات [[اهل سنت]] ===		=== روایات [[اهل سنت]] ===

Bahmani: /* روایات شیعه */

2025-11-18T09:06:09Z

روایات شیعه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۳۶
خط ۱۰:		خط ۱۰:
	== شان نزول آیه در روایات ==		== شان نزول آیه در روایات ==
	=== روایات [[شیعه]] ===		=== روایات [[شیعه]] ===
	از منظر شیعه این [[آیه]] بعد از اعلام [[ولایت امیرالمؤمنین]] علی{{ع}} در غدیر‌خم، نازل شده است. از [[ائمه اطهار]]{{ع}} روایاتی در این‌باره به ما رسیده است. در مصادر شیعی [[حدیث]] نزول [[آیه اکمال]] درباره [[ولایت امام علی]] {{ع}} از [[رسول مکرم اسلام]] {{صل}}<ref>ر.ک: محمودی، ترتیب الامالی (از امالی طوسی، مجلس ۱۸، ح۴۲)، ج۹، ص۱۴۹-۱۵۰ (از امالی صدوق)، ج۹، ص۱۳۸ - ۱۳۹، ح۵۲۷۵.</ref>، [[امام علی]] {{ع}}<ref>کلینی، روضة الکافی، ص۲۷، ح۴؛ محمودی، ترتیب الامالی، ج۸، ص۱۱۹-۱۲۰، ح۴۵۰۹ و ج۹، ص۱۷-۱۸، ح۵۱۱۳.</ref>، [[امام باقر]] {{ع}}<ref>تفسیر العیاشی، ج۱، ص۹، ح۱۱۷۸.</ref>، [[امام صادق]] {{ع}}<ref>طوسی، تهذیب الاحکام، ج۳، ص۱۴۵، ح۳۱۷.</ref>، [[امام رضا]] {{ع}}<ref>محمودی، ترتیب الامالی (از امالی صدوق)، ج۳، ص۲۵-۲۶، ح۱۰۹۱.</ref>، [[امام حسن عسکری]] {{ع}}<ref>محمودی، ترتیب الامالی (از امالی طوسی)، ج۳، ص۳۱۹، ح۱۳۹۰ و نیز ر.ک: صدوق، علل الشرایع، ص۲۴۹، باب ۱۸۲، ح۶.</ref>، [[عبدالله بن عباس]]<ref>محمودی، ترتیب الامالی (از امالی صدوق)، ج۴، ص۱۴۱-۱۴۳، ح۱۶۹۹.</ref>، [[ابوهریره]]<ref>محمودی، ترتیب الامالی (از امالی صدوق)، ج۴، ص۱۳۶، ح۱۶۹۳ و ج۹، ص۱۳۸، ح۵۳۷۴.</ref> و [[زید بن ارقم]]<ref>ابن طاووس، التحصین (ملحق به کتاب الیقین)، ص۵۸۴، باب ۲۹.</ref> نقل شده است.<ref>[[فتح‌الله نجارزادگان\|نجارزادگان، فتح‌الله]]، [[بررسی تطبیقی تفسیر آیات ولایت (کتاب)\|بررسی تطبیقی تفسیر آیات ولایت]]، ص ۱۸۴.</ref>		از منظر شیعه این [[آیه]] بعد از اعلام [[ولایت امیرالمؤمنین]] علی{{ع}} در غدیر‌خم، نازل شده است. از [[ائمه اطهار]]{{ع}} روایاتی در این‌باره به ما رسیده است. در مصادر شیعی [[حدیث]] نزول [[آیه اکمال]] درباره [[ولایت امام علی]] {{ع}} از [[رسول مکرم اسلام]] {{صل}}<ref>ر.ک: محمودی، ترتیب الامالی (از امالی طوسی، مجلس ۱۸، ح۴۲)، ج۹، ص۱۴۹-۱۵۰ (از امالی صدوق)، ج۹، ص۱۳۸ - ۱۳۹، ح۵۲۷۵.</ref>، [[امام علی]] {{ع}}<ref>کلینی، روضة الکافی، ص۲۷، ح۴؛ محمودی، ترتیب الامالی، ج۸، ص۱۱۹-۱۲۰، ح۴۵۰۹ و ج۹، ص۱۷-۱۸، ح۵۱۱۳.</ref>، [[امام باقر]] {{ع}}<ref>تفسیر العیاشی، ج۱، ص۹، ح۱۱۷۸.</ref>، [[امام صادق]] {{ع}}<ref>طوسی، تهذیب الاحکام، ج۳، ص۱۴۵، ح۳۱۷.</ref>، [[امام رضا]] {{ع}}<ref>محمودی، ترتیب الامالی (از امالی صدوق)، ج۳، ص۲۵-۲۶، ح۱۰۹۱.</ref>، [[امام حسن عسکری]] {{ع}}<ref>محمودی، ترتیب الامالی (از امالی طوسی)، ج۳، ص۳۱۹، ح۱۳۹۰ و نیز ر.ک: صدوق، علل الشرایع، ص۲۴۹، باب ۱۸۲، ح۶.</ref>، [[عبدالله بن عباس]]<ref>محمودی، ترتیب الامالی (از امالی صدوق)، ج۴، ص۱۴۱-۱۴۳، ح۱۶۹۹.</ref>، [[ابوهریره]]<ref>محمودی، ترتیب الامالی (از امالی صدوق)، ج۴، ص۱۳۶، ح۱۶۹۳ و ج۹، ص۱۳۸، ح۵۳۷۴.</ref> و [[زید بن ارقم]]<ref>ابن طاووس، التحصین (ملحق به کتاب الیقین)، ص۵۸۴، باب ۲۹.</ref> نقل شده است<ref>[[فتح‌الله نجارزادگان\|نجارزادگان، فتح‌الله]]، [[بررسی تطبیقی تفسیر آیات ولایت (کتاب)\|بررسی تطبیقی تفسیر آیات ولایت]]، ص ۱۸۴.</ref>.

	'''چند نمونه:'''		'''چند نمونه:'''

Bahmani: /* شان نزول آیه در روایات */

2025-11-18T09:05:59Z

شان نزول آیه در روایات

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۳۵
خط ۱۴:		خط ۱۴:
	'''چند نمونه:'''		'''چند نمونه:'''
	# [[امام رضا]]{{ع}} فرمودند که [[خداوند]] در [[حجة الوداع]] آیه {{متن قرآن\|الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ}} را نازل نمود.[[ امر]] [[امامت]] از امور نهائی [[دین]] است. [[پیامبر]]{{صل}} [[مردم]] را ترک نکرد مگر بعد از اینکه نشانه‌های دین را بیان نمود و راه را برای مردم روشن نمود و علی{{ع}} را به عنوان نشانه و [[امام]] برای مردم تعیین نمود<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دار الکتب الاسلامیة، ۱۳۶۵ ه ش، ج۱، ص۱۹۹.</ref>.		# [[امام رضا]]{{ع}} فرمودند که [[خداوند]] در [[حجة الوداع]] آیه {{متن قرآن\|الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ}} را نازل نمود.[[ امر]] [[امامت]] از امور نهائی [[دین]] است. [[پیامبر]]{{صل}} [[مردم]] را ترک نکرد مگر بعد از اینکه نشانه‌های دین را بیان نمود و راه را برای مردم روشن نمود و علی{{ع}} را به عنوان نشانه و [[امام]] برای مردم تعیین نمود<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دار الکتب الاسلامیة، ۱۳۶۵ ه ش، ج۱، ص۱۹۹.</ref>.
	# [[امام باقر]]{{ع}} فرمودند: فرائض الهی یکی بعد از دیگری نازل می‌شد. [[ولایت]] آخرین [[فریضه]] بود که خداوند آن را با آیه {{متن قرآن\|الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ}} نازل نمود. خداوند با این آیه بیان می‌کند که [[فرائض]] را کامل نمودم و بعد از فریضه ولایت، فریضه‌ای نازل نمی‌کنم<ref>کلینی، کافی، ج۱، ص۲۸۹.</ref>.<ref>میلانی، سید علی، شرح منهاج الکرامة فی معرفة الامامة، ج۳، ص۳۵۷-۳۵۶.</ref>.		# [[امام باقر]]{{ع}} فرمودند: فرائض الهی یکی بعد از دیگری نازل می‌شد. [[ولایت]] آخرین [[فریضه]] بود که خداوند آن را با آیه {{متن قرآن\|الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ}} نازل نمود. خداوند با این آیه بیان می‌کند که [[فرائض]] را کامل نمودم و بعد از فریضه ولایت، فریضه‌ای نازل نمی‌کنم<ref>کلینی، کافی، ج۱، ص۲۸۹.</ref>.<ref>میلانی، سید علی، شرح منهاج الکرامة فی معرفة الامامة، ج۳، ص۳۵۷-۳۵۶.</ref>
	# [[کلینی]] در حدیثی صحیح السند از طریق [[علی بن ابراهیم]] از پدرش از ابن ابی عمیر از [[عمر بن اذینه]] از چند نفر و آنها از [[امام باقر]] {{ع}} چنین نقل کرده‌اند که: [[فرایض]] یکی پس از دیگری نازل می‌شد و [[ولایت]] آخرین آنها بود که نازل شد و در پی آن [[خداوند]] ـ عزوجل ـ فرمود: «امروز برای شما دینتان را کامل و نعمتم را برای شما تمام کردم» آنگاه [[امام]] [در تبیین [[آیه]]] فرمود: خداوند می‌فرماید: پس از این [[فریضه]]، [[واجب]] دیگری برای شما نازل نخواهم کرد؛ زیرا [با امر ولایت] [[فرایض]] کامل شد»<ref>{{متن حدیث\|... وَ كَانَتِ الْفَرِيضَةُ تَنْزِلُ بَعْدَ الْفَرِيضَةِ الْأُخْرَى وَ كَانَتِ الْوَلَايَةُ آخِرَ الْفَرَائِضِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ {{متن قرآن\|الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي...}} قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ {{ع}} يَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لَا أُنْزِلُ عَلَيْكُمْ بَعْدَ هَذِهِ فَرِيضَةً قَدْ أَكْمَلْتُ لَكُمُ الْفَرَائِضَ}}؛ کلینی، الکافی، ج۱، ص۲۸۹، ح۴.</ref>.این مضمون که امر ولایت را آخرین فریضه نازل شده از جانب [[خدا]] می‌داند، در چندین [[روایت]] [[شیعی]] به چشم می‌خورد<ref>ر.ک: بحرانی، البرهان، ج۱، ص۴۳۵-۴۴۶. وی از تفسیر منسوب به علی بن ابراهیم، احتجاج طبرسی، مناقب سید رضی، تفسیر العیاشی و بصائر الدرجات این معنا را ذکر کرده است.</ref>.<ref>[[فتح‌الله نجارزادگان\|نجارزادگان، فتح‌الله]]، [[بررسی تطبیقی تفسیر آیات ولایت (کتاب)\|بررسی تطبیقی تفسیر آیات ولایت]]، ص ۱۸۴.</ref>		# [[کلینی]] در حدیثی صحیح السند از طریق [[علی بن ابراهیم]] از پدرش از ابن ابی عمیر از [[عمر بن اذینه]] از چند نفر و آنها از [[امام باقر]] {{ع}} چنین نقل کرده‌اند که: [[فرایض]] یکی پس از دیگری نازل می‌شد و [[ولایت]] آخرین آنها بود که نازل شد و در پی آن [[خداوند]] ـ عزوجل ـ فرمود: «امروز برای شما دینتان را کامل و نعمتم را برای شما تمام کردم» آنگاه [[امام]] [در تبیین [[آیه]]] فرمود: خداوند می‌فرماید: پس از این [[فریضه]]، [[واجب]] دیگری برای شما نازل نخواهم کرد؛ زیرا [با امر ولایت] [[فرایض]] کامل شد»<ref>{{متن حدیث\|... وَ كَانَتِ الْفَرِيضَةُ تَنْزِلُ بَعْدَ الْفَرِيضَةِ الْأُخْرَى وَ كَانَتِ الْوَلَايَةُ آخِرَ الْفَرَائِضِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ {{متن قرآن\|الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي...}} قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ {{ع}} يَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لَا أُنْزِلُ عَلَيْكُمْ بَعْدَ هَذِهِ فَرِيضَةً قَدْ أَكْمَلْتُ لَكُمُ الْفَرَائِضَ}}؛ کلینی، الکافی، ج۱، ص۲۸۹، ح۴.</ref>.این مضمون که امر ولایت را آخرین فریضه نازل شده از جانب [[خدا]] می‌داند، در چندین [[روایت]] [[شیعی]] به چشم می‌خورد<ref>ر.ک: بحرانی، البرهان، ج۱، ص۴۳۵-۴۴۶. وی از تفسیر منسوب به علی بن ابراهیم، احتجاج طبرسی، مناقب سید رضی، تفسیر العیاشی و بصائر الدرجات این معنا را ذکر کرده است.</ref>.<ref>[[فتح‌الله نجارزادگان\|نجارزادگان، فتح‌الله]]، [[بررسی تطبیقی تفسیر آیات ولایت (کتاب)\|بررسی تطبیقی تفسیر آیات ولایت]]، ص ۱۸۴.</ref>
	# [[امیرالمؤمنین علی]]{{ع}} فرمودند: برای پیامبر{{صل}} شبه منبری درست کردند و ایشان بالای آن قرار گرفت و من را خواند و بازویم را گرفت و بلند کرد و فرمود: هر کس که من مولای او هستم علی نیز مولای اوست.... خداوند نیز آیه {{متن قرآن\|الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ}} را نازل نمود. پس ولایت من نهایت دین و [[رضایت پروردگار]] است<ref>کلینی، کافی، ج۸، ص۲۷.</ref>.		# [[امیرالمؤمنین علی]]{{ع}} فرمودند: برای پیامبر{{صل}} شبه منبری درست کردند و ایشان بالای آن قرار گرفت و من را خواند و بازویم را گرفت و بلند کرد و فرمود: هر کس که من مولای او هستم علی نیز مولای اوست.... خداوند نیز آیه {{متن قرآن\|الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ}} را نازل نمود. پس ولایت من نهایت دین و [[رضایت پروردگار]] است<ref>کلینی، کافی، ج۸، ص۲۷.</ref>.

Bahmani در ‏۱۸ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۰۵

2025-11-18T09:05:40Z

نمایش تغییرات

Bahmani در ‏۱۸ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۵۳

2025-11-18T08:53:43Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۲۳
خط ۵:		خط ۵:
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

	'''[[آیه اکمال دین]]'''،{{متن قرآن\|حُرِّمَتْ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةُ وَالدَّمُ وَلَحْمُ الْخِنْزِيرِ وَمَا أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ وَالْمُنْخَنِقَةُ وَالْمَوْقُوذَةُ وَالْمُتَرَدِّيَةُ وَالنَّطِيحَةُ وَمَا أَكَلَ السَّبُعُ إِلَّا مَا ذَكَّيْتُمْ وَمَا ذُبِحَ عَلَى النُّصُبِ وَأَنْ تَسْتَقْسِمُوا بِالْأَزْلَامِ ذَلِكُمْ فِسْقٌ الْيَوْمَ يَئِسَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ دِينِكُمْ فَلَا تَخْشَوْهُمْ وَاخْشَوْنِ الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلَامَ دِينًا فَمَنِ اضْطُرَّ فِي مَخْمَصَةٍ غَيْرَ مُتَجَانِفٍ لِإِثْمٍ فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ}}<ref>«مردار و خون و گوشت خوک و آنچه جز به نام خداوند ذبح شده باشد و مرده با خفگی و مرده با ضربه و مرده با افتادن از بلندی و مرده از شاخ زدن حیوان دیگر و آنچه درندگان نیم‌خور کرده باشند- جز آن را که (تا زنده است) ذبح کرده‌اید- و آنچه بر روی سنگ‌های مقدّس (برای بت‌ها) قربانی شود و آنچه با تیرهای بخت‌آزمایی قسمت کنید (خوردن گوشت همه اینها) بر شما حرام و آنها (همه) گناه است؛ امروز کافران از دین شما نومید شدند پس، از ایشان مهراسید و از من بهراسید! امروز دینتان را کامل و نعمتم را بر شما تمام کردم و اسلام را (به عنوان) آیین شما پسندیدم پس، هر که در قحطی و گرسنگی ناگزیر (از خوردن گوشت حرام) شود بی‌آنکه گراینده به گناه باشد بی‌گمان خداوند آمرزنده‌ای بخشاینده است» سوره مائده، آیه ۳.</ref> بخشی از [[آیه]] سوم [[سوره مائده]] است. این آیه یکی از [[دلایل]] [[شیعه]] برای [[اثبات امامت امیرالمؤمنین]]{{ع}} است. در این آیه از روزی [[سخن]] به میان آمده که چهار امر مهم در آن رخ داده است که عبارت‌اند از: [[مأیوس]] شدن [[کافران]]، کامل شدن [[دین]]، تکمیل [[نعمت الهی]] و پذیرش [[دین اسلام]] به عنوان آیین نهایی [[انسان‌ها]]. [[شیعیان]] بر اساس [[احادیث]] [[اهل‌بیت]]{{عم}} معتقدند، با اعلام [[جانشینی امیرالمؤمنین]]{{ع}} برای [[پیامبر اکرم]]{{صل}} در این [[روز]]، این امور محقق گردید. [[شیعیان]] معتقدند [[آیۀ اکمال دین]] در [[روز]] هجده [[ذی الحجه]] [[سال دهم هجری]] در محلی به نام [[غدیر خم]] نازل شده است، اما [[اهل سنت]] نزول آیه را در [[نهم ذی الحجه]] ([[روز عرفه]]) سال دهم هجری می‌دانند. تمامی روایاتی که بیانگر نزول آیه در نهم ذی الحجه است به قولی از خلیفه دوم برمی گردد زیرا او تنها کسی بود که در زمان خودش [[معتقد]] بود [[آیه اکمال دین]] در روز عرفه نازل شده است.		'''[[آیه اکمال دین]]'''،{{متن قرآن\|حُرِّمَتْ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةُ وَالدَّمُ وَلَحْمُ الْخِنْزِيرِ وَمَا أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ وَالْمُنْخَنِقَةُ وَالْمَوْقُوذَةُ وَالْمُتَرَدِّيَةُ وَالنَّطِيحَةُ وَمَا أَكَلَ السَّبُعُ إِلَّا مَا ذَكَّيْتُمْ وَمَا ذُبِحَ عَلَى النُّصُبِ وَأَنْ تَسْتَقْسِمُوا بِالْأَزْلَامِ ذَلِكُمْ فِسْقٌ الْيَوْمَ يَئِسَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ دِينِكُمْ فَلَا تَخْشَوْهُمْ وَاخْشَوْنِ الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلَامَ دِينًا فَمَنِ اضْطُرَّ فِي مَخْمَصَةٍ غَيْرَ مُتَجَانِفٍ لِإِثْمٍ فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ}}<ref>«مردار و خون و گوشت خوک و آنچه جز به نام خداوند ذبح شده باشد و مرده با خفگی و مرده با ضربه و مرده با افتادن از بلندی و مرده از شاخ زدن حیوان دیگر و آنچه درندگان نیم‌خور کرده باشند- جز آن را که (تا زنده است) ذبح کرده‌اید- و آنچه بر روی سنگ‌های مقدّس (برای بت‌ها) قربانی شود و آنچه با تیرهای بخت‌آزمایی قسمت کنید (خوردن گوشت همه اینها) بر شما حرام و آنها (همه) گناه است؛ امروز کافران از دین شما نومید شدند پس، از ایشان مهراسید و از من بهراسید! امروز دینتان را کامل و نعمتم را بر شما تمام کردم و اسلام را (به عنوان) آیین شما پسندیدم پس، هر که در قحطی و گرسنگی ناگزیر (از خوردن گوشت حرام) شود بی‌آنکه گراینده به گناه باشد بی‌گمان خداوند آمرزنده‌ای بخشاینده است» سوره مائده، آیه ۳.</ref> بخشی از [[آیه]] سوم [[سوره مائده]] است. این آیه یکی از [[دلایل]] [[شیعه]] برای [[اثبات امامت امیرالمؤمنین]]{{ع}} است. در این آیه از روزی [[سخن]] به میان آمده که چهار امر مهم در آن رخ داده است که عبارت‌اند از: [[مأیوس]] شدن [[کافران]]، کامل شدن [[دین]]، تکمیل [[نعمت الهی]] و پذیرش [[دین اسلام]] به عنوان آیین نهایی [[انسان‌ها]]. [[شیعیان]] بر اساس [[احادیث]] [[اهل‌بیت]]{{عم}} معتقدند، با اعلام [[جانشینی امیرالمؤمنین]]{{ع}} برای [[پیامبر اکرم]]{{صل}} در این [[روز]]، این امور محقق گردید. [[شیعیان]] معتقدند [[آیۀ اکمال دین]] در [[روز]] هجده [[ذی الحجه]] [[سال دهم هجری]] در محلی به نام [[غدیر خم]] نازل شده است، اما [[اهل سنت]] نزول آیه را در [[نهم ذی الحجه]] ([[روز عرفه]]) سال دهم هجری می‌دانند. تمامی روایاتی که بیانگر نزول آیه در نهم ذی الحجه است به قولی از خلیفه دوم برمی گردد زیرا او تنها کسی بود که در زمان خودش [[معتقد]] بود [[آیه اکمال دین]] در روز عرفه نازل شده است.

فرقانی: /* دیدگاه فریقین در زمان نزول آیه */

2025-11-18T07:40:57Z

دیدگاه فریقین در زمان نزول آیه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۱۰
خط ۸۰:		خط ۸۰:
	شاید بتوان بین دو دسته روایتی که درباره [[زمان]] و مکان نزول آیه اکمال است (نزول در [[عرفه]]، نزول در [[غدیر]]) جمع کرد تا تهافت بین آنها از میان برود.		شاید بتوان بین دو دسته روایتی که درباره [[زمان]] و مکان نزول آیه اکمال است (نزول در [[عرفه]]، نزول در [[غدیر]]) جمع کرد تا تهافت بین آنها از میان برود.

	ز جمله وجوه جمع این است که بگوییم:		از جمله وجوه جمع این است که بگوییم:
	#آیه اکمال دو بار نازل شده است: یکبار در عرفه و بار دیگر در غدیر و هر دو مربوط به [[اعلان]] [[ولایت امام علی]] {{ع}} است. [[شاهد]] بر این وجه جمع، [[حدیثی]] است که [[ابن طاووس]] از [[احمد بن محمد الطبری]] ـ معروف به خلیلی ـ نقل کرده است. وی در این [[روایت]] از [[امام باقر]] {{ع}} این‌گونه نقل کرده است: «چون [[پیامبر خدا]] {{صل}} در [[عرفه]] وقوف کردند، [[جبرئیل]] این [[آیه]] را نازل کرد و گفت: ای محمد {{صل}}، علی {{ع}} را بر پا کن و بر [[ولایت]] او [[بیعت]] بگیر... ؛ پس [[حضرت]] از [[توطئه]] [[اهل]] [[نفاق]] و [[شقاوت]] که مبادا در بین [[امت]] [[تفرقه]] بسازند یا آنان را به [[جاهلیت]] برگردانند، بیمناک شد؛ چراکه از [[دشمنی]] و [[کینه‌توزی]] عده‌ای نسبت به [[امام علی]] {{ع}} با خبر بودند. از این‌رو، از [[جبرائیل]] تضمین خواستند... تا به [[غدیرخم]] رسیدند.»..<ref>ر.ک: همو، الیقین، باب ۱۲۷، ص۳۴۴؛ و نیز، همو، التحصین، الباب ۲۹، القسم الأول.</ref>. برخی از بزرگان [[شیعه]] و برخی از [[اهل سنت]] نیز این احتمال را داده‌اند<ref>ر.ک: مجلسی، مرآة العقول، ج۳، ص۲۶۰؛ ابن جوزی، تذکرة الخواص، ص۳۰.</ref>. توضیح اجمالی این مطلب بدین صورت است: چون در عرفه این آیه نازل شد، پیامبر خدا {{صل}} از توطئه جریان نفاق و تفرقه امت و [[ارتداد]] آنان (که بیش از این به تفصیل در بررسی آیه «[[عصمت]]» ملاحظه کردید) بیمناک شدند و اعلان رسمی آن را به تأخیر انداختند و از [[خداوند]] تضمین خواستند که در پی آن آیه {{متن قرآن\|يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ}}<ref>«ای پیامبر! آنچه را از پروردگارت به سوی تو فرو فرستاده شده است برسان» سوره مائده، آیه ۶۷.</ref> نازل شد و در آن تضمین خداوند با جمله {{متن قرآن\|وَاللَّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ}}<ref>«و خداوند تو را از (گزند) مردم در پناه می‌گیرد» سوره مائده، آیه ۶۷.</ref> اعلان گردید. آنگاه حضرت در [[غدیر]] به طور رسمی ولایت امام علی {{ع}} را اعلان کردند و پس از آن دوباره [[آیه اکمال]] نازل شد. شاهد دیگر نیز روایتی از [[زید بن ارقم]] [[صحابی]] است که خود شاهد ماجرا بوده و در این باره می‌گوید: «همانا [[جبرئیل]] [[روح]] الامین بر [[رسول خدا]] {{صل}} که در عصر [[روز عرفه]] [[ولایت]] [[علی بن ابی طالب]] {{ع}} را فرود آورد، رسول خدا {{صل}} دلتنگ شدند؛ زیرا از [[تکذیب]] [[اهل]] [[نفاق]] و [[افک]] بیمناک بودند؛ به همین رو [[حضرت]] گروهی را که من نیز در میان آنان بودم، فرا خواند و در این باره با آنان [[مشورت]] کرد تا آن را در موسم [[اعلان]] فرماید، ولی ما نمی‌دانستیم در این باره چه بگوییم»<ref>{{متن حدیث\|إِنَّ جَبْرَئِيلَ الرُّوحَ الْأَمِينَ نَزَلَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ {{صل}} بِوَلَايَةِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَشِيَّةَ عَرَفَةَ فَضَاقَ بِذَلِكَ رَسُولُ اللَّهِ {{صل}} مَخَافَةَ تَكْذِيبِ أَهْلِ الْإِفْكِ وَ النِّفَاقِ- فَدَعَا قَوْماً أَنَا فِيهِمْ- فَاسْتَشَارَهُمْ فِي ذَلِكَ لِيَقُومَ بِهِ فِي الْمَوْسِمِ فَلَمْ نَدْرِ مَا نَقُولُ لَهُ...}}، تفسیر العیاشی، ج۲، ص۳۰۱، ح۱۹۹۶ و به نقل از وی: حسکانی، شواهد التنزیل، ج۱، ص۳۵۶، ح۳۶۸، فتال نیشابوری نیز همین مضمون را به صورت مرسل از امام باقر {{ع}} نقل می‌کند. ر.ک: روضة الواعظین، ج۱، ص۲۱۶، ح۲۰۹.</ref>. در این احتمال، [[آیه]] دو بار نازل شده و هر دو بار [[پیامبر اکرم]] {{صل}} آن را [[ابلاغ]] کرده‌اند؛ یکبار در [[عرفه]] برای برخی [[صحابه]] که برای استشاره جمع شدند، و یکبار در [[غدیر]] به طور رسمی برای عموم [[مردم]].		#آیه اکمال دو بار نازل شده است: یکبار در عرفه و بار دیگر در غدیر و هر دو مربوط به [[اعلان]] [[ولایت امام علی]] {{ع}} است. [[شاهد]] بر این وجه جمع، [[حدیثی]] است که [[ابن طاووس]] از [[احمد بن محمد الطبری]] ـ معروف به خلیلی ـ نقل کرده است. وی در این [[روایت]] از [[امام باقر]] {{ع}} این‌گونه نقل کرده است: «چون [[پیامبر خدا]] {{صل}} در [[عرفه]] وقوف کردند، [[جبرئیل]] این [[آیه]] را نازل کرد و گفت: ای محمد {{صل}}، علی {{ع}} را بر پا کن و بر [[ولایت]] او [[بیعت]] بگیر... ؛ پس [[حضرت]] از [[توطئه]] [[اهل]] [[نفاق]] و [[شقاوت]] که مبادا در بین [[امت]] [[تفرقه]] بسازند یا آنان را به [[جاهلیت]] برگردانند، بیمناک شد؛ چراکه از [[دشمنی]] و [[کینه‌توزی]] عده‌ای نسبت به [[امام علی]] {{ع}} با خبر بودند. از این‌رو، از [[جبرائیل]] تضمین خواستند... تا به [[غدیرخم]] رسیدند.»..<ref>ر.ک: همو، الیقین، باب ۱۲۷، ص۳۴۴؛ و نیز، همو، التحصین، الباب ۲۹، القسم الأول.</ref>. برخی از بزرگان [[شیعه]] و برخی از [[اهل سنت]] نیز این احتمال را داده‌اند<ref>ر.ک: مجلسی، مرآة العقول، ج۳، ص۲۶۰؛ ابن جوزی، تذکرة الخواص، ص۳۰.</ref>. توضیح اجمالی این مطلب بدین صورت است: چون در عرفه این آیه نازل شد، پیامبر خدا {{صل}} از توطئه جریان نفاق و تفرقه امت و [[ارتداد]] آنان (که بیش از این به تفصیل در بررسی آیه «[[عصمت]]» ملاحظه کردید) بیمناک شدند و اعلان رسمی آن را به تأخیر انداختند و از [[خداوند]] تضمین خواستند که در پی آن آیه {{متن قرآن\|يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ}}<ref>«ای پیامبر! آنچه را از پروردگارت به سوی تو فرو فرستاده شده است برسان» سوره مائده، آیه ۶۷.</ref> نازل شد و در آن تضمین خداوند با جمله {{متن قرآن\|وَاللَّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ}}<ref>«و خداوند تو را از (گزند) مردم در پناه می‌گیرد» سوره مائده، آیه ۶۷.</ref> اعلان گردید. آنگاه حضرت در [[غدیر]] به طور رسمی ولایت امام علی {{ع}} را اعلان کردند و پس از آن دوباره [[آیه اکمال]] نازل شد. شاهد دیگر نیز روایتی از [[زید بن ارقم]] [[صحابی]] است که خود شاهد ماجرا بوده و در این باره می‌گوید: «همانا [[جبرئیل]] [[روح]] الامین بر [[رسول خدا]] {{صل}} که در عصر [[روز عرفه]] [[ولایت]] [[علی بن ابی طالب]] {{ع}} را فرود آورد، رسول خدا {{صل}} دلتنگ شدند؛ زیرا از [[تکذیب]] [[اهل]] [[نفاق]] و [[افک]] بیمناک بودند؛ به همین رو [[حضرت]] گروهی را که من نیز در میان آنان بودم، فرا خواند و در این باره با آنان [[مشورت]] کرد تا آن را در موسم [[اعلان]] فرماید، ولی ما نمی‌دانستیم در این باره چه بگوییم»<ref>{{متن حدیث\|إِنَّ جَبْرَئِيلَ الرُّوحَ الْأَمِينَ نَزَلَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ {{صل}} بِوَلَايَةِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَشِيَّةَ عَرَفَةَ فَضَاقَ بِذَلِكَ رَسُولُ اللَّهِ {{صل}} مَخَافَةَ تَكْذِيبِ أَهْلِ الْإِفْكِ وَ النِّفَاقِ- فَدَعَا قَوْماً أَنَا فِيهِمْ- فَاسْتَشَارَهُمْ فِي ذَلِكَ لِيَقُومَ بِهِ فِي الْمَوْسِمِ فَلَمْ نَدْرِ مَا نَقُولُ لَهُ...}}، تفسیر العیاشی، ج۲، ص۳۰۱، ح۱۹۹۶ و به نقل از وی: حسکانی، شواهد التنزیل، ج۱، ص۳۵۶، ح۳۶۸، فتال نیشابوری نیز همین مضمون را به صورت مرسل از امام باقر {{ع}} نقل می‌کند. ر.ک: روضة الواعظین، ج۱، ص۲۱۶، ح۲۰۹.</ref>. در این احتمال، [[آیه]] دو بار نازل شده و هر دو بار [[پیامبر اکرم]] {{صل}} آن را [[ابلاغ]] کرده‌اند؛ یکبار در [[عرفه]] برای برخی [[صحابه]] که برای استشاره جمع شدند، و یکبار در [[غدیر]] به طور رسمی برای عموم [[مردم]].
	#احتمال دیگر آن است که آیه تنها در عرفه نازل شده و [[پیامبر خدا]] {{صل}} نیز در عرفه آن را ابلاغ کرده باشند و بار دیگر در غدیر نیز ابلاغ شده باشد؛ زیرا علت [[نزول آیه]] با مسئله غدیر و آیه [[عصمت]] [[ارتباط]] وثیق دارد<ref>علامه طباطبایی احتمال می‌دهد روز نزول آیه، عرفه و روز ابلاغ آن در غدیر باشد (ر.ک: المیزان فی تفسیر القرآن، ج۵، ص۱۹۶).</ref>.		#احتمال دیگر آن است که آیه تنها در عرفه نازل شده و [[پیامبر خدا]] {{صل}} نیز در عرفه آن را ابلاغ کرده باشند و بار دیگر در غدیر نیز ابلاغ شده باشد؛ زیرا علت [[نزول آیه]] با مسئله غدیر و آیه [[عصمت]] [[ارتباط]] وثیق دارد<ref>علامه طباطبایی احتمال می‌دهد روز نزول آیه، عرفه و روز ابلاغ آن در غدیر باشد (ر.ک: المیزان فی تفسیر القرآن، ج۵، ص۱۹۶).</ref>.

فرقانی: /* دیدگاه فریقین در زمان نزول آیه */

2025-11-18T07:40:37Z

دیدگاه فریقین در زمان نزول آیه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۱۰
خط ۷۶:		خط ۷۶:
	# منظور از اکمال دین، بیان تفصیلی [[تحریم]] گوشت‌ها باشد. توضیح آنکه میان مشرکان [[زمان جاهلیت]] بسیاری از گوشت‌ها [[حلال]] بود و [[خداوند]] در تحریم آنها بر پایۀ تدریجی بودن [[بیان احکام]]، مرحله به مرحله تحریم آنها را شدیدتر کرد که در ابتدا مردار و بعد گوشت خوک و قربانی‌هایی که به نام [[بت‌ها]] [[قربانی]] شده‌اند را تحریم نمود، بنابراین به [[اعتقاد]] این عده بیان تکمیلی و تفصیلی گوشت‌های [[حرام]] می‌‌تواند معنی اکمال دین در روز عرفه باشد. این احتمال نیز قابل پذیرش نیست؛ چراکه پس از نزول این [[آیه]] هنوز پرونده [[تشریع]] باز بوده و [[احکام]] جدیدی از طرف [[پیامبر]] بیان می‌‌شد، بنابراین اعتقاد به کامل شدن [[دین]] در روز عرفه بر این مبنا بی‌پایه و اساس است؛ چراکه پس از اکمال دین، بیان تشریع از طرف [[پیامبر اسلام]]{{صل}} معنایی ندارد<ref>ر.ک: [[مهدی مقامی\|مقامی، مهدی]]، [[ولایت و امامت در قرآن (کتاب)\|ولایت و امامت در قرآن]]، ص۱۴۶-۱۴۸. </ref>.<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۴ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۴]]، ص۳۰۱.</ref>.		# منظور از اکمال دین، بیان تفصیلی [[تحریم]] گوشت‌ها باشد. توضیح آنکه میان مشرکان [[زمان جاهلیت]] بسیاری از گوشت‌ها [[حلال]] بود و [[خداوند]] در تحریم آنها بر پایۀ تدریجی بودن [[بیان احکام]]، مرحله به مرحله تحریم آنها را شدیدتر کرد که در ابتدا مردار و بعد گوشت خوک و قربانی‌هایی که به نام [[بت‌ها]] [[قربانی]] شده‌اند را تحریم نمود، بنابراین به [[اعتقاد]] این عده بیان تکمیلی و تفصیلی گوشت‌های [[حرام]] می‌‌تواند معنی اکمال دین در روز عرفه باشد. این احتمال نیز قابل پذیرش نیست؛ چراکه پس از نزول این [[آیه]] هنوز پرونده [[تشریع]] باز بوده و [[احکام]] جدیدی از طرف [[پیامبر]] بیان می‌‌شد، بنابراین اعتقاد به کامل شدن [[دین]] در روز عرفه بر این مبنا بی‌پایه و اساس است؛ چراکه پس از اکمال دین، بیان تشریع از طرف [[پیامبر اسلام]]{{صل}} معنایی ندارد<ref>ر.ک: [[مهدی مقامی\|مقامی، مهدی]]، [[ولایت و امامت در قرآن (کتاب)\|ولایت و امامت در قرآن]]، ص۱۴۶-۱۴۸. </ref>.<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۴ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۴]]، ص۳۰۱.</ref>.

	'''~~وجه~~ جمع روایات در زمان و مکان نزول آیه'''		'''وجوه جمع میان روایات زمان و مکان نزول آیه'''

	شاید بتوان بین دو دسته روایتی که درباره [[زمان]] و مکان نزول آیه اکمال است (نزول در [[عرفه]]، نزول در [[غدیر]]) جمع کرد تا تهافت بین آنها از میان برود. از جمله وجوه جمع این است که بگوییم: آیه اکمال دو بار نازل شده است، یکبار در عرفه و بار دیگر در غدیر و هر دو مربوط به [[اعلان]] [[ولایت امام علی]] {{ع}} است. [[شاهد]] بر این وجه جمع، [[حدیثی]] است که [[ابن طاووس]] از [[احمد بن محمد الطبری]] ـ معروف به خلیلی ـ نقل کرده است. وی در این [[روایت]] از [[امام باقر]] {{ع}} این‌گونه نقل کرده است: «چون [[پیامبر خدا]] {{صل}} در [[عرفه]] وقوف کردند، [[جبرئیل]] این [[آیه]] را نازل کرد و گفت: ای محمد {{صل}}، علی {{ع}} را بر پا کن و بر [[ولایت]] او [[بیعت]] بگیر... ؛ پس [[حضرت]] از [[توطئه]] [[اهل]] [[نفاق]] و [[شقاوت]] که مبادا در بین [[امت]] [[تفرقه]] بسازند یا آنان را به [[جاهلیت]] برگردانند، بیمناک شد؛ چراکه از [[دشمنی]] و [[کینه‌توزی]] عده‌ای نسبت به [[امام علی]] {{ع}} با خبر بودند. از این‌رو، از [[جبرائیل]] تضمین خواستند... تا به [[غدیرخم]] رسیدند.»..<ref>ر.ک: همو، الیقین، باب ۱۲۷، ص۳۴۴؛ و نیز، همو، التحصین، الباب ۲۹، القسم الأول.</ref>.		شاید بتوان بین دو دسته روایتی که درباره [[زمان]] و مکان نزول آیه اکمال است (نزول در [[عرفه]]، نزول در [[غدیر]]) جمع کرد تا تهافت بین آنها از میان برود.

	برخی از بزرگان [[شیعه]] و برخی از [[اهل سنت]] نیز این احتمال را داده‌اند<ref>ر.ک: مجلسی، مرآة العقول، ج۳، ص۲۶۰؛ ابن جوزی، تذکرة الخواص، ص۳۰.</ref>. توضیح اجمالی این مطلب بدین صورت است: چون در عرفه این آیه نازل شد، پیامبر خدا {{صل}} از توطئه جریان نفاق و تفرقه امت و [[ارتداد]] آنان (که بیش از این به تفصیل در بررسی آیه «[[عصمت]]» ملاحظه کردید) بیمناک شدند و اعلان رسمی آن را به تأخیر انداختند و از [[خداوند]] تضمین خواستند که در پی آن آیه {{متن قرآن\|يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ}}<ref>«ای پیامبر! آنچه را از پروردگارت به سوی تو فرو فرستاده شده است برسان» سوره مائده، آیه ۶۷.</ref> نازل شد و در آن تضمین خداوند با جمله {{متن قرآن\|وَاللَّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ}}<ref>«و خداوند تو را از (گزند) مردم در پناه می‌گیرد» سوره مائده، آیه ۶۷.</ref> اعلان گردید. آنگاه حضرت در [[غدیر]] به طور رسمی ولایت امام علی {{ع}} را اعلان کردند و پس از آن دوباره [[آیه اکمال]] نازل شد. شاهد دیگر نیز روایتی از [[زید بن ارقم]] [[صحابی]] است که خود شاهد ماجرا بوده و در این باره می‌گوید: «همانا [[جبرئیل]] [[روح]] الامین بر [[رسول خدا]] {{صل}} که در عصر [[روز عرفه]] [[ولایت]] [[علی بن ابی طالب]] {{ع}} را فرود آورد، رسول خدا {{صل}} دلتنگ شدند؛ زیرا از [[تکذیب]] [[اهل]] [[نفاق]] و [[افک]] بیمناک بودند؛ به همین رو [[حضرت]] گروهی را که من نیز در میان آنان بودم، فرا خواند و در این باره با آنان [[مشورت]] کرد تا آن را در موسم [[اعلان]] فرماید، ولی ما نمی‌دانستیم در این باره چه بگوییم»<ref>{{متن حدیث\|إِنَّ جَبْرَئِيلَ الرُّوحَ الْأَمِينَ نَزَلَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ {{صل}} بِوَلَايَةِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَشِيَّةَ عَرَفَةَ فَضَاقَ بِذَلِكَ رَسُولُ اللَّهِ {{صل}} مَخَافَةَ تَكْذِيبِ أَهْلِ الْإِفْكِ وَ النِّفَاقِ- فَدَعَا قَوْماً أَنَا فِيهِمْ- فَاسْتَشَارَهُمْ فِي ذَلِكَ لِيَقُومَ بِهِ فِي الْمَوْسِمِ فَلَمْ نَدْرِ مَا نَقُولُ لَهُ...}}، تفسیر العیاشی، ج۲، ص۳۰۱، ح۱۹۹۶ و به نقل از وی: حسکانی، شواهد التنزیل، ج۱، ص۳۵۶، ح۳۶۸، فتال نیشابوری نیز همین مضمون را به صورت مرسل از امام باقر {{ع}} نقل می‌کند. ر.ک: روضة الواعظین، ج۱، ص۲۱۶، ح۲۰۹.</ref>.		ز جمله وجوه جمع این است که بگوییم:
			#آیه اکمال دو بار نازل شده است: یکبار در عرفه و بار دیگر در غدیر و هر دو مربوط به [[اعلان]] [[ولایت امام علی]] {{ع}} است. [[شاهد]] بر این وجه جمع، [[حدیثی]] است که [[ابن طاووس]] از [[احمد بن محمد الطبری]] ـ معروف به خلیلی ـ نقل کرده است. وی در این [[روایت]] از [[امام باقر]] {{ع}} این‌گونه نقل کرده است: «چون [[پیامبر خدا]] {{صل}} در [[عرفه]] وقوف کردند، [[جبرئیل]] این [[آیه]] را نازل کرد و گفت: ای محمد {{صل}}، علی {{ع}} را بر پا کن و بر [[ولایت]] او [[بیعت]] بگیر... ؛ پس [[حضرت]] از [[توطئه]] [[اهل]] [[نفاق]] و [[شقاوت]] که مبادا در بین [[امت]] [[تفرقه]] بسازند یا آنان را به [[جاهلیت]] برگردانند، بیمناک شد؛ چراکه از [[دشمنی]] و [[کینه‌توزی]] عده‌ای نسبت به [[امام علی]] {{ع}} با خبر بودند. از این‌رو، از [[جبرائیل]] تضمین خواستند... تا به [[غدیرخم]] رسیدند.»..<ref>ر.ک: همو، الیقین، باب ۱۲۷، ص۳۴۴؛ و نیز، همو، التحصین، الباب ۲۹، القسم الأول.</ref>. برخی از بزرگان [[شیعه]] و برخی از [[اهل سنت]] نیز این احتمال را داده‌اند<ref>ر.ک: مجلسی، مرآة العقول، ج۳، ص۲۶۰؛ ابن جوزی، تذکرة الخواص، ص۳۰.</ref>. توضیح اجمالی این مطلب بدین صورت است: چون در عرفه این آیه نازل شد، پیامبر خدا {{صل}} از توطئه جریان نفاق و تفرقه امت و [[ارتداد]] آنان (که بیش از این به تفصیل در بررسی آیه «[[عصمت]]» ملاحظه کردید) بیمناک شدند و اعلان رسمی آن را به تأخیر انداختند و از [[خداوند]] تضمین خواستند که در پی آن آیه {{متن قرآن\|يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ}}<ref>«ای پیامبر! آنچه را از پروردگارت به سوی تو فرو فرستاده شده است برسان» سوره مائده، آیه ۶۷.</ref> نازل شد و در آن تضمین خداوند با جمله {{متن قرآن\|وَاللَّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ}}<ref>«و خداوند تو را از (گزند) مردم در پناه می‌گیرد» سوره مائده، آیه ۶۷.</ref> اعلان گردید. آنگاه حضرت در [[غدیر]] به طور رسمی ولایت امام علی {{ع}} را اعلان کردند و پس از آن دوباره [[آیه اکمال]] نازل شد. شاهد دیگر نیز روایتی از [[زید بن ارقم]] [[صحابی]] است که خود شاهد ماجرا بوده و در این باره می‌گوید: «همانا [[جبرئیل]] [[روح]] الامین بر [[رسول خدا]] {{صل}} که در عصر [[روز عرفه]] [[ولایت]] [[علی بن ابی طالب]] {{ع}} را فرود آورد، رسول خدا {{صل}} دلتنگ شدند؛ زیرا از [[تکذیب]] [[اهل]] [[نفاق]] و [[افک]] بیمناک بودند؛ به همین رو [[حضرت]] گروهی را که من نیز در میان آنان بودم، فرا خواند و در این باره با آنان [[مشورت]] کرد تا آن را در موسم [[اعلان]] فرماید، ولی ما نمی‌دانستیم در این باره چه بگوییم»<ref>{{متن حدیث\|إِنَّ جَبْرَئِيلَ الرُّوحَ الْأَمِينَ نَزَلَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ {{صل}} بِوَلَايَةِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَشِيَّةَ عَرَفَةَ فَضَاقَ بِذَلِكَ رَسُولُ اللَّهِ {{صل}} مَخَافَةَ تَكْذِيبِ أَهْلِ الْإِفْكِ وَ النِّفَاقِ- فَدَعَا قَوْماً أَنَا فِيهِمْ- فَاسْتَشَارَهُمْ فِي ذَلِكَ لِيَقُومَ بِهِ فِي الْمَوْسِمِ فَلَمْ نَدْرِ مَا نَقُولُ لَهُ...}}، تفسیر العیاشی، ج۲، ص۳۰۱، ح۱۹۹۶ و به نقل از وی: حسکانی، شواهد التنزیل، ج۱، ص۳۵۶، ح۳۶۸، فتال نیشابوری نیز همین مضمون را به صورت مرسل از امام باقر {{ع}} نقل می‌کند. ر.ک: روضة الواعظین، ج۱، ص۲۱۶، ح۲۰۹.</ref>. در این احتمال، [[آیه]] دو بار نازل شده و هر دو بار [[پیامبر اکرم]] {{صل}} آن را [[ابلاغ]] کرده‌اند؛ یکبار در [[عرفه]] برای برخی [[صحابه]] که برای استشاره جمع شدند، و یکبار در [[غدیر]] به طور رسمی برای عموم [[مردم]].
	در این احتمال، [[آیه]] دو بار نازل شده و هر دو بار [[پیامبر اکرم]] {{صل}} آن را [[ابلاغ]] کرده‌اند؛ یکبار در [[عرفه]] برای برخی [[صحابه]] که برای استشاره جمع شدند، و یکبار در [[غدیر]] به طور رسمی برای عموم [[مردم]].		#احتمال دیگر آن است که آیه تنها در عرفه نازل شده و [[پیامبر خدا]] {{صل}} نیز در عرفه آن را ابلاغ کرده باشند و بار دیگر در غدیر نیز ابلاغ شده باشد؛ زیرا علت [[نزول آیه]] با مسئله غدیر و آیه [[عصمت]] [[ارتباط]] وثیق دارد<ref>علامه طباطبایی احتمال می‌دهد روز نزول آیه، عرفه و روز ابلاغ آن در غدیر باشد (ر.ک: المیزان فی تفسیر القرآن، ج۵، ص۱۹۶).</ref>.
			#احتمال سوم اینکه پیامبر خدا {{صل}} در [[حجة الوداع]] در مکان‌های [[اجتماع]] عمومی مردم، از جمله در [[مسجد]] خیف<ref>ر.ک: هیثمی، الصواعق المحرقة، ص۱۵۰.</ref>، در روز عرفه<ref>ر.ک: سنن الترمذی، ج۵، ص۶۲۱، ح۳۷۸۶؛ سمهودی، جواهر العقدین، ص۲۳۴؛ تاریخ الیعقوبی، ج۲ (حجة الوداع)، ص۱۱۲.</ref> و در [[غدیر]]<ref>ر.ک: ابن ابی عاصم، کتاب السنة، ص۶۲۹، ح۱۵۵۱ - ۱۵۵۵؛ ابن مغازلی، مناقب، ص۱۶، ص۲۳، برای تفصیل بیشتر درباره مکان‌ها و زمان‌های صدور حدیث ثقلین ر.ک: لجنة التحقیق، کتاب الله و اهل البیت فی حدیث التقلین.</ref>، [[حدیث ثقلین]] و در [[حجة الوداع]] در [[خطبه]] [[عرفات]]، [[حدیث]] {{متن حدیث\|اثْنَيْ عَشَرَ خَلِيفَةً}}<ref>ابن حنبل، مسند، ج۷، ص۴۰۵، ح۲۰۸۴۰ و ص۴۲۹، ح۲۰۹۹ و....</ref> را [[اعلان]] کرده باشند. این مطلب ضمن آنکه نشان می‌دهد یکی از رسالت‌های [[پیامبر اکرم]] {{صل}} در حجة الوداع ـ افزون بر [[آموزش]] [[مناسک حج]] به [[مردم]] ـ [[اتمام حجت]] بر مردم درباره [[ثقلین]] بوده است، که از آن می‌توان چنین استفاده کرد: با اعلان رسمی حدیث ثقلین توسط [[پیامبر خدا]] {{صل}} در [[اجتماع]] مردم، [[یأس]] [[کفار]]، [[اکمال دین]]، [[اتمام نعمت]]، و [[خشنودی خدا]] از [[اسلام]] به وجود آمد و [[آیه اکمال]] به همین علت نازل شد و [[حضرت رسول]] {{صل}} نیز آن را در همان جا اعلان فرمود و [[حادثه غدیر]] در واقع شرح و توضیح [[پیامبر]] معظم اسلام {{صل}} درباره حدیث ثقلین بوده است.
	احتمال دیگر آن است که آیه تنها در عرفه نازل شده و [[پیامبر خدا]] {{صل}} نیز در عرفه آن را ابلاغ کرده باشند و بار دیگر در غدیر نیز ابلاغ شده باشد؛ زیرا علت [[نزول آیه]] با مسئله غدیر و آیه [[عصمت]] [[ارتباط]] وثیق دارد<ref>علامه طباطبایی احتمال می‌دهد روز نزول آیه، عرفه و روز ابلاغ آن در غدیر باشد (ر.ک: المیزان فی تفسیر القرآن، ج۵، ص۱۹۶).</ref>.

	~~باز احتمالی دیگر نیز می‌توان وجه جمع ارائه کرد و آن~~ اینکه پیامبر خدا {{صل}} در [[حجة الوداع]] در مکان‌های [[اجتماع]] عمومی مردم، از جمله در [[مسجد]] خیف<ref>ر.ک: هیثمی، الصواعق المحرقة، ص۱۵۰.</ref>، در روز عرفه<ref>ر.ک: سنن الترمذی، ج۵، ص۶۲۱، ح۳۷۸۶؛ سمهودی، جواهر العقدین، ص۲۳۴؛ تاریخ الیعقوبی، ج۲ (حجة الوداع)، ص۱۱۲.</ref> و در [[غدیر]]<ref>ر.ک: ابن ابی عاصم، کتاب السنة، ص۶۲۹، ح۱۵۵۱ - ۱۵۵۵؛ ابن مغازلی، مناقب، ص۱۶، ص۲۳، برای تفصیل بیشتر درباره مکان‌ها و زمان‌های صدور حدیث ثقلین ر.ک: لجنة التحقیق، کتاب الله و اهل البیت فی حدیث التقلین.</ref>، [[حدیث ثقلین]] و در [[حجة الوداع]] در [[خطبه]] [[عرفات]]، [[حدیث]] {{متن حدیث\|اثْنَيْ عَشَرَ خَلِيفَةً}}<ref>ابن حنبل، مسند، ج۷، ص۴۰۵، ح۲۰۸۴۰ و ص۴۲۹، ح۲۰۹۹ و....</ref> را [[اعلان]] کرده باشند. این مطلب ضمن آنکه نشان می‌دهد یکی از رسالت‌های [[پیامبر اکرم]] {{صل}} در حجة الوداع ـ افزون بر [[آموزش]] [[مناسک حج]] به [[مردم]] ـ [[اتمام حجت]] بر مردم درباره [[ثقلین]] بوده است، که از آن می‌توان چنین استفاده کرد: با اعلان رسمی حدیث ثقلین توسط [[پیامبر خدا]] {{صل}} در [[اجتماع]] مردم، [[یأس]] [[کفار]]، [[اکمال دین]]، [[اتمام نعمت]]، و [[خشنودی خدا]] از [[اسلام]] به وجود آمد و [[آیه اکمال]] به همین علت نازل شد و [[حضرت رسول]] {{صل}} نیز آن را در همان جا اعلان فرمود و [[حادثه غدیر]] در واقع شرح و توضیح [[پیامبر]] معظم اسلام {{صل}} درباره حدیث ثقلین بوده است.

	این احتمال‌ها برای جمع بین دو دسته [[روایت]] است، ولی اگر نتوان آنها را جمع کرد، احادیثی که از [[نزول آیه]] در [[عرفه]] حکایت می‌کنند (به ویژه آن دسته [[احادیث]] که علت [[نزول]] را غیر از [[ولایت امام علی]] {{ع}} می‌داند) به دلیل ضعف‌های متعدد درون‌متنی و برون‌متنی ساقط خواهند بود که به تفصیل در بحث «ارزیابی و [[نقد]] دیدگاهای [[اهل سنت]]» خواهد آمد.<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۴ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۴]]، ص۳۰۱.</ref>.		این احتمال‌ها برای جمع بین دو دسته [[روایت]] است، ولی اگر نتوان آنها را جمع کرد، احادیثی که از [[نزول آیه]] در [[عرفه]] حکایت می‌کنند (به ویژه آن دسته [[احادیث]] که علت [[نزول]] را غیر از [[ولایت امام علی]] {{ع}} می‌داند) به دلیل ضعف‌های متعدد درون‌متنی و برون‌متنی ساقط خواهند بود که به تفصیل در بحث «ارزیابی و [[نقد]] دیدگاهای [[اهل سنت]]» خواهد آمد.<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۴ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۴]]، ص۳۰۱.</ref>.

	'''جمع بندی'''		'''جمع بندی و نتیجه گیری'''

	پس از [[اثبات]] این امر که آیه اکمال درباره ولایت امام علی {{ع}} نازل شده، می‌توان به چند نکته اساسی پی برد:		پس از [[اثبات]] این امر که آیه اکمال درباره ولایت امام علی {{ع}} نازل شده، می‌توان به چند نکته اساسی پی برد:

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۳۵
خط ۱۴:		خط ۱۴:
	'''چند نمونه:'''		'''چند نمونه:'''
	# [[امام رضا]]{{ع}} فرمودند که [[خداوند]] در [[حجة الوداع]] آیه {{متن قرآن\|الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ}} را نازل نمود.[[ امر]] [[امامت]] از امور نهائی [[دین]] است. [[پیامبر]]{{صل}} [[مردم]] را ترک نکرد مگر بعد از اینکه نشانه‌های دین را بیان نمود و راه را برای مردم روشن نمود و علی{{ع}} را به عنوان نشانه و [[امام]] برای مردم تعیین نمود<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دار الکتب الاسلامیة، ۱۳۶۵ ه ش، ج۱، ص۱۹۹.</ref>.		# [[امام رضا]]{{ع}} فرمودند که [[خداوند]] در [[حجة الوداع]] آیه {{متن قرآن\|الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ}} را نازل نمود.[[ امر]] [[امامت]] از امور نهائی [[دین]] است. [[پیامبر]]{{صل}} [[مردم]] را ترک نکرد مگر بعد از اینکه نشانه‌های دین را بیان نمود و راه را برای مردم روشن نمود و علی{{ع}} را به عنوان نشانه و [[امام]] برای مردم تعیین نمود<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دار الکتب الاسلامیة، ۱۳۶۵ ه ش، ج۱، ص۱۹۹.</ref>.
	# [[امام باقر]]{{ع}} فرمودند: فرائض الهی یکی بعد از دیگری نازل می‌شد. [[ولایت]] آخرین [[فریضه]] بود که خداوند آن را با آیه {{متن قرآن\|الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ}} نازل نمود. خداوند با این آیه بیان می‌کند که [[فرائض]] را کامل نمودم و بعد از فریضه ولایت، فریضه‌ای نازل نمی‌کنم<ref>کلینی، کافی، ج۱، ص۲۸۹.</ref>.<ref>میلانی، سید علی، شرح منهاج الکرامة فی معرفة الامامة، ج۳، ص۳۵۷-۳۵۶.</ref>.		# [[امام باقر]]{{ع}} فرمودند: فرائض الهی یکی بعد از دیگری نازل می‌شد. [[ولایت]] آخرین [[فریضه]] بود که خداوند آن را با آیه {{متن قرآن\|الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ}} نازل نمود. خداوند با این آیه بیان می‌کند که [[فرائض]] را کامل نمودم و بعد از فریضه ولایت، فریضه‌ای نازل نمی‌کنم<ref>کلینی، کافی، ج۱، ص۲۸۹.</ref>.<ref>میلانی، سید علی، شرح منهاج الکرامة فی معرفة الامامة، ج۳، ص۳۵۷-۳۵۶.</ref>
	# [[کلینی]] در حدیثی صحیح السند از طریق [[علی بن ابراهیم]] از پدرش از ابن ابی عمیر از [[عمر بن اذینه]] از چند نفر و آنها از [[امام باقر]] {{ع}} چنین نقل کرده‌اند که: [[فرایض]] یکی پس از دیگری نازل می‌شد و [[ولایت]] آخرین آنها بود که نازل شد و در پی آن [[خداوند]] ـ عزوجل ـ فرمود: «امروز برای شما دینتان را کامل و نعمتم را برای شما تمام کردم» آنگاه [[امام]] [در تبیین [[آیه]]] فرمود: خداوند می‌فرماید: پس از این [[فریضه]]، [[واجب]] دیگری برای شما نازل نخواهم کرد؛ زیرا [با امر ولایت] [[فرایض]] کامل شد»<ref>{{متن حدیث\|... وَ كَانَتِ الْفَرِيضَةُ تَنْزِلُ بَعْدَ الْفَرِيضَةِ الْأُخْرَى وَ كَانَتِ الْوَلَايَةُ آخِرَ الْفَرَائِضِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ {{متن قرآن\|الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي...}} قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ {{ع}} يَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لَا أُنْزِلُ عَلَيْكُمْ بَعْدَ هَذِهِ فَرِيضَةً قَدْ أَكْمَلْتُ لَكُمُ الْفَرَائِضَ}}؛ کلینی، الکافی، ج۱، ص۲۸۹، ح۴.</ref>.این مضمون که امر ولایت را آخرین فریضه نازل شده از جانب [[خدا]] می‌داند، در چندین [[روایت]] [[شیعی]] به چشم می‌خورد<ref>ر.ک: بحرانی، البرهان، ج۱، ص۴۳۵-۴۴۶. وی از تفسیر منسوب به علی بن ابراهیم، احتجاج طبرسی، مناقب سید رضی، تفسیر العیاشی و بصائر الدرجات این معنا را ذکر کرده است.</ref>.<ref>[[فتح‌الله نجارزادگان\|نجارزادگان، فتح‌الله]]، [[بررسی تطبیقی تفسیر آیات ولایت (کتاب)\|بررسی تطبیقی تفسیر آیات ولایت]]، ص ۱۸۴.</ref>		# [[کلینی]] در حدیثی صحیح السند از طریق [[علی بن ابراهیم]] از پدرش از ابن ابی عمیر از [[عمر بن اذینه]] از چند نفر و آنها از [[امام باقر]] {{ع}} چنین نقل کرده‌اند که: [[فرایض]] یکی پس از دیگری نازل می‌شد و [[ولایت]] آخرین آنها بود که نازل شد و در پی آن [[خداوند]] ـ عزوجل ـ فرمود: «امروز برای شما دینتان را کامل و نعمتم را برای شما تمام کردم» آنگاه [[امام]] [در تبیین [[آیه]]] فرمود: خداوند می‌فرماید: پس از این [[فریضه]]، [[واجب]] دیگری برای شما نازل نخواهم کرد؛ زیرا [با امر ولایت] [[فرایض]] کامل شد»<ref>{{متن حدیث\|... وَ كَانَتِ الْفَرِيضَةُ تَنْزِلُ بَعْدَ الْفَرِيضَةِ الْأُخْرَى وَ كَانَتِ الْوَلَايَةُ آخِرَ الْفَرَائِضِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ {{متن قرآن\|الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي...}} قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ {{ع}} يَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لَا أُنْزِلُ عَلَيْكُمْ بَعْدَ هَذِهِ فَرِيضَةً قَدْ أَكْمَلْتُ لَكُمُ الْفَرَائِضَ}}؛ کلینی، الکافی، ج۱، ص۲۸۹، ح۴.</ref>.این مضمون که امر ولایت را آخرین فریضه نازل شده از جانب [[خدا]] می‌داند، در چندین [[روایت]] [[شیعی]] به چشم می‌خورد<ref>ر.ک: بحرانی، البرهان، ج۱، ص۴۳۵-۴۴۶. وی از تفسیر منسوب به علی بن ابراهیم، احتجاج طبرسی، مناقب سید رضی، تفسیر العیاشی و بصائر الدرجات این معنا را ذکر کرده است.</ref>.<ref>[[فتح‌الله نجارزادگان\|نجارزادگان، فتح‌الله]]، [[بررسی تطبیقی تفسیر آیات ولایت (کتاب)\|بررسی تطبیقی تفسیر آیات ولایت]]، ص ۱۸۴.</ref>
	# [[امیرالمؤمنین علی]]{{ع}} فرمودند: برای پیامبر{{صل}} شبه منبری درست کردند و ایشان بالای آن قرار گرفت و من را خواند و بازویم را گرفت و بلند کرد و فرمود: هر کس که من مولای او هستم علی نیز مولای اوست.... خداوند نیز آیه {{متن قرآن\|الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ}} را نازل نمود. پس ولایت من نهایت دین و [[رضایت پروردگار]] است<ref>کلینی، کافی، ج۸، ص۲۷.</ref>.		# [[امیرالمؤمنین علی]]{{ع}} فرمودند: برای پیامبر{{صل}} شبه منبری درست کردند و ایشان بالای آن قرار گرفت و من را خواند و بازویم را گرفت و بلند کرد و فرمود: هر کس که من مولای او هستم علی نیز مولای اوست.... خداوند نیز آیه {{متن قرآن\|الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ}} را نازل نمود. پس ولایت من نهایت دین و [[رضایت پروردگار]] است<ref>کلینی، کافی، ج۸، ص۲۷.</ref>.