إله - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Msadeq در ‏۳۱ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۰۹:۲۸

2024-03-31T09:28:54Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۱۲:۵۸
خط ۳۷:		خط ۳۷:
	به گفته‌ای واژه إله مشتق و به معنای [[خدا]]، [[آفریدگار]] و مدبّر [[جهان]]<ref>مفاهیم القرآن، ج ۶، ص ۱۱۰.</ref> و [[صاحب]] نعمت‌هایی است که جز او کسی دیگر بر آن [[توانایی]] ندارد<ref>مجمع البیان، ج ۱، ص ۴۴۵.</ref>. برخی نیز با استشهاد به [[آیات]]، آن را در دوران [[نزول]] همسان لفظ جلاله دانسته و معانی دیگر را بر فرض صحت، مربوط به قبل از عصر [[نزول]] یا احتمالاً از لوازم و آثار معانی إله (نه موضوعٌ له آن) معرفی کرده‌اند<ref>مفاهیم‌القرآن، ج ۶، ص ۱۱۰.</ref>.		به گفته‌ای واژه إله مشتق و به معنای [[خدا]]، [[آفریدگار]] و مدبّر [[جهان]]<ref>مفاهیم القرآن، ج ۶، ص ۱۱۰.</ref> و [[صاحب]] نعمت‌هایی است که جز او کسی دیگر بر آن [[توانایی]] ندارد<ref>مجمع البیان، ج ۱، ص ۴۴۵.</ref>. برخی نیز با استشهاد به [[آیات]]، آن را در دوران [[نزول]] همسان لفظ جلاله دانسته و معانی دیگر را بر فرض صحت، مربوط به قبل از عصر [[نزول]] یا احتمالاً از لوازم و آثار معانی إله (نه موضوعٌ له آن) معرفی کرده‌اند<ref>مفاهیم‌القرآن، ج ۶، ص ۱۱۰.</ref>.

	برخی [[اسم الله]] را مرتبه خاصی از اسم إله و در نتیجه مرتبه إله را بالاتر از مرتبه [[الله]] دانسته‌اند، از آن جهت که إله را اسم مرتبه‌ای از وجود [[خداوند]] معرفی کرده‌اند که [[ادراک]] آن مرتبه وجودی جز به همین مقدار که آن را از حد ابطال و عدم خارج سازیم ممکن نیست؛ ولی، [[الله]] را اسم مرتبه‌ای دانسته‌اند که می‌توان [[آفرینش]] و [[افعال]] دیگر را بدو منتسب کرد و نسبت دادن [[آفرینش]]، [[رزق]]، زنده ساختن و میراندن به [[الله]] و نه به إله را در [[آیات قرآن کریم]] نشانه‌ای بر همین نکته گرفته‌اند<ref>شرح اسماءالحسنی، ص ۴۱.</ref><ref>[[علی محمدی آشنانی\|محمدی آشنانی، علی]]، [[إله (مقاله)\|~~إله~~]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص 195-196.</ref>.		برخی [[اسم الله]] را مرتبه خاصی از اسم إله و در نتیجه مرتبه إله را بالاتر از مرتبه [[الله]] دانسته‌اند، از آن جهت که إله را اسم مرتبه‌ای از وجود [[خداوند]] معرفی کرده‌اند که [[ادراک]] آن مرتبه وجودی جز به همین مقدار که آن را از حد ابطال و عدم خارج سازیم ممکن نیست؛ ولی، [[الله]] را اسم مرتبه‌ای دانسته‌اند که می‌توان [[آفرینش]] و [[افعال]] دیگر را بدو منتسب کرد و نسبت دادن [[آفرینش]]، [[رزق]]، زنده ساختن و میراندن به [[الله]] و نه به إله را در [[آیات قرآن کریم]] نشانه‌ای بر همین نکته گرفته‌اند<ref>شرح اسماءالحسنی، ص ۴۱.</ref><ref>[[علی محمدی آشنانی\|محمدی آشنانی، علی]]، [[إله (مقاله)\|مقاله «إله»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص 195-196.</ref>.

	== إله در [[قرآن کریم]] ==		== إله در [[قرآن کریم]] ==
خط ۴۶:		خط ۴۶:
	[[قرآن]] [[توحید عبادی]] و نفی هر معبودی غیر از [[خداوند]] را بر مسئله [[توحید در خالقیت]] و [[ربوبیت]] مبتنی ساخته: {{متن قرآن\|ذَلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمْ خَالِقُ كُلِّ شَيْءٍ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ}}<ref>«این است خداوند پروردگار شما، آفریننده هر چیز که هیچ خدایی جز او نیست» سوره غافر، آیه ۶۲.</ref>، {{متن قرآن\|هَلْ مِنْ خَالِقٍ غَيْرُ اللَّهِ يَرْزُقُكُمْ مِنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ}}<ref>«آیا آفریننده‌ای جز خداوند هست که از آسمان و زمین به شما روزی دهد؟ هیچ خدایی جز او نیست» سوره فاطر، آیه ۳.</ref> و [[پرستش]] هر گونه إله دیگری را فاقد [[برهان]] و به کلی مردود دانسته: {{متن قرآن\|وَمَنْ يَدْعُ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ لَا بُرْهَانَ لَهُ بِهِ...}}<ref>«و هر کس با خداوند خدایی دیگر (به پرستش) بخواند که برهانی بر آن ندارد جز این نیست که حسابش نزد پروردگار اوست» سوره مؤمنون، آیه ۱۱۷.</ref> و آن را مستوجب [[عذاب الهی]] معرفی کرده است: {{متن قرآن\|وَلَا تَجْعَلْ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ فَتُلْقَى فِي جَهَنَّمَ}}<ref>«و با خداوند خدایی دیگر مگمار که نکوهیده و رانده در دوزخ افتی» سوره اسراء، آیه ۳۹.</ref>.		[[قرآن]] [[توحید عبادی]] و نفی هر معبودی غیر از [[خداوند]] را بر مسئله [[توحید در خالقیت]] و [[ربوبیت]] مبتنی ساخته: {{متن قرآن\|ذَلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمْ خَالِقُ كُلِّ شَيْءٍ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ}}<ref>«این است خداوند پروردگار شما، آفریننده هر چیز که هیچ خدایی جز او نیست» سوره غافر، آیه ۶۲.</ref>، {{متن قرآن\|هَلْ مِنْ خَالِقٍ غَيْرُ اللَّهِ يَرْزُقُكُمْ مِنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ}}<ref>«آیا آفریننده‌ای جز خداوند هست که از آسمان و زمین به شما روزی دهد؟ هیچ خدایی جز او نیست» سوره فاطر، آیه ۳.</ref> و [[پرستش]] هر گونه إله دیگری را فاقد [[برهان]] و به کلی مردود دانسته: {{متن قرآن\|وَمَنْ يَدْعُ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ لَا بُرْهَانَ لَهُ بِهِ...}}<ref>«و هر کس با خداوند خدایی دیگر (به پرستش) بخواند که برهانی بر آن ندارد جز این نیست که حسابش نزد پروردگار اوست» سوره مؤمنون، آیه ۱۱۷.</ref> و آن را مستوجب [[عذاب الهی]] معرفی کرده است: {{متن قرآن\|وَلَا تَجْعَلْ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ فَتُلْقَى فِي جَهَنَّمَ}}<ref>«و با خداوند خدایی دیگر مگمار که نکوهیده و رانده در دوزخ افتی» سوره اسراء، آیه ۳۹.</ref>.

	به گفته [[راغب]] [[حق]] آن بود که واژه إله جمع بسته نشود، زیرا جز [[خداوند]] معبودی نیست، ولی عرب‌ها به سبب [[اعتقاد]] به معبودهای متعدد آن را جمع بسته‌اند<ref>مفردات، ص ۸۳، «اله».</ref><ref>[[علی محمدی آشنانی\|محمدی آشنانی، علی]]، [[إله (مقاله)\|~~إله~~]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص 196- 197.</ref>.		به گفته [[راغب]] [[حق]] آن بود که واژه إله جمع بسته نشود، زیرا جز [[خداوند]] معبودی نیست، ولی عرب‌ها به سبب [[اعتقاد]] به معبودهای متعدد آن را جمع بسته‌اند<ref>مفردات، ص ۸۳، «اله».</ref><ref>[[علی محمدی آشنانی\|محمدی آشنانی، علی]]، [[إله (مقاله)\|مقاله «إله»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص 196- 197.</ref>.

	== منابع ==		== منابع ==
	{{منابع}}		{{منابع}}
	#[[پرونده:000055.jpg\|22px]] [[علی محمدی آشنانی\|محمدی آشنانی، علی]]، [[إله (مقاله)\|~~إله~~]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)\|'''دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴''']]		#[[پرونده:000055.jpg\|22px]] [[علی محمدی آشنانی\|محمدی آشنانی، علی]]، [[إله (مقاله)\|مقاله «إله»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)\|'''دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Bahmani در ‏۳۱ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۳۲

2024-03-31T08:32:53Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۱۲:۰۲
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = \| پرسش مرتبط = }}		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = اسم الهی \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = \| پرسش مرتبط = }}

	'''إله:''' [[معبود]]، از اسما و [[صفات خداوند]]		'''إله:''' [[معبود]]، از اسما و [[صفات خداوند]]

Bahmani در ‏۳۱ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۳۲

2024-03-31T08:32:32Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۱۲:۰۲
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = \| پرسش مرتبط = }}		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = \| پرسش مرتبط = }}

	'''إله:''' [[معبود]]، از اسما و [[صفات خداوند]]		'''إله:''' [[معبود]]، از اسما و [[صفات خداوند]]

Msadeq در ‏۲۹ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۱۱:۱۶

2024-03-29T11:16:00Z

نمایش تغییرات

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵

2022-08-24T07:05:03Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵

2022-07-31T04:02:57Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۰۷:۳۲
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{علم معصوم}}~~
	{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[إله در قرآن]] - [[إله در حدیث]] - [[إله در کلام اسلامی]] - [[إله در فلسفه اسلامی]] - [[إله در عرفان اسلامی]] - [[إله در نهج البلاغه]] - [[إله در اخلاق اسلامی]]\| پرسش مرتبط = إله (پرسش)}}		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[إله در قرآن]] - [[إله در حدیث]] - [[إله در کلام اسلامی]] - [[إله در فلسفه اسلامی]] - [[إله در عرفان اسلامی]] - [[إله در نهج البلاغه]] - [[إله در اخلاق اسلامی]]\| پرسش مرتبط = إله (پرسش)}}

خط ۴۲:		خط ۴۱:

	[[رده:اسماء و صفات الهی]]		[[رده:اسماء و صفات الهی]]
	~~[[رده:مدخل]]~~

Hosein در ‏۲۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۰۶:۳۹

2022-07-21T06:39:27Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۰۹
خط ۱:		خط ۱:
	{{علم معصوم}}		{{علم معصوم}}
	{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[إله در قرآن]] - [[إله در حدیث]] - [[إله در کلام اسلامی]] - [[إله در فلسفه اسلامی]] - [[إله در عرفان اسلامی]] - [[إله در نهج البلاغه]] - [[إله در اخلاق اسلامی]]\| پرسش مرتبط = }}		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[إله در قرآن]] - [[إله در حدیث]] - [[إله در کلام اسلامی]] - [[إله در فلسفه اسلامی]] - [[إله در عرفان اسلامی]] - [[إله در نهج البلاغه]] - [[إله در اخلاق اسلامی]]\| پرسش مرتبط = إله (پرسش)}}
	<div style="background-color: rgb(206,242, 299); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">در این باره، تعداد بسیاری از پرسش‌های عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل '''[[إله (پرسش)~~]]''' قابل دسترسی خواهند بود.</div>~~

	'''إله:''' [[معبود]]، از اسما و [[صفات خداوند]]		'''إله:''' [[معبود]]، از اسما و [[صفات خداوند]]

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۱

2022-07-10T22:55:25Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۱

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۰۲:۲۵
خط ۱:		خط ۱:
	{{علم معصوم}}		{{علم معصوم}}
	~~<div style~~=~~"background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">~~		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[إله در قرآن]] - [[إله در حدیث]] - [[إله در کلام اسلامی]] - [[إله در فلسفه اسلامی]] - [[إله در عرفان اسلامی]] - [[إله در نهج البلاغه]] - [[إله در اخلاق اسلامی]]\| پرسش مرتبط = }}
	~~اين~~ مدخل ~~از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>~~
	~~<div style~~=~~"background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">~~[[إله در قرآن]] - [[إله در حدیث]] - [[إله در کلام اسلامی]] - [[إله در فلسفه اسلامی]] - [[إله در عرفان اسلامی]] - [[إله در نهج البلاغه]] - [[إله در اخلاق اسلامی]]~~</div>~~
	<div style="background-color: rgb(206,242, 299); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">در این باره، تعداد بسیاری از پرسش‌های عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل '''[[إله (پرسش)]]''' قابل دسترسی خواهند بود.</div>		<div style="background-color: rgb(206,242, 299); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">در این باره، تعداد بسیاری از پرسش‌های عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل '''[[إله (پرسش)]]''' قابل دسترسی خواهند بود.</div>

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۲

2022-07-10T21:01:34Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۲

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۰۰:۳۱
خط ۲۶:		خط ۲۶:
	*إله در صورت اول از ریشه وَلَه به معنای ذاتی است که [[عقول]] و اذهان در [[شناخت]] او متحیرند؛ نه از ریشه اَلَه به معنای [[معبود]]، زیرا ذات غیبی با قطع نظر از اسما و صفات، مشهود و معروف نیست و در نتیجه امکان ندارد که [[معبود]] باشد، ولی در صورت دوم از این ریشه مشتق و به معنای [[معبود]] است<ref>شرح فصوص الحکمه، ص ۵۷۹.</ref>.		*إله در صورت اول از ریشه وَلَه به معنای ذاتی است که [[عقول]] و اذهان در [[شناخت]] او متحیرند؛ نه از ریشه اَلَه به معنای [[معبود]]، زیرا ذات غیبی با قطع نظر از اسما و صفات، مشهود و معروف نیست و در نتیجه امکان ندارد که [[معبود]] باشد، ولی در صورت دوم از این ریشه مشتق و به معنای [[معبود]] است<ref>شرح فصوص الحکمه، ص ۵۷۹.</ref>.
	* [[فخر رازی]] واژه إله را از اسمای جامعی می‌داند که بر این معانی دلالت دارد:		* [[فخر رازی]] واژه إله را از اسمای جامعی می‌داند که بر این معانی دلالت دارد:
	#[[ذات خداوند]].		# [[ذات خداوند]].
	#صفات ذاتی او همچون واجب‌الوجود، [[ازلی]] و [[ابدی]].		#صفات ذاتی او همچون واجب‌الوجود، [[ازلی]] و [[ابدی]].
	#صفات سلبی و تنزیهی وی.		#صفات سلبی و تنزیهی وی.

Heydari: جایگزینی متن - '[' به ' ['

2022-04-27T18:49:34Z

جایگزینی متن - '*[' به '* ['

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۲۲:۱۹
خط ۲۵:		خط ۲۵:
	#إله وصفی که مانند [[الله]] وصفی اسم ذات جامع همه [[صفات کمال]] است<ref>شرح فصوص الحکمه، ص ۵۷۹.</ref>.		#إله وصفی که مانند [[الله]] وصفی اسم ذات جامع همه [[صفات کمال]] است<ref>شرح فصوص الحکمه، ص ۵۷۹.</ref>.
	*إله در صورت اول از ریشه وَلَه به معنای ذاتی است که [[عقول]] و اذهان در [[شناخت]] او متحیرند؛ نه از ریشه اَلَه به معنای [[معبود]]، زیرا ذات غیبی با قطع نظر از اسما و صفات، مشهود و معروف نیست و در نتیجه امکان ندارد که [[معبود]] باشد، ولی در صورت دوم از این ریشه مشتق و به معنای [[معبود]] است<ref>شرح فصوص الحکمه، ص ۵۷۹.</ref>.		*إله در صورت اول از ریشه وَلَه به معنای ذاتی است که [[عقول]] و اذهان در [[شناخت]] او متحیرند؛ نه از ریشه اَلَه به معنای [[معبود]]، زیرا ذات غیبی با قطع نظر از اسما و صفات، مشهود و معروف نیست و در نتیجه امکان ندارد که [[معبود]] باشد، ولی در صورت دوم از این ریشه مشتق و به معنای [[معبود]] است<ref>شرح فصوص الحکمه، ص ۵۷۹.</ref>.
	*[[فخر رازی]] واژه إله را از اسمای جامعی می‌داند که بر این معانی دلالت دارد:		* [[فخر رازی]] واژه إله را از اسمای جامعی می‌داند که بر این معانی دلالت دارد:
	#[[ذات خداوند]].		#[[ذات خداوند]].
	#صفات ذاتی او همچون واجب‌الوجود، [[ازلی]] و [[ابدی]].		#صفات ذاتی او همچون واجب‌الوجود، [[ازلی]] و [[ابدی]].

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۴ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۳۵
خط ۳:		خط ۳:
	'''إله:''' [[معبود]]، از اسما و [[صفات خداوند]]		'''إله:''' [[معبود]]، از اسما و [[صفات خداوند]]

	==واژه‌شناسی لغوی==		== واژه‌شناسی لغوی ==
	*واژه إله ۱۴۷ بار در [[قرآن کریم]] آمده است<ref>مفاهیم القرآن، ج ۶، ص ۱۰۹؛ نگرش وحی بر خداشناسی، ج ۲، ص ۱۱.</ref> که به‌جز ۳۳ مورد، دیگر موارد کاربرد آن در کلمه [[اخلاص]] به‌ صورت {{متن قرآن\|لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ}}<ref>«هیچ خدایی جز خداوند نیست» سوره صافات، آیه ۳۵.</ref> یا همراه با ضمایر منفصل است: {{متن قرآن\|لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ}}<ref>«خدایی جز او نیست» سوره بقره، آیه ۱۶۳.</ref>، {{متن قرآن\|لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ}}<ref>«هیچ خدایی جز تو نیست» سوره انبیاء، آیه ۸۷.</ref>، {{متن قرآن\|لَا إِلَهَ إِلَّا أَنَا}}<ref>«هیچ خدایی جز من نیست» سوره نحل، آیه ۲.</ref><ref>اسماء و صفات الهی، ج ۱، ص ۴۳.</ref>.		* واژه إله ۱۴۷ بار در [[قرآن کریم]] آمده است<ref>مفاهیم القرآن، ج ۶، ص ۱۰۹؛ نگرش وحی بر خداشناسی، ج ۲، ص ۱۱.</ref> که به‌جز ۳۳ مورد، دیگر موارد کاربرد آن در کلمه [[اخلاص]] به‌ صورت {{متن قرآن\|لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ}}<ref>«هیچ خدایی جز خداوند نیست» سوره صافات، آیه ۳۵.</ref> یا همراه با ضمایر منفصل است: {{متن قرآن\|لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ}}<ref>«خدایی جز او نیست» سوره بقره، آیه ۱۶۳.</ref>، {{متن قرآن\|لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ}}<ref>«هیچ خدایی جز تو نیست» سوره انبیاء، آیه ۸۷.</ref>، {{متن قرآن\|لَا إِلَهَ إِلَّا أَنَا}}<ref>«هیچ خدایی جز من نیست» سوره نحل، آیه ۲.</ref><ref>اسماء و صفات الهی، ج ۱، ص ۴۳.</ref>.
	*بیشتر [[دانشمندان]] [[مسلمان]] إله را واژه‌ای [[بالاصاله]] [[عربی]] و [[خالص]] می‌دانند؛ ولی برخی از خاورشناسان براساس [[رأی]] [[دانشمندان]] غربی مبنی بر [[لزوم]] جست‌وجوی سر منشأ آن در [[ادیان]] کهن، آن را یک واژه اصیل و کهن سامی معرفی کرده‌اند<ref>واژه‌های دخیل، ص ۱۲۵-۱۲۶.</ref>. برخی نیز از احتمال اشتقاق آن از واژه [[عبری]] "اِلُوَه" که جمع آن در [[عبری]] "اِلوهیم" است سخن گفته‌اند<ref>الفرقان، ج ۱، ص ۸۳.</ref>.		* بیشتر [[دانشمندان]] [[مسلمان]] إله را واژه‌ای [[بالاصاله]] [[عربی]] و [[خالص]] می‌دانند؛ ولی برخی از خاورشناسان براساس [[رأی]] [[دانشمندان]] غربی مبنی بر [[لزوم]] جست‌وجوی سر منشأ آن در [[ادیان]] کهن، آن را یک واژه اصیل و کهن سامی معرفی کرده‌اند<ref>واژه‌های دخیل، ص ۱۲۵-۱۲۶.</ref>. برخی نیز از احتمال اشتقاق آن از واژه [[عبری]] "اِلُوَه" که جمع آن در [[عبری]] "اِلوهیم" است سخن گفته‌اند<ref>الفرقان، ج ۱، ص ۸۳.</ref>.
	*واژه إله در لغت از ریشه {{عربی\|"أَلِهَ یأْلَهُ اُلوهَةً"}} ([[عبادت]] کردن) و به معنای [[معبود]] است<ref>مفردات، ص ۸۲؛ لسان‌العرب، ج ۱، ص ۱۸۸، «اله»؛ جامع‌البیان، مج ۱، ج ۱، ص ۷۸۲.</ref> و از باب [[غلبه]] استعمال در "[[معبود]] به [[حق]]" به‌کار می‌رود<ref>تفسیر بیضاوی، ج ۱، ص ۷.</ref>.		* واژه إله در لغت از ریشه {{عربی\|"أَلِهَ یأْلَهُ اُلوهَةً"}} ([[عبادت]] کردن) و به معنای [[معبود]] است<ref>مفردات، ص ۸۲؛ لسان‌العرب، ج ۱، ص ۱۸۸، «اله»؛ جامع‌البیان، مج ۱، ج ۱، ص ۷۸۲.</ref> و از باب [[غلبه]] استعمال در "[[معبود]] به [[حق]]" به‌کار می‌رود<ref>تفسیر بیضاوی، ج ۱، ص ۷.</ref>.
	*"[[الله]]" که اسم مختص خدای متعال است نیز بنابر قول مشهور در اصل "الإله" بوده و همزه آن برای تخفیف حذف شده است<ref>اقرب‌الموارد، ج۱، ص۶۶؛ مجمع‌البیان، ج۱، ص۹۰؛ کشف‌الاسرار، ج ۱، ص ۶.</ref>.		*"[[الله]]" که اسم مختص خدای متعال است نیز بنابر قول مشهور در اصل "الإله" بوده و همزه آن برای تخفیف حذف شده است<ref>اقرب‌الموارد، ج۱، ص۶۶؛ مجمع‌البیان، ج۱، ص۹۰؛ کشف‌الاسرار، ج ۱، ص ۶.</ref>.
	*احتمالات دیگر در مورد ریشه و معنای إله و [[الله]] بدین شرح است:		* احتمالات دیگر در مورد ریشه و معنای إله و [[الله]] بدین شرح است:
	#از ریشه {{عربی\|"أَلِهَ یألَهُ اَلَهاً"}} مشتق شده و اَلِهَ نیز در اصل وَلَهَ بوده؛ ولی واو آن به همزه تبدیل گشته است. در این صورت می‌توان إله را به معانی زیر [[تفسیر]] کرد:		# از ریشه {{عربی\|"أَلِهَ یألَهُ اَلَهاً"}} مشتق شده و اَلِهَ نیز در اصل وَلَهَ بوده؛ ولی واو آن به همزه تبدیل گشته است. در این صورت می‌توان إله را به معانی زیر [[تفسیر]] کرد:
	##کسی که [[عقل‌ها]] در شناسایی او حیران و سرگردان است.		## کسی که [[عقل‌ها]] در شناسایی او حیران و سرگردان است.
	##کسی که همه شیدای او بوده و در [[فراق]] او بی‌تاب‌اند<ref>لسان‌العرب، ج۱، ص۱۹۰؛ مفردات، ص۸۳؛ التحقیق، ج ۱، ص ۱۰۶، «اله».</ref>.		## کسی که همه شیدای او بوده و در [[فراق]] او بی‌تاب‌اند<ref>لسان‌العرب، ج۱، ص۱۹۰؛ مفردات، ص۸۳؛ التحقیق، ج ۱، ص ۱۰۶، «اله».</ref>.
	##کسی که ملجاء و [[پناه]] همگان است<ref>لسان‌العرب، ج۱، ص۱۸۹ـ۱۹۰، «اله»؛ کشف‌الاسرار، ج ۱، ص۴۳۲.</ref>.		## کسی که ملجاء و [[پناه]] همگان است<ref>لسان‌العرب، ج۱، ص۱۸۹ـ۱۹۰، «اله»؛ کشف‌الاسرار، ج ۱، ص۴۳۲.</ref>.
	##کسی که اگر [[مردم]] به [[عظمت]] وی پی ببرند از او [[پروا]] کرده و حرمتش را نگاه می‌دارند. سرّ اینکه در صورت مذکور واژه إله معانی یاد شده را برمی‌تابد این است که همه آن معانی برای وَلَهَ ذکر شده است.		## کسی که اگر [[مردم]] به [[عظمت]] وی پی ببرند از او [[پروا]] کرده و حرمتش را نگاه می‌دارند. سرّ اینکه در صورت مذکور واژه إله معانی یاد شده را برمی‌تابد این است که همه آن معانی برای وَلَهَ ذکر شده است.
	#از ریشه {{عربی\|"لاهَ یَلیه"}} گرفته شده است<ref>الصحاح، ج۶، ص۲۲۴۸؛ لغت‌نامه، ج۲، ص۲۷۸۱.</ref>. در این صورت می‌توان آن را به معنای "پوشیده از چشم‌ها" یا "بلند مرتبه" دانست؛ {{عربی\|لاهَ یَلیه}} به هر دو معنا آمده است<ref>المنجد، ص ۷۴۳، «لیه»؛ التبیان، ج ۱، ص ۲۸؛ کشف‌الاسرار، ج ۱، ص ۴۳۲.</ref>.		# از ریشه {{عربی\|"لاهَ یَلیه"}} گرفته شده است<ref>الصحاح، ج۶، ص۲۲۴۸؛ لغت‌نامه، ج۲، ص۲۷۸۱.</ref>. در این صورت می‌توان آن را به معنای "پوشیده از چشم‌ها" یا "بلند مرتبه" دانست؛ {{عربی\|لاهَ یَلیه}} به هر دو معنا آمده است<ref>المنجد، ص ۷۴۳، «لیه»؛ التبیان، ج ۱، ص ۲۸؛ کشف‌الاسرار، ج ۱، ص ۴۳۲.</ref>.
	#از ریشه {{عربی\|"لاهَ یَلُوه"}} و در این صورت نیز به معنای پوشیده از چشم‌هاست<ref>مفردات، ص ۸۳، «اله».</ref>.		# از ریشه {{عربی\|"لاهَ یَلُوه"}} و در این صورت نیز به معنای پوشیده از چشم‌هاست<ref>مفردات، ص ۸۳، «اله».</ref>.
	*برابر تصریح برخی، واژه إله از نظر ادبی اسم است و به همین جهت صفت می‌پذیرد؛ مانند: {{متن قرآن\|"إِلَهٌ وَاحِدٌ"}}<ref>«خدایی یگانه» سوره بقره، آیه ۱۶۳.</ref>؛ ولی هیچ‌گاه برای اسمی دیگر صفت قرار نمی‌گیرد و {{عربی\|"شی‌ءٌ إله"}} گفته نمی‌شود<ref>الکشاف، ج ۱، ص ۶؛ التبیان، ص ۳۳.</ref>. وزن "فِعال" در إله به معنای "مفعول" است <ref>المصباح، ص ۱۹-۲۰؛ الاسماء الحسنی، ص ۵۹.</ref>؛ اما برخی آن را به گونه [[حقیقی]] برنمی‌تابند، بلکه افاده معنای مفعولی را از باب [[غلبه]] استعمال معرفی می‌کنند<ref>التحقیق، ج ۱، ص ۱۲۰، «اله».</ref>.		* برابر تصریح برخی، واژه إله از نظر ادبی اسم است و به همین جهت صفت می‌پذیرد؛ مانند: {{متن قرآن\|"إِلَهٌ وَاحِدٌ"}}<ref>«خدایی یگانه» سوره بقره، آیه ۱۶۳.</ref>؛ ولی هیچ‌گاه برای اسمی دیگر صفت قرار نمی‌گیرد و {{عربی\|"شی‌ءٌ إله"}} گفته نمی‌شود<ref>الکشاف، ج ۱، ص ۶؛ التبیان، ص ۳۳.</ref>. وزن "فِعال" در إله به معنای "مفعول" است <ref>المصباح، ص ۱۹-۲۰؛ الاسماء الحسنی، ص ۵۹.</ref>؛ اما برخی آن را به گونه [[حقیقی]] برنمی‌تابند، بلکه افاده معنای مفعولی را از باب [[غلبه]] استعمال معرفی می‌کنند<ref>التحقیق، ج ۱، ص ۱۲۰، «اله».</ref>.
	*برای إله در اصطلاح دو اعتبار ذکر شده است:		* برای إله در اصطلاح دو اعتبار ذکر شده است:
	#إله ذاتی که مانند [[الله]] ذاتی اسم ذات بدون در نظر گرفتن اسما و صفات است.		# إله ذاتی که مانند [[الله]] ذاتی اسم ذات بدون در نظر گرفتن اسما و صفات است.
	#إله وصفی که مانند [[الله]] وصفی اسم ذات جامع همه [[صفات کمال]] است<ref>شرح فصوص الحکمه، ص ۵۷۹.</ref>.		# إله وصفی که مانند [[الله]] وصفی اسم ذات جامع همه [[صفات کمال]] است<ref>شرح فصوص الحکمه، ص ۵۷۹.</ref>.
	*إله در صورت اول از ریشه وَلَه به معنای ذاتی است که [[عقول]] و اذهان در [[شناخت]] او متحیرند؛ نه از ریشه اَلَه به معنای [[معبود]]، زیرا ذات غیبی با قطع نظر از اسما و صفات، مشهود و معروف نیست و در نتیجه امکان ندارد که [[معبود]] باشد، ولی در صورت دوم از این ریشه مشتق و به معنای [[معبود]] است<ref>شرح فصوص الحکمه، ص ۵۷۹.</ref>.		* إله در صورت اول از ریشه وَلَه به معنای ذاتی است که [[عقول]] و اذهان در [[شناخت]] او متحیرند؛ نه از ریشه اَلَه به معنای [[معبود]]، زیرا ذات غیبی با قطع نظر از اسما و صفات، مشهود و معروف نیست و در نتیجه امکان ندارد که [[معبود]] باشد، ولی در صورت دوم از این ریشه مشتق و به معنای [[معبود]] است<ref>شرح فصوص الحکمه، ص ۵۷۹.</ref>.
	* [[فخر رازی]] واژه إله را از اسمای جامعی می‌داند که بر این معانی دلالت دارد:		* [[فخر رازی]] واژه إله را از اسمای جامعی می‌داند که بر این معانی دلالت دارد:
	# [[ذات خداوند]].		# [[ذات خداوند]].
	#صفات ذاتی او همچون واجب‌الوجود، [[ازلی]] و [[ابدی]].		# صفات ذاتی او همچون واجب‌الوجود، [[ازلی]] و [[ابدی]].
	#صفات سلبی و تنزیهی وی.		# صفات سلبی و تنزیهی وی.
	#صفات اضافیه [[خداوند]]؛ مانند: ایجاد و [[تکوین]]<ref>التفسیر الکبیر، ج ۱، ص ۱۴۳.</ref>.		# صفات اضافیه [[خداوند]]؛ مانند: ایجاد و [[تکوین]]<ref>التفسیر الکبیر، ج ۱، ص ۱۴۳.</ref>.
	*به گفته‌ای واژه إله مشتق و به معنای [[خدا]]، [[آفریدگار]] و مدبّر [[جهان]]<ref>مفاهیم القرآن، ج ۶، ص ۱۱۰.</ref> و [[صاحب]] نعمت‌هایی است که جز او کسی دیگر بر آن [[توانایی]] ندارد<ref>مجمع البیان، ج ۱، ص ۴۴۵.</ref>.		* به گفته‌ای واژه إله مشتق و به معنای [[خدا]]، [[آفریدگار]] و مدبّر [[جهان]]<ref>مفاهیم القرآن، ج ۶، ص ۱۱۰.</ref> و [[صاحب]] نعمت‌هایی است که جز او کسی دیگر بر آن [[توانایی]] ندارد<ref>مجمع البیان، ج ۱، ص ۴۴۵.</ref>.
	*برخی نیز با استشهاد به [[آیات]]، آن را در دوران [[نزول]] همسان لفظ جلاله دانسته و معانی دیگر را بر فرض صحت، مربوط به قبل از عصر [[نزول]] یا احتمالاً از لوازم و آثار معانی إله (نه موضوعٌ له آن) معرفی کرده‌اند<ref>مفاهیم‌القرآن، ج ۶، ص ۱۱۰.</ref>.		* برخی نیز با استشهاد به [[آیات]]، آن را در دوران [[نزول]] همسان لفظ جلاله دانسته و معانی دیگر را بر فرض صحت، مربوط به قبل از عصر [[نزول]] یا احتمالاً از لوازم و آثار معانی إله (نه موضوعٌ له آن) معرفی کرده‌اند<ref>مفاهیم‌القرآن، ج ۶، ص ۱۱۰.</ref>.
	*برخی [[اسم الله]] را مرتبه خاصی از اسم إله و در نتیجه مرتبه إله را بالاتر از مرتبه [[الله]] دانسته‌اند، از آن جهت که إله را اسم مرتبه‌ای از وجود [[خداوند]] معرفی کرده‌اند که [[ادراک]] آن مرتبه وجودی جز به همین مقدار که آن را از حد ابطال و عدم خارج سازیم ممکن نیست؛ ولی، [[الله]] را اسم مرتبه‌ای دانسته‌اند که می‌توان [[آفرینش]] و [[افعال]] دیگر را بدو منتسب کرد و نسبت دادن [[آفرینش]]، [[رزق]]، زنده ساختن و میراندن به [[الله]] و نه به إله را در [[آیات قرآن کریم]] نشانه‌ای بر همین نکته گرفته‌اند<ref>شرح اسماءالحسنی، ص ۴۱.</ref><ref>[[علی محمدی آشنانی\|محمدی آشنانی، علی]]، [[إله (مقاله)\|إله]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴.</ref>.		* برخی [[اسم الله]] را مرتبه خاصی از اسم إله و در نتیجه مرتبه إله را بالاتر از مرتبه [[الله]] دانسته‌اند، از آن جهت که إله را اسم مرتبه‌ای از وجود [[خداوند]] معرفی کرده‌اند که [[ادراک]] آن مرتبه وجودی جز به همین مقدار که آن را از حد ابطال و عدم خارج سازیم ممکن نیست؛ ولی، [[الله]] را اسم مرتبه‌ای دانسته‌اند که می‌توان [[آفرینش]] و [[افعال]] دیگر را بدو منتسب کرد و نسبت دادن [[آفرینش]]، [[رزق]]، زنده ساختن و میراندن به [[الله]] و نه به إله را در [[آیات قرآن کریم]] نشانه‌ای بر همین نکته گرفته‌اند<ref>شرح اسماءالحسنی، ص ۴۱.</ref><ref>[[علی محمدی آشنانی\|محمدی آشنانی، علی]]، [[إله (مقاله)\|إله]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۴.</ref>.

	==إله در [[قرآن کریم]]==		== إله در [[قرآن کریم]] ==

	== منابع ==		== منابع ==

إله - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Msadeq در ‏۳۱ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۰۹:۲۸

Bahmani در ‏۳۱ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۳۲

Bahmani در ‏۳۱ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۳۲

Msadeq در ‏۲۹ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۱۱:۱۶

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵

Hosein در ‏۲۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۰۶:۳۹

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۱

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۲

Heydari: جایگزینی متن - '*[' به '* ['

Heydari: جایگزینی متن - '[' به ' ['