ابوبکر بیهقی در تاریخ اسلامی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Jaafari: /* ابوبکر بیهقی (٣٨۴-۴۵٨) */

2026-05-18T07:32:06Z

ابوبکر بیهقی (٣٨۴-۴۵٨)

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۰۲
خط ۷:		خط ۷:

	==ابوبکر بیهقی (٣٨۴-۴۵٨)==		==ابوبکر بیهقی (٣٨۴-۴۵٨)==
	ابوبکر احمد بن الحسین البیهقی از [[محدثان بزرگ اهل سنت]]، مؤلف کتاب [[دلائل النبوة]] و معرفة احوال صاحب الشریعه است. وی در خسروگرد [[نیشابور]] متولد شده و در بیهق [[رشد]] و نمو یافته است. از مهم‌ترین [[مشایخ]] او یکی [[حاکم نیشابوری]] (۳۲۱-۴٠۵) و دیگری [[ابوسعد خرگوشی]] (م ۴٠٧) و [[ابوعبدالرحمن سلمی]] (۳۲۵ - ۴١٢) را می‌توان یاد کرد<ref>محقق دلائل النبوة در مقدمه ج١ ص۹۴-۱۰۹ شماری از مشایخ او را برشمرده است.</ref>. مهم‌ترین اثر او [[السنن]] ~~الکبری~~ است، اما به جز آن نیز آثار فراوانی در [[حدیث]] دارد.		ابوبکر احمد بن الحسین البیهقی از [[محدثان بزرگ اهل سنت]]، مؤلف کتاب [[دلائل النبوة]] و معرفة احوال صاحب الشریعه است. وی در خسروگرد [[نیشابور]] متولد شده و در بیهق [[رشد]] و نمو یافته است. از مهم‌ترین [[مشایخ]] او یکی [[حاکم نیشابوری]] (۳۲۱-۴٠۵) و دیگری [[ابوسعد خرگوشی]] (م ۴٠٧) و [[ابوعبدالرحمن سلمی]] (۳۲۵ - ۴١٢) را می‌توان یاد کرد<ref>محقق دلائل النبوة در مقدمه ج١ ص۹۴-۱۰۹ شماری از مشایخ او را برشمرده است.</ref>. مهم‌ترین اثر او [[السنن الکبری]] است، اما به جز آن نیز آثار فراوانی در [[حدیث]] دارد.
	در جای دیگری اشاره کردیم که «[[دلایل‌نگاری]]» یکی از گرایش‌های خاصی است که در روند [[سیره‌نویسی]] در [[قرن چهارم]] رواج یافته و تأثیر زیادی بر آن گذاشته است. این آثار را اخباریان در برابر [[پاسخگویی]] به شبهاتی که درباره [[اثبات نبوت]] مطرح شده بود، پدید آوردند. یکی از مهم‌ترین و گسترده‌ترین آنها همین کتاب بیهقی است.		در جای دیگری اشاره کردیم که «[[دلایل‌نگاری]]» یکی از گرایش‌های خاصی است که در روند [[سیره‌نویسی]] در [[قرن چهارم]] رواج یافته و تأثیر زیادی بر آن گذاشته است. این آثار را اخباریان در برابر [[پاسخگویی]] به شبهاتی که درباره [[اثبات نبوت]] مطرح شده بود، پدید آوردند. یکی از مهم‌ترین و گسترده‌ترین آنها همین کتاب بیهقی است.

	کتاب دلائل، کتابی [[حدیثی]] است و مآخذ بیهقی در درجه نخست، [[کتاب‌های حدیثی]] مانند کتاب‌های معروف به [[صحاح]] است. با این حال از کتاب‌های [[مغازی]] نیز بهره گرفته است. از جمله آثاری که وی از آنها استفاده کرده کتاب [[المغازی]] [[موسی بن عقبه]] است که جز فقراتی، متن آن به دست ما نرسیده است. برخی از روایاتی نیز که وی به صورت [[مسند]] آورده، در مآخذ دیگر وارد نشده است<ref>دلائل النبوة، مقدمه، ج۱، ص۸۹.</ref>. حجم زیادی از [[روایات]] [[ابن اسحاق]] در این کتاب آمده که بر اساس آنها می‌توان بخشی از موارد حذف شده از [[سیره]] را در [[روایت]] [[عبدالملک بن هشام]] به دست آورد. [[دقت]] در اسناد این کتاب می‌تواند فقرات مفقود شده بسیاری از آثار آن دوره را روشن کند، مشروط بر آن‌که روشن شود کدامیک از افرادی که در سند یاد شده‌اند صاحب کتابی در این زمینه بوده‌اند. چه بسا روایتی از سیره که نام [[یعقوب بن سفیان فسوی]] در آن آمده، بخشی از جزء نخست مفقود کتاب المعرفة و التاریخ باشد.		کتاب دلائل، کتابی [[حدیثی]] است و مآخذ بیهقی در درجه نخست، [[کتاب‌های حدیثی]] مانند کتاب‌های معروف به [[صحاح]] است. با این حال از کتاب‌های [[مغازی]] نیز بهره گرفته است. از جمله آثاری که وی از آنها استفاده کرده کتاب [[المغازی]] [[موسی بن عقبه]] است که جز فقراتی، متن آن به دست ما نرسیده است. برخی از روایاتی نیز که وی به صورت [[مسند]] آورده، در مآخذ دیگر وارد نشده است<ref>دلائل النبوة، مقدمه، ج۱، ص۸۹.</ref>. حجم زیادی از [[روایات]] [[ابن اسحاق]] در این کتاب آمده که بر اساس آنها می‌توان بخشی از موارد حذف شده از [[سیره]] را در [[روایت]] [[عبدالملک بن هشام]] به دست آورد. [[دقت]] در اسناد این کتاب می‌تواند فقرات مفقود شده بسیاری از آثار آن دوره را روشن کند، مشروط بر آن‌که روشن شود کدامیک از افرادی که در سند یاد شده‌اند صاحب کتابی در این زمینه بوده‌اند. چه بسا روایتی از سیره که نام [[یعقوب بن سفیان فسوی]] در آن آمده، بخشی از جزء نخست مفقود کتاب [[المعرفة و التاریخ]] باشد.
	ترتیب کتاب دلائل به صورت ترتیب موجود در آثار [[مغازی]] نیست، اما محتوای آن اخباری است که به هر صورت مربوط به شخص [[پیامبر]]{{صل}} و [[سیره]] می‌شود. [[دلایل]] از دید [[بیهقی]] و دیگران به معنای خاص [[معجزه]] است؛ به همین دلیل وی در بخش نخست کتاب [[معجزات]] [[انبیای سلف]] را آورده است. پس از آن اشاره به [[معجزه]] جاودان [[پیامبر]]{{صل}} [[قرآن]] کرده است؛ آنگاه بحث از مولد النبی{{صل}} آغاز شده [[اخبار]] [[پیش از بعثت]] آمده؛ پس از آن بحث طولانی درباره شمائل آن حضرت. آنگاه بحث از [[اخلاق]] و [[منش]] ایشان. در ادامه [[معجزات]] [[رسول خدا]]{{صل}} پس از تولد فهرست شده؛ آنگاه به [[مبعث]] و اخبار [[تاریخی]] این دوره پرداخته است. این روال تا پایان کتاب ادامه می‌یابد و در هر قسمت مصنف بر آن است تا معجزات و خوارق عاداتی که از آن حضرت صادر شده فهرست کند<ref>دلائل النبوة (تصحیح عبدالمعطی قلعجی، دار الکتب العلمیة، ١۴٠۵).</ref>.<ref>[[رسول جعفریان\|جعفریان، رسول]]، [[منابع تاریخ اسلام (کتاب)\|منابع تاریخ اسلام]]، ص ۱۳۷.</ref>		ترتیب کتاب دلائل به صورت ترتیب موجود در آثار [[مغازی]] نیست، اما محتوای آن اخباری است که به هر صورت مربوط به شخص [[پیامبر]]{{صل}} و [[سیره]] می‌شود. [[دلایل]] از دید [[بیهقی]] و دیگران به معنای خاص [[معجزه]] است؛ به همین دلیل وی در بخش نخست کتاب [[معجزات]] [[انبیای سلف]] را آورده است. پس از آن اشاره به [[معجزه]] جاودان [[پیامبر]]{{صل}} [[قرآن]] کرده است؛ آنگاه بحث از مولد النبی{{صل}} آغاز شده [[اخبار]] [[پیش از بعثت]] آمده؛ پس از آن بحث طولانی درباره شمائل آن حضرت. آنگاه بحث از [[اخلاق]] و [[منش]] ایشان. در ادامه [[معجزات]] [[رسول خدا]]{{صل}} پس از تولد فهرست شده؛ آنگاه به [[مبعث]] و اخبار [[تاریخی]] این دوره پرداخته است. این روال تا پایان کتاب ادامه می‌یابد و در هر قسمت مصنف بر آن است تا معجزات و خوارق عاداتی که از آن حضرت صادر شده فهرست کند<ref>دلائل النبوة (تصحیح عبدالمعطی قلعجی، دار الکتب العلمیة، ١۴٠۵).</ref>.<ref>[[رسول جعفریان\|جعفریان، رسول]]، [[منابع تاریخ اسلام (کتاب)\|منابع تاریخ اسلام]]، ص ۱۳۷.</ref>

Jaafari: /* ابوبکر بیهقی (٣٨۴-۴۵٨) */

2026-05-17T05:22:11Z

ابوبکر بیهقی (٣٨۴-۴۵٨)

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۷ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۵۲
خط ۷:		خط ۷:

	==ابوبکر بیهقی (٣٨۴-۴۵٨)==		==ابوبکر بیهقی (٣٨۴-۴۵٨)==
	[[ابوبکر احمد بن الحسین البیهقی]] از [[محدثان بزرگ اهل سنت]]، مؤلف کتاب [[دلائل النبوة]] و معرفة احوال صاحب الشریعه است. وی در خسروگرد [[نیشابور]] متولد شده و در بیهق [[رشد]] و نمو یافته است. از مهم‌ترین [[مشایخ]] او یکی [[حاکم نیشابوری]] (۳۲۱-۴٠۵) و دیگری [[ابوسعد خرگوشی]] (م ۴٠٧) و [[ابوعبدالرحمن سلمی]] (۳۲۵ - ۴١٢) را می‌توان یاد کرد<ref>محقق دلائل النبوة در مقدمه ج١ ص۹۴-۱۰۹ شماری از مشایخ او را برشمرده است.</ref>. مهم‌ترین اثر او [[السنن]] الکبری است، اما به جز آن نیز آثار فراوانی در [[حدیث]] دارد.		ابوبکر احمد بن الحسین البیهقی از [[محدثان بزرگ اهل سنت]]، مؤلف کتاب [[دلائل النبوة]] و معرفة احوال صاحب الشریعه است. وی در خسروگرد [[نیشابور]] متولد شده و در بیهق [[رشد]] و نمو یافته است. از مهم‌ترین [[مشایخ]] او یکی [[حاکم نیشابوری]] (۳۲۱-۴٠۵) و دیگری [[ابوسعد خرگوشی]] (م ۴٠٧) و [[ابوعبدالرحمن سلمی]] (۳۲۵ - ۴١٢) را می‌توان یاد کرد<ref>محقق دلائل النبوة در مقدمه ج١ ص۹۴-۱۰۹ شماری از مشایخ او را برشمرده است.</ref>. مهم‌ترین اثر او [[السنن]] الکبری است، اما به جز آن نیز آثار فراوانی در [[حدیث]] دارد.
	در جای دیگری اشاره کردیم که «[[دلایل‌نگاری]]» یکی از گرایش‌های خاصی است که در روند [[سیره‌نویسی]] در [[قرن چهارم]] رواج یافته و تأثیر زیادی بر آن گذاشته است. این آثار را اخباریان در برابر [[پاسخگویی]] به شبهاتی که درباره [[اثبات نبوت]] مطرح شده بود، پدید آوردند. یکی از مهم‌ترین و گسترده‌ترین آنها همین کتاب بیهقی است.		در جای دیگری اشاره کردیم که «[[دلایل‌نگاری]]» یکی از گرایش‌های خاصی است که در روند [[سیره‌نویسی]] در [[قرن چهارم]] رواج یافته و تأثیر زیادی بر آن گذاشته است. این آثار را اخباریان در برابر [[پاسخگویی]] به شبهاتی که درباره [[اثبات نبوت]] مطرح شده بود، پدید آوردند. یکی از مهم‌ترین و گسترده‌ترین آنها همین کتاب بیهقی است.

Jaafari: /* مقدمه */

2026-05-17T05:21:59Z

مقدمه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۷ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۵۱
خط ۶:		خط ۶:
	}}		}}

	==~~مقدمه~~==		==ابوبکر بیهقی (٣٨۴-۴۵٨)==
	ابوبکر احمد بن الحسین البیهقی از [[محدثان بزرگ اهل سنت]]، مؤلف کتاب [[دلائل النبوة]] ~~ومعرفة~~ احوال صاحب ~~الشریعة~~ است. وی در خسروگرد [[نیشابور]] ~~متول~~ شده و در بیهق [[رشد]] و نمو یافته است. از ~~مهمترین~~ [[مشایخ]] او یکی [[حاکم نیشابوری]] (۳۲۱ ~~۴۰۵~~) و دیگری [[ابوسعد]] [[~~خرگوشی~~]] (~~م ۴۰۷~~) ~~وابوعبدالرحمن سلمی~~ را ~~می‌‌‌‌توان یادکرد~~<ref>محقق دلائل النبوة در مقدمه ~~ج۱،~~ ص۹۴ ۱۰۹ شماری ~~ازمشایخ اورا~~ برشمرده است</ref> ~~مهمترین~~ اثر او [[السنن]] الکبری ~~است.~~ اما به جز آن نیز آثار فراوانی در [[حدیث]] دارد. در جای دیگری اشاره کردیم که [[~~دلایل~~]] ~~نگاری~~ یکی از ~~گرایشهای~~ خاصی است که در ~~کار~~ [[~~سیره نویسی~~]] در [[قرن چهارم]] رواج یافته است. این آثار را اخباریان در برابر [[پاسخگویی]] به ~~شباهتی~~ که درباره [[اثبات نبوت]] مطرح شده بود، پدید آوردند. یکی از ~~مهمترین~~ و گسترده‌ترین آنها همین کتاب [[بیهقی]] است.		[[ابوبکر احمد بن الحسین البیهقی]] از [[محدثان بزرگ اهل سنت]]، مؤلف کتاب [[دلائل النبوة]] و معرفة احوال صاحب الشریعه است. وی در خسروگرد [[نیشابور]] متولد شده و در بیهق [[رشد]] و نمو یافته است. از مهم‌ترین [[مشایخ]] او یکی [[حاکم نیشابوری]] (۳۲۱-۴٠۵) و دیگری [[ابوسعد خرگوشی]] (م ۴٠٧) و [[ابوعبدالرحمن سلمی]] (۳۲۵ - ۴١٢) را می‌توان یاد کرد<ref>محقق دلائل النبوة در مقدمه ج١ ص۹۴-۱۰۹ شماری از مشایخ او را برشمرده است.</ref>. مهم‌ترین اثر او [[السنن]] الکبری است، اما به جز آن نیز آثار فراوانی در [[حدیث]] دارد.
			در جای دیگری اشاره کردیم که «[[دلایل‌نگاری]]» یکی از گرایش‌های خاصی است که در روند [[سیره‌نویسی]] در [[قرن چهارم]] رواج یافته و تأثیر زیادی بر آن گذاشته است. این آثار را اخباریان در برابر [[پاسخگویی]] به شبهاتی که درباره [[اثبات نبوت]] مطرح شده بود، پدید آوردند. یکی از مهم‌ترین و گسترده‌ترین آنها همین کتاب بیهقی است.

	کتاب دلائل، کتابی [[حدیثی]] است ~~ومآخذ وی~~ در درجه نخست، [[کتاب‌های حدیثی]] مانند کتاب‌های معروف به [[صحاح]] است. با این حال از کتاب‌های [[مغازی]] نیز بهره گرفته است. ~~ازجمله~~ آثاری که وی ~~ازآنها~~ استفاده ~~کرده،~~ کتاب [[المغازی]] [[موسی بن عقبه]] است که جز فقراتی، متن آن به دست ~~مانرسیده~~ است. برخی از روایاتی نیز که وی به صورت [[مسند]] آورده، در مآخذ دیگر وارد نشده است<ref>دلائل النبوة، مقدمه، ص۸۹</ref> حجم زیادی از [[روایات]] [[ابن اسحاق]] در این کتاب آمده که بر اساس آنها ~~می‌‌توان~~ بخشی از موارد حذف شده از [[سیره]] را در [[روایت]] [[عبدالملک بن هشام]] به دست آورد. [[دقت]] در اسناد این کتاب ~~می‌‌‌‌تواند~~ فقرات مفقود شده بسیاری از ~~آثارآن~~ دوره را روشن ~~کند.~~ مشروط بر ~~آنکه~~ روشن شود کدامیک از افرادی که در سند یاد شده‌اند صاحب کتابی در این زمینه بوده‌اند. چه بسا روایتی از سیره که نام [[یعقوب بن سفیان فسوی]] ~~درآن~~ آمده، بخشی از جزء نخست مفقود کتاب المعرفة ~~والتاریخ~~ باشد.		کتاب دلائل، کتابی [[حدیثی]] است و مآخذ بیهقی در درجه نخست، [[کتاب‌های حدیثی]] مانند کتاب‌های معروف به [[صحاح]] است. با این حال از کتاب‌های [[مغازی]] نیز بهره گرفته است. از جمله آثاری که وی از آنها استفاده کرده کتاب [[المغازی]] [[موسی بن عقبه]] است که جز فقراتی، متن آن به دست ما نرسیده است. برخی از روایاتی نیز که وی به صورت [[مسند]] آورده، در مآخذ دیگر وارد نشده است<ref>دلائل النبوة، مقدمه، ج۱، ص۸۹.</ref>. حجم زیادی از [[روایات]] [[ابن اسحاق]] در این کتاب آمده که بر اساس آنها می‌توان بخشی از موارد حذف شده از [[سیره]] را در [[روایت]] [[عبدالملک بن هشام]] به دست آورد. [[دقت]] در اسناد این کتاب می‌تواند فقرات مفقود شده بسیاری از آثار آن دوره را روشن کند، مشروط بر آن‌که روشن شود کدامیک از افرادی که در سند یاد شده‌اند صاحب کتابی در این زمینه بوده‌اند. چه بسا روایتی از سیره که نام [[یعقوب بن سفیان فسوی]] در آن آمده، بخشی از جزء نخست مفقود کتاب المعرفة و التاریخ باشد.
			ترتیب کتاب دلائل به صورت ترتیب موجود در آثار [[مغازی]] نیست، اما محتوای آن اخباری است که به هر صورت مربوط به شخص [[پیامبر]]{{صل}} و [[سیره]] می‌شود. [[دلایل]] از دید [[بیهقی]] و دیگران به معنای خاص [[معجزه]] است؛ به همین دلیل وی در بخش نخست کتاب [[معجزات]] [[انبیای سلف]] را آورده است. پس از آن اشاره به [[معجزه]] جاودان [[پیامبر]]{{صل}} [[قرآن]] کرده است؛ آنگاه بحث از مولد النبی{{صل}} آغاز شده [[اخبار]] [[پیش از بعثت]] آمده؛ پس از آن بحث طولانی درباره شمائل آن حضرت. آنگاه بحث از [[اخلاق]] و [[منش]] ایشان. در ادامه [[معجزات]] [[رسول خدا]]{{صل}} پس از تولد فهرست شده؛ آنگاه به [[مبعث]] و اخبار [[تاریخی]] این دوره پرداخته است. این روال تا پایان کتاب ادامه می‌یابد و در هر قسمت مصنف بر آن است تا معجزات و خوارق عاداتی که از آن حضرت صادر شده فهرست کند<ref>دلائل النبوة (تصحیح عبدالمعطی قلعجی، دار الکتب العلمیة، ١۴٠۵).</ref>.<ref>[[رسول جعفریان\|جعفریان، رسول]]، [[منابع تاریخ اسلام (کتاب)\|منابع تاریخ اسلام]]، ص ۱۳۷.</ref>
	ترتیب کتاب ~~دلائل،~~ به صورت ترتیب موجود ~~درآثار مغازی نیست،~~ [[~~امام~~]] محتوای آن اخباری است که به هر صورت مربوط به شخص [[پیامبر]]{{صل}} و [[سیره]] ~~می‌‌‌‌شود~~. [[دلایل]] از دید [[بیهقی]] و ~~دیگران،~~ به معنای خاص [[معجزه]] است. پس از آن اشاره معجزه جاودان پیامبر{{صل}} [[قرآن]] کرده ~~است.~~ آنگاه بحث از مولد النبی{{صل}} آغاز شده [[اخبار]] [[پیش از بعثت]] ~~آمده.~~ پس از آن بحث طولانی درباره شمائل آن حضرت. آنگاه بحث از [[اخلاق]] ~~ومنش~~ و [[~~اخبار~~]] [[تاریخی]] این دوره پرداخته است. این روال تا پایان کتاب ادامه ~~می‌‌‌‌یابد~~ و در هر ~~قسمت،~~ مصنف بر آن است تا [[معجزات]] و خوارق عاداتی که از ان حضرت صادر شده را فهرست کند~~. [[~~دلائل النبوة~~]] با~~ تصحیح عبدالمعطی ~~قلعجی در هفت مجلد توسط دارالکتب العلمیة در سال ۱۴۰۵ چاپ شده است~~.
	باید در همین مقیاس به کتاب دلائل النبوة [[ابونعیم اصفهانی]] که معاصر بیقهی بود نظر کرد. این اثر نیز مکرر به چاپ رسیده است. <ref>[[رسول جعفریان\|جعفریان، رسول]]، [[منابع تاریخ اسلام (کتاب)\|منابع تاریخ اسلام]]، ص ~~۱۰۲~~.</ref>

	== منابع ==		== منابع ==

Jaafari: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = ابوبکر بیهقی | عنوان مدخل = ابوبکر بیهقی | مداخل مرتبط = ابوبکر بیهقی در تاریخ اسلامی | پرسش مرتبط = }} ==مقدمه== ابوبکر احمد بن الحسین البیهقی از محدثان بزرگ اهل سنت، مؤلف کتاب دلائل النبوة ومعرفة احوال صاحب الشر...» ایجاد کرد

2026-02-23T04:58:03Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = ابوبکر بیهقی | عنوان مدخل = ابوبکر بیهقی | مداخل مرتبط = ابوبکر بیهقی در تاریخ اسلامی | پرسش مرتبط = }} ==مقدمه== ابوبکر احمد بن الحسین البیهقی از محدثان بزرگ اهل سنت، مؤلف کتاب دلائل النبوة ومعرفة احوال صاحب الشر...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = ابوبکر بیهقی
| عنوان مدخل = ابوبکر بیهقی
| مداخل مرتبط = [[ابوبکر بیهقی در تاریخ اسلامی]]
| پرسش مرتبط =
}}

==مقدمه==
ابوبکر احمد بن الحسین البیهقی از [[محدثان بزرگ اهل سنت]]، مؤلف کتاب [[دلائل النبوة]] ومعرفة احوال صاحب الشریعة است. وی در خسروگرد [[نیشابور]] متول شده و در بیهق [[رشد]] و نمو یافته است. از مهمترین [[مشایخ]] او یکی [[حاکم نیشابوری]] (۳۲۱ ۴۰۵) و دیگری [[ابوسعد]] [[خرگوشی]] (م ۴۰۷) وابوعبدالرحمن سلمی را می‌‌‌‌توان یادکرد<ref>محقق دلائل النبوة در مقدمه ج۱، ص۹۴ ۱۰۹ شماری ازمشایخ اورا برشمرده است</ref> مهمترین اثر او [[السنن]] الکبری است. اما به جز آن نیز آثار فراوانی در [[حدیث]] دارد. در جای دیگری اشاره کردیم که [[دلایل]] نگاری یکی از گرایشهای خاصی است که در کار [[سیره نویسی]] در [[قرن چهارم]] رواج یافته است. این آثار را اخباریان در برابر [[پاسخگویی]] به شباهتی که درباره [[اثبات نبوت]] مطرح شده بود، پدید آوردند. یکی از مهمترین و گسترده‌ترین آنها همین کتاب [[بیهقی]] است.

کتاب دلائل، کتابی [[حدیثی]] است ومآخذ وی در درجه نخست، [[کتاب‌های حدیثی]] مانند کتاب‌های معروف به [[صحاح]] است. با این حال از کتاب‌های [[مغازی]] نیز بهره گرفته است. ازجمله آثاری که وی ازآنها استفاده کرده، کتاب [[المغازی]] [[موسی بن عقبه]] است که جز فقراتی، متن آن به دست مانرسیده است. برخی از روایاتی نیز که وی به صورت [[مسند]] آورده، در مآخذ دیگر وارد نشده است<ref>دلائل النبوة، مقدمه، ص۸۹</ref> حجم زیادی از [[روایات]] [[ابن اسحاق]] در این کتاب آمده که بر اساس آنها می‌‌توان بخشی از موارد حذف شده از [[سیره]] را در [[روایت]] [[عبدالملک بن هشام]] به دست آورد. [[دقت]] در اسناد این کتاب می‌‌‌‌تواند فقرات مفقود شده بسیاری از آثارآن دوره را روشن کند. مشروط بر آنکه روشن شود کدامیک از افرادی که در سند یاد شده‌اند صاحب کتابی در این زمینه بوده‌اند. چه بسا روایتی از سیره که نام [[یعقوب بن سفیان فسوی]] درآن آمده، بخشی از جزء نخست مفقود کتاب المعرفة والتاریخ باشد.

ترتیب کتاب دلائل، به صورت ترتیب موجود درآثار مغازی نیست، [[امام]] محتوای آن اخباری است که به هر صورت مربوط به شخص [[پیامبر]]{{صل}} و [[سیره]] می‌‌‌‌شود. [[دلایل]] از دید [[بیهقی]] و دیگران، به معنای خاص [[معجزه]] است. پس از آن اشاره معجزه جاودان پیامبر{{صل}} [[قرآن]] کرده است. آنگاه بحث از مولد النبی{{صل}} آغاز شده [[اخبار]] [[پیش از بعثت]] آمده. پس از آن بحث طولانی درباره شمائل آن حضرت. آنگاه بحث از [[اخلاق]] ومنش و [[اخبار]] [[تاریخی]] این دوره پرداخته است. این روال تا پایان کتاب ادامه می‌‌‌‌یابد و در هر قسمت، مصنف بر آن است تا [[معجزات]] و خوارق عاداتی که از ان حضرت صادر شده را فهرست کند. [[دلائل النبوة]] با تصحیح عبدالمعطی قلعجی در هفت مجلد توسط دارالکتب العلمیة در سال ۱۴۰۵ چاپ شده است.
باید در همین مقیاس به کتاب دلائل النبوة [[ابونعیم اصفهانی]] که معاصر بیقهی بود نظر کرد. این اثر نیز مکرر به چاپ رسیده است. <ref>[[رسول جعفریان|جعفریان، رسول]]، [[منابع تاریخ اسلام (کتاب)|منابع تاریخ اسلام]]، ص ۱۰۲.</ref>

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:IM010927.jpg|22px]] [[رسول جعفریان|جعفریان، رسول]]، [[منابع تاریخ اسلام (کتاب)|'''منابع تاریخ اسلام''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:ابوبکر بیهقی]]
[[رده:تاریخ‌نگاران]]