ابوبکر جعابی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Wasity: جایگزینی متن - 'رجال شیعه' به 'رجال شیعه'

2023-02-14T05:58:21Z

جایگزینی متن - 'رجال شیعه' به 'رجال شیعه'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۴ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۹:۲۸
خط ۱۳:		خط ۱۳:
	او هنگامی که [[تدریس]] می‌‌کرد، تمام [[روایات]] و [[اسناد]] و طرق آنها را با تکیه بر [[حافظه]] خود بیان می‌‌کرد و همه را صحیح و [[نیکو]] نقل می‌‌کرد. <ref>البدایة والنهایه، ج ۱۱ ، ص ۲۶۱؛ تاریخ بغداد، ج ۳ ، ص ۲۳۸.</ref> [[برتری]] وی ازآن رو بود که [[محدثان]] در گزارش روایات، در واژگان و جمله‌های [[حدیث]] [[مسامحه]] داشتند و محتوای [[روایت]] را با زبان خود بیان می‌‌کردند؛ ولی ابن جعابی عین تمام [[احادیث]] و طرق آنها را حفظ داشت و بدون کم و کاست نقل می‌‌کرد. افزون بر آن، احادیث مقطوع، مرسل، حکایت‌ها و [[اخبار]] فراوانی را نیز حفظ داشت. <ref> تاریخ بغداد، ج ۳ ، ص ۲۳۷؛ الانساب، ج ۲ ، ص ۶۵.</ref> او خود مجموع محفوظاتش را چهارصد هزار حدیث بیان کرده است؛ ازهمین رو زمانی که در [[شهر رقه]] تمام کتاب‌هایی که همراه داشت بر اثر حادثه ای از بین رفت، خدمتکارش این حادثه را گزارش داد و اظهار [[ناراحتی]] کرد؛ اما ابن جعابی ضمن [[دلداری]] او گفت که نگراش نباشد؛ چون در این آثار، دویست هزار حدیث بوده که همه را با طرق و اسنادش به خاطر دارد. <ref>تذکره الحفّاظ، ج ۳ ، ص ۹۲۶.</ref> او از آنجا که در ضبط و [[حفظ حدیث]]، تبحر فراوان یافته بود، افزون بر نقل، به [[نقد]] و ارزیابی روایات نیز می‌‌پرداخت؛ <ref>الفهرست ( الطوسی )، ص ۱۵۱.</ref> ازهمین رو ابن جعابی پیشوای [[زمان]] خود در [[شناخت]] [[علل الحدیث]] معرفی شده است. <ref>تاریخ بغداد، ج ۳ ، ص ۲۳۸.</ref>		او هنگامی که [[تدریس]] می‌‌کرد، تمام [[روایات]] و [[اسناد]] و طرق آنها را با تکیه بر [[حافظه]] خود بیان می‌‌کرد و همه را صحیح و [[نیکو]] نقل می‌‌کرد. <ref>البدایة والنهایه، ج ۱۱ ، ص ۲۶۱؛ تاریخ بغداد، ج ۳ ، ص ۲۳۸.</ref> [[برتری]] وی ازآن رو بود که [[محدثان]] در گزارش روایات، در واژگان و جمله‌های [[حدیث]] [[مسامحه]] داشتند و محتوای [[روایت]] را با زبان خود بیان می‌‌کردند؛ ولی ابن جعابی عین تمام [[احادیث]] و طرق آنها را حفظ داشت و بدون کم و کاست نقل می‌‌کرد. افزون بر آن، احادیث مقطوع، مرسل، حکایت‌ها و [[اخبار]] فراوانی را نیز حفظ داشت. <ref> تاریخ بغداد، ج ۳ ، ص ۲۳۷؛ الانساب، ج ۲ ، ص ۶۵.</ref> او خود مجموع محفوظاتش را چهارصد هزار حدیث بیان کرده است؛ ازهمین رو زمانی که در [[شهر رقه]] تمام کتاب‌هایی که همراه داشت بر اثر حادثه ای از بین رفت، خدمتکارش این حادثه را گزارش داد و اظهار [[ناراحتی]] کرد؛ اما ابن جعابی ضمن [[دلداری]] او گفت که نگراش نباشد؛ چون در این آثار، دویست هزار حدیث بوده که همه را با طرق و اسنادش به خاطر دارد. <ref>تذکره الحفّاظ، ج ۳ ، ص ۹۲۶.</ref> او از آنجا که در ضبط و [[حفظ حدیث]]، تبحر فراوان یافته بود، افزون بر نقل، به [[نقد]] و ارزیابی روایات نیز می‌‌پرداخت؛ <ref>الفهرست ( الطوسی )، ص ۱۵۱.</ref> ازهمین رو ابن جعابی پیشوای [[زمان]] خود در [[شناخت]] [[علل الحدیث]] معرفی شده است. <ref>تاریخ بغداد، ج ۳ ، ص ۲۳۸.</ref>

	او همچنین گذشته از نام آوری در حدیث، در [[علوم]] و [[فنون]] گوناگونی همچون تاریخ <ref>الانساب، ج ۲ ، ص ۶۵.</ref> به ویژه [[رجال~~]] [[~~شیعه]] و سنی<ref>الفهرست ( الطوسی )، ص ۱۵۱.</ref> اعم از رجال [[موثق]]، [[ضعیف]]، نام آنان، [[انساب]] رجال به ویژه شناخت کسانی که نسبت [[برادری]] و خواهری داشتند، کنیه‌های آنان، [[تاریخ]] ولادت و [[وفات]] آنان، [[مذاهب]] رجال، کسانی که طعنی درباره آنان وارد شده بود و مواردی ازاین دست، پیشوای [[روزگار]] خود معرفی شده و گفته‌اند در سال‌های پایانی عمرش هیچ کس در این امور با او [[برابری]] نمی‌کرد؛ <ref>تاریخ بغداد، ج ۳ ، ص ۲۳۸؛ تذکره الحفّاظ، ج ۳ ، ص ۹۲۶.</ref> ازهمین رو [[حاکم نیشابوری]] به [[بغداد]] می‌‌رفت و طی جلسه‌های فراوان، در [[شناخت]] [[محدثان]] و کنیه‌های مجهول از ابن جعابی کمک می‌‌گرفت. تا زمانی که جعابی زنده بود، این موارد را می‌‌نوشت و برای [[حاکم]] به [[نیشابور]] می‌‌فرستاد. <ref>معرفة علوم الحدیث، ص ۱۸۸.</ref> با توجه به این [[جایگاه علمی]]، وقتی ابن جعابی در [[منزل]] خود به [[تدریس]] و املای [[احادیث]] می‌‌پرداخت، محدثان بزرگ بغداد پای درسش حاضر می‌‌شدند و کوچه ای که او درس می‌‌داد، از محدثان و طالبان [[علم]] لبریز می‌‌شد. <ref>تاریخ بغداد، ج ۳ ، ص ۲۳۸؛ البدایة والنهایه، ج ۱۱ ، ص ۲۶۱.</ref>		او همچنین گذشته از نام آوری در حدیث، در [[علوم]] و [[فنون]] گوناگونی همچون تاریخ <ref>الانساب، ج ۲ ، ص ۶۵.</ref> به ویژه [[رجال شیعه]] و سنی<ref>الفهرست ( الطوسی )، ص ۱۵۱.</ref> اعم از رجال [[موثق]]، [[ضعیف]]، نام آنان، [[انساب]] رجال به ویژه شناخت کسانی که نسبت [[برادری]] و خواهری داشتند، کنیه‌های آنان، [[تاریخ]] ولادت و [[وفات]] آنان، [[مذاهب]] رجال، کسانی که طعنی درباره آنان وارد شده بود و مواردی ازاین دست، پیشوای [[روزگار]] خود معرفی شده و گفته‌اند در سال‌های پایانی عمرش هیچ کس در این امور با او [[برابری]] نمی‌کرد؛ <ref>تاریخ بغداد، ج ۳ ، ص ۲۳۸؛ تذکره الحفّاظ، ج ۳ ، ص ۹۲۶.</ref> ازهمین رو [[حاکم نیشابوری]] به [[بغداد]] می‌‌رفت و طی جلسه‌های فراوان، در [[شناخت]] [[محدثان]] و کنیه‌های مجهول از ابن جعابی کمک می‌‌گرفت. تا زمانی که جعابی زنده بود، این موارد را می‌‌نوشت و برای [[حاکم]] به [[نیشابور]] می‌‌فرستاد. <ref>معرفة علوم الحدیث، ص ۱۸۸.</ref> با توجه به این [[جایگاه علمی]]، وقتی ابن جعابی در [[منزل]] خود به [[تدریس]] و املای [[احادیث]] می‌‌پرداخت، محدثان بزرگ بغداد پای درسش حاضر می‌‌شدند و کوچه ای که او درس می‌‌داد، از محدثان و طالبان [[علم]] لبریز می‌‌شد. <ref>تاریخ بغداد، ج ۳ ، ص ۲۳۸؛ البدایة والنهایه، ج ۱۱ ، ص ۲۶۱.</ref>

	با اینکه او با [[دانشمندان]] [[سنی]] نشست و برخاست بسیاری داشت، به [[یقین]] [[شیعه]] بوده<ref>الفهرست ( الندیم )، ص ۲۴۷.</ref> و منابع رجالی هر دو [[فرقه]]، آن را [[تأیید]] کرده‌اند<ref>الفهرست ( الطوسی )، ص ۱۵۱.</ref> و [[رجالیان]] [[اهل]] [[سنّت]] نه تنها [[تشیع]] او را مشهور، <ref>تاریخ بغداد، ج ۳ ، ص ۲۳۹؛ میزان الاعتدال، ج ۳ ، ص ۶۷۰.</ref> بلکه برخی غالی در آن شمرده‌اند. <ref>الانساب، ج ۲ ، ص ۶۵.</ref> گویا ابن جعابی با وجود [[شهرت]] تشیع‌اش، نزد اهل سنّت [[تقیه]] می‌‌کرده و [[مذهب]] خود را آشکار نمی‌کرده است. به همین سبب، یکی از [[شاگردان]] سنی او برای [[اطمینان]] از [[عقیده]] استاد، در [[خواب]] بر پایش کلماتی می‌‌نویسد. پس از چند [[روز]] می‌‌بیند که استاد در این مدت همچون اهل سنّت ـ هنگام [[وضو]] ـ پاهایش را نشسته؛ بلکه همانند [[شیعیان]] مسح می‌‌کشیده و نوشته‌ها باقی است. <ref>تاریخ بغداد، ج ۳ ، ص ۲۴۰.</ref> دیگر اینکه او زمانی به [[مصر]] نزد اخشید رفت، سپس به [[دمشق]] آمد، اما ناچار به علت مذهبش گریخت. <ref>تذکره الحفّاظ، ج ۳ ، ص ۹۲۸.</ref>		با اینکه او با [[دانشمندان]] [[سنی]] نشست و برخاست بسیاری داشت، به [[یقین]] [[شیعه]] بوده<ref>الفهرست ( الندیم )، ص ۲۴۷.</ref> و منابع رجالی هر دو [[فرقه]]، آن را [[تأیید]] کرده‌اند<ref>الفهرست ( الطوسی )، ص ۱۵۱.</ref> و [[رجالیان]] [[اهل]] [[سنّت]] نه تنها [[تشیع]] او را مشهور، <ref>تاریخ بغداد، ج ۳ ، ص ۲۳۹؛ میزان الاعتدال، ج ۳ ، ص ۶۷۰.</ref> بلکه برخی غالی در آن شمرده‌اند. <ref>الانساب، ج ۲ ، ص ۶۵.</ref> گویا ابن جعابی با وجود [[شهرت]] تشیع‌اش، نزد اهل سنّت [[تقیه]] می‌‌کرده و [[مذهب]] خود را آشکار نمی‌کرده است. به همین سبب، یکی از [[شاگردان]] سنی او برای [[اطمینان]] از [[عقیده]] استاد، در [[خواب]] بر پایش کلماتی می‌‌نویسد. پس از چند [[روز]] می‌‌بیند که استاد در این مدت همچون اهل سنّت ـ هنگام [[وضو]] ـ پاهایش را نشسته؛ بلکه همانند [[شیعیان]] مسح می‌‌کشیده و نوشته‌ها باقی است. <ref>تاریخ بغداد، ج ۳ ، ص ۲۴۰.</ref> دیگر اینکه او زمانی به [[مصر]] نزد اخشید رفت، سپس به [[دمشق]] آمد، اما ناچار به علت مذهبش گریخت. <ref>تذکره الحفّاظ، ج ۳ ، ص ۹۲۸.</ref>

Wasity: /* آشنایی اجمالی */

2023-01-05T12:19:36Z

آشنایی اجمالی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۵ ژانویهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۵:۴۹
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = \| پرسش مرتبط = }}		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = \| پرسش مرتبط = }}
	== آشنایی اجمالی ==		== آشنایی اجمالی ==
	[[ابوبکر ~~محمدبن~~ عمر بن ~~محمدبن~~ سالم بن ~~براءبن سبره~~ بن سیار تمیمی بغدادی]]، مشهور به [[جعابی]] و [[~~ابن جعابی~~]] از [[دانشمندان]] نام‌آور [[شیعه]] و از [[محدثان]] و [[حافظان]] بزرگ [[حدیث]] است<ref>الفهرست ( الندیم )، ص ۲۴۷؛ الفهرست ( الطوسی )، ص ۱۵۱.</ref> که به گفته خودش در ۲۴ صفر سال ۲۸۴ هجری زاده شد و در محله شیعه نشین باب [[البصره]] [[بغداد]] سکونت داشت. <ref>تاریخ بغداد، ج ۳ ، ص ۲۳۷؛ البدایة والنهایه، ج ۱۱ ، ص ۲۶۱.</ref>		[[ابوبکر محمد بن عمر بن محمد بن سالم بن براء بن سبرة بن سیار تمیمی بغدادی]]، مشهور به [[جعابی]] و [[ابن‌جعابی]] از [[دانشمندان]] نام‌آور [[شیعه]] و از [[محدثان]] و [[حافظان بزرگ حدیث]] است<ref>الفهرست (الندیم)، ص ۲۴۷؛ الفهرست ( الطوسی )، ص ۱۵۱.</ref> که به گفته خودش در ۲۴ صفر سال ۲۸۴ هجری زاده شد و در محله شیعه نشین باب [[البصره]] [[بغداد]] سکونت داشت. <ref>تاریخ بغداد، ج ۳ ، ص ۲۳۷؛ البدایة والنهایه، ج ۱۱ ، ص ۲۶۱.</ref>

	ابن جعابی نزد بسیاری از [[محدثان شیعه]] و [[سنی]] به فراگیری حدیث پرداخت. [[ابن عقده]] [[ابوالعباس احمد بن محمد بن سعید کوفی]] مهم‌ترین استادش بود که نزد او به [[حفظ حدیث]] پرداخت و [[معارف دینی]] فراوانی را نیز از او آموخت. <ref>البدایة والنهایه ، ج۱۱ ، ص ۲۶۱.</ref> همچنین از کسانی چون [[ابوسهل عمرو بن حمدان]] در [[محرم]] سال ۳۰۷ هجری، <ref>رجال ( النجاشی )، ج ۱ ، ص ۲۹۰.</ref> [[محمد بن عبدالله بن ابی ایوب]] در [[ساحل]] [[شام]]، [[احمد بن عیسی بن ابی موسی]] در [[کوفه]]، <ref>الامالی ( مفید )، ص ۳۱۱ و ۳۱۸.</ref> [[حسن عبدالله بن محمد بن عباس رازی]]، [[محمد بن عبدالله بن علی بن حسین بن زید بن علی]]{{ع}}، <ref>عیون اخبارالرضا، ج ۱ ، ص ۶۳ و ۷۳.</ref> [[موسی بن محمد بن حسن ثقفی]]، [[محمد بن قاسم محاربی]]، [[محمد بن عبیدالله عسکری]] و [[عبدالله بن محمد بن سعید بن زیاد]] [[دانش]] آموخته و [[روایت]] کرده است. <ref>معانی الاخبار، ص ۶۶.</ref> وی که شیفته [[علم]] بود، از هر فرصتی برای [[آموختن]] دانش بهره می‌‌برد. حتی [[رنج]] [[سفر]] به سرزمین‌های دیگر را نیز بر دوش می‌‌کشید. <ref>الانساب، ج ۲ ، ص ۶۵.</ref> زمانی برای [[دیدار]] استادش [[عبدان اهوازی]] به [[مسجد]] او رفته بود که [[ابوعلی رودباری]] [[محمد بن احمد بن قاسم]] از بزرگان [[صوفیه]] را نیز نزد عبدان دید و بیش از دویست حدیث از او آموخت. <ref>تاریخ بغداد، ج ۱ ، ص ۳۴۸.</ref> زمانی به دینور رفت و [[تصمیم]] داشت از آنجا به [[نیشابور]] برود ـ اما چون [[فارسی]] نمی‌دانست ـ منصرف شد. <ref>تاریخ بغداد، ج ۳ ، ص ۲۳۸؛ تذکره الحفاظ، ج ۳ ، ص ۹۲۷.</ref> او به کوفه و [[بصره]] نیز رفته و از محدثانی چون [[حسین بن علی سلولی]] و [[خالد بن نضر قرشی]] روایت کرده است. <ref>شواهدالتنزیل، ج ۲ ، ص ۱۷۹.</ref>		ابن جعابی نزد بسیاری از [[محدثان شیعه]] و [[سنی]] به فراگیری حدیث پرداخت. [[ابن عقده]] [[ابوالعباس احمد بن محمد بن سعید کوفی]] مهم‌ترین استادش بود که نزد او به [[حفظ حدیث]] پرداخت و [[معارف دینی]] فراوانی را نیز از او آموخت. <ref>البدایة والنهایه ، ج۱۱ ، ص ۲۶۱.</ref> همچنین از کسانی چون [[ابوسهل عمرو بن حمدان]] در [[محرم]] سال ۳۰۷ هجری، <ref>رجال ( النجاشی )، ج ۱ ، ص ۲۹۰.</ref> [[محمد بن عبدالله بن ابی ایوب]] در [[ساحل]] [[شام]]، [[احمد بن عیسی بن ابی موسی]] در [[کوفه]]، <ref>الامالی ( مفید )، ص ۳۱۱ و ۳۱۸.</ref> [[حسن عبدالله بن محمد بن عباس رازی]]، [[محمد بن عبدالله بن علی بن حسین بن زید بن علی]]{{ع}}، <ref>عیون اخبارالرضا، ج ۱ ، ص ۶۳ و ۷۳.</ref> [[موسی بن محمد بن حسن ثقفی]]، [[محمد بن قاسم محاربی]]، [[محمد بن عبیدالله عسکری]] و [[عبدالله بن محمد بن سعید بن زیاد]] [[دانش]] آموخته و [[روایت]] کرده است. <ref>معانی الاخبار، ص ۶۶.</ref> وی که شیفته [[علم]] بود، از هر فرصتی برای [[آموختن]] دانش بهره می‌‌برد. حتی [[رنج]] [[سفر]] به سرزمین‌های دیگر را نیز بر دوش می‌‌کشید. <ref>الانساب، ج ۲ ، ص ۶۵.</ref> زمانی برای [[دیدار]] استادش [[عبدان اهوازی]] به [[مسجد]] او رفته بود که [[ابوعلی رودباری]] [[محمد بن احمد بن قاسم]] از بزرگان [[صوفیه]] را نیز نزد عبدان دید و بیش از دویست حدیث از او آموخت. <ref>تاریخ بغداد، ج ۱ ، ص ۳۴۸.</ref> زمانی به دینور رفت و [[تصمیم]] داشت از آنجا به [[نیشابور]] برود ـ اما چون [[فارسی]] نمی‌دانست ـ منصرف شد. <ref>تاریخ بغداد، ج ۳ ، ص ۲۳۸؛ تذکره الحفاظ، ج ۳ ، ص ۹۲۷.</ref> او به کوفه و [[بصره]] نیز رفته و از محدثانی چون [[حسین بن علی سلولی]] و [[خالد بن نضر قرشی]] روایت کرده است. <ref>شواهدالتنزیل، ج ۲ ، ص ۱۷۹.</ref>

Msadeq در ‏۵ ژانویهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۲۰

2023-01-05T10:20:00Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۵ ژانویهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۳:۵۰
خط ۲۵:		خط ۲۵:
	همچنین [[ابن شاهین]] و [[ابن مظفر]] که در [[روز]] آخر به همراه [[دارقطنی]] از او عیادت کرده بودند، روز پس از درگذشت او به خانه‌اش رفتند و با تلی از کتاب‌های سوخته روبرو شدند. <ref>تذکره الحفّاظ ، ج ۳ ، ص ۹۲۸.</ref> این کار او از سوی برخی [[اهل سنّت]] [[ناپسند]] دانسته شده است. <ref>البدایة والنهایه، ج ۱۱ ، ص ۲۶۱؛ تذکره الحفّاظ ، ج ۳ ، ص ۹۲۸.</ref> اما گویا ابن جعابی [[هدف]] خاصی از سوزاندن آثار داشته است؛ چراکه به [[یقین]] شماری از آثار او در سده‌های پسین، با دست خط خود او وجود داشته و کسانی از جمله [[ابوالعباس نجاشی]] <ref>رجال ( النجاشی ) ، ج ۱ ، ص ۲۸۹.</ref> و [[خطیب بغدادی]] از آنها بهره برده‌اند. <ref>تاریخ بغداد، ج ۸ ، ص ۴۲۹، ۱۲ ، ص ۱۹۱ و ۱۴ ، ص ۱۵۹.</ref> [[ذهبی]] نیز از برخی آثار او استفاده کرده؛ از جمله [[تاریخ]] ولادت [[امام صادق]]{{ع}} را به گفته وی ارجاع داده است. <ref>سیر اعلام النبلاء، ج ۶ ، ص ۲۶۹.</ref>		همچنین [[ابن شاهین]] و [[ابن مظفر]] که در [[روز]] آخر به همراه [[دارقطنی]] از او عیادت کرده بودند، روز پس از درگذشت او به خانه‌اش رفتند و با تلی از کتاب‌های سوخته روبرو شدند. <ref>تذکره الحفّاظ ، ج ۳ ، ص ۹۲۸.</ref> این کار او از سوی برخی [[اهل سنّت]] [[ناپسند]] دانسته شده است. <ref>البدایة والنهایه، ج ۱۱ ، ص ۲۶۱؛ تذکره الحفّاظ ، ج ۳ ، ص ۹۲۸.</ref> اما گویا ابن جعابی [[هدف]] خاصی از سوزاندن آثار داشته است؛ چراکه به [[یقین]] شماری از آثار او در سده‌های پسین، با دست خط خود او وجود داشته و کسانی از جمله [[ابوالعباس نجاشی]] <ref>رجال ( النجاشی ) ، ج ۱ ، ص ۲۸۹.</ref> و [[خطیب بغدادی]] از آنها بهره برده‌اند. <ref>تاریخ بغداد، ج ۸ ، ص ۴۲۹، ۱۲ ، ص ۱۹۱ و ۱۴ ، ص ۱۵۹.</ref> [[ذهبی]] نیز از برخی آثار او استفاده کرده؛ از جمله [[تاریخ]] ولادت [[امام صادق]]{{ع}} را به گفته وی ارجاع داده است. <ref>سیر اعلام النبلاء، ج ۶ ، ص ۲۶۹.</ref>

	بنابراین می‌‌توان احتمال داد که او همه نوشته‌های خود را نسوزانده؛ بلکه بخشی از آنها و نیز کتاب‌هایی دیگری که مطابق عقیده‌اش نبوده‌اند را سوزانده است. ابن جعابی که در [[فنون]] گوناگون متخصص بود، کتاب‌های بسیاری در این زمینه‌ها تألیف کرد. <ref>میزان الاعتدال، ج ۳ ، ص ۶۷۰.</ref> برخی از آنها که در منابع یاد شده‌اند، عبارت‌اند از: «الشیعة من اصحاب الحدیث وطبقاتهم» که کتاب بزرگی بوده و [[نجاشی]] آن را از [[قاضی]] [[ابوالحسین محمد بن عثمان نصیبی]] آموخته است، {{عربی\|"طُرُق من روى عن اميرالمؤمنين{{ع}} انه لعهد النبي الامي الیّ انه لايحبني الا مؤمن ولا يبغضني الا منافق، ذكر من روى مؤاخاه النبي لاميرالمؤمنين{{ع}}، موالى الاشراف وطبقاتهم، من روى الحديث من بن‌هاشم ومواليهم، من روى حديث غدير خم"}} که این [[حدیث]] را از ۱۲۵ طریق گزارش کرده است، {{"اختلاف اُبَيّ وابن مسعود في ليله القدر وطرق ذلك، اخبار آل ابي طالب (أخبار الطالبيين)، اخبار بغداد وطبقات اصحاب الحديث بها، مسند عمر بن علي بن ابي طالب{{ع}}، أخبار علي بن الحسين{{ع}}"}}، <ref>رجال ( النجاشی ) ، ج ۲ ، ص ۳۲۰.</ref> {{عربی\|"من روى عن النبي{{صل}}، من حدث هو وابوه عن النبي{{صل}}"}}، <ref>الاصابه، ج ۱ ، ص ۵۹۱ و ۴ ، ص ۱۰۲.</ref> {{عربی\|"تاريخ الموصل"}}، <ref>تهذیب التهذیب، ج ۷ ، ص ۳۲۱ و ۹ ، ص ۱۳۶.</ref> {{عربی\|"ذكر من كان يتدين بمحبة اميرالمؤمنين من اهل العلم والفضل والدلالة على ذلك وذكر شيئ من اخباره"}}، <ref>الفهرست ( الندیم )، ص ۲۴۷.</ref> {{عربی\|"الموالى وتسمية من روى الحديث وغيره من العلوم ومن كانت له صناعة ومذهب ونحله"}}، <ref>الفهرست ( الطوسی )، ص ۱۵۱.</ref> والمسند. <ref>معالم العلماء، ص ۱۴۲؛ تذکره الحفاظ، ج ۳ ، ص ۹۱۱.</ref> احتمال دارد این کتاب همان مسند [[عمر بن علی]]{{ع}} باشد.		بنابراین می‌‌توان احتمال داد که او همه نوشته‌های خود را نسوزانده؛ بلکه بخشی از آنها و نیز کتاب‌هایی دیگری که مطابق عقیده‌اش نبوده‌اند را سوزانده است. ابن جعابی که در [[فنون]] گوناگون متخصص بود، کتاب‌های بسیاری در این زمینه‌ها تألیف کرد. <ref>میزان الاعتدال، ج ۳ ، ص ۶۷۰.</ref> برخی از آنها که در منابع یاد شده‌اند، عبارت‌اند از: «الشیعة من اصحاب الحدیث وطبقاتهم» که کتاب بزرگی بوده و [[نجاشی]] آن را از [[قاضی]] [[ابوالحسین محمد بن عثمان نصیبی]] آموخته است، {{عربی\|"طُرُق من روى عن اميرالمؤمنين{{ع}} انه لعهد النبي الامي الیّ انه لايحبني الا مؤمن ولا يبغضني الا منافق، ذكر من روى مؤاخاه النبي لاميرالمؤمنين{{ع}}، موالى الاشراف وطبقاتهم، من روى الحديث من بن‌هاشم ومواليهم، من روى حديث غدير خم"}} که این [[حدیث]] را از ۱۲۵ طریق گزارش کرده است، {{عربی\|"اختلاف اُبَيّ وابن مسعود في ليله القدر وطرق ذلك، اخبار آل ابي طالب (أخبار الطالبيين)، اخبار بغداد وطبقات اصحاب الحديث بها، مسند عمر بن علي بن ابي طالب{{ع}}، أخبار علي بن الحسين{{ع}}"}}، <ref>رجال ( النجاشی ) ، ج ۲ ، ص ۳۲۰.</ref> {{عربی\|"من روى عن النبي{{صل}}، من حدث هو وابوه عن النبي{{صل}}"}}، <ref>الاصابه، ج ۱ ، ص ۵۹۱ و ۴ ، ص ۱۰۲.</ref> {{عربی\|"تاريخ الموصل"}}، <ref>تهذیب التهذیب، ج ۷ ، ص ۳۲۱ و ۹ ، ص ۱۳۶.</ref> {{عربی\|"ذكر من كان يتدين بمحبة اميرالمؤمنين من اهل العلم والفضل والدلالة على ذلك وذكر شيئ من اخباره"}}، <ref>الفهرست ( الندیم )، ص ۲۴۷.</ref> {{عربی\|"الموالى وتسمية من روى الحديث وغيره من العلوم ومن كانت له صناعة ومذهب ونحله"}}، <ref>الفهرست ( الطوسی )، ص ۱۵۱.</ref> والمسند. <ref>معالم العلماء، ص ۱۴۲؛ تذکره الحفاظ، ج ۳ ، ص ۹۱۱.</ref> احتمال دارد این کتاب همان مسند [[عمر بن علی]]{{ع}} باشد.

	همچنین [[روایات]] [[عیسی بن عبدالله بن محمد بن عمر بن علی بن ابی طالب]]{{ع}} از پدرانش را گردآوری کرده بود. <ref>رجال ( النجاشی ) ، ج ۲ ، ص ۱۴۶.</ref> شماری از [[احادیث]] [[عبیس بن هشام ناشری]] در باب [[فضایل اهل بیت]]{{عم}} را نیز گرد آورده بود. <ref>الاکمال، ج ۶ ، ص ۸۰.</ref> [[عمر بن حفص بصری]] خطاها و اشتباهای [[حدیثی]] بسیاری داشته و محدثانی چون ابن جعابی [[اشتباهات]] او را گرد آورده بودند. اگرچه [[خطیب بغدادی]] بیشتر ایرادات ابن جعابی را قبول ندارد. <ref>تاریخ بغداد، ج ۱۱ ، ص ۲۴۴؛ لسان المیزان، ج ۴ ، ص ۲۸۸.</ref>.<ref>جمعی از پژوهشگران، [[فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی (کتاب)\|فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی]] ج۲، ص۳۶۷ - ۳۷۰.</ref>		همچنین [[روایات]] [[عیسی بن عبدالله بن محمد بن عمر بن علی بن ابی طالب]]{{ع}} از پدرانش را گردآوری کرده بود. <ref>رجال ( النجاشی ) ، ج ۲ ، ص ۱۴۶.</ref> شماری از [[احادیث]] [[عبیس بن هشام ناشری]] در باب [[فضایل اهل بیت]]{{عم}} را نیز گرد آورده بود. <ref>الاکمال، ج ۶ ، ص ۸۰.</ref> [[عمر بن حفص بصری]] خطاها و اشتباهای [[حدیثی]] بسیاری داشته و محدثانی چون ابن جعابی [[اشتباهات]] او را گرد آورده بودند. اگرچه [[خطیب بغدادی]] بیشتر ایرادات ابن جعابی را قبول ندارد. <ref>تاریخ بغداد، ج ۱۱ ، ص ۲۴۴؛ لسان المیزان، ج ۴ ، ص ۲۸۸.</ref>.<ref>جمعی از پژوهشگران، [[فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی (کتاب)\|فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی]] ج۲، ص۳۶۷ - ۳۷۰.</ref>

Msadeq: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} == آشنایی اجمالی == ابوبکر محمدبن عمر بن محمدبن سالم بن براءبن سبره بن سیار تمیمی بغدادی، مشهور به جعابی و ابن جعابی از دانشمندان نام‌آور شیعه و از محدثان و حاف...» ایجاد کرد

2023-01-05T10:18:31Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} == آشنایی اجمالی == ابوبکر محمدبن عمر بن محمدبن سالم بن براءبن سبره بن سیار تمیمی بغدادی، مشهور به جعابی و ابن جعابی از دانشمندان نام‌آور شیعه و از محدثان و حاف...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }}
== آشنایی اجمالی ==
[[ابوبکر محمدبن عمر بن محمدبن سالم بن براءبن سبره بن سیار تمیمی بغدادی]]، مشهور به [[جعابی]] و [[ابن جعابی]] از [[دانشمندان]] نام‌آور [[شیعه]] و از [[محدثان]] و [[حافظان]] بزرگ [[حدیث]] است<ref>الفهرست ( الندیم )، ص ۲۴۷؛ الفهرست ( الطوسی )، ص ۱۵۱.</ref> که به گفته خودش در ۲۴ صفر سال ۲۸۴ هجری زاده شد و در محله شیعه نشین باب [[البصره]] [[بغداد]] سکونت داشت. <ref>تاریخ بغداد، ج ۳ ، ص ۲۳۷؛ البدایة والنهایه، ج ۱۱ ، ص ۲۶۱.</ref>

ابن جعابی نزد بسیاری از [[محدثان شیعه]] و [[سنی]] به فراگیری حدیث پرداخت. [[ابن عقده]] [[ابوالعباس احمد بن محمد بن سعید کوفی]] مهم‌ترین استادش بود که نزد او به [[حفظ حدیث]] پرداخت و [[معارف دینی]] فراوانی را نیز از او آموخت. <ref>البدایة والنهایه ، ج۱۱ ، ص ۲۶۱.</ref> همچنین از کسانی چون [[ابوسهل عمرو بن حمدان]] در [[محرم]] سال ۳۰۷ هجری، <ref>رجال ( النجاشی )، ج ۱ ، ص ۲۹۰.</ref> [[محمد بن عبدالله بن ابی ایوب]] در [[ساحل]] [[شام]]، [[احمد بن عیسی بن ابی موسی]] در [[کوفه]]، <ref>الامالی ( مفید )، ص ۳۱۱ و ۳۱۸.</ref> [[حسن عبدالله بن محمد بن عباس رازی]]، [[محمد بن عبدالله بن علی بن حسین بن زید بن علی]]{{ع}}، <ref>عیون اخبارالرضا، ج ۱ ، ص ۶۳ و ۷۳.</ref> [[موسی بن محمد بن حسن ثقفی]]، [[محمد بن قاسم محاربی]]، [[محمد بن عبیدالله عسکری]] و [[عبدالله بن محمد بن سعید بن زیاد]] [[دانش]] آموخته و [[روایت]] کرده است. <ref>معانی الاخبار، ص ۶۶.</ref> وی که شیفته [[علم]] بود، از هر فرصتی برای [[آموختن]] دانش بهره می‌‌برد. حتی [[رنج]] [[سفر]] به سرزمین‌های دیگر را نیز بر دوش می‌‌کشید. <ref>الانساب، ج ۲ ، ص ۶۵.</ref> زمانی برای [[دیدار]] استادش [[عبدان اهوازی]] به [[مسجد]] او رفته بود که [[ابوعلی رودباری]] [[محمد بن احمد بن قاسم]] از بزرگان [[صوفیه]] را نیز نزد عبدان دید و بیش از دویست حدیث از او آموخت. <ref>تاریخ بغداد، ج ۱ ، ص ۳۴۸.</ref> زمانی به دینور رفت و [[تصمیم]] داشت از آنجا به [[نیشابور]] برود ـ اما چون [[فارسی]] نمی‌دانست ـ منصرف شد. <ref>تاریخ بغداد، ج ۳ ، ص ۲۳۸؛ تذکره الحفاظ، ج ۳ ، ص ۹۲۷.</ref> او به کوفه و [[بصره]] نیز رفته و از محدثانی چون [[حسین بن علی سلولی]] و [[خالد بن نضر قرشی]] روایت کرده است. <ref>شواهدالتنزیل، ج ۲ ، ص ۱۷۹.</ref>

ابن جعابی پس از [[دانش‌اندوزی]] و رسیدن به [[جایگاه علمی]] بالا، در شهرهای گوناگون از جمله بغداد، [[دمشق]]، [[حلب]] و [[اصفهان]] به [[تدریس]] پرداخت. <ref>تاریخ مدینة دمشق، ج ۵۴ ، ص ۴۲۰.</ref> افراد فراوانی از شیعه و سنی در این [[شهرها]] از مجالس درس او بهره بردند. [[شیخ صدوق]]،<ref>عیون اخبارالرضا، ج ۱ ، ص ۶۳ و ۷۳.</ref> [[هارون بن موسی تلعکبری]]، <ref>رجال ( الطوسی )، ص ۵۰۵.</ref> [[شیخ مفید]] ازجمله در [[روز]] [[دوشنبه]] ۲۵ [[شعبان]] [[سال]] ۳۵۳، <ref>الامالی ( مفید )، ص ۱۰۹ و ۱۱۰.</ref> [[حسین بن عبیدالله غضائری]]، [[ابن عبدون]]، <ref>الفهرست ( الطوسی )، ص ۱۵۱.</ref> [[حاکم نیشابوری]]، <ref>المستدرک علی الصحیحین، ج ۳ ، ص ۲۷۲.</ref> [[ابوالحسن دارقطنی]]، [[ابن شاهین]]، [[ابن رزقویه]] و [[ابوسعید بن حسنویه اصفهانی]] از [[شاگردان]] و [[راویان]] ابن جعابی هستند. <ref>تاریخ بغداد، ج ۳ ، ص ۲۳۷.</ref> [[ابن مردویه احمد بن موسی اصفهانی]] نیز از وی [[اجازه روایت]] داشته است. <ref>الانساب، ج ۲ ، ص ۶۵.</ref> از [[ابوبکر محمد بن زریق مجدر بغدادی]] نیز به عنوان صحاف ابن جعابی یاد شده است. <ref>ذکر اخبار اصفهان، ج ۲ ، ص ۲۸۸.</ref>

ابن جعابی به سبب [[شهرت]] و جایگاهی که داشته، مورد توجه [[حاکمان]] و [[صاحب منصبان]] دولتی بوده است. مدتی به [[سیف الدوله حمدانی]] پیوست و از [[نزدیکان]] و [[خواص]] او شد. <ref>الفهرست ( الندیم )، ص ۲۴۷؛ الفهرست ( الطوسی )، ص ۱۵۱.</ref> گویا در همین دوران [[قضاوت]] [[موصل]] به او سپرده شده است؛ چون از وی با عنوان [[قاضی]] موصل یاد کرده‌اند. <ref> تاریخ بغداد، ج ۳ ، ص ۲۳۶؛ تذکرة الحفّاظ، ج ۳ ، ص ۹۲۵.</ref> بنابراین چون قاضی یک حکومت [[شیعی]] بوده، قضاوت او مورد پسند قرار نگرفته است. <ref>تاریخ بغداد، ج ۳ ، ص ۲۴۰؛ تذکره الحفّاظ، ج ۳ ، ص ۹۲۶.</ref> دیگر آنکه وی به همراه [[ابن العمید]] [[وزیر]] به [[اصفهان]] رفته است. <ref>جزء ترجمة الطبرانی، ص ۱۰.</ref> احتمالاً در همین [[سفر]] در ارجان در مجلس ابن العمید بوده و به [[شرب خمر]] نیز متهم شده است. <ref>تاریخ بغداد، ج ۳ ، ص ۲۳۹.</ref> این سفر در سال ۳۴۹ هجری بوده<ref>ذکراخبار اصفهان، ج ۲ ، ص ۲۸۷. </ref> و ادیب [[ابواحمد حسن بن عبداللّه بن سعید عسکری]]، ابن جعابی را [[همراهی]] می‌‌کرده است. <ref>الانساب، ج ۴ ، ص ۱۹۳.</ref> ابن جعابی و [[ابوالحسن طبرانی]] در حضور ابن العمید مناظره‌ای داشته‌اند. <ref>تذکره الحفّاظ، ج ۳ ، ص ۹۱۵.</ref> همچنین در اصفهان و در مجلس صاحب ابن عباد وزیر، وی و [[ابواحمد عسال]]، [[طبرانی]] و [[ابواسحاق بن حمزه]] [[مذاکره علمی]] داشته‌اند. <ref>سیر اعلام النبلاء، ج ۱۶ ، ص ۸۷.</ref>

[[جایگاه علمی]] و [[روایی]] ابن جعابی ـ به ویژه در نزد [[اهل سنّت]] ـ بسیار بالاست و [[رجال شناسان]]، او را بسیار ستوده‌اند. از [[حافظان]] برجسته و مشهور به [[حفظ]] و [[هوش]] و [[زیرکی]]، <ref>الانساب، ج ۲ ، ص ۶۵.</ref> از [[امامان]] [[حفظ حدیث]] در میانه سده چهارم در [[بغداد]]، <ref>میزان الاعتدال، ج ۳ ، ص ۶۷۰.</ref> یگانه [[روزگار]] خود <ref>تذکرة الحفّاظ، ج ۳ ، ص ۹۲۵.</ref> و علامه‌ای که در این زمینه به بالاترین سطح رسیده بود، <ref>سیر اعلام النبلاء، ج ۱۶ ، ص ۸۸.</ref> توصیف شده است. [[ابوعلی نیشابوری]] که خود استاد ابن جعابی و سرآمد [[حفظ]] معرفی شده است، ابن جعابی را حافظ‌ترین [[محدث]] [[بغداد]] شمرده و [[توانایی]] او را در این زمینه، [[حیرت]] آور خوانده است. <ref>سیر اعلام النبلاء، ج ۱۶ ، ص ۵۳؛ تذکره الحفّاظ، ج ۳ ، ص ۹۰۳ ـ ۹۰۴ و ۹۲۵.</ref>

او هنگامی که [[تدریس]] می‌‌کرد، تمام [[روایات]] و [[اسناد]] و طرق آنها را با تکیه بر [[حافظه]] خود بیان می‌‌کرد و همه را صحیح و [[نیکو]] نقل می‌‌کرد. <ref>البدایة والنهایه، ج ۱۱ ، ص ۲۶۱؛ تاریخ بغداد، ج ۳ ، ص ۲۳۸.</ref> [[برتری]] وی ازآن رو بود که [[محدثان]] در گزارش روایات، در واژگان و جمله‌های [[حدیث]] [[مسامحه]] داشتند و محتوای [[روایت]] را با زبان خود بیان می‌‌کردند؛ ولی ابن جعابی عین تمام [[احادیث]] و طرق آنها را حفظ داشت و بدون کم و کاست نقل می‌‌کرد. افزون بر آن، احادیث مقطوع، مرسل، حکایت‌ها و [[اخبار]] فراوانی را نیز حفظ داشت. <ref> تاریخ بغداد، ج ۳ ، ص ۲۳۷؛ الانساب، ج ۲ ، ص ۶۵.</ref> او خود مجموع محفوظاتش را چهارصد هزار حدیث بیان کرده است؛ ازهمین رو زمانی که در [[شهر رقه]] تمام کتاب‌هایی که همراه داشت بر اثر حادثه ای از بین رفت، خدمتکارش این حادثه را گزارش داد و اظهار [[ناراحتی]] کرد؛ اما ابن جعابی ضمن [[دلداری]] او گفت که نگراش نباشد؛ چون در این آثار، دویست هزار حدیث بوده که همه را با طرق و اسنادش به خاطر دارد. <ref>تذکره الحفّاظ، ج ۳ ، ص ۹۲۶.</ref> او از آنجا که در ضبط و [[حفظ حدیث]]، تبحر فراوان یافته بود، افزون بر نقل، به [[نقد]] و ارزیابی روایات نیز می‌‌پرداخت؛ <ref>الفهرست ( الطوسی )، ص ۱۵۱.</ref> ازهمین رو ابن جعابی پیشوای [[زمان]] خود در [[شناخت]] [[علل الحدیث]] معرفی شده است. <ref>تاریخ بغداد، ج ۳ ، ص ۲۳۸.</ref>

او همچنین گذشته از نام آوری در حدیث، در [[علوم]] و [[فنون]] گوناگونی همچون تاریخ <ref>الانساب، ج ۲ ، ص ۶۵.</ref> به ویژه [[رجال]] [[شیعه]] و سنی<ref>الفهرست ( الطوسی )، ص ۱۵۱.</ref> اعم از رجال [[موثق]]، [[ضعیف]]، نام آنان، [[انساب]] رجال به ویژه شناخت کسانی که نسبت [[برادری]] و خواهری داشتند، کنیه‌های آنان، [[تاریخ]] ولادت و [[وفات]] آنان، [[مذاهب]] رجال، کسانی که طعنی درباره آنان وارد شده بود و مواردی ازاین دست، پیشوای [[روزگار]] خود معرفی شده و گفته‌اند در سال‌های پایانی عمرش هیچ کس در این امور با او [[برابری]] نمی‌کرد؛ <ref>تاریخ بغداد، ج ۳ ، ص ۲۳۸؛ تذکره الحفّاظ، ج ۳ ، ص ۹۲۶.</ref> ازهمین رو [[حاکم نیشابوری]] به [[بغداد]] می‌‌رفت و طی جلسه‌های فراوان، در [[شناخت]] [[محدثان]] و کنیه‌های مجهول از ابن جعابی کمک می‌‌گرفت. تا زمانی که جعابی زنده بود، این موارد را می‌‌نوشت و برای [[حاکم]] به [[نیشابور]] می‌‌فرستاد. <ref>معرفة علوم الحدیث، ص ۱۸۸.</ref> با توجه به این [[جایگاه علمی]]، وقتی ابن جعابی در [[منزل]] خود به [[تدریس]] و املای [[احادیث]] می‌‌پرداخت، محدثان بزرگ بغداد پای درسش حاضر می‌‌شدند و کوچه ای که او درس می‌‌داد، از محدثان و طالبان [[علم]] لبریز می‌‌شد. <ref>تاریخ بغداد، ج ۳ ، ص ۲۳۸؛ البدایة والنهایه، ج ۱۱ ، ص ۲۶۱.</ref>

با اینکه او با [[دانشمندان]] [[سنی]] نشست و برخاست بسیاری داشت، به [[یقین]] [[شیعه]] بوده<ref>الفهرست ( الندیم )، ص ۲۴۷.</ref> و منابع رجالی هر دو [[فرقه]]، آن را [[تأیید]] کرده‌اند<ref>الفهرست ( الطوسی )، ص ۱۵۱.</ref> و [[رجالیان]] [[اهل]] [[سنّت]] نه تنها [[تشیع]] او را مشهور، <ref>تاریخ بغداد، ج ۳ ، ص ۲۳۹؛ میزان الاعتدال، ج ۳ ، ص ۶۷۰.</ref> بلکه برخی غالی در آن شمرده‌اند. <ref>الانساب، ج ۲ ، ص ۶۵.</ref> گویا ابن جعابی با وجود [[شهرت]] تشیع‌اش، نزد اهل سنّت [[تقیه]] می‌‌کرده و [[مذهب]] خود را آشکار نمی‌کرده است. به همین سبب، یکی از [[شاگردان]] سنی او برای [[اطمینان]] از [[عقیده]] استاد، در [[خواب]] بر پایش کلماتی می‌‌نویسد. پس از چند [[روز]] می‌‌بیند که استاد در این مدت همچون اهل سنّت ـ هنگام [[وضو]] ـ پاهایش را نشسته؛ بلکه همانند [[شیعیان]] مسح می‌‌کشیده و نوشته‌ها باقی است. <ref>تاریخ بغداد، ج ۳ ، ص ۲۴۰.</ref> دیگر اینکه او زمانی به [[مصر]] نزد اخشید رفت، سپس به [[دمشق]] آمد، اما ناچار به علت مذهبش گریخت. <ref>تذکره الحفّاظ، ج ۳ ، ص ۹۲۸.</ref>

[[شیخ طوسی]] او را [[موثق]] شمرده<ref>الفهرست ( الطوسی )، ص ۱۵۱.</ref> و [[نجاشی]] با [[تجلیل]] و بزرگی از او یاد کرده است. <ref>رجال ( النجاشی )، ج ۲ ، ص ۳۱۹.</ref> ولی [[خویی]] [[وثاقت]] او را [[اثبات]] شده نمی‌داند و [[ممدوح]] می‌‌شمارد. <ref>معجم رجال الحدیث، ج ۱۴ ، ص ۵۸ و ۱۸ ، ص ۷۰ - ۷۲.</ref>

در مقابل [[رجالیان سنی]] با [[اذعان]] به [[مقام والای علمی]] او ـ چنان که از تعبیرات آنان بر می‌‌آید ـ به دلیل مذهبش او را [[فاسق]]، [[سست]] مذهب، <ref>میزان الاعتدال، ج ۳ ، ص ۶۷۰؛ البدایة والنهایه، ج ۱۱ ، ص ۲۶۱.</ref> تارک [[دین]] و [[نماز]] معرفی کرده و به خلط در [[حدیث]] متهم کرده‌اند. <ref>تذکره الحفّاظ، ج ۳ ، ص ۹۲۶ و ۹۲۷.</ref> گویا به همین سبب غرایبی به او نسبت داده‌اند. <ref>الانساب، ج ۲ ، ص ۶۵؛ میزان الاعتدال، ج ۳ ، ص ۶۷۰.</ref> حتی گفته شده که زمانی، گروهی از [[شیعیان]] نزد او آمده و با دادن کیسه‌ای [[پول]] از او خواسته‌اند در کتاب [[اخبار]] [[بغداد]] خود، ورود علی{{ع}} به بغداد را نیز بیاورد. او نیز پذیرفته و به استناد سخن این گروه، این مطلب را در کتاب گنجانده است. <ref>تاریخ بغداد، ج ۱ ، ص ۱۰۸.</ref> [[همنشینی]] او با برخی [[متکلمان]] نیز به مذاق [[اهل حدیث]] خوش نیامده و موجب تنزل جایگاه او شده است. <ref>تذکره الحفّاظ، ج ۳ ، ص ۹۲۷.</ref> با همه اینها [[خطیب بغدادی]] درباره ابن جعابی از [[برقانی احمد بن محمد خوارزمی]] پرسیده است. برقانی ضمن تأکید بر [[تشیع]] و غرایب جعابی، وی را در باب حدیث از هر طعنی مبرا می‌‌داند.<ref>لسان المیزان، ج ۵ ، ص ۳۲۴.</ref>

ابن جعابی سرانجام پس از عمری تلاش [[علمی]] در نیمه [[رجب]] سال ۳۵۵ هجری در بغداد درگذشت و در [[مقابر قریش]] به [[خاک]] سپرده شد و [[سکینه]]، [[نوحه]] گر شیعیان در، [[تشییع]] جنازه‌اش نوحه گری کرد. <ref>تاریخ بغداد، ج ۳ ، ص ۲۴۱؛ الانساب، ج ۲ ، ص ۶۵.</ref> [[محمد بن سکره]] نیز شعری در رثای او سرود. <ref>تذکره الحفّاظ، ج ۳ ، ص ۹۲۸.</ref> گویند او در پایان [[عمر]] [[وصیت]] کرد تمام آثار و نوشته‌هایش را بسوزانند. همه کتاب‌هایش را به همراه آثار دیگرانی که نزد او بود، سوزاندند. از جمله ۱۵۰ جزء از [[ابن بواب]] سوخت. <ref>تاریخ بغداد، ج ۳ ، ص ۲۴۱.</ref> [[ابوالحسن دارقطنی]] که به [[عیادت]] او رفته بود، [[سوزاندن]] کتاب‌ها را [[مشاهده]] کرده و می‌‌گوید پیش از مرگش دستور داد همه کتاب هایش را بسوزانند و همان شب از [[دنیا]] رفت. <ref>تذکره الحفّاظ، ج ۳ ، ص ۹۲۷.</ref>

همچنین [[ابن شاهین]] و [[ابن مظفر]] که در [[روز]] آخر به همراه [[دارقطنی]] از او عیادت کرده بودند، روز پس از درگذشت او به خانه‌اش رفتند و با تلی از کتاب‌های سوخته روبرو شدند. <ref>تذکره الحفّاظ ، ج ۳ ، ص ۹۲۸.</ref> این کار او از سوی برخی [[اهل سنّت]] [[ناپسند]] دانسته شده است. <ref>البدایة والنهایه، ج ۱۱ ، ص ۲۶۱؛ تذکره الحفّاظ ، ج ۳ ، ص ۹۲۸.</ref> اما گویا ابن جعابی [[هدف]] خاصی از سوزاندن آثار داشته است؛ چراکه به [[یقین]] شماری از آثار او در سده‌های پسین، با دست خط خود او وجود داشته و کسانی از جمله [[ابوالعباس نجاشی]] <ref>رجال ( النجاشی ) ، ج ۱ ، ص ۲۸۹.</ref> و [[خطیب بغدادی]] از آنها بهره برده‌اند. <ref>تاریخ بغداد، ج ۸ ، ص ۴۲۹، ۱۲ ، ص ۱۹۱ و ۱۴ ، ص ۱۵۹.</ref> [[ذهبی]] نیز از برخی آثار او استفاده کرده؛ از جمله [[تاریخ]] ولادت [[امام صادق]]{{ع}} را به گفته وی ارجاع داده است. <ref>سیر اعلام النبلاء، ج ۶ ، ص ۲۶۹.</ref>

بنابراین می‌‌توان احتمال داد که او همه نوشته‌های خود را نسوزانده؛ بلکه بخشی از آنها و نیز کتاب‌هایی دیگری که مطابق عقیده‌اش نبوده‌اند را سوزانده است. ابن جعابی که در [[فنون]] گوناگون متخصص بود، کتاب‌های بسیاری در این زمینه‌ها تألیف کرد. <ref>میزان الاعتدال، ج ۳ ، ص ۶۷۰.</ref> برخی از آنها که در منابع یاد شده‌اند، عبارت‌اند از: «الشیعة من اصحاب الحدیث وطبقاتهم» که کتاب بزرگی بوده و [[نجاشی]] آن را از [[قاضی]] [[ابوالحسین محمد بن عثمان نصیبی]] آموخته است، {{عربی|"طُرُق من روى عن اميرالمؤمنين{{ع}} انه لعهد النبي الامي الیّ انه لايحبني الا مؤمن ولا يبغضني الا منافق، ذكر من روى مؤاخاه النبي لاميرالمؤمنين{{ع}}، موالى الاشراف وطبقاتهم، من روى الحديث من بن‌هاشم ومواليهم، من روى حديث غدير خم"}} که این [[حدیث]] را از ۱۲۵ طریق گزارش کرده است، {{"اختلاف اُبَيّ وابن مسعود في ليله القدر وطرق ذلك، اخبار آل ابي طالب (أخبار الطالبيين)، اخبار بغداد وطبقات اصحاب الحديث بها، مسند عمر بن علي بن ابي طالب{{ع}}، أخبار علي بن الحسين{{ع}}"}}، <ref>رجال ( النجاشی ) ، ج ۲ ، ص ۳۲۰.</ref> {{عربی|"من روى عن النبي{{صل}}، من حدث هو وابوه عن النبي{{صل}}"}}، <ref>الاصابه، ج ۱ ، ص ۵۹۱ و ۴ ، ص ۱۰۲.</ref> {{عربی|"تاريخ الموصل"}}، <ref>تهذیب التهذیب، ج ۷ ، ص ۳۲۱ و ۹ ، ص ۱۳۶.</ref> {{عربی|"ذكر من كان يتدين بمحبة اميرالمؤمنين من اهل العلم والفضل والدلالة على ذلك وذكر شيئ من اخباره"}}، <ref>الفهرست ( الندیم )، ص ۲۴۷.</ref> {{عربی|"الموالى وتسمية من روى الحديث وغيره من العلوم ومن كانت له صناعة ومذهب ونحله"}}، <ref>الفهرست ( الطوسی )، ص ۱۵۱.</ref> والمسند. <ref>معالم العلماء، ص ۱۴۲؛ تذکره الحفاظ، ج ۳ ، ص ۹۱۱.</ref> احتمال دارد این کتاب همان مسند [[عمر بن علی]]{{ع}} باشد.

همچنین [[روایات]] [[عیسی بن عبدالله بن محمد بن عمر بن علی بن ابی طالب]]{{ع}} از پدرانش را گردآوری کرده بود. <ref>رجال ( النجاشی ) ، ج ۲ ، ص ۱۴۶.</ref> شماری از [[احادیث]] [[عبیس بن هشام ناشری]] در باب [[فضایل اهل بیت]]{{عم}} را نیز گرد آورده بود. <ref>الاکمال، ج ۶ ، ص ۸۰.</ref> [[عمر بن حفص بصری]] خطاها و اشتباهای [[حدیثی]] بسیاری داشته و محدثانی چون ابن جعابی [[اشتباهات]] او را گرد آورده بودند. اگرچه [[خطیب بغدادی]] بیشتر ایرادات ابن جعابی را قبول ندارد. <ref>تاریخ بغداد، ج ۱۱ ، ص ۲۴۴؛ لسان المیزان، ج ۴ ، ص ۲۸۸.</ref>.<ref>جمعی از پژوهشگران، [[فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی (کتاب)|فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی]] ج۲، ص۳۶۷ - ۳۷۰.</ref>

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده: IM009687.jpg|22px]] جمعی از پژوهشگران، [[فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی ج۱ (کتاب)|'''فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی ج۱''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:اعلام]]