ابوحمزه ثمالی در علوم قرآنی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Ali در ‏۳۱ ژانویهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۲:۳۰

2024-01-31T12:30:55Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ ژانویهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۶:۰۰
خط ۳۶:		خط ۳۶:

	[[رده:مفسران]]		[[رده:مفسران]]
	[[رده:~~اعلام~~]]		[[رده:ابوحمزه ثمالی]]

Wasity: جایگزینی متن - 'ابن شهر آشوب' به 'ابن‌شهرآشوب'

2022-11-07T10:39:41Z

جایگزینی متن - 'ابن شهر آشوب' به 'ابن‌شهرآشوب'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۴:۰۹
خط ۱۳:		خط ۱۳:
	داوودی او را با عنوان «[[ثابت بن ابی صفیة ثمالی]]» در طبقات المفسرین آورده و با عبارت «له تفسیر» به کتاب تفسیری وی اشاره کرده است<ref>داوودی، طبقات المفسرین، ج۱، ص۱۳۳، رقم ۱۱۷.</ref>.		داوودی او را با عنوان «[[ثابت بن ابی صفیة ثمالی]]» در طبقات المفسرین آورده و با عبارت «له تفسیر» به کتاب تفسیری وی اشاره کرده است<ref>داوودی، طبقات المفسرین، ج۱، ص۱۳۳، رقم ۱۱۷.</ref>.

	[[آقا بزرگ تهرانی]] کتاب تفسیری او را یاد کرده و گفته است: [[ثعلبی]] در تفسیرش [[الکشف و البیان]] و [[~~ابن شهر آشوب~~]] در دو کتابش (الاسباب و النزول و المناقب) از این [[تفسیر]] [[روایت]] می‌کنند<ref>آقا بزرگ تهرانی، الذریعة، ج۴، ص۲۵۲، رقم ۱۲۰۵.</ref>. [[عبدالرزاق حرزالدین]] آرا و [[روایات تفسیری]] او را جمع و تألیف کرده و در یک جلد با نام [[تفسیر القرآن الکریم]] در سال ۱۴۲۰ ه‍‌. ق منتشر کرده است. اما برای [[تابعی]] بودن وی دلیلی نیافته‌ام، جز اینکه گفته‌اند وی از [[انس بن مالک]]<ref>ر.ک: مزی، تهذیب الکمال، ج۴، ص۳۵۸؛ داوودی، طبقات المفسرین، ج۱، ص۱۲۳، رقم ۱۱۷.</ref> و [[جابر بن عبد الله انصاری]]<ref>ر.ک: خویی، معجم رجال الحدیث، ج۲۱، ص۱۳۵، رقم ۱۴۱۹۲.</ref> روایت کرده است و باتوجه به اینکه انس و جابر از [[صحابه]] بوده‌اند و [[نقل روایت]] از آن دو [[ظهور]] در دیدن آن دو و [[مصاحبت]] با آنها دارد، تابعی بودن وی نیز ثابت می‌شود.<ref>[[علی اکبر بابایی\|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)\|تاریخ تفسیر قرآن]]، ص ۲۲۰-۲۲۱.</ref>		[[آقا بزرگ تهرانی]] کتاب تفسیری او را یاد کرده و گفته است: [[ثعلبی]] در تفسیرش [[الکشف و البیان]] و [[ابن‌شهرآشوب]] در دو کتابش (الاسباب و النزول و المناقب) از این [[تفسیر]] [[روایت]] می‌کنند<ref>آقا بزرگ تهرانی، الذریعة، ج۴، ص۲۵۲، رقم ۱۲۰۵.</ref>. [[عبدالرزاق حرزالدین]] آرا و [[روایات تفسیری]] او را جمع و تألیف کرده و در یک جلد با نام [[تفسیر القرآن الکریم]] در سال ۱۴۲۰ ه‍‌. ق منتشر کرده است. اما برای [[تابعی]] بودن وی دلیلی نیافته‌ام، جز اینکه گفته‌اند وی از [[انس بن مالک]]<ref>ر.ک: مزی، تهذیب الکمال، ج۴، ص۳۵۸؛ داوودی، طبقات المفسرین، ج۱، ص۱۲۳، رقم ۱۱۷.</ref> و [[جابر بن عبد الله انصاری]]<ref>ر.ک: خویی، معجم رجال الحدیث، ج۲۱، ص۱۳۵، رقم ۱۴۱۹۲.</ref> روایت کرده است و باتوجه به اینکه انس و جابر از [[صحابه]] بوده‌اند و [[نقل روایت]] از آن دو [[ظهور]] در دیدن آن دو و [[مصاحبت]] با آنها دارد، تابعی بودن وی نیز ثابت می‌شود.<ref>[[علی اکبر بابایی\|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)\|تاریخ تفسیر قرآن]]، ص ۲۲۰-۲۲۱.</ref>

	== [[مذهب]] ==		== [[مذهب]] ==

Bahmani در ‏۶ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۶:۲۳

2022-11-06T06:23:13Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۹:۵۳
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط = ~~مفسران~~		\| موضوع مرتبط = ابوحمزه ثمالی
	\| عنوان مدخل = ابوحمزه ثمالی		\| عنوان مدخل = ابوحمزه ثمالی
	\| مداخل مرتبط = [[ابوحمزه ثمالی در تاریخ اسلامی]] - [[ابوحمزه ثمالی در معارف و سیره رضوی]] - [[ابوحمزه ثمالی در علوم قرآنی]]		\| مداخل مرتبط = [[ابوحمزه ثمالی در تاریخ اسلامی]] - [[ابوحمزه ثمالی در معارف و سیره رضوی]] - [[ابوحمزه ثمالی در علوم قرآنی]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

	== مقدمه ==		== مقدمه ==
	[[ابو حمزه ثابت بن دینار ثمالی کوفی]]<ref>نجاشی و علامه حلی وفات او را ۱۵۰ ه‍‌. ق ذکر کرده‌اند (ر. ک: رجال النجاشی، ص۱۱۵، رقم ۲۹۶؛ رجال العلامة الحلی، ص۲۹) ولی در رجال کشی پس از نقل روایتی از علی بن حسن بن فضال چنین آمده است: {{عربی\|زعم ان ابا حمزة و زرارة و محمد بن مسلم ماتوا سنة واحدة بعد ابی عبد الله {{ع}} بسنة او بنحو منه}} (طوسی، اختیار معرفة الرجال، ج۲، ص۴۵۵، رقم ۳۵۳) که باتوجه به اینکه شهادت امام صادق {{ع}} در سال ۱۴۸ بوده است، درگذشت ابو حمزه ۱۴۹ ه‍‌. ق می‌باشد.</ref> یکی از [[مفسران]] [[تابعی]] به شمار آورده‌اند<ref>ر. ک: امین، اعیان الشیعة، ج۱، ص۱۲۵.</ref>. در [[مفسر]] بودن وی تردیدی نیست؛ زیرا افزون بر اینکه در [[تفاسیر]] آرا و [[روایات تفسیری]] فراوانی از وی نقل شده است<ref>براساس برنامه رایانه‌ای معجم فقهی، موارد ذکر ابی حمزه ثمالی در تفاسیر شیعه ۴۴۱ مورد در ۴۱ جلد، در تفاسیر اهل تسنن ۱۹ مورد در ۷ جلد، و موارد ذکر ثابت بن دینار در تفاسیر شیعه ۲۷ مورد در ۹ جلد می‌باشد.</ref>، جمعی از کتاب‌شناسان کتاب [[تفسیری]] برای وی ذکر کرده‌اند.		[[ابو حمزه ثابت بن دینار ثمالی کوفی]]<ref>نجاشی و علامه حلی وفات او را ۱۵۰ ه‍‌. ق ذکر کرده‌اند (ر.ک: رجال النجاشی، ص۱۱۵، رقم ۲۹۶؛ رجال العلامة الحلی، ص۲۹) ولی در رجال کشی پس از نقل روایتی از علی بن حسن بن فضال چنین آمده است: {{عربی\|زعم ان ابا حمزة و زرارة و محمد بن مسلم ماتوا سنة واحدة بعد ابی عبد الله {{ع}} بسنة او بنحو منه}} (طوسی، اختیار معرفة الرجال، ج۲، ص۴۵۵، رقم ۳۵۳) که باتوجه به اینکه شهادت امام صادق {{ع}} در سال ۱۴۸ بوده است، درگذشت ابو حمزه ۱۴۹ ه‍‌. ق می‌باشد.</ref> یکی از [[مفسران]] [[تابعی]] به شمار آورده‌اند<ref>ر.ک: امین، اعیان الشیعة، ج۱، ص۱۲۵.</ref>. در [[مفسر]] بودن وی تردیدی نیست؛ زیرا افزون بر اینکه در [[تفاسیر]] آرا و [[روایات تفسیری]] فراوانی از وی نقل شده است<ref>براساس برنامه رایانه‌ای معجم فقهی، موارد ذکر ابی حمزه ثمالی در تفاسیر شیعه ۴۴۱ مورد در ۴۱ جلد، در تفاسیر اهل تسنن ۱۹ مورد در ۷ جلد، و موارد ذکر ثابت بن دینار در تفاسیر شیعه ۲۷ مورد در ۹ جلد می‌باشد.</ref>، جمعی از کتاب‌شناسان کتاب [[تفسیری]] برای وی ذکر کرده‌اند.

	[[ابن ندیم]] در شمار کتاب‌هایی که در [[تفسیر قرآن]] تألیف شده از [[تفسیر]] وی یاد کرده و گفته است: نام او [[ثابت بن دینار]] و کنیۀ او ابوصفیه است. ابو حمزه از [[اصحاب علی]] {{ع}} و از نجیبان [[ثقه]] بوده و با [[ابو جعفر]] {{ع}} [[مصاحبت]] داشته است<ref>ابن ندیم، الفهرست، ص۳۶.</ref>. [[نجاشی]] نیز خبر داده که وی کتاب تفسیر القرآن داشته است<ref>ر. ک: رجال النجاشی، ص۱۱۵، رقم ۲۹۶.</ref>.		[[ابن ندیم]] در شمار کتاب‌هایی که در [[تفسیر قرآن]] تألیف شده از [[تفسیر]] وی یاد کرده و گفته است: نام او [[ثابت بن دینار]] و کنیۀ او ابوصفیه است. ابو حمزه از [[اصحاب علی]] {{ع}} و از نجیبان [[ثقه]] بوده و با [[ابو جعفر]] {{ع}} [[مصاحبت]] داشته است<ref>ابن ندیم، الفهرست، ص۳۶.</ref>. [[نجاشی]] نیز خبر داده که وی کتاب تفسیر القرآن داشته است<ref>ر.ک: رجال النجاشی، ص۱۱۵، رقم ۲۹۶.</ref>.

	داوودی او را با عنوان «[[ثابت بن ابی صفیة ثمالی]]» در طبقات المفسرین آورده و با عبارت «له تفسیر» به کتاب تفسیری وی اشاره کرده است<ref>داوودی، طبقات المفسرین، ج۱، ص۱۳۳، رقم ۱۱۷.</ref>.		داوودی او را با عنوان «[[ثابت بن ابی صفیة ثمالی]]» در طبقات المفسرین آورده و با عبارت «له تفسیر» به کتاب تفسیری وی اشاره کرده است<ref>داوودی، طبقات المفسرین، ج۱، ص۱۳۳، رقم ۱۱۷.</ref>.

	[[آقا بزرگ تهرانی]] کتاب تفسیری او را یاد کرده و گفته است: [[ثعلبی]] در تفسیرش [[الکشف و البیان]] و [[ابن شهر آشوب]] در دو کتابش (الاسباب و النزول و المناقب) از این [[تفسیر]] [[روایت]] می‌کنند<ref>آقا بزرگ تهرانی، الذریعة، ج۴، ص۲۵۲، رقم ۱۲۰۵.</ref>. [[عبدالرزاق حرزالدین]] آرا و [[روایات تفسیری]] او را جمع و تألیف کرده و در یک جلد با نام [[تفسیر القرآن الکریم]] در سال ۱۴۲۰ ه‍‌. ق منتشر کرده است. اما برای [[تابعی]] بودن وی دلیلی نیافته‌ام، جز اینکه گفته‌اند وی از [[انس بن مالک]]<ref>ر. ک: مزی، تهذیب الکمال، ج۴، ص۳۵۸؛ داوودی، طبقات المفسرین، ج۱، ص۱۲۳، رقم ۱۱۷.</ref> و [[جابر بن عبد الله انصاری]]<ref>ر. ک: خویی، معجم رجال الحدیث، ج۲۱، ص۱۳۵، رقم ۱۴۱۹۲.</ref> روایت کرده است و باتوجه به اینکه انس و جابر از [[صحابه]] بوده‌اند و [[نقل روایت]] از آن دو [[ظهور]] در دیدن آن دو و [[مصاحبت]] با آنها دارد، تابعی بودن وی نیز ثابت می‌شود.<ref>[[علی اکبر بابایی\|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)\|تاریخ تفسیر قرآن]]، ص ۲۲۰-۲۲۱.</ref>		[[آقا بزرگ تهرانی]] کتاب تفسیری او را یاد کرده و گفته است: [[ثعلبی]] در تفسیرش [[الکشف و البیان]] و [[ابن شهر آشوب]] در دو کتابش (الاسباب و النزول و المناقب) از این [[تفسیر]] [[روایت]] می‌کنند<ref>آقا بزرگ تهرانی، الذریعة، ج۴، ص۲۵۲، رقم ۱۲۰۵.</ref>. [[عبدالرزاق حرزالدین]] آرا و [[روایات تفسیری]] او را جمع و تألیف کرده و در یک جلد با نام [[تفسیر القرآن الکریم]] در سال ۱۴۲۰ ه‍‌. ق منتشر کرده است. اما برای [[تابعی]] بودن وی دلیلی نیافته‌ام، جز اینکه گفته‌اند وی از [[انس بن مالک]]<ref>ر.ک: مزی، تهذیب الکمال، ج۴، ص۳۵۸؛ داوودی، طبقات المفسرین، ج۱، ص۱۲۳، رقم ۱۱۷.</ref> و [[جابر بن عبد الله انصاری]]<ref>ر.ک: خویی، معجم رجال الحدیث، ج۲۱، ص۱۳۵، رقم ۱۴۱۹۲.</ref> روایت کرده است و باتوجه به اینکه انس و جابر از [[صحابه]] بوده‌اند و [[نقل روایت]] از آن دو [[ظهور]] در دیدن آن دو و [[مصاحبت]] با آنها دارد، تابعی بودن وی نیز ثابت می‌شود.<ref>[[علی اکبر بابایی\|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)\|تاریخ تفسیر قرآن]]، ص ۲۲۰-۲۲۱.</ref>

	== [[مذهب]] ==		== [[مذهب]] ==
	[[ابو حمزه ثمالی]] از بزرگان [[شیعه]] در [[زمان]] خود بوده و تعبیرات بلندی از [[امامان شیعه]] دربارۀ وی به ما رسیده است. از [[امام صادق]] {{ع}} نقل شده که فرموده است: ابو حمزه، سلمان زمان خود است<ref>خویی، معجم رجال الحدیث، ج۳، ص۳۸۷.</ref>. از [[امام رضا]] {{ع}} نقل شده که فرمودند: ابو حمزه، لقمان زمان خود است؛ زیرا به چهار نفر از ما [[خدمت]] کرده است<ref>رجال النجاشی، ص۱۱۵ و ۱۱۶.</ref>. [[نجاشی]] درباره او گفته است: وی از خوبان [[اصحاب]] ما است؛ [[فرزندان]] او نوح و منصور و حمزه به همراه [[زید بن علی]] کشته شدند <ref>رجال النجاشی، ص۱۱۵.</ref><ref>[[علی اکبر بابایی\|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)\|تاریخ تفسیر قرآن]]، ص ۲۲۱.</ref>		[[ابو حمزه ثمالی]] از بزرگان [[شیعه]] در [[زمان]] خود بوده و تعبیرات بلندی از [[امامان شیعه]] دربارۀ وی به ما رسیده است. از [[امام صادق]] {{ع}} نقل شده که فرموده است: ابو حمزه، سلمان زمان خود است<ref>خویی، معجم رجال الحدیث، ج۳، ص۳۸۷.</ref>. از [[امام رضا]] {{ع}} نقل شده که فرمودند: ابو حمزه، لقمان زمان خود است؛ زیرا به چهار نفر از ما [[خدمت]] کرده است<ref>رجال النجاشی، ص۱۱۵ و ۱۱۶.</ref>. [[نجاشی]] درباره او گفته است: وی از خوبان [[اصحاب]] ما است؛ [[فرزندان]] او نوح و منصور و حمزه به همراه [[زید بن علی]] کشته شدند <ref>رجال النجاشی، ص۱۱۵.</ref><ref>[[علی اکبر بابایی\|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)\|تاریخ تفسیر قرآن]]، ص ۲۲۱.</ref>

	== [[وثاقت]] ==		== وثاقت ==
	[[رجالیان]] شیعه ابو حمزه ثمالی را با عبارات: {{عربی\|"ثقة، كان من خيار اصحابنا و ثقاتهم ومعتمديهم في الرواية والحديث}}<ref>رجال النجاشی، ص۱۱۵.</ref>، {{عربی\|"هو ثقة، عدل"}}<ref>صدوق، من لا یحضره الفقیه، ج۴، ص۳۸۶.</ref>، {{عربی\|"ثقة له كتاب"}}<ref>طوسی، الفهرست، ص۹۰.</ref>؛ (مورد [[اعتماد]] است؛ از خوبان و افراد [[ثقه]] و مورد اعتماد[[اصحاب]] ما در روایت و [[حدیث]] است؛ او مورد اعتماد و [[عادل]] است؛ مورد اعتماد است و کتابی دارد) توثیق کرده‌اند. کشّی دو [[روایت]] درباره می‌گساری ابی [[حمزه]] ثمالی نقل کرده است<ref>طوسی، اختیار معرفة الرجال، ج۲، ص۴۵۵.</ref>، ولی این دو روایت کاستی‌هایی دارند که قابل استناد و [[استدلال]] نمی‌باشند. نخست آنکه مرسله‌اند؛ زیرا [[راوی]] روایت اول [[علی بن حسن بن فضال]] است و او ابی حمزه را [[درک]] نکرده است تا از مشهود خود خبر دهد. راوی روایت دوم، [[محمد بن حسین بن ابی الخطاب]]، در سال ۲۶۲ از [[دنیا]] رفته و [[نجاشی]] او را از [[اصحاب امام جواد]]، [[امام هادی]] و [[امام عسکری]] {{عم}}، شمرده است که به‌طور طبیعی [[زمان]] [[ابو حمزه]] را که متوفای ۱۵۰ است، درک نکرده تا بتواند داستان او را نقل کند؛ بنابراین، در هردو روایت واسطه‌ای نامعلوم بوده و در اثر آن [[روایت‌ها]] مرسله می‌باشند. دیگر آنکه این دو روایت معارض دارند<ref>ر. ک: خویی، معجم رجال الحدیث، ج۳، ص۳۸۹ و ۳۹۰.</ref>. پیش‌تر برخی [[روایات معارض]] را که در [[مدح]] ابی حمزه بود، بیان کردیم.		[[رجالیان]] شیعه ابو حمزه ثمالی را با عبارات: {{عربی\|"ثقة، كان من خيار اصحابنا و ثقاتهم ومعتمديهم في الرواية والحديث}}<ref>رجال النجاشی، ص۱۱۵.</ref>، {{عربی\|"هو ثقة، عدل"}}<ref>صدوق، من لا یحضره الفقیه، ج۴، ص۳۸۶.</ref>، {{عربی\|"ثقة له كتاب"}}<ref>طوسی، الفهرست، ص۹۰.</ref>؛ (مورد [[اعتماد]] است؛ از خوبان و افراد [[ثقه]] و مورد اعتماد[[اصحاب]] ما در روایت و [[حدیث]] است؛ او مورد اعتماد و [[عادل]] است؛ مورد اعتماد است و کتابی دارد) توثیق کرده‌اند. کشّی دو [[روایت]] درباره می‌گساری ابی [[حمزه]] ثمالی نقل کرده است<ref>طوسی، اختیار معرفة الرجال، ج۲، ص۴۵۵.</ref>، ولی این دو روایت کاستی‌هایی دارند که قابل استناد و [[استدلال]] نمی‌باشند. نخست آنکه مرسله‌اند؛ زیرا [[راوی]] روایت اول [[علی بن حسن بن فضال]] است و او ابی حمزه را [[درک]] نکرده است تا از مشهود خود خبر دهد. راوی روایت دوم، [[محمد بن حسین بن ابی الخطاب]]، در سال ۲۶۲ از [[دنیا]] رفته و [[نجاشی]] او را از [[اصحاب امام جواد]]، [[امام هادی]] و [[امام عسکری]] {{عم}}، شمرده است که به‌طور طبیعی [[زمان]] [[ابو حمزه]] را که متوفای ۱۵۰ است، درک نکرده تا بتواند داستان او را نقل کند؛ بنابراین، در هردو روایت واسطه‌ای نامعلوم بوده و در اثر آن [[روایت‌ها]] مرسله می‌باشند. دیگر آنکه این دو روایت معارض دارند<ref>ر.ک: خویی، معجم رجال الحدیث، ج۳، ص۳۸۹ و ۳۹۰.</ref>. پیش‌تر برخی [[روایات معارض]] را که در [[مدح]] ابی حمزه بود، بیان کردیم.

	نتیجه آنکه ابی حمزه به [[شهادت]] [[رجالیان]] [[شیعه]] مانند [[نجاشی]]، [[صدوق]]، [[طوسی]] و... از [[راویان]] مورد [[اعتماد]] و از بزرگان شیعه است.		نتیجه آنکه ابی حمزه به [[شهادت]] [[رجالیان]] [[شیعه]] مانند [[نجاشی]]، [[صدوق]]، [[طوسی]] و... از [[راویان]] مورد [[اعتماد]] و از بزرگان شیعه است.

	رجالیان اهل سنت روایات او را ضعیف دانسته و عبارات {{عربی\|"ضعیف الحدیث"}}، {{عربی\|"لیس بشیء"}}، {{عربی\|"لیّن"}}، {{عربی\|"بکتب حدیثه و لا یحتج به"}}، {{عربی\|"واهی الحدیث"}}، {{عربی\|"لیس بثقة"}}، {{عربی\|"ضعفه بیّن علی روایاته"}}<ref>مزی، تهذیب الکمال، ج۳، ص۳۳۳.</ref>، {{عربی\|"لیس بالمتعین عندهم"}}، {{عربی\|"رافضی"}}، {{عربی\|"ضعیف"}} و...<ref>ر. ک: ابن حجر، تهذیب التهذیب، ج۲، ص۷ و ۸؛ همو، تقریب التهذیب، ج۱، ص۱۱۶.</ref> را در معرفی وی به کار برده‌اند، ولی سخن [[رجالیان اهل سنت]] برای ما [[حجت]] نیست و در مقابل توثیق بزرگانی چون نجاشی، طوسی، [[شیخ صدوق]] و... ارزشی ندارد. شاید بتوان گفت [[راز]] [[ضعیف]] دانستن [[روایات]] [[ابوحمزه ثمالی]] در میان [[اهل سنت]]، [[گرایش]] شدید وی به [[مذهب اهل بیت]] {{عم}} بوده است؛ چنان‌که از کلمه [[رافضی]] فهمیده می‌شود.		رجالیان اهل سنت روایات او را ضعیف دانسته و عبارات {{عربی\|"ضعیف الحدیث"}}، {{عربی\|"لیس بشیء"}}، {{عربی\|"لیّن"}}، {{عربی\|"بکتب حدیثه و لا یحتج به"}}، {{عربی\|"واهی الحدیث"}}، {{عربی\|"لیس بثقة"}}، {{عربی\|"ضعفه بیّن علی روایاته"}}<ref>مزی، تهذیب الکمال، ج۳، ص۳۳۳.</ref>، {{عربی\|"لیس بالمتعین عندهم"}}، {{عربی\|"رافضی"}}، {{عربی\|"ضعیف"}} و...<ref>ر.ک: ابن حجر، تهذیب التهذیب، ج۲، ص۷ و ۸؛ همو، تقریب التهذیب، ج۱، ص۱۱۶.</ref> را در معرفی وی به کار برده‌اند، ولی سخن [[رجالیان اهل سنت]] برای ما [[حجت]] نیست و در مقابل توثیق بزرگانی چون نجاشی، طوسی، [[شیخ صدوق]] و... ارزشی ندارد. شاید بتوان گفت [[راز]] [[ضعیف]] دانستن [[روایات]] [[ابوحمزه ثمالی]] در میان [[اهل سنت]]، [[گرایش]] شدید وی به [[مذهب اهل بیت]] {{عم}} بوده است؛ چنان‌که از کلمه [[رافضی]] فهمیده می‌شود.

			اضافه بر این، [[حاکم نیشابوری]] در [[المستدرک علی الصحیحین]] سه روایت از ابو حمزه نقل کرده و بعد از آن گفته است: سند این [[روایات صحیح]] است؛ زیرا جز [[غلو]] در [[مذهب]] اشکالی بر ابوحمزه نگرفته‌اند<ref>حاکم نیشابوری، المستدرک علی الصحیحین، ج۴، ص۲۲ و ج۲، ص۴۷۴ و ۵۱۹.</ref>. شایان توجه است که [[حاکم نیشابوری]] تمام [[روایات]] مستدرک را به شرط‍ [[شیخین]] ([[بخاری]] و مسلم) یا یکی از آن دو صحیح می‌داند و یکی از آن شرایط، [[وثاقت]] [[راوی]] است؛ ازاین‌رو، معلوم می‌شود به نظر حاکم نیشابوری در [[ثقه]] بودن ابو حمزه تردیدی نبوده است. برخی ویژگی‌های روش [[تفسیری]] وی در کتاب [[مکاتب تفسیری]] آمده است<ref>ر.ک: بابایی، مکاتب تفسیری، ج۱، ص۲۲۹ و ۲۳۰.</ref><ref>[[علی اکبر بابایی\|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)\|تاریخ تفسیر قرآن]]، ص ۲۲۲-۲۲۳.</ref>

	اضافه بر این، [[حاکم نیشابوری]] در [[المستدرک علی الصحیحین]] سه روایت از ابو حمزه نقل کرده و بعد از آن گفته است: سند این [[روایات صحیح]] است؛ زیرا جز [[غلو]] در [[مذهب]] اشکالی بر ابوحمزه نگرفته‌اند<ref>حاکم نیشابوری، المستدرک علی الصحیحین، ج۴، ص۲۲ و ج۲، ص۴۷۴ و ۵۱۹.</ref>. شایان توجه است که [[حاکم نیشابوری]] تمام [[روایات]] مستدرک را به شرط‍ [[شیخین]] ([[بخاری]] و مسلم) یا یکی از آن دو صحیح می‌داند و یکی از آن شرایط، [[وثاقت]] [[راوی]] است؛ ازاین‌رو، معلوم می‌شود به نظر حاکم نیشابوری در [[ثقه]] بودن ابو حمزه تردیدی نبوده است. برخی ویژگی‌های روش [[تفسیری]] وی در کتاب [[مکاتب تفسیری]] آمده است<ref>ر. ک: بابایی، مکاتب تفسیری، ج۱، ص۲۲۹ و ۲۳۰.</ref><ref>[[علی اکبر بابایی\|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)\|تاریخ تفسیر قرآن]]، ص ۲۲۲-۲۲۳.</ref>
	== منابع ==		== منابع ==
	{{منابع}}		{{منابع}}
خط ۳۳:		خط ۳۵:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده:~~ثابت بن دینار~~]]		[[رده:مفسران]]
	[[رده:اعلام]]		[[رده:اعلام]]

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

2022-08-24T14:00:40Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۴ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۱۷:۳۰
خط ۶:		خط ۶:
	}}		}}
	== مقدمه ==		== مقدمه ==
	[[ابو حمزه ثابت بن دینار ثمالی کوفی]]<ref>نجاشی و علامه حلی وفات او را ۱۵۰ ه‍‌. ق ذکر کرده‌اند (ر. ک: رجال النجاشی، ص۱۱۵، رقم ۲۹۶؛ رجال العلامة الحلی، ص۲۹) ولی در رجال کشی پس از نقل روایتی از علی بن حسن بن فضال چنین آمده است: {{عربی\|زعم ان ابا حمزة و زرارة و محمد بن مسلم ماتوا سنة واحدة بعد ابی عبد الله{{ع}} بسنة او بنحو منه}} (طوسی، اختیار معرفة الرجال، ج۲، ص۴۵۵، رقم ۳۵۳) که باتوجه به اینکه شهادت امام صادق{{ع}} در سال ۱۴۸ بوده است، درگذشت ابو حمزه ۱۴۹ ه‍‌. ق می‌باشد.</ref> یکی از [[مفسران]] [[تابعی]] به شمار آورده‌اند<ref>ر. ک: امین، اعیان الشیعة، ج۱، ص۱۲۵.</ref>. در [[مفسر]] بودن وی تردیدی نیست؛ زیرا افزون بر اینکه در [[تفاسیر]] آرا و [[روایات تفسیری]] فراوانی از وی نقل شده است<ref>براساس برنامه رایانه‌ای معجم فقهی، موارد ذکر ابی حمزه ثمالی در تفاسیر شیعه ۴۴۱ مورد در ۴۱ جلد، در تفاسیر اهل تسنن ۱۹ مورد در ۷ جلد، و موارد ذکر ثابت بن دینار در تفاسیر شیعه ۲۷ مورد در ۹ جلد می‌باشد.</ref>، جمعی از کتاب‌شناسان کتاب [[تفسیری]] برای وی ذکر کرده‌اند.		[[ابو حمزه ثابت بن دینار ثمالی کوفی]]<ref>نجاشی و علامه حلی وفات او را ۱۵۰ ه‍‌. ق ذکر کرده‌اند (ر. ک: رجال النجاشی، ص۱۱۵، رقم ۲۹۶؛ رجال العلامة الحلی، ص۲۹) ولی در رجال کشی پس از نقل روایتی از علی بن حسن بن فضال چنین آمده است: {{عربی\|زعم ان ابا حمزة و زرارة و محمد بن مسلم ماتوا سنة واحدة بعد ابی عبد الله {{ع}} بسنة او بنحو منه}} (طوسی، اختیار معرفة الرجال، ج۲، ص۴۵۵، رقم ۳۵۳) که باتوجه به اینکه شهادت امام صادق {{ع}} در سال ۱۴۸ بوده است، درگذشت ابو حمزه ۱۴۹ ه‍‌. ق می‌باشد.</ref> یکی از [[مفسران]] [[تابعی]] به شمار آورده‌اند<ref>ر. ک: امین، اعیان الشیعة، ج۱، ص۱۲۵.</ref>. در [[مفسر]] بودن وی تردیدی نیست؛ زیرا افزون بر اینکه در [[تفاسیر]] آرا و [[روایات تفسیری]] فراوانی از وی نقل شده است<ref>براساس برنامه رایانه‌ای معجم فقهی، موارد ذکر ابی حمزه ثمالی در تفاسیر شیعه ۴۴۱ مورد در ۴۱ جلد، در تفاسیر اهل تسنن ۱۹ مورد در ۷ جلد، و موارد ذکر ثابت بن دینار در تفاسیر شیعه ۲۷ مورد در ۹ جلد می‌باشد.</ref>، جمعی از کتاب‌شناسان کتاب [[تفسیری]] برای وی ذکر کرده‌اند.

	[[ابن ندیم]] در شمار کتاب‌هایی که در [[تفسیر قرآن]] تألیف شده از [[تفسیر]] وی یاد کرده و گفته است: نام او [[ثابت بن دینار]] و کنیۀ او ابوصفیه است. ابو حمزه از [[اصحاب علی]]{{ع}} و از نجیبان [[ثقه]] بوده و با [[ابو جعفر]]{{ع}} [[مصاحبت]] داشته است<ref>ابن ندیم، الفهرست، ص۳۶.</ref>. [[نجاشی]] نیز خبر داده که وی کتاب تفسیر القرآن داشته است<ref>ر. ک: رجال النجاشی، ص۱۱۵، رقم ۲۹۶.</ref>.		[[ابن ندیم]] در شمار کتاب‌هایی که در [[تفسیر قرآن]] تألیف شده از [[تفسیر]] وی یاد کرده و گفته است: نام او [[ثابت بن دینار]] و کنیۀ او ابوصفیه است. ابو حمزه از [[اصحاب علی]] {{ع}} و از نجیبان [[ثقه]] بوده و با [[ابو جعفر]] {{ع}} [[مصاحبت]] داشته است<ref>ابن ندیم، الفهرست، ص۳۶.</ref>. [[نجاشی]] نیز خبر داده که وی کتاب تفسیر القرآن داشته است<ref>ر. ک: رجال النجاشی، ص۱۱۵، رقم ۲۹۶.</ref>.

	داوودی او را با عنوان «[[ثابت بن ابی صفیة ثمالی]]» در طبقات المفسرین آورده و با عبارت «له تفسیر» به کتاب تفسیری وی اشاره کرده است<ref>داوودی، طبقات المفسرین، ج۱، ص۱۳۳، رقم ۱۱۷.</ref>.		داوودی او را با عنوان «[[ثابت بن ابی صفیة ثمالی]]» در طبقات المفسرین آورده و با عبارت «له تفسیر» به کتاب تفسیری وی اشاره کرده است<ref>داوودی، طبقات المفسرین، ج۱، ص۱۳۳، رقم ۱۱۷.</ref>.
خط ۱۵:		خط ۱۵:

	== [[مذهب]] ==		== [[مذهب]] ==
	[[ابو حمزه ثمالی]] از بزرگان [[شیعه]] در [[زمان]] خود بوده و تعبیرات بلندی از [[امامان شیعه]] دربارۀ وی به ما رسیده است. از [[امام صادق]]{{ع}} نقل شده که فرموده است: ابو حمزه، سلمان زمان خود است<ref>خویی، معجم رجال الحدیث، ج۳، ص۳۸۷.</ref>. از [[امام رضا]]{{ع}} نقل شده که فرمودند: ابو حمزه، لقمان زمان خود است؛ زیرا به چهار نفر از ما [[خدمت]] کرده است<ref>رجال النجاشی، ص۱۱۵ و ۱۱۶.</ref>. [[نجاشی]] درباره او گفته است: وی از خوبان [[اصحاب]] ما است؛ [[فرزندان]] او نوح و منصور و حمزه به همراه [[زید بن علی]] کشته شدند <ref>رجال النجاشی، ص۱۱۵.</ref><ref>[[علی اکبر بابایی\|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)\|تاریخ تفسیر قرآن]]، ص ۲۲۱.</ref>		[[ابو حمزه ثمالی]] از بزرگان [[شیعه]] در [[زمان]] خود بوده و تعبیرات بلندی از [[امامان شیعه]] دربارۀ وی به ما رسیده است. از [[امام صادق]] {{ع}} نقل شده که فرموده است: ابو حمزه، سلمان زمان خود است<ref>خویی، معجم رجال الحدیث، ج۳، ص۳۸۷.</ref>. از [[امام رضا]] {{ع}} نقل شده که فرمودند: ابو حمزه، لقمان زمان خود است؛ زیرا به چهار نفر از ما [[خدمت]] کرده است<ref>رجال النجاشی، ص۱۱۵ و ۱۱۶.</ref>. [[نجاشی]] درباره او گفته است: وی از خوبان [[اصحاب]] ما است؛ [[فرزندان]] او نوح و منصور و حمزه به همراه [[زید بن علی]] کشته شدند <ref>رجال النجاشی، ص۱۱۵.</ref><ref>[[علی اکبر بابایی\|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)\|تاریخ تفسیر قرآن]]، ص ۲۲۱.</ref>

	== [[وثاقت]] ==		== [[وثاقت]] ==
	[[رجالیان]] شیعه ابو حمزه ثمالی را با عبارات: {{عربی\|"ثقة، كان من خيار اصحابنا و ثقاتهم ومعتمديهم في الرواية والحديث}}<ref>رجال النجاشی، ص۱۱۵.</ref>، {{عربی\|"هو ثقة، عدل"}}<ref>صدوق، من لا یحضره الفقیه، ج۴، ص۳۸۶.</ref>، {{عربی\|"ثقة له كتاب"}}<ref>طوسی، الفهرست، ص۹۰.</ref>؛ (مورد [[اعتماد]] است؛ از خوبان و افراد [[ثقه]] و مورد اعتماد[[اصحاب]] ما در روایت و [[حدیث]] است؛ او مورد اعتماد و [[عادل]] است؛ مورد اعتماد است و کتابی دارد) توثیق کرده‌اند. کشّی دو [[روایت]] درباره می‌گساری ابی [[حمزه]] ثمالی نقل کرده است<ref>طوسی، اختیار معرفة الرجال، ج۲، ص۴۵۵.</ref>، ولی این دو روایت کاستی‌هایی دارند که قابل استناد و [[استدلال]] نمی‌باشند. نخست آنکه مرسله‌اند؛ زیرا [[راوی]] روایت اول [[علی بن حسن بن فضال]] است و او ابی حمزه را [[درک]] نکرده است تا از مشهود خود خبر دهد. راوی روایت دوم، [[محمد بن حسین بن ابی الخطاب]]، در سال ۲۶۲ از [[دنیا]] رفته و [[نجاشی]] او را از [[اصحاب امام جواد]]، [[امام هادی]] و [[امام عسکری]]{{عم}}، شمرده است که به‌طور طبیعی [[زمان]] [[ابو حمزه]] را که متوفای ۱۵۰ است، درک نکرده تا بتواند داستان او را نقل کند؛ بنابراین، در هردو روایت واسطه‌ای نامعلوم بوده و در اثر آن [[روایت‌ها]] مرسله می‌باشند. دیگر آنکه این دو روایت معارض دارند<ref>ر. ک: خویی، معجم رجال الحدیث، ج۳، ص۳۸۹ و ۳۹۰.</ref>. پیش‌تر برخی [[روایات معارض]] را که در [[مدح]] ابی حمزه بود، بیان کردیم.		[[رجالیان]] شیعه ابو حمزه ثمالی را با عبارات: {{عربی\|"ثقة، كان من خيار اصحابنا و ثقاتهم ومعتمديهم في الرواية والحديث}}<ref>رجال النجاشی، ص۱۱۵.</ref>، {{عربی\|"هو ثقة، عدل"}}<ref>صدوق، من لا یحضره الفقیه، ج۴، ص۳۸۶.</ref>، {{عربی\|"ثقة له كتاب"}}<ref>طوسی، الفهرست، ص۹۰.</ref>؛ (مورد [[اعتماد]] است؛ از خوبان و افراد [[ثقه]] و مورد اعتماد[[اصحاب]] ما در روایت و [[حدیث]] است؛ او مورد اعتماد و [[عادل]] است؛ مورد اعتماد است و کتابی دارد) توثیق کرده‌اند. کشّی دو [[روایت]] درباره می‌گساری ابی [[حمزه]] ثمالی نقل کرده است<ref>طوسی، اختیار معرفة الرجال، ج۲، ص۴۵۵.</ref>، ولی این دو روایت کاستی‌هایی دارند که قابل استناد و [[استدلال]] نمی‌باشند. نخست آنکه مرسله‌اند؛ زیرا [[راوی]] روایت اول [[علی بن حسن بن فضال]] است و او ابی حمزه را [[درک]] نکرده است تا از مشهود خود خبر دهد. راوی روایت دوم، [[محمد بن حسین بن ابی الخطاب]]، در سال ۲۶۲ از [[دنیا]] رفته و [[نجاشی]] او را از [[اصحاب امام جواد]]، [[امام هادی]] و [[امام عسکری]] {{عم}}، شمرده است که به‌طور طبیعی [[زمان]] [[ابو حمزه]] را که متوفای ۱۵۰ است، درک نکرده تا بتواند داستان او را نقل کند؛ بنابراین، در هردو روایت واسطه‌ای نامعلوم بوده و در اثر آن [[روایت‌ها]] مرسله می‌باشند. دیگر آنکه این دو روایت معارض دارند<ref>ر. ک: خویی، معجم رجال الحدیث، ج۳، ص۳۸۹ و ۳۹۰.</ref>. پیش‌تر برخی [[روایات معارض]] را که در [[مدح]] ابی حمزه بود، بیان کردیم.

	نتیجه آنکه ابی حمزه به [[شهادت]] [[رجالیان]] [[شیعه]] مانند [[نجاشی]]، [[صدوق]]، [[طوسی]] و... از [[راویان]] مورد [[اعتماد]] و از بزرگان شیعه است.		نتیجه آنکه ابی حمزه به [[شهادت]] [[رجالیان]] [[شیعه]] مانند [[نجاشی]]، [[صدوق]]، [[طوسی]] و... از [[راویان]] مورد [[اعتماد]] و از بزرگان شیعه است.

	رجالیان اهل سنت روایات او را ضعیف دانسته و عبارات {{عربی\|"ضعیف الحدیث"}}، {{عربی\|"لیس بشیء"}}، {{عربی\|"لیّن"}}، {{عربی\|"بکتب حدیثه و لا یحتج به"}}، {{عربی\|"واهی الحدیث"}}، {{عربی\|"لیس بثقة"}}، {{عربی\|"ضعفه بیّن علی روایاته"}}<ref>مزی، تهذیب الکمال، ج۳، ص۳۳۳.</ref>، {{عربی\|"لیس بالمتعین عندهم"}}، {{عربی\|"رافضی"}}، {{عربی\|"ضعیف"}} و...<ref>ر. ک: ابن حجر، تهذیب التهذیب، ج۲، ص۷ و ۸؛ همو، تقریب التهذیب، ج۱، ص۱۱۶.</ref> را در معرفی وی به کار برده‌اند، ولی سخن [[رجالیان اهل سنت]] برای ما [[حجت]] نیست و در مقابل توثیق بزرگانی چون نجاشی، طوسی، [[شیخ صدوق]] و... ارزشی ندارد. شاید بتوان گفت [[راز]] [[ضعیف]] دانستن [[روایات]] [[ابوحمزه ثمالی]] در میان [[اهل سنت]]، [[گرایش]] شدید وی به [[مذهب اهل بیت]]{{عم}} بوده است؛ چنان‌که از کلمه [[رافضی]] فهمیده می‌شود.		رجالیان اهل سنت روایات او را ضعیف دانسته و عبارات {{عربی\|"ضعیف الحدیث"}}، {{عربی\|"لیس بشیء"}}، {{عربی\|"لیّن"}}، {{عربی\|"بکتب حدیثه و لا یحتج به"}}، {{عربی\|"واهی الحدیث"}}، {{عربی\|"لیس بثقة"}}، {{عربی\|"ضعفه بیّن علی روایاته"}}<ref>مزی، تهذیب الکمال، ج۳، ص۳۳۳.</ref>، {{عربی\|"لیس بالمتعین عندهم"}}، {{عربی\|"رافضی"}}، {{عربی\|"ضعیف"}} و...<ref>ر. ک: ابن حجر، تهذیب التهذیب، ج۲، ص۷ و ۸؛ همو، تقریب التهذیب، ج۱، ص۱۱۶.</ref> را در معرفی وی به کار برده‌اند، ولی سخن [[رجالیان اهل سنت]] برای ما [[حجت]] نیست و در مقابل توثیق بزرگانی چون نجاشی، طوسی، [[شیخ صدوق]] و... ارزشی ندارد. شاید بتوان گفت [[راز]] [[ضعیف]] دانستن [[روایات]] [[ابوحمزه ثمالی]] در میان [[اهل سنت]]، [[گرایش]] شدید وی به [[مذهب اهل بیت]] {{عم}} بوده است؛ چنان‌که از کلمه [[رافضی]] فهمیده می‌شود.

	اضافه بر این، [[حاکم نیشابوری]] در [[المستدرک علی الصحیحین]] سه روایت از ابو حمزه نقل کرده و بعد از آن گفته است: سند این [[روایات صحیح]] است؛ زیرا جز [[غلو]] در [[مذهب]] اشکالی بر ابوحمزه نگرفته‌اند<ref>حاکم نیشابوری، المستدرک علی الصحیحین، ج۴، ص۲۲ و ج۲، ص۴۷۴ و ۵۱۹.</ref>. شایان توجه است که [[حاکم نیشابوری]] تمام [[روایات]] مستدرک را به شرط‍ [[شیخین]] ([[بخاری]] و مسلم) یا یکی از آن دو صحیح می‌داند و یکی از آن شرایط، [[وثاقت]] [[راوی]] است؛ ازاین‌رو، معلوم می‌شود به نظر حاکم نیشابوری در [[ثقه]] بودن ابو حمزه تردیدی نبوده است. برخی ویژگی‌های روش [[تفسیری]] وی در کتاب [[مکاتب تفسیری]] آمده است<ref>ر. ک: بابایی، مکاتب تفسیری، ج۱، ص۲۲۹ و ۲۳۰.</ref><ref>[[علی اکبر بابایی\|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)\|تاریخ تفسیر قرآن]]، ص ۲۲۲-۲۲۳.</ref>		اضافه بر این، [[حاکم نیشابوری]] در [[المستدرک علی الصحیحین]] سه روایت از ابو حمزه نقل کرده و بعد از آن گفته است: سند این [[روایات صحیح]] است؛ زیرا جز [[غلو]] در [[مذهب]] اشکالی بر ابوحمزه نگرفته‌اند<ref>حاکم نیشابوری، المستدرک علی الصحیحین، ج۴، ص۲۲ و ج۲، ص۴۷۴ و ۵۱۹.</ref>. شایان توجه است که [[حاکم نیشابوری]] تمام [[روایات]] مستدرک را به شرط‍ [[شیخین]] ([[بخاری]] و مسلم) یا یکی از آن دو صحیح می‌داند و یکی از آن شرایط، [[وثاقت]] [[راوی]] است؛ ازاین‌رو، معلوم می‌شود به نظر حاکم نیشابوری در [[ثقه]] بودن ابو حمزه تردیدی نبوده است. برخی ویژگی‌های روش [[تفسیری]] وی در کتاب [[مکاتب تفسیری]] آمده است<ref>ر. ک: بابایی، مکاتب تفسیری، ج۱، ص۲۲۹ و ۲۳۰.</ref><ref>[[علی اکبر بابایی\|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)\|تاریخ تفسیر قرآن]]، ص ۲۲۲-۲۲۳.</ref>

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵

2022-08-24T07:19:10Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۴ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۴۹
خط ۵:		خط ۵:
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}
	==مقدمه==		== مقدمه ==
	[[ابو حمزه ثابت بن دینار ثمالی کوفی]]<ref>نجاشی و علامه حلی وفات او را ۱۵۰ ه‍‌. ق ذکر کرده‌اند (ر.ک: رجال النجاشی، ص۱۱۵، رقم ۲۹۶؛ رجال العلامة الحلی، ص۲۹) ولی در رجال کشی پس از نقل روایتی از علی بن حسن بن فضال چنین آمده است: {{عربی\|زعم ان ابا حمزة و زرارة و محمد بن مسلم ماتوا سنة واحدة بعد ابی عبد الله{{ع}} بسنة او بنحو منه}} (طوسی، اختیار معرفة الرجال، ج۲، ص۴۵۵، رقم ۳۵۳) که باتوجه به اینکه شهادت امام صادق{{ع}} در سال ۱۴۸ بوده است، درگذشت ابو حمزه ۱۴۹ ه‍‌. ق می‌باشد.</ref> یکی از [[مفسران]] [[تابعی]] به شمار آورده‌اند<ref>ر.ک: امین، اعیان الشیعة، ج۱، ص۱۲۵.</ref>. در [[مفسر]] بودن وی تردیدی نیست؛ زیرا افزون بر اینکه در [[تفاسیر]] آرا و [[روایات تفسیری]] فراوانی از وی نقل شده است<ref>براساس برنامه رایانه‌ای معجم فقهی، موارد ذکر ابی حمزه ثمالی در تفاسیر شیعه ۴۴۱ مورد در ۴۱ جلد، در تفاسیر اهل تسنن ۱۹ مورد در ۷ جلد، و موارد ذکر ثابت بن دینار در تفاسیر شیعه ۲۷ مورد در ۹ جلد می‌باشد.</ref>، جمعی از کتاب‌شناسان کتاب [[تفسیری]] برای وی ذکر کرده‌اند.		[[ابو حمزه ثابت بن دینار ثمالی کوفی]]<ref>نجاشی و علامه حلی وفات او را ۱۵۰ ه‍‌. ق ذکر کرده‌اند (ر. ک: رجال النجاشی، ص۱۱۵، رقم ۲۹۶؛ رجال العلامة الحلی، ص۲۹) ولی در رجال کشی پس از نقل روایتی از علی بن حسن بن فضال چنین آمده است: {{عربی\|زعم ان ابا حمزة و زرارة و محمد بن مسلم ماتوا سنة واحدة بعد ابی عبد الله{{ع}} بسنة او بنحو منه}} (طوسی، اختیار معرفة الرجال، ج۲، ص۴۵۵، رقم ۳۵۳) که باتوجه به اینکه شهادت امام صادق{{ع}} در سال ۱۴۸ بوده است، درگذشت ابو حمزه ۱۴۹ ه‍‌. ق می‌باشد.</ref> یکی از [[مفسران]] [[تابعی]] به شمار آورده‌اند<ref>ر. ک: امین، اعیان الشیعة، ج۱، ص۱۲۵.</ref>. در [[مفسر]] بودن وی تردیدی نیست؛ زیرا افزون بر اینکه در [[تفاسیر]] آرا و [[روایات تفسیری]] فراوانی از وی نقل شده است<ref>براساس برنامه رایانه‌ای معجم فقهی، موارد ذکر ابی حمزه ثمالی در تفاسیر شیعه ۴۴۱ مورد در ۴۱ جلد، در تفاسیر اهل تسنن ۱۹ مورد در ۷ جلد، و موارد ذکر ثابت بن دینار در تفاسیر شیعه ۲۷ مورد در ۹ جلد می‌باشد.</ref>، جمعی از کتاب‌شناسان کتاب [[تفسیری]] برای وی ذکر کرده‌اند.

	[[ابن ندیم]] در شمار کتاب‌هایی که در [[تفسیر قرآن]] تألیف شده از [[تفسیر]] وی یاد کرده و گفته است: نام او [[ثابت بن دینار]] و کنیۀ او ابوصفیه است. ابو حمزه از [[اصحاب علی]]{{ع}} و از نجیبان [[ثقه]] بوده و با [[ابو جعفر]]{{ع}} [[مصاحبت]] داشته است<ref>ابن ندیم، الفهرست، ص۳۶.</ref>. [[نجاشی]] نیز خبر داده که وی کتاب تفسیر القرآن داشته است<ref>ر.ک: رجال النجاشی، ص۱۱۵، رقم ۲۹۶.</ref>.		[[ابن ندیم]] در شمار کتاب‌هایی که در [[تفسیر قرآن]] تألیف شده از [[تفسیر]] وی یاد کرده و گفته است: نام او [[ثابت بن دینار]] و کنیۀ او ابوصفیه است. ابو حمزه از [[اصحاب علی]]{{ع}} و از نجیبان [[ثقه]] بوده و با [[ابو جعفر]]{{ع}} [[مصاحبت]] داشته است<ref>ابن ندیم، الفهرست، ص۳۶.</ref>. [[نجاشی]] نیز خبر داده که وی کتاب تفسیر القرآن داشته است<ref>ر. ک: رجال النجاشی، ص۱۱۵، رقم ۲۹۶.</ref>.

	داوودی او را با عنوان «[[ثابت بن ابی صفیة ثمالی]]» در طبقات المفسرین آورده و با عبارت «له تفسیر» به کتاب تفسیری وی اشاره کرده است<ref>داوودی، طبقات المفسرین، ج۱، ص۱۳۳، رقم ۱۱۷.</ref>.		داوودی او را با عنوان «[[ثابت بن ابی صفیة ثمالی]]» در طبقات المفسرین آورده و با عبارت «له تفسیر» به کتاب تفسیری وی اشاره کرده است<ref>داوودی، طبقات المفسرین، ج۱، ص۱۳۳، رقم ۱۱۷.</ref>.

	[[آقا بزرگ تهرانی]] کتاب تفسیری او را یاد کرده و گفته است: [[ثعلبی]] در تفسیرش [[الکشف و البیان]] و [[ابن شهر آشوب]] در دو کتابش (الاسباب و النزول و المناقب) از این [[تفسیر]] [[روایت]] می‌کنند<ref>آقا بزرگ تهرانی، الذریعة، ج۴، ص۲۵۲، رقم ۱۲۰۵.</ref>. [[عبدالرزاق حرزالدین]] آرا و [[روایات تفسیری]] او را جمع و تألیف کرده و در یک جلد با نام [[تفسیر القرآن الکریم]] در سال ۱۴۲۰ ه‍‌. ق منتشر کرده است. اما برای [[تابعی]] بودن وی دلیلی نیافته‌ام، جز اینکه گفته‌اند وی از [[انس بن مالک]]<ref>ر.ک: مزی، تهذیب الکمال، ج۴، ص۳۵۸؛ داوودی، طبقات المفسرین، ج۱، ص۱۲۳، رقم ۱۱۷.</ref> و [[جابر بن عبد الله انصاری]]<ref>ر.ک: خویی، معجم رجال الحدیث، ج۲۱، ص۱۳۵، رقم ۱۴۱۹۲.</ref> روایت کرده است و باتوجه به اینکه انس و جابر از [[صحابه]] بوده‌اند و [[نقل روایت]] از آن دو [[ظهور]] در دیدن آن دو و [[مصاحبت]] با آنها دارد، تابعی بودن وی نیز ثابت می‌شود.<ref>[[علی اکبر بابایی\|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)\|تاریخ تفسیر قرآن]]، ص ۲۲۰-۲۲۱.</ref>		[[آقا بزرگ تهرانی]] کتاب تفسیری او را یاد کرده و گفته است: [[ثعلبی]] در تفسیرش [[الکشف و البیان]] و [[ابن شهر آشوب]] در دو کتابش (الاسباب و النزول و المناقب) از این [[تفسیر]] [[روایت]] می‌کنند<ref>آقا بزرگ تهرانی، الذریعة، ج۴، ص۲۵۲، رقم ۱۲۰۵.</ref>. [[عبدالرزاق حرزالدین]] آرا و [[روایات تفسیری]] او را جمع و تألیف کرده و در یک جلد با نام [[تفسیر القرآن الکریم]] در سال ۱۴۲۰ ه‍‌. ق منتشر کرده است. اما برای [[تابعی]] بودن وی دلیلی نیافته‌ام، جز اینکه گفته‌اند وی از [[انس بن مالک]]<ref>ر. ک: مزی، تهذیب الکمال، ج۴، ص۳۵۸؛ داوودی، طبقات المفسرین، ج۱، ص۱۲۳، رقم ۱۱۷.</ref> و [[جابر بن عبد الله انصاری]]<ref>ر. ک: خویی، معجم رجال الحدیث، ج۲۱، ص۱۳۵، رقم ۱۴۱۹۲.</ref> روایت کرده است و باتوجه به اینکه انس و جابر از [[صحابه]] بوده‌اند و [[نقل روایت]] از آن دو [[ظهور]] در دیدن آن دو و [[مصاحبت]] با آنها دارد، تابعی بودن وی نیز ثابت می‌شود.<ref>[[علی اکبر بابایی\|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)\|تاریخ تفسیر قرآن]]، ص ۲۲۰-۲۲۱.</ref>

	== [[مذهب]] ==		== [[مذهب]] ==
خط ۱۸:		خط ۱۸:

	== [[وثاقت]] ==		== [[وثاقت]] ==
	[[رجالیان]] شیعه ابو حمزه ثمالی را با عبارات: {{عربی\|"ثقة، كان من خيار اصحابنا و ثقاتهم ومعتمديهم في الرواية والحديث}}<ref>رجال النجاشی، ص۱۱۵.</ref>، {{عربی\|"هو ثقة، عدل"}}<ref>صدوق، من لا یحضره الفقیه، ج۴، ص۳۸۶.</ref>، {{عربی\|"ثقة له كتاب"}}<ref>طوسی، الفهرست، ص۹۰.</ref>؛ (مورد [[اعتماد]] است؛ از خوبان و افراد [[ثقه]] و مورد اعتماد[[اصحاب]] ما در روایت و [[حدیث]] است؛ او مورد اعتماد و [[عادل]] است؛ مورد اعتماد است و کتابی دارد) توثیق کرده‌اند. کشّی دو [[روایت]] درباره می‌گساری ابی [[حمزه]] ثمالی نقل کرده است<ref>طوسی، اختیار معرفة الرجال، ج۲، ص۴۵۵.</ref>، ولی این دو روایت کاستی‌هایی دارند که قابل استناد و [[استدلال]] نمی‌باشند. نخست آنکه مرسله‌اند؛ زیرا [[راوی]] روایت اول [[علی بن حسن بن فضال]] است و او ابی حمزه را [[درک]] نکرده است تا از مشهود خود خبر دهد. راوی روایت دوم، [[محمد بن حسین بن ابی الخطاب]]، در سال ۲۶۲ از [[دنیا]] رفته و [[نجاشی]] او را از [[اصحاب امام جواد]]، [[امام هادی]] و [[امام عسکری]]{{عم}}، شمرده است که به‌طور طبیعی [[زمان]] [[ابو حمزه]] را که متوفای ۱۵۰ است، درک نکرده تا بتواند داستان او را نقل کند؛ بنابراین، در هردو روایت واسطه‌ای نامعلوم بوده و در اثر آن [[روایت‌ها]] مرسله می‌باشند. دیگر آنکه این دو روایت معارض دارند<ref>ر.ک: خویی، معجم رجال الحدیث، ج۳، ص۳۸۹ و ۳۹۰.</ref>. پیش‌تر برخی [[روایات معارض]] را که در [[مدح]] ابی حمزه بود، بیان کردیم.		[[رجالیان]] شیعه ابو حمزه ثمالی را با عبارات: {{عربی\|"ثقة، كان من خيار اصحابنا و ثقاتهم ومعتمديهم في الرواية والحديث}}<ref>رجال النجاشی، ص۱۱۵.</ref>، {{عربی\|"هو ثقة، عدل"}}<ref>صدوق، من لا یحضره الفقیه، ج۴، ص۳۸۶.</ref>، {{عربی\|"ثقة له كتاب"}}<ref>طوسی، الفهرست، ص۹۰.</ref>؛ (مورد [[اعتماد]] است؛ از خوبان و افراد [[ثقه]] و مورد اعتماد[[اصحاب]] ما در روایت و [[حدیث]] است؛ او مورد اعتماد و [[عادل]] است؛ مورد اعتماد است و کتابی دارد) توثیق کرده‌اند. کشّی دو [[روایت]] درباره می‌گساری ابی [[حمزه]] ثمالی نقل کرده است<ref>طوسی، اختیار معرفة الرجال، ج۲، ص۴۵۵.</ref>، ولی این دو روایت کاستی‌هایی دارند که قابل استناد و [[استدلال]] نمی‌باشند. نخست آنکه مرسله‌اند؛ زیرا [[راوی]] روایت اول [[علی بن حسن بن فضال]] است و او ابی حمزه را [[درک]] نکرده است تا از مشهود خود خبر دهد. راوی روایت دوم، [[محمد بن حسین بن ابی الخطاب]]، در سال ۲۶۲ از [[دنیا]] رفته و [[نجاشی]] او را از [[اصحاب امام جواد]]، [[امام هادی]] و [[امام عسکری]]{{عم}}، شمرده است که به‌طور طبیعی [[زمان]] [[ابو حمزه]] را که متوفای ۱۵۰ است، درک نکرده تا بتواند داستان او را نقل کند؛ بنابراین، در هردو روایت واسطه‌ای نامعلوم بوده و در اثر آن [[روایت‌ها]] مرسله می‌باشند. دیگر آنکه این دو روایت معارض دارند<ref>ر. ک: خویی، معجم رجال الحدیث، ج۳، ص۳۸۹ و ۳۹۰.</ref>. پیش‌تر برخی [[روایات معارض]] را که در [[مدح]] ابی حمزه بود، بیان کردیم.

	نتیجه آنکه ابی حمزه به [[شهادت]] [[رجالیان]] [[شیعه]] مانند [[نجاشی]]، [[صدوق]]، [[طوسی]] و... از [[راویان]] مورد [[اعتماد]] و از بزرگان شیعه است.		نتیجه آنکه ابی حمزه به [[شهادت]] [[رجالیان]] [[شیعه]] مانند [[نجاشی]]، [[صدوق]]، [[طوسی]] و... از [[راویان]] مورد [[اعتماد]] و از بزرگان شیعه است.

	رجالیان اهل سنت روایات او را ضعیف دانسته و عبارات {{عربی\|"ضعیف الحدیث"}}، {{عربی\|"لیس بشیء"}}، {{عربی\|"لیّن"}}، {{عربی\|"بکتب حدیثه و لا یحتج به"}}، {{عربی\|"واهی الحدیث"}}، {{عربی\|"لیس بثقة"}}، {{عربی\|"ضعفه بیّن علی روایاته"}}<ref>مزی، تهذیب الکمال، ج۳، ص۳۳۳.</ref>، {{عربی\|"لیس بالمتعین عندهم"}}، {{عربی\|"رافضی"}}، {{عربی\|"ضعیف"}} و...<ref>ر.ک: ابن حجر، تهذیب التهذیب، ج۲، ص۷ و ۸؛ همو، تقریب التهذیب، ج۱، ص۱۱۶.</ref> را در معرفی وی به کار برده‌اند، ولی سخن [[رجالیان اهل سنت]] برای ما [[حجت]] نیست و در مقابل توثیق بزرگانی چون نجاشی، طوسی، [[شیخ صدوق]] و... ارزشی ندارد. شاید بتوان گفت [[راز]] [[ضعیف]] دانستن [[روایات]] [[ابوحمزه ثمالی]] در میان [[اهل سنت]]، [[گرایش]] شدید وی به [[مذهب اهل بیت]]{{عم}} بوده است؛ چنان‌که از کلمه [[رافضی]] فهمیده می‌شود.		رجالیان اهل سنت روایات او را ضعیف دانسته و عبارات {{عربی\|"ضعیف الحدیث"}}، {{عربی\|"لیس بشیء"}}، {{عربی\|"لیّن"}}، {{عربی\|"بکتب حدیثه و لا یحتج به"}}، {{عربی\|"واهی الحدیث"}}، {{عربی\|"لیس بثقة"}}، {{عربی\|"ضعفه بیّن علی روایاته"}}<ref>مزی، تهذیب الکمال، ج۳، ص۳۳۳.</ref>، {{عربی\|"لیس بالمتعین عندهم"}}، {{عربی\|"رافضی"}}، {{عربی\|"ضعیف"}} و...<ref>ر. ک: ابن حجر، تهذیب التهذیب، ج۲، ص۷ و ۸؛ همو، تقریب التهذیب، ج۱، ص۱۱۶.</ref> را در معرفی وی به کار برده‌اند، ولی سخن [[رجالیان اهل سنت]] برای ما [[حجت]] نیست و در مقابل توثیق بزرگانی چون نجاشی، طوسی، [[شیخ صدوق]] و... ارزشی ندارد. شاید بتوان گفت [[راز]] [[ضعیف]] دانستن [[روایات]] [[ابوحمزه ثمالی]] در میان [[اهل سنت]]، [[گرایش]] شدید وی به [[مذهب اهل بیت]]{{عم}} بوده است؛ چنان‌که از کلمه [[رافضی]] فهمیده می‌شود.

	اضافه بر این، [[حاکم نیشابوری]] در [[المستدرک علی الصحیحین]] سه روایت از ابو حمزه نقل کرده و بعد از آن گفته است: سند این [[روایات صحیح]] است؛ زیرا جز [[غلو]] در [[مذهب]] اشکالی بر ابوحمزه نگرفته‌اند<ref>حاکم نیشابوری، المستدرک علی الصحیحین، ج۴، ص۲۲ و ج۲، ص۴۷۴ و ۵۱۹.</ref>. شایان توجه است که [[حاکم نیشابوری]] تمام [[روایات]] مستدرک را به شرط‍ [[شیخین]] ([[بخاری]] و مسلم) یا یکی از آن دو صحیح می‌داند و یکی از آن شرایط، [[وثاقت]] [[راوی]] است؛ ازاین‌رو، معلوم می‌شود به نظر حاکم نیشابوری در [[ثقه]] بودن ابو حمزه تردیدی نبوده است. برخی ویژگی‌های روش [[تفسیری]] وی در کتاب [[مکاتب تفسیری]] آمده است<ref>ر.ک: بابایی، مکاتب تفسیری، ج۱، ص۲۲۹ و ۲۳۰.</ref><ref>[[علی اکبر بابایی\|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)\|تاریخ تفسیر قرآن]]، ص ۲۲۲-۲۲۳.</ref>		اضافه بر این، [[حاکم نیشابوری]] در [[المستدرک علی الصحیحین]] سه روایت از ابو حمزه نقل کرده و بعد از آن گفته است: سند این [[روایات صحیح]] است؛ زیرا جز [[غلو]] در [[مذهب]] اشکالی بر ابوحمزه نگرفته‌اند<ref>حاکم نیشابوری، المستدرک علی الصحیحین، ج۴، ص۲۲ و ج۲، ص۴۷۴ و ۵۱۹.</ref>. شایان توجه است که [[حاکم نیشابوری]] تمام [[روایات]] مستدرک را به شرط‍ [[شیخین]] ([[بخاری]] و مسلم) یا یکی از آن دو صحیح می‌داند و یکی از آن شرایط، [[وثاقت]] [[راوی]] است؛ ازاین‌رو، معلوم می‌شود به نظر حاکم نیشابوری در [[ثقه]] بودن ابو حمزه تردیدی نبوده است. برخی ویژگی‌های روش [[تفسیری]] وی در کتاب [[مکاتب تفسیری]] آمده است<ref>ر. ک: بابایی، مکاتب تفسیری، ج۱، ص۲۲۹ و ۲۳۰.</ref><ref>[[علی اکبر بابایی\|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)\|تاریخ تفسیر قرآن]]، ص ۲۲۲-۲۲۳.</ref>
	== منابع ==		== منابع ==
	{{منابع}}		{{منابع}}

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵

2022-07-31T04:17:43Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۰۷:۴۷
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{امامت}}~~
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط = مفسران		\| موضوع مرتبط = مفسران

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۲

2022-07-10T21:25:15Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۲

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۰۰:۵۵
خط ۱۶:		خط ۱۶:

	== [[مذهب]] ==		== [[مذهب]] ==
	[[ابو حمزه ثمالی]] از بزرگان [[شیعه]] در [[زمان]] خود بوده و تعبیرات بلندی از [[امامان شیعه]] دربارۀ وی به ما رسیده است. از [[امام صادق]]{{ع}} نقل شده که فرموده است: ابو حمزه، سلمان زمان خود است<ref>خویی، معجم رجال الحدیث، ج۳، ص۳۸۷.</ref>. از [[امام رضا]]{{ع}} نقل شده که فرمودند: ابو حمزه، لقمان زمان خود است؛ زیرا به چهار نفر از ما [[خدمت]] کرده است<ref>رجال النجاشی، ص۱۱۵ و ۱۱۶.</ref>. [[نجاشی]] درباره او گفته است: وی از خوبان [[اصحاب]] ما است؛ [[فرزندان]] او نوح و منصور و حمزه به همراه [[زید بن علی]] کشته شدند <ref>رجال النجاشی، ص۱۱۵.</ref>.<ref>[[علی اکبر بابایی\|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)\|تاریخ تفسیر قرآن]]، ص ۲۲۱.</ref>		[[ابو حمزه ثمالی]] از بزرگان [[شیعه]] در [[زمان]] خود بوده و تعبیرات بلندی از [[امامان شیعه]] دربارۀ وی به ما رسیده است. از [[امام صادق]]{{ع}} نقل شده که فرموده است: ابو حمزه، سلمان زمان خود است<ref>خویی، معجم رجال الحدیث، ج۳، ص۳۸۷.</ref>. از [[امام رضا]]{{ع}} نقل شده که فرمودند: ابو حمزه، لقمان زمان خود است؛ زیرا به چهار نفر از ما [[خدمت]] کرده است<ref>رجال النجاشی، ص۱۱۵ و ۱۱۶.</ref>. [[نجاشی]] درباره او گفته است: وی از خوبان [[اصحاب]] ما است؛ [[فرزندان]] او نوح و منصور و حمزه به همراه [[زید بن علی]] کشته شدند <ref>رجال النجاشی، ص۱۱۵.</ref><ref>[[علی اکبر بابایی\|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)\|تاریخ تفسیر قرآن]]، ص ۲۲۱.</ref>

	== [[وثاقت]] ==		== [[وثاقت]] ==
خط ۲۵:		خط ۲۵:
	رجالیان اهل سنت روایات او را ضعیف دانسته و عبارات {{عربی\|"ضعیف الحدیث"}}، {{عربی\|"لیس بشیء"}}، {{عربی\|"لیّن"}}، {{عربی\|"بکتب حدیثه و لا یحتج به"}}، {{عربی\|"واهی الحدیث"}}، {{عربی\|"لیس بثقة"}}، {{عربی\|"ضعفه بیّن علی روایاته"}}<ref>مزی، تهذیب الکمال، ج۳، ص۳۳۳.</ref>، {{عربی\|"لیس بالمتعین عندهم"}}، {{عربی\|"رافضی"}}، {{عربی\|"ضعیف"}} و...<ref>ر.ک: ابن حجر، تهذیب التهذیب، ج۲، ص۷ و ۸؛ همو، تقریب التهذیب، ج۱، ص۱۱۶.</ref> را در معرفی وی به کار برده‌اند، ولی سخن [[رجالیان اهل سنت]] برای ما [[حجت]] نیست و در مقابل توثیق بزرگانی چون نجاشی، طوسی، [[شیخ صدوق]] و... ارزشی ندارد. شاید بتوان گفت [[راز]] [[ضعیف]] دانستن [[روایات]] [[ابوحمزه ثمالی]] در میان [[اهل سنت]]، [[گرایش]] شدید وی به [[مذهب اهل بیت]]{{عم}} بوده است؛ چنان‌که از کلمه [[رافضی]] فهمیده می‌شود.		رجالیان اهل سنت روایات او را ضعیف دانسته و عبارات {{عربی\|"ضعیف الحدیث"}}، {{عربی\|"لیس بشیء"}}، {{عربی\|"لیّن"}}، {{عربی\|"بکتب حدیثه و لا یحتج به"}}، {{عربی\|"واهی الحدیث"}}، {{عربی\|"لیس بثقة"}}، {{عربی\|"ضعفه بیّن علی روایاته"}}<ref>مزی، تهذیب الکمال، ج۳، ص۳۳۳.</ref>، {{عربی\|"لیس بالمتعین عندهم"}}، {{عربی\|"رافضی"}}، {{عربی\|"ضعیف"}} و...<ref>ر.ک: ابن حجر، تهذیب التهذیب، ج۲، ص۷ و ۸؛ همو، تقریب التهذیب، ج۱، ص۱۱۶.</ref> را در معرفی وی به کار برده‌اند، ولی سخن [[رجالیان اهل سنت]] برای ما [[حجت]] نیست و در مقابل توثیق بزرگانی چون نجاشی، طوسی، [[شیخ صدوق]] و... ارزشی ندارد. شاید بتوان گفت [[راز]] [[ضعیف]] دانستن [[روایات]] [[ابوحمزه ثمالی]] در میان [[اهل سنت]]، [[گرایش]] شدید وی به [[مذهب اهل بیت]]{{عم}} بوده است؛ چنان‌که از کلمه [[رافضی]] فهمیده می‌شود.

	اضافه بر این، [[حاکم نیشابوری]] در [[المستدرک علی الصحیحین]] سه روایت از ابو حمزه نقل کرده و بعد از آن گفته است: سند این [[روایات صحیح]] است؛ زیرا جز [[غلو]] در [[مذهب]] اشکالی بر ابوحمزه نگرفته‌اند<ref>حاکم نیشابوری، المستدرک علی الصحیحین، ج۴، ص۲۲ و ج۲، ص۴۷۴ و ۵۱۹.</ref>. شایان توجه است که [[حاکم نیشابوری]] تمام [[روایات]] مستدرک را به شرط‍ [[شیخین]] ([[بخاری]] و مسلم) یا یکی از آن دو صحیح می‌داند و یکی از آن شرایط، [[وثاقت]] [[راوی]] است؛ ازاین‌رو، معلوم می‌شود به نظر حاکم نیشابوری در [[ثقه]] بودن ابو حمزه تردیدی نبوده است. برخی ویژگی‌های روش [[تفسیری]] وی در کتاب [[مکاتب تفسیری]] آمده است<ref>ر.ک: بابایی، مکاتب تفسیری، ج۱، ص۲۲۹ و ۲۳۰.</ref>.<ref>[[علی اکبر بابایی\|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)\|تاریخ تفسیر قرآن]]، ص ۲۲۲-۲۲۳.</ref>		اضافه بر این، [[حاکم نیشابوری]] در [[المستدرک علی الصحیحین]] سه روایت از ابو حمزه نقل کرده و بعد از آن گفته است: سند این [[روایات صحیح]] است؛ زیرا جز [[غلو]] در [[مذهب]] اشکالی بر ابوحمزه نگرفته‌اند<ref>حاکم نیشابوری، المستدرک علی الصحیحین، ج۴، ص۲۲ و ج۲، ص۴۷۴ و ۵۱۹.</ref>. شایان توجه است که [[حاکم نیشابوری]] تمام [[روایات]] مستدرک را به شرط‍ [[شیخین]] ([[بخاری]] و مسلم) یا یکی از آن دو صحیح می‌داند و یکی از آن شرایط، [[وثاقت]] [[راوی]] است؛ ازاین‌رو، معلوم می‌شود به نظر حاکم نیشابوری در [[ثقه]] بودن ابو حمزه تردیدی نبوده است. برخی ویژگی‌های روش [[تفسیری]] وی در کتاب [[مکاتب تفسیری]] آمده است<ref>ر.ک: بابایی، مکاتب تفسیری، ج۱، ص۲۲۹ و ۲۳۰.</ref><ref>[[علی اکبر بابایی\|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)\|تاریخ تفسیر قرآن]]، ص ۲۲۲-۲۲۳.</ref>
	== منابع ==		== منابع ==
	{{منابع}}		{{منابع}}

Msadeq: صفحه‌ای تازه حاوی «{{امامت}} {{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = مفسران | عنوان مدخل = ابوحمزه ثمالی | مداخل مرتبط = ابوحمزه ثمالی در تاریخ اسلامی - ابوحمزه ثمالی در معارف و سیره رضوی - ابوحمزه ثمالی در علوم قرآنی | پرسش مرتبط = }} ==مقدمه== ابو حمزه ثابت بن دینار ثمالی ک...» ایجاد کرد

2022-05-07T07:31:40Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{امامت}} {{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = مفسران | عنوان مدخل = ابوحمزه ثمالی | مداخل مرتبط = ابوحمزه ثمالی در تاریخ اسلامی - ابوحمزه ثمالی در معارف و سیره رضوی - ابوحمزه ثمالی در علوم قرآنی | پرسش مرتبط = }} ==مقدمه== ابو حمزه ثابت بن دینار ثمالی ک...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{امامت}}
{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = مفسران
| عنوان مدخل = ابوحمزه ثمالی
| مداخل مرتبط = [[ابوحمزه ثمالی در تاریخ اسلامی]] - [[ابوحمزه ثمالی در معارف و سیره رضوی]] - [[ابوحمزه ثمالی در علوم قرآنی]]
| پرسش مرتبط =
}}
==مقدمه==
[[ابو حمزه ثابت بن دینار ثمالی کوفی]]<ref>نجاشی و علامه حلی وفات او را ۱۵۰ ه‍‌. ق ذکر کرده‌اند (ر.ک: رجال النجاشی، ص۱۱۵، رقم ۲۹۶؛ رجال العلامة الحلی، ص۲۹) ولی در رجال کشی پس از نقل روایتی از علی بن حسن بن فضال چنین آمده است: {{عربی|زعم ان ابا حمزة و زرارة و محمد بن مسلم ماتوا سنة واحدة بعد ابی عبد الله{{ع}} بسنة او بنحو منه}} (طوسی، اختیار معرفة الرجال، ج۲، ص۴۵۵، رقم ۳۵۳) که باتوجه به اینکه شهادت امام صادق{{ع}} در سال ۱۴۸ بوده است، درگذشت ابو حمزه ۱۴۹ ه‍‌. ق می‌باشد.</ref> یکی از [[مفسران]] [[تابعی]] به شمار آورده‌اند<ref>ر.ک: امین، اعیان الشیعة، ج۱، ص۱۲۵.</ref>. در [[مفسر]] بودن وی تردیدی نیست؛ زیرا افزون بر اینکه در [[تفاسیر]] آرا و [[روایات تفسیری]] فراوانی از وی نقل شده است<ref>براساس برنامه رایانه‌ای معجم فقهی، موارد ذکر ابی حمزه ثمالی در تفاسیر شیعه ۴۴۱ مورد در ۴۱ جلد، در تفاسیر اهل تسنن ۱۹ مورد در ۷ جلد، و موارد ذکر ثابت بن دینار در تفاسیر شیعه ۲۷ مورد در ۹ جلد می‌باشد.</ref>، جمعی از کتاب‌شناسان کتاب [[تفسیری]] برای وی ذکر کرده‌اند.

[[ابن ندیم]] در شمار کتاب‌هایی که در [[تفسیر قرآن]] تألیف شده از [[تفسیر]] وی یاد کرده و گفته است: نام او [[ثابت بن دینار]] و کنیۀ او ابوصفیه است. ابو حمزه از [[اصحاب علی]]{{ع}} و از نجیبان [[ثقه]] بوده و با [[ابو جعفر]]{{ع}} [[مصاحبت]] داشته است<ref>ابن ندیم، الفهرست، ص۳۶.</ref>. [[نجاشی]] نیز خبر داده که وی کتاب تفسیر القرآن داشته است<ref>ر.ک: رجال النجاشی، ص۱۱۵، رقم ۲۹۶.</ref>.

داوودی او را با عنوان «[[ثابت بن ابی صفیة ثمالی]]» در طبقات المفسرین آورده و با عبارت «له تفسیر» به کتاب تفسیری وی اشاره کرده است<ref>داوودی، طبقات المفسرین، ج۱، ص۱۳۳، رقم ۱۱۷.</ref>.

[[آقا بزرگ تهرانی]] کتاب تفسیری او را یاد کرده و گفته است: [[ثعلبی]] در تفسیرش [[الکشف و البیان]] و [[ابن شهر آشوب]] در دو کتابش (الاسباب و النزول و المناقب) از این [[تفسیر]] [[روایت]] می‌کنند<ref>آقا بزرگ تهرانی، الذریعة، ج۴، ص۲۵۲، رقم ۱۲۰۵.</ref>. [[عبدالرزاق حرزالدین]] آرا و [[روایات تفسیری]] او را جمع و تألیف کرده و در یک جلد با نام [[تفسیر القرآن الکریم]] در سال ۱۴۲۰ ه‍‌. ق منتشر کرده است. اما برای [[تابعی]] بودن وی دلیلی نیافته‌ام، جز اینکه گفته‌اند وی از [[انس بن مالک]]<ref>ر.ک: مزی، تهذیب الکمال، ج۴، ص۳۵۸؛ داوودی، طبقات المفسرین، ج۱، ص۱۲۳، رقم ۱۱۷.</ref> و [[جابر بن عبد الله انصاری]]<ref>ر.ک: خویی، معجم رجال الحدیث، ج۲۱، ص۱۳۵، رقم ۱۴۱۹۲.</ref> روایت کرده است و باتوجه به اینکه انس و جابر از [[صحابه]] بوده‌اند و [[نقل روایت]] از آن دو [[ظهور]] در دیدن آن دو و [[مصاحبت]] با آنها دارد، تابعی بودن وی نیز ثابت می‌شود.<ref>[[علی اکبر بابایی|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)|تاریخ تفسیر قرآن]]، ص ۲۲۰-۲۲۱.</ref>

== [[مذهب]] ==
[[ابو حمزه ثمالی]] از بزرگان [[شیعه]] در [[زمان]] خود بوده و تعبیرات بلندی از [[امامان شیعه]] دربارۀ وی به ما رسیده است. از [[امام صادق]]{{ع}} نقل شده که فرموده است: ابو حمزه، سلمان زمان خود است<ref>خویی، معجم رجال الحدیث، ج۳، ص۳۸۷.</ref>. از [[امام رضا]]{{ع}} نقل شده که فرمودند: ابو حمزه، لقمان زمان خود است؛ زیرا به چهار نفر از ما [[خدمت]] کرده است<ref>رجال النجاشی، ص۱۱۵ و ۱۱۶.</ref>. [[نجاشی]] درباره او گفته است: وی از خوبان [[اصحاب]] ما است؛ [[فرزندان]] او نوح و منصور و حمزه به همراه [[زید بن علی]] کشته شدند <ref>رجال النجاشی، ص۱۱۵.</ref>.<ref>[[علی اکبر بابایی|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)|تاریخ تفسیر قرآن]]، ص ۲۲۱.</ref>

== [[وثاقت]] ==
[[رجالیان]] شیعه ابو حمزه ثمالی را با عبارات: {{عربی|"ثقة، كان من خيار اصحابنا و ثقاتهم ومعتمديهم في الرواية والحديث}}<ref>رجال النجاشی، ص۱۱۵.</ref>، {{عربی|"هو ثقة، عدل"}}<ref>صدوق، من لا یحضره الفقیه، ج۴، ص۳۸۶.</ref>، {{عربی|"ثقة له كتاب"}}<ref>طوسی، الفهرست، ص۹۰.</ref>؛ (مورد [[اعتماد]] است؛ از خوبان و افراد [[ثقه]] و مورد اعتماد[[اصحاب]] ما در روایت و [[حدیث]] است؛ او مورد اعتماد و [[عادل]] است؛ مورد اعتماد است و کتابی دارد) توثیق کرده‌اند. کشّی دو [[روایت]] درباره می‌گساری ابی [[حمزه]] ثمالی نقل کرده است<ref>طوسی، اختیار معرفة الرجال، ج۲، ص۴۵۵.</ref>، ولی این دو روایت کاستی‌هایی دارند که قابل استناد و [[استدلال]] نمی‌باشند. نخست آنکه مرسله‌اند؛ زیرا [[راوی]] روایت اول [[علی بن حسن بن فضال]] است و او ابی حمزه را [[درک]] نکرده است تا از مشهود خود خبر دهد. راوی روایت دوم، [[محمد بن حسین بن ابی الخطاب]]، در سال ۲۶۲ از [[دنیا]] رفته و [[نجاشی]] او را از [[اصحاب امام جواد]]، [[امام هادی]] و [[امام عسکری]]{{عم}}، شمرده است که به‌طور طبیعی [[زمان]] [[ابو حمزه]] را که متوفای ۱۵۰ است، درک نکرده تا بتواند داستان او را نقل کند؛ بنابراین، در هردو روایت واسطه‌ای نامعلوم بوده و در اثر آن [[روایت‌ها]] مرسله می‌باشند. دیگر آنکه این دو روایت معارض دارند<ref>ر.ک: خویی، معجم رجال الحدیث، ج۳، ص۳۸۹ و ۳۹۰.</ref>. پیش‌تر برخی [[روایات معارض]] را که در [[مدح]] ابی حمزه بود، بیان کردیم.

نتیجه آنکه ابی حمزه به [[شهادت]] [[رجالیان]] [[شیعه]] مانند [[نجاشی]]، [[صدوق]]، [[طوسی]] و... از [[راویان]] مورد [[اعتماد]] و از بزرگان شیعه است.

رجالیان اهل سنت روایات او را ضعیف دانسته و عبارات {{عربی|"ضعیف الحدیث"}}، {{عربی|"لیس بشیء"}}، {{عربی|"لیّن"}}، {{عربی|"بکتب حدیثه و لا یحتج به"}}، {{عربی|"واهی الحدیث"}}، {{عربی|"لیس بثقة"}}، {{عربی|"ضعفه بیّن علی روایاته"}}<ref>مزی، تهذیب الکمال، ج۳، ص۳۳۳.</ref>، {{عربی|"لیس بالمتعین عندهم"}}، {{عربی|"رافضی"}}، {{عربی|"ضعیف"}} و...<ref>ر.ک: ابن حجر، تهذیب التهذیب، ج۲، ص۷ و ۸؛ همو، تقریب التهذیب، ج۱، ص۱۱۶.</ref> را در معرفی وی به کار برده‌اند، ولی سخن [[رجالیان اهل سنت]] برای ما [[حجت]] نیست و در مقابل توثیق بزرگانی چون نجاشی، طوسی، [[شیخ صدوق]] و... ارزشی ندارد. شاید بتوان گفت [[راز]] [[ضعیف]] دانستن [[روایات]] [[ابوحمزه ثمالی]] در میان [[اهل سنت]]، [[گرایش]] شدید وی به [[مذهب اهل بیت]]{{عم}} بوده است؛ چنان‌که از کلمه [[رافضی]] فهمیده می‌شود.

اضافه بر این، [[حاکم نیشابوری]] در [[المستدرک علی الصحیحین]] سه روایت از ابو حمزه نقل کرده و بعد از آن گفته است: سند این [[روایات صحیح]] است؛ زیرا جز [[غلو]] در [[مذهب]] اشکالی بر ابوحمزه نگرفته‌اند<ref>حاکم نیشابوری، المستدرک علی الصحیحین، ج۴، ص۲۲ و ج۲، ص۴۷۴ و ۵۱۹.</ref>. شایان توجه است که [[حاکم نیشابوری]] تمام [[روایات]] مستدرک را به شرط‍ [[شیخین]] ([[بخاری]] و مسلم) یا یکی از آن دو صحیح می‌داند و یکی از آن شرایط، [[وثاقت]] [[راوی]] است؛ ازاین‌رو، معلوم می‌شود به نظر حاکم نیشابوری در [[ثقه]] بودن ابو حمزه تردیدی نبوده است. برخی ویژگی‌های روش [[تفسیری]] وی در کتاب [[مکاتب تفسیری]] آمده است<ref>ر.ک: بابایی، مکاتب تفسیری، ج۱، ص۲۲۹ و ۲۳۰.</ref>.<ref>[[علی اکبر بابایی|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)|تاریخ تفسیر قرآن]]، ص ۲۲۲-۲۲۳.</ref>
== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:IM009972.jpg|22px]] [[علی اکبر بابایی|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)|'''تاریخ تفسیر قرآن''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:ثابت بن دینار]]
[[رده:اعلام]]