اجتهاد - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani در ‏۲۳ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۶:۳۸

2025-09-23T06:38:33Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۳ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۰۸
خط ۱۳:		خط ۱۳:
	# اجتهاد به‌معنای خاص که تنها در میان فقیهان [[اهل سنت]] مطرح است. این اصطلاح مرادف با رأی و عبارت از نوعی تشریع و جعل قانون از سوی فقیه در موارد فقدان نص و مصداق روشن آن قیاس است<ref>الاصول العامه، ص‌۳۸۵.</ref>.<ref>[[محمد صادق یوسفی مقدم\|یوسفی مقدم، محمد صادق]]، [[اجتهاد - یوسفی مقدم (مقاله)\|مقاله «اجتهاد»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)\| دائرةالمعارف قرآن کریم ج۲]]، ص۱۲۰-۱۴۷.</ref>		# اجتهاد به‌معنای خاص که تنها در میان فقیهان [[اهل سنت]] مطرح است. این اصطلاح مرادف با رأی و عبارت از نوعی تشریع و جعل قانون از سوی فقیه در موارد فقدان نص و مصداق روشن آن قیاس است<ref>الاصول العامه، ص‌۳۸۵.</ref>.<ref>[[محمد صادق یوسفی مقدم\|یوسفی مقدم، محمد صادق]]، [[اجتهاد - یوسفی مقدم (مقاله)\|مقاله «اجتهاد»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)\| دائرةالمعارف قرآن کریم ج۲]]، ص۱۲۰-۱۴۷.</ref>

	در مجموع اجتهاد در اصطلاح، کوشش روشمندانه‌ای است در جهت یافتن [[حکم شرعی]] از منابع معتبر [[فقهی]]<ref>التنقیح فی شرح العروة الوثقی، رسالة الاجتهاد والتقلید، ص۲۴-۲۰.</ref>. به کسی که دارای ملکه اجتهاد است «[[مجتهد]]» گفته می‌شود<ref>[[سید محمود هاشمی شاهرودی\|هاشمی شاهرودی، سید محمود]]، [[فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (کتاب)\|فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت]] ~~ج۲، صفحه~~ ۲۶۵ -۲۶۸.</ref>.		در مجموع اجتهاد در اصطلاح، کوشش روشمندانه‌ای است در جهت یافتن [[حکم شرعی]] از منابع معتبر [[فقهی]]<ref>التنقیح فی شرح العروة الوثقی، رسالة الاجتهاد والتقلید، ص۲۴-۲۰.</ref>. به کسی که دارای ملکه اجتهاد است «[[مجتهد]]» گفته می‌شود<ref>[[سید محمود هاشمی شاهرودی\|هاشمی شاهرودی، سید محمود]]، [[فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت ج۲ (کتاب)\|فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت ج۲]]، ص ۲۶۵ -۲۶۸.</ref>.

	== پیشینه ==		== پیشینه ==
	در زمان [[پیامبر]] {{صل}} نیز [[راهنمایی]] و بیان حقایق [[شرعی]]، توسط افرادی ذی‌صلاح و [[مجتهد]] انجام می‌شد<ref>الفقیه و المتفقه، ج۱، ص۸-۲. راجع به اجتهاد در زمان رسول الله {{صل}} ر. ک: حدیث معاذ از مسند احمد، ج۵، ص۲۳۰.</ref>. [[اهل سنت]] معتقدند، باب [[اجتهاد]] تا زمان مفتیان اربعه، ادامه داشت و بعد ممنوع شد<ref>المبادی العامة للفقه الجعفری، ج۱، ص۳۴۰.</ref>؛ اما بنابر [[اعتقاد]] [[شیعه]]، [[اجتهاد]] در ادوار متعدد از زمان [[ائمه]] برقرار بود؛ چنانکه [[امام صادق]] {{ع}} و [[امام باقر]] {{ع}} مسائل [[شرعی]] را از کتاب امیرالمؤمنین علی {{ع}} [[استنباط]] می‌کردند و همواره این روش را به شاگردان خود می‌آموختند<ref>اصول کافی، ج۱، ص۴۲؛ تاریخ حصر الاجتهاد، ص۴۰.</ref>. [[اجتهاد]] [[شیعی]] به مفهوم امروزی آن تا حدود قرن پنجم مرسوم نبود و با محتوای جدید، از زمان [[شیخ طوسی]] و [[شیخ مفید]] معمول گردید<ref>الذریعه، ج۲، ص۷۹۲؛ الاصول العامه للفقه المقارن، ص۶۰۱؛ معارج الاصول، الباب التاسع، ص۱۷۹.</ref>.<ref>[[اباصلت فروتن\|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی\|مرادی، علی اصغر]]، [[واژه‌نامه فقه سیاسی (کتاب)\|واژه‌نامه فقه سیاسی]]، ص۲۰.</ref>		در زمان [[پیامبر]] {{صل}} نیز [[راهنمایی]] و بیان حقایق [[شرعی]]، توسط افرادی ذی‌صلاح و [[مجتهد]] انجام می‌شد<ref>الفقیه و المتفقه، ج۱، ص۸-۲. راجع به اجتهاد در زمان رسول الله {{صل}} ر. ک: حدیث معاذ از مسند احمد، ج۵، ص۲۳۰.</ref>. [[اهل سنت]] معتقدند، باب اجتهاد تا زمان مفتیان اربعه، ادامه داشت و بعد ممنوع شد<ref>المبادی العامة للفقه الجعفری، ج۱، ص۳۴۰.</ref>؛ اما بنابر [[اعتقاد]] [[شیعه]]، اجتهاد در ادوار متعدد از زمان [[ائمه]] برقرار بود؛ چنانکه [[امام صادق]] {{ع}} و [[امام باقر]] {{ع}} مسائل [[شرعی]] را از کتاب امیرالمؤمنین علی {{ع}} [[استنباط]] می‌کردند و همواره این روش را به شاگردان خود می‌آموختند<ref>اصول کافی، ج۱، ص۴۲؛ تاریخ حصر الاجتهاد، ص۴۰.</ref>. اجتهاد [[شیعی]] به مفهوم امروزی آن تا حدود قرن پنجم مرسوم نبود و با محتوای جدید، از زمان [[شیخ طوسی]] و [[شیخ مفید]] معمول گردید<ref>الذریعه، ج۲، ص۷۹۲؛ الاصول العامه للفقه المقارن، ص۶۰۱؛ معارج الاصول، الباب التاسع، ص۱۷۹.</ref>.<ref>[[اباصلت فروتن\|فروتن، اباصلت]]، [[علی اصغر مرادی\|مرادی، علی اصغر]]، [[واژه‌نامه فقه سیاسی (کتاب)\|واژه‌نامه فقه سیاسی]]، ص۲۰.</ref>

	== [[اجتهاد]] در [[قرآن]] ==		== اجتهاد در [[قرآن]] ==
	واژه اجتهاد در [[قرآن]] نیامده؛ ولی می‌توان واژه قرآنی "تفقه" را قریب به آن دانست؛ زیرا فقه در لغت به‌معنای فهم<ref>ترتیب العین، ص‌۶۳۴‌؛ النهایه، ج‌۳، ص‌۴۶۵.</ref> یا فهم دقیق<ref>التحریروالتنویر، ج‌۱۱، ص‌۶۱‌.</ref> است و در اصطلاح، به‌معنای فهم دین و شرع به‌کار می‌رود. فقه اکبر<ref>الفرقان، ج‌۱۰‌ـ‌۱۱، ص‌۳۴۰.</ref> و تفقّه همان فهم دقیق معارف دینی است، اعم از اصول و فروع<ref>المیزان، ج‌۹، ص‌۴۰۴؛ التحریروالتنویر، ج‌۱۱، ص‌۶۲‌.</ref> و سنن یا آنچه به [[قرآن]] و [[علوم قرآن]] مربوط باشد<ref>مجمع‌البیان، ج‌۵، ص‌۱۲۶.</ref>؛ ولی امروزه فقه را خصوص علم به احکام عملی براساس ادله تفصیلی می‌دانند<ref>الفصول‌الغرویه، ص۲؛ مصباح‌الاصول، ج۳، ص‌۴۳۶؛ مفردات، ص‌۶۴۲‌.</ref>.<ref>[[محمد صادق یوسفی مقدم\|یوسفی مقدم، محمد صادق]]، [[اجتهاد - یوسفی مقدم (مقاله)\|مقاله «اجتهاد»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)\| دائرةالمعارف قرآن کریم ج۲]]، ص۱۲۰-۱۴۷.</ref>		واژه اجتهاد در [[قرآن]] نیامده؛ ولی می‌توان واژه قرآنی "تفقه" را قریب به آن دانست؛ زیرا فقه در لغت به‌معنای فهم<ref>ترتیب العین، ص‌۶۳۴‌؛ النهایه، ج‌۳، ص‌۴۶۵.</ref> یا فهم دقیق<ref>التحریروالتنویر، ج‌۱۱، ص‌۶۱‌.</ref> است و در اصطلاح، به‌معنای فهم دین و شرع به‌کار می‌رود. فقه اکبر<ref>الفرقان، ج‌۱۰‌ـ‌۱۱، ص‌۳۴۰.</ref> و تفقّه همان فهم دقیق معارف دینی است، اعم از اصول و فروع<ref>المیزان، ج‌۹، ص‌۴۰۴؛ التحریروالتنویر، ج‌۱۱، ص‌۶۲‌.</ref> و سنن یا آنچه به [[قرآن]] و [[علوم قرآن]] مربوط باشد<ref>مجمع‌البیان، ج‌۵، ص‌۱۲۶.</ref>؛ ولی امروزه فقه را خصوص علم به احکام عملی براساس ادله تفصیلی می‌دانند<ref>الفصول‌الغرویه، ص۲؛ مصباح‌الاصول، ج۳، ص‌۴۳۶؛ مفردات، ص‌۶۴۲‌.</ref>.<ref>[[محمد صادق یوسفی مقدم\|یوسفی مقدم، محمد صادق]]، [[اجتهاد - یوسفی مقدم (مقاله)\|مقاله «اجتهاد»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)\| دائرةالمعارف قرآن کریم ج۲]]، ص۱۲۰-۱۴۷.</ref>

	== اهمیت [[اجتهاد]] ==		== اهمیت اجتهاد ==
	[[اسلام]] مکتبی جامع و منطبق با سرشت آدمی است که در همه عصرها [[قدرت]] پاسخ‌گویی به نیازهای [[انسان]] را دارد. [[آموزه‌های اسلامی]] در ۳ بُعد [[عقاید]]، [[اخلاق]] و [[احکام]] خلاصه می‌شود. این تعالیم هر کدام در حوزه خود نیازهای انسان را تأمین و [[هدایت]] او را تضمین می‌کنند. [[فقه]] و احکام آن در مقام عمل متکفّل [[شناخت]] راه صحیح از سقیم و تبیین کننده عمل خوب از بد، براساس [[مصالح]] و [[مفاسد]] است.		[[اسلام]] مکتبی جامع و منطبق با سرشت آدمی است که در همه عصرها [[قدرت]] پاسخ‌گویی به نیازهای [[انسان]] را دارد. [[آموزه‌های اسلامی]] در ۳ بُعد [[عقاید]]، [[اخلاق]] و [[احکام]] خلاصه می‌شود. این تعالیم هر کدام در حوزه خود نیازهای انسان را تأمین و [[هدایت]] او را تضمین می‌کنند. [[فقه]] و احکام آن در مقام عمل متکفّل [[شناخت]] راه صحیح از سقیم و تبیین کننده عمل خوب از بد، براساس [[مصالح]] و [[مفاسد]] است.

	انجام [[تکالیف]]، جز با [[معرفت]] و شناخت ممکن نیست و یگانه راه شناخت و معرفت تکالیف ـ‌ با‌توجه به صعوبت [[احتیاط]] در همه امور ـ اجتهاد و [[فقاهت]] است. اگر [[احکام شرعی]] در همه موضوعات، روشن بود، هر مکلّفی می‌توانست حکم را به سادگی [[شناسایی]] کند و عمل خویش را بر آن منطبق سازد و نیازی به کاوش و تحقیق نداشت؛ ولی عواملی گوناگون از‌ جمله فاصله زمانی ما با [[زمان]] [[تشریع]] و نقش [[علوم]] گوناگون دیگر، سبب ابهام در شناخت احکام شده است و همین امر سبب پیدایش و گسترش علم فقه شده تا با [[استنباط]] و اجتهاد، احکام و [[وظایف]] مکلّفان مشخّص شود و آنان بتوانند [[اعمال]] خود را در [[عبادات]]، معاملات، سیاسات و امور کیفری بر [[شریعت]] منطبق سازند و چون این کار، امری نظری و نیازمند صرف وقت برای [[تعلّم]] است و اگر همه افراد به تحصیل ملکه اجتهاد و فقاهت بپردازند، [[نظام]] معیشتی [[جامعه]] مختل می‌شود، تنها گروهی به آن [[اقدام]] می‌کنند و دیگران به آنان مراجعه و احکام را از آنان فرامی‌گیرند<ref>[[محمد صادق یوسفی مقدم\|یوسفی مقدم، محمد صادق]]، [[اجتهاد - یوسفی مقدم (مقاله)\|مقاله «اجتهاد»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)\| دائرةالمعارف قرآن کریم ج۲]]، ص۱۲۰-۱۴۷.</ref>.		انجام [[تکالیف]]، جز با [[معرفت]] و شناخت ممکن نیست و یگانه راه شناخت و معرفت تکالیف ـ‌ با‌توجه به صعوبت [[احتیاط]] در همه امور ـ اجتهاد و [[فقاهت]] است. اگر [[احکام شرعی]] در همه موضوعات، روشن بود، هر مکلّفی می‌توانست حکم را به سادگی [[شناسایی]] کند و عمل خویش را بر آن منطبق سازد و نیازی به کاوش و تحقیق نداشت؛ ولی عواملی گوناگون از‌ جمله فاصله زمانی ما با [[زمان]] [[تشریع]] و نقش [[علوم]] گوناگون دیگر، سبب ابهام در شناخت احکام شده است و همین امر سبب پیدایش و گسترش علم فقه شده تا با [[استنباط]] و اجتهاد، احکام و [[وظایف]] مکلّفان مشخّص شود و آنان بتوانند [[اعمال]] خود را در [[عبادات]]، معاملات، سیاسات و امور کیفری بر [[شریعت]] منطبق سازند و چون این کار، امری نظری و نیازمند صرف وقت برای [[تعلّم]] است و اگر همه افراد به تحصیل ملکه اجتهاد و فقاهت بپردازند، [[نظام]] معیشتی [[جامعه]] مختل می‌شود، تنها گروهی به آن [[اقدام]] می‌کنند و دیگران به آنان مراجعه و احکام را از آنان فرامی‌گیرند<ref>[[محمد صادق یوسفی مقدم\|یوسفی مقدم، محمد صادق]]، [[اجتهاد - یوسفی مقدم (مقاله)\|مقاله «اجتهاد»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)\| دائرةالمعارف قرآن کریم ج۲]]، ص۱۲۰-۱۴۷.</ref>.

	== [[تاریخ]] [[اجتهاد]] ==		== [[تاریخ]] اجتهاد ==
	تاریخ اجتهاد را به ۳‌ عصر می‌توان تقسیم کرد: عصر [[تشریع]]، عصر‌ حضور [[امامان]] {{عم}} و عصر غیبت.		تاریخ اجتهاد را به ۳‌ عصر می‌توان تقسیم کرد: عصر [[تشریع]]، عصر‌ حضور [[امامان]] {{عم}} و عصر غیبت.
	# '''اجتهاد در عصر تشریع:''' مقصود از عصر‌ تشریع، [[زمان]] [[حیات]] [[پیامبر خاتم\|پیغمبر]] {{صل}} و هنگام دریافت [[وحی]] است. در این عصر، [[احکام الهی]] به‌ وسیله [[قرآن]] و [[سنّت]] بیان شده است. آیه‌ {{متن قرآن\|وَمَا كَانَ الْمُؤْمِنُونَ لِيَنفِرُواْ كَافَّةً فَلَوْلاَ نَفَرَ مِن كُلِّ فِرْقَةٍ مِّنْهُمْ طَائِفَةٌ لِّيَتَفَقَّهُواْ فِي الدِّينِ وَلِيُنذِرُواْ قَوْمَهُمْ إِذَا رَجَعُواْ إِلَيْهِمْ لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُونَ}}<ref> و مؤمنان نباید همگی رهسپار (جهاد یا آموختن دانش) شوند؛ اما چرا از هر گروه ایشان دسته‌ای رهسپار نمی‌گردند تا دین آگاه شوند و چون نزد قوم خود باز آمدند آنها را بیم دهند باشد که بپرهیزند؛ سوره توبه، آیه۱۲۲.</ref> بر جواز و وجود اجتهاد در این عصر دلالت دارد<ref>روح‌المعانی، مج‌۷، ج‌۱۱، ص‌۷۰.</ref>.		# '''اجتهاد در عصر تشریع:''' مقصود از عصر‌ تشریع، [[زمان]] [[حیات]] [[پیامبر خاتم\|پیغمبر]] {{صل}} و هنگام دریافت [[وحی]] است. در این عصر، [[احکام الهی]] به‌ وسیله [[قرآن]] و [[سنّت]] بیان شده است. آیه‌ {{متن قرآن\|وَمَا كَانَ الْمُؤْمِنُونَ لِيَنفِرُواْ كَافَّةً فَلَوْلاَ نَفَرَ مِن كُلِّ فِرْقَةٍ مِّنْهُمْ طَائِفَةٌ لِّيَتَفَقَّهُواْ فِي الدِّينِ وَلِيُنذِرُواْ قَوْمَهُمْ إِذَا رَجَعُواْ إِلَيْهِمْ لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُونَ}}<ref> و مؤمنان نباید همگی رهسپار (جهاد یا آموختن دانش) شوند؛ اما چرا از هر گروه ایشان دسته‌ای رهسپار نمی‌گردند تا دین آگاه شوند و چون نزد قوم خود باز آمدند آنها را بیم دهند باشد که بپرهیزند؛ سوره توبه، آیه۱۲۲.</ref> بر جواز و وجود اجتهاد در این عصر دلالت دارد<ref>روح‌المعانی، مج‌۷، ج‌۱۱، ص‌۷۰.</ref>.

Jaafari در ‏۱۸ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۳۲

2025-08-18T07:32:21Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۰۲
خط ۲:		خط ۲:
	\| موضوع مرتبط = اجتهاد		\| موضوع مرتبط = اجتهاد
	\| عنوان مدخل =		\| عنوان مدخل =
	\| مداخل مرتبط = [[اجتهاد در لغت]] - [[اجتهاد در قرآن]] - [[اجتهاد در کلام اسلامی]] - [[اجتهاد در فقه اسلامی]] - [[اجتهاد در فقه سیاسی]] - [[اجتهاد در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]] - [[اجتهاد از دیدگاه اهل سنت]]		\| مداخل مرتبط = [[اجتهاد در لغت]] - [[اجتهاد در قرآن]] - [[اجتهاد در کلام اسلامی]] - [[اجتهاد در فقه اسلامی]] - [[اجتهاد در فقه سیاسی]] - [[اجتهاد در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]] - [[اجتهاد در فلسفه دین و کلام جدید]] - [[اجتهاد از دیدگاه اهل سنت]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

Jaafari در ‏۳ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۵۰

2024-03-03T08:50:54Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۱۲:۲۰
خط ۲:		خط ۲:
	\| موضوع مرتبط = اجتهاد		\| موضوع مرتبط = اجتهاد
	\| عنوان مدخل =		\| عنوان مدخل =
	\| مداخل مرتبط = [[اجتهاد در لغت]] - [[اجتهاد در قرآن]] - [[اجتهاد در کلام اسلامی]] - [[اجتهاد در فقه اسلامی]] - [[اجتهاد در فقه سیاسی]] - [[اجتهاد در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]		\| مداخل مرتبط = [[اجتهاد در لغت]] - [[اجتهاد در قرآن]] - [[اجتهاد در کلام اسلامی]] - [[اجتهاد در فقه اسلامی]] - [[اجتهاد در فقه سیاسی]] - [[اجتهاد در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]] - [[اجتهاد از دیدگاه اهل سنت]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

Jaafari در ‏۳ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۴۹

2024-03-03T08:49:51Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۱۲:۱۹
خط ۲:		خط ۲:
	\| موضوع مرتبط = اجتهاد		\| موضوع مرتبط = اجتهاد
	\| عنوان مدخل =		\| عنوان مدخل =
	\| مداخل مرتبط = [[اجتهاد در قرآن]] - [[اجتهاد در فقه اسلامی]] - [[اجتهاد در فقه سیاسی]] - [[اجتهاد در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]		\| مداخل مرتبط = [[اجتهاد در لغت]] - [[اجتهاد در قرآن]] - [[اجتهاد در کلام اسلامی]] - [[اجتهاد در فقه اسلامی]] - [[اجتهاد در فقه سیاسی]] - [[اجتهاد در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

Jaafari در ‏۳ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۴۷

2024-03-03T08:47:05Z

نمایش تغییرات

Hosein: جایگزینی متن - '\[\[رده\:(.*)\]\]' به ''

2022-07-25T17:29:26Z

جایگزینی متن - '\[\[رده\:(.*)\]\]' به ''

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۵ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۲۰:۵۹
خط ۴:		خط ۴:
	* [[سخت‌کوشی]].		* [[سخت‌کوشی]].
	{{ابهام‌زدایی}}		{{ابهام‌زدایی}}

	~~[[رده:صفحه‌های ابهام‌زدایی]]~~

Jaafari: جایگزینی صفحه با 'اجتهاد ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد: * اجتهاد علمی؛ * سخت‌کوشی. {{ابها...'

2020-12-03T08:54:41Z

جایگزینی صفحه با 'اجتهاد ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد: * اجتهاد علمی؛ * سخت‌کوشی. {{ابها...'

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-{{ویرایش غیرنهایی}}
+اجتهاد ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:
-*'''اجتهاد:''' [[استنباط]] [[احکام]] و [[وظایف عملی]] از [[ادله]] و اصول<ref>[[محمد صادق یوسفی مقدم|یوسفی مقدم، محمد صادق]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۲، ص۱۲۰-۱۴۷.</ref>.
+* [[اجتهاد علمی]]؛
-==واژه‌شناسی لغوی==
+[[رده:صفحه‌های ابهام‌زدایی]]

Jaafari در ‏۳ دسامبر ۲۰۲۰، ساعت ۰۸:۱۸

2020-12-03T08:18:47Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ دسامبر ۲۰۲۰، ساعت ۱۱:۴۸
خط ۴:		خط ۴:
	: <div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>		: <div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>
	<div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">		<div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">
	: <div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[اجتهاد در قرآن]] \| [[اجتهاد در حدیث]] \| [[اجتهاد در فقه اسلامی]] \| [[اجتهاد در فقه سیاسی]]</div>		: <div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[اجتهاد در قرآن]] \| [[اجتهاد در حدیث]] \| [[اجتهاد در فقه اسلامی]] \| [[اجتهاد در فقه سیاسی]] \| [[اجتهاد در معارف دعا و زیارات]] \| [[اجتهاد در معارف و سیره سجادی]] \| [[اجتهاد در معارف و سیره رضوی]]</div>
	<div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">		<div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">
	: <div style="background-color: rgb(206,242, 299); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">در این باره، تعداد بسیاری از پرسش‌های عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل '''[[اجتهاد (پرسش)]]''' قابل دسترسی خواهند بود.</div>		: <div style="background-color: rgb(206,242, 299); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">در این باره، تعداد بسیاری از پرسش‌های عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل '''[[اجتهاد (پرسش)]]''' قابل دسترسی خواهند بود.</div>

Jaafari در ‏۱۱ نوامبر ۲۰۲۰، ساعت ۰۷:۳۹

2020-11-11T07:39:17Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ نوامبر ۲۰۲۰، ساعت ۱۱:۰۹
خط ۱:		خط ۱:
	{{ویرایش غیرنهایی}}		{{ویرایش غیرنهایی}}
	{{~~علم معصوم~~}}		{{امامت}}
	<div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">		<div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">
	: <div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>		: <div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>

Jaafari در ‏۳۱ اکتبر ۲۰۲۰، ساعت ۰۹:۰۲

2020-10-31T09:02:14Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ اکتبر ۲۰۲۰، ساعت ۱۲:۳۲
خط ۹:		خط ۹:
	<div style="padding: 0.4em 0em 0.0em;">		<div style="padding: 0.4em 0em 0.0em;">

	*'''[[اجتهاد]]:''' [[استنباط]] [[احکام]] و [[وظایف عملی]] از [[ادله]] و اصول<ref>[[محمد صادق یوسفی مقدم\|یوسفی مقدم، محمد صادق]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۲، ص۱۲۰-۱۴۷.</ref>.		*'''اجتهاد:''' [[استنباط]] [[احکام]] و [[وظایف عملی]] از [[ادله]] و اصول<ref>[[محمد صادق یوسفی مقدم\|یوسفی مقدم، محمد صادق]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۲، ص۱۲۰-۱۴۷.</ref>.

	==واژه‌شناسی لغوی==		==واژه‌شناسی لغوی==
	*این واژه در لغت به‌معنای [[سخت‌کوشی]] است<ref>التحقیق، ج‌۲، ص‌۱۲۸، «جهد».</ref> و در اصطلاح از ۲ زاویه به آن نگریسته می‌شود<ref>[[محمد صادق یوسفی مقدم\|یوسفی مقدم، محمد صادق]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۲، ص۱۲۰-۱۴۷.</ref>:		*این واژه در لغت به‌معنای [[سخت‌کوشی]] است<ref>التحقیق، ج‌۲، ص‌۱۲۸، «جهد».</ref> و در اصطلاح از ۲ زاویه به آن نگریسته می‌شود<ref>[[محمد صادق یوسفی مقدم\|یوسفی مقدم، محمد صادق]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۲، ص۱۲۰-۱۴۷.</ref>:
	# [[اجتهاد]] به‌معنای عام، بین [[فقیهان]] [[شیعه]] و [[اهل سنت]]، که برای آن تعاریف مختلفی شده است؛ برخی آن را به‌کارگیری نهایت کوشش برای تحصیل [[ظن]] به [[حکم شرعی]]<ref>موسوعة الفقه، ج‌۳، ص‌۵؛ المنار، ج‌۵، ص‌۲۰۴؛ الاحکام، آمدی، ج‌۴، ص‌۱۶۲.</ref> یا تحصیل [[حجت]] بر [[حکم شرعی]] یا [[تعیین]] [[وظیفه عملی]] دانسته‌اند<ref>مصباح الاصول، ج‌۳، ص‌۴۳۴.</ref>. برخی دیگر [[اجتهاد]] را تلاشی [[علمی]] و روش‌مند جهت [[استنباط]] و استخراج [[حجت]] بر [[وظایف]] [[شرعی]] مربوط به موضوعات و پدیده‌های فرعی، از اصول و قواعد و منابع [[شرعی]] و [[عقلی]] می‌دانند<ref>آشنایی با علوم اسلامی، ج‌۳، ص‌۱۸؛ مجموعه آثار، ج‌۳، ص‌۱۹۶، «ختم نبوت».</ref>. کاربرد واژه [[اجتهاد]] در ملکه [[استنباط]] حکم‌شرعی و توان بر [[استنباط]]، بسیار رایج است<ref>کفایة‌الاصول، ص‌۴۶۳؛ زبدة‌الاصول، ص‌۱۵۹؛ خلاصة القوانین، ص‌۱۷۵.</ref>. و‌ کلمه [[مجتهد]] با همین نگرش، بر [[فقیه]] اطلاق‌ می‌شود؛ بنابراین، [[مجتهد]] کسی است که واجد ملکه [[استنباط]] باشد؛ هر چند بالفعل به [[استنباط]] نپردازد. ~~[[اجتهاد]]،~~ چه از نوع ملکه [[استنباط]] و چه به‌معنای فعلیت آن، به ۲ قسم"[[اجتهاد]] مطلق و تجزّی در [[اجتهاد]]" تقسیم می‌شود<ref>کفایة‌الاصول، ص‌۴۶۴؛ الفصول، ج‌۲، ص‌۱۱۷‌ـ‌۱۱۹؛ الاصول العامه، ص‌۵۸۲.</ref><ref>[[محمد صادق یوسفی مقدم\|یوسفی مقدم، محمد صادق]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۲، ص۱۲۰-۱۴۷.</ref>.		# اجتهاد به‌معنای عام، بین [[فقیهان]] [[شیعه]] و [[اهل سنت]]، که برای آن تعاریف مختلفی شده است؛ برخی آن را به‌کارگیری نهایت کوشش برای تحصیل [[ظن]] به [[حکم شرعی]]<ref>موسوعة الفقه، ج‌۳، ص‌۵؛ المنار، ج‌۵، ص‌۲۰۴؛ الاحکام، آمدی، ج‌۴، ص‌۱۶۲.</ref> یا تحصیل [[حجت]] بر [[حکم شرعی]] یا [[تعیین]] [[وظیفه عملی]] دانسته‌اند<ref>مصباح الاصول، ج‌۳، ص‌۴۳۴.</ref>. برخی دیگر اجتهاد را تلاشی [[علمی]] و روش‌مند جهت [[استنباط]] و استخراج [[حجت]] بر [[وظایف]] [[شرعی]] مربوط به موضوعات و پدیده‌های فرعی، از اصول و قواعد و منابع [[شرعی]] و [[عقلی]] می‌دانند<ref>آشنایی با علوم اسلامی، ج‌۳، ص‌۱۸؛ مجموعه آثار، ج‌۳، ص‌۱۹۶، «ختم نبوت».</ref>. کاربرد واژه اجتهاد در ملکه [[استنباط]] حکم‌شرعی و توان بر [[استنباط]]، بسیار رایج است<ref>کفایة‌الاصول، ص‌۴۶۳؛ زبدة‌الاصول، ص‌۱۵۹؛ خلاصة القوانین، ص‌۱۷۵.</ref>. و‌ کلمه [[مجتهد]] با همین نگرش، بر [[فقیه]] اطلاق‌ می‌شود؛ بنابراین، [[مجتهد]] کسی است که واجد ملکه [[استنباط]] باشد؛ هر چند بالفعل به [[استنباط]] نپردازد. اجتهاد، چه از نوع ملکه [[استنباط]] و چه به‌معنای فعلیت آن، به ۲ قسم"اجتهاد مطلق و تجزّی در اجتهاد" تقسیم می‌شود<ref>کفایة‌الاصول، ص‌۴۶۴؛ الفصول، ج‌۲، ص‌۱۱۷‌ـ‌۱۱۹؛ الاصول العامه، ص‌۵۸۲.</ref><ref>[[محمد صادق یوسفی مقدم\|یوسفی مقدم، محمد صادق]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۲، ص۱۲۰-۱۴۷.</ref>.
	# [[اجتهاد]] به‌معنای خاص، که تنها در میان [[فقیهان]] [[اهل سنت]] مطرح است. این اصطلاح مرادف با [[رأی]] و عبارت از نوعی [[تشریع]] و [[جعل]] [[قانون]] از سوی [[فقیه]] در موارد فقدان [[نص]] و مصداق روشن آن [[قیاس]] است<ref>الاصول العامه، ص‌۳۸۵.</ref>؛بلکه [[شافعی]] آن را مرادف [[قیاس]] می‌داند<ref>الرساله، ص‌۴۷۷.</ref>. [[شیعه]] به جهت غنای [[فرهنگی]] و برخوردار بودن از [[روایات]] [[امامان]]{{عم}} که ابواب گوناگون [[فقه]] را [[پوشش]] داده، خود را از [[اجتهاد]] به‌معنای خاص، بی‌نیاز می‌داند ولی [[اجتهاد]] به‌معنای عام را که در عصر [[معصومان]] نیز میان [[اصحاب]] ایشان رواج داشته، می‌پذیرد. به نظر برخی از [[فقیهان]] [[شیعه]]، اگر بعضی از منابع ~~[[اجتهاد]]،~~ مانند [[قیاس]]، از حوزه [[اجتهاد]] نظری حذف گردد، تعریف [[اجتهاد]] در میان [[شیعه]] و [[اهل سنت]] یکی می‌شود؛ چون [[اجتهاد]] بر اعتباراتی نظری مبتنی است که بیش‌تر از ظاهر [[نصوص]] مستفاد نیست<ref>معارج‌الاصول، ص‌۱۷۹‌ـ‌۱۸۰.</ref><ref>[[محمد صادق یوسفی مقدم\|یوسفی مقدم، محمد صادق]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۲، ص۱۲۰-۱۴۷.</ref>.		# اجتهاد به‌معنای خاص، که تنها در میان [[فقیهان]] [[اهل سنت]] مطرح است. این اصطلاح مرادف با [[رأی]] و عبارت از نوعی [[تشریع]] و [[جعل]] [[قانون]] از سوی [[فقیه]] در موارد فقدان [[نص]] و مصداق روشن آن [[قیاس]] است<ref>الاصول العامه، ص‌۳۸۵.</ref>؛بلکه [[شافعی]] آن را مرادف [[قیاس]] می‌داند<ref>الرساله، ص‌۴۷۷.</ref>. [[شیعه]] به جهت غنای [[فرهنگی]] و برخوردار بودن از [[روایات]] [[امامان]]{{عم}} که ابواب گوناگون [[فقه]] را [[پوشش]] داده، خود را از اجتهاد به‌معنای خاص، بی‌نیاز می‌داند ولی اجتهاد به‌معنای عام را که در عصر [[معصومان]] نیز میان [[اصحاب]] ایشان رواج داشته، می‌پذیرد. به نظر برخی از [[فقیهان]] [[شیعه]]، اگر بعضی از منابع اجتهاد، مانند [[قیاس]]، از حوزه اجتهاد نظری حذف گردد، تعریف اجتهاد در میان [[شیعه]] و [[اهل سنت]] یکی می‌شود؛ چون اجتهاد بر اعتباراتی نظری مبتنی است که بیش‌تر از ظاهر [[نصوص]] مستفاد نیست<ref>معارج‌الاصول، ص‌۱۷۹‌ـ‌۱۸۰.</ref><ref>[[محمد صادق یوسفی مقدم\|یوسفی مقدم، محمد صادق]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۲، ص۱۲۰-۱۴۷.</ref>.

	==[[اجتهاد]] در [[قرآن]]==		==اجتهاد در [[قرآن]]==

	==اهمیت [[اجتهاد]]==		==اهمیت اجتهاد==

	==[[تاریخ]] [[اجتهاد]]==		==[[تاریخ]] اجتهاد==

	==مقدمات [[اجتهاد]]==		==مقدمات اجتهاد==

	==[[وجوب]] تحصیل [[اجتهاد]]==		==[[وجوب]] تحصیل اجتهاد==

	==[[حجیت]] فتوای [[مجتهد]]==		==[[حجیت]] فتوای [[مجتهد]]==

	==منابع [[اجتهاد]]==		==منابع اجتهاد==

	===[[قرآن کریم\|قرآن مجید]]===		===[[قرآن کریم\|قرآن مجید]]===
خط ۵۰:		خط ۵۰:
	===[[مذهب]] [[صحابی]]===		===[[مذهب]] [[صحابی]]===

	==[[اجتهاد]] [[پیامبر]]{{صل}}==		==اجتهاد [[پیامبر]]{{صل}}==

	===[[دلایل]] جایز‌ نبودن [[اجتهاد]] [[پیامبر]]{{صل}}===		===[[دلایل]] جایز‌ نبودن اجتهاد [[پیامبر]]{{صل}}===
	====[[آیات]] [[قرآن]]====		====[[آیات]] [[قرآن]]====

	====[[عقل]]====		====[[عقل]]====

	===ادلّه معتقدان‌ به‌ [[اجتهاد]] [[پیامبر]]{{صل}} و نقد‌ آن===		===ادلّه معتقدان‌ به‌ اجتهاد [[پیامبر]]{{صل}} و نقد‌ آن===

	==[[اجتهاد در برابر نص]]==		==[[اجتهاد در برابر نص]]==

	==نقش [[اجتهاد]] و [[جایگاه]] منابع آن==		==نقش اجتهاد و [[جایگاه]] منابع آن==
	==منابع اصلی [[اجتهاد]]==		==منابع اصلی اجتهاد==

	==منابع==		==منابع==