اجتهاد در لغت - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* مقدمه */

2025-09-23T06:36:16Z

مقدمه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۳ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۰۶
خط ۶:		خط ۶:
	}}		}}

	==مقدمه==		== مقدمه ==
	[[اجتهاد]] از ماده «جهد»، به ضم جیم و فتح آن، به معنای توان<ref>{{عربی\|الجَهد والجُهد الطاقة}}؛ (علی بن اسماعیل (ابن سیده)، المحکم والمحیط الاعظم، ج۴، ص۱۵۳، ذیل واژه «ج ه د»).</ref>، به آخر رساندن [[قدرت]]<ref>{{عربی\|الجَهد والجُهد لغتان فصيحتان بمعنى واحد بلغ الرجل جُهده و جَهده و مجهوده إذا بلغ أقصى قوته و طوقه}}؛ (محمد بن حسن (ابن درید)، جمهرة اللغة، ج۲، ص۷۱، ذیل واژه «جُدَهَ»).</ref> و [[مشقت]]<ref>{{عربی\|«جهد» الجيم و الهاء و الدال. أصله المشقة}}؛ (احمد بن فارس، معجم مقاییس اللغة، ج۱، ص۴۸۶، ذیل واژه «جهد»).</ref> است. برخی گفته‌اند: «جَهد» به فتح جیم به معنای مشقت و [[سختی]] و «جُهد» به ضم جیم به معنای توان و [[طاقت]] است<ref>{{عربی\|قيل: الجَهد: المشقّة و الجُهد: الطاقة}}؛ (علی بن اسماعیل (ابن سیده)، المحکم و المحیط الاعظم، ج۴، ص۱۵۳، ذیل واژه «ج ح د»).</ref>. بر اساس معانی یادشده می‌توان گفت که اجتهاد عبارت است از «به‌کارگیری تلاش و [[کوشش]] در حد توان برای انجام کاری».		[[اجتهاد]] از ماده «جهد»، به ضم جیم و فتح آن، به معنای توان<ref>{{عربی\|الجَهد والجُهد الطاقة}}؛ (علی بن اسماعیل (ابن سیده)، المحکم والمحیط الاعظم، ج۴، ص۱۵۳، ذیل واژه «ج ه د»).</ref>، به آخر رساندن [[قدرت]]<ref>{{عربی\|الجَهد والجُهد لغتان فصيحتان بمعنى واحد بلغ الرجل جُهده و جَهده و مجهوده إذا بلغ أقصى قوته و طوقه}}؛ (محمد بن حسن (ابن درید)، جمهرة اللغة، ج۲، ص۷۱، ذیل واژه «جُدَهَ»).</ref> و [[مشقت]]<ref>{{عربی\|«جهد» الجيم و الهاء و الدال. أصله المشقة}}؛ (احمد بن فارس، معجم مقاییس اللغة، ج۱، ص۴۸۶، ذیل واژه «جهد»).</ref> است. برخی گفته‌اند: «جَهد» به فتح جیم به معنای مشقت و [[سختی]] و «جُهد» به ضم جیم به معنای توان و [[طاقت]] است<ref>{{عربی\|قيل: الجَهد: المشقّة و الجُهد: الطاقة}}؛ (علی بن اسماعیل (ابن سیده)، المحکم و المحیط الاعظم، ج۴، ص۱۵۳، ذیل واژه «ج ح د»).</ref>. بر اساس معانی یادشده می‌توان گفت که اجتهاد عبارت است از «به‌کارگیری تلاش و [[کوشش]] در حد توان برای انجام کاری».

	واژه «اجتهاد» به صیغه افتعال در [[قرآن کریم]] به چشم نمی‌خورد، اما به صورت مصدر در موارد متعدد ذکر شده و به همان معانی لغوی به کار رفته است. البته در برخی موارد به ضم جیم آمده است، مانند [[آیه مبارکه]] {{متن قرآن\|وَالَّذِينَ لَا يَجِدُونَ إِلَّا جُهْدَهُمْ}}<ref>«کسانی که جز توان (اندک) خود چیزی (برای دادن صدقه) نمی‌یابند» سوره توبه، آیه ۷۹.</ref> که در آن، «جهد» به معنای نیرو و توان است<ref>فضل بن حسن طبرسی، مجمع البیان، ج۵-۶، ص۸۴.</ref>، و در برخی موارد به فتح جیم آمده است، مانند [[آیه شریفه]] {{متن قرآن\|وَأَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَيْمَانِهِمْ}}<ref>«و سخت‌ترین سوگندهایشان را به خداوند خوردند که اگر نشانه‌ای برای آنان بیاید به آن ایمان می‌آورند» سوره انعام، آیه ۱۰۹.</ref>. این جمله در [[آیات]] متعدد ذکر شده است. واژۀ «جَهد» که در این جمله به کار رفته، در [[آیه]] ۱۰۹ [[سوره انعام]]<ref>فضل بن حسن طبرسی، مجمع البیان، ج۳-۴، ص۵۴۰.</ref>، آیه ۵۳ [[سوره مائده]]<ref>فضل بن حسن طبرسی، مجمع البیان، ج۳-۴، ص۳۲۰.</ref> و [[آیه]] ۳۸ [[سوره نحل]]<ref>فضل بن حسن طبرسی، مجمع البیان، ج۵-۶، ص۵۵۵.</ref> به معنای [[کوشش]] و تلاش است و در آیه ۵۳ [[سوره نور]]<ref>فضل بن حسن طبرسی، مجمع البیان، ج۷-۸، ص۲۳۸.</ref> و آیه ۴۲ [[سوره فاطر]]<ref>فضل بن حسن طبرسی، مجمع البیان، ج۷-۸، ص۶۴۴.</ref> به معنای توان و نیروست.		واژه «اجتهاد» به صیغه افتعال در [[قرآن کریم]] به چشم نمی‌خورد، اما به صورت مصدر در موارد متعدد ذکر شده و به همان معانی لغوی به کار رفته است. البته در برخی موارد به ضم جیم آمده است، مانند [[آیه مبارکه]] {{متن قرآن\|وَالَّذِينَ لَا يَجِدُونَ إِلَّا جُهْدَهُمْ}}<ref>«کسانی که جز توان (اندک) خود چیزی (برای دادن صدقه) نمی‌یابند» سوره توبه، آیه ۷۹.</ref> که در آن، «جهد» به معنای نیرو و توان است<ref>فضل بن حسن طبرسی، مجمع البیان، ج۵-۶، ص۸۴.</ref>، و در برخی موارد به فتح جیم آمده است، مانند [[آیه شریفه]] {{متن قرآن\|وَأَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَيْمَانِهِمْ}}<ref>«و سخت‌ترین سوگندهایشان را به خداوند خوردند که اگر نشانه‌ای برای آنان بیاید به آن ایمان می‌آورند» سوره انعام، آیه ۱۰۹.</ref>. این جمله در [[آیات]] متعدد ذکر شده است. واژۀ «جَهد» که در این جمله به کار رفته، در [[آیه]] ۱۰۹ [[سوره انعام]]<ref>فضل بن حسن طبرسی، مجمع البیان، ج۳-۴، ص۵۴۰.</ref>، آیه ۵۳ [[سوره مائده]]<ref>فضل بن حسن طبرسی، مجمع البیان، ج۳-۴، ص۳۲۰.</ref> و [[آیه]] ۳۸ [[سوره نحل]]<ref>فضل بن حسن طبرسی، مجمع البیان، ج۵-۶، ص۵۵۵.</ref> به معنای کوشش و تلاش است و در آیه ۵۳ [[سوره نور]]<ref>فضل بن حسن طبرسی، مجمع البیان، ج۷-۸، ص۲۳۸.</ref> و آیه ۴۲ [[سوره فاطر]]<ref>فضل بن حسن طبرسی، مجمع البیان، ج۷-۸، ص۶۴۴.</ref> به معنای توان و نیروست.

	واژه «[[اجتهاد]]» و مشتقات آن در [[سخنان معصومان]] نیز به همان معنای لغوی به کار رفته است؛ مانند: {{متن حدیث\|إِنَّكَ لَنْ تَبْلُغَ فِي النَّظَرِ لِنَفْسِكَ وَ إِنِ اجْتَهَدْتَ مَبْلَغَ نَظَرِي}}<ref>تو هر چه هم کوشش کنی و مصالح خود را در نظر بگیری، آن اندازه که من درباره تو تشخیص می‌‌دهم، تشخیص نخواهی داد» (نهج البلاغه، ترجمه رضا آشتیانی و محمدجعفر امامی، نامه ۳۱، ص۱۸۵).</ref>؛ {{متن حدیث\|تَجْتَهِدَ لِنَفْسِكَ فِي اتِّبَاعِ مَا عَهِدْتُ إِلَيْكَ فِي عَهْدِي هَذَا}}<ref>«برای پیروی از این عهدنامه کوشش نما» (نهج البلاغه، ترجمه رضا آشتیانی و محمدجعفر امامی، نامه ۳۱، ص۱۸۰).</ref>؛ {{متن حدیث\|وَ يَحِقُّ عَلَى الْمُسْلِمِينَ الِاجْتِهَادُ فِي التَّوَاصُلِ وَ التَّعَاوُنُ عَلَى التَّعَاطُفِ وَ الْمُوَاسَاةُ لِأَهْلِ الْحَاجَةِ}}<ref>محمد بن یعقوب کلینی، اصول کافی، ج۲، ص۱۷۴؛ «بر مسلمانان سزاوار است که در پیوستن به یکدیگر و همکاری در رسیدگی به همدیگر و یاری نیازمندان بکوشند».</ref>. این واژه به تدریج از معانی لغوی خود که صرف نیرو و توان یا تلاش و کوشش در انجام کار می‌باشد، دور شده و در معنای اصطلاحی دیگری به کار گرفته شده است.<ref>[[محمد اسحاق عارفی\|عارفی، محمد اسحاق]]، [[خاتمیت و پرسش‌های نو ج۱ (کتاب)\|خاتمیت و پرسش‌های نو ج۱]] ص ۲۳۸.</ref>.		واژه «[[اجتهاد]]» و مشتقات آن در سخنان معصومان نیز به همان معنای لغوی به کار رفته است؛ مانند: {{متن حدیث\|إِنَّكَ لَنْ تَبْلُغَ فِي النَّظَرِ لِنَفْسِكَ وَ إِنِ اجْتَهَدْتَ مَبْلَغَ نَظَرِي}}<ref>تو هر چه هم کوشش کنی و مصالح خود را در نظر بگیری، آن اندازه که من درباره تو تشخیص می‌‌دهم، تشخیص نخواهی داد» (نهج البلاغه، ترجمه رضا آشتیانی و محمدجعفر امامی، نامه ۳۱، ص۱۸۵).</ref>؛ {{متن حدیث\|تَجْتَهِدَ لِنَفْسِكَ فِي اتِّبَاعِ مَا عَهِدْتُ إِلَيْكَ فِي عَهْدِي هَذَا}}<ref>«برای پیروی از این عهدنامه کوشش نما» (نهج البلاغه، ترجمه رضا آشتیانی و محمدجعفر امامی، نامه ۳۱، ص۱۸۰).</ref>؛ {{متن حدیث\|وَ يَحِقُّ عَلَى الْمُسْلِمِينَ الِاجْتِهَادُ فِي التَّوَاصُلِ وَ التَّعَاوُنُ عَلَى التَّعَاطُفِ وَ الْمُوَاسَاةُ لِأَهْلِ الْحَاجَةِ}}<ref>محمد بن یعقوب کلینی، اصول کافی، ج۲، ص۱۷۴؛ «بر مسلمانان سزاوار است که در پیوستن به یکدیگر و همکاری در رسیدگی به همدیگر و یاری نیازمندان بکوشند».</ref>. این واژه به تدریج از معانی لغوی خود که صرف نیرو و توان یا تلاش و کوشش در انجام کار می‌باشد، دور شده و در معنای اصطلاحی دیگری به کار گرفته شده است<ref>[[محمد اسحاق عارفی\|عارفی، محمد اسحاق]]، [[خاتمیت و پرسش‌های نو ج۱ (کتاب)\|خاتمیت و پرسش‌های نو ج۱]]، ص ۲۳۸.</ref>.

	== منابع ==		== منابع ==

Bahmani در ‏۲۳ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۵:۳۵

2025-09-23T05:35:00Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۳ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۰۵
خط ۲:		خط ۲:
	\| موضوع مرتبط = اجتهاد		\| موضوع مرتبط = اجتهاد
	\| عنوان مدخل = اجتهاد		\| عنوان مدخل = اجتهاد
	\| مداخل مرتبط = [[اجتهاد در لغت]] - [[اجتهاد در قرآن]] - [[اجتهاد در کلام اسلامی]] - [[اجتهاد در ~~فلسفه دین و کلام جدید~~]] - [[اجتهاد در فقه ~~اسلامی~~]] - [[اجتهاد در ~~فقه سیاسی~~]] - [[اجتهاد در ~~فرهنگ~~ و ~~معارف انقلاب اسلامی~~]] - [[اجتهاد از دیدگاه اهل سنت]]		\| مداخل مرتبط = [[اجتهاد در لغت]] - [[اجتهاد در قرآن]] - [[اجتهاد در کلام اسلامی]] - [[اجتهاد در فقه اسلامی]] - [[اجتهاد در فقه سیاسی]] - [[اجتهاد در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]] - [[اجتهاد در فلسفه دین و کلام جدید]] - [[اجتهاد از دیدگاه اهل سنت]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

Jaafari در ‏۲۰ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۴:۵۷

2025-08-20T04:57:59Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۰ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۲۷
خط ۲:		خط ۲:
	\| موضوع مرتبط = اجتهاد		\| موضوع مرتبط = اجتهاد
	\| عنوان مدخل = اجتهاد		\| عنوان مدخل = اجتهاد
	\| مداخل مرتبط = [[اجتهاد در لغت]] - [[اجتهاد در قرآن]] - [[اجتهاد در کلام اسلامی]] - [[اجتهاد در فقه اسلامی]] - [[اجتهاد در فقه سیاسی]] - [[اجتهاد در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی~~]] - [[اجتهاد در فلسفه دین و کلام جدید~~]] - [[اجتهاد از دیدگاه اهل سنت]]		\| مداخل مرتبط = [[اجتهاد در لغت]] - [[اجتهاد در قرآن]] - [[اجتهاد در کلام اسلامی]] - [[اجتهاد در فلسفه دین و کلام جدید]] - [[اجتهاد در فقه اسلامی]] - [[اجتهاد در فقه سیاسی]] - [[اجتهاد در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]] - [[اجتهاد از دیدگاه اهل سنت]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

Jaafari در ‏۱۸ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۳۴

2025-08-18T07:34:20Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۰۴
خط ۲:		خط ۲:
	\| موضوع مرتبط = اجتهاد		\| موضوع مرتبط = اجتهاد
	\| عنوان مدخل = اجتهاد		\| عنوان مدخل = اجتهاد
	\| مداخل مرتبط = [[اجتهاد در لغت]] - [[اجتهاد در قرآن]] - [[اجتهاد در کلام اسلامی]] - [[اجتهاد در فقه اسلامی]] - [[اجتهاد در فقه سیاسی]] - [[اجتهاد در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]] - [[اجتهاد از دیدگاه اهل سنت]]		\| مداخل مرتبط = [[اجتهاد در لغت]] - [[اجتهاد در قرآن]] - [[اجتهاد در کلام اسلامی]] - [[اجتهاد در فقه اسلامی]] - [[اجتهاد در فقه سیاسی]] - [[اجتهاد در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]] - [[اجتهاد در فلسفه دین و کلام جدید]] - [[اجتهاد از دیدگاه اهل سنت]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

Jaafari: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = اجتهاد | عنوان مدخل = اجتهاد | مداخل مرتبط = اجتهاد در لغت - اجتهاد در قرآن - اجتهاد در کلام اسلامی - اجتهاد در فقه اسلامی - اجتهاد در فقه سیاسی - اجتهاد در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی - اجتهاد از دیدگاه اهل س...» ایجاد کرد

2024-03-03T08:52:36Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = اجتهاد | عنوان مدخل = اجتهاد | مداخل مرتبط = اجتهاد در لغت - اجتهاد در قرآن - اجتهاد در کلام اسلامی - اجتهاد در فقه اسلامی - اجتهاد در فقه سیاسی - اجتهاد در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی - اجتهاد از دیدگاه اهل س...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = اجتهاد
| عنوان مدخل = اجتهاد
| مداخل مرتبط = [[اجتهاد در لغت]] - [[اجتهاد در قرآن]] - [[اجتهاد در کلام اسلامی]] - [[اجتهاد در فقه اسلامی]] - [[اجتهاد در فقه سیاسی]] - [[اجتهاد در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]] - [[اجتهاد از دیدگاه اهل سنت]]
| پرسش مرتبط =
}}

==مقدمه==
[[اجتهاد]] از ماده «جهد»، به ضم جیم و فتح آن، به معنای توان<ref>{{عربی|الجَهد والجُهد الطاقة}}؛ (علی بن اسماعیل (ابن سیده)، المحکم والمحیط الاعظم، ج۴، ص۱۵۳، ذیل واژه «ج ه د»).</ref>، به آخر رساندن [[قدرت]]<ref>{{عربی|الجَهد والجُهد لغتان فصيحتان بمعنى واحد بلغ الرجل جُهده و جَهده و مجهوده إذا بلغ أقصى قوته و طوقه}}؛ (محمد بن حسن (ابن درید)، جمهرة اللغة، ج۲، ص۷۱، ذیل واژه «جُدَهَ»).</ref> و [[مشقت]]<ref>{{عربی|«جهد» الجيم و الهاء و الدال. أصله المشقة}}؛ (احمد بن فارس، معجم مقاییس اللغة، ج۱، ص۴۸۶، ذیل واژه «جهد»).</ref> است. برخی گفته‌اند: «جَهد» به فتح جیم به معنای مشقت و [[سختی]] و «جُهد» به ضم جیم به معنای توان و [[طاقت]] است<ref>{{عربی|قيل: الجَهد: المشقّة و الجُهد: الطاقة}}؛ (علی بن اسماعیل (ابن سیده)، المحکم و المحیط الاعظم، ج۴، ص۱۵۳، ذیل واژه «ج ح د»).</ref>. بر اساس معانی یادشده می‌توان گفت که اجتهاد عبارت است از «به‌کارگیری تلاش و [[کوشش]] در حد توان برای انجام کاری».

واژه «اجتهاد» به صیغه افتعال در [[قرآن کریم]] به چشم نمی‌خورد، اما به صورت مصدر در موارد متعدد ذکر شده و به همان معانی لغوی به کار رفته است. البته در برخی موارد به ضم جیم آمده است، مانند [[آیه مبارکه]] {{متن قرآن|وَالَّذِينَ لَا يَجِدُونَ إِلَّا جُهْدَهُمْ}}<ref>«کسانی که جز توان (اندک) خود چیزی (برای دادن صدقه) نمی‌یابند» سوره توبه، آیه ۷۹.</ref> که در آن، «جهد» به معنای نیرو و توان است<ref>فضل بن حسن طبرسی، مجمع البیان، ج۵-۶، ص۸۴.</ref>، و در برخی موارد به فتح جیم آمده است، مانند [[آیه شریفه]] {{متن قرآن|وَأَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَيْمَانِهِمْ}}<ref>«و سخت‌ترین سوگندهایشان را به خداوند خوردند که اگر نشانه‌ای برای آنان بیاید به آن ایمان می‌آورند» سوره انعام، آیه ۱۰۹.</ref>. این جمله در [[آیات]] متعدد ذکر شده است. واژۀ «جَهد» که در این جمله به کار رفته، در [[آیه]] ۱۰۹ [[سوره انعام]]<ref>فضل بن حسن طبرسی، مجمع البیان، ج۳-۴، ص۵۴۰.</ref>، آیه ۵۳ [[سوره مائده]]<ref>فضل بن حسن طبرسی، مجمع البیان، ج۳-۴، ص۳۲۰.</ref> و [[آیه]] ۳۸ [[سوره نحل]]<ref>فضل بن حسن طبرسی، مجمع البیان، ج۵-۶، ص۵۵۵.</ref> به معنای [[کوشش]] و تلاش است و در آیه ۵۳ [[سوره نور]]<ref>فضل بن حسن طبرسی، مجمع البیان، ج۷-۸، ص۲۳۸.</ref> و آیه ۴۲ [[سوره فاطر]]<ref>فضل بن حسن طبرسی، مجمع البیان، ج۷-۸، ص۶۴۴.</ref> به معنای توان و نیروست.

واژه «[[اجتهاد]]» و مشتقات آن در [[سخنان معصومان]] نیز به همان معنای لغوی به کار رفته است؛ مانند: {{متن حدیث|إِنَّكَ لَنْ تَبْلُغَ فِي النَّظَرِ لِنَفْسِكَ وَ إِنِ اجْتَهَدْتَ مَبْلَغَ نَظَرِي}}<ref>تو هر چه هم کوشش کنی و مصالح خود را در نظر بگیری، آن اندازه که من درباره تو تشخیص می‌‌دهم، تشخیص نخواهی داد» (نهج البلاغه، ترجمه رضا آشتیانی و محمدجعفر امامی، نامه ۳۱، ص۱۸۵).</ref>؛ {{متن حدیث|تَجْتَهِدَ لِنَفْسِكَ فِي اتِّبَاعِ مَا عَهِدْتُ إِلَيْكَ فِي عَهْدِي هَذَا}}<ref>«برای پیروی از این عهدنامه کوشش نما» (نهج البلاغه، ترجمه رضا آشتیانی و محمدجعفر امامی، نامه ۳۱، ص۱۸۰).</ref>؛ {{متن حدیث|وَ يَحِقُّ عَلَى الْمُسْلِمِينَ الِاجْتِهَادُ فِي التَّوَاصُلِ وَ التَّعَاوُنُ عَلَى التَّعَاطُفِ وَ الْمُوَاسَاةُ لِأَهْلِ الْحَاجَةِ}}<ref>محمد بن یعقوب کلینی، اصول کافی، ج۲، ص۱۷۴؛ «بر مسلمانان سزاوار است که در پیوستن به یکدیگر و همکاری در رسیدگی به همدیگر و یاری نیازمندان بکوشند».</ref>. این واژه به تدریج از معانی لغوی خود که صرف نیرو و توان یا تلاش و کوشش در انجام کار می‌باشد، دور شده و در معنای اصطلاحی دیگری به کار گرفته شده است.<ref>[[محمد اسحاق عارفی|عارفی، محمد اسحاق]]، [[خاتمیت و پرسش‌های نو ج۱ (کتاب)|خاتمیت و پرسش‌های نو ج۱]] ص ۲۳۸.</ref>.

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:1379348.jpg|22px]] [[محمد اسحاق عارفی|عارفی، محمد اسحاق]]، [[خاتمیت و پرسش‌های نو ج۱ (کتاب)|'''خاتمیت و پرسش‌های نو ج۱''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:اجتهاد]]