احتجاج در قرآن - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* دوم: اثبات جهان آخرت و نفی استبعاد منکران معاد */

2023-08-02T10:05:36Z

دوم: اثبات جهان آخرت و نفی استبعاد منکران معاد

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲ اوت ۲۰۲۳، ساعت ۱۳:۳۵
خط ۷۵:		خط ۷۵:
	بیش‌ترین درگیری [[پیامبران]] با مخالفان، در زمینه [[اعتقاد]] به [[معاد]] و روز جزا و رسیدگی به حساب [[انسان‌ها]] بوده است و مخالفان [[پیامبران]] کسانی بودند که بر مقدّرات [[جامعه]] خود تسلّط داشتند و بر آنها به دل‌خواه، [[حکومت]] می‌کردند و با این [[اعتقاد]] که [[جهان]] دیگری باشد و همه [[انسان‌ها]] در آن [[جهان]] زنده شوند و به [[نیک]] و بد [[اعمال]] آنان رسیدگی شود و هرکس جزای عمل خوب و بد خود را ببیند، به شدّت [[مخالفت]] می‌کردند و چون [[عقیده]] به [[جهان آخرت]] با [[اعمال]] و [[رفتار]] آنها با افراد [[جامعه]] خود منافات داشت، وجود [[جهان]] دیگر و زنده شدن دوباره را امری محال می‌پنداشتند و [[پیامبران]] که منادیان [[ایمان]] به [[عالم آخرت]] بودند، با استبعاد و [[مخالفت]] منکران [[معاد]] روبه‌رو می‌شدند<ref> مجمع‌البیان، ج‌۶، ص‌۶۴۸؛ المیزان، ج‌۱۳، ص‌۱۱۵.</ref>: {{متن قرآن\|أَئِذَا كُنَّا عِظَامًا وَرُفَاتًا أَإِنَّا لَمَبْعُوثُونَ خَلْقًا جَدِيدًا}}<ref> آیا هنگامی که استخوان‌هایی شویم و خاکستری با آفرینشی تازه برانگیخته می‌شویم؟؛ سوره اسراء، آیه ۴۹.</ref>.		بیش‌ترین درگیری [[پیامبران]] با مخالفان، در زمینه [[اعتقاد]] به [[معاد]] و روز جزا و رسیدگی به حساب [[انسان‌ها]] بوده است و مخالفان [[پیامبران]] کسانی بودند که بر مقدّرات [[جامعه]] خود تسلّط داشتند و بر آنها به دل‌خواه، [[حکومت]] می‌کردند و با این [[اعتقاد]] که [[جهان]] دیگری باشد و همه [[انسان‌ها]] در آن [[جهان]] زنده شوند و به [[نیک]] و بد [[اعمال]] آنان رسیدگی شود و هرکس جزای عمل خوب و بد خود را ببیند، به شدّت [[مخالفت]] می‌کردند و چون [[عقیده]] به [[جهان آخرت]] با [[اعمال]] و [[رفتار]] آنها با افراد [[جامعه]] خود منافات داشت، وجود [[جهان]] دیگر و زنده شدن دوباره را امری محال می‌پنداشتند و [[پیامبران]] که منادیان [[ایمان]] به [[عالم آخرت]] بودند، با استبعاد و [[مخالفت]] منکران [[معاد]] روبه‌رو می‌شدند<ref> مجمع‌البیان، ج‌۶، ص‌۶۴۸؛ المیزان، ج‌۱۳، ص‌۱۱۵.</ref>: {{متن قرآن\|أَئِذَا كُنَّا عِظَامًا وَرُفَاتًا أَإِنَّا لَمَبْعُوثُونَ خَلْقًا جَدِيدًا}}<ref> آیا هنگامی که استخوان‌هایی شویم و خاکستری با آفرینشی تازه برانگیخته می‌شویم؟؛ سوره اسراء، آیه ۴۹.</ref>.

	در آیه‌ ۷۹ [[سوره یس]]، پس از [[نقل]] [[کلام]] [[مشرکان]] درباره [[انکار]] [[معاد]] می‌فرماید: همان خدایی که ابتدا [[انسان‌ها]] را [[آفریده]]، [[نادانی]] و [[ناتوانی]] بر او عارض نشده<ref> المیزان، ج‌۱۷، ص‌۱۱۳؛ مجمع‌البیان، ج‌۸، ص‌۶۷۸.</ref>. و می‌تواند دوباره آنها را زنده کند و به ایشان [[حیات]] مجدّد ببخشد {{متن قرآن\|قُلْ يُحْيِيهَا الَّذِي أَنشَأَهَا أَوَّلَ مَرَّةٍ وَهُوَ بِكُلِّ خَلْقٍ عَلِيمٌ}}<ref> بگو: همان کس که آن را نخست آفرید زنده‌اش می‌گرداند و او به (حال) هر آفریده‌ای داناست؛ سوره یس، آیه ۷۹ - ۸۱.</ref> و برای تثبیت این مطلب، در [[آیات]] بعدی، [[خلق]] [[آتش]] از درخت سبز و [[خلق]] [[آسمان]] و [[زمین]] را یادآور شده و نتیجه گرفته است: خدایی که [[قدرت]] داشته است آنها را بیافریند می‌تواند<ref> المیزان، ج‌۱۷، ص‌۱۱۳؛ التحریروالتنویر، ج‌۲۳، ص‌۷۸؛ مجمع‌البیان، ج‌۸، ص‌۶۷۹؛ تفسیر مراغی، مج‌۸، ج‌۲۳ ص‌۳۶.</ref>. مثل [[انسان‌ها]] را دوباره زنده کند: {{متن قرآن\|الَّذِي جَعَلَ لَكُم مِّنَ الشَّجَرِ الأَخْضَرِ نَارًا فَإِذَا أَنتُم مِّنْهُ تُوقِدُونَ أَوَلَيْسَ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ بِقَادِرٍ عَلَى أَنْ يَخْلُقَ مِثْلَهُم بَلَى وَهُوَ الْخَلاَّقُ الْعَلِيمُ}}<ref>همان که از درخت سبز برای شما آتشی (سرخ) پدید آورده است که از آن (چیزی) می‌افروزید. و آیا آن کس که آفریننده آسمان‌ها و زمین است توانا نیست که مانند آنان را بیافریند؟ چرا (هست) و اوست که آفریننده داناست؛ سوره یس، آیه ۷۹ - ۸۱.</ref>.<ref>[[فتاح آقازاده\|آقازاده، فتاح]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]] ~~ج۲،~~ ص ۲۰۴ - ۲۱۵.</ref>		در آیه‌ ۷۹ [[سوره یس]]، پس از [[نقل]] [[کلام]] [[مشرکان]] درباره [[انکار]] [[معاد]] می‌فرماید: همان خدایی که ابتدا [[انسان‌ها]] را [[آفریده]]، [[نادانی]] و [[ناتوانی]] بر او عارض نشده<ref> المیزان، ج‌۱۷، ص‌۱۱۳؛ مجمع‌البیان، ج‌۸، ص‌۶۷۸.</ref>. و می‌تواند دوباره آنها را زنده کند و به ایشان [[حیات]] مجدّد ببخشد {{متن قرآن\|قُلْ يُحْيِيهَا الَّذِي أَنشَأَهَا أَوَّلَ مَرَّةٍ وَهُوَ بِكُلِّ خَلْقٍ عَلِيمٌ}}<ref> بگو: همان کس که آن را نخست آفرید زنده‌اش می‌گرداند و او به (حال) هر آفریده‌ای داناست؛ سوره یس، آیه ۷۹ - ۸۱.</ref> و برای تثبیت این مطلب، در [[آیات]] بعدی، [[خلق]] [[آتش]] از درخت سبز و [[خلق]] [[آسمان]] و [[زمین]] را یادآور شده و نتیجه گرفته است: خدایی که [[قدرت]] داشته است آنها را بیافریند می‌تواند<ref> المیزان، ج‌۱۷، ص‌۱۱۳؛ التحریروالتنویر، ج‌۲۳، ص‌۷۸؛ مجمع‌البیان، ج‌۸، ص‌۶۷۹؛ تفسیر مراغی، مج‌۸، ج‌۲۳ ص‌۳۶.</ref>. مثل [[انسان‌ها]] را دوباره زنده کند: {{متن قرآن\|الَّذِي جَعَلَ لَكُم مِّنَ الشَّجَرِ الأَخْضَرِ نَارًا فَإِذَا أَنتُم مِّنْهُ تُوقِدُونَ أَوَلَيْسَ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ بِقَادِرٍ عَلَى أَنْ يَخْلُقَ مِثْلَهُم بَلَى وَهُوَ الْخَلاَّقُ الْعَلِيمُ}}<ref>همان که از درخت سبز برای شما آتشی (سرخ) پدید آورده است که از آن (چیزی) می‌افروزید. و آیا آن کس که آفریننده آسمان‌ها و زمین است توانا نیست که مانند آنان را بیافریند؟ چرا (هست) و اوست که آفریننده داناست؛ سوره یس، آیه ۷۹ - ۸۱.</ref>.<ref>[[فتاح آقازاده\|آقازاده، فتاح]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم ج۲]]، ص ۲۰۴ - ۲۱۵.</ref>

	=== سوم: [[اثبات رسالت پیامبران]] ===		=== سوم: [[اثبات رسالت پیامبران]] ===

Bahmani: /* معناشناسی */

2023-08-02T06:52:37Z

معناشناسی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲ اوت ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۲۲
خط ۷:		خط ۷:

	== معناشناسی ==		== معناشناسی ==
	[[احتجاج]] از باب افتعال به‌ معنای اقامه [[حجّت]] بر مدّعاست. "به چیزی [[احتجاج]] کرد یعنی آن را [[حجّت]] قرار داد" <ref>{{عربی\|" احتجّ بالشّیء أی اتّخذه حجّةً "}}؛ لسان‌العرب، ج‌۳، ص‌۵۴، حجج.</ref>. [[حجّت]] در لغت به‌معنای [[دلیل]] و [[برهان]] است و علّت نام‌گذاری آن به [[حجّت]]، این است که از ریشه "[[حجّ]]" به‌معنای قصد گرفته شده و دلیلی که با آن مدّعا [[اثبات]] می‌شود، مقصود شخص احتجاج‌کننده است<ref> لسان‌العرب، ج‌۳، ص‌۵۲، تاج‌العروس، ج‌۳، ص‌۳۱۴، حجج.</ref>. یا به واسطه [[دلیل]]، [[اثبات]] مدّعا قصد می‌شود<ref> تفسیر آسان، ج‌۵، ص‌۱۱۶.</ref>. یا آنکه [[دلیل]]، خود قصد [[اثبات]] مدّعا را دارد<ref> منهج الصادقین، ج‌۳، ص‌۴۶۵.</ref>. به گفته برخی، [[حجّت]]، دلالت روشن برای [[اثبات]] مقصد [[حق]] و درست است<ref> مفردات، ص‌۲۱۹، «حجّ»؛ مجمع‌البیان، ج‌۲، ص‌۷۶۸.</ref>. و براساس [[نقل]] برخی دیگر، [[حجّت]]، چیزی است که بر صحّت ادّعا دلالت می‌کند<ref> التعریفات، ص۱۱۲؛ التحریروالتنویر، ج۸، ص۱۵۱.</ref>.		[[احتجاج]] از باب افتعال به‌ معنای اقامه [[حجّت]] بر مدّعاست. "به چیزی [[احتجاج]] کرد یعنی آن را [[حجّت]] قرار داد"<ref>{{عربی\|" احتجّ بالشّیء أی اتّخذه حجّةً "}}؛ لسان‌العرب، ج‌۳، ص‌۵۴، حجج.</ref>. [[حجّت]] در لغت به‌معنای [[دلیل]] و [[برهان]] است و علّت نام‌گذاری آن به [[حجّت]]، این است که از ریشه "[[حجّ]]" به‌معنای قصد گرفته شده و دلیلی که با آن مدّعا [[اثبات]] می‌شود، مقصود شخص احتجاج‌کننده است<ref> لسان‌العرب، ج‌۳، ص‌۵۲، تاج‌العروس، ج‌۳، ص‌۳۱۴، حجج.</ref>. یا به واسطه [[دلیل]]، [[اثبات]] مدّعا قصد می‌شود<ref> تفسیر آسان، ج‌۵، ص‌۱۱۶.</ref>. یا آنکه [[دلیل]]، خود قصد [[اثبات]] مدّعا را دارد<ref> منهج الصادقین، ج‌۳، ص‌۴۶۵.</ref>. به گفته برخی، [[حجّت]]، دلالت روشن برای [[اثبات]] مقصد [[حق]] و درست است<ref> مفردات، ص‌۲۱۹، «حجّ»؛ مجمع‌البیان، ج‌۲، ص‌۷۶۸.</ref>. و براساس [[نقل]] برخی دیگر، [[حجّت]]، چیزی است که بر صحّت ادّعا دلالت می‌کند<ref> التعریفات، ص۱۱۲؛ التحریروالتنویر، ج۸، ص۱۵۱.</ref>.

	[[حجّت]] در منطق، تصدیقات معلومی است که باعث نیل به [[شناخت]] [[تصدیق]] مجهول می‌شود<ref> الاشارات والتنبیهات، ج‌۱، ص‌۲۶؛ المنطق، ص‌۲۳۲؛ شرح‌المنظومه، ج‌۱، ص‌۵۷ـ‌۶۰.</ref>. و آن بر سه قسم است: قیاس، استقرا و [[تمثیل]]. قیاس نیز از جهت مادّه، به صناعات [[خمس]] ([[برهان]]، [[جدل]]، [[خطابه]]، [[شعر]] و مغالطه) تقسیم می‌شود<ref> الاشارات والتنبیهات، ج‌۱، ص‌۲۸۸۷ـ‌۲۹۷.</ref> و در [[اصول فقه]]، دلیلی است که واسطه [[اثبات]] [[احکام شرعی]] برای متعلّق خود باشد<ref> فرائدالاصول، ج‌۱، ص‌۵۱؛ اصول‌الفقه، ج‌۲، ص‌۱۲.</ref>.<ref>[[فتاح آقازاده\|آقازاده، فتاح]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)\| دائرةالمعارف قرآن کریم ج۲]]، ص ۲۰۴ - ۲۱۵؛ [[محمد علی کوشا\|کوشا، محمد علی]]، [[احتجاج - کوشا (مقاله)\|مقاله «احتجاج»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|دانشنامه معاصر قرآن کریم]].</ref>		[[حجّت]] در منطق، تصدیقات معلومی است که باعث نیل به [[شناخت]] [[تصدیق]] مجهول می‌شود<ref> الاشارات والتنبیهات، ج‌۱، ص‌۲۶؛ المنطق، ص‌۲۳۲؛ شرح‌المنظومه، ج‌۱، ص‌۵۷ـ‌۶۰.</ref>. و آن بر سه قسم است: قیاس، استقرا و [[تمثیل]]. قیاس نیز از جهت مادّه، به صناعات [[خمس]] ([[برهان]]، [[جدل]]، [[خطابه]]، [[شعر]] و مغالطه) تقسیم می‌شود<ref> الاشارات والتنبیهات، ج‌۱، ص‌۲۸۸۷ـ‌۲۹۷.</ref> و در [[اصول فقه]]، دلیلی است که واسطه [[اثبات]] [[احکام شرعی]] برای متعلّق خود باشد<ref> فرائدالاصول، ج‌۱، ص‌۵۱؛ اصول‌الفقه، ج‌۲، ص‌۱۲.</ref>.<ref>[[فتاح آقازاده\|آقازاده، فتاح]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)\| دائرةالمعارف قرآن کریم ج۲]]، ص ۲۰۴ - ۲۱۵؛ [[محمد علی کوشا\|کوشا، محمد علی]]، [[احتجاج - کوشا (مقاله)\|مقاله «احتجاج»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|دانشنامه معاصر قرآن کریم]].</ref>

Bahmani: /* معناشناسی */

2023-08-02T06:51:54Z

معناشناسی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲ اوت ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۲۱
خط ۷:		خط ۷:

	== معناشناسی ==		== معناشناسی ==
	[[احتجاج]] از باب افتعال به‌ معنای اقامه [[حجّت]] بر ~~مدّعا است~~. "به چیزی [[احتجاج]] کرد یعنی آن را [[حجّت]] قرار داد" <ref>{{عربی\|" احتجّ بالشّیء أی اتّخذه حجّةً "}}؛ لسان‌العرب، ج‌۳، ص‌۵۴، حجج.</ref>. [[حجّت]] در لغت به‌معنای [[دلیل]] و [[برهان]] است و علّت نام‌گذاری آن به [[حجّت]]، این است که از ریشه "[[حجّ]]" به‌معنای قصد گرفته شده و دلیلی که با آن مدّعا [[اثبات]] می‌شود، مقصود شخص احتجاج‌کننده است<ref> لسان‌العرب، ج‌۳، ص‌۵۲، تاج‌العروس، ج‌۳، ص‌۳۱۴، حجج.</ref>. یا به واسطه [[دلیل]]، [[اثبات]] مدّعا قصد می‌شود<ref> تفسیر آسان، ج‌۵، ص‌۱۱۶.</ref>. یا آنکه [[دلیل]]، خود قصد [[اثبات]] مدّعا را دارد<ref> منهج الصادقین، ج‌۳، ص‌۴۶۵.</ref>. به گفته برخی، [[حجّت]]، دلالت روشن برای [[اثبات]] مقصد [[حق]] و درست است<ref> مفردات، ص‌۲۱۹، «حجّ»؛ مجمع‌البیان، ج‌۲، ص‌۷۶۸.</ref>. و براساس [[نقل]] برخی دیگر، [[حجّت]]، چیزی است که بر صحّت ادّعا دلالت می‌کند<ref> التعریفات، ص۱۱۲؛ التحریروالتنویر، ج۸، ص۱۵۱.</ref>.		[[احتجاج]] از باب افتعال به‌ معنای اقامه [[حجّت]] بر مدّعاست. "به چیزی [[احتجاج]] کرد یعنی آن را [[حجّت]] قرار داد" <ref>{{عربی\|" احتجّ بالشّیء أی اتّخذه حجّةً "}}؛ لسان‌العرب، ج‌۳، ص‌۵۴، حجج.</ref>. [[حجّت]] در لغت به‌معنای [[دلیل]] و [[برهان]] است و علّت نام‌گذاری آن به [[حجّت]]، این است که از ریشه "[[حجّ]]" به‌معنای قصد گرفته شده و دلیلی که با آن مدّعا [[اثبات]] می‌شود، مقصود شخص احتجاج‌کننده است<ref> لسان‌العرب، ج‌۳، ص‌۵۲، تاج‌العروس، ج‌۳، ص‌۳۱۴، حجج.</ref>. یا به واسطه [[دلیل]]، [[اثبات]] مدّعا قصد می‌شود<ref> تفسیر آسان، ج‌۵، ص‌۱۱۶.</ref>. یا آنکه [[دلیل]]، خود قصد [[اثبات]] مدّعا را دارد<ref> منهج الصادقین، ج‌۳، ص‌۴۶۵.</ref>. به گفته برخی، [[حجّت]]، دلالت روشن برای [[اثبات]] مقصد [[حق]] و درست است<ref> مفردات، ص‌۲۱۹، «حجّ»؛ مجمع‌البیان، ج‌۲، ص‌۷۶۸.</ref>. و براساس [[نقل]] برخی دیگر، [[حجّت]]، چیزی است که بر صحّت ادّعا دلالت می‌کند<ref> التعریفات، ص۱۱۲؛ التحریروالتنویر، ج۸، ص۱۵۱.</ref>.

	[[حجّت]] در منطق، تصدیقات معلومی است که باعث نیل به [[شناخت]] [[تصدیق]] مجهول می‌شود<ref> الاشارات والتنبیهات، ج‌۱، ص‌۲۶؛ المنطق، ص‌۲۳۲؛ شرح‌المنظومه، ج‌۱، ص‌۵۷ـ‌۶۰.</ref>. و آن بر سه قسم است: قیاس، استقرا و [[تمثیل]]. قیاس نیز از جهت مادّه، به صناعات [[خمس]] ([[برهان]]، [[جدل]]، [[خطابه]]، [[شعر]] و مغالطه) تقسیم می‌شود<ref> الاشارات والتنبیهات، ج‌۱، ص‌۲۸۸۷ـ‌۲۹۷.</ref> و در [[اصول فقه]]، دلیلی است که واسطه [[اثبات]] [[احکام شرعی]] برای متعلّق خود باشد<ref> فرائدالاصول، ج‌۱، ص‌۵۱؛ اصول‌الفقه، ج‌۲، ص‌۱۲.</ref>.<ref>[[فتاح آقازاده\|آقازاده، فتاح]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)\| دائرةالمعارف قرآن کریم ج۲]]، ص ۲۰۴ - ۲۱۵؛ [[محمد علی کوشا\|کوشا، محمد علی]]، [[احتجاج - کوشا (مقاله)\|مقاله «احتجاج»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|دانشنامه معاصر قرآن کریم]].</ref>		[[حجّت]] در منطق، تصدیقات معلومی است که باعث نیل به [[شناخت]] [[تصدیق]] مجهول می‌شود<ref> الاشارات والتنبیهات، ج‌۱، ص‌۲۶؛ المنطق، ص‌۲۳۲؛ شرح‌المنظومه، ج‌۱، ص‌۵۷ـ‌۶۰.</ref>. و آن بر سه قسم است: قیاس، استقرا و [[تمثیل]]. قیاس نیز از جهت مادّه، به صناعات [[خمس]] ([[برهان]]، [[جدل]]، [[خطابه]]، [[شعر]] و مغالطه) تقسیم می‌شود<ref> الاشارات والتنبیهات، ج‌۱، ص‌۲۸۸۷ـ‌۲۹۷.</ref> و در [[اصول فقه]]، دلیلی است که واسطه [[اثبات]] [[احکام شرعی]] برای متعلّق خود باشد<ref> فرائدالاصول، ج‌۱، ص‌۵۱؛ اصول‌الفقه، ج‌۲، ص‌۱۲.</ref>.<ref>[[فتاح آقازاده\|آقازاده، فتاح]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)\| دائرةالمعارف قرآن کریم ج۲]]، ص ۲۰۴ - ۲۱۵؛ [[محمد علی کوشا\|کوشا، محمد علی]]، [[احتجاج - کوشا (مقاله)\|مقاله «احتجاج»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|دانشنامه معاصر قرآن کریم]].</ref>

Bahmani: /* اقسام احتجاج */

2023-08-02T06:46:14Z

اقسام احتجاج

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲ اوت ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۱۶
خط ۴۵:		خط ۴۵:
	'''(۵): [[تمثیل]]:''' در بسیاری از [[احتجاجات]] [[قرآن]]، از مَثَل استفاده شده است؛ زیرا نوع [[مردم]]، از [[محسوسات]]، بیش‌تر متأثّر می‌شوند تا از [[برهان]] و استدلالات دیگر. بر این اساس، [[قرآن کریم]] از روش یاد‌شده برای [[اثبات]] مطلب و تفهیم به دیگران بیش‌ترین استفاده را برده و مطالب عالی و بلند را به‌ویژه در مسائل [[توحید]] با یک مَثَل بیان کرده است؛ برای مثال درباره [[پرستش]] [[بت‌ها]] و معبودان [[باطل]]، می‌فرماید: آن معبودها نمی‌توانند مگسی را بیافرینند و اگر مگسی چیزی را از آنها بگیرد نمی‌توانند آن را از او بازستانند: {{متن قرآن\|يَا أَيُّهَا النَّاسُ ضُرِبَ مَثَلٌ فَاسْتَمِعُوا لَهُ إِنَّ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِن دُونِ اللَّهِ لَن يَخْلُقُوا ذُبَابًا وَلَوِ اجْتَمَعُوا لَهُ وَإِن يَسْلُبْهُمُ الذُّبَابُ شَيْئًا لّا يَسْتَنقِذُوهُ مِنْهُ ضَعُفَ الطَّالِبُ وَالْمَطْلُوبُ}}<ref> ای مردم! مثلی زده شده است بدان گوش فرا دارید: بی‌گمان کسانی را که به جای خداوند (به پرستش) می‌خوانید هرگز نمی‌توانند مگسی بیافرینند هر چند برای آن فراهم آیند و اگر مگس چیزی از آنان در رباید نمی‌توانند از او باز گیرند، خواهان و خواسته، (هر دو) ناتوانند!؛ سوره حج، آیه ۷۳.</ref> [[قرآن]] با استفاده از این مَثَل، [[پرستش]] موجودات بی‌علم و [[اراده]] و هم‌ردیف قرار دادن آنان با [[خداوند]] عالم و قادر را [[نفی]] می‌کند<ref>المیزان، ج‌۱۴، ص‌۴۰۸.</ref>. در بیان همین مطلب و اینکه [[عبادت]] موجودات بی‌اراده و بی‌قدرت، جز [[اسارت]] و محدودیت چیزی را عاید [[انسان]] نمی‌کند، می‌فرماید: برده مملوکی که بر هیچ چیز توانا نیست، با کسی که [[امر به عدل]] می‌کند، آیا این دو مساوی‌اند: {{متن قرآن\|وَضَرَبَ اللَّهُ مَثَلاً رَّجُلَيْنِ أَحَدُهُمَا أَبْكَمُ لاَ يَقْدِرُ عَلَىَ شَيْءٍ وَهُوَ كَلٌّ عَلَى مَوْلاهُ أَيْنَمَا يُوَجِّههُّ لاَ يَأْتِ بِخَيْرٍ هَلْ يَسْتَوِي هُوَ وَمَن يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَهُوَ عَلَى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ}}<ref> و خداوند دو مرد را مثل می‌زند که یکی از آن دو گنگ است و توان هیچ کاری ندارد و سربار سرور خویش است، هر جا می‌فرستدش خیری (با خود) نمی‌آورد، آیا او با آن کس که به دادگری فرمان می‌دهد و بر راهی است راست، برابر است؟؛ سوره نحل، آیه ۷۶.</ref>. برای [[اثبات]] [[قدرت]] مطلقه [[خداوند]] بر [[جهان هستی]] و اینکه معبودان ساخته دست [[بشر]] هیچ [[سلطه]] و قدرتی بر مقدّرات [[بشر]] ندارند و این [[خداوند]] است که [[مربّی]] همه موجودات است و تمام هستی دست نیاز به‌سوی او دراز کرده‌اند، [[قرآن]] مَثَلی را ذکر کرده و در آن، به [[نابرابری]] [[انسان]] نابینا با [[انسانی]] که [[قدرت]] [[بینایی]] دارد و [[تاریکی]] را از [[نور]] تشخیص می‌دهد، تصریح کرده و فرموده است: {{متن قرآن\|قُلْ مَن رَّبُّ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ قُلِ اللَّهُ قُلْ أَفَاتَّخَذْتُم مِّن دُونِهِ أَوْلِيَاء لاَ يَمْلِكُونَ لِأَنفُسِهِمْ نَفْعًا وَلاَ ضَرًّا قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الأَعْمَى وَالْبَصِيرُ أَمْ هَلْ تَسْتَوِي الظُّلُمَاتُ وَالنُّورُ أَمْ جَعَلُواْ لِلَّهِ شُرَكَاء خَلَقُواْ كَخَلْقِهِ فَتَشَابَهَ الْخَلْقُ عَلَيْهِمْ قُلِ اللَّهُ خَالِقُ كُلِّ شَيْءٍ وَهُوَ الْوَاحِدُ الْقَهَّارُ}}<ref> بگو: پروردگار آسمان‌ها و زمین کیست؟ بگو: خداوند؛ بگو: آیا در برابر او سرورانی گزیده‌اید که هیچ سود و زیانی برای خویش در اختیار ندارند؟ بگو: آیا نابینا و بینا برابر است؟ یا تیرگی‌ها با روشنایی برابرند؟ یا برای خداوند شریک‌هایی تراشیده‌اند که همانند آفرینش او را آفریده‌اند بنابراین (این دو) آفرینش بر آنان مشتبه شده است؟ بگو خداوند آفریننده هر چیز است و اوست که یگانه دادفرماست؛ سوره رعد، آیه ۱۶.</ref>.		'''(۵): [[تمثیل]]:''' در بسیاری از [[احتجاجات]] [[قرآن]]، از مَثَل استفاده شده است؛ زیرا نوع [[مردم]]، از [[محسوسات]]، بیش‌تر متأثّر می‌شوند تا از [[برهان]] و استدلالات دیگر. بر این اساس، [[قرآن کریم]] از روش یاد‌شده برای [[اثبات]] مطلب و تفهیم به دیگران بیش‌ترین استفاده را برده و مطالب عالی و بلند را به‌ویژه در مسائل [[توحید]] با یک مَثَل بیان کرده است؛ برای مثال درباره [[پرستش]] [[بت‌ها]] و معبودان [[باطل]]، می‌فرماید: آن معبودها نمی‌توانند مگسی را بیافرینند و اگر مگسی چیزی را از آنها بگیرد نمی‌توانند آن را از او بازستانند: {{متن قرآن\|يَا أَيُّهَا النَّاسُ ضُرِبَ مَثَلٌ فَاسْتَمِعُوا لَهُ إِنَّ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِن دُونِ اللَّهِ لَن يَخْلُقُوا ذُبَابًا وَلَوِ اجْتَمَعُوا لَهُ وَإِن يَسْلُبْهُمُ الذُّبَابُ شَيْئًا لّا يَسْتَنقِذُوهُ مِنْهُ ضَعُفَ الطَّالِبُ وَالْمَطْلُوبُ}}<ref> ای مردم! مثلی زده شده است بدان گوش فرا دارید: بی‌گمان کسانی را که به جای خداوند (به پرستش) می‌خوانید هرگز نمی‌توانند مگسی بیافرینند هر چند برای آن فراهم آیند و اگر مگس چیزی از آنان در رباید نمی‌توانند از او باز گیرند، خواهان و خواسته، (هر دو) ناتوانند!؛ سوره حج، آیه ۷۳.</ref> [[قرآن]] با استفاده از این مَثَل، [[پرستش]] موجودات بی‌علم و [[اراده]] و هم‌ردیف قرار دادن آنان با [[خداوند]] عالم و قادر را [[نفی]] می‌کند<ref>المیزان، ج‌۱۴، ص‌۴۰۸.</ref>. در بیان همین مطلب و اینکه [[عبادت]] موجودات بی‌اراده و بی‌قدرت، جز [[اسارت]] و محدودیت چیزی را عاید [[انسان]] نمی‌کند، می‌فرماید: برده مملوکی که بر هیچ چیز توانا نیست، با کسی که [[امر به عدل]] می‌کند، آیا این دو مساوی‌اند: {{متن قرآن\|وَضَرَبَ اللَّهُ مَثَلاً رَّجُلَيْنِ أَحَدُهُمَا أَبْكَمُ لاَ يَقْدِرُ عَلَىَ شَيْءٍ وَهُوَ كَلٌّ عَلَى مَوْلاهُ أَيْنَمَا يُوَجِّههُّ لاَ يَأْتِ بِخَيْرٍ هَلْ يَسْتَوِي هُوَ وَمَن يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَهُوَ عَلَى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ}}<ref> و خداوند دو مرد را مثل می‌زند که یکی از آن دو گنگ است و توان هیچ کاری ندارد و سربار سرور خویش است، هر جا می‌فرستدش خیری (با خود) نمی‌آورد، آیا او با آن کس که به دادگری فرمان می‌دهد و بر راهی است راست، برابر است؟؛ سوره نحل، آیه ۷۶.</ref>. برای [[اثبات]] [[قدرت]] مطلقه [[خداوند]] بر [[جهان هستی]] و اینکه معبودان ساخته دست [[بشر]] هیچ [[سلطه]] و قدرتی بر مقدّرات [[بشر]] ندارند و این [[خداوند]] است که [[مربّی]] همه موجودات است و تمام هستی دست نیاز به‌سوی او دراز کرده‌اند، [[قرآن]] مَثَلی را ذکر کرده و در آن، به [[نابرابری]] [[انسان]] نابینا با [[انسانی]] که [[قدرت]] [[بینایی]] دارد و [[تاریکی]] را از [[نور]] تشخیص می‌دهد، تصریح کرده و فرموده است: {{متن قرآن\|قُلْ مَن رَّبُّ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ قُلِ اللَّهُ قُلْ أَفَاتَّخَذْتُم مِّن دُونِهِ أَوْلِيَاء لاَ يَمْلِكُونَ لِأَنفُسِهِمْ نَفْعًا وَلاَ ضَرًّا قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الأَعْمَى وَالْبَصِيرُ أَمْ هَلْ تَسْتَوِي الظُّلُمَاتُ وَالنُّورُ أَمْ جَعَلُواْ لِلَّهِ شُرَكَاء خَلَقُواْ كَخَلْقِهِ فَتَشَابَهَ الْخَلْقُ عَلَيْهِمْ قُلِ اللَّهُ خَالِقُ كُلِّ شَيْءٍ وَهُوَ الْوَاحِدُ الْقَهَّارُ}}<ref> بگو: پروردگار آسمان‌ها و زمین کیست؟ بگو: خداوند؛ بگو: آیا در برابر او سرورانی گزیده‌اید که هیچ سود و زیانی برای خویش در اختیار ندارند؟ بگو: آیا نابینا و بینا برابر است؟ یا تیرگی‌ها با روشنایی برابرند؟ یا برای خداوند شریک‌هایی تراشیده‌اند که همانند آفرینش او را آفریده‌اند بنابراین (این دو) آفرینش بر آنان مشتبه شده است؟ بگو خداوند آفریننده هر چیز است و اوست که یگانه دادفرماست؛ سوره رعد، آیه ۱۶.</ref>.

	'''(۶): تشبیه:''' یکی از راه‌های [[اثبات]] مدّعا در [[قرآن]]، تشبیه ([[تمثیل]] منطقی) است. در آیه ‌۵۹ [[سوره]] آل‌ [[عمران]] در بیان مخلوق بودن [[حضرت عیسی]] {{ع}} و اینکه متولّد شدن [[عیسی]] بدون واسطه پدر نمی‌تواند دلیلی بر مخلوق نبودن وی باشد، او را در نداشتن پدر<ref> المنار، ج۳، ص۳۱۹؛ التحریروالتنویر، ج۳، ص۲۶۳.</ref>. به [[حضرت آدم]] {{ع}} تشبیه می‌کند<ref>جامع‌البیان، مج‌۳، ج‌۳، ص‌۴۰۱.</ref>. که بدون واسطه پدر و مادر، [[خلق]] شده است؛ بنابراین همان‌طور که [[حضرت آدم]] مخلوق و [[بنده خدا]] است، [[عیسی]] نیز [[بنده]] و [[آفریده]] [[خدا]] است. این [[آیه]] در [[احتجاج]] با گروه نصارای [[نجران]] نازل شده است<ref>المیزان، ج‌۳، ص‌۲۱۲ مجمع‌البیان، ج‌۲ ص‌۷۶۲</ref>.<ref>[[فتاح آقازاده\|آقازاده، فتاح]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]] ج۲، ص ۲۰۴ - ~~۲۱۵~~.</ref>		'''(۶): تشبیه:''' یکی از راه‌های [[اثبات]] مدّعا در [[قرآن]]، تشبیه ([[تمثیل]] منطقی) است. در آیه ‌۵۹ [[سوره]] آل‌ [[عمران]] در بیان مخلوق بودن [[حضرت عیسی]] {{ع}} و اینکه متولّد شدن [[عیسی]] بدون واسطه پدر نمی‌تواند دلیلی بر مخلوق نبودن وی باشد، او را در نداشتن پدر<ref> المنار، ج۳، ص۳۱۹؛ التحریروالتنویر، ج۳، ص۲۶۳.</ref>. به [[حضرت آدم]] {{ع}} تشبیه می‌کند<ref>جامع‌البیان، مج‌۳، ج‌۳، ص‌۴۰۱.</ref>. که بدون واسطه پدر و مادر، [[خلق]] شده است؛ بنابراین همان‌طور که [[حضرت آدم]] مخلوق و [[بنده خدا]] است، [[عیسی]] نیز [[بنده]] و [[آفریده]] [[خدا]] است. این [[آیه]] در [[احتجاج]] با گروه نصارای [[نجران]] نازل شده است<ref>المیزان، ج‌۳، ص‌۲۱۲ مجمع‌البیان، ج‌۲ ص‌۷۶۲</ref>.<ref>[[فتاح آقازاده\|آقازاده، فتاح]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]] ج۲، ص ۲۰۴ - ۲۱۵؛ [[محمد علی کوشا\|کوشا، محمد علی]]، [[احتجاج - کوشا (مقاله)\|مقاله «احتجاج»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|دانشنامه معاصر قرآن کریم]].</ref>

	=== دوم: [[احتجاج]] عملی ===		=== دوم: [[احتجاج]] عملی ===
خط ۵۴:		خط ۵۴:
	'''(۳): [[مباهله]]:''' [[دعوت]] به [[مباهله]] از راه‌های [[اثبات]] حقّانیت و [[نبوّت]] [[پیامبران]] بوده که در آیه‌ ۶۱ [[سوره]] آل‌ [[عمران]] به آن اشاره شده است:<ref> التحریروالتنویر، ج‌۳، ص‌۲۶۵.</ref> {{متن قرآن\|فَمَنْ حَاجَّكَ فِيهِ مِن بَعْدِ مَا جَاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعَالَوْا نَدْعُ أَبْنَاءَنَا وَأَبْنَاءَكُمْ وَنِسَاءنَا وَنِسَاءكُمْ وَأَنفُسَنَا وأَنفُسَكُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَل لَّعْنَةَ اللَّهِ عَلَى الْكَاذِبِينَ}}<ref> بنابراین، پس از دست یافتن تو به دانش، به هر کس که با تو به چالش برخیزد؛ بگو: بیایید تا فرزندان خود و فرزندان شما و زنان خود و زنان شما و خودی‌هوای خویش و خودی‌های شما را فرا خوانیم آنگاه "به درگاه خداوند" زاری کنیم تا لعنت خداوند را بر دروغگویان نهیم؛ سوره آل عمران، آیه۶۱.</ref>. وقتی در برابر استدلال‌ها و [[معجزات]] [[پیامبران]] یا هر مدّعی حقّی در مسائل مربوط به [[اعتقادات دینی]] به جای [[تسلیم شدن]]، [[لجاجت]] صورت می‌گیرد، واپسین راه‌حلّ برای [[اثبات]] دعوی، [[مباهله]] یعنی [[نفرین]] کردن یک دیگر است تا هرکس که بر [[حقّ]] نیست، عذابی مهلک از‌ طرف [[خداوند]] بر او نازل شود. [[مباهله]] مخصوص [[رسول خدا]] نیست؛ بلکه هر فرد با [[ایمانی]] که [[تقوا]] و [[خداپرستی]] کامل داشته باشد، هنگامی که استدلال‌های او در برابر [[دشمن]] بر اثر [[لجاجت]] به جایی نرسید می‌تواند برای [[اثبات]] مدّعای خود به [[مباهله]] [[دعوت]] کند<ref> نمونه، ج‌۲ ص‌۴۴۷.</ref>. از کلمه {{متن قرآن\|حَاجَّكَ}} که در ابتدای [[آیه]] مذکور آمده، روشن می‌شود که [[مباهله]] در مقام [[احتجاج]] بوده و هنگامی که بنی‌نجران در مقابل ادلّه [[پیامبر]] [[تسلیم]] نشدند به [[پیامبر]] [[دستور]] داده شد تا [[حجّت]] دیگری که همان [[مباهله]] است، برای [[اثبات]] مدّعا اقامه کند<ref> مجمع‌البیان، ج۲ ص۷۶۳؛ التحریروالتنویر، ج‌۳، ص‌۲۶۴؛ تفسیرمراغی، مج‌۱، ج‌۳، ص‌۱۷۴.</ref>.		'''(۳): [[مباهله]]:''' [[دعوت]] به [[مباهله]] از راه‌های [[اثبات]] حقّانیت و [[نبوّت]] [[پیامبران]] بوده که در آیه‌ ۶۱ [[سوره]] آل‌ [[عمران]] به آن اشاره شده است:<ref> التحریروالتنویر، ج‌۳، ص‌۲۶۵.</ref> {{متن قرآن\|فَمَنْ حَاجَّكَ فِيهِ مِن بَعْدِ مَا جَاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعَالَوْا نَدْعُ أَبْنَاءَنَا وَأَبْنَاءَكُمْ وَنِسَاءنَا وَنِسَاءكُمْ وَأَنفُسَنَا وأَنفُسَكُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَل لَّعْنَةَ اللَّهِ عَلَى الْكَاذِبِينَ}}<ref> بنابراین، پس از دست یافتن تو به دانش، به هر کس که با تو به چالش برخیزد؛ بگو: بیایید تا فرزندان خود و فرزندان شما و زنان خود و زنان شما و خودی‌هوای خویش و خودی‌های شما را فرا خوانیم آنگاه "به درگاه خداوند" زاری کنیم تا لعنت خداوند را بر دروغگویان نهیم؛ سوره آل عمران، آیه۶۱.</ref>. وقتی در برابر استدلال‌ها و [[معجزات]] [[پیامبران]] یا هر مدّعی حقّی در مسائل مربوط به [[اعتقادات دینی]] به جای [[تسلیم شدن]]، [[لجاجت]] صورت می‌گیرد، واپسین راه‌حلّ برای [[اثبات]] دعوی، [[مباهله]] یعنی [[نفرین]] کردن یک دیگر است تا هرکس که بر [[حقّ]] نیست، عذابی مهلک از‌ طرف [[خداوند]] بر او نازل شود. [[مباهله]] مخصوص [[رسول خدا]] نیست؛ بلکه هر فرد با [[ایمانی]] که [[تقوا]] و [[خداپرستی]] کامل داشته باشد، هنگامی که استدلال‌های او در برابر [[دشمن]] بر اثر [[لجاجت]] به جایی نرسید می‌تواند برای [[اثبات]] مدّعای خود به [[مباهله]] [[دعوت]] کند<ref> نمونه، ج‌۲ ص‌۴۴۷.</ref>. از کلمه {{متن قرآن\|حَاجَّكَ}} که در ابتدای [[آیه]] مذکور آمده، روشن می‌شود که [[مباهله]] در مقام [[احتجاج]] بوده و هنگامی که بنی‌نجران در مقابل ادلّه [[پیامبر]] [[تسلیم]] نشدند به [[پیامبر]] [[دستور]] داده شد تا [[حجّت]] دیگری که همان [[مباهله]] است، برای [[اثبات]] مدّعا اقامه کند<ref> مجمع‌البیان، ج۲ ص۷۶۳؛ التحریروالتنویر، ج‌۳، ص‌۲۶۴؛ تفسیرمراغی، مج‌۱، ج‌۳، ص‌۱۷۴.</ref>.

	شایان ذکر است که به‌طور کلّی از [[قرآن]] به‌کارگیری لحن آرام و کلمات دل‌پسند در [[احتجاجات]] قابل استفاده است؛ زیرا به‌کار بردن کلمات [[خشن]] و الفاظ رکیک و لحن تند سبب فرار و تنفّر دیگران می‌شود؛ چنان‌که برخی نسبت دادن [[هدایت]] یا [[ضلالت]] به [[مؤمنان]] یا [[مشرکان]] را در آیه‌۲۴ [[سوره سبأ]] به‌دلیل [[مدارا]] با [[خصم]] و جلب توجّه وی برای شنیدن [[کلام]] [[حق]] دانسته‌اند<ref>مجمع‌البیان، ج‌۸، ص‌۶۱۰.</ref>. حالت لینت و [[نرم‌خویی]] در مقام [[دعوت]] و برخورد با [[دوستان]] و مخالفان، نعمتی است که به‌سبب آن [[خداوند]] بر [[پیامبر]] خود منّت گذاشته و آن را باعث جلب [[قلوب]] [[مردم]] و اسلام آوردن آنها به [[پیامبر]] می‌داند: {{متن قرآن\|فَبِمَا رَحْمَةٍ مِّنَ اللَّهِ لِنتَ لَهُمْ وَلَوْ كُنتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لاَنفَضُّواْ مِنْ حَوْلِكَ}}<ref> پس با بخشایشی از (سوی) خداوند با آنان نرمخویی ورزیدی و اگر درشتخویی سنگدل می‌بودی از دورت می‌پراکندند؛ سوره آل عمران، آیه ۱۵۹.</ref>، و به [[حضرت موسی]] و [[هارون]] [[دستور]] می‌دهد که وقتی با [[فرعون]] [[سخن]] می‌گویند و او را به‌سوی [[خدا]] [[دعوت]] می‌کنند، با نرمی و [[آرامش]] و با کلمات خوب با او سخن بگویند: {{متن قرآن\|اذْهَبَا إِلَى فِرْعَوْنَ إِنَّهُ طَغَى فَقُولا لَهُ قَوْلا لَّيِّنًا}}<ref> به سوی فرعون بروید که او سرکشی کرده است. و با او به نرمی سخن گویید باشد که او پند گیرد؛ سوره طه، آیه ۴۳ - ۴۴.</ref>. مبادا چون [[فرعون]] [[متکبّر]] و طغیان‌گر است و با مخالفان خود با [[خشونت]] برخورد می‌کند، با او مقابله به مثل کنند<ref>[[فتاح آقازاده\|آقازاده، فتاح]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)\| دائرةالمعارف قرآن کریم ج۲]]، ص ۲۰۴ - ~~۲۱۵~~.</ref>.		شایان ذکر است که به‌طور کلّی از [[قرآن]] به‌کارگیری لحن آرام و کلمات دل‌پسند در [[احتجاجات]] قابل استفاده است؛ زیرا به‌کار بردن کلمات [[خشن]] و الفاظ رکیک و لحن تند سبب فرار و تنفّر دیگران می‌شود؛ چنان‌که برخی نسبت دادن [[هدایت]] یا [[ضلالت]] به [[مؤمنان]] یا [[مشرکان]] را در آیه‌۲۴ [[سوره سبأ]] به‌دلیل [[مدارا]] با [[خصم]] و جلب توجّه وی برای شنیدن [[کلام]] [[حق]] دانسته‌اند<ref>مجمع‌البیان، ج‌۸، ص‌۶۱۰.</ref>. حالت لینت و [[نرم‌خویی]] در مقام [[دعوت]] و برخورد با [[دوستان]] و مخالفان، نعمتی است که به‌سبب آن [[خداوند]] بر [[پیامبر]] خود منّت گذاشته و آن را باعث جلب [[قلوب]] [[مردم]] و اسلام آوردن آنها به [[پیامبر]] می‌داند: {{متن قرآن\|فَبِمَا رَحْمَةٍ مِّنَ اللَّهِ لِنتَ لَهُمْ وَلَوْ كُنتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لاَنفَضُّواْ مِنْ حَوْلِكَ}}<ref> پس با بخشایشی از (سوی) خداوند با آنان نرمخویی ورزیدی و اگر درشتخویی سنگدل می‌بودی از دورت می‌پراکندند؛ سوره آل عمران، آیه ۱۵۹.</ref>، و به [[حضرت موسی]] و [[هارون]] [[دستور]] می‌دهد که وقتی با [[فرعون]] [[سخن]] می‌گویند و او را به‌سوی [[خدا]] [[دعوت]] می‌کنند، با نرمی و [[آرامش]] و با کلمات خوب با او سخن بگویند: {{متن قرآن\|اذْهَبَا إِلَى فِرْعَوْنَ إِنَّهُ طَغَى فَقُولا لَهُ قَوْلا لَّيِّنًا}}<ref> به سوی فرعون بروید که او سرکشی کرده است. و با او به نرمی سخن گویید باشد که او پند گیرد؛ سوره طه، آیه ۴۳ - ۴۴.</ref>. مبادا چون [[فرعون]] [[متکبّر]] و طغیان‌گر است و با مخالفان خود با [[خشونت]] برخورد می‌کند، با او مقابله به مثل کنند<ref>[[فتاح آقازاده\|آقازاده، فتاح]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)\| دائرةالمعارف قرآن کریم ج۲]]، ص ۲۰۴ - ۲۱۵؛ [[محمد علی کوشا\|کوشا، محمد علی]]، [[احتجاج - کوشا (مقاله)\|مقاله «احتجاج»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|دانشنامه معاصر قرآن کریم]].</ref>.

	== [[اهداف]] [[احتجاج]] ==		== [[اهداف]] [[احتجاج]] ==

Bahmani: /* معناشناسی */

2023-08-02T06:45:23Z

معناشناسی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲ اوت ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۱۵
خط ۹:		خط ۹:
	[[احتجاج]] از باب افتعال به‌ معنای اقامه [[حجّت]] بر مدّعا است. "به چیزی [[احتجاج]] کرد یعنی آن را [[حجّت]] قرار داد" <ref>{{عربی\|" احتجّ بالشّیء أی اتّخذه حجّةً "}}؛ لسان‌العرب، ج‌۳، ص‌۵۴، حجج.</ref>. [[حجّت]] در لغت به‌معنای [[دلیل]] و [[برهان]] است و علّت نام‌گذاری آن به [[حجّت]]، این است که از ریشه "[[حجّ]]" به‌معنای قصد گرفته شده و دلیلی که با آن مدّعا [[اثبات]] می‌شود، مقصود شخص احتجاج‌کننده است<ref> لسان‌العرب، ج‌۳، ص‌۵۲، تاج‌العروس، ج‌۳، ص‌۳۱۴، حجج.</ref>. یا به واسطه [[دلیل]]، [[اثبات]] مدّعا قصد می‌شود<ref> تفسیر آسان، ج‌۵، ص‌۱۱۶.</ref>. یا آنکه [[دلیل]]، خود قصد [[اثبات]] مدّعا را دارد<ref> منهج الصادقین، ج‌۳، ص‌۴۶۵.</ref>. به گفته برخی، [[حجّت]]، دلالت روشن برای [[اثبات]] مقصد [[حق]] و درست است<ref> مفردات، ص‌۲۱۹، «حجّ»؛ مجمع‌البیان، ج‌۲، ص‌۷۶۸.</ref>. و براساس [[نقل]] برخی دیگر، [[حجّت]]، چیزی است که بر صحّت ادّعا دلالت می‌کند<ref> التعریفات، ص۱۱۲؛ التحریروالتنویر، ج۸، ص۱۵۱.</ref>.		[[احتجاج]] از باب افتعال به‌ معنای اقامه [[حجّت]] بر مدّعا است. "به چیزی [[احتجاج]] کرد یعنی آن را [[حجّت]] قرار داد" <ref>{{عربی\|" احتجّ بالشّیء أی اتّخذه حجّةً "}}؛ لسان‌العرب، ج‌۳، ص‌۵۴، حجج.</ref>. [[حجّت]] در لغت به‌معنای [[دلیل]] و [[برهان]] است و علّت نام‌گذاری آن به [[حجّت]]، این است که از ریشه "[[حجّ]]" به‌معنای قصد گرفته شده و دلیلی که با آن مدّعا [[اثبات]] می‌شود، مقصود شخص احتجاج‌کننده است<ref> لسان‌العرب، ج‌۳، ص‌۵۲، تاج‌العروس، ج‌۳، ص‌۳۱۴، حجج.</ref>. یا به واسطه [[دلیل]]، [[اثبات]] مدّعا قصد می‌شود<ref> تفسیر آسان، ج‌۵، ص‌۱۱۶.</ref>. یا آنکه [[دلیل]]، خود قصد [[اثبات]] مدّعا را دارد<ref> منهج الصادقین، ج‌۳، ص‌۴۶۵.</ref>. به گفته برخی، [[حجّت]]، دلالت روشن برای [[اثبات]] مقصد [[حق]] و درست است<ref> مفردات، ص‌۲۱۹، «حجّ»؛ مجمع‌البیان، ج‌۲، ص‌۷۶۸.</ref>. و براساس [[نقل]] برخی دیگر، [[حجّت]]، چیزی است که بر صحّت ادّعا دلالت می‌کند<ref> التعریفات، ص۱۱۲؛ التحریروالتنویر، ج۸، ص۱۵۱.</ref>.

	[[حجّت]] در منطق، تصدیقات معلومی است که باعث نیل به [[شناخت]] [[تصدیق]] مجهول می‌شود<ref> الاشارات والتنبیهات، ج‌۱، ص‌۲۶؛ المنطق، ص‌۲۳۲؛ شرح‌المنظومه، ج‌۱، ص‌۵۷ـ‌۶۰.</ref>. و آن بر سه قسم است: قیاس، استقرا و [[تمثیل]]. قیاس نیز از جهت مادّه، به صناعات [[خمس]] ([[برهان]]، [[جدل]]، [[خطابه]]، [[شعر]] و مغالطه) تقسیم می‌شود<ref> الاشارات والتنبیهات، ج‌۱، ص‌۲۸۸۷ـ‌۲۹۷.</ref> و در [[اصول فقه]]، دلیلی است که واسطه [[اثبات]] [[احکام شرعی]] برای متعلّق خود باشد<ref> فرائدالاصول، ج‌۱، ص‌۵۱؛ اصول‌الفقه، ج‌۲، ص‌۱۲.</ref>.<ref>[[فتاح آقازاده\|آقازاده، فتاح]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)\| دائرةالمعارف قرآن کریم ج۲]]، ص ۲۰۴ - ~~۲۱۵~~.</ref>		[[حجّت]] در منطق، تصدیقات معلومی است که باعث نیل به [[شناخت]] [[تصدیق]] مجهول می‌شود<ref> الاشارات والتنبیهات، ج‌۱، ص‌۲۶؛ المنطق، ص‌۲۳۲؛ شرح‌المنظومه، ج‌۱، ص‌۵۷ـ‌۶۰.</ref>. و آن بر سه قسم است: قیاس، استقرا و [[تمثیل]]. قیاس نیز از جهت مادّه، به صناعات [[خمس]] ([[برهان]]، [[جدل]]، [[خطابه]]، [[شعر]] و مغالطه) تقسیم می‌شود<ref> الاشارات والتنبیهات، ج‌۱، ص‌۲۸۸۷ـ‌۲۹۷.</ref> و در [[اصول فقه]]، دلیلی است که واسطه [[اثبات]] [[احکام شرعی]] برای متعلّق خود باشد<ref> فرائدالاصول، ج‌۱، ص‌۵۱؛ اصول‌الفقه، ج‌۲، ص‌۱۲.</ref>.<ref>[[فتاح آقازاده\|آقازاده، فتاح]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)\| دائرةالمعارف قرآن کریم ج۲]]، ص ۲۰۴ - ۲۱۵؛ [[محمد علی کوشا\|کوشا، محمد علی]]، [[احتجاج - کوشا (مقاله)\|مقاله «احتجاج»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|دانشنامه معاصر قرآن کریم]].</ref>

	== احتجاج در قرآن ==		== احتجاج در قرآن ==

Bahmani در ‏۲ اوت ۲۰۲۳، ساعت ۰۶:۴۴

2023-08-02T06:44:30Z

نمایش تغییرات

Jaafari: /* دوم: احتجاج عملی */

2023-08-02T06:30:29Z

دوم: احتجاج عملی

نمایش تغییرات

Bahmani: /* پانویس */

2023-08-02T05:50:02Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲ اوت ۲۰۲۳، ساعت ۰۹:۲۰
خط ۱۱۷:		خط ۱۱۷:
	[[رده:احتجاج]]		[[رده:احتجاج]]

	[[رده:مدخل‌های ~~در انتظار~~ تلخیص]]		[[رده:اصطلاحات کلامی]]
			[[رده:مدخل‌های تلخیص شده]]

Bahmani در ‏۲ اوت ۲۰۲۳، ساعت ۰۵:۴۷

2023-08-02T05:47:32Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲ اوت ۲۰۲۳، ساعت ۰۹:۱۷
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط = احتجاج		\| موضوع مرتبط = احتجاج
	\| عنوان مدخل = [[احتجاج]]		\| عنوان مدخل = احتجاج
	\| مداخل مرتبط = [[احتجاج در قرآن]] - [[احتجاج در ~~حدیث]] - [[احتجاج در کلام اسلامی]] - [[احتجاج در فلسفه اسلامی]] - [[احتجاج در عرفان اسلامی~~]]		\| مداخل مرتبط = [[احتجاج در قرآن]] - [[احتجاج در فقه سیاسی]]
	\| پرسش مرتبط = ~~برهان (پرسش)~~		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

Bahmani: /* پانویس */

2023-04-24T06:42:15Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۴ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۱۲
خط ۱۱۶:		خط ۱۱۶:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}
	[[رده:احتجاج]]		[[رده:احتجاج]]

			[[رده:مدخل‌های در انتظار تلخیص]]