احمد بن حسین بیهقی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Msadeq در ‏۲۱ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۶:۳۰

2023-02-21T06:30:02Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۰۰
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط\| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل =\| مداخل مرتبط = [[احمد بن حسین بیهقی در تراجم و رجال]]
	\| موضوع مرتبط =		\| پرسش مرتبط = }}
	\| عنوان مدخل = ~~احمد بن حسین بیهقی~~
	\| مداخل مرتبط = [[احمد بن حسین بیهقی در تراجم و رجال]]
	\| پرسش مرتبط =
	}}
	== آشنایی اجمالی ==		== آشنایی اجمالی ==
	[[ابوبکر احمد بن حسین بن علی بن عبداللّه بیهقی خسروجردی نیشابوری]] [[اهل]] خسروجرد بیهق که در گذشته از توابع [[نیشابور]] به شمار می‌‌آمد، بود. او در ۳۸۴ه زاده شد و محضر [[مشایخ]] بسیاری را [[درک]] کرد. [[فقه]] را نزد [[ناصر بن محمد مروزی]] فرا گرفت<ref>وفیات الاعیان، ج ۱، ص۷۵ ـ ۷۶.</ref> و [[حدیث]] را از [[حاکم نیشابوری]]، [[محمد بن حسین علوی]]، [[ابوعبدالرحمن سلمی]] و [[ابوبکر بن فورک]] استماع کرد. <ref>تذکرة الحفاظ، ج ۳، ص۱۱۳۲.</ref> [[بیهقی]] از [[عالمان]] بنام بیهق، به ویژه نیشابور به شمار می‌‌رفت. در غالب [[علوم]] متداول آن [[روزگار]] [[مهارت]] خوبی داشت. با اینکه [[فقیه]] بود، در حدیث سعی و [[کوشش]] بیشتری داشت و آوازه وی در [[دانش]] حدیث است. بیهقی علاوه بر [[خراسان]]، برای تحصیل دانش به سرزمین‌های دیگری چون [[عراق]]، [[حجاز]]، جبال و شهرهای دیگر [[سفر]] کرد و دانش خود را به کمال رساند. [[ذهبی]] می‌‌نویسد بیهقی علوم خویش را از محضر صد استاد فرا گرفت. <ref>تاریخ الاسلام، ج ۳۰، ص۴۳۹.</ref> بیهقی از [[دانشمندان]] برجسته [[شافعی]] به شمار می‌‌رفت و فردی [[صاحب نظر]] بود. در ۴۴۱ه از سوی [[مردم]] نیشابور، برای گسترش و [[ترویج]] دانش و [[فقه شافعی]] [[دعوت]] شد و مورد استقبال بسیاری از عالمان و [[محدثان]] قرار گرفت. او در مدرسه سیوری نیشابور مجالس درس تشکیل داد و [[شاگردان]] و [[راویان]] فراوانی را [[تربیت]] کرد<ref>المنتخب من السیاق، ص۱۲۸.</ref> که می‌‌توان از آن میان به زاهر شحامی، [[محمد فراوی]] و [[عبدالمنعم قشیری]] اشاره کرد. <ref>وفیات الاعیان، ج ۱، ص۷۵ و ۷۶.</ref> بیهقی بیشتر به [[زهد]] و [[عبادت]] [[گرایش]] داشت و نسبت به [[دنیا]] بی‌رغبت و قانع بود. <ref>طبقات الشافعیة الکبری (سبکی)، ج ۴، ص۸.</ref> وی در نهایت در ۴۵۸ه در نیشابور از دنیا رفت و جنازه‌اش به بیهق منتقل شد و در آنجا به [[خاک]] سپرده شد. <ref>الوافی بالوفیات، ج ۶، ص۳۵۴.</ref>		[[ابوبکر احمد بن حسین بن علی بن عبداللّه بیهقی خسروجردی نیشابوری]] [[اهل]] خسروجرد بیهق که در گذشته از توابع [[نیشابور]] به شمار می‌‌آمد، بود. او در ۳۸۴ه زاده شد و محضر [[مشایخ]] بسیاری را [[درک]] کرد. [[فقه]] را نزد [[ناصر بن محمد مروزی]] فرا گرفت<ref>وفیات الاعیان، ج ۱، ص۷۵ ـ ۷۶.</ref> و [[حدیث]] را از [[حاکم نیشابوری]]، [[محمد بن حسین علوی]]، [[ابوعبدالرحمن سلمی]] و [[ابوبکر بن فورک]] استماع کرد. <ref>تذکرة الحفاظ، ج ۳، ص۱۱۳۲.</ref> [[بیهقی]] از [[عالمان]] بنام بیهق، به ویژه نیشابور به شمار می‌‌رفت. در غالب [[علوم]] متداول آن [[روزگار]] [[مهارت]] خوبی داشت. با اینکه [[فقیه]] بود، در حدیث سعی و [[کوشش]] بیشتری داشت و آوازه وی در [[دانش]] حدیث است. بیهقی علاوه بر [[خراسان]]، برای تحصیل دانش به سرزمین‌های دیگری چون [[عراق]]، [[حجاز]]، جبال و شهرهای دیگر [[سفر]] کرد و دانش خود را به کمال رساند. [[ذهبی]] می‌‌نویسد بیهقی علوم خویش را از محضر صد استاد فرا گرفت. <ref>تاریخ الاسلام، ج ۳۰، ص۴۳۹.</ref> بیهقی از [[دانشمندان]] برجسته [[شافعی]] به شمار می‌‌رفت و فردی [[صاحب نظر]] بود. در ۴۴۱ه از سوی [[مردم]] نیشابور، برای گسترش و [[ترویج]] دانش و [[فقه شافعی]] [[دعوت]] شد و مورد استقبال بسیاری از عالمان و [[محدثان]] قرار گرفت. او در مدرسه سیوری نیشابور مجالس درس تشکیل داد و [[شاگردان]] و [[راویان]] فراوانی را [[تربیت]] کرد<ref>المنتخب من السیاق، ص۱۲۸.</ref> که می‌‌توان از آن میان به زاهر شحامی، [[محمد فراوی]] و [[عبدالمنعم قشیری]] اشاره کرد. <ref>وفیات الاعیان، ج ۱، ص۷۵ و ۷۶.</ref> بیهقی بیشتر به [[زهد]] و [[عبادت]] [[گرایش]] داشت و نسبت به [[دنیا]] بی‌رغبت و قانع بود. <ref>طبقات الشافعیة الکبری (سبکی)، ج ۴، ص۸.</ref> وی در نهایت در ۴۵۸ه در نیشابور از دنیا رفت و جنازه‌اش به بیهق منتقل شد و در آنجا به [[خاک]] سپرده شد. <ref>الوافی بالوفیات، ج ۶، ص۳۵۴.</ref>
خط ۲۰:		خط ۱۶:
	[[رده:اعلام]]		[[رده:اعلام]]
	[[رده:رجال تفسیری]]		[[رده:رجال تفسیری]]
			[[رده: خراسانییان]]
			[[رده: نیشابوریان]]

Msadeq در ‏۲۳ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۰۵:۲۱

2022-08-23T05:21:48Z

نمایش تغییرات

Msadeq در ‏۲۳ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۰۵:۱۱

2022-08-23T05:11:23Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۳ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۴۱
خط ۲:		خط ۲:
	\| موضوع مرتبط =		\| موضوع مرتبط =
	\| عنوان مدخل = احمد بن حسین بیهقی		\| عنوان مدخل = احمد بن حسین بیهقی
	\| مداخل مرتبط =		\| مداخل مرتبط = [[احمد بن حسین بیهقی در تراجم و رجال]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

Msadeq: /* استادان و شاگردان راوی */

2022-08-21T07:32:46Z

استادان و شاگردان راوی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۱۱:۰۲
خط ۳۰:		خط ۳۰:
	وی بیش از صد شیخ و استاد داشته که از آنها [[کسب علم]] کرده است، که از جمله آنها [[أبوعبدالله محمد بن عبدالله]]، معروف به [[حاکم نیشابوری]] است.		وی بیش از صد شیخ و استاد داشته که از آنها [[کسب علم]] کرده است، که از جمله آنها [[أبوعبدالله محمد بن عبدالله]]، معروف به [[حاکم نیشابوری]] است.

	[[ذهبی]] درباره استادان احمد بن حسین بیهقی نوشته است: {{عربی\|"~~و سمع الکثیر~~ من: ~~أبی~~ الحسن محمد بن ~~الحسین العلوی،~~ و هو ~~أکبر شیخ~~ له. و من: ~~أبی~~ طاهر محمد بن محمد بن محمش ~~الزیادی أبی~~ عبدالله الحافظ ~~الحاکم،~~ و ~~أبی~~ عبد الرحمن ~~السلمی،~~ و ~~أبی بکر~~ بن ~~فورک،~~ و ~~أبی علی الروذباری،~~ و ~~أبابکر الحیری،~~ إسحاق بن محمد بن ~~یوسف السوسی،~~ و ~~علی~~ بن محمد بن ~~علی~~ السقاء، و ~~أبی زکریا المزکی،~~ و خلق من أصحاب الأصم. و حج فسمع ببغداد من: هلال الحفار، و ~~أبی الحسین~~ بن بشران، و عبدالله بن ~~یحیی السکری،~~ و ~~أبی الحسین~~ القطان، و جماعة. و ~~بمکة~~ من: ~~أبی~~ عبدالله بن ~~نظیف،~~ الحسن بن أحمد بن فراس. و ~~بالکوفة~~ من: جناح بن ~~نذیر المحاربی،~~ و ~~غیره~~. و ~~شیوخه أکثر~~ من مائة ~~شیخ~~"}}<ref>تاریخ الاسلام، ج۳۰، ص۴۳۹.</ref>.		[[ذهبی]] درباره استادان احمد بن حسین بیهقی نوشته است: {{عربی\|"وسمع الكثير من: أبي الحسن محمد بن الحسين العلوي، و هو أكبر شيخ له. و من: أبي طاهر محمد بن محمد بن محمش الزيادي أبي عبدالله الحافظ الحاكم، و أبي عبد الرحمن السلمي، و أبي بكر بن فورك، و أبي علي الروذباري، و أبابكر الحيري، إسحاق بن محمد بن يوسف السوسي، و علي بن محمد بن علي السقاء، و أبي زكريا المزكي، و خلق من أصحاب الأصم. و حج فسمع ببغداد من: هلال الحفار، و أبي الحسين بن بشران، و عبدالله بن يحيي السكري، و أبي الحسين القطان، و جماعة. و بمكة من: أبي عبدالله بن نظيف، الحسن بن أحمد بن فراس. و بالكوفة من: جناح بن نذير المحاربي، و غيره. و شيوخه أكثر من مائة شيخ"}}<ref>تاریخ الاسلام، ج۳۰، ص۴۳۹.</ref>.

	و درباره [[شاگردان]] وی نوشته است: {{عربی\|"روی عنه جماعة کثیرة منهم: حفیده أبوالحسن عبیدالله بن محمد بن أبی بکر، و أبوعبدالله الفراوی، و زاهر بن طاهر الشحامی، و عبدالجبار بن محمد الحواری، و أخوه عبدالحمید بن محمد، و أبو المعالی محمد بن إسماعیل الفارسی، و عبدالجبار بن عبدالوهاب الدهان..."}}<ref>تاریخ الاسلام، ج۳۰، ص۴۴۰.</ref>.<ref>[[عبدالله جوادی آملی\|جوادی آملی، عبدالله]]، [[رجال تفسیری ج۲ (کتاب)\|رجال تفسیری]]، ج۲ ص ۲۱۶.</ref>		و درباره [[شاگردان]] وی نوشته است: {{عربی\|"روی عنه جماعة کثیرة منهم: حفیده أبوالحسن عبیدالله بن محمد بن أبی بکر، و أبوعبدالله الفراوی، و زاهر بن طاهر الشحامی، و عبدالجبار بن محمد الحواری، و أخوه عبدالحمید بن محمد، و أبو المعالی محمد بن إسماعیل الفارسی، و عبدالجبار بن عبدالوهاب الدهان..."}}<ref>تاریخ الاسلام، ج۳۰، ص۴۴۰.</ref>.<ref>[[عبدالله جوادی آملی\|جوادی آملی، عبدالله]]، [[رجال تفسیری ج۲ (کتاب)\|رجال تفسیری]]، ج۲ ص ۲۱۶.</ref>

Msadeq: /* استادان و شاگردان راوی */

2022-08-21T07:29:06Z

استادان و شاگردان راوی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۵۹
خط ۳۰:		خط ۳۰:
	وی بیش از صد شیخ و استاد داشته که از آنها [[کسب علم]] کرده است، که از جمله آنها [[أبوعبدالله محمد بن عبدالله]]، معروف به [[حاکم نیشابوری]] است.		وی بیش از صد شیخ و استاد داشته که از آنها [[کسب علم]] کرده است، که از جمله آنها [[أبوعبدالله محمد بن عبدالله]]، معروف به [[حاکم نیشابوری]] است.

	[[ذهبی]] درباره استادان [[بیهقی]] نوشته است: {{عربی\|"و سمع الکثیر من: أبی الحسن محمد بن الحسین العلوی، و هو أکبر شیخ له. و من: أبی طاهر محمد بن محمد بن محمش الزیادی أبی عبدالله الحافظ الحاکم، و أبی عبد الرحمن السلمی، و أبی بکر بن فورک، و أبی علی الروذباری، و أبابکر الحیری، إسحاق بن محمد بن یوسف السوسی، و علی بن محمد بن علی السقاء، و أبی زکریا المزکی، و خلق من أصحاب الأصم. و حج فسمع ببغداد من: هلال الحفار، و أبی الحسین بن بشران، و عبدالله بن یحیی السکری، و أبی الحسین القطان، و جماعة. و بمکة من: أبی عبدالله بن نظیف، الحسن بن أحمد بن فراس. و بالکوفة من: جناح بن نذیر المحاربی، و غیره. و شیوخه أکثر من مائة شیخ"}}<ref>تاریخ الاسلام، ج۳۰، ص۴۳۹.</ref>.		[[ذهبی]] درباره استادان احمد بن حسین بیهقی نوشته است: {{عربی\|"و سمع الکثیر من: أبی الحسن محمد بن الحسین العلوی، و هو أکبر شیخ له. و من: أبی طاهر محمد بن محمد بن محمش الزیادی أبی عبدالله الحافظ الحاکم، و أبی عبد الرحمن السلمی، و أبی بکر بن فورک، و أبی علی الروذباری، و أبابکر الحیری، إسحاق بن محمد بن یوسف السوسی، و علی بن محمد بن علی السقاء، و أبی زکریا المزکی، و خلق من أصحاب الأصم. و حج فسمع ببغداد من: هلال الحفار، و أبی الحسین بن بشران، و عبدالله بن یحیی السکری، و أبی الحسین القطان، و جماعة. و بمکة من: أبی عبدالله بن نظیف، الحسن بن أحمد بن فراس. و بالکوفة من: جناح بن نذیر المحاربی، و غیره. و شیوخه أکثر من مائة شیخ"}}<ref>تاریخ الاسلام، ج۳۰، ص۴۳۹.</ref>.

	و درباره [[شاگردان]] وی نوشته است: {{عربی\|"روی عنه جماعة کثیرة منهم: حفیده أبوالحسن عبیدالله بن محمد بن أبی بکر، و أبوعبدالله الفراوی، و زاهر بن طاهر الشحامی، و عبدالجبار بن محمد الحواری، و أخوه عبدالحمید بن محمد، و أبو المعالی محمد بن إسماعیل الفارسی، و عبدالجبار بن عبدالوهاب الدهان..."}}<ref>تاریخ الاسلام، ج۳۰، ص۴۴۰.</ref>.<ref>[[عبدالله جوادی آملی\|جوادی آملی، عبدالله]]، [[رجال تفسیری ج۲ (کتاب)\|رجال تفسیری]]، ج۲ ص ۲۱۶.</ref>		و درباره [[شاگردان]] وی نوشته است: {{عربی\|"روی عنه جماعة کثیرة منهم: حفیده أبوالحسن عبیدالله بن محمد بن أبی بکر، و أبوعبدالله الفراوی، و زاهر بن طاهر الشحامی، و عبدالجبار بن محمد الحواری، و أخوه عبدالحمید بن محمد، و أبو المعالی محمد بن إسماعیل الفارسی، و عبدالجبار بن عبدالوهاب الدهان..."}}<ref>تاریخ الاسلام، ج۳۰، ص۴۴۰.</ref>.<ref>[[عبدالله جوادی آملی\|جوادی آملی، عبدالله]]، [[رجال تفسیری ج۲ (کتاب)\|رجال تفسیری]]، ج۲ ص ۲۱۶.</ref>

Msadeq: /* تحقیق */

2022-08-21T05:18:19Z

تحقیق

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۴۸
خط ۶۲:		خط ۶۲:
	نزد [[اهل سنت]]، [[شیعه]] به کسی گفته می‌شود که [[معتقد]] به [[برتری]] و [[افضل]] بودن امیرمؤمنان [[علی بن أبی طالب]]{{ع}} از [[عثمان]]، در مسئله [[خلافت]] باشد، چنانچه [[رافضی]] نزد آنان، به کسی گفته می‌شود که به [[خلیفه اول]] و دوم [[دشنام]] دهد و از آنان [[بیزاری]] جوید<ref>ر.ک: سیر أعلام النبلاء، ج۱۴، ص۵۱۱، ش۲۸۵؛ ج۱۶، ص۴۵۸، ش۳۳۲؛ و....</ref>.		نزد [[اهل سنت]]، [[شیعه]] به کسی گفته می‌شود که [[معتقد]] به [[برتری]] و [[افضل]] بودن امیرمؤمنان [[علی بن أبی طالب]]{{ع}} از [[عثمان]]، در مسئله [[خلافت]] باشد، چنانچه [[رافضی]] نزد آنان، به کسی گفته می‌شود که به [[خلیفه اول]] و دوم [[دشنام]] دهد و از آنان [[بیزاری]] جوید<ref>ر.ک: سیر أعلام النبلاء، ج۱۴، ص۵۱۱، ش۲۸۵؛ ج۱۶، ص۴۵۸، ش۳۳۲؛ و....</ref>.

	با دقت در شرح حال احمد بیهقی در مصادر [[عامه]]، روشن می‌گردد که وی از علمای عامه بوده و بهترین دلیل بر این گفته، کتاب السنن الکبری است که از او بر جای مانده است. همچنین کتاب خلافیات<ref>دلائل النبوة، مقدمه ج۱، ص۱۹.</ref> او که به بررسی مسائل اختلافی بین [[فقه]] [[حنفی]] و [[شافعی]] پرداخته، و کتاب معرفة السنن و الآثار او که به صورت فقه تطبیقی و در رد سخنان احمد بن [[سلامة~~]] [[~~طحاوی]] ~~حنفی،~~ که بر شافعی و [[اصحاب]] او ایراد وارد کرده، نگاشته شده و [[احادیث]] [[مسند]] شافعی را در آن نقل کرده - کتابی که به گفته سبکی، هیچ [[فقیه]] شافعی از آن [[بی‌نیاز]] نیست-<ref>{{عربی\|و أما المعرفة معرفة السنن و الآثار فلا یستغنی عنه فقیه شافعی}}؛ الطبقات الشافعیة الکبری، ج۴، ص۹.</ref>، نیز دلیل دیگری بر [[پیروی]] وی از مذهب شافعیه است.		با دقت در شرح حال احمد بیهقی در مصادر [[عامه]]، روشن می‌گردد که وی از علمای عامه بوده و بهترین دلیل بر این گفته، کتاب السنن الکبری است که از او بر جای مانده است. همچنین کتاب خلافیات<ref>دلائل النبوة، مقدمه ج۱، ص۱۹.</ref> او که به بررسی مسائل اختلافی بین [[فقه]] [[حنفی]] و [[شافعی]] پرداخته، و کتاب معرفة السنن و الآثار او که به صورت فقه تطبیقی و در رد سخنان [[احمد بن سلامة طحاوی حنفی]]، که بر شافعی و [[اصحاب]] او ایراد وارد کرده، نگاشته شده و [[احادیث]] [[مسند]] شافعی را در آن نقل کرده - کتابی که به گفته سبکی، هیچ [[فقیه]] شافعی از آن [[بی‌نیاز]] نیست-<ref>{{عربی\|و أما المعرفة معرفة السنن و الآثار فلا یستغنی عنه فقیه شافعی}}؛ الطبقات الشافعیة الکبری، ج۴، ص۹.</ref>، نیز دلیل دیگری بر [[پیروی]] وی از مذهب شافعیه است.

	و [[فراگیری علم]] [[حدیث]] از استادی مانند حاکم نیشابوری، بر [[تشیع]] وی دلالت ندارد، آن‌چنان که صاحب أعیان الشیعه به آن [[استدلال]] کرده بود؛ زیرا درباره مذهب حاکم نیشابوری نیز [[اختلاف]] است؛ بعضی وی را [[سنی]]، بعضی دیگر شیعه غیر امامی<ref>اصول الحدیث، ص۱۰.</ref> و دسته‌ای هم [[شیعه]] امامی می‌دانند<ref>ر.ک: تأسیس الشیعة لعلوم الإسلام، ص۲۹۴.</ref>.		و [[فراگیری علم]] [[حدیث]] از استادی مانند حاکم نیشابوری، بر [[تشیع]] وی دلالت ندارد، آن‌چنان که صاحب أعیان الشیعه به آن [[استدلال]] کرده بود؛ زیرا درباره مذهب حاکم نیشابوری نیز [[اختلاف]] است؛ بعضی وی را [[سنی]]، بعضی دیگر شیعه غیر امامی<ref>اصول الحدیث، ص۱۰.</ref> و دسته‌ای هم [[شیعه]] امامی می‌دانند<ref>ر.ک: تأسیس الشیعة لعلوم الإسلام، ص۲۹۴.</ref>.
خط ۷۰:		خط ۷۰:
	چنان که [[غلبه]] [[مذهب تشیع]] در [[محل زندگی]] احمد بیهقی، نیز نمی‌تواند بر [[تشیع]] او دلالت کند؛ زیرا غلبه مذهب تشیع در محل زندگی او، اگرچه زمینه مساعدی را برای توجه و علاقه وی به [[اهل بیت پیامبر]]{{صل}}، به خصوص [[امیرمؤمنان]]{{ع}} فراهم ساخته است که در آثارش هویداست، ولی قرار گرفتن در فضایی [[شیعی]]، با [[حفظ]] [[اعتقاد]] به [[خلفا]]، کاملاً قابل جمع است؛ چنان که [[نقل روایت]] [[فضایل اهل بیت]]{{عم}} نیز با [[گرایش]] به [[مذهب]] [[سنی]] سازگاری دارد و قابل جمع است.		چنان که [[غلبه]] [[مذهب تشیع]] در [[محل زندگی]] احمد بیهقی، نیز نمی‌تواند بر [[تشیع]] او دلالت کند؛ زیرا غلبه مذهب تشیع در محل زندگی او، اگرچه زمینه مساعدی را برای توجه و علاقه وی به [[اهل بیت پیامبر]]{{صل}}، به خصوص [[امیرمؤمنان]]{{ع}} فراهم ساخته است که در آثارش هویداست، ولی قرار گرفتن در فضایی [[شیعی]]، با [[حفظ]] [[اعتقاد]] به [[خلفا]]، کاملاً قابل جمع است؛ چنان که [[نقل روایت]] [[فضایل اهل بیت]]{{عم}} نیز با [[گرایش]] به [[مذهب]] [[سنی]] سازگاری دارد و قابل جمع است.

	در هر صورت، گرچه [[احمد بن حسین]] در کتب [[عامه]]، توثیق صریح نشده، [[مدح]] و ستایش‌هایی که از وی شده، چیزی بیش از [[وثاقت]] را برای او [[اثبات]] می‌کند؛ اما این که این تعریف‌ها و توصیف‌های یادشده در کتب [[اهل سنت]]، نزد [[علمای امامیه]] معتبر است یا نه؟ دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد<ref>ر.ک: الرسائل الرجالیة (کلباسی)، ج۱، ص۱۴۲.</ref>.<ref>[[عبدالله جوادی آملی\|جوادی آملی، عبدالله]]، [[رجال تفسیری ج۲ (کتاب)\|رجال تفسیری]]، ج۲ ص ۲۲۰-۲۲۲.</ref>		در هر صورت، گرچه احمد بن حسین بیهقی در کتب [[عامه]]، توثیق صریح نشده، [[مدح]] و ستایش‌هایی که از وی شده، چیزی بیش از [[وثاقت]] را برای او [[اثبات]] می‌کند؛ اما این که این تعریف‌ها و توصیف‌های یادشده در کتب [[اهل سنت]]، نزد [[علمای امامیه]] معتبر است یا نه؟ دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد<ref>ر.ک: الرسائل الرجالیة (کلباسی)، ج۱، ص۱۴۲.</ref>.<ref>[[عبدالله جوادی آملی\|جوادی آملی، عبدالله]]، [[رجال تفسیری ج۲ (کتاب)\|رجال تفسیری]]، ج۲ ص ۲۲۰-۲۲۲.</ref>

	== منابع ==		== منابع ==

Msadeq: /* تحقیق */

2022-08-21T05:17:18Z

تحقیق

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۴۷
خط ۶۱:		خط ۶۱:
	== تحقیق ==		== تحقیق ==
	نزد [[اهل سنت]]، [[شیعه]] به کسی گفته می‌شود که [[معتقد]] به [[برتری]] و [[افضل]] بودن امیرمؤمنان [[علی بن أبی طالب]]{{ع}} از [[عثمان]]، در مسئله [[خلافت]] باشد، چنانچه [[رافضی]] نزد آنان، به کسی گفته می‌شود که به [[خلیفه اول]] و دوم [[دشنام]] دهد و از آنان [[بیزاری]] جوید<ref>ر.ک: سیر أعلام النبلاء، ج۱۴، ص۵۱۱، ش۲۸۵؛ ج۱۶، ص۴۵۸، ش۳۳۲؛ و....</ref>.		نزد [[اهل سنت]]، [[شیعه]] به کسی گفته می‌شود که [[معتقد]] به [[برتری]] و [[افضل]] بودن امیرمؤمنان [[علی بن أبی طالب]]{{ع}} از [[عثمان]]، در مسئله [[خلافت]] باشد، چنانچه [[رافضی]] نزد آنان، به کسی گفته می‌شود که به [[خلیفه اول]] و دوم [[دشنام]] دهد و از آنان [[بیزاری]] جوید<ref>ر.ک: سیر أعلام النبلاء، ج۱۴، ص۵۱۱، ش۲۸۵؛ ج۱۶، ص۴۵۸، ش۳۳۲؛ و....</ref>.

	با دقت در شرح حال احمد بیهقی در مصادر [[عامه]]، روشن می‌گردد که وی از علمای عامه بوده و بهترین دلیل بر این گفته، کتاب السنن الکبری است که از او بر جای مانده است. همچنین کتاب خلافیات<ref>دلائل النبوة، مقدمه ج۱، ص۱۹.</ref> او که به بررسی مسائل اختلافی بین [[فقه]] [[حنفی]] و [[شافعی]] پرداخته، و کتاب معرفة السنن و الآثار او که به صورت فقه تطبیقی و در رد سخنان احمد بن [[سلامة]] [[طحاوی]] حنفی، که بر شافعی و [[اصحاب]] او ایراد وارد کرده، نگاشته شده و [[احادیث]] [[مسند]] شافعی را در آن نقل کرده - کتابی که به گفته سبکی، هیچ [[فقیه]] شافعی از آن [[بی‌نیاز]] نیست-<ref>{{عربی\|و أما المعرفة معرفة السنن و الآثار فلا یستغنی عنه فقیه شافعی}}؛ الطبقات الشافعیة الکبری، ج۴، ص۹.</ref>، نیز دلیل دیگری بر [[پیروی]] وی از مذهب شافعیه است.		با دقت در شرح حال احمد بیهقی در مصادر [[عامه]]، روشن می‌گردد که وی از علمای عامه بوده و بهترین دلیل بر این گفته، کتاب السنن الکبری است که از او بر جای مانده است. همچنین کتاب خلافیات<ref>دلائل النبوة، مقدمه ج۱، ص۱۹.</ref> او که به بررسی مسائل اختلافی بین [[فقه]] [[حنفی]] و [[شافعی]] پرداخته، و کتاب معرفة السنن و الآثار او که به صورت فقه تطبیقی و در رد سخنان احمد بن [[سلامة]] [[طحاوی]] حنفی، که بر شافعی و [[اصحاب]] او ایراد وارد کرده، نگاشته شده و [[احادیث]] [[مسند]] شافعی را در آن نقل کرده - کتابی که به گفته سبکی، هیچ [[فقیه]] شافعی از آن [[بی‌نیاز]] نیست-<ref>{{عربی\|و أما المعرفة معرفة السنن و الآثار فلا یستغنی عنه فقیه شافعی}}؛ الطبقات الشافعیة الکبری، ج۴، ص۹.</ref>، نیز دلیل دیگری بر [[پیروی]] وی از مذهب شافعیه است.

	و [[فراگیری علم]] [[حدیث]] از استادی مانند حاکم نیشابوری، بر [[تشیع]] وی دلالت ندارد، آن‌چنان که صاحب أعیان الشیعه به آن [[استدلال]] کرده بود؛ زیرا درباره مذهب حاکم نیشابوری نیز [[اختلاف]] است؛ بعضی وی را [[سنی]]، بعضی دیگر شیعه غیر امامی<ref>اصول الحدیث، ص۱۰.</ref> و دسته‌ای هم [[شیعه]] امامی می‌دانند<ref>ر.ک: تأسیس الشیعة لعلوم الإسلام، ص۲۹۴.</ref>.		و [[فراگیری علم]] [[حدیث]] از استادی مانند حاکم نیشابوری، بر [[تشیع]] وی دلالت ندارد، آن‌چنان که صاحب أعیان الشیعه به آن [[استدلال]] کرده بود؛ زیرا درباره مذهب حاکم نیشابوری نیز [[اختلاف]] است؛ بعضی وی را [[سنی]]، بعضی دیگر شیعه غیر امامی<ref>اصول الحدیث، ص۱۰.</ref> و دسته‌ای هم [[شیعه]] امامی می‌دانند<ref>ر.ک: تأسیس الشیعة لعلوم الإسلام، ص۲۹۴.</ref>.
	[[ذهبی]] در تذکرة الحفاظ می‌نویسد:
	{{عربی\|قال إبن طاهر سألت أبا إسماعیل الأنصاری عن الحاکم فقال: ثقة فی الحدیث رافضی خبیث. ثم قال إبن طاهر: کان شدید التعصب للشیعة فی الباطن، و کان یظهر التسنن فی التقدیم و الخلافة، و کان منحرفاً عن معاویة و آله متظاهراً بذلک و لا یعتذر منه. قلت أما انحرافه عن خصوم علی فظاهر، و أما أمر الشیخین فمعظم لهما بکل حال فهو شیعی لا رافضی}}<ref>تذکرة الحفاظ، ج۳، ص۱۰۴۵، ش۹۶۲.</ref>.		[[ذهبی]] در تذکرة الحفاظ می‌نویسد: {{عربی\|"قال إبن طاهر سألت أبا إسماعیل الأنصاری عن الحاکم فقال: ثقة فی الحدیث رافضی خبیث. ثم قال إبن طاهر: کان شدید التعصب للشیعة فی الباطن، و کان یظهر التسنن فی التقدیم و الخلافة، و کان منحرفاً عن معاویة و آله متظاهراً بذلک و لا یعتذر منه. قلت أما انحرافه عن خصوم علی فظاهر، و أما أمر الشیخین فمعظم لهما بکل حال فهو شیعی لا رافضی"}}<ref>تذکرة الحفاظ، ج۳، ص۱۰۴۵، ش۹۶۲.</ref>.
	چنان که [[غلبه]] [[مذهب تشیع]] در [[محل زندگی]] [[احمد~~]] [[بیهقی]]،~~ نیز نمی‌تواند بر [[تشیع]] او دلالت کند؛ زیرا غلبه مذهب تشیع در محل زندگی او، اگرچه زمینه مساعدی را برای توجه و علاقه وی به [[اهل بیت پیامبر]]{{صل}}، به خصوص [[امیرمؤمنان]]{{ع}} فراهم ساخته است که در آثارش هویداست، ولی قرار گرفتن در فضایی [[شیعی]]، با [[حفظ]] [[اعتقاد]] به [[خلفا]]، کاملاً قابل جمع است؛ چنان که [[نقل روایت]] [[فضایل اهل بیت]]{{عم}} نیز با [[گرایش]] به [[مذهب]] [[سنی]] سازگاری دارد و قابل جمع است.
	در هر صورت، گرچه [[احمد بن حسین]] در کتب [[عامه]]، توثیق صریح نشده، [[مدح]] و ستایش‌هایی که از وی شده، چیزی بیش از [[وثاقت]] را برای او [[اثبات]] می‌کند؛ اما این که این تعریف‌ها و توصیف‌های یادشده در کتب [[اهل سنت]]، نزد [[علمای امامیه]] معتبر است یا نه؟ دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد<ref>ر.ک: الرسائل الرجالیة (کلباسی)، ج۱، ص۱۴۲.</ref>.<ref>[[عبدالله جوادی آملی\|جوادی آملی، عبدالله]]، [[رجال تفسیری ج۲ (کتاب)\|رجال تفسیری]]، ج۲ ص ~~۲۱۱~~.</ref>		چنان که [[غلبه]] [[مذهب تشیع]] در [[محل زندگی]] احمد بیهقی، نیز نمی‌تواند بر [[تشیع]] او دلالت کند؛ زیرا غلبه مذهب تشیع در محل زندگی او، اگرچه زمینه مساعدی را برای توجه و علاقه وی به [[اهل بیت پیامبر]]{{صل}}، به خصوص [[امیرمؤمنان]]{{ع}} فراهم ساخته است که در آثارش هویداست، ولی قرار گرفتن در فضایی [[شیعی]]، با [[حفظ]] [[اعتقاد]] به [[خلفا]]، کاملاً قابل جمع است؛ چنان که [[نقل روایت]] [[فضایل اهل بیت]]{{عم}} نیز با [[گرایش]] به [[مذهب]] [[سنی]] سازگاری دارد و قابل جمع است.

			در هر صورت، گرچه [[احمد بن حسین]] در کتب [[عامه]]، توثیق صریح نشده، [[مدح]] و ستایش‌هایی که از وی شده، چیزی بیش از [[وثاقت]] را برای او [[اثبات]] می‌کند؛ اما این که این تعریف‌ها و توصیف‌های یادشده در کتب [[اهل سنت]]، نزد [[علمای امامیه]] معتبر است یا نه؟ دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد<ref>ر.ک: الرسائل الرجالیة (کلباسی)، ج۱، ص۱۴۲.</ref>.<ref>[[عبدالله جوادی آملی\|جوادی آملی، عبدالله]]، [[رجال تفسیری ج۲ (کتاب)\|رجال تفسیری]]، ج۲ ص ۲۲۰-۲۲۲.</ref>

	== منابع ==		== منابع ==

Msadeq: /* مذهب راوی */

2022-08-21T05:15:26Z

مذهب راوی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۴۵
خط ۵۲:		خط ۵۲:
	علامه سید محسن امین بعد از نقل عبارت مزبور می‌نویسد: {{عربی\|"و کلامه علی ما فی النسخة المطبوعة وان لم یکن صریحاً فی تشیعه لاحتمال رجوع ضمیر أئمتهم إلی الفضلاء العلماء الخ لا إلی الرافضیة، لکن رجوعه إلی الأخیر هو الأظهر"}}<ref>اعیان الشیعة، ج۲، ص۵۶۸.</ref>.		علامه سید محسن امین بعد از نقل عبارت مزبور می‌نویسد: {{عربی\|"و کلامه علی ما فی النسخة المطبوعة وان لم یکن صریحاً فی تشیعه لاحتمال رجوع ضمیر أئمتهم إلی الفضلاء العلماء الخ لا إلی الرافضیة، لکن رجوعه إلی الأخیر هو الأظهر"}}<ref>اعیان الشیعة، ج۲، ص۵۶۸.</ref>.

	و در ادامه، [[ادله]] دیگری را بر [[تشیع]] وی اقامه کرده و نوشته است: {{عربی\|"و یرشد إلی تشیعه تلمذه علی الحاکم الذی هو شیعی مستتر کما ذکر فی ترجمته و غلبة التشیع علی أهل تلک الکورة کما اعترف به یاقوت. و عن بحرالعلوم فی فوائده الرجالیة أنه قال: بیهق ناحیة معروفة فی خراسان بین نیسابور و بلاد قومس و قاعدتها بلدة سبزوار و هی من بلاد الشیعة الإمامیة قدیماً و حدیثاً و أهلها فی التشیع أشهر من أهل خاف و باخرز فی التسنن<ref>الفوائد الرجالیة (بحر العلوم)، ج۳، ص۲۴۷ - ۲۴۸.</ref> (انتهی). و مما یرشد إلی تشیعه روایته جملة من مناقب أهل البیت{{عم}}الجلیلة فی مؤلفاته الجمة مثل ما نقل عن کتابه الموضوع لذکر مشاهیر الصحابة علی ما فی روضات الجنات من الروایة المشهورة عن النبی{{صل}} أنه قال: من أراد أن ینظر إلی [[آدم]] فی علمه و إلی نوح فی تقواه و إلی إبراهیم فی حلمه و إلی [[موسی]] فی هیبته و إلی [[عیسی]] فی عبادته فلینظر إلی [[علی بن أبی طالب]]{{ع}} فان الکثیرین من غیر الشیعة إذا نظروا إلی مثل هذا الحدیث أو ما هو أقل منه سارعوا إلی تکذیبه و [[وصف]] راویه بأنه [[کذاب]] و اتهموه بالتشیع"}}<ref>أعیان الشیعة، ج۲، ص۵۶۸، ش۳۷۱۶.</ref>.		و در ادامه، [[ادله]] دیگری را بر [[تشیع]] وی اقامه کرده و نوشته است: {{عربی\|"و یرشد إلی تشیعه تلمذه علی الحاکم الذی هو شیعی مستتر کما ذکر فی ترجمته و غلبة التشیع علی أهل تلک الکورة کما اعترف به یاقوت. و عن بحرالعلوم فی فوائده الرجالیة أنه قال: بیهق ناحیة معروفة فی خراسان بین نیسابور و بلاد قومس و قاعدتها بلدة سبزوار و هی من بلاد الشیعة الإمامیة قدیماً و حدیثاً و أهلها فی التشیع أشهر من أهل خاف و باخرز فی التسنن<ref>الفوائد الرجالیة (بحر العلوم)، ج۳، ص۲۴۷ - ۲۴۸.</ref> (انتهی). و مما یرشد إلی تشیعه روایته جملة من مناقب أهل البیت{{عم}}الجلیلة فی مؤلفاته الجمة مثل ما نقل عن کتابه الموضوع لذکر مشاهیر الصحابة علی ما فی روضات الجنات من الروایة المشهورة عن النبی{{صل}} أنه قال: من أراد أن ینظر إلی آدم فی علمه و إلی نوح فی تقواه و إلی إبراهیم فی حلمه و إلی موسی فی هیبته و إلی عیسی فی عبادته فلینظر إلی علی بن أبی طالب{{ع}} فان الکثیرین من غیر الشیعة إذا نظروا إلی مثل هذا الحدیث أو ما هو أقل منه سارعوا إلی تکذیبه و وصف راویه بأنه کذاب و اتهموه بالتشیع"}}<ref>أعیان الشیعة، ج۲، ص۵۶۸، ش۳۷۱۶.</ref>.

	حاصل گفتار علامه امین این است که احمد بن حسین بیهقی به [[دلایل]] ذیل، به [[مذهب شیعه]] [[گرایش]] داشته است:		حاصل گفتار علامه امین این است که احمد بن حسین بیهقی به [[دلایل]] ذیل، به [[مذهب شیعه]] [[گرایش]] داشته است:

Msadeq: /* مذهب راوی */

2022-08-21T05:14:32Z

مذهب راوی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۴۴
خط ۵۴:		خط ۵۴:
	و در ادامه، [[ادله]] دیگری را بر [[تشیع]] وی اقامه کرده و نوشته است: {{عربی\|"و یرشد إلی تشیعه تلمذه علی الحاکم الذی هو شیعی مستتر کما ذکر فی ترجمته و غلبة التشیع علی أهل تلک الکورة کما اعترف به یاقوت. و عن بحرالعلوم فی فوائده الرجالیة أنه قال: بیهق ناحیة معروفة فی خراسان بین نیسابور و بلاد قومس و قاعدتها بلدة سبزوار و هی من بلاد الشیعة الإمامیة قدیماً و حدیثاً و أهلها فی التشیع أشهر من أهل خاف و باخرز فی التسنن<ref>الفوائد الرجالیة (بحر العلوم)، ج۳، ص۲۴۷ - ۲۴۸.</ref> (انتهی). و مما یرشد إلی تشیعه روایته جملة من مناقب أهل البیت{{عم}}الجلیلة فی مؤلفاته الجمة مثل ما نقل عن کتابه الموضوع لذکر مشاهیر الصحابة علی ما فی روضات الجنات من الروایة المشهورة عن النبی{{صل}} أنه قال: من أراد أن ینظر إلی [[آدم]] فی علمه و إلی نوح فی تقواه و إلی إبراهیم فی حلمه و إلی [[موسی]] فی هیبته و إلی [[عیسی]] فی عبادته فلینظر إلی [[علی بن أبی طالب]]{{ع}} فان الکثیرین من غیر الشیعة إذا نظروا إلی مثل هذا الحدیث أو ما هو أقل منه سارعوا إلی تکذیبه و [[وصف]] راویه بأنه [[کذاب]] و اتهموه بالتشیع"}}<ref>أعیان الشیعة، ج۲، ص۵۶۸، ش۳۷۱۶.</ref>.		و در ادامه، [[ادله]] دیگری را بر [[تشیع]] وی اقامه کرده و نوشته است: {{عربی\|"و یرشد إلی تشیعه تلمذه علی الحاکم الذی هو شیعی مستتر کما ذکر فی ترجمته و غلبة التشیع علی أهل تلک الکورة کما اعترف به یاقوت. و عن بحرالعلوم فی فوائده الرجالیة أنه قال: بیهق ناحیة معروفة فی خراسان بین نیسابور و بلاد قومس و قاعدتها بلدة سبزوار و هی من بلاد الشیعة الإمامیة قدیماً و حدیثاً و أهلها فی التشیع أشهر من أهل خاف و باخرز فی التسنن<ref>الفوائد الرجالیة (بحر العلوم)، ج۳، ص۲۴۷ - ۲۴۸.</ref> (انتهی). و مما یرشد إلی تشیعه روایته جملة من مناقب أهل البیت{{عم}}الجلیلة فی مؤلفاته الجمة مثل ما نقل عن کتابه الموضوع لذکر مشاهیر الصحابة علی ما فی روضات الجنات من الروایة المشهورة عن النبی{{صل}} أنه قال: من أراد أن ینظر إلی [[آدم]] فی علمه و إلی نوح فی تقواه و إلی إبراهیم فی حلمه و إلی [[موسی]] فی هیبته و إلی [[عیسی]] فی عبادته فلینظر إلی [[علی بن أبی طالب]]{{ع}} فان الکثیرین من غیر الشیعة إذا نظروا إلی مثل هذا الحدیث أو ما هو أقل منه سارعوا إلی تکذیبه و [[وصف]] راویه بأنه [[کذاب]] و اتهموه بالتشیع"}}<ref>أعیان الشیعة، ج۲، ص۵۶۸، ش۳۷۱۶.</ref>.

	حاصل گفتار علامه امین این است که [[بیهقی]] به [[دلایل]] ذیل، به [[مذهب شیعه]] [[گرایش]] داشته است:		حاصل گفتار علامه امین این است که احمد بن حسین بیهقی به [[دلایل]] ذیل، به [[مذهب شیعه]] [[گرایش]] داشته است:
	#استاد معروف بیهقی، یعنی [[حاکم نیشابوری]] که وی [[روایات]] فراوانی از او نقل کرده، فردی [[شیعی]] [[مذهب]] است.		#استاد معروف بیهقی، یعنی [[حاکم نیشابوری]] که وی [[روایات]] فراوانی از او نقل کرده، فردی [[شیعی]] [[مذهب]] است.
	#مذهب غالب در منطقه و شهری که احمد بیهقی در آن [[زندگی]] میکرده، [[مذهب تشیع]] بوده است.		#مذهب غالب در منطقه و شهری که احمد بیهقی در آن [[زندگی]] میکرده، [[مذهب تشیع]] بوده است.

Msadeq: /* مذهب راوی */

2022-08-21T05:13:55Z

مذهب راوی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۴۳
خط ۴۶:		خط ۴۶:

	== مذهب [[راوی]] ==		== مذهب [[راوی]] ==
	[[علامه]] [[سید محسن امین]] با استناد به گفته ~~یاقوت~~ [[حموی]] در معجم البلدان و قرائن دیگر [[معتقد]] است، وی به [[مذهب شیعه]] [[گرایش]] داشته است. یاقوت حموی درباره وی نوشته است:		[[علامه]] [[سید محسن امین]] با استناد به گفته [[یاقوت حموی]] در [[معجم البلدان (کتاب)\|معجم البلدان]] و قرائن دیگر [[معتقد]] است، وی به [[مذهب شیعه]] [[گرایش]] داشته است.
	{{عربی\|و قد أخرجت هذه الکورة من لا یحصی من الفضلاء و العلماء و الفقهاء والأدباء، و مع ذلک، فالغالب علی أهلها مذهب الرافضیة الغلاة، و من أشهر أئمتهم الإمام أبوبکر أحمد بن الحسین بن علی بن علی بن عبدالله بن موسی البیهقی من أهل خسروجرد صاحب التصانیف المشهورة، و هو الإمام الحافظ الفقیه فی أصول الدین الورع، أوحد الدهر فی الحفظ والإتقان مع الدین المتین، من أجل أصحاب أبی عبدالله الحاکم و المکثرین عنه...؛ و من تصانیفه کتاب المبسوط و کتاب السنن و کتاب معرفة علوم الحدیث و کتاب دلائل النبوة...}}<ref>معجم البلدان، ج۱، ص۵۳۸.</ref>.
	[[علامه~~]] [[~~امین]] بعد از نقل عبارت مزبور می‌نویسد:		یاقوت حموی درباره وی نوشته است: {{عربی\|"و قد أخرجت هذه الکورة من لا یحصی من الفضلاء و العلماء و الفقهاء والأدباء، و مع ذلک، فالغالب علی أهلها مذهب الرافضیة الغلاة، و من أشهر أئمتهم الإمام أبوبکر أحمد بن الحسین بن علی بن علی بن عبدالله بن موسی البیهقی من أهل خسروجرد صاحب التصانیف المشهورة، و هو الإمام الحافظ الفقیه فی أصول الدین الورع، أوحد الدهر فی الحفظ والإتقان مع الدین المتین، من أجل أصحاب أبی عبدالله الحاکم و المکثرین عنه...؛ و من تصانیفه کتاب المبسوط و کتاب السنن و کتاب معرفة علوم الحدیث و کتاب دلائل النبوة..."}}<ref>معجم البلدان، ج۱، ص۵۳۸.</ref>.
	{{عربی\|و کلامه علی ما فی النسخة المطبوعة وان لم یکن صریحاً فی تشیعه لاحتمال رجوع ضمیر أئمتهم إلی الفضلاء العلماء الخ لا إلی الرافضیة، لکن رجوعه إلی الأخیر هو الأظهر}}<ref>اعیان الشیعة، ج۲، ص۵۶۸.</ref>.
	و در ادامه، [[ادله]] دیگری را بر [[تشیع]] وی اقامه کرده و نوشته است:		علامه سید محسن امین بعد از نقل عبارت مزبور می‌نویسد: {{عربی\|"و کلامه علی ما فی النسخة المطبوعة وان لم یکن صریحاً فی تشیعه لاحتمال رجوع ضمیر أئمتهم إلی الفضلاء العلماء الخ لا إلی الرافضیة، لکن رجوعه إلی الأخیر هو الأظهر"}}<ref>اعیان الشیعة، ج۲، ص۵۶۸.</ref>.
	{{عربی\|و یرشد إلی تشیعه تلمذه علی الحاکم الذی هو شیعی مستتر کما ذکر فی ترجمته و غلبة التشیع علی أهل تلک الکورة کما اعترف به یاقوت. و عن بحرالعلوم فی فوائده الرجالیة أنه قال: بیهق ناحیة معروفة فی خراسان بین نیسابور و بلاد قومس و قاعدتها بلدة سبزوار و هی من بلاد الشیعة الإمامیة قدیماً و حدیثاً و أهلها فی التشیع أشهر من أهل خاف و باخرز فی التسنن<ref>الفوائد الرجالیة (بحر العلوم)، ج۳، ص۲۴۷ - ۲۴۸.</ref> (انتهی). و مما یرشد إلی تشیعه روایته جملة من مناقب أهل البیت{{عم}}الجلیلة فی مؤلفاته الجمة مثل ما نقل عن کتابه الموضوع لذکر مشاهیر الصحابة علی ما فی روضات الجنات من الروایة المشهورة عن النبی{{صل}} أنه قال: من أراد أن ینظر إلی [[آدم]] فی علمه و إلی نوح فی تقواه و إلی إبراهیم فی حلمه و إلی [[موسی]] فی هیبته و إلی [[عیسی]] فی عبادته فلینظر إلی [[علی بن أبی طالب]]{{ع}} فان الکثیرین من غیر الشیعة إذا نظروا إلی مثل هذا الحدیث أو ما هو أقل منه سارعوا إلی تکذیبه و [[وصف]] راویه بأنه [[کذاب]] و اتهموه بالتشیع}}<ref>أعیان الشیعة، ج۲، ص۵۶۸، ش۳۷۱۶.</ref>.
	حاصل گفتار علامه [[امین]] این است که [[بیهقی]] به [[دلایل]] ذیل، به [[مذهب شیعه]] [[گرایش]] داشته است:		و در ادامه، [[ادله]] دیگری را بر [[تشیع]] وی اقامه کرده و نوشته است: {{عربی\|"و یرشد إلی تشیعه تلمذه علی الحاکم الذی هو شیعی مستتر کما ذکر فی ترجمته و غلبة التشیع علی أهل تلک الکورة کما اعترف به یاقوت. و عن بحرالعلوم فی فوائده الرجالیة أنه قال: بیهق ناحیة معروفة فی خراسان بین نیسابور و بلاد قومس و قاعدتها بلدة سبزوار و هی من بلاد الشیعة الإمامیة قدیماً و حدیثاً و أهلها فی التشیع أشهر من أهل خاف و باخرز فی التسنن<ref>الفوائد الرجالیة (بحر العلوم)، ج۳، ص۲۴۷ - ۲۴۸.</ref> (انتهی). و مما یرشد إلی تشیعه روایته جملة من مناقب أهل البیت{{عم}}الجلیلة فی مؤلفاته الجمة مثل ما نقل عن کتابه الموضوع لذکر مشاهیر الصحابة علی ما فی روضات الجنات من الروایة المشهورة عن النبی{{صل}} أنه قال: من أراد أن ینظر إلی [[آدم]] فی علمه و إلی نوح فی تقواه و إلی إبراهیم فی حلمه و إلی [[موسی]] فی هیبته و إلی [[عیسی]] فی عبادته فلینظر إلی [[علی بن أبی طالب]]{{ع}} فان الکثیرین من غیر الشیعة إذا نظروا إلی مثل هذا الحدیث أو ما هو أقل منه سارعوا إلی تکذیبه و [[وصف]] راویه بأنه [[کذاب]] و اتهموه بالتشیع"}}<ref>أعیان الشیعة، ج۲، ص۵۶۸، ش۳۷۱۶.</ref>.
	~~یکم:~~ استاد معروف بیهقی، یعنی [[حاکم نیشابوری]] که وی [[روایات]] فراوانی از او نقل کرده، فردی [[شیعی]] [[مذهب]] است.
	~~دوم:~~ مذهب غالب در منطقه و شهری که احمد بیهقی در آن [[زندگی]] میکرده، [[مذهب تشیع]] بوده است.		حاصل گفتار علامه امین این است که [[بیهقی]] به [[دلایل]] ذیل، به [[مذهب شیعه]] [[گرایش]] داشته است:
	~~سوم:~~ روایات متعددی که احمد بیهقی با سندهای معتبر، در [[فضایل اهل بیت]]{{عم}}، به خصوص [[امیرمؤمنان]]{{ع}} نقل کرده، دلیل آشکاری بر شیعی بودن اوست.		#استاد معروف بیهقی، یعنی [[حاکم نیشابوری]] که وی [[روایات]] فراوانی از او نقل کرده، فردی [[شیعی]] [[مذهب]] است.
	تحقیق		#مذهب غالب در منطقه و شهری که احمد بیهقی در آن [[زندگی]] میکرده، [[مذهب تشیع]] بوده است.
			#روایات متعددی که احمد بیهقی با سندهای معتبر، در [[فضایل اهل بیت]]{{عم}}، به خصوص [[امیرمؤمنان]]{{ع}} نقل کرده، دلیل آشکاری بر شیعی بودن اوست.<ref>[[عبدالله جوادی آملی\|جوادی آملی، عبدالله]]، [[رجال تفسیری ج۲ (کتاب)\|رجال تفسیری]]، ج۲ ص ۲۱۸-۲۲۰.</ref>

			== تحقیق ==
	نزد [[اهل سنت]]، [[شیعه]] به کسی گفته می‌شود که [[معتقد]] به [[برتری]] و [[افضل]] بودن امیرمؤمنان [[علی بن أبی طالب]]{{ع}} از [[عثمان]]، در مسئله [[خلافت]] باشد، چنانچه [[رافضی]] نزد آنان، به کسی گفته می‌شود که به [[خلیفه اول]] و دوم [[دشنام]] دهد و از آنان [[بیزاری]] جوید<ref>ر.ک: سیر أعلام النبلاء، ج۱۴، ص۵۱۱، ش۲۸۵؛ ج۱۶، ص۴۵۸، ش۳۳۲؛ و....</ref>.		نزد [[اهل سنت]]، [[شیعه]] به کسی گفته می‌شود که [[معتقد]] به [[برتری]] و [[افضل]] بودن امیرمؤمنان [[علی بن أبی طالب]]{{ع}} از [[عثمان]]، در مسئله [[خلافت]] باشد، چنانچه [[رافضی]] نزد آنان، به کسی گفته می‌شود که به [[خلیفه اول]] و دوم [[دشنام]] دهد و از آنان [[بیزاری]] جوید<ref>ر.ک: سیر أعلام النبلاء، ج۱۴، ص۵۱۱، ش۲۸۵؛ ج۱۶، ص۴۵۸، ش۳۳۲؛ و....</ref>.
	با دقت در شرح حال احمد بیهقی در مصادر [[عامه]]، روشن می‌گردد که وی از علمای عامه بوده و بهترین دلیل بر این گفته، کتاب السنن الکبری است که از او بر جای مانده است. همچنین کتاب خلافیات<ref>دلائل النبوة، مقدمه ج۱، ص۱۹.</ref> او که به بررسی مسائل اختلافی بین [[فقه]] [[حنفی]] و [[شافعی]] پرداخته، و کتاب معرفة السنن و الآثار او که به صورت فقه تطبیقی و در رد سخنان احمد بن [[سلامة]] [[طحاوی]] حنفی، که بر شافعی و [[اصحاب]] او ایراد وارد کرده، نگاشته شده و [[احادیث]] [[مسند]] شافعی را در آن نقل کرده - کتابی که به گفته سبکی، هیچ [[فقیه]] شافعی از آن [[بی‌نیاز]] نیست-<ref>{{عربی\|و أما المعرفة معرفة السنن و الآثار فلا یستغنی عنه فقیه شافعی}}؛ الطبقات الشافعیة الکبری، ج۴، ص۹.</ref>، نیز دلیل دیگری بر [[پیروی]] وی از مذهب شافعیه است.		با دقت در شرح حال احمد بیهقی در مصادر [[عامه]]، روشن می‌گردد که وی از علمای عامه بوده و بهترین دلیل بر این گفته، کتاب السنن الکبری است که از او بر جای مانده است. همچنین کتاب خلافیات<ref>دلائل النبوة، مقدمه ج۱، ص۱۹.</ref> او که به بررسی مسائل اختلافی بین [[فقه]] [[حنفی]] و [[شافعی]] پرداخته، و کتاب معرفة السنن و الآثار او که به صورت فقه تطبیقی و در رد سخنان احمد بن [[سلامة]] [[طحاوی]] حنفی، که بر شافعی و [[اصحاب]] او ایراد وارد کرده، نگاشته شده و [[احادیث]] [[مسند]] شافعی را در آن نقل کرده - کتابی که به گفته سبکی، هیچ [[فقیه]] شافعی از آن [[بی‌نیاز]] نیست-<ref>{{عربی\|و أما المعرفة معرفة السنن و الآثار فلا یستغنی عنه فقیه شافعی}}؛ الطبقات الشافعیة الکبری، ج۴، ص۹.</ref>، نیز دلیل دیگری بر [[پیروی]] وی از مذهب شافعیه است.