اختیارات کارگزاران دولت - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Msadeq: جایگزینی متن - ''''سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین ج۱'''' به ''''سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین ج۱''''

2023-01-26T10:07:44Z

جایگزینی متن - ''''سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین ج۱'''' به ''''سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین ج۱''''

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ ژانویهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۳:۳۷
خط ۷۷:		خط ۷۷:
	== منابع ==		== منابع ==
	{{منابع}}		{{منابع}}
	#[[پرونده:1100829.jpg\|22px]] [[علی اکبر ذاکری\|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین (کتاب)\|'''سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین ج۱''']]		#[[پرونده:1100829.jpg\|22px]] [[علی اکبر ذاکری\|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین ج۱ (کتاب)\|'''سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین ج۱''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Wasity: /* اقسام امارت و اختیارات امیران */

2023-01-22T05:28:24Z

اقسام امارت و اختیارات امیران

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۲ ژانویهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۸:۵۸
خط ۱۹:		خط ۱۹:
	آنچه ما بیان کردیم، مواردی است که از روش حضرت و مطالعه آن، به دست آورده‌ایم. اما در کتاب‌های [[فقهی]] که درباره مسائل [[حکومتی]]، توسط علمای [[اهل سنت]] نوشته شده است، به این دو مورد و مورد سومی - که ما ذکر نکردهایم و قابل تطبیق با [[حکومت]] خود مختار است - تصریح شده است.<ref>[[علی اکبر ذاکری\|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین (کتاب)\|سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین]]، ج۱، ص 108 - 110.</ref>		آنچه ما بیان کردیم، مواردی است که از روش حضرت و مطالعه آن، به دست آورده‌ایم. اما در کتاب‌های [[فقهی]] که درباره مسائل [[حکومتی]]، توسط علمای [[اهل سنت]] نوشته شده است، به این دو مورد و مورد سومی - که ما ذکر نکردهایم و قابل تطبیق با [[حکومت]] خود مختار است - تصریح شده است.<ref>[[علی اکبر ذاکری\|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین (کتاب)\|سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین]]، ج۱، ص 108 - 110.</ref>

	==~~اقسام [[امارت]] و~~ اختیارات [[امیران]]==		==اختیارات امیران==
			{{همچنین\|امارت}}
	[[ماوردی]] در [[احکام السلطانیه (کتاب)\|احکام السلطانیه]]<ref>ماوردی، احکام السلطانیه، ص۳۰.</ref> و [[ابویعلی]]<ref>ابویعلی، احکام السلطانیه، ص۳۴.</ref> در کتاب خود، به این مسئله پرداخته‌اند. [[علامه امینی]] در [[کتاب الغدیر]]، در شرح حال [[قیس بن سعد بن عباده]]، به اختیارات و شرایط [[استاندار]] به نقل از احکام السلطانیّه ماوردی پرداخته است. البته علامه امینی آنچه را که مربوط به استاندار و شرایط اوست، آورده و به دو نوع دیگر [[والیان]] اشاره نکرده است. اما [[جرجی زیدان]] تمام آنچه را که ما نقل خواهیم کرد - از انواع [[کارگزاران]] و شرایط و اختیارات آنها - ذکر کرده است و ما [[ترجمه]] آن را از [[الغدیر]] و [[تاریخ تمدن]] جرجی زیدان گرفته‌ایم.		[[ماوردی]] در [[احکام السلطانیه (کتاب)\|احکام السلطانیه]]<ref>ماوردی، احکام السلطانیه، ص۳۰.</ref> و [[ابویعلی]]<ref>ابویعلی، احکام السلطانیه، ص۳۴.</ref> در کتاب خود، به این مسئله پرداخته‌اند. [[علامه امینی]] در [[کتاب الغدیر]]، در شرح حال [[قیس بن سعد بن عباده]]، به اختیارات و شرایط [[استاندار]] به نقل از احکام السلطانیّه ماوردی پرداخته است. البته علامه امینی آنچه را که مربوط به استاندار و شرایط اوست، آورده و به دو نوع دیگر [[والیان]] اشاره نکرده است. اما [[جرجی زیدان]] تمام آنچه را که ما نقل خواهیم کرد - از انواع [[کارگزاران]] و شرایط و اختیارات آنها - ذکر کرده است و ما [[ترجمه]] آن را از [[الغدیر]] و [[تاریخ تمدن]] جرجی زیدان گرفته‌ایم.

Wasity: /* اختیارات استانداران و فرمانداران */

2023-01-22T05:27:18Z

اختیارات استانداران و فرمانداران

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۲ ژانویهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۸:۵۷
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط\| موضوع مرتبط = کارگزاران دولت\| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = \| پرسش مرتبط = }}		{{مدخل مرتبط\| موضوع مرتبط = کارگزاران دولت\| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = \| پرسش مرتبط = }}
	==اختیارات [[استانداران]] و ~~[[فرمانداران]]~~==		==اختیارات استانداران و کارگزاران==
			{{همچنین\|استانداری\|کارگزاران دولت}}
	از روش [[امیر المؤمنین]]{{ع}} استفاده می‌شود که ایشان در [[نصب]] کارگزاران به دو گونه عمل می‌کردند:		از روش [[امیر المؤمنین]]{{ع}} استفاده می‌شود که ایشان در [[نصب]] کارگزاران به دو گونه عمل می‌کردند:
	#گروهی که آنها را برای مناطق حساس و بزرگ [[انتخاب]] می‌کرد که می‌‌توان از آنها تعبیر به [[استاندار]] نمود.		#گروهی که آنها را برای مناطق حساس و بزرگ [[انتخاب]] می‌کرد که می‌‌توان از آنها تعبیر به [[استاندار]] نمود.

Msadeq: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط| موضوع مرتبط = کارگزاران دولت| عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} ==اختیارات استانداران و فرمانداران== از روش امیر المؤمنین{{ع}} استفاده می‌شود که ایشان در نصب کارگزاران به دو گونه عمل می‌کردند: #گروهی که آنها را برای...» ایجاد کرد

2023-01-22T04:48:30Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط| موضوع مرتبط = کارگزاران دولت| عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} ==اختیارات استانداران و فرمانداران== از روش امیر المؤمنین{{ع}} استفاده می‌شود که ایشان در نصب کارگزاران به دو گونه عمل می‌کردند: #گروهی که آنها را برای...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل مرتبط| موضوع مرتبط = کارگزاران دولت| عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }}
==اختیارات [[استانداران]] و [[فرمانداران]]==
از روش [[امیر المؤمنین]]{{ع}} استفاده می‌شود که ایشان در [[نصب]] کارگزاران به دو گونه عمل می‌کردند:
#گروهی که آنها را برای مناطق حساس و بزرگ [[انتخاب]] می‌کرد که می‌‌توان از آنها تعبیر به [[استاندار]] نمود.
#گروهی که آنها را برای منطقه‌های کوچک‌تر بر می‌گزید که می‌شود از آنها به [[فرماندار]] و بخشدار تعبیر نمود.

البته این دو، غیر از کارگزارانی بودند که حضرت برای جمع‌آوری [[صدقات]] و [[نظارت بر بازار]] [[انتخاب]] می‌کرد؛ همچون [[مخنف بن سلیم]]، عامل صدقات [[بکر بن وائل]]<ref>قاضی نعمان، دعائم الاسلام، ج۱، ص۲۵۹؛ نهج السعاده، ج۴، ص۱۲۹.</ref> و [[ابن هرمه]] ناظر بازار<ref>دعائم الاسلام، ج۲، ص۵۳۲.</ref>.

روش حضرت معمولاً با گروه اول، بدین گونه بود که در هنگام اعزام آنها به منطقه مأموریتشان، برای ایشان در [[نامه]] می‌نوشت: در یک نامه آنها را به این سمت [[منصوب]] می‌کرد و دستورهای لازم را که باید رعایت کنند و سیاستی که می‌باید در پیش بگیرند، به آنها یادآوری می‌کرد. نامه دوم را به [[مردم]] آن منطقه می‌نوشت و [[حاکم]] آن منطقه را به آنها معرفی می‌کرد و گاهی دستوراتی را که به او داده بود، یادآوری می‌نمود.

این گروه، اختیارات زیادی داشتند. [[برپایی نماز]] [[جمعه]] و [[جماعت]]، [[قضاوت]]، [[فرماندهی لشکر]] و اداره تمام امور آن منطقه به عهده آنها بود؛ چنان که از [[فرمان]] حضرت به [[مالک اشتر]]، این اختیارات کامل به خوبی استفاده می‌شود. گرچه آن [[عهدنامه]]، منشوری جاویدان و عام است، از مصداق‌های بارز آن، [[مأموریت]] مالک اشتر در [[مصر]] است. از این دسته می‌‌توان [[استانداران]] مصر، [[بصره]] و [[مدائن]] را نام برد. حضرت برای [[قیس بن سعد]]، [[محمد بن ابی بکر]] و مالک اشتر در مصر و [[عثمان بن حنیف]] و [[ابن عباس]] در بصره و [[حذیفه]] در مدائن چنین اختیاراتی قائل بودند. به احتمال [[قثم بن عباس]] در [[مکه]] و [[عبیدالله بن عباس]] در [[یمن]] دارای چنین اختیاراتی بودند. مناطق مهم و حساس در آن [[زمان]]، بیش از منطقه‌های مکه، بصره، یمن و مصر نبود؛ زیرا در ابتدا [[مدینه]] و بعد از آن [[کوفه]]، [[مرکز حکومت حضرت]] بود و [[شام]] نیز در کنترل [[معاویه]] بود؛ مناطق فتح شده [[ایران]] نیز از اهمیت زیادی برخوردار نبود، چون از [[مرکز حکومت]] به دور بود و [[مالیات]] آن در بیشتر مناطق، در کنترل استان [[بصره]] بود.

در مورد گروه دوم، حضرت افراد را به آن مناطق اعزام می‌کرد و گاهی در نامه‌ای او را به [[مردم]] معرفی می‌نمود.
ما، در کتب [[تاریخ]]، به نامه‌ای که عنوان [[عهد]] [[ولایت]] داشته باشد، در این مورد کمتر برخورد کردیم و آن چه وجود دارد، نامه‌هایی است که در هنگام [[کارگزاری]]، [[حضرت امیرالمؤمنین]]{{ع}} به آنها نوشته است.

اختیارات این گروه، محدود است؛ گاهی ممکن است حالت [[فرماندهی]] نیروها و [[امامت جمعه]] و [[جماعت]] را داشته باشند و [[قضاوت]] به عهده دیگری باشد و در برخی موارد [[منصب قضاوت]] نیز به عهده آنان است. این گروه، تابع [[رهبر]] [[مسلمین]] می‌باشند و در محدوده اختیاراتی که در هنگام اعزام به آنها داده شده است، عمل می‌کنند.

آنچه ما بیان کردیم، مواردی است که از روش حضرت و مطالعه آن، به دست آورده‌ایم. اما در کتاب‌های [[فقهی]] که درباره مسائل [[حکومتی]]، توسط علمای [[اهل سنت]] نوشته شده است، به این دو مورد و مورد سومی - که ما ذکر نکردهایم و قابل تطبیق با [[حکومت]] خود مختار است - تصریح شده است.<ref>[[علی اکبر ذاکری|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین (کتاب)|سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین]]، ج۱، ص 108 - 110.</ref>

==اقسام [[امارت]] و اختیارات [[امیران]]==
[[ماوردی]] در [[احکام السلطانیه (کتاب)|احکام السلطانیه]]<ref>ماوردی، احکام السلطانیه، ص۳۰.</ref> و [[ابویعلی]]<ref>ابویعلی، احکام السلطانیه، ص۳۴.</ref> در کتاب خود، به این مسئله پرداخته‌اند. [[علامه امینی]] در [[کتاب الغدیر]]، در شرح حال [[قیس بن سعد بن عباده]]، به اختیارات و شرایط [[استاندار]] به نقل از احکام السلطانیّه ماوردی پرداخته است. البته علامه امینی آنچه را که مربوط به استاندار و شرایط اوست، آورده و به دو نوع دیگر [[والیان]] اشاره نکرده است. اما [[جرجی زیدان]] تمام آنچه را که ما نقل خواهیم کرد - از انواع [[کارگزاران]] و شرایط و اختیارات آنها - ذکر کرده است و ما [[ترجمه]] آن را از [[الغدیر]] و [[تاریخ تمدن]] جرجی زیدان گرفته‌ایم.

ماوردی گوید: هرگاه [[خلیفه]]، [[فرمانروایی]] را بر منطقه‌ای بگمارد، [[امارت]] او شامل دو بخش است:
#بخش همگانی و عمومی؛
#بخش ویژه و خاص.

بخش عمومی آن نیز دو گونه است: نخست امارت و [[فرماندهی]] که بر مبنای [[انتخاب]] و تحت نظر [[حاکم مسلمین]] و [[اراده]] [[خلیفه]] [[منصوب]] شده است، کار وی محدود به آن چه تعیین شده می‌باشد. در عمل تمام اموری را که مربوط به [[شئون]] [[دنیوی]] و [[اخروی]] [[مردم]] آن [[دیار]] است، از آن شخص می‌خواهد.

قسم دیگر، آن نوع [[فرمانروایی]] و امارت است که از روی [[اضطرار]] و [[ناچاری]] است و چون از او فرد شایسته‌تری برای [[سرپرستی]] وجود نداشته است، او را برمیگمارد (مثل تعیین [[فرمانده]] در میدان [[نبرد]]، آن هنگام که [[فرماندهان]] اولیه کشته شده باشند.) قسم اول را در اصطلاح امارت استکفاء، قسم دوم را امارت [[استیلاء]] و قسم سوم را که ویژه بود و بعد بیان می‌شود، امارت [[خاصه]] گویند.
=== امارت استکفاء===
نوع اول که فرمانروایی و امارت، از روی [[اختیار]] برای سپردن تمام امور مردم به یک شخص باشد، شامل کارهای محدود و معین است و بر روش معمول و گذشته عمل می‌شود. گماردن کسی به این سمت، بر این اساس است که خلیفه وقت، امارت و فرماندهی [[شهر]] و یا منطقه و اقلیمی را به شخصی واگذار کند و اختیار [[تصرف]] در تمامی امور آن منطقه را بر مبنای روش و [[عمل]] فرماندهان گذشته، به او بدهد. در این صورت، او در آن چه که گذشتگان انجام می‌داده‌اند، [[حق]] اظهار نظر دارد و درباره نظریات آنان در آن موارد خاص، او نیز دارای نظر است. از این روی نظر وی در آن موارد، شامل هفت مورد است:
#[[رأی]] و دستور درباره [[سپاهیان]] و جایگزین کردن آنان در اطراف مرزها و تعیین مقدار [[حقوق]] آنان، مگر در موردی که خلیفه، خود اندازه خاصی را در نظر گرفته باشد.
#اظهارنظر در [[احکام شرعی]] و تعیین دادرسان و [[قضاوت]].
#[[جمع‌آوری مالیات]] و [[گرفتن زکات]] (و انفاق‎‌ها) و تعیین مأموران دریافت و تقسیم آن بین مستحقان.
#[[حمایت]] از [[دین]]، [[دفاع از حریم اسلام]]، [[حفاظت]] [[احکام اسلامی]] از [[تغییر]] و تبدیل.
#[[اجرای حدود]] و [[دستورات]] در [[حقوق الهی]] و [[حقوق مردم]].
#[[پیشوایی]] و [[امامت]] در [[نماز جمعه]] و [[جماعت]] و [[تعیین جانشین]] برای خود در این سمت‌ها.
#عهده‌داری امر [[حج]] و [[سرپرستی]] [[زایران]] [[خانه خدا]] منطقه و از دیگر مناطق در هر سال در [[موسم حج]].

اگر منطقه [[فرماندهی]] او، هم مرز با [[دشمن]] و یا نزدیک به دشمن باشد، [[وظیفه]] هشتمی نیز بر [[تکالیف]] او افزوده می‌شود که عبارتست از: [[آمادگی]] برای [[نبرد با دشمنان]] [[متجاوز]] و [[جنگ]] با آنها و [[تقسیم غنایم]] [[جنگی]] و دریافت یک پنجم ([[خمس]]) برای [[توزیع]] در میان مستحقانش. در این نوع فرماندهی نیز تمام شرایطی که در [[وزارت]] مختاری معتبر است، اعتبار خواهد داشت.

ماوردی در واگذاری سمت [[وزیر]] مختاری، تمام [[شروط امامت]] را معتبر می‌داند، جز شرط [[نسب]] (که [[قریشی بودن]] است) وی هفت شرط برای امامت ذکر کرده است. به جز شرط قرشی بودن، شش شرط دیگری که ذکر می‌شود جزو [[شرایط امامت]] و از شرایط وزارت مختاری (که بیشتر در [[زمان]] [[بنی عباس]] بوده) و نیز از شرایط [[امارت]] استکفاء است.
====شرایط امارت استکفاء====
در امارت استکفاء، شش شرط لازم است:
#[[عدالت]] با تمام شرایط جامع آن.
#دانشی که در حوادث و امور جاری و [[احکام شرع]]، در مرز [[قوه]] [[اجتهاد]] و تشخیص باشد.
#[[سلامت]] [[حواس ظاهری]]؛ گوش، [[چشم]] و زبان که توان انجام مسئولیتش را داشته باشد.
#اعضایش نقصی نداشته باشد که نتواند به طور صحیح و کامل حرکت کند و فعالیت نماید.
#[[رأی]] و نظری که در [[سیاست]] [[رعیت]]، کافی باشد و بتواند [[مصالح]] و امور را در نظر بگیرد و به کار ببندد.
#[[شجاعت]] و [[بزرگ‌منشی]] که بر نگهداری [[جامعه]] و دفع و [[سرکوب]] دشمن، توانا باشد<ref>ماوردی، احکام السلطانیه، ص۶؛ الغدیر، ترجمه، ج۳، ص۱۶۵ - ۱۶۷.</ref>.
===امارت [[استیلاء]]===
قسمت دوم از بخش عمومی را که [[امارت]] [[استیلاء]] گویند، بدین صورت بود که [[خلیفه]] از روی [[ناچاری]]، کسی را [[امیر]] ناحیه‌ای می‌کرد.

[[بدیهی]] است که چنین امیری، هیچ گونه [[شنوایی]] از خلیفه نداشت و فقط از نظر [[مذهب]] و [[دین]]، از خلیفه [[اطاعت]] می‌کرد، اما در [[امور سیاسی]] و [[اداری]]، خود همه کاره بود.

شرایطی که امیر مزبور در برابر خلیفه [[متعهد]] می‌‌شد، به این قرار بود:
#خلیفه را پیشوای دین و [[امور دینی]] و [[جانشین پیامبر]] می‌دانست.
#از خلیفه، در امور مذهبی، [[اطاعت]] می‌کرد.
#در [[پیشرفت]] [[اسلام]] با خلیفه [[همکاری]] داشت.
#[[اوامر]] مذهبی در سراسر قلمرو امیر جاری بود و [[معاملات]] و [[عقود]] مذهبی نافذ بود.
#[[حقوق]] [[شرعی]]، مطابق [[شرع]] استیفاء می‌شد.
#در تمام قلمرو امیر، [[حدود شرعی]] [[اجرا]] می‌شد.
#امیر از [[دین اسلام]] با تمام قوا [[حمایت]] می‌کرد.

امیر می‌توانست با دستور خلیفه و بدون دستور وی برای خود، [[وزیر]] [[انتخاب]] کند. ولی وزیر مختاری باید با [[تأیید]] خلیفه می‌بود.

همین امارت‌سازی‌ها [[دولت]] [[عباسیان]] را به تجزیه کشاند و دولت‌های کوچکی مانند دولت‌های [[آل بویه]]، [[طاهریان]]، [[غزنویان]]... تشکیل شد.
=== امارت [[خاصه]]===
امیر خاص، از خود [[استقلال]] چندانی نداشت و فقط در حد [[ود]] معینی می‌توانست در کارهای [[ارتش]]، [[سیاست]] محلی، حمایت از اسلام و [[دفاع]] از [[ناموس]] [[مسلمانان]] [[اقدام]] کند و در [[امور مالی]] و [[قضایی]] [[حق]] دخالت نداشت و تابع خلیفه بود. در [[اقامه حدود]] دخالت نمی‌کرد و حتی در قسمت [[پیشوایی]] [[نماز]] هم از خود اختیاری نداشت و چه بسا که [[قاضی]]، بر چنان امیری مقدم بود.

مأموران [[دارایی]] (جمع‌آوران [[مالیات]]) از طرف خلیفه تعیین می‌شدند و مالیات‌های مربوط را جمع‌آوری کرده، به [[خزانه]] داری مرکزی (بیت المال کل) می‌فرستادند و حقوق کارمندان لشکری و کشوری را خود مأمورین می‌پرداختند <ref>جرجی زیدان، تاریخ تمدن اسلام، ص۱۱۲.</ref>.

[[استانداران]] حضرت، امارت استکفاء داشتند و از اختیارات کامل برخودار بودند. [[فرمانداران]]، امارت خاصه داشتند و برخی از [[فرماندهان]] امارت استیلاء. [[علامه امینی]] به برخی از این موارد اشاره کرده است.<ref>[[علی اکبر ذاکری|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین (کتاب)|سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین]]، ج۱، ص 110 - 114.</ref>

== منابع ==
{{منابع}}
#[[پرونده:1100829.jpg|22px]] [[علی اکبر ذاکری|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین (کتاب)|'''سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین ج۱''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

{{امام علی}}