اخلاق در لغت - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani در ‏۲۹ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۱۹

2025-06-29T09:19:47Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۹ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۴۹
خط ۲:		خط ۲:
	\| موضوع مرتبط = اخلاق		\| موضوع مرتبط = اخلاق
	\| عنوان مدخل = اخلاق		\| عنوان مدخل = اخلاق
	\| مداخل مرتبط = [[اخلاق در لغت]] - [[اخلاق در قرآن]] - [[اخلاق در فقه اسلامی]] - [[اخلاق در نهج البلاغه]] - [[اخلاق در اخلاق اسلامی]] - [[اخلاق در سیره ~~پیامبر خاتم~~]] - [[اخلاق در معارف دعا و زیارات]] - [[اخلاق در معارف و سیره سجادی]] - [[اخلاق در معارف و سیره رضوی]] - [[اخلاق در فلسفه اسلامی]] - [[اخلاق در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]		\| مداخل مرتبط = [[اخلاق در لغت]] - [[اخلاق در قرآن]] - [[اخلاق در فقه اسلامی]] - [[اخلاق در نهج البلاغه]] - [[اخلاق در اخلاق اسلامی]] - [[اخلاق در سبک زندگی اسلامی]] - [[اخلاق در معارف و سیره نبوی]] - [[اخلاق در معارف و سیره علوی]] - [[اخلاق در معارف دعا و زیارات]] - [[اخلاق در معارف و سیره سجادی]] - [[اخلاق در معارف و سیره رضوی]] - [[اخلاق در فلسفه اسلامی]] - [[اخلاق در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

Bahmani: /* مقدمه */

2024-06-13T09:26:13Z

مقدمه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ ژوئن ۲۰۲۴، ساعت ۱۲:۵۶
خط ۱۱:		خط ۱۱:
	واژه خَلاق نیز که در [[قرآن]] به کار رفته، از همین ریشه و به معنای بهره‌ای است که انسان به وسیله [[خلق و خوی]] [[نیکو]] کسب می‌کند<ref>مفردات غریب القرآن، ص۱۵۸.</ref>: {{متن قرآن\|مَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ}}<ref>«هر کس خریدار آن باشد در جهان واپسین بهره‌ای ندارد» سوره بقره، آیه ۱۰۲.</ref>.<ref>[[محمد رضا جباری\|جباری، محمد رضا]]، [[سیره اخلاقی و سبک زندگی حضرت زهرا (کتاب)\|سیره اخلاقی و سبک زندگی حضرت زهرا]]، ص ۱۷؛ [[محسن جوادی\|جوادی، محسن]]، [[اخلاق - جوادی (مقاله)\|مقاله «اخلاق»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)\| دائرة المعارف قرآن کریم ج۲]]؛ [[مهدی علی‌زاده\|علی‌زاده]] و [[مهدی احمدپور\|احمدپور]]، [[اخلاق - علی‌زاده و احمدپور (مقاله)\|مقاله «اخلاق»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱ (کتاب)\| دانشنامه امام خمینی ج۱]]، ص ۵۱۹ - ۵۳۰.</ref>		واژه خَلاق نیز که در [[قرآن]] به کار رفته، از همین ریشه و به معنای بهره‌ای است که انسان به وسیله [[خلق و خوی]] [[نیکو]] کسب می‌کند<ref>مفردات غریب القرآن، ص۱۵۸.</ref>: {{متن قرآن\|مَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ}}<ref>«هر کس خریدار آن باشد در جهان واپسین بهره‌ای ندارد» سوره بقره، آیه ۱۰۲.</ref>.<ref>[[محمد رضا جباری\|جباری، محمد رضا]]، [[سیره اخلاقی و سبک زندگی حضرت زهرا (کتاب)\|سیره اخلاقی و سبک زندگی حضرت زهرا]]، ص ۱۷؛ [[محسن جوادی\|جوادی، محسن]]، [[اخلاق - جوادی (مقاله)\|مقاله «اخلاق»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)\| دائرة المعارف قرآن کریم ج۲]]؛ [[مهدی علی‌زاده\|علی‌زاده]] و [[مهدی احمدپور\|احمدپور]]، [[اخلاق - علی‌زاده و احمدپور (مقاله)\|مقاله «اخلاق»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱ (کتاب)\| دانشنامه امام خمینی ج۱]]، ص ۵۱۹ - ۵۳۰.</ref>

	به گفته «[[راغب اصفهانی]]»، واژه «[[خلق]]» (به فتح یا ضم خ) در اصل به یک ریشه باز می‌گردد؛ با این تفاوت که «خَلق» به معنای هیأت، شکل و صورت ظاهری است که [[انسان]] با [[چشم سر]] می‎بیند و «خُلق» به معنای قوا، [[سجایا]] و صفات درونی که با چشم [[دل]] دیده می‌شود و آثار آن در گفتار و [[رفتار]] فرد بروز می‌کند<ref>مفردات الفاظ القرآن، واژه «خلق».</ref>.		به گفته «[[راغب اصفهانی]]»، واژه «[[خلق]]» (به فتح یا ضم خ) در اصل به یک ریشه باز می‌گردد؛ با این تفاوت که «خَلق» به معنای هیأت، شکل و صورت ظاهری است که [[انسان]] با [[چشم سر]] می‎بیند و «خُلق» به معنای قوا، سجایا و صفات درونی که با چشم [[دل]] دیده می‌شود و آثار آن در گفتار و [[رفتار]] فرد بروز می‌کند<ref>مفردات الفاظ القرآن، واژه «خلق».</ref>.

	آن‎چه از دیدگاه [[اهل لغت]] در باب [[شناخت]] معنای «اخلاق» در خور [[تأمل]] و دقت است این است که به نظر آنان [[خُلق و خوی]]، مانند ویژگی‌های فیزیکی و جسمی ریشه در اعماق وجود انسان دارد و به آسانی قابل [[تغییر]] و زوال نیستند؛ مگر با برنامه‌ریزی‎های درست و دقیق [[تربیتی]] و پرورشی که مربی اخلاق بتواند با نهادینه کردن [[فضایل اخلاقی]] در درون فرد، [[رفتارهای زشت]] را به کلی از وی ریشه‎کن کند. بنابراین، اخلاق در نزد لغویان به معنای صفت یا ملکه‌ای است در [[نفس انسان]] که منشأ صدور [[افعال خیر]] و [[شر]] از وی می‌شود، بدون [[تفکر]] و تأمل<ref>المعجم الوسیط، واژه «خلق».</ref>.<ref>[[محمد احسانی\|احسانی، محمد]]، [[سیره اخلاقی و تربیتی معصومین (کتاب)\|سیره اخلاقی و تربیتی معصومین]]، ص ۲۰.</ref>		آن‎چه از دیدگاه اهل لغت در باب [[شناخت]] معنای «اخلاق» در خور [[تأمل]] و دقت است این است که به نظر آنان [[خُلق و خوی]]، مانند ویژگی‌های فیزیکی و جسمی ریشه در اعماق وجود انسان دارد و به آسانی قابل [[تغییر]] و زوال نیستند؛ مگر با برنامه‌ریزی‎های درست و دقیق [[تربیتی]] و پرورشی که مربی اخلاق بتواند با نهادینه کردن [[فضایل اخلاقی]] در درون فرد، رفتارهای زشت را به کلی از وی ریشه‎کن کند. بنابراین، اخلاق در نزد لغویان به معنای صفت یا ملکه‌ای است در [[نفس انسان]] که منشأ صدور افعال خیر و [[شر]] از وی می‌شود، بدون [[تفکر]] و تأمل<ref>المعجم الوسیط، واژه «خلق».</ref>.<ref>[[محمد احسانی\|احسانی، محمد]]، [[سیره اخلاقی و تربیتی معصومین (کتاب)\|سیره اخلاقی و تربیتی معصومین]]، ص ۲۰.</ref>

	== منابع ==		== منابع ==

Bahmani در ‏۱۳ ژوئن ۲۰۲۴، ساعت ۰۹:۲۵

2024-06-13T09:25:46Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ ژوئن ۲۰۲۴، ساعت ۱۲:۵۵
خط ۷:		خط ۷:

	== مقدمه ==		== مقدمه ==
	واژه [[اخلاق]]، جمع خُلُق یا خُلْق، به معنای سجیه، طبع و عادت است. واژه خَلق و [[خُلق]] در اصل (همچون شَرب و شُرب، و نیز صَرم و صُرم) از یک ریشه‌اند؛ با این تفاوت که خَلق، مربوط به صفات، اشکال و هیئت‌های ظاهری و جسمانی است که با قوه [[بینایی]] قابل [[درک]] هستند؛ اما خُلْق و خُلُق به صورت [[باطنی]] [[انسان]] (نفس [[انسانی]] و اوصاف و ویژگی‌های مختص به آن)<ref>بنگرید به: زبیدی، تاج العروس، ج۶، ص۳۳۷؛ طریحی، مجمع البحرین، ج۱، ص۶۹۳.</ref> اطلاق می‌شوند؛ در [[قرآن کریم]] نیز واژه خُلُق در همین معنا به کار رفته است: {{متن قرآن\|وَإِنَّكَ لَعَلَى خُلُقٍ عَظِيمٍ}}<ref>«و به راستی تو را خویی است سترگ» سوره قلم، آیه ۴.</ref>، {{متن قرآن\|إِنْ هَذَا إِلَّا خُلُقُ الْأَوَّلِينَ}}<ref>«این جز شیوه پیشینیان نیست» سوره شعراء، آیه ۱۳۷.</ref>.		واژه [[اخلاق]] در اصل عربی و جمع خُلُق یا خُلْق، به معنای سجیه، طبع و عادت است. واژه خَلق و [[خُلق]] در اصل (همچون شَرب و شُرب، و نیز صَرم و صُرم) از یک ریشه‌اند؛ با این تفاوت که خَلق، مربوط به صفات، اشکال و هیئت‌های ظاهری و جسمانی است که با قوه [[بینایی]] قابل [[درک]] هستند؛ اما خُلْق و خُلُق به صورت [[باطنی]] [[انسان]] (نفس [[انسانی]] و اوصاف و ویژگی‌های مختص به آن)<ref>بنگرید به: زبیدی، تاج العروس، ج۶، ص۳۳۷؛ طریحی، مجمع البحرین، ج۱، ص۶۹۳.</ref> اطلاق می‌شوند؛ در [[قرآن کریم]] نیز واژه خُلُق در همین معنا به کار رفته است: {{متن قرآن\|وَإِنَّكَ لَعَلَى خُلُقٍ عَظِيمٍ}}<ref>«و به راستی تو را خویی است سترگ» سوره قلم، آیه ۴.</ref>، {{متن قرآن\|إِنْ هَذَا إِلَّا خُلُقُ الْأَوَّلِينَ}}<ref>«این جز شیوه پیشینیان نیست» سوره شعراء، آیه ۱۳۷.</ref>.

	واژه خَلاق نیز که در [[قرآن]] به کار رفته، از همین ریشه و به معنای بهره‌ای است که انسان به وسیله [[خلق و خوی]] [[نیکو]] کسب می‌کند<ref>مفردات غریب القرآن، ص۱۵۸.</ref>: {{متن قرآن\|مَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ}}<ref>«هر کس خریدار آن باشد در جهان واپسین بهره‌ای ندارد» سوره بقره، آیه ۱۰۲.</ref>.<ref>[[محمد رضا جباری\|جباری، محمد رضا]]، [[سیره اخلاقی و سبک زندگی حضرت زهرا (کتاب)\|سیره اخلاقی و سبک زندگی حضرت زهرا]]، ص ۱۷؛ [[محسن جوادی\|جوادی، محسن]]، [[اخلاق - جوادی (مقاله)\|مقاله «اخلاق»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]~~، ج۲؛~~ [[مهدی علی‌زاده\|علی‌زاده]] و [[مهدی احمدپور\|احمدپور]]، [[اخلاق - علی‌زاده و احمدپور (مقاله)\|مقاله «اخلاق»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه امام خمینی]]، ~~ج۱،~~ ص ۵۱۹ - ۵۳۰.</ref>		واژه خَلاق نیز که در [[قرآن]] به کار رفته، از همین ریشه و به معنای بهره‌ای است که انسان به وسیله [[خلق و خوی]] [[نیکو]] کسب می‌کند<ref>مفردات غریب القرآن، ص۱۵۸.</ref>: {{متن قرآن\|مَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ}}<ref>«هر کس خریدار آن باشد در جهان واپسین بهره‌ای ندارد» سوره بقره، آیه ۱۰۲.</ref>.<ref>[[محمد رضا جباری\|جباری، محمد رضا]]، [[سیره اخلاقی و سبک زندگی حضرت زهرا (کتاب)\|سیره اخلاقی و سبک زندگی حضرت زهرا]]، ص ۱۷؛ [[محسن جوادی\|جوادی، محسن]]، [[اخلاق - جوادی (مقاله)\|مقاله «اخلاق»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)\| دائرة المعارف قرآن کریم ج۲]]؛ [[مهدی علی‌زاده\|علی‌زاده]] و [[مهدی احمدپور\|احمدپور]]، [[اخلاق - علی‌زاده و احمدپور (مقاله)\|مقاله «اخلاق»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱ (کتاب)\| دانشنامه امام خمینی ج۱]]، ص ۵۱۹ - ۵۳۰.</ref>

	~~این واژه جمع خَلق و [[خُلق]] و~~ به ~~معنای~~ [[~~سجیه~~]]~~، طبع و~~ [[~~عادت~~]] ~~است. واژه خُلق و خَلق~~ در اصل از یک ~~ریشه‌اند، اما~~ با این تفاوت که ~~خَلق مربوط~~ به ~~هیئات، صفات~~ و ~~اشکال و صورت‌های~~ ظاهری ~~و [[جسمانی]]~~ است که با [[~~قوه~~]] [[~~بینایی~~]] ~~قابل [[درک]] است~~ و ~~خُلق و خُلُق نیز مربوط است~~ به ~~صورت~~ [[~~باطنی~~]] [[~~انسان]]، یعنی به [[نفس آدمی~~]] و ~~اوصاف و ویژگی‌های مختص به~~ آن~~<ref>الطریحی، مجمع البحرین، ج۱، ص۶۹۲.</ref>. در [[قرآن کریم]] نیز واژه خُلُق~~ در ~~همین معنا به کار رفته است:~~		به گفته «[[راغب اصفهانی]]»، واژه «[[خلق]]» (به فتح یا ضم خ) در اصل به یک ریشه باز می‌گردد؛ با این تفاوت که «خَلق» به معنای هیأت، شکل و صورت ظاهری است که [[انسان]] با [[چشم سر]] می‎بیند و «خُلق» به معنای قوا، [[سجایا]] و صفات درونی که با چشم [[دل]] دیده می‌شود و آثار آن در گفتار و [[رفتار]] فرد بروز می‌کند<ref>مفردات الفاظ القرآن، واژه «خلق».</ref>.
	~~{{متن قرآن\|وَإِنَّكَ لَعَلَى خُلُقٍ عَظِيمٍ}}<ref>«و به راستی تو را خویی است سترگ» سوره قلم، آیه ۴.</ref>.~~
	~~{{متن قرآن\|إِنْ هَذَا إِلَّا خُلُقُ الْأَوَّلِينَ}}<ref>«این جز شیوه پیشینیان نیست» سوره شعراء، آیه ۱۳۷.</ref>.~~
	~~واژه خَلاق نیز که در قرآن کریم آمده، از همین ریشه~~ و ~~به معنای فضیلتی است که انسان به وسیله~~ [[~~خُلق و خوی~~]] ~~[[نیکو]] کسب~~ می‌کند<ref>~~راغب اصفهانی،~~ مفردات ~~غریب~~ القرآن، ~~ص۱۵۸.</ref>:~~
	{{متن قرآن\|…وَمَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ}}<ref>«... و آنان را در جهان واپسین بهره‌ای نیست» سوره بقره، آیه ۲۰۰.</ref>.
	واژه اخلاق در اصطلاح به آن دسته از ویژگی‌ها، کیفیات و مَلَکات [[نفسانی]] اطلاق می‌شود که به وسیله آنها، [[افعال]] [[آدمی]] با [[سهولت]] و آسانی صادر می‌شود. [[خواجه نصیرالدین طوسی]] در تعریف اخلاق چنین گفته است:
	خُلق ملکه‌ای بود که نفس را مقتضی سهولت صدور فعلی بود از او، بی‌احتیاج تفکری و رؤیتی<ref>طوسی، اخلاق ناصری، فصل اول از قسمت دوم، ص۶۴.</ref>.

	بدین ترتیب، [[اخلاق]] به آن دسته از صفات [[نفسانی]] می‌گویند که بر اثر عواملی همچون تکرار فعل، حصول [[معرفت]] و [[بصیرت]] لازم، [[تأمل]] و [[تفکر]] و یا [[عنایات الهی]]، آن چنان [[ثبات]] و استمرار یابند که به آسانی قابل زوال نباشند. در [[علم]] [[فلسفه]]، از این گونه صفات نفسانی به «[[ملکه]]» و از صفات نفسانی که زودگذرند، به «[[حال]]» تعبیر می‌شود<ref>طباطبایی، نهایة الحکمة، فصل ۱۵ از مباحث مقولات عشر، ص۱۰۷.</ref>. پا برجا و ثابت بودن [[ملکات اخلاقی]] در [[نفس انسانی]] موجب می‌شود که [[انسان]]، [[افعال اخلاقی]] را به آسانی و بدون نیاز به تأمل و تفکر انجام دهد و حال آنکه صفات متغیر هیچ‌گاه منشأ یک عمل [[اخلاقی]] نمی‌شوند.		آن‎چه از دیدگاه [[اهل لغت]] در باب [[شناخت]] معنای «اخلاق» در خور [[تأمل]] و دقت است این است که به نظر آنان [[خُلق و خوی]]، مانند ویژگی‌های فیزیکی و جسمی ریشه در اعماق وجود انسان دارد و به آسانی قابل [[تغییر]] و زوال نیستند؛ مگر با برنامه‌ریزی‎های درست و دقیق [[تربیتی]] و پرورشی که مربی اخلاق بتواند با نهادینه کردن [[فضایل اخلاقی]] در درون فرد، [[رفتارهای زشت]] را به کلی از وی ریشه‎کن کند. بنابراین، اخلاق در نزد لغویان به معنای صفت یا ملکه‌ای است در [[نفس انسان]] که منشأ صدور [[افعال خیر]] و [[شر]] از وی می‌شود، بدون [[تفکر]] و تأمل<ref>المعجم الوسیط، واژه «خلق».</ref>.<ref>[[محمد احسانی\|احسانی، محمد]]، [[سیره اخلاقی و تربیتی معصومین (کتاب)\|سیره اخلاقی و تربیتی معصومین]]، ص ۲۰.</ref>
	در تعریفی که گذشت، اخلاق همان [[ملکات]] درونی و نفسانی است که منشأ [[افعال]] بیرونی می‌شود. اما گاه واژه اخلاق به هر کاری که متصف به حسن یا [[قبح]] بوده و صاحب آن [[مستحق مدح]] یا [[ذم]] باشد نیز اطلاق گردیده است، حتی اگر هنوز به صورت صفتی ثابت نباشد.
	بر پایه این دو تعریف، اخلاق هم شامل ملکات یا افعال [[نیک]] و حَسَن می‌شود و هم ملکات و افعال بد و [[قبیح]] را در بر می‌گیرد. اما گاه در یک اصطلاح ثانوی، اخلاق تنها به افعال نیک اطلاق می‌شود که بر این مبنا، فعل غیر اخلاقی، یعنی فعل [[زشت]] و [[مذموم]]<ref>بنگرید به: مصباح یزدی، دروس فلسفه اخلاق، ص۹ و ۱۰.</ref>.

	سخن آخر اینکه بین دو واژه «اخلاق» و «[[تربیت]]» تفاوتی وجود دارد: در مفهوم تربیت، [[قداست]] نیست؛ بدین بیان که تربیت یک فرد جانی در جهت [[جنایت]] را تربیت، و به تربیت حیوانات نیز تربیت گویند. اما در مفهوم اخلاق، نوعی قداست نهاده شده و به همین رو این کلمه را درباره حیوانات به کار نمی‌برند؛ چنان که معمولاً [[حرکت]] به سوی [[بدی]] و [[زشتی]] و جنایت را نیز عمل اخلاقی نمی‌نامند، هرچند در مفهوم لغوی [[اخلاق]]، نوعی اطلاق نسبت به [[صفات نیک]] و بد نهفته است<ref>بنگرید به: مطهری تعلیم و تربیت در اسلام، ص۹۵.</ref>.<ref>[[محمد رضا جباری\|جباری، محمد رضا]]، [[سیره اخلاقی پیامبر اعظم - جباری (کتاب)\|سیره اخلاقی پیامبر اعظم]]، ص ۴۰.</ref>.

	~~==اخلاق==~~
	واژه «اخلاق» در اصل [[عربی]] و جمع «[[خُلق]]» و «خُلُق» است و در لغت به معانی گوناگونی آمده است؛ همچون: ویژگی ذاتی، حالت طبیعی، [[خوی]]، [[فطرت]]، جوهره<ref>آذرتاش آذر نوش، فرهنگ معاصر، واژه «خلق».</ref> و [[طبیعت]]<ref>لسان العرب، ج۱۰، ص۳۷۳؛. مجمع البحرین، ج۵، ص۱۵۶.</ref> و نیز به معنای [[سرشت]] و [[سجیه]]، اعم از سجیه و سرشت [[نیکو]] و [[پسندیده]] - مانند جوان‎مردی و [[شجاعت]] - یا [[زشت]] و [[ناپسند]] - مانند [[بُخل]] و [[فرومایگی]] آمده است.
	عموم لغت‎شناسان، «خُلق» را با واژه «خَلق» هم‎ریشه دانسته‌اند. وقتی گفته می‌شود: «فلان کس خُلق [[زیبایی]] دارد»، بدین معناست که سرشت یا صفت [[معنوی]] و درونی زیبایی دارد؛ همچنان که وقتی می‌گویند: «فلان کس خَلق زیبایی دارد»، اشاره به ظاهر [[زیبا]] و اندام متناسب و هماهنگ او است<ref>تاج العروس من جواهر القاموس، ج۶، ص۳۳۷؛ لسان العرب، ج۴، ص۱۹۴.</ref>.
	به گفته «[[راغب]] [[اصفهانی]]»، واژه «[[خلق]]» (به فتح یا ضم خ) در اصل به یک ریشه باز می‌گردد؛ با این تفاوت که «خَلق» به معنای هیأت، شکل و صورت ظاهری است که [[انسان]] با [[چشم سر]] می‎بیند و «خُلق» به معنای قوا، [[سجایا]] و صفات درونی که با چشم [[دل]] دیده می‌شود و آثار آن در گفتار و [[رفتار]] فرد بروز می‌کند<ref>مفردات الفاظ القرآن، واژه «خلق».</ref>.

	آن‎چه از دیدگاه [[اهل لغت]] در باب [[شناخت]] معنای «اخلاق» در خور [[تأمل]] و دقت است این است که به نظر آنان [[خُلق و خوی]]، مانند ویژگی‌های فیزیکی و جسمی ریشه در اعماق وجود انسان دارد و به آسانی قابل [[تغییر]] و زوال نیستند؛ مگر با برنامه‌ریزی‎های درست و دقیق [[تربیتی]] و پرورشی که مربی اخلاق بتواند با نهادینه کردن [[فضایل اخلاقی]] در درون فرد، [[رفتارهای زشت]] را به کلی از وی ریشه‎کن کند. بنابراین، اخلاق در نزد لغویان به معنای صفت یا ملکه‌ای است در [[نفس انسان]] که منشأ صدور [[افعال خیر]] و [[شر]] از وی می‌شود، بدون [[تفکر]] و تأمل<ref>المعجم الوسیط، واژه «خلق»~~.</ref>.~~
	علمای [[علم اخلاق]] نیز معنایی نزدیک به گفتار [[اهل لغت]]، برای «[[اخلاق]]» بیان کرده‌اند همه آنها بر این امر تأکید دارند که [[خُلق]] عبارت است از [[ملکه]]<ref>تهذیب الاخلاق، ص۳۶.</ref> و هیئت خاصی که در [[نفس انسان]] [[رسوخ]] دارد<ref>اخلاق حسنه، ص۹.</ref> و مبدأ صدور رفتارهایی است که بدون [[تفکر]] و [[تأمل]] و به آسانی از او صادر می‌شود<ref>دو رساله در اخلاق، باب ۲، ص۲۰.</ref>. [[ملکات نفسانی]] دو دسته‌اند: [[فطری]] و ذاتی که جزو [[سرشت آدمی]] است و اکتسابی که با تلاش و تمرین و [[عادت]] به دست می‌آید؛ چنان که [[بخیل]] در ابتدا با [[سختی]] چیزی را می‌بخشد، اما [[بخشندگی]] در اثر تکرار، به صورت [[خوی]] و عادت او در می‌آید و به تدریج تبدیل به ملکه می‌شود<ref>بحار الانوار، ج۶۷، باب ۵۹، ص۳۷۲ (ذیل حدیث ۱۸).</ref>.

	نکات برگرفته از تعریف اخلاق: اولاً، تأکید بر [[ثبات]] و [[پایداری]] [[ملکات اخلاقی]] و صفات [[نفسانی]] است که نسبتاً پایدارند و به آسانی قابل [[تغییر]] نیستند<ref>جامع السعادات، ج۱، ص۲۶.</ref>؛ ثانیاً، رفتارهای [[اخلاقی]]، اعم از خوب و بد ریشه در ملکات نفسانی دارد و همانند آن، به ندرت تغییر پذیر است؛ ثالثاً، کلمه «اخلاق» دو کاربرد دارد: گاه به خود آن ملکات نفسانی اطلاق می‌شود و گاه بر نفس [[رفتار]] اخلاقی صادر شده از [[انسان]]، ولو با [[فکر]] و [[اندیشه]] در عرف عام کاربرد دوم بیشتر رایج است؛ وقتی گفته می‌شود فلان کس [[اخلاق نیکو]] دارد، برداشت عمومی آن است که رفتارش نیکوست<ref>دروس فلسفه، اخلاق، ص۹.</ref>.<ref>[[محمد احسانی\|احسانی، محمد]]، [[سیره اخلاقی و تربیتی معصومین (کتاب)\|سیره اخلاقی و تربیتی معصومین]]، ص ۲۰.</ref>.

	== منابع ==		== منابع ==
	{{منابع}}		{{منابع}}
	# [[پرونده:10117116.jpg\|22px]] [[محمد رضا جباری\|جباری، محمد رضا]]، [[سیره اخلاقی و سبک زندگی حضرت زهرا (کتاب)\|'''سیره اخلاقی و سبک زندگی حضرت زهرا''']]		# [[پرونده:10117116.jpg\|22px]] [[محمد رضا جباری\|جباری، محمد رضا]]، [[سیره اخلاقی و سبک زندگی حضرت زهرا (کتاب)\|'''سیره اخلاقی و سبک زندگی حضرت زهرا''']]
	# [[پرونده:IM009731.jpg\|22px]] [[ مهدی علی‌زاده\|علی‌زاده]] و [[مهدی احمدپور\|احمدپور]]، [[اخلاق - علی‌زاده و احمدپور (مقاله)\|مقاله «اخلاق»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱ (کتاب)\|'''دانشنامه امام خمینی ج۱''']]		# [[پرونده:IM009731.jpg\|22px]] [[مهدی علی‌زاده\|علی‌زاده]] و [[مهدی احمدپور\|احمدپور]]، [[اخلاق - علی‌زاده و احمدپور (مقاله)\|مقاله «اخلاق»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱ (کتاب)\|'''دانشنامه امام خمینی ج۱''']]
	# [[پرونده:000053.jpg\|22px]] [[محسن جوادی\|جوادی، محسن]]، [[اخلاق - جوادی (مقاله)\|مقاله «اخلاق»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)\|'''دائرة المعارف قرآن کریم ج۲''']]		# [[پرونده:000053.jpg\|22px]] [[محسن جوادی\|جوادی، محسن]]، [[اخلاق - جوادی (مقاله)\|مقاله «اخلاق»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)\|'''دائرة المعارف قرآن کریم ج۲''']]
	# [[پرونده:10109419.jpg\|22px]] [[محمد رضا جباری\|جباری، محمد رضا]]، [[سیره اخلاقی پیامبر اعظم - جباری (کتاب)\|'''سیره اخلاقی پیامبر اعظم''']]
	# [[پرونده:IM010671.jpg\|22px]] [[محمد احسانی\|احسانی، محمد]]، [[سیره اخلاقی و تربیتی معصومین (کتاب)\|'''سیره اخلاقی و تربیتی معصومین''']]		# [[پرونده:IM010671.jpg\|22px]] [[محمد احسانی\|احسانی، محمد]]، [[سیره اخلاقی و تربیتی معصومین (کتاب)\|'''سیره اخلاقی و تربیتی معصومین''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Jaafari: /* منابع */

2024-05-14T05:04:28Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۴ مهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۳۴
خط ۲۴:		خط ۲۴:

	سخن آخر اینکه بین دو واژه «اخلاق» و «[[تربیت]]» تفاوتی وجود دارد: در مفهوم تربیت، [[قداست]] نیست؛ بدین بیان که تربیت یک فرد جانی در جهت [[جنایت]] را تربیت، و به تربیت حیوانات نیز تربیت گویند. اما در مفهوم اخلاق، نوعی قداست نهاده شده و به همین رو این کلمه را درباره حیوانات به کار نمی‌برند؛ چنان که معمولاً [[حرکت]] به سوی [[بدی]] و [[زشتی]] و جنایت را نیز عمل اخلاقی نمی‌نامند، هرچند در مفهوم لغوی [[اخلاق]]، نوعی اطلاق نسبت به [[صفات نیک]] و بد نهفته است<ref>بنگرید به: مطهری تعلیم و تربیت در اسلام، ص۹۵.</ref>.<ref>[[محمد رضا جباری\|جباری، محمد رضا]]، [[سیره اخلاقی پیامبر اعظم - جباری (کتاب)\|سیره اخلاقی پیامبر اعظم]]، ص ۴۰.</ref>.		سخن آخر اینکه بین دو واژه «اخلاق» و «[[تربیت]]» تفاوتی وجود دارد: در مفهوم تربیت، [[قداست]] نیست؛ بدین بیان که تربیت یک فرد جانی در جهت [[جنایت]] را تربیت، و به تربیت حیوانات نیز تربیت گویند. اما در مفهوم اخلاق، نوعی قداست نهاده شده و به همین رو این کلمه را درباره حیوانات به کار نمی‌برند؛ چنان که معمولاً [[حرکت]] به سوی [[بدی]] و [[زشتی]] و جنایت را نیز عمل اخلاقی نمی‌نامند، هرچند در مفهوم لغوی [[اخلاق]]، نوعی اطلاق نسبت به [[صفات نیک]] و بد نهفته است<ref>بنگرید به: مطهری تعلیم و تربیت در اسلام، ص۹۵.</ref>.<ref>[[محمد رضا جباری\|جباری، محمد رضا]]، [[سیره اخلاقی پیامبر اعظم - جباری (کتاب)\|سیره اخلاقی پیامبر اعظم]]، ص ۴۰.</ref>.

			==اخلاق==
			واژه «اخلاق» در اصل [[عربی]] و جمع «[[خُلق]]» و «خُلُق» است و در لغت به معانی گوناگونی آمده است؛ همچون: ویژگی ذاتی، حالت طبیعی، [[خوی]]، [[فطرت]]، جوهره<ref>آذرتاش آذر نوش، فرهنگ معاصر، واژه «خلق».</ref> و [[طبیعت]]<ref>لسان العرب، ج۱۰، ص۳۷۳؛. مجمع البحرین، ج۵، ص۱۵۶.</ref> و نیز به معنای [[سرشت]] و [[سجیه]]، اعم از سجیه و سرشت [[نیکو]] و [[پسندیده]] - مانند جوان‎مردی و [[شجاعت]] - یا [[زشت]] و [[ناپسند]] - مانند [[بُخل]] و [[فرومایگی]] آمده است.
			عموم لغت‎شناسان، «خُلق» را با واژه «خَلق» هم‎ریشه دانسته‌اند. وقتی گفته می‌شود: «فلان کس خُلق [[زیبایی]] دارد»، بدین معناست که سرشت یا صفت [[معنوی]] و درونی زیبایی دارد؛ همچنان که وقتی می‌گویند: «فلان کس خَلق زیبایی دارد»، اشاره به ظاهر [[زیبا]] و اندام متناسب و هماهنگ او است<ref>تاج العروس من جواهر القاموس، ج۶، ص۳۳۷؛ لسان العرب، ج۴، ص۱۹۴.</ref>.
			به گفته «[[راغب]] [[اصفهانی]]»، واژه «[[خلق]]» (به فتح یا ضم خ) در اصل به یک ریشه باز می‌گردد؛ با این تفاوت که «خَلق» به معنای هیأت، شکل و صورت ظاهری است که [[انسان]] با [[چشم سر]] می‎بیند و «خُلق» به معنای قوا، [[سجایا]] و صفات درونی که با چشم [[دل]] دیده می‌شود و آثار آن در گفتار و [[رفتار]] فرد بروز می‌کند<ref>مفردات الفاظ القرآن، واژه «خلق».</ref>.

			آن‎چه از دیدگاه [[اهل لغت]] در باب [[شناخت]] معنای «اخلاق» در خور [[تأمل]] و دقت است این است که به نظر آنان [[خُلق و خوی]]، مانند ویژگی‌های فیزیکی و جسمی ریشه در اعماق وجود انسان دارد و به آسانی قابل [[تغییر]] و زوال نیستند؛ مگر با برنامه‌ریزی‎های درست و دقیق [[تربیتی]] و پرورشی که مربی اخلاق بتواند با نهادینه کردن [[فضایل اخلاقی]] در درون فرد، [[رفتارهای زشت]] را به کلی از وی ریشه‎کن کند. بنابراین، اخلاق در نزد لغویان به معنای صفت یا ملکه‌ای است در [[نفس انسان]] که منشأ صدور [[افعال خیر]] و [[شر]] از وی می‌شود، بدون [[تفکر]] و تأمل<ref>المعجم الوسیط، واژه «خلق».</ref>.
			علمای [[علم اخلاق]] نیز معنایی نزدیک به گفتار [[اهل لغت]]، برای «[[اخلاق]]» بیان کرده‌اند همه آنها بر این امر تأکید دارند که [[خُلق]] عبارت است از [[ملکه]]<ref>تهذیب الاخلاق، ص۳۶.</ref> و هیئت خاصی که در [[نفس انسان]] [[رسوخ]] دارد<ref>اخلاق حسنه، ص۹.</ref> و مبدأ صدور رفتارهایی است که بدون [[تفکر]] و [[تأمل]] و به آسانی از او صادر می‌شود<ref>دو رساله در اخلاق، باب ۲، ص۲۰.</ref>. [[ملکات نفسانی]] دو دسته‌اند: [[فطری]] و ذاتی که جزو [[سرشت آدمی]] است و اکتسابی که با تلاش و تمرین و [[عادت]] به دست می‌آید؛ چنان که [[بخیل]] در ابتدا با [[سختی]] چیزی را می‌بخشد، اما [[بخشندگی]] در اثر تکرار، به صورت [[خوی]] و عادت او در می‌آید و به تدریج تبدیل به ملکه می‌شود<ref>بحار الانوار، ج۶۷، باب ۵۹، ص۳۷۲ (ذیل حدیث ۱۸).</ref>.

			نکات برگرفته از تعریف اخلاق: اولاً، تأکید بر [[ثبات]] و [[پایداری]] [[ملکات اخلاقی]] و صفات [[نفسانی]] است که نسبتاً پایدارند و به آسانی قابل [[تغییر]] نیستند<ref>جامع السعادات، ج۱، ص۲۶.</ref>؛ ثانیاً، رفتارهای [[اخلاقی]]، اعم از خوب و بد ریشه در ملکات نفسانی دارد و همانند آن، به ندرت تغییر پذیر است؛ ثالثاً، کلمه «اخلاق» دو کاربرد دارد: گاه به خود آن ملکات نفسانی اطلاق می‌شود و گاه بر نفس [[رفتار]] اخلاقی صادر شده از [[انسان]]، ولو با [[فکر]] و [[اندیشه]] در عرف عام کاربرد دوم بیشتر رایج است؛ وقتی گفته می‌شود فلان کس [[اخلاق نیکو]] دارد، برداشت عمومی آن است که رفتارش نیکوست<ref>دروس فلسفه، اخلاق، ص۹.</ref>.<ref>[[محمد احسانی\|احسانی، محمد]]، [[سیره اخلاقی و تربیتی معصومین (کتاب)\|سیره اخلاقی و تربیتی معصومین]]، ص ۲۰.</ref>.

	== منابع ==		== منابع ==
خط ۳۱:		خط ۴۱:
	# [[پرونده:000053.jpg\|22px]] [[محسن جوادی\|جوادی، محسن]]، [[اخلاق - جوادی (مقاله)\|مقاله «اخلاق»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)\|'''دائرة المعارف قرآن کریم ج۲''']]		# [[پرونده:000053.jpg\|22px]] [[محسن جوادی\|جوادی، محسن]]، [[اخلاق - جوادی (مقاله)\|مقاله «اخلاق»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)\|'''دائرة المعارف قرآن کریم ج۲''']]
	# [[پرونده:10109419.jpg\|22px]] [[محمد رضا جباری\|جباری، محمد رضا]]، [[سیره اخلاقی پیامبر اعظم - جباری (کتاب)\|'''سیره اخلاقی پیامبر اعظم''']]		# [[پرونده:10109419.jpg\|22px]] [[محمد رضا جباری\|جباری، محمد رضا]]، [[سیره اخلاقی پیامبر اعظم - جباری (کتاب)\|'''سیره اخلاقی پیامبر اعظم''']]
			# [[پرونده:IM010671.jpg\|22px]] [[محمد احسانی\|احسانی، محمد]]، [[سیره اخلاقی و تربیتی معصومین (کتاب)\|'''سیره اخلاقی و تربیتی معصومین''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Jaafari: /* منابع */

2024-04-30T06:38:50Z

منابع

@@ خط ۱۰: / خط ۱۰: @@
 واژه خَلاق نیز که در [[قرآن]] به کار رفته، از همین ریشه و به معنای بهره‌ای است که انسان به وسیله [[خلق و خوی]] [[نیکو]] کسب می‌کند<ref>مفردات غریب القرآن، ص۱۵۸.</ref>: {{متن قرآن|مَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ}}<ref>«هر کس خریدار آن باشد در جهان واپسین بهره‌ای ندارد» سوره بقره، آیه ۱۰۲.</ref>.<ref>[[محمد رضا جباری|جباری، محمد رضا]]، [[سیره اخلاقی و سبک زندگی حضرت زهرا (کتاب)|سیره اخلاقی و سبک زندگی حضرت زهرا]]، ص ۱۷؛ [[محسن جوادی|جوادی، محسن]]، [[اخلاق - جوادی (مقاله)|مقاله «اخلاق»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۲؛ [[مهدی علی‌زاده|علی‌زاده]] و [[مهدی احمدپور|احمدپور]]، [[اخلاق - علی‌زاده و احمدپور (مقاله)|مقاله «اخلاق»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی]]، ج۱، ص ۵۱۹ - ۵۳۰.</ref>
 == منابع ==
@@ خط ۱۶: / خط ۳۰: @@
 # [[پرونده:IM009731.jpg|22px]] [[ مهدی علی‌زاده|علی‌زاده]] و [[مهدی احمدپور|احمدپور]]، [[اخلاق - علی‌زاده و احمدپور (مقاله)|مقاله «اخلاق»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱ (کتاب)|'''دانشنامه امام خمینی ج۱''']]
 # [[پرونده:000053.jpg|22px]] [[محسن جوادی|جوادی، محسن]]، [[اخلاق - جوادی (مقاله)|مقاله «اخلاق»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)|'''دائرة المعارف قرآن کریم ج۲''']]
 {{پایان منابع}}

Bahmani: /* مقدمه */

2023-05-07T07:42:20Z

مقدمه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ مهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۱:۱۲
خط ۷:		خط ۷:

	== مقدمه ==		== مقدمه ==
	واژه [[اخلاق]]، جمع خُلُق یا خُلْق، به معنای ~~[[سجیه]]،~~ طبع و [[عادت]] است. واژه خَلق و [[خُلق]] در اصل (همچون شَرب و شُرب، و نیز صَرم و صُرم) از یک ریشه‌اند؛ با این تفاوت که خَلق، مربوط به صفات، اشکال و هیئت‌های ظاهری و [[جسمانی]] است که با [[قوه]] [[بینایی]] قابل [[درک]] هستند؛ اما خُلْق و خُلُق به صورت [[باطنی]] [[انسان]] (نفس [[انسانی]] و اوصاف و ویژگی‌های مختص به آن)<ref>بنگرید به: زبیدی، تاج العروس، ج۶، ص۳۳۷؛ طریحی، مجمع البحرین، ج۱، ص۶۹۳.</ref> اطلاق می‌شوند؛ در [[قرآن کریم]] نیز واژه خُلُق در همین معنا به کار رفته است: {{متن قرآن\|وَإِنَّكَ لَعَلَى خُلُقٍ عَظِيمٍ}}<ref>«و به راستی تو را خویی است سترگ» سوره قلم، آیه ۴.</ref>، {{متن قرآن\|إِنْ هَذَا إِلَّا خُلُقُ الْأَوَّلِينَ}}<ref>«این جز شیوه پیشینیان نیست» سوره شعراء، آیه ۱۳۷.</ref>.		واژه [[اخلاق]]، جمع خُلُق یا خُلْق، به معنای سجیه، طبع و عادت است. واژه خَلق و [[خُلق]] در اصل (همچون شَرب و شُرب، و نیز صَرم و صُرم) از یک ریشه‌اند؛ با این تفاوت که خَلق، مربوط به صفات، اشکال و هیئت‌های ظاهری و جسمانی است که با قوه [[بینایی]] قابل [[درک]] هستند؛ اما خُلْق و خُلُق به صورت [[باطنی]] [[انسان]] (نفس [[انسانی]] و اوصاف و ویژگی‌های مختص به آن)<ref>بنگرید به: زبیدی، تاج العروس، ج۶، ص۳۳۷؛ طریحی، مجمع البحرین، ج۱، ص۶۹۳.</ref> اطلاق می‌شوند؛ در [[قرآن کریم]] نیز واژه خُلُق در همین معنا به کار رفته است: {{متن قرآن\|وَإِنَّكَ لَعَلَى خُلُقٍ عَظِيمٍ}}<ref>«و به راستی تو را خویی است سترگ» سوره قلم، آیه ۴.</ref>، {{متن قرآن\|إِنْ هَذَا إِلَّا خُلُقُ الْأَوَّلِينَ}}<ref>«این جز شیوه پیشینیان نیست» سوره شعراء، آیه ۱۳۷.</ref>.

	واژه خَلاق نیز که در [[قرآن]] به کار رفته، از همین ریشه و به معنای بهره‌ای است که انسان به وسیله [[خلق و خوی]] [[نیکو]] کسب می‌کند<ref>مفردات غریب القرآن، ص۱۵۸.</ref>: {{متن قرآن\|مَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ}}<ref>«هر کس خریدار آن باشد در جهان واپسین بهره‌ای ندارد» سوره بقره، آیه ۱۰۲.</ref>.<ref>[[محمد رضا جباری\|جباری، محمد رضا]]، [[سیره اخلاقی و سبک زندگی حضرت زهرا (کتاب)\|سیره اخلاقی و سبک زندگی حضرت زهرا]]، ص ۱۷؛ [[محسن جوادی\|جوادی، محسن]]، [[اخلاق - جوادی (مقاله)\|مقاله «اخلاق»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۲؛ [[مهدی علی‌زاده\|علی‌زاده]] و [[مهدی احمدپور\|احمدپور]]، [[اخلاق - علی‌زاده و احمدپور (مقاله)\|مقاله «اخلاق»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه امام خمینی]]، ج۱، ص ۵۱۹ - ۵۳۰.</ref>		واژه خَلاق نیز که در [[قرآن]] به کار رفته، از همین ریشه و به معنای بهره‌ای است که انسان به وسیله [[خلق و خوی]] [[نیکو]] کسب می‌کند<ref>مفردات غریب القرآن، ص۱۵۸.</ref>: {{متن قرآن\|مَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ}}<ref>«هر کس خریدار آن باشد در جهان واپسین بهره‌ای ندارد» سوره بقره، آیه ۱۰۲.</ref>.<ref>[[محمد رضا جباری\|جباری، محمد رضا]]، [[سیره اخلاقی و سبک زندگی حضرت زهرا (کتاب)\|سیره اخلاقی و سبک زندگی حضرت زهرا]]، ص ۱۷؛ [[محسن جوادی\|جوادی، محسن]]، [[اخلاق - جوادی (مقاله)\|مقاله «اخلاق»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۲؛ [[مهدی علی‌زاده\|علی‌زاده]] و [[مهدی احمدپور\|احمدپور]]، [[اخلاق - علی‌زاده و احمدپور (مقاله)\|مقاله «اخلاق»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه امام خمینی]]، ج۱، ص ۵۱۹ - ۵۳۰.</ref>

Bahmani در ‏۷ مهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۷:۴۱

2023-05-07T07:41:33Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ مهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۱:۱۱
خط ۷:		خط ۷:

	== مقدمه ==		== مقدمه ==
	واژه [[اخلاق]]، جمع خُلُق یا خُلْق، به معنای [[سجیه]]، طبع و [[عادت]] است. واژه خَلق و [[خُلق]] در اصل (همچون شَرب و شُرب، و نیز صَرم و صُرم) از یک ریشه‌اند؛ با این تفاوت که خَلق، مربوط به صفات، اشکال و هیئت‌های ظاهری و [[جسمانی]] است که با [[قوه]] [[بینایی]] قابل [[درک]] هستند؛ اما خُلْق و خُلُق به صورت [[باطنی]] [[انسان]] (نفس [[انسانی]] و اوصاف و ویژگی‌های مختص به آن)<ref>بنگرید به: زبیدی، تاج العروس، ج۶، ص۳۳۷؛ طریحی، مجمع البحرین، ج۱، ص۶۹۳.</ref> اطلاق می‌شوند؛ در [[قرآن کریم]] نیز واژه خُلُق در همین معنا به کار رفته است:		واژه [[اخلاق]]، جمع خُلُق یا خُلْق، به معنای [[سجیه]]، طبع و [[عادت]] است. واژه خَلق و [[خُلق]] در اصل (همچون شَرب و شُرب، و نیز صَرم و صُرم) از یک ریشه‌اند؛ با این تفاوت که خَلق، مربوط به صفات، اشکال و هیئت‌های ظاهری و [[جسمانی]] است که با [[قوه]] [[بینایی]] قابل [[درک]] هستند؛ اما خُلْق و خُلُق به صورت [[باطنی]] [[انسان]] (نفس [[انسانی]] و اوصاف و ویژگی‌های مختص به آن)<ref>بنگرید به: زبیدی، تاج العروس، ج۶، ص۳۳۷؛ طریحی، مجمع البحرین، ج۱، ص۶۹۳.</ref> اطلاق می‌شوند؛ در [[قرآن کریم]] نیز واژه خُلُق در همین معنا به کار رفته است: {{متن قرآن\|وَإِنَّكَ لَعَلَى خُلُقٍ عَظِيمٍ}}<ref>«و به راستی تو را خویی است سترگ» سوره قلم، آیه ۴.</ref>، {{متن قرآن\|إِنْ هَذَا إِلَّا خُلُقُ الْأَوَّلِينَ}}<ref>«این جز شیوه پیشینیان نیست» سوره شعراء، آیه ۱۳۷.</ref>.
	{{متن قرآن\|وَإِنَّكَ لَعَلَى خُلُقٍ عَظِيمٍ}}<ref>«و به راستی تو را خویی است سترگ» سوره قلم، آیه ۴.</ref>.

	~~{{متن قرآن\|إِنْ هَذَا إِلَّا خُلُقُ الْأَوَّلِينَ}}<ref>«این جز شیوه پیشینیان نیست» سوره شعراء، آیه ۱۳۷.</ref>.~~		واژه خَلاق نیز که در [[قرآن]] به کار رفته، از همین ریشه و به معنای بهره‌ای است که انسان به وسیله [[خلق و خوی]] [[نیکو]] کسب می‌کند<ref>مفردات غریب القرآن، ص۱۵۸.</ref>: {{متن قرآن\|مَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ}}<ref>«هر کس خریدار آن باشد در جهان واپسین بهره‌ای ندارد» سوره بقره، آیه ۱۰۲.</ref>.<ref>[[محمد رضا جباری\|جباری، محمد رضا]]، [[سیره اخلاقی و سبک زندگی حضرت زهرا (کتاب)\|سیره اخلاقی و سبک زندگی حضرت زهرا]]، ص ۱۷؛ [[محسن جوادی\|جوادی، محسن]]، [[اخلاق - جوادی (مقاله)\|مقاله «اخلاق»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۲؛ [[مهدی علی‌زاده\|علی‌زاده]] و [[مهدی احمدپور\|احمدپور]]، [[اخلاق - علی‌زاده و احمدپور (مقاله)\|مقاله «اخلاق»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه امام خمینی]]، ج۱، ص ۵۱۹ - ۵۳۰.</ref>

	واژه خَلاق نیز که در [[قرآن]] به کار رفته، از همین ریشه و به معنای بهره‌ای است که انسان به وسیله [[خلق و خوی]] [[نیکو]] کسب می‌کند<ref>مفردات غریب القرآن، ص۱۵۸.</ref>:
	{{متن قرآن\|مَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ}}<ref>«هر کس خریدار آن باشد در جهان واپسین بهره‌ای ندارد» سوره بقره، آیه ۱۰۲.</ref>.
	اما واژه اخلاق – اصطلاحاً- به آن دسته از ویژگی‌ها و [[ملکات نفسانی]] گفته می‌شود که به وسیله آنها، کارهای انسان با سهولت و به آسانی از او سر می‌زند. تعریف [[خواجه نصیرالدین طوسی]] از اخلاق [[گواه]] بر این مدعاست:
	~~خُلق ملکه‌ای بُوَد که نفس را مقتضی سهولت صدور فعلی بود از او، بی‌احتیاج تفکری و رؤیتی~~<ref>~~طوسی، اخلاق ناصری، ص۶۴.</ref>.~~
	~~بدین‌ترتیب، اخلاق به آن دسته از صفات~~ [[~~نفسانی~~]] ~~گفته می‌شود که در اثر عواملی همچون تکرار یک فعل، حصول~~ [[~~معرفت]]~~ و ~~[[بصیرت]] لازم، [[تأمل]]~~ و ~~[[تفکر~~]] و [[~~عنایات]] [[الهی~~]]، ~~نوعی~~ [[~~ثبات~~]]، [[~~رسوخ~~]]، [[~~استمرار~~]] و ~~دوام در نفس می‌یابند و به آسانی قابل زوال نیستند. در~~ [[~~فلسفه~~]]، ~~این گونه کیفیات نفسانی را «~~[[~~ملکه]]» و کیفیات نفسانی زودگذر را «حال» می‌نامند<ref>طباطبایی، نهایه الحکمه، ص۱۰۷.</ref>.~~

	~~طبق تعریف یادشده، واژه~~ اخلاق ~~مربوط به [[ملکات]] درونی~~ و [[نفسانی]] است که منشأ [[افعال]] بیرونی می‌شوند؛ اما گاه این واژه بر هر کاری که متصف به حسن یا [[قبح]] بوده؛ و صاحبش [[مستحق مدح]] یا [[ذم]] باشد نیز اطلاق گردیده است؛ حتی اگر هنوز به صورت صفتی [[راسخ]] در نفس درنیامده باشد<ref>مصباح یزدی، دروس فلسفه اخلاق، ص۹-۱۰.</ref><ref>[[محمد رضا جباری\|~~جباری، محمد رضا~~]]، [[~~سیره اخلاقی و سبک زندگی حضرت زهرا~~ (کتاب)\|~~سیره اخلاقی و سبک زندگی حضرت زهرا~~]]، ص ۱۷.</ref>

	== منابع ==		== منابع ==
	{{منابع}}		{{منابع}}
	# [[پرونده:10117116.jpg\|22px]] [[محمد رضا جباری\|جباری، محمد رضا]]، [[سیره اخلاقی و سبک زندگی حضرت زهرا (کتاب)\|'''سیره اخلاقی و سبک زندگی حضرت زهرا''']]		# [[پرونده:10117116.jpg\|22px]] [[محمد رضا جباری\|جباری، محمد رضا]]، [[سیره اخلاقی و سبک زندگی حضرت زهرا (کتاب)\|'''سیره اخلاقی و سبک زندگی حضرت زهرا''']]
			# [[پرونده:IM009731.jpg\|22px]] [[ مهدی علی‌زاده\|علی‌زاده]] و [[مهدی احمدپور\|احمدپور]]، [[اخلاق - علی‌زاده و احمدپور (مقاله)\|مقاله «اخلاق»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱ (کتاب)\|'''دانشنامه امام خمینی ج۱''']]
			# [[پرونده:000053.jpg\|22px]] [[محسن جوادی\|جوادی، محسن]]، [[اخلاق - جوادی (مقاله)\|مقاله «اخلاق»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)\|'''دائرة المعارف قرآن کریم ج۲''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Bahmani در ‏۷ مهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۷:۱۵

2023-05-07T07:15:40Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ مهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۴۵
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{سیره معصوم}}~~
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط = اخلاق		\| موضوع مرتبط = اخلاق
	\| عنوان مدخل = [[اخلاق]]		\| عنوان مدخل = اخلاق
	\| مداخل مرتبط = [[اخلاق در لغت]] - [[اخلاق در قرآن]] - [[اخلاق در فقه اسلامی]] - [[اخلاق در نهج البلاغه]] - [[اخلاق در اخلاق اسلامی]] - [[اخلاق در سیره پیامبر خاتم]] - [[اخلاق در معارف دعا و زیارات]] - [[اخلاق در معارف و سیره سجادی]] - [[اخلاق در معارف و سیره رضوی]] - [[اخلاق در فلسفه اسلامی]] - [[اخلاق در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]		\| مداخل مرتبط = [[اخلاق در لغت]] - [[اخلاق در قرآن]] - [[اخلاق در فقه اسلامی]] - [[اخلاق در نهج البلاغه]] - [[اخلاق در اخلاق اسلامی]] - [[اخلاق در سیره پیامبر خاتم]] - [[اخلاق در معارف دعا و زیارات]] - [[اخلاق در معارف و سیره سجادی]] - [[اخلاق در معارف و سیره رضوی]] - [[اخلاق در فلسفه اسلامی]] - [[اخلاق در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵

2022-08-24T07:51:36Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۴ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۱۱:۲۱
خط ۷:		خط ۷:
	}}		}}

	==مقدمه==		== مقدمه ==
	واژه [[اخلاق]]، جمع خُلُق یا خُلْق، به معنای [[سجیه]]، طبع و [[عادت]] است. واژه خَلق و [[خُلق]] در اصل (همچون شَرب و شُرب، و نیز صَرم و صُرم) از یک ریشه‌اند؛ با این تفاوت که خَلق، مربوط به صفات، اشکال و هیئت‌های ظاهری و [[جسمانی]] است که با [[قوه]] [[بینایی]] قابل [[درک]] هستند؛ اما خُلْق و خُلُق به صورت [[باطنی]] [[انسان]] (نفس [[انسانی]] و اوصاف و ویژگی‌های مختص به آن)<ref>بنگرید به: زبیدی، تاج العروس، ج۶، ص۳۳۷؛ طریحی، مجمع البحرین، ج۱، ص۶۹۳.</ref> اطلاق می‌شوند؛ در [[قرآن کریم]] نیز واژه خُلُق در همین معنا به کار رفته است:		واژه [[اخلاق]]، جمع خُلُق یا خُلْق، به معنای [[سجیه]]، طبع و [[عادت]] است. واژه خَلق و [[خُلق]] در اصل (همچون شَرب و شُرب، و نیز صَرم و صُرم) از یک ریشه‌اند؛ با این تفاوت که خَلق، مربوط به صفات، اشکال و هیئت‌های ظاهری و [[جسمانی]] است که با [[قوه]] [[بینایی]] قابل [[درک]] هستند؛ اما خُلْق و خُلُق به صورت [[باطنی]] [[انسان]] (نفس [[انسانی]] و اوصاف و ویژگی‌های مختص به آن)<ref>بنگرید به: زبیدی، تاج العروس، ج۶، ص۳۳۷؛ طریحی، مجمع البحرین، ج۱، ص۶۹۳.</ref> اطلاق می‌شوند؛ در [[قرآن کریم]] نیز واژه خُلُق در همین معنا به کار رفته است:
	{{متن قرآن\|وَإِنَّكَ لَعَلَى خُلُقٍ عَظِيمٍ}}<ref>«و به راستی تو را خویی است سترگ» سوره قلم، آیه ۴.</ref>.		{{متن قرآن\|وَإِنَّكَ لَعَلَى خُلُقٍ عَظِيمٍ}}<ref>«و به راستی تو را خویی است سترگ» سوره قلم، آیه ۴.</ref>.

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵

2022-07-31T04:53:16Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۲۳
خط ۳۰:		خط ۳۰:

	[[رده:اخلاق]]		[[رده:اخلاق]]
	~~[[رده:مدخل]]~~