اخلاق در معارف و سیره رضوی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* اخلاق از نگاه امام رضا{{ع}} */

2025-06-29T09:32:49Z

اخلاق از نگاه امام رضا{{ع}}

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۹ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۰۲
خط ۹:		خط ۹:
	این واژه جمع «[[خُلق]]» و «خُلُق» است و در میان اهل لغت به معنای [[سرشت]] و طبیعت و [[خوی]] و خصلت به کار می‌رود<ref>کتاب العین، ج۴، ص۱۵۱؛ المفردات، ص۲۹۷؛ لسان العرب، ج۱۰، ص۸۶.</ref>. این کلمه هم در باب [[سرشت‌ها]] و خوی‌های [[نیک]] به کار می‌رود و هم درباره طبیعت‌ها و خصلت‌های [[زشت]] و ناپسند. اخلاق در اصطلاح عموم [[اندیشمندان مسلمان]] عبارت است از صفات و هیأت‌های [[پایدار]] [[نفسانی]] که بدون نیاز به [[تفکر]] و [[تأمل]]، [[انسان]] را به انجام کار وا می‌دارد<ref>تهذیب الأخلاق و تطهیر الأعراق، ص۵۱.</ref>. موضوع [[اخلاق]]، [[افعال]] اختیاری [[انسان]] است از آن حیث که معطوف به سعادت‌اند. فعل غیر اختیاری هر چند وصف [[نیکی]] و بدی و درست و نادرست و... بپذیرد، فعل [[اخلاقی]] به شمار نمی‌آید. [[سعادت]] نیز در اخلاق به معنای غایتی است که از ابتدا مدّنظر می‌گیریم. محمول‌های اخلاقی نیز عبارت از خوب و بد، مطلوب و نامطلوب، صواب و [[خطا]]، باید و نباید، [[وظیفه]]، [[تکلیف]] و مسئولیت‌اند. با این توضیح، اگر گزاره‌ای داشته باشیم که موضوع آن فعل اختیاری انسان باشد و محمولش یکی از امور مذکور، با یک گزاره اخلاقی مواجهیم<ref>مشتاقی و مهجوری، ص۲۴۱.</ref>.		این واژه جمع «[[خُلق]]» و «خُلُق» است و در میان اهل لغت به معنای [[سرشت]] و طبیعت و [[خوی]] و خصلت به کار می‌رود<ref>کتاب العین، ج۴، ص۱۵۱؛ المفردات، ص۲۹۷؛ لسان العرب، ج۱۰، ص۸۶.</ref>. این کلمه هم در باب [[سرشت‌ها]] و خوی‌های [[نیک]] به کار می‌رود و هم درباره طبیعت‌ها و خصلت‌های [[زشت]] و ناپسند. اخلاق در اصطلاح عموم [[اندیشمندان مسلمان]] عبارت است از صفات و هیأت‌های [[پایدار]] [[نفسانی]] که بدون نیاز به [[تفکر]] و [[تأمل]]، [[انسان]] را به انجام کار وا می‌دارد<ref>تهذیب الأخلاق و تطهیر الأعراق، ص۵۱.</ref>. موضوع [[اخلاق]]، [[افعال]] اختیاری [[انسان]] است از آن حیث که معطوف به سعادت‌اند. فعل غیر اختیاری هر چند وصف [[نیکی]] و بدی و درست و نادرست و... بپذیرد، فعل [[اخلاقی]] به شمار نمی‌آید. [[سعادت]] نیز در اخلاق به معنای غایتی است که از ابتدا مدّنظر می‌گیریم. محمول‌های اخلاقی نیز عبارت از خوب و بد، مطلوب و نامطلوب، صواب و [[خطا]]، باید و نباید، [[وظیفه]]، [[تکلیف]] و مسئولیت‌اند. با این توضیح، اگر گزاره‌ای داشته باشیم که موضوع آن فعل اختیاری انسان باشد و محمولش یکی از امور مذکور، با یک گزاره اخلاقی مواجهیم<ref>مشتاقی و مهجوری، ص۲۴۱.</ref>.

	حجم قابل توجهی از [[آیات قرآن]] {{متن قرآن\|وَعِبَادُ الرَّحْمَنِ الَّذِينَ يَمْشُونَ عَلَى الْأَرْضِ هَوْنًا وَإِذَا خَاطَبَهُمُ الْجَاهِلُونَ قَالُوا سَلَامًا}} <ref>«و بندگان (خداوند) بخشنده آنانند که بر زمین فروتنانه گام برمی‌دارند و هرگاه نادانان با آنان سخن سر کنند پاسخی نرم گویند» سوره فرقان، آیه ۶۳</ref>؛ {{متن قرآن\|وَالَّذِينَ صَبَرُوا ابْتِغَاءَ وَجْهِ رَبِّهِمْ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَأَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ سِرًّا وَعَلَانِيَةً وَيَدْرَءُونَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ أُولَئِكَ لَهُمْ عُقْبَى الدَّارِ}}<ref>«و آنان را که در پی خشنودی پروردگارشان شکیبایی پیشه می‌کنند و نماز را برپا می‌دارند و از آنچه ما روزی آنان کرده‌ایم پنهان و آشکار می‌بخشند و به نیکی، بدی را دور می‌دارند؛ فرجام (نیک) آن سرای است» سوره رعد، آیه ۲۲</ref>؛ {{متن قرآن\|لَا خَيْرَ فِي كَثِيرٍ مِنْ نَجْوَاهُمْ إِلَّا مَنْ أَمَرَ بِصَدَقَةٍ أَوْ مَعْرُوفٍ أَوْ إِصْلَاحٍ بَيْنَ النَّاسِ وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ اللَّهِ فَسَوْفَ نُؤْتِيهِ أَجْرًا عَظِيمًا}}<ref>«در بسیاری از گفت‌وگوهای زیرگوشی آنان خیری نیست مگر کسی به [[صدقه]] یا نکوکاری یا [[اصلاحی]] میان [[مردم]] [[فرمان]] دهد و هر کس در جستجوی [[خشنودی خداوند]] چنین کند به زودی بدو پاداشی سترگ خواهیم داد» [[سوره نساء]]، [[آیه]] ۱۱۴</ref>؛ {{متن قرآن\|وَلَا تُطِعِ الْكَافِرِينَ وَالْمُنَافِقِينَ وَدَعْ أَذَاهُمْ وَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ وَكَفَى بِاللَّهِ وَكِيلًا}}<ref>«و از کافران و منافقان فرمان نبر و به آزارشان بها مده و بر خداوند توکل کن و خداوند (تو را) کارساز، بس» سوره احزاب، آیه ۴۸.</ref>؛ {{متن قرآن\|ثُمَّ كَانَ مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ وَتَوَاصَوْا بِالْمَرْحَمَةِ}}<ref>«آنگاه، از کسانی خواهد بود که ایمان آورده‌اند و یکدیگر را به شکیبایی و یکدیگر را به مهرورزی سفارش می‌کنند» سوره بلد، آیه ۱۷.</ref> و روایت‌های [[اسلامی]] به بحث از باید و نبایدهای [[اخلاقی]] اختصاص یافته است که نشان می‌دهد [[اخلاق]] برای [[شرع]] و [[اولیای دین]] اهمیت بسیاری دارد. [[اخلاق]] در [[اسلام]] به حدی اهمیت دارد که یکی از مهم‌ترین [[اوصاف پیامبر]]{{صل}}، داشتن «[[خلق عظیم]]» {{متن قرآن\|وَإِنَّكَ لَعَلَى خُلُقٍ عَظِيمٍ}} <ref>«و به راستی تو را خویی است سترگ» سوره قلم، آیه ۴.</ref> دانسته شده است. [[مفسران]] در [[تفسیر]] این آیه گفته‌اند این آیه هر چند به خودی خود حسن‌خلق [[رسول خدا]]{{صل}} را به صورت کلی می‌ستاید و آن را بزرگ می‌شمارد، با توجه به سیاق آن، به [[اخلاق اجتماعی]] ایشان نظر دارد؛ اخلاقی که مربوط به [[معاشرت]] است، از قبیل [[استواری]] بر [[حق]]، [[صبر]] در مقابل آزار مردم و خطاکاری‌های اراذل و [[عفو]] آنان، [[سخاوت]]، [[مدارا]]، [[تواضع]] و مانند اینها<ref>التبیان فی تفسیر القرآن، ج۱۰، ص۷۵؛ المیزان، ج۱۹، ص۳۶۹.</ref>. در [[سخنان امام رضا]]{{ع}} در اهمیت اخلاق مطالب فراوانی یافت می‌شود. ملازمه دائمی میان [[ایمان]] و [[اخلاق نیک]] در سخنان ایشان دیده می‌شود، به گونه‌ای که [[مؤمن]] بداخلاق مؤمن راستین شمرده نمی‌شود. گستره این بد اخلاقی بسیار بیشتر از [[خوشرویی]] ظاهری است و شامل همه مواضعی می‌شود که فرد [[مؤمن]] [[دست]] به عمل می‌زند. ایشان می‌فرماید کسی که [[مسلمان]] است [[اهل]] [[مکر]] و [[فریب]] و [[خیانت]] و دیگر [[رذائل اخلاقی]] نیست. [[جبرئیل]]{{ع}} بر [[پیامبر]]{{صل}} فرود آمد و گفت: [[خداوند]] می‌فرماید: بر تو باد داشتن [[اخلاق نیک]] که خیر [[دنیا]] و [[آخرت]] را برایت در پی دارد. پیامبر{{صل}} نیز فرمود: شبیه‌ترین شما به من کسی است که [[اخلاق]] نیکوتری دارد<ref>عیون أخبار [[الرضا]]{{ع}}، ج۲، ص۵۰؛ [[الأمالی]]، [[صدوق]]، ص۲۷۱.</ref>. هم از ایشان نقل می‌کنند که اگر [[بنده خدا]] آنچه را به واسطه اخلاق نیک به دست می‌آورد، می‌دانست، می‌فهمید که به چه [[میزان]] نیازمند[[اخلاق]] نیکوست<ref>بحار الأنوار، ج۶۸، ص۳۹۲.</ref>.		حجم قابل توجهی از [[آیات قرآن]] {{متن قرآن\|وَعِبَادُ الرَّحْمَنِ الَّذِينَ يَمْشُونَ عَلَى الْأَرْضِ هَوْنًا وَإِذَا خَاطَبَهُمُ الْجَاهِلُونَ قَالُوا سَلَامًا}} <ref>«و بندگان (خداوند) بخشنده آنانند که بر زمین فروتنانه گام برمی‌دارند و هرگاه نادانان با آنان سخن سر کنند پاسخی نرم گویند» سوره فرقان، آیه ۶۳.</ref>؛ {{متن قرآن\|وَالَّذِينَ صَبَرُوا ابْتِغَاءَ وَجْهِ رَبِّهِمْ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَأَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ سِرًّا وَعَلَانِيَةً وَيَدْرَءُونَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ أُولَئِكَ لَهُمْ عُقْبَى الدَّارِ}}<ref>«و آنان را که در پی خشنودی پروردگارشان شکیبایی پیشه می‌کنند و نماز را برپا می‌دارند و از آنچه ما روزی آنان کرده‌ایم پنهان و آشکار می‌بخشند و به نیکی، بدی را دور می‌دارند؛ فرجام (نیک) آن سرای است» سوره رعد، آیه ۲۲.</ref>؛ {{متن قرآن\|لَا خَيْرَ فِي كَثِيرٍ مِنْ نَجْوَاهُمْ إِلَّا مَنْ أَمَرَ بِصَدَقَةٍ أَوْ مَعْرُوفٍ أَوْ إِصْلَاحٍ بَيْنَ النَّاسِ وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ اللَّهِ فَسَوْفَ نُؤْتِيهِ أَجْرًا عَظِيمًا}}<ref>«در بسیاری از گفت‌وگوهای زیرگوشی آنان خیری نیست مگر کسی به [[صدقه]] یا نکوکاری یا [[اصلاحی]] میان [[مردم]] [[فرمان]] دهد و هر کس در جستجوی [[خشنودی خداوند]] چنین کند به زودی بدو پاداشی سترگ خواهیم داد» [[سوره نساء]]، [[آیه]] ۱۱۴.</ref>؛ {{متن قرآن\|وَلَا تُطِعِ الْكَافِرِينَ وَالْمُنَافِقِينَ وَدَعْ أَذَاهُمْ وَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ وَكَفَى بِاللَّهِ وَكِيلًا}}<ref>«و از کافران و منافقان فرمان نبر و به آزارشان بها مده و بر خداوند توکل کن و خداوند (تو را) کارساز، بس» سوره احزاب، آیه ۴۸.</ref>؛ {{متن قرآن\|ثُمَّ كَانَ مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ وَتَوَاصَوْا بِالْمَرْحَمَةِ}}<ref>«آنگاه، از کسانی خواهد بود که ایمان آورده‌اند و یکدیگر را به شکیبایی و یکدیگر را به مهرورزی سفارش می‌کنند» سوره بلد، آیه ۱۷.</ref> و روایت‌های [[اسلامی]] به بحث از باید و نبایدهای [[اخلاقی]] اختصاص یافته است که نشان می‌دهد [[اخلاق]] برای [[شرع]] و [[اولیای دین]] اهمیت بسیاری دارد. [[اخلاق]] در [[اسلام]] به حدی اهمیت دارد که یکی از مهم‌ترین [[اوصاف پیامبر]]{{صل}}، داشتن «[[خلق عظیم]]» {{متن قرآن\|وَإِنَّكَ لَعَلَى خُلُقٍ عَظِيمٍ}} <ref>«و به راستی تو را خویی است سترگ» سوره قلم، آیه ۴.</ref> دانسته شده است. [[مفسران]] در [[تفسیر]] این آیه گفته‌اند این آیه هر چند به خودی خود حسن‌خلق [[رسول خدا]]{{صل}} را به صورت کلی می‌ستاید و آن را بزرگ می‌شمارد، با توجه به سیاق آن، به [[اخلاق اجتماعی]] ایشان نظر دارد؛ اخلاقی که مربوط به [[معاشرت]] است، از قبیل [[استواری]] بر [[حق]]، [[صبر]] در مقابل آزار مردم و خطاکاری‌های اراذل و [[عفو]] آنان، [[سخاوت]]، [[مدارا]]، [[تواضع]] و مانند اینها<ref>التبیان فی تفسیر القرآن، ج۱۰، ص۷۵؛ المیزان، ج۱۹، ص۳۶۹.</ref>. در [[سخنان امام رضا]]{{ع}} در اهمیت اخلاق مطالب فراوانی یافت می‌شود. ملازمه دائمی میان [[ایمان]] و [[اخلاق نیک]] در سخنان ایشان دیده می‌شود، به گونه‌ای که [[مؤمن]] بداخلاق مؤمن راستین شمرده نمی‌شود. گستره این بد اخلاقی بسیار بیشتر از [[خوشرویی]] ظاهری است و شامل همه مواضعی می‌شود که فرد [[مؤمن]] [[دست]] به عمل می‌زند. ایشان می‌فرماید کسی که [[مسلمان]] است [[اهل]] [[مکر]] و [[فریب]] و [[خیانت]] و دیگر [[رذائل اخلاقی]] نیست. [[جبرئیل]]{{ع}} بر [[پیامبر]]{{صل}} فرود آمد و گفت: [[خداوند]] می‌فرماید: بر تو باد داشتن [[اخلاق نیک]] که خیر [[دنیا]] و [[آخرت]] را برایت در پی دارد. پیامبر{{صل}} نیز فرمود: شبیه‌ترین شما به من کسی است که [[اخلاق]] نیکوتری دارد<ref>عیون أخبار [[الرضا]]{{ع}}، ج۲، ص۵۰؛ [[الأمالی]]، [[صدوق]]، ص۲۷۱.</ref>. هم از ایشان نقل می‌کنند که اگر [[بنده خدا]] آنچه را به واسطه اخلاق نیک به دست می‌آورد، می‌دانست، می‌فهمید که به چه [[میزان]] نیازمند[[اخلاق]] نیکوست<ref>بحار الأنوار، ج۶۸، ص۳۹۲.</ref>.

	کامل‌ترین [[مؤمنان]] از نگاه ایشان کسی است که [[اخلاقی]] خوب‌تر از دیگران دارد و دیگران از دست و زبانش ایمن‌اند و از او آسیبی نمی‌یابند<ref>جامع الأخبار، شعیری، ص۱۰۷.</ref>. از مقومات [[ایمان]] [[اسلامی]] از منظر [[امام]]، داشتن اخلاق نیکوست. امام در مواضع مختلف [[ضرورت]] [[عمل]]اخلاقی را تشریح می‌کند. برای نمونه، ایشان پس از اینکه [[آداب]] و اخلاق [[خرید و فروش]] را به برخی از [[مسلمانان]] می‌آموزد و آنان را از اموری چون [[دروغ]] و [[ربا]] پرهیز می‌دهد، به ایشان متذکر می‌شود که در تجارتتان [[مکارم اخلاقی]] را به کار برد و به [[رفتاری]] [[زیبا]] برای [[دین]] و دنیاتان مشغول باشید<ref>فقه الرضا{{ع}}، ص۲۵۲.</ref>.		کامل‌ترین [[مؤمنان]] از نگاه ایشان کسی است که [[اخلاقی]] خوب‌تر از دیگران دارد و دیگران از دست و زبانش ایمن‌اند و از او آسیبی نمی‌یابند<ref>جامع الأخبار، شعیری، ص۱۰۷.</ref>. از مقومات [[ایمان]] [[اسلامی]] از منظر [[امام]]، داشتن اخلاق نیکوست. امام در مواضع مختلف [[ضرورت]] [[عمل]]اخلاقی را تشریح می‌کند. برای نمونه، ایشان پس از اینکه [[آداب]] و اخلاق [[خرید و فروش]] را به برخی از [[مسلمانان]] می‌آموزد و آنان را از اموری چون [[دروغ]] و [[ربا]] پرهیز می‌دهد، به ایشان متذکر می‌شود که در تجارتتان [[مکارم اخلاقی]] را به کار برد و به [[رفتاری]] [[زیبا]] برای [[دین]] و دنیاتان مشغول باشید<ref>فقه الرضا{{ع}}، ص۲۵۲.</ref>.

Bahmani: /* اخلاق از نگاه امام رضا{{ع}} */

2025-06-29T09:31:34Z

اخلاق از نگاه امام رضا{{ع}}

نمایش تغییرات

Bahmani: /* اخلاق از نگاه امام رضا {{ع}} */

2025-06-29T09:24:47Z

اخلاق از نگاه امام رضا {{ع}}

نمایش تغییرات

Bahmani در ‏۲۹ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۲۲

2025-06-29T09:22:08Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۹ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۵۲
خط ۲:		خط ۲:
	\| موضوع مرتبط = اخلاق		\| موضوع مرتبط = اخلاق
	\| عنوان مدخل = اخلاق		\| عنوان مدخل = اخلاق
	\| مداخل مرتبط = [[اخلاق در لغت]] - [[اخلاق در قرآن]] - [[اخلاق در فقه اسلامی]] - [[اخلاق در نهج البلاغه]] - [[اخلاق در اخلاق اسلامی]] - [[اخلاق در معارف و سیره نبوی]] - [[اخلاق در معارف و سیره علوی]] - [[اخلاق در معارف دعا و زیارات]] - [[اخلاق در معارف و سیره سجادی]] - [[اخلاق در معارف و سیره رضوی]] - [[اخلاق در فلسفه اسلامی]] - [[اخلاق در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]		\| مداخل مرتبط = [[اخلاق در لغت]] - [[اخلاق در قرآن]] - [[اخلاق در فقه اسلامی]] - [[اخلاق در نهج البلاغه]] - [[اخلاق در اخلاق اسلامی]] - [[اخلاق در سبک زندگی اسلامی]] - [[اخلاق در معارف و سیره نبوی]] - [[اخلاق در معارف و سیره علوی]] - [[اخلاق در معارف دعا و زیارات]] - [[اخلاق در معارف و سیره سجادی]] - [[اخلاق در معارف و سیره رضوی]] - [[اخلاق در فلسفه اسلامی]] - [[اخلاق در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

Msadeq در ‏۸ مهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۵:۱۴

2023-05-08T05:14:03Z

نمایش تغییرات

Wasity: جایگزینی متن - 'بنده خدا' به 'بنده خدا'

2022-12-13T05:25:42Z

جایگزینی متن - 'بنده خدا' به 'بنده خدا'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ دسامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۵۵
خط ۹:		خط ۹:
	این واژه جمع «[[خُلق]]» و «خُلُق» است و در میان اهل لغت به معنای [[سرشت]] و [[طبیعت]] و [[خوی]] و [[خصلت]] به کار می‌رود<ref>کتاب العین، ج۴، ص۱۵۱؛ المفردات، ص۲۹۷؛ لسان العرب، ج۱۰، ص۸۶.</ref>. این کلمه هم در باب سرشت‌ها و خوی‌های [[نیک]] به کار می‌رود و هم درباره طبیعت‌ها و خصلت‌های [[زشت]] و [[ناپسند]]. [[اخلاق]] در اصطلاح عموم [[اندیشمندان مسلمان]] عبارت است از صفات و هیأت‌های [[پایدار]] [[نفسانی]] که بدون نیاز به [[تفکر]] و [[تأمل]]، [[انسان]] را به انجام کار وا می‌دارد<ref>تهذیب الأخلاق و تطهیر الأعراق، ص۵۱.</ref>. موضوع اخلاق، [[افعال]] اختیاری انسان است از آن حیث که معطوف به سعادت‌اند. فعل غیر اختیاری هر چند وصف [[نیکی]] و [[بدی]] و درست و [[نادرست]] و... بپذیرد، فعل [[اخلاقی]] به شمار نمی‌آید. [[سعادت]] نیز در اخلاق به معنای غایتی است که از ابتدا مدّنظر می‌گیریم. محمول‌های اخلاقی نیز عبارت از خوب و بد، مطلوب و نامطلوب، صواب و [[خطا]]، باید و نباید، [[وظیفه]]، [[تکلیف]] و مسئولیت‌اند. با این توضیح، اگر گزاره‌ای داشته باشیم که موضوع آن فعل اختیاری انسان باشد و محمولش یکی از امور مذکور، با یک گزاره اخلاقی مواجهیم<ref>مشتاقی و مهجوری، ص۲۴۱.</ref>.		این واژه جمع «[[خُلق]]» و «خُلُق» است و در میان اهل لغت به معنای [[سرشت]] و [[طبیعت]] و [[خوی]] و [[خصلت]] به کار می‌رود<ref>کتاب العین، ج۴، ص۱۵۱؛ المفردات، ص۲۹۷؛ لسان العرب، ج۱۰، ص۸۶.</ref>. این کلمه هم در باب سرشت‌ها و خوی‌های [[نیک]] به کار می‌رود و هم درباره طبیعت‌ها و خصلت‌های [[زشت]] و [[ناپسند]]. [[اخلاق]] در اصطلاح عموم [[اندیشمندان مسلمان]] عبارت است از صفات و هیأت‌های [[پایدار]] [[نفسانی]] که بدون نیاز به [[تفکر]] و [[تأمل]]، [[انسان]] را به انجام کار وا می‌دارد<ref>تهذیب الأخلاق و تطهیر الأعراق، ص۵۱.</ref>. موضوع اخلاق، [[افعال]] اختیاری انسان است از آن حیث که معطوف به سعادت‌اند. فعل غیر اختیاری هر چند وصف [[نیکی]] و [[بدی]] و درست و [[نادرست]] و... بپذیرد، فعل [[اخلاقی]] به شمار نمی‌آید. [[سعادت]] نیز در اخلاق به معنای غایتی است که از ابتدا مدّنظر می‌گیریم. محمول‌های اخلاقی نیز عبارت از خوب و بد، مطلوب و نامطلوب، صواب و [[خطا]]، باید و نباید، [[وظیفه]]، [[تکلیف]] و مسئولیت‌اند. با این توضیح، اگر گزاره‌ای داشته باشیم که موضوع آن فعل اختیاری انسان باشد و محمولش یکی از امور مذکور، با یک گزاره اخلاقی مواجهیم<ref>مشتاقی و مهجوری، ص۲۴۱.</ref>.

	حجم قابل توجهی از [[آیات قرآن]]<ref>{{متن قرآن\|وَعِبَادُ الرَّحْمَنِ الَّذِينَ يَمْشُونَ عَلَى الْأَرْضِ هَوْنًا وَإِذَا خَاطَبَهُمُ الْجَاهِلُونَ قَالُوا سَلَامًا}} «و بندگان (خداوند) بخشنده آنانند که بر زمین فروتنانه گام برمی‌دارند و هرگاه نادانان با آنان سخن سر کنند پاسخی نرم گویند» سوره فرقان، آیه ۶۳؛ {{متن قرآن\|وَالَّذِينَ صَبَرُوا ابْتِغَاءَ وَجْهِ رَبِّهِمْ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَأَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ سِرًّا وَعَلَانِيَةً وَيَدْرَءُونَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ أُولَئِكَ لَهُمْ عُقْبَى الدَّارِ}} «و آنان را که در پی خشنودی پروردگارشان شکیبایی پیشه می‌کنند و نماز را برپا می‌دارند و از آنچه ما روزی آنان کرده‌ایم پنهان و آشکار می‌بخشند و به نیکی، بدی را دور می‌دارند؛ فرجام (نیک) آن سرای است» سوره رعد، آیه ۲۲؛ ل{{متن قرآن\|لَا خَيْرَ فِي كَثِيرٍ مِنْ نَجْوَاهُمْ إِلَّا مَنْ أَمَرَ بِصَدَقَةٍ أَوْ مَعْرُوفٍ أَوْ إِصْلَاحٍ بَيْنَ النَّاسِ وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ اللَّهِ فَسَوْفَ نُؤْتِيهِ أَجْرًا عَظِيمًا}} «در بسیاری از گفت‌وگوهای زیرگوشی آنان خیری نیست مگر کسی به صدقه یا نکوکاری یا اصلاحی میان مردم فرمان دهد و هر کس در جستجوی خشنودی خداوند چنین کند به زودی بدو پاداشی سترگ خواهیم داد» سوره نساء، آیه ۱۱۴؛ {{متن قرآن\|وَلَا تُطِعِ الْكَافِرِينَ وَالْمُنَافِقِينَ وَدَعْ أَذَاهُمْ وَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ وَكَفَى بِاللَّهِ وَكِيلًا}} «و از کافران و منافقان فرمان نبر و به آزارشان بها مده و بر خداوند توکل کن و خداوند (تو را) کارساز، بس» سوره احزاب، آیه ۴۸؛ {{متن قرآن\|ثُمَّ كَانَ مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ وَتَوَاصَوْا بِالْمَرْحَمَةِ}} «آنگاه، از کسانی خواهد بود که ایمان آورده‌اند و یکدیگر را به شکیبایی و یکدیگر را به مهرورزی سفارش می‌کنند» سوره بلد، آیه ۱۷.</ref> و روایت‌های [[اسلامی]] به بحث از باید و نبایدهای [[اخلاقی]] اختصاص یافته است که نشان می‌دهد [[اخلاق]] برای [[شرع]] و [[اولیای دین]] اهمیت بسیاری دارد. اخلاق در [[اسلام]] به حدی اهمیت دارد که یکی از مهم‌ترین [[اوصاف پیامبر]] {{صل}}، داشتن «[[خلق عظیم]]»<ref>{{متن قرآن\|وَإِنَّكَ لَعَلَى خُلُقٍ عَظِيمٍ}} «و به راستی تو را خویی است سترگ» سوره قلم، آیه ۴.</ref> دانسته شده است. [[مفسران]] در [[تفسیر]] این [[آیه]] گفته‌اند این آیه هر چند به خودی خود حسن‌خلق [[رسول خدا]] {{صل}} را به صورت کلی می‌ستاید و آن را بزرگ می‌شمارد، با توجه به [[سیاق]] آن، به [[اخلاق اجتماعی]] ایشان نظر دارد؛ اخلاقی که مربوط به [[معاشرت]] است، از قبیل [[استواری]] بر [[حق]]، [[صبر]] در مقابل [[آزار مردم]] و خطاکاری‌های اراذل و [[عفو]] آنان، [[سخاوت]]، [[مدارا]]، [[تواضع]] و مانند اینها<ref>التبیان فی تفسیر القرآن، ج۱۰، ص۷۵؛ المیزان، ج۱۹، ص۳۶۹.</ref>. در [[سخنان امام رضا]] {{ع}} در اهمیت اخلاق مطالب فراوانی یافت می‌شود. ملازمه دائمی میان [[ایمان]] و [[اخلاق نیک]] در سخنان ایشان دیده می‌شود، به گونه‌ای که [[مؤمن]] بداخلاق مؤمن [[راستین]] شمرده نمی‌شود. گستره این بد اخلاقی بسیار بیشتر از [[خوشرویی]] ظاهری است و شامل همه مواضعی می‌شود که فرد [[مؤمن]] دست به عمل می‌زند. ایشان می‌فرماید کسی که [[مسلمان]] است [[اهل]] [[مکر]] و [[فریب]] و [[خیانت]] و دیگر [[رذائل اخلاقی]] نیست. [[جبرئیل]] {{ع}} بر [[پیامبر]] {{صل}} فرود آمد و گفت: [[خداوند]] می‌فرماید: بر تو باد داشتن [[اخلاق نیک]] که خیر [[دنیا]] و [[آخرت]] را برایت در پی دارد. پیامبر {{صل}} نیز فرمود: شبیه‌ترین شما به من کسی است که [[اخلاق]] نیکوتری دارد<ref>عیون أخبار الرضا {{ع}}، ج۲، ص۵۰؛ الأمالی، صدوق، ص۲۷۱.</ref>. هم از ایشان نقل می‌کنند که اگر [[بنده~~]] [[~~خدا]] آنچه را به واسطه اخلاق نیک به دست می‌آورد، می‌دانست، می‌فهمید که به چه [[میزان]] نیازمند اخلاق نیکوست<ref>بحار الأنوار، ج۶۸، ص۳۹۲.</ref>.		حجم قابل توجهی از [[آیات قرآن]]<ref>{{متن قرآن\|وَعِبَادُ الرَّحْمَنِ الَّذِينَ يَمْشُونَ عَلَى الْأَرْضِ هَوْنًا وَإِذَا خَاطَبَهُمُ الْجَاهِلُونَ قَالُوا سَلَامًا}} «و بندگان (خداوند) بخشنده آنانند که بر زمین فروتنانه گام برمی‌دارند و هرگاه نادانان با آنان سخن سر کنند پاسخی نرم گویند» سوره فرقان، آیه ۶۳؛ {{متن قرآن\|وَالَّذِينَ صَبَرُوا ابْتِغَاءَ وَجْهِ رَبِّهِمْ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَأَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ سِرًّا وَعَلَانِيَةً وَيَدْرَءُونَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ أُولَئِكَ لَهُمْ عُقْبَى الدَّارِ}} «و آنان را که در پی خشنودی پروردگارشان شکیبایی پیشه می‌کنند و نماز را برپا می‌دارند و از آنچه ما روزی آنان کرده‌ایم پنهان و آشکار می‌بخشند و به نیکی، بدی را دور می‌دارند؛ فرجام (نیک) آن سرای است» سوره رعد، آیه ۲۲؛ ل{{متن قرآن\|لَا خَيْرَ فِي كَثِيرٍ مِنْ نَجْوَاهُمْ إِلَّا مَنْ أَمَرَ بِصَدَقَةٍ أَوْ مَعْرُوفٍ أَوْ إِصْلَاحٍ بَيْنَ النَّاسِ وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ اللَّهِ فَسَوْفَ نُؤْتِيهِ أَجْرًا عَظِيمًا}} «در بسیاری از گفت‌وگوهای زیرگوشی آنان خیری نیست مگر کسی به صدقه یا نکوکاری یا اصلاحی میان مردم فرمان دهد و هر کس در جستجوی خشنودی خداوند چنین کند به زودی بدو پاداشی سترگ خواهیم داد» سوره نساء، آیه ۱۱۴؛ {{متن قرآن\|وَلَا تُطِعِ الْكَافِرِينَ وَالْمُنَافِقِينَ وَدَعْ أَذَاهُمْ وَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ وَكَفَى بِاللَّهِ وَكِيلًا}} «و از کافران و منافقان فرمان نبر و به آزارشان بها مده و بر خداوند توکل کن و خداوند (تو را) کارساز، بس» سوره احزاب، آیه ۴۸؛ {{متن قرآن\|ثُمَّ كَانَ مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ وَتَوَاصَوْا بِالْمَرْحَمَةِ}} «آنگاه، از کسانی خواهد بود که ایمان آورده‌اند و یکدیگر را به شکیبایی و یکدیگر را به مهرورزی سفارش می‌کنند» سوره بلد، آیه ۱۷.</ref> و روایت‌های [[اسلامی]] به بحث از باید و نبایدهای [[اخلاقی]] اختصاص یافته است که نشان می‌دهد [[اخلاق]] برای [[شرع]] و [[اولیای دین]] اهمیت بسیاری دارد. اخلاق در [[اسلام]] به حدی اهمیت دارد که یکی از مهم‌ترین [[اوصاف پیامبر]] {{صل}}، داشتن «[[خلق عظیم]]»<ref>{{متن قرآن\|وَإِنَّكَ لَعَلَى خُلُقٍ عَظِيمٍ}} «و به راستی تو را خویی است سترگ» سوره قلم، آیه ۴.</ref> دانسته شده است. [[مفسران]] در [[تفسیر]] این [[آیه]] گفته‌اند این آیه هر چند به خودی خود حسن‌خلق [[رسول خدا]] {{صل}} را به صورت کلی می‌ستاید و آن را بزرگ می‌شمارد، با توجه به [[سیاق]] آن، به [[اخلاق اجتماعی]] ایشان نظر دارد؛ اخلاقی که مربوط به [[معاشرت]] است، از قبیل [[استواری]] بر [[حق]]، [[صبر]] در مقابل [[آزار مردم]] و خطاکاری‌های اراذل و [[عفو]] آنان، [[سخاوت]]، [[مدارا]]، [[تواضع]] و مانند اینها<ref>التبیان فی تفسیر القرآن، ج۱۰، ص۷۵؛ المیزان، ج۱۹، ص۳۶۹.</ref>. در [[سخنان امام رضا]] {{ع}} در اهمیت اخلاق مطالب فراوانی یافت می‌شود. ملازمه دائمی میان [[ایمان]] و [[اخلاق نیک]] در سخنان ایشان دیده می‌شود، به گونه‌ای که [[مؤمن]] بداخلاق مؤمن [[راستین]] شمرده نمی‌شود. گستره این بد اخلاقی بسیار بیشتر از [[خوشرویی]] ظاهری است و شامل همه مواضعی می‌شود که فرد [[مؤمن]] دست به عمل می‌زند. ایشان می‌فرماید کسی که [[مسلمان]] است [[اهل]] [[مکر]] و [[فریب]] و [[خیانت]] و دیگر [[رذائل اخلاقی]] نیست. [[جبرئیل]] {{ع}} بر [[پیامبر]] {{صل}} فرود آمد و گفت: [[خداوند]] می‌فرماید: بر تو باد داشتن [[اخلاق نیک]] که خیر [[دنیا]] و [[آخرت]] را برایت در پی دارد. پیامبر {{صل}} نیز فرمود: شبیه‌ترین شما به من کسی است که [[اخلاق]] نیکوتری دارد<ref>عیون أخبار الرضا {{ع}}، ج۲، ص۵۰؛ الأمالی، صدوق، ص۲۷۱.</ref>. هم از ایشان نقل می‌کنند که اگر [[بنده خدا]] آنچه را به واسطه اخلاق نیک به دست می‌آورد، می‌دانست، می‌فهمید که به چه [[میزان]] نیازمند اخلاق نیکوست<ref>بحار الأنوار، ج۶۸، ص۳۹۲.</ref>.

	[[کامل‌ترین]] [[مؤمنان]] از نگاه ایشان کسی است که [[اخلاقی]] خوب‌تر از دیگران دارد و دیگران از دست و زبانش ایمن‌اند و از او آسیبی نمی‌یابند<ref>جامع الأخبار، شعیری، ص۱۰۷.</ref>. از مقومات [[ایمان]] [[اسلامی]] از منظر [[امام]]، داشتن اخلاق نیکوست. امام در مواضع مختلف [[ضرورت]] عمل اخلاقی را تشریح می‌کند. برای نمونه، ایشان پس از اینکه [[آداب]] و اخلاق [[خرید و فروش]] را به برخی از [[مسلمانان]] می‌آموزد و آنان را از اموری چون [[دروغ]] و [[ربا]] [[پرهیز]] می‌دهد، به ایشان متذکر می‌شود که در تجارتتان [[مکارم اخلاقی]] را به کار برد و به [[رفتاری]] [[زیبا]] برای [[دین]] و دنیاتان مشغول باشید<ref>فقه الرضا {{ع}}، ص۲۵۲.</ref>.		[[کامل‌ترین]] [[مؤمنان]] از نگاه ایشان کسی است که [[اخلاقی]] خوب‌تر از دیگران دارد و دیگران از دست و زبانش ایمن‌اند و از او آسیبی نمی‌یابند<ref>جامع الأخبار، شعیری، ص۱۰۷.</ref>. از مقومات [[ایمان]] [[اسلامی]] از منظر [[امام]]، داشتن اخلاق نیکوست. امام در مواضع مختلف [[ضرورت]] عمل اخلاقی را تشریح می‌کند. برای نمونه، ایشان پس از اینکه [[آداب]] و اخلاق [[خرید و فروش]] را به برخی از [[مسلمانان]] می‌آموزد و آنان را از اموری چون [[دروغ]] و [[ربا]] [[پرهیز]] می‌دهد، به ایشان متذکر می‌شود که در تجارتتان [[مکارم اخلاقی]] را به کار برد و به [[رفتاری]] [[زیبا]] برای [[دین]] و دنیاتان مشغول باشید<ref>فقه الرضا {{ع}}، ص۲۵۲.</ref>.

Wasity: جایگزینی متن - 'ابن شهر آشوب' به 'ابن‌شهرآشوب'

2022-11-07T10:39:36Z

جایگزینی متن - 'ابن شهر آشوب' به 'ابن‌شهرآشوب'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۴:۰۹
خط ۱۷:		خط ۱۷:
	[[امام]] علاوه بر فواید مذکور که عمدتاً متوجه [[ایمان]] و [[آخرت]] [[مؤمنان]] است، برای [[اخلاقی]] زیستن فواید این جهانی و شخصی را نیز ذکر می‌کند. به بیان ایشان، داشتن اخلاق نیکو موجب [[طول عمر]] [[آدمی]] می‌گردد<ref>بحار الأنوار، ج۷۱، ص۹۷.</ref>. ایشان [[انسان]] را [[بنده]] اخلاق نیک می‌داند و بر آن است که اخلاقی‌بودن می‌تواند انسان‌های [[آزاد]] را بنده و برده کند. به عبارت دیگر، حتی اگر در زیستن [[دنیوی]] خود قصدی جز این نداشته باشیم که دیگران را متوجه خود کنیم و ایشان را به خود علاقه‌مند سازیم، اخلاقی زیستن می‌تواند ما را در این راه [[یاری]] رساند. نقل است که امام فرمود: در شگفتم از کسی‌که با [[مال]] خود [[برده‌ها]] را می‌خرد و آزاد می‌کند و با [[حسن خلق]] خویش انسان‌های آزاد را نمی‌خرد<ref>فقه الرضا {{ع}}، ص۳۵۴.</ref>. این زیست اخلاقی می‌تواند جامعه‌ای مطلوب و حتی آرمانی را نتیجه دهد، زیرا [[جامعه]] چیزی نیست جز [[اجتماع]] افراد. از منظر امام جامعه‌ای می‌تواند اخلاقی باشد که همه اعضای آن برای خود [[مسئولیت]] اخلاقی قائل باشند و خود را در قبال جامعه و دیگران [[مسئول]] بدانند. بد اخلاقی امری مُسری است که از فردی به فرد منتقل می‌شود و تنها راه جلوگیری از شیوع اخلاق بد در جامعه این است که هرکس سهم خود را در [[نیک]] خلقی ادا کند و این [[بیماری]] را به دیگری منتقل نکند. [[سیره عملی امام]] به واضح‌ترین صورتی بیانگر این [[اعتقاد]] است<ref>عیون أخبار الرضا {{ع}}، ج۲، ص۱۷۸ – ۱۸۴.</ref>. به طور خلاصه می‌توان گفت منشأ [[الزام]] [[اخلاقی]] و نیز ایجاد [[انگیزه]] برای انجام فعل اخلاقی در روایت‌های [[امام رضا]] {{ع}} متنوع است و علاوه بر [[خدا]] و [[ایمان]] به او و نیز [[معاد]]، شامل کارکردهای فردی و [[اجتماعی]]، [[عقل]] و [[حقوق]] نیز می‌شود. همچنین این [[پرسش]] که چرا باید اخلاقی بود، در [[سخنان امام رضا]] {{ع}} پاسخ‌های مختلفی مناسب با مخاطبان گوناگون می‌یابد.		[[امام]] علاوه بر فواید مذکور که عمدتاً متوجه [[ایمان]] و [[آخرت]] [[مؤمنان]] است، برای [[اخلاقی]] زیستن فواید این جهانی و شخصی را نیز ذکر می‌کند. به بیان ایشان، داشتن اخلاق نیکو موجب [[طول عمر]] [[آدمی]] می‌گردد<ref>بحار الأنوار، ج۷۱، ص۹۷.</ref>. ایشان [[انسان]] را [[بنده]] اخلاق نیک می‌داند و بر آن است که اخلاقی‌بودن می‌تواند انسان‌های [[آزاد]] را بنده و برده کند. به عبارت دیگر، حتی اگر در زیستن [[دنیوی]] خود قصدی جز این نداشته باشیم که دیگران را متوجه خود کنیم و ایشان را به خود علاقه‌مند سازیم، اخلاقی زیستن می‌تواند ما را در این راه [[یاری]] رساند. نقل است که امام فرمود: در شگفتم از کسی‌که با [[مال]] خود [[برده‌ها]] را می‌خرد و آزاد می‌کند و با [[حسن خلق]] خویش انسان‌های آزاد را نمی‌خرد<ref>فقه الرضا {{ع}}، ص۳۵۴.</ref>. این زیست اخلاقی می‌تواند جامعه‌ای مطلوب و حتی آرمانی را نتیجه دهد، زیرا [[جامعه]] چیزی نیست جز [[اجتماع]] افراد. از منظر امام جامعه‌ای می‌تواند اخلاقی باشد که همه اعضای آن برای خود [[مسئولیت]] اخلاقی قائل باشند و خود را در قبال جامعه و دیگران [[مسئول]] بدانند. بد اخلاقی امری مُسری است که از فردی به فرد منتقل می‌شود و تنها راه جلوگیری از شیوع اخلاق بد در جامعه این است که هرکس سهم خود را در [[نیک]] خلقی ادا کند و این [[بیماری]] را به دیگری منتقل نکند. [[سیره عملی امام]] به واضح‌ترین صورتی بیانگر این [[اعتقاد]] است<ref>عیون أخبار الرضا {{ع}}، ج۲، ص۱۷۸ – ۱۸۴.</ref>. به طور خلاصه می‌توان گفت منشأ [[الزام]] [[اخلاقی]] و نیز ایجاد [[انگیزه]] برای انجام فعل اخلاقی در روایت‌های [[امام رضا]] {{ع}} متنوع است و علاوه بر [[خدا]] و [[ایمان]] به او و نیز [[معاد]]، شامل کارکردهای فردی و [[اجتماعی]]، [[عقل]] و [[حقوق]] نیز می‌شود. همچنین این [[پرسش]] که چرا باید اخلاقی بود، در [[سخنان امام رضا]] {{ع}} پاسخ‌های مختلفی مناسب با مخاطبان گوناگون می‌یابد.

	[[اخلاق]] در نظر ایشان، چنان‌که [[پیامبر]] {{صل}} نیز خود را [[مبعوث]] بدان می‌دانست، «[[مکارم اخلاق]]»<ref>مکارم الأخلاق، ص۹؛ بحار الأنوار، ج۱۶، ص۲۱۰.</ref> است. ایشان به نقل از پیامبر {{صل}} می‌فرماید: [[خداوند]] پیامبرانش را به مکارم اخلاق مخصوص گردانید. خود را بیازمایید. اگر چیزی از آن نزد شماست، خداوند را [[سپاس]] گویید، وگرنه آن را از او بخواهید و بدان میل کنید<ref>بحار الأنوار، ج۶۶، ص۳۹۴.</ref>. مکارم اخلاق سطح و نوع خاصی از اخلاق است و با [[محاسن اخلاق]] از حیث رتبه و مصداق، تفاوت‌های قابل توجهی دارد. مکارم اخلاق را می‌توان سقف [[فضائل اخلاقی]] دانست که در آن عمل اخلاقی در سطحی ماورای توان [[روحی]] عموم [[مردم]] قرار دارد. به این مطلب در [[آیه]] {{متن قرآن\|...ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِي بَيْنَكَ وَبَيْنَهُ عَدَاوَةٌ كَأَنَّهُ وَلِيٌّ حَمِيمٌ * وَمَا يُلَقَّاهَا إِلَّا الَّذِينَ صَبَرُوا وَمَا يُلَقَّاهَا إِلَّا ذُو حَظٍّ عَظِيمٍ}}<ref>«نیکی با بدی برابر نیست؛ به بهترین شیوه (دیگران را از چالش با خود) باز دار، ناگاه آن کس که میان تو و او دشمنی است چون دوستی مهربان می‌گردد * و این را جز به آنان که می‌شکیبند، و جز به آنان که بهره‌ای سترگ دارند فرانیاموزند» سوره فصلت، آیه ۳۴-۳۵.</ref> تصریح شده است. خداوند در این آیه می‌فرماید: [[نیکی]] با [[بدی]] یکسان نیست. بدی را به [[نیکوترین]] صورت دفع کن. آن‌گاه کسی که میان تو و میان او [[دشمنی]] است، گویی [[دوستی]] یکدل می‌گردد. سپس می‌فرماید: البته چنین کاری از همگان ساخته نیست و تنها کسانی بدان [[توفیق]] می‌یابند که شکیبایند و بهره عظیمی از [[فضائل]] [[روحی]] دارند. اینکه کسی در مقابل [[بدی]] دیگری، [[اخلاق نیکو]] از خود نشان دهد [[فضیلت]] بزرگی است، اما توصیه [[قرآن]] این است که [[نیکوترین]] [[اخلاق]] را از خود نشان دهید. قرآن حتی نمی‌فرماید کسی که به شما بدی می‌کند او را [[عفو]] کنید، بلکه از شما می‌خواهد که [[کرم]] بورزید و در مقابل وی فعلی را انجام دهید که نیکوترین است. اینکه [[پیامبر]] {{صل}} در مقابل [[آزار]] [[قوم]] خود برای ایشان [[دعا]] می‌کند و [[هدایت]] ایشان را از [[خداوند]] می‌خواهد<ref>المناقب، ~~ابن شهر آشوب،~~ ج۱، ص۱۹۵، ۲۱۵.</ref> از مصادیق چنین [[مکارم اخلاقی]] است. [[حضرت]] نمی‌فرماید: خدایا، بدیشان را به آنان بازگردان، زیرا چنین سخنی لازمه [[مقام]] [[عدل]] است. حتی نمی‌فرماید: خدایا، آنان را ببخشا، که لازمه مقام [[اغماض]] و [[چشم‌پوشی]] است. ایشان می‌فرماید: خدایا، ایشان را هدایت کن، یعنی علاوه بر اینکه آنان را [[عذاب]] نکن و ببخشا، بزرگ‌ترین چیزی را که نزد خود داری (هدایت) به ایشان [[عطا]] کن. انجام [[مکارم اخلاق]] نیازمند آن است که فرد چنان در [[باطن]] وجود خود پر از معنا باشد که بتواند در مواجهه با [[خلق]] از خود صفتی بالاتر از [[تحمل]] و چشم‌پوشی نشان دهد. مصادیقی که [[امام رضا]] {{ع}} برای نشان‌دادن چیستی مکارم اخلاقی برشمرده، به روشنی بیانگر این مطلب است. منقول است که ایشان از قول پیامبر {{صل}} فرمود: از مکارم اخلاق این است که کسی را که به تو [[ظلم]] کرده ببخشایی و به کسی که از تو چیزی را منع کرده، عطا کنی و با کسی که از تو [[بریده]]، بپیوندی و از کسی که با تو [[دیدار]] نمی‌کند، [[عیادت]] کنی<ref>الأمالی، طوسی، ص۴۷۸.</ref>. آن‌چه ایشان مکارم اخلاق می‌نامد تنها برای کسانی امکان دارد که بهره‌های روحی و [[معنوی]] عظیمی دارند. واقع این است که مکارم اخلاق در سطح مذکور برای عموم [[مردم]] کاری بس دشوار به شمار می‌آید که نفس ایشان از انجام دادن آن ابا دارد. البته در [[سخنان امام]] و سایر [[معصومان]] {{عم}} هماره [[مکارم اخلاق]] در مواجهه با زشتی‌های دیگران نیست و در برخی موارد به [[خوی]] فاعل [[اخلاقی]] باز می‌گردد. برای نمونه، [[امام رضا]] {{ع}} در موضعی ضمن برشمردن بیش از ده [[فضیلت اخلاقی]]، آنها را «مکارم اخلاق» می‌نامد. این [[فضائل]] عبارتند از: [[یقین]]، [[قناعت]]، [[بصیرت]]، [[شکر]]، [[حلم]]، [[خوش‌رویی]]، [[سخاوت]]، [[شجاعت]]، [[مروت]]، [[حیا]]، [[صدق]] و [[امانتداری]]<ref>بحار الأنوار، ج۶، ص۳۹۴.</ref>. آنچه از [[سخنان ائمه]] {{عم}} به دست می‌آید این است که [[غایت]] انجام مکارم اخلاق هماره امری [[دینی]] نیست. مکارم اخلاق را می‌توان حتی برای [[موفقیت]] در [[امور دنیا]] نیز به کار گرفت. [[امام علی]] {{ع}} در سخنی ژرف و شگرف در این باب چنین می‌فرماید: حتی اگر هم به [[بهشت]] [[امید]] و [[باور]] نداشتیم و از [[دوزخ]] نمی‌هراسیدیم و [[پاداش]] و [[کیفری]] در میان نمی‌بود، باز هم [[شایسته]] بود که در [[طلب]] مکارم اخلاق برآییم، زیرا راه موفقیت و [[پیروزی]] در [[زندگی]] در تحصیل مکارم اخلاق است<ref>مستدرک الوسائل، ج۱۱، ص۱۹۳.</ref>.		[[اخلاق]] در نظر ایشان، چنان‌که [[پیامبر]] {{صل}} نیز خود را [[مبعوث]] بدان می‌دانست، «[[مکارم اخلاق]]»<ref>مکارم الأخلاق، ص۹؛ بحار الأنوار، ج۱۶، ص۲۱۰.</ref> است. ایشان به نقل از پیامبر {{صل}} می‌فرماید: [[خداوند]] پیامبرانش را به مکارم اخلاق مخصوص گردانید. خود را بیازمایید. اگر چیزی از آن نزد شماست، خداوند را [[سپاس]] گویید، وگرنه آن را از او بخواهید و بدان میل کنید<ref>بحار الأنوار، ج۶۶، ص۳۹۴.</ref>. مکارم اخلاق سطح و نوع خاصی از اخلاق است و با [[محاسن اخلاق]] از حیث رتبه و مصداق، تفاوت‌های قابل توجهی دارد. مکارم اخلاق را می‌توان سقف [[فضائل اخلاقی]] دانست که در آن عمل اخلاقی در سطحی ماورای توان [[روحی]] عموم [[مردم]] قرار دارد. به این مطلب در [[آیه]] {{متن قرآن\|...ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِي بَيْنَكَ وَبَيْنَهُ عَدَاوَةٌ كَأَنَّهُ وَلِيٌّ حَمِيمٌ * وَمَا يُلَقَّاهَا إِلَّا الَّذِينَ صَبَرُوا وَمَا يُلَقَّاهَا إِلَّا ذُو حَظٍّ عَظِيمٍ}}<ref>«نیکی با بدی برابر نیست؛ به بهترین شیوه (دیگران را از چالش با خود) باز دار، ناگاه آن کس که میان تو و او دشمنی است چون دوستی مهربان می‌گردد * و این را جز به آنان که می‌شکیبند، و جز به آنان که بهره‌ای سترگ دارند فرانیاموزند» سوره فصلت، آیه ۳۴-۳۵.</ref> تصریح شده است. خداوند در این آیه می‌فرماید: [[نیکی]] با [[بدی]] یکسان نیست. بدی را به [[نیکوترین]] صورت دفع کن. آن‌گاه کسی که میان تو و میان او [[دشمنی]] است، گویی [[دوستی]] یکدل می‌گردد. سپس می‌فرماید: البته چنین کاری از همگان ساخته نیست و تنها کسانی بدان [[توفیق]] می‌یابند که شکیبایند و بهره عظیمی از [[فضائل]] [[روحی]] دارند. اینکه کسی در مقابل [[بدی]] دیگری، [[اخلاق نیکو]] از خود نشان دهد [[فضیلت]] بزرگی است، اما توصیه [[قرآن]] این است که [[نیکوترین]] [[اخلاق]] را از خود نشان دهید. قرآن حتی نمی‌فرماید کسی که به شما بدی می‌کند او را [[عفو]] کنید، بلکه از شما می‌خواهد که [[کرم]] بورزید و در مقابل وی فعلی را انجام دهید که نیکوترین است. اینکه [[پیامبر]] {{صل}} در مقابل [[آزار]] [[قوم]] خود برای ایشان [[دعا]] می‌کند و [[هدایت]] ایشان را از [[خداوند]] می‌خواهد<ref>المناقب، ابن‌شهرآشوب، ج۱، ص۱۹۵، ۲۱۵.</ref> از مصادیق چنین [[مکارم اخلاقی]] است. [[حضرت]] نمی‌فرماید: خدایا، بدیشان را به آنان بازگردان، زیرا چنین سخنی لازمه [[مقام]] [[عدل]] است. حتی نمی‌فرماید: خدایا، آنان را ببخشا، که لازمه مقام [[اغماض]] و [[چشم‌پوشی]] است. ایشان می‌فرماید: خدایا، ایشان را هدایت کن، یعنی علاوه بر اینکه آنان را [[عذاب]] نکن و ببخشا، بزرگ‌ترین چیزی را که نزد خود داری (هدایت) به ایشان [[عطا]] کن. انجام [[مکارم اخلاق]] نیازمند آن است که فرد چنان در [[باطن]] وجود خود پر از معنا باشد که بتواند در مواجهه با [[خلق]] از خود صفتی بالاتر از [[تحمل]] و چشم‌پوشی نشان دهد. مصادیقی که [[امام رضا]] {{ع}} برای نشان‌دادن چیستی مکارم اخلاقی برشمرده، به روشنی بیانگر این مطلب است. منقول است که ایشان از قول پیامبر {{صل}} فرمود: از مکارم اخلاق این است که کسی را که به تو [[ظلم]] کرده ببخشایی و به کسی که از تو چیزی را منع کرده، عطا کنی و با کسی که از تو [[بریده]]، بپیوندی و از کسی که با تو [[دیدار]] نمی‌کند، [[عیادت]] کنی<ref>الأمالی، طوسی، ص۴۷۸.</ref>. آن‌چه ایشان مکارم اخلاق می‌نامد تنها برای کسانی امکان دارد که بهره‌های روحی و [[معنوی]] عظیمی دارند. واقع این است که مکارم اخلاق در سطح مذکور برای عموم [[مردم]] کاری بس دشوار به شمار می‌آید که نفس ایشان از انجام دادن آن ابا دارد. البته در [[سخنان امام]] و سایر [[معصومان]] {{عم}} هماره [[مکارم اخلاق]] در مواجهه با زشتی‌های دیگران نیست و در برخی موارد به [[خوی]] فاعل [[اخلاقی]] باز می‌گردد. برای نمونه، [[امام رضا]] {{ع}} در موضعی ضمن برشمردن بیش از ده [[فضیلت اخلاقی]]، آنها را «مکارم اخلاق» می‌نامد. این [[فضائل]] عبارتند از: [[یقین]]، [[قناعت]]، [[بصیرت]]، [[شکر]]، [[حلم]]، [[خوش‌رویی]]، [[سخاوت]]، [[شجاعت]]، [[مروت]]، [[حیا]]، [[صدق]] و [[امانتداری]]<ref>بحار الأنوار، ج۶، ص۳۹۴.</ref>. آنچه از [[سخنان ائمه]] {{عم}} به دست می‌آید این است که [[غایت]] انجام مکارم اخلاق هماره امری [[دینی]] نیست. مکارم اخلاق را می‌توان حتی برای [[موفقیت]] در [[امور دنیا]] نیز به کار گرفت. [[امام علی]] {{ع}} در سخنی ژرف و شگرف در این باب چنین می‌فرماید: حتی اگر هم به [[بهشت]] [[امید]] و [[باور]] نداشتیم و از [[دوزخ]] نمی‌هراسیدیم و [[پاداش]] و [[کیفری]] در میان نمی‌بود، باز هم [[شایسته]] بود که در [[طلب]] مکارم اخلاق برآییم، زیرا راه موفقیت و [[پیروزی]] در [[زندگی]] در تحصیل مکارم اخلاق است<ref>مستدرک الوسائل، ج۱۱، ص۱۹۳.</ref>.

	این بدان معناست که تحصیل مکارم اخلاق متوجه [[انسان]] است از آن جهت که انسان است و نه از آن‌حیث که به وصفی خاص متصف است و مقصدی خاص را دنبال می‌کند. نیز اخلاقی زیستن هیچ ارتباطی با [[دین]] و [[آیین]] و [[اندیشه]] و [[مکتب]] خاصی ندارد و به انسان بودن مربوط است. مبحث مهم دیگری که باید درباره دیدگاه امام رضا {{ع}} مطرح شود بحث از نسبت [[عقل]] و [[اخلاق]] و [[اوامر و نواهی]] اخلاقی است. این بحث در [[دل]] خود پرسشی مهم را به وجود می‌آورد: آیا [[خداوند]] به چیزی امر می‌کند که از نظر عقل نیکوست و از چیزی [[نهی]] می‌کند که از منظر [[خرد]] [[زشت]] است یا آنچه وی [[امر و نهی]] می‌کند، معیار [[نیکی]] و [[بدی]] است فارغ از اینکه عقل پیش از [[امر و نهی]] درکی هر چند اجمالی از آن داشته باشد؟ این بحث هم به مبحث [[اخلاق]] مرتبط است و هم به بحث [[عدل الهی]]. باید دید موضع [[امام رضا]] {{ع}} در این مبحث مهم چیست و ایشان [[حسن و قبح]]‌های [[اخلاقی]] را [[عقلی]] و ذاتی می‌داند، یا به [[الهی]] و [[شرعی]] بودن آن [[حکم]] می‌کند.		این بدان معناست که تحصیل مکارم اخلاق متوجه [[انسان]] است از آن جهت که انسان است و نه از آن‌حیث که به وصفی خاص متصف است و مقصدی خاص را دنبال می‌کند. نیز اخلاقی زیستن هیچ ارتباطی با [[دین]] و [[آیین]] و [[اندیشه]] و [[مکتب]] خاصی ندارد و به انسان بودن مربوط است. مبحث مهم دیگری که باید درباره دیدگاه امام رضا {{ع}} مطرح شود بحث از نسبت [[عقل]] و [[اخلاق]] و [[اوامر و نواهی]] اخلاقی است. این بحث در [[دل]] خود پرسشی مهم را به وجود می‌آورد: آیا [[خداوند]] به چیزی امر می‌کند که از نظر عقل نیکوست و از چیزی [[نهی]] می‌کند که از منظر [[خرد]] [[زشت]] است یا آنچه وی [[امر و نهی]] می‌کند، معیار [[نیکی]] و [[بدی]] است فارغ از اینکه عقل پیش از [[امر و نهی]] درکی هر چند اجمالی از آن داشته باشد؟ این بحث هم به مبحث [[اخلاق]] مرتبط است و هم به بحث [[عدل الهی]]. باید دید موضع [[امام رضا]] {{ع}} در این مبحث مهم چیست و ایشان [[حسن و قبح]]‌های [[اخلاقی]] را [[عقلی]] و ذاتی می‌داند، یا به [[الهی]] و [[شرعی]] بودن آن [[حکم]] می‌کند.

Wasity: جایگزینی متن - 'جست و جوی' به 'جستجوی'

2022-10-08T05:20:01Z

جایگزینی متن - 'جست و جوی' به 'جستجوی'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۸ اکتبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۵۰
خط ۹:		خط ۹:
	این واژه جمع «[[خُلق]]» و «خُلُق» است و در میان اهل لغت به معنای [[سرشت]] و [[طبیعت]] و [[خوی]] و [[خصلت]] به کار می‌رود<ref>کتاب العین، ج۴، ص۱۵۱؛ المفردات، ص۲۹۷؛ لسان العرب، ج۱۰، ص۸۶.</ref>. این کلمه هم در باب سرشت‌ها و خوی‌های [[نیک]] به کار می‌رود و هم درباره طبیعت‌ها و خصلت‌های [[زشت]] و [[ناپسند]]. [[اخلاق]] در اصطلاح عموم [[اندیشمندان مسلمان]] عبارت است از صفات و هیأت‌های [[پایدار]] [[نفسانی]] که بدون نیاز به [[تفکر]] و [[تأمل]]، [[انسان]] را به انجام کار وا می‌دارد<ref>تهذیب الأخلاق و تطهیر الأعراق، ص۵۱.</ref>. موضوع اخلاق، [[افعال]] اختیاری انسان است از آن حیث که معطوف به سعادت‌اند. فعل غیر اختیاری هر چند وصف [[نیکی]] و [[بدی]] و درست و [[نادرست]] و... بپذیرد، فعل [[اخلاقی]] به شمار نمی‌آید. [[سعادت]] نیز در اخلاق به معنای غایتی است که از ابتدا مدّنظر می‌گیریم. محمول‌های اخلاقی نیز عبارت از خوب و بد، مطلوب و نامطلوب، صواب و [[خطا]]، باید و نباید، [[وظیفه]]، [[تکلیف]] و مسئولیت‌اند. با این توضیح، اگر گزاره‌ای داشته باشیم که موضوع آن فعل اختیاری انسان باشد و محمولش یکی از امور مذکور، با یک گزاره اخلاقی مواجهیم<ref>مشتاقی و مهجوری، ص۲۴۱.</ref>.		این واژه جمع «[[خُلق]]» و «خُلُق» است و در میان اهل لغت به معنای [[سرشت]] و [[طبیعت]] و [[خوی]] و [[خصلت]] به کار می‌رود<ref>کتاب العین، ج۴، ص۱۵۱؛ المفردات، ص۲۹۷؛ لسان العرب، ج۱۰، ص۸۶.</ref>. این کلمه هم در باب سرشت‌ها و خوی‌های [[نیک]] به کار می‌رود و هم درباره طبیعت‌ها و خصلت‌های [[زشت]] و [[ناپسند]]. [[اخلاق]] در اصطلاح عموم [[اندیشمندان مسلمان]] عبارت است از صفات و هیأت‌های [[پایدار]] [[نفسانی]] که بدون نیاز به [[تفکر]] و [[تأمل]]، [[انسان]] را به انجام کار وا می‌دارد<ref>تهذیب الأخلاق و تطهیر الأعراق، ص۵۱.</ref>. موضوع اخلاق، [[افعال]] اختیاری انسان است از آن حیث که معطوف به سعادت‌اند. فعل غیر اختیاری هر چند وصف [[نیکی]] و [[بدی]] و درست و [[نادرست]] و... بپذیرد، فعل [[اخلاقی]] به شمار نمی‌آید. [[سعادت]] نیز در اخلاق به معنای غایتی است که از ابتدا مدّنظر می‌گیریم. محمول‌های اخلاقی نیز عبارت از خوب و بد، مطلوب و نامطلوب، صواب و [[خطا]]، باید و نباید، [[وظیفه]]، [[تکلیف]] و مسئولیت‌اند. با این توضیح، اگر گزاره‌ای داشته باشیم که موضوع آن فعل اختیاری انسان باشد و محمولش یکی از امور مذکور، با یک گزاره اخلاقی مواجهیم<ref>مشتاقی و مهجوری، ص۲۴۱.</ref>.

	حجم قابل توجهی از [[آیات قرآن]]<ref>{{متن قرآن\|وَعِبَادُ الرَّحْمَنِ الَّذِينَ يَمْشُونَ عَلَى الْأَرْضِ هَوْنًا وَإِذَا خَاطَبَهُمُ الْجَاهِلُونَ قَالُوا سَلَامًا}} «و بندگان (خداوند) بخشنده آنانند که بر زمین فروتنانه گام برمی‌دارند و هرگاه نادانان با آنان سخن سر کنند پاسخی نرم گویند» سوره فرقان، آیه ۶۳؛ {{متن قرآن\|وَالَّذِينَ صَبَرُوا ابْتِغَاءَ وَجْهِ رَبِّهِمْ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَأَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ سِرًّا وَعَلَانِيَةً وَيَدْرَءُونَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ أُولَئِكَ لَهُمْ عُقْبَى الدَّارِ}} «و آنان را که در پی خشنودی پروردگارشان شکیبایی پیشه می‌کنند و نماز را برپا می‌دارند و از آنچه ما روزی آنان کرده‌ایم پنهان و آشکار می‌بخشند و به نیکی، بدی را دور می‌دارند؛ فرجام (نیک) آن سرای است» سوره رعد، آیه ۲۲؛ ل{{متن قرآن\|لَا خَيْرَ فِي كَثِيرٍ مِنْ نَجْوَاهُمْ إِلَّا مَنْ أَمَرَ بِصَدَقَةٍ أَوْ مَعْرُوفٍ أَوْ إِصْلَاحٍ بَيْنَ النَّاسِ وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ اللَّهِ فَسَوْفَ نُؤْتِيهِ أَجْرًا عَظِيمًا}} «در بسیاری از گفت‌وگوهای زیرگوشی آنان خیری نیست مگر کسی به صدقه یا نکوکاری یا اصلاحی میان مردم فرمان دهد و هر کس در ~~جست و جوی~~ خشنودی خداوند چنین کند به زودی بدو پاداشی سترگ خواهیم داد» سوره نساء، آیه ۱۱۴؛ {{متن قرآن\|وَلَا تُطِعِ الْكَافِرِينَ وَالْمُنَافِقِينَ وَدَعْ أَذَاهُمْ وَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ وَكَفَى بِاللَّهِ وَكِيلًا}} «و از کافران و منافقان فرمان نبر و به آزارشان بها مده و بر خداوند توکل کن و خداوند (تو را) کارساز، بس» سوره احزاب، آیه ۴۸؛ {{متن قرآن\|ثُمَّ كَانَ مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ وَتَوَاصَوْا بِالْمَرْحَمَةِ}} «آنگاه، از کسانی خواهد بود که ایمان آورده‌اند و یکدیگر را به شکیبایی و یکدیگر را به مهرورزی سفارش می‌کنند» سوره بلد، آیه ۱۷.</ref> و روایت‌های [[اسلامی]] به بحث از باید و نبایدهای [[اخلاقی]] اختصاص یافته است که نشان می‌دهد [[اخلاق]] برای [[شرع]] و [[اولیای دین]] اهمیت بسیاری دارد. اخلاق در [[اسلام]] به حدی اهمیت دارد که یکی از مهم‌ترین [[اوصاف پیامبر]] {{صل}}، داشتن «[[خلق عظیم]]»<ref>{{متن قرآن\|وَإِنَّكَ لَعَلَى خُلُقٍ عَظِيمٍ}} «و به راستی تو را خویی است سترگ» سوره قلم، آیه ۴.</ref> دانسته شده است. [[مفسران]] در [[تفسیر]] این [[آیه]] گفته‌اند این آیه هر چند به خودی خود حسن‌خلق [[رسول خدا]] {{صل}} را به صورت کلی می‌ستاید و آن را بزرگ می‌شمارد، با توجه به [[سیاق]] آن، به [[اخلاق اجتماعی]] ایشان نظر دارد؛ اخلاقی که مربوط به [[معاشرت]] است، از قبیل [[استواری]] بر [[حق]]، [[صبر]] در مقابل [[آزار مردم]] و خطاکاری‌های اراذل و [[عفو]] آنان، [[سخاوت]]، [[مدارا]]، [[تواضع]] و مانند اینها<ref>التبیان فی تفسیر القرآن، ج۱۰، ص۷۵؛ المیزان، ج۱۹، ص۳۶۹.</ref>. در [[سخنان امام رضا]] {{ع}} در اهمیت اخلاق مطالب فراوانی یافت می‌شود. ملازمه دائمی میان [[ایمان]] و [[اخلاق نیک]] در سخنان ایشان دیده می‌شود، به گونه‌ای که [[مؤمن]] بداخلاق مؤمن [[راستین]] شمرده نمی‌شود. گستره این بد اخلاقی بسیار بیشتر از [[خوشرویی]] ظاهری است و شامل همه مواضعی می‌شود که فرد [[مؤمن]] دست به عمل می‌زند. ایشان می‌فرماید کسی که [[مسلمان]] است [[اهل]] [[مکر]] و [[فریب]] و [[خیانت]] و دیگر [[رذائل اخلاقی]] نیست. [[جبرئیل]] {{ع}} بر [[پیامبر]] {{صل}} فرود آمد و گفت: [[خداوند]] می‌فرماید: بر تو باد داشتن [[اخلاق نیک]] که خیر [[دنیا]] و [[آخرت]] را برایت در پی دارد. پیامبر {{صل}} نیز فرمود: شبیه‌ترین شما به من کسی است که [[اخلاق]] نیکوتری دارد<ref>عیون أخبار الرضا {{ع}}، ج۲، ص۵۰؛ الأمالی، صدوق، ص۲۷۱.</ref>. هم از ایشان نقل می‌کنند که اگر [[بنده]] [[خدا]] آنچه را به واسطه اخلاق نیک به دست می‌آورد، می‌دانست، می‌فهمید که به چه [[میزان]] نیازمند اخلاق نیکوست<ref>بحار الأنوار، ج۶۸، ص۳۹۲.</ref>.		حجم قابل توجهی از [[آیات قرآن]]<ref>{{متن قرآن\|وَعِبَادُ الرَّحْمَنِ الَّذِينَ يَمْشُونَ عَلَى الْأَرْضِ هَوْنًا وَإِذَا خَاطَبَهُمُ الْجَاهِلُونَ قَالُوا سَلَامًا}} «و بندگان (خداوند) بخشنده آنانند که بر زمین فروتنانه گام برمی‌دارند و هرگاه نادانان با آنان سخن سر کنند پاسخی نرم گویند» سوره فرقان، آیه ۶۳؛ {{متن قرآن\|وَالَّذِينَ صَبَرُوا ابْتِغَاءَ وَجْهِ رَبِّهِمْ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَأَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ سِرًّا وَعَلَانِيَةً وَيَدْرَءُونَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ أُولَئِكَ لَهُمْ عُقْبَى الدَّارِ}} «و آنان را که در پی خشنودی پروردگارشان شکیبایی پیشه می‌کنند و نماز را برپا می‌دارند و از آنچه ما روزی آنان کرده‌ایم پنهان و آشکار می‌بخشند و به نیکی، بدی را دور می‌دارند؛ فرجام (نیک) آن سرای است» سوره رعد، آیه ۲۲؛ ل{{متن قرآن\|لَا خَيْرَ فِي كَثِيرٍ مِنْ نَجْوَاهُمْ إِلَّا مَنْ أَمَرَ بِصَدَقَةٍ أَوْ مَعْرُوفٍ أَوْ إِصْلَاحٍ بَيْنَ النَّاسِ وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ اللَّهِ فَسَوْفَ نُؤْتِيهِ أَجْرًا عَظِيمًا}} «در بسیاری از گفت‌وگوهای زیرگوشی آنان خیری نیست مگر کسی به صدقه یا نکوکاری یا اصلاحی میان مردم فرمان دهد و هر کس در جستجوی خشنودی خداوند چنین کند به زودی بدو پاداشی سترگ خواهیم داد» سوره نساء، آیه ۱۱۴؛ {{متن قرآن\|وَلَا تُطِعِ الْكَافِرِينَ وَالْمُنَافِقِينَ وَدَعْ أَذَاهُمْ وَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ وَكَفَى بِاللَّهِ وَكِيلًا}} «و از کافران و منافقان فرمان نبر و به آزارشان بها مده و بر خداوند توکل کن و خداوند (تو را) کارساز، بس» سوره احزاب، آیه ۴۸؛ {{متن قرآن\|ثُمَّ كَانَ مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ وَتَوَاصَوْا بِالْمَرْحَمَةِ}} «آنگاه، از کسانی خواهد بود که ایمان آورده‌اند و یکدیگر را به شکیبایی و یکدیگر را به مهرورزی سفارش می‌کنند» سوره بلد، آیه ۱۷.</ref> و روایت‌های [[اسلامی]] به بحث از باید و نبایدهای [[اخلاقی]] اختصاص یافته است که نشان می‌دهد [[اخلاق]] برای [[شرع]] و [[اولیای دین]] اهمیت بسیاری دارد. اخلاق در [[اسلام]] به حدی اهمیت دارد که یکی از مهم‌ترین [[اوصاف پیامبر]] {{صل}}، داشتن «[[خلق عظیم]]»<ref>{{متن قرآن\|وَإِنَّكَ لَعَلَى خُلُقٍ عَظِيمٍ}} «و به راستی تو را خویی است سترگ» سوره قلم، آیه ۴.</ref> دانسته شده است. [[مفسران]] در [[تفسیر]] این [[آیه]] گفته‌اند این آیه هر چند به خودی خود حسن‌خلق [[رسول خدا]] {{صل}} را به صورت کلی می‌ستاید و آن را بزرگ می‌شمارد، با توجه به [[سیاق]] آن، به [[اخلاق اجتماعی]] ایشان نظر دارد؛ اخلاقی که مربوط به [[معاشرت]] است، از قبیل [[استواری]] بر [[حق]]، [[صبر]] در مقابل [[آزار مردم]] و خطاکاری‌های اراذل و [[عفو]] آنان، [[سخاوت]]، [[مدارا]]، [[تواضع]] و مانند اینها<ref>التبیان فی تفسیر القرآن، ج۱۰، ص۷۵؛ المیزان، ج۱۹، ص۳۶۹.</ref>. در [[سخنان امام رضا]] {{ع}} در اهمیت اخلاق مطالب فراوانی یافت می‌شود. ملازمه دائمی میان [[ایمان]] و [[اخلاق نیک]] در سخنان ایشان دیده می‌شود، به گونه‌ای که [[مؤمن]] بداخلاق مؤمن [[راستین]] شمرده نمی‌شود. گستره این بد اخلاقی بسیار بیشتر از [[خوشرویی]] ظاهری است و شامل همه مواضعی می‌شود که فرد [[مؤمن]] دست به عمل می‌زند. ایشان می‌فرماید کسی که [[مسلمان]] است [[اهل]] [[مکر]] و [[فریب]] و [[خیانت]] و دیگر [[رذائل اخلاقی]] نیست. [[جبرئیل]] {{ع}} بر [[پیامبر]] {{صل}} فرود آمد و گفت: [[خداوند]] می‌فرماید: بر تو باد داشتن [[اخلاق نیک]] که خیر [[دنیا]] و [[آخرت]] را برایت در پی دارد. پیامبر {{صل}} نیز فرمود: شبیه‌ترین شما به من کسی است که [[اخلاق]] نیکوتری دارد<ref>عیون أخبار الرضا {{ع}}، ج۲، ص۵۰؛ الأمالی، صدوق، ص۲۷۱.</ref>. هم از ایشان نقل می‌کنند که اگر [[بنده]] [[خدا]] آنچه را به واسطه اخلاق نیک به دست می‌آورد، می‌دانست، می‌فهمید که به چه [[میزان]] نیازمند اخلاق نیکوست<ref>بحار الأنوار، ج۶۸، ص۳۹۲.</ref>.

	[[کامل‌ترین]] [[مؤمنان]] از نگاه ایشان کسی است که [[اخلاقی]] خوب‌تر از دیگران دارد و دیگران از دست و زبانش ایمن‌اند و از او آسیبی نمی‌یابند<ref>جامع الأخبار، شعیری، ص۱۰۷.</ref>. از مقومات [[ایمان]] [[اسلامی]] از منظر [[امام]]، داشتن اخلاق نیکوست. امام در مواضع مختلف [[ضرورت]] عمل اخلاقی را تشریح می‌کند. برای نمونه، ایشان پس از اینکه [[آداب]] و اخلاق [[خرید و فروش]] را به برخی از [[مسلمانان]] می‌آموزد و آنان را از اموری چون [[دروغ]] و [[ربا]] [[پرهیز]] می‌دهد، به ایشان متذکر می‌شود که در تجارتتان [[مکارم اخلاقی]] را به کار برد و به [[رفتاری]] [[زیبا]] برای [[دین]] و دنیاتان مشغول باشید<ref>فقه الرضا {{ع}}، ص۲۵۲.</ref>.		[[کامل‌ترین]] [[مؤمنان]] از نگاه ایشان کسی است که [[اخلاقی]] خوب‌تر از دیگران دارد و دیگران از دست و زبانش ایمن‌اند و از او آسیبی نمی‌یابند<ref>جامع الأخبار، شعیری، ص۱۰۷.</ref>. از مقومات [[ایمان]] [[اسلامی]] از منظر [[امام]]، داشتن اخلاق نیکوست. امام در مواضع مختلف [[ضرورت]] عمل اخلاقی را تشریح می‌کند. برای نمونه، ایشان پس از اینکه [[آداب]] و اخلاق [[خرید و فروش]] را به برخی از [[مسلمانان]] می‌آموزد و آنان را از اموری چون [[دروغ]] و [[ربا]] [[پرهیز]] می‌دهد، به ایشان متذکر می‌شود که در تجارتتان [[مکارم اخلاقی]] را به کار برد و به [[رفتاری]] [[زیبا]] برای [[دین]] و دنیاتان مشغول باشید<ref>فقه الرضا {{ع}}، ص۲۵۲.</ref>.

Wasity: جایگزینی متن - 'وصف' به 'وصف'

2022-09-09T16:18:15Z

جایگزینی متن - 'وصف' به 'وصف'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۹ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۹:۴۸
خط ۷:		خط ۷:

	== اخلاق از نگاه امام رضا {{ع}} ==		== اخلاق از نگاه امام رضا {{ع}} ==
	این واژه جمع «[[خُلق]]» و «خُلُق» است و در میان اهل لغت به معنای [[سرشت]] و [[طبیعت]] و [[خوی]] و [[خصلت]] به کار می‌رود<ref>کتاب العین، ج۴، ص۱۵۱؛ المفردات، ص۲۹۷؛ لسان العرب، ج۱۰، ص۸۶.</ref>. این کلمه هم در باب سرشت‌ها و خوی‌های [[نیک]] به کار می‌رود و هم درباره طبیعت‌ها و خصلت‌های [[زشت]] و [[ناپسند]]. [[اخلاق]] در اصطلاح عموم [[اندیشمندان مسلمان]] عبارت است از صفات و هیأت‌های [[پایدار]] [[نفسانی]] که بدون نیاز به [[تفکر]] و [[تأمل]]، [[انسان]] را به انجام کار وا می‌دارد<ref>تهذیب الأخلاق و تطهیر الأعراق، ص۵۱.</ref>. موضوع اخلاق، [[افعال]] اختیاری انسان است از آن حیث که معطوف به سعادت‌اند. فعل غیر اختیاری هر چند [[وصف]] [[نیکی]] و [[بدی]] و درست و [[نادرست]] و... بپذیرد، فعل [[اخلاقی]] به شمار نمی‌آید. [[سعادت]] نیز در اخلاق به معنای غایتی است که از ابتدا مدّنظر می‌گیریم. محمول‌های اخلاقی نیز عبارت از خوب و بد، مطلوب و نامطلوب، صواب و [[خطا]]، باید و نباید، [[وظیفه]]، [[تکلیف]] و مسئولیت‌اند. با این توضیح، اگر گزاره‌ای داشته باشیم که موضوع آن فعل اختیاری انسان باشد و محمولش یکی از امور مذکور، با یک گزاره اخلاقی مواجهیم<ref>مشتاقی و مهجوری، ص۲۴۱.</ref>.		این واژه جمع «[[خُلق]]» و «خُلُق» است و در میان اهل لغت به معنای [[سرشت]] و [[طبیعت]] و [[خوی]] و [[خصلت]] به کار می‌رود<ref>کتاب العین، ج۴، ص۱۵۱؛ المفردات، ص۲۹۷؛ لسان العرب، ج۱۰، ص۸۶.</ref>. این کلمه هم در باب سرشت‌ها و خوی‌های [[نیک]] به کار می‌رود و هم درباره طبیعت‌ها و خصلت‌های [[زشت]] و [[ناپسند]]. [[اخلاق]] در اصطلاح عموم [[اندیشمندان مسلمان]] عبارت است از صفات و هیأت‌های [[پایدار]] [[نفسانی]] که بدون نیاز به [[تفکر]] و [[تأمل]]، [[انسان]] را به انجام کار وا می‌دارد<ref>تهذیب الأخلاق و تطهیر الأعراق، ص۵۱.</ref>. موضوع اخلاق، [[افعال]] اختیاری انسان است از آن حیث که معطوف به سعادت‌اند. فعل غیر اختیاری هر چند وصف [[نیکی]] و [[بدی]] و درست و [[نادرست]] و... بپذیرد، فعل [[اخلاقی]] به شمار نمی‌آید. [[سعادت]] نیز در اخلاق به معنای غایتی است که از ابتدا مدّنظر می‌گیریم. محمول‌های اخلاقی نیز عبارت از خوب و بد، مطلوب و نامطلوب، صواب و [[خطا]]، باید و نباید، [[وظیفه]]، [[تکلیف]] و مسئولیت‌اند. با این توضیح، اگر گزاره‌ای داشته باشیم که موضوع آن فعل اختیاری انسان باشد و محمولش یکی از امور مذکور، با یک گزاره اخلاقی مواجهیم<ref>مشتاقی و مهجوری، ص۲۴۱.</ref>.

	حجم قابل توجهی از [[آیات قرآن]]<ref>{{متن قرآن\|وَعِبَادُ الرَّحْمَنِ الَّذِينَ يَمْشُونَ عَلَى الْأَرْضِ هَوْنًا وَإِذَا خَاطَبَهُمُ الْجَاهِلُونَ قَالُوا سَلَامًا}} «و بندگان (خداوند) بخشنده آنانند که بر زمین فروتنانه گام برمی‌دارند و هرگاه نادانان با آنان سخن سر کنند پاسخی نرم گویند» سوره فرقان، آیه ۶۳؛ {{متن قرآن\|وَالَّذِينَ صَبَرُوا ابْتِغَاءَ وَجْهِ رَبِّهِمْ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَأَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ سِرًّا وَعَلَانِيَةً وَيَدْرَءُونَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ أُولَئِكَ لَهُمْ عُقْبَى الدَّارِ}} «و آنان را که در پی خشنودی پروردگارشان شکیبایی پیشه می‌کنند و نماز را برپا می‌دارند و از آنچه ما روزی آنان کرده‌ایم پنهان و آشکار می‌بخشند و به نیکی، بدی را دور می‌دارند؛ فرجام (نیک) آن سرای است» سوره رعد، آیه ۲۲؛ ل{{متن قرآن\|لَا خَيْرَ فِي كَثِيرٍ مِنْ نَجْوَاهُمْ إِلَّا مَنْ أَمَرَ بِصَدَقَةٍ أَوْ مَعْرُوفٍ أَوْ إِصْلَاحٍ بَيْنَ النَّاسِ وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ اللَّهِ فَسَوْفَ نُؤْتِيهِ أَجْرًا عَظِيمًا}} «در بسیاری از گفت‌وگوهای زیرگوشی آنان خیری نیست مگر کسی به صدقه یا نکوکاری یا اصلاحی میان مردم فرمان دهد و هر کس در جست و جوی خشنودی خداوند چنین کند به زودی بدو پاداشی سترگ خواهیم داد» سوره نساء، آیه ۱۱۴؛ {{متن قرآن\|وَلَا تُطِعِ الْكَافِرِينَ وَالْمُنَافِقِينَ وَدَعْ أَذَاهُمْ وَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ وَكَفَى بِاللَّهِ وَكِيلًا}} «و از کافران و منافقان فرمان نبر و به آزارشان بها مده و بر خداوند توکل کن و خداوند (تو را) کارساز، بس» سوره احزاب، آیه ۴۸؛ {{متن قرآن\|ثُمَّ كَانَ مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ وَتَوَاصَوْا بِالْمَرْحَمَةِ}} «آنگاه، از کسانی خواهد بود که ایمان آورده‌اند و یکدیگر را به شکیبایی و یکدیگر را به مهرورزی سفارش می‌کنند» سوره بلد، آیه ۱۷.</ref> و روایت‌های [[اسلامی]] به بحث از باید و نبایدهای [[اخلاقی]] اختصاص یافته است که نشان می‌دهد [[اخلاق]] برای [[شرع]] و [[اولیای دین]] اهمیت بسیاری دارد. اخلاق در [[اسلام]] به حدی اهمیت دارد که یکی از مهم‌ترین [[اوصاف پیامبر]] {{صل}}، داشتن «[[خلق عظیم]]»<ref>{{متن قرآن\|وَإِنَّكَ لَعَلَى خُلُقٍ عَظِيمٍ}} «و به راستی تو را خویی است سترگ» سوره قلم، آیه ۴.</ref> دانسته شده است. [[مفسران]] در [[تفسیر]] این [[آیه]] گفته‌اند این آیه هر چند به خودی خود حسن‌خلق [[رسول خدا]] {{صل}} را به صورت کلی می‌ستاید و آن را بزرگ می‌شمارد، با توجه به [[سیاق]] آن، به [[اخلاق اجتماعی]] ایشان نظر دارد؛ اخلاقی که مربوط به [[معاشرت]] است، از قبیل [[استواری]] بر [[حق]]، [[صبر]] در مقابل [[آزار مردم]] و خطاکاری‌های اراذل و [[عفو]] آنان، [[سخاوت]]، [[مدارا]]، [[تواضع]] و مانند اینها<ref>التبیان فی تفسیر القرآن، ج۱۰، ص۷۵؛ المیزان، ج۱۹، ص۳۶۹.</ref>. در [[سخنان امام رضا]] {{ع}} در اهمیت اخلاق مطالب فراوانی یافت می‌شود. ملازمه دائمی میان [[ایمان]] و [[اخلاق نیک]] در سخنان ایشان دیده می‌شود، به گونه‌ای که [[مؤمن]] بداخلاق مؤمن [[راستین]] شمرده نمی‌شود. گستره این بد اخلاقی بسیار بیشتر از [[خوشرویی]] ظاهری است و شامل همه مواضعی می‌شود که فرد [[مؤمن]] دست به عمل می‌زند. ایشان می‌فرماید کسی که [[مسلمان]] است [[اهل]] [[مکر]] و [[فریب]] و [[خیانت]] و دیگر [[رذائل اخلاقی]] نیست. [[جبرئیل]] {{ع}} بر [[پیامبر]] {{صل}} فرود آمد و گفت: [[خداوند]] می‌فرماید: بر تو باد داشتن [[اخلاق نیک]] که خیر [[دنیا]] و [[آخرت]] را برایت در پی دارد. پیامبر {{صل}} نیز فرمود: شبیه‌ترین شما به من کسی است که [[اخلاق]] نیکوتری دارد<ref>عیون أخبار الرضا {{ع}}، ج۲، ص۵۰؛ الأمالی، صدوق، ص۲۷۱.</ref>. هم از ایشان نقل می‌کنند که اگر [[بنده]] [[خدا]] آنچه را به واسطه اخلاق نیک به دست می‌آورد، می‌دانست، می‌فهمید که به چه [[میزان]] نیازمند اخلاق نیکوست<ref>بحار الأنوار، ج۶۸، ص۳۹۲.</ref>.		حجم قابل توجهی از [[آیات قرآن]]<ref>{{متن قرآن\|وَعِبَادُ الرَّحْمَنِ الَّذِينَ يَمْشُونَ عَلَى الْأَرْضِ هَوْنًا وَإِذَا خَاطَبَهُمُ الْجَاهِلُونَ قَالُوا سَلَامًا}} «و بندگان (خداوند) بخشنده آنانند که بر زمین فروتنانه گام برمی‌دارند و هرگاه نادانان با آنان سخن سر کنند پاسخی نرم گویند» سوره فرقان، آیه ۶۳؛ {{متن قرآن\|وَالَّذِينَ صَبَرُوا ابْتِغَاءَ وَجْهِ رَبِّهِمْ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَأَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ سِرًّا وَعَلَانِيَةً وَيَدْرَءُونَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ أُولَئِكَ لَهُمْ عُقْبَى الدَّارِ}} «و آنان را که در پی خشنودی پروردگارشان شکیبایی پیشه می‌کنند و نماز را برپا می‌دارند و از آنچه ما روزی آنان کرده‌ایم پنهان و آشکار می‌بخشند و به نیکی، بدی را دور می‌دارند؛ فرجام (نیک) آن سرای است» سوره رعد، آیه ۲۲؛ ل{{متن قرآن\|لَا خَيْرَ فِي كَثِيرٍ مِنْ نَجْوَاهُمْ إِلَّا مَنْ أَمَرَ بِصَدَقَةٍ أَوْ مَعْرُوفٍ أَوْ إِصْلَاحٍ بَيْنَ النَّاسِ وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ اللَّهِ فَسَوْفَ نُؤْتِيهِ أَجْرًا عَظِيمًا}} «در بسیاری از گفت‌وگوهای زیرگوشی آنان خیری نیست مگر کسی به صدقه یا نکوکاری یا اصلاحی میان مردم فرمان دهد و هر کس در جست و جوی خشنودی خداوند چنین کند به زودی بدو پاداشی سترگ خواهیم داد» سوره نساء، آیه ۱۱۴؛ {{متن قرآن\|وَلَا تُطِعِ الْكَافِرِينَ وَالْمُنَافِقِينَ وَدَعْ أَذَاهُمْ وَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ وَكَفَى بِاللَّهِ وَكِيلًا}} «و از کافران و منافقان فرمان نبر و به آزارشان بها مده و بر خداوند توکل کن و خداوند (تو را) کارساز، بس» سوره احزاب، آیه ۴۸؛ {{متن قرآن\|ثُمَّ كَانَ مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ وَتَوَاصَوْا بِالْمَرْحَمَةِ}} «آنگاه، از کسانی خواهد بود که ایمان آورده‌اند و یکدیگر را به شکیبایی و یکدیگر را به مهرورزی سفارش می‌کنند» سوره بلد، آیه ۱۷.</ref> و روایت‌های [[اسلامی]] به بحث از باید و نبایدهای [[اخلاقی]] اختصاص یافته است که نشان می‌دهد [[اخلاق]] برای [[شرع]] و [[اولیای دین]] اهمیت بسیاری دارد. اخلاق در [[اسلام]] به حدی اهمیت دارد که یکی از مهم‌ترین [[اوصاف پیامبر]] {{صل}}، داشتن «[[خلق عظیم]]»<ref>{{متن قرآن\|وَإِنَّكَ لَعَلَى خُلُقٍ عَظِيمٍ}} «و به راستی تو را خویی است سترگ» سوره قلم، آیه ۴.</ref> دانسته شده است. [[مفسران]] در [[تفسیر]] این [[آیه]] گفته‌اند این آیه هر چند به خودی خود حسن‌خلق [[رسول خدا]] {{صل}} را به صورت کلی می‌ستاید و آن را بزرگ می‌شمارد، با توجه به [[سیاق]] آن، به [[اخلاق اجتماعی]] ایشان نظر دارد؛ اخلاقی که مربوط به [[معاشرت]] است، از قبیل [[استواری]] بر [[حق]]، [[صبر]] در مقابل [[آزار مردم]] و خطاکاری‌های اراذل و [[عفو]] آنان، [[سخاوت]]، [[مدارا]]، [[تواضع]] و مانند اینها<ref>التبیان فی تفسیر القرآن، ج۱۰، ص۷۵؛ المیزان، ج۱۹، ص۳۶۹.</ref>. در [[سخنان امام رضا]] {{ع}} در اهمیت اخلاق مطالب فراوانی یافت می‌شود. ملازمه دائمی میان [[ایمان]] و [[اخلاق نیک]] در سخنان ایشان دیده می‌شود، به گونه‌ای که [[مؤمن]] بداخلاق مؤمن [[راستین]] شمرده نمی‌شود. گستره این بد اخلاقی بسیار بیشتر از [[خوشرویی]] ظاهری است و شامل همه مواضعی می‌شود که فرد [[مؤمن]] دست به عمل می‌زند. ایشان می‌فرماید کسی که [[مسلمان]] است [[اهل]] [[مکر]] و [[فریب]] و [[خیانت]] و دیگر [[رذائل اخلاقی]] نیست. [[جبرئیل]] {{ع}} بر [[پیامبر]] {{صل}} فرود آمد و گفت: [[خداوند]] می‌فرماید: بر تو باد داشتن [[اخلاق نیک]] که خیر [[دنیا]] و [[آخرت]] را برایت در پی دارد. پیامبر {{صل}} نیز فرمود: شبیه‌ترین شما به من کسی است که [[اخلاق]] نیکوتری دارد<ref>عیون أخبار الرضا {{ع}}، ج۲، ص۵۰؛ الأمالی، صدوق، ص۲۷۱.</ref>. هم از ایشان نقل می‌کنند که اگر [[بنده]] [[خدا]] آنچه را به واسطه اخلاق نیک به دست می‌آورد، می‌دانست، می‌فهمید که به چه [[میزان]] نیازمند اخلاق نیکوست<ref>بحار الأنوار، ج۶۸، ص۳۹۲.</ref>.

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

2022-08-24T14:20:13Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

نمایش تغییرات