Ali در ‏۲۵ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۷:۰۹

2023-02-25T17:09:20Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۵ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۲۰:۳۹
خط ۵۲:		خط ۵۲:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده:~~اصحاب امام علی]]~~		[[رده:اخنس بن شریق ثقفی]]
	~~[[رده:اعلام~~]]

Ali: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = اخنس بن شریق ثقفی | عنوان مدخل = اخنس بن شریق ثقفی | مداخل مرتبط = اخنس بن شریق ثقفی در قرآن - اخنس بن شریق ثقفی در تاریخ اسلامی | پرسش مرتبط = }} == مقدمه == نام او اُبیّ و لقب او اخنس بود، او در زمره اصحاب رسول خ...» ایجاد کرد

2023-02-15T14:21:20Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = اخنس بن شریق ثقفی | عنوان مدخل = اخنس بن شریق ثقفی | مداخل مرتبط = اخنس بن شریق ثقفی در قرآن - اخنس بن شریق ثقفی در تاریخ اسلامی | پرسش مرتبط = }} == مقدمه == نام او اُبیّ و لقب او اخنس بود، او در زمره اصحاب رسول خ...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = اخنس بن شریق ثقفی
| عنوان مدخل = [[اخنس بن شریق ثقفی]]
| مداخل مرتبط = [[اخنس بن شریق ثقفی در قرآن]] - [[اخنس بن شریق ثقفی در تاریخ اسلامی]]
| پرسش مرتبط =
}}

== مقدمه ==
نام او اُبیّ و [[لقب]] او [[اخنس]] بود، او در زمره [[اصحاب رسول خدا]] {{صل}} قرار داشت و در [[غزوه حنین]] در رکاب آن [[حضرت]] شرکت کرد<ref>الاصابه، ج۱، ص۳۸؛ ر. ک: اسد الغابه، ج۱، ص۵۶؛ تنقیح المقال، ج۱، ص۱۰۴ و الطبقات الکبری، ج۲، ص۱۴.</ref>.

در بسیاری از کتاب‌های [[تاریخی]] نوشته‌اند او در اول [[خلافت]] [[عمر بن خطاب]] از [[دنیا]] رفت<ref>الاصابه، ج۱، ص۳۸؛ ر. ک: اسد الغابه، ج۱، ص۵۶؛ تنقیح المقال، ج۱، ص۱۰۴ و الطبقات الکبری، ج۲، ص۱۴.</ref>. اما دکتر [[محمد هادی امینی]] در [[کتاب]] [[اصحاب الامام امیرالمؤمنین (کتاب)|اصحاب الامام امیرالمؤمنین]] {{ع}} آورده است: أخنس، مرد [[جنگ]] و [[قتال]] بود و در [[جنگ صفین]] حضور داشت و [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} را [[یاری]] کرد و [[عمر طولانی]] نمود و در سال ۶۴ [[هجری]] از [[دنیا]] رفت<ref>حب الإمام أميرالمؤمنین، ج۱، ص۵۶.</ref><ref>[[سید اصغر ناظم‌زاده|ناظم‌زاده، سید اصغر]]، [[اصحاب امام علی ج۱ (کتاب)|اصحاب امام علی]]، ج۱، ص۱۶۱-۱۶۲.</ref>

== اخنس بن شریق ثقفی در دانشنامه سیره نبوی ==
نام اصلی وی اُبیّ فرزند [[شریق بن عمرو بن وهب]] از قبیله ثقیف و کنیه‌اش «ابو ثعلبه» است. او در [[مکه]]، هم‌پیمان «بنوزهرة بن کلاب» بود<ref>ابن هشام، ج۱، ص۲۴۲؛ بلاذری، ج۱، ص۱۱۶؛ ابن شبه، ج۲، ص۵۵۶؛ ابن حبیب، ص۱۰۵.</ref>.

به وی [[لقب]] [[اخنس]] (بازدارنده) داده بودند. درباره شهرتش بدان لقب گویند که او پیش از غزوة [[بدر]] (سال دوم) هنگامی که خبر [[رهایی]] کاروان [[قریش]] به [[سرپرستی]] [[ابوسفیان]] را شنید، نه تنها از [[همراهی]] با [[مشرکان]] در آن [[غزوه]] خودداری کرد، بلکه با نقشه او، تمام [[بنو زهره]] که هم پیمانش بودند و تعدادشان از صد تا سیصد تن می‌رسید، از حضور در [[نبرد بدر]]، سر باز زدند. از این‌رو، لقب اخنس یافت<ref>ابن هشام، ج۲، ص۴۵۱؛ ابن سعد، ج۲، ص۹-۱۰؛ بلاذری، ج۱، ص۳۴۸؛ ابن شبه، ج۲، ص۵۵۶.</ref>.

اخنس از سران [[شرک]] در مکه و از کسانی است که برای جلوگیری از گسترش [[دعوت]] آن [[حضرت]]، از [[ابوطالب]] خواستند، [[رسول خدا]] {{صل}} را به آنها تحویل دهد و به جای وی [[عمارة بن ولید]] را که [[جوانی]] [[زیبا]] بود به [[فرزندی]] بپذیرد<ref>بلاذری، ج۲، ص۳۱.</ref>. او از جمله مشرکانی دانسته شده که همراه [[ابوسفیان]] و [[ابوجهل]]، شب‌ها به طور پنهانی به [[تلاوت]] رسول خدا گوش فرامی‌دادند<ref>ابن هشام، ج۱، ص۲۰۷.</ref>. نیز به موجب گزارشی هنگام [[محاصره اقتصادی]] [[مسلمانان]] در [[شعب ابی طالب]]، وی به صفوف [[نمازگزاران]] [[هجوم]] آورد<ref>بلاذری، ج۱، ص۱۱۶.</ref>.

[[مفسران]] بسیاری ذیل [[آیات قرآن کریم]] از او یاد کرده و [[نزول]] آنها را درباره [[خباثت]] وی و یا او را در [[شأن]] نزول‌ها دخیل دانسته‌اند. بنا به اخباری با توجه به موقعیت و [[نفوذ]] وی در میان قریش بود که رسول خدا {{صل}} پس از بازگشت از [[سفر]] «[[طائف]]»، برای او پیغام فرستاد تا آن حضرت را [[پناه]] دهد، ولی وی به بهانه اینکه خود حلیف بنو زهره است و حلیف نمی‌تواند کسی را پناه دهد، خواسته [[پیامبر]] را رد کرد<ref>ابن هشام، ج۱، ص۲۵۵؛ طبری، ج۲، ص۸۲.</ref>. البته برخی منابع چنین درخواستی از سوی [[رسول خدا]] {{صل}} را با توجه به مصادف بودن بازگشت آن [[حضرت]] با [[ماه‌های حرام]] رد کرده‌اند <ref>بلاذری، ج۱، ص۲۳۷؛ ابن سعد، ج۱، ص۲۱۰.</ref>.

یکی از محققان معاصر<ref>جعفر مرتضی، ج۳، ص۱۲۸ و ۳۶۸.</ref> هم با این [[استدلال]] که رسول خدا {{صل}} چطور در پنجاه سالگی نمی‌توانسته است تشخیص دهد که حلیف توان [[پناه دادن]] ندارد، آن [[روایت]] را نادرست شمرده است. [[اخنس]] با وجود [[دشمنی]] با رسول خدا {{صل}}، در [[غزوه بدر]]، [[سپاه]] [[شرک]] را [[همراهی]] نکرد.

واقدی<ref>واقدی، ج۱، ص۴۴-۴۵.</ref> در این باره نوشته است اخنس به [[بنی زهره]] گفت: [[خداوند]] کاروان شما را [[نجات]] داد و اموالتان را خلاص کرد و یار شما [[مخرمة بن نوفل]] را رها ساخت. شما برای این بیرون آمده بودید که [[دشمن]] را از او و اموالش منع کنید. [[محمد]] مردی از خود شما و خواهرزاده شماست. اگر او [[پیامبر]] باشد، شما با انتساب به وی نیک‌بخت خواهید بود و اگر [[دروغگو]] باشد، بگذارید کسان دیگر عهده‌دار کشتن او گردند تا اینکه خود خواهر‌زاده خویش را بکشید. برگردید و [[ترس]] آن را هم به گردن من بگذارید و شما را چه حاجتی که به کاری روید که سودی ندارد، و به آنچه [[أبوجهل]] می‌گوید نباید گوش کرد؛ چراکه او هلاک کننده [[قوم]] خود است و با [[شتاب]] آنها را تباه می‌کند. بنی زهره [[اطاعت]] کردند؛ چون او را [[فرخنده]] و [[مبارک]] می‌دانستند، پس گفتند چه کنیم که برای برگشتن خود راهی بیابیم؟ اخنس گفت: فعلا همراه ایشان می‌رویم. چون شب فرا رسد، من خود را از شترم به [[زمین]] می‌افکنم، شما بگویید: اخنس را چیزی گزید و چون گویند برویم، بگویید ما نمی‌توانیم [[دوست]] و [[یار]] خود را رها کنیم؛ باید ببینیم زنده می‌ماند یا می‌میرد و اگر مُرد او را [[دفن]] کنیم. چون [[قریش]] رفتند، ما برمی‌گردیم و بنی زهره چنین کردند.

برخی<ref>عسکری، ج۵، ص۱۹.</ref> علت بازگشت [[اخنس]] را چنین گزارش کرده‌اند که اخنس از [[ابوسفیان]] پرسید: آیا [[رسول خدا]] [[دروغگو]] است یا نه، و با توجه به پاسخ ابوسفیان مبنی بر آنکه [[پیامبر]] را به [[راستگویی]] می‌شناسند، از [[همراهی]] با [[مشرکان]] سر باز زد. همچنین اخنس در باز پس گرفتن [[مال التجاره]] [[بنی زهره]] که از سوی ابوسفیان به بهانه عدم حضور آنها در [[غزوه بدر]] توقیف شده بود، نقش داشت<ref>واقدی، ج۱، ص۲۰۰.</ref>.

أخنس در [[نبرد احد]] (سال سوم) با مشرکان همراه بود و فردی از [[انصار]] به نام [[انیس بن قتاده]] را به [[شهادت]] رساند<ref>ابن اثیر، ج۱، ص۳۰۵.</ref>. [[ابوالحکم]] پسر اخنس نیز [[قاتل]] [[عبدالله بن جحش اسدی]]، [[صحابی]] مشهور در همان [[غزوه]] است<ref>ابن سعد، ج۲، ص۱۴؛ بلاذری، ج۱۱، ص۱۹۱؛ طبری، ج۲، ص۴۳۸.</ref> که پس از آن، سرانجام ابوالحکم به دست [[امام علی]] {{ع}} در [[احد]] به [[قتل]] رسید<ref>ابن هشام، ج۳، ص۶۴۰؛ ابن سعد، ج۲، ص۴۳ و ج۳، ص۴۴۵؛ مفید، الارشاد، ج۱، ص۹۱.</ref>.

گفته شده اخنس در کشتن [[خبیب بن عدی]] که در [[سریه رجیع]] (سال چهارم) به [[اسارت]] درآمده و در [[مکه]] به مشرکان فروخته شده بود نیز نقش داشت و نوجوانانی که پدرانشان در [[بدر]] کشته شده بودند را برای کشتن وی تحریک می‌کرد<ref>واقدی، ج۱، ص۳۶۱؛ ابن اثیر، ج۲، ص۱۰۴.</ref>. او از جمله افرادی است که در پی گریختن [[ابوبصیر]] [[مسلمان]] از مکه به [[مدینه]] پس از [[صلح حدیبیه]]، به خاطر هم‌پیمان بودنش با بنی زهره به رسول خدا {{صل}} [[نامه]] نوشت و خواستار بازگرداندن او به مکه شد<ref>ابن هشام، ج۳، ص۷۸۷؛ بلاذری، ج۱، ص۲۱۱؛ طبری، ج۲، ص۳۸۴.</ref>.

اخنس در سال هشتم هجرت، پس از [[فتح مکه]]، [[اسلام]] آورد و در غزوۀ حنین حضور یافت و از عطایای رسول خدا بهره‌مند گردید. از این‌رو، او و فرزندش [[عمیر]] را از «[[مؤلفة قلوبهم]]» دانسته‌اند<ref>ابن شبه، ج۲، ص۵۵۶؛ ابن اثیر، ج۱، ص۴۷؛ ابن حجر، ج۴، ص۵۸۹.</ref>.

[[ابن حجر]]<ref>ابن حجر، ج۱، ص۱۰۲۵.</ref> پس از آوردن قول کسانی که [[مسلمان]] شدن او را به شدت [[انکار]] کرده‌اند، نوشته است: صحابه‌نگارانی چون [[ابن شاهین]] و [[طبری]] به استناد همان مطلب پیشین او را [[صحابی]] دانسته‌اند و نیز مانعی ندارد که او مسلمان شده و پس از آن [[مرتد]] گشته، ولی دوباره [[اسلام]] آورده باشد. سرانجام، [[اخنس]] در سال سیزده [[هجرت]] در اوایل [[خلافت عمر]] درگذشت<ref>ابن شبه، ج۲، ص۵۵۶؛ ابن اثیر، ج۱، ص۴۷.</ref>. فرزند او [[سعید]]، شوهر صخره [[دختر ابوسفیان]] بود. از این‌رو، با [[پیامبر]] باجناق بودند. گویند آن [[حضرت]] در [[حق]] سعید [[نفرین]] کرد<ref>ابن حبیب، ص۱۰۵.</ref> فرزند دیگر او [[مغیره]] در [[دفاع]] از [[عثمان]] به [[قتل]] رسید<ref>خلیفة بن خیاط، ص۱۳؛ بلاذری، ج۱۳، ص۴۳۷؛ ابن شبه، ج۴، ص۱۲۷۹.</ref>. [[عبدالله بن اخنس]] نیز در [[جنگ جمل]] در کنار [[ناکثین]] بود<ref>مفید، ص۲۱۱.</ref><ref>[[سید محمود سامانی|سامانی، سید محمود]]، [[دانشنامه سیره نبوی ج۲ (کتاب)|مقاله «اخنس بن خباب سلمی»، دانشنامه سیره نبوی]] ج۲، ص:۲۰-۲۱.</ref>

== جستارهای وابسته ==
* [[بنی‌ثقیف]] (قبیله)
* [[بنی‌زهره]] (قبیله)
* [[ابوالحکم بن اخنس بن شریق ثقفی]] (فرزند)
* [[سعید بن اخنس بن شریق ثقفی]] (فرزند)
* [[مغیره بن اخنس بن شریق ثقفی]] (فرزند)
* [[عبدالله بن اخنس بن شریق ثقفی]] (فرزند)
{{پایان مدخل وابسته}}

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:1379452.jpg|22px]] [[سید اصغر ناظم‌زاده|ناظم‌زاده، سید اصغر]]، [[اصحاب امام علی ج۱ (کتاب)|'''اصحاب امام علی''']]
# [[پرونده:IM009658.jpg|22px]] [[سید محمود سامانی|سامانی، سید محمود]]، [[دانشنامه سیره نبوی ج۲ (کتاب)|'''مقاله «اخنس بن خباب سلمی»، دانشنامه سیره نبوی ج۲''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:اصحاب امام علی]]
[[رده:اعلام]]

اخنس بن شریق ثقفی در تاریخ اسلامی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Ali در ‏۲۵ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۷:۰۹