ادراک در فلسفه اسلامی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Wasity: جایگزینی متن - 'ساده' به 'ساده'

2025-06-27T20:30:29Z

جایگزینی متن - 'ساده' به 'ساده'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۰۰:۰۰
خط ۱۱۰:		خط ۱۱۰:

	== ادراک ساذج ==		== ادراک ساذج ==
	ساذج معرَّب ([[عربی]] شده)~~[[ساده]]،~~ در اینجا مقابل مرکب نیست، بلکه به معنی بدون اسناد خبری است و مقصود از آن همان [[تصور]] در مقابل [[تصدیق]] است و تصور عبارت از صورت ساده ذهنی است که اسناد چیزی به چیز دیگر نباشد. مانند صورتی که از [[انسان]] و [[زمین]] و ماه و [[خورشید]] و... در ذهن [[آدمی]] مرتسم است<ref>منطق صوری ص ۸و۹.</ref>.		ساذج معرَّب ([[عربی]] شده)ساده، در اینجا مقابل مرکب نیست، بلکه به معنی بدون اسناد خبری است و مقصود از آن همان [[تصور]] در مقابل [[تصدیق]] است و تصور عبارت از صورت ساده ذهنی است که اسناد چیزی به چیز دیگر نباشد. مانند صورتی که از [[انسان]] و [[زمین]] و ماه و [[خورشید]] و... در ذهن [[آدمی]] مرتسم است<ref>منطق صوری ص ۸و۹.</ref>.

	== ادراک حقیقی ـ ادراک مجازی ==		== ادراک حقیقی ـ ادراک مجازی ==

Msadeq در ‏۶ دسامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۳۴

2023-12-06T10:34:32Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ دسامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۴:۰۴
خط ۱۷۵:		خط ۱۷۵:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده:~~ادراک~~]]		[[رده:تفکر]]

Msadeq در ‏۶ دسامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۳۳

2023-12-06T10:33:50Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ دسامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۴:۰۳
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط\| موضوع مرتبط = ادراک\| عنوان مدخل = ادراک\| مداخل مرتبط = [[ادراک در کلام اسلامی]] - [[ادراک در فلسفه اسلامی]] \| پرسش مرتبط =}}
	\| موضوع مرتبط = ادراک
	\| عنوان مدخل = [[ادراک]]
	\| مداخل مرتبط = ~~[[ادراک در قرآن]] - [[ادراک در حدیث]] - [[ادراک در نهج البلاغه]] -~~ [[ادراک در کلام اسلامی]] - [[ادراک در فلسفه اسلامی]]
	\| پرسش مرتبط = ~~ادراک (پرسش)~~
	}}
	== مقدمه ==		== مقدمه ==
	مفهوم لغوی ادراک، یافتن چیزی بعد از [[طلب]] آن است. استعمال کلمه ادراک به معنی [[علم]] از مصطلحات [[فلسفی]] است، و در لغت به معنی علم به کار برده نشده است، آنچه در لغت است از این قبیل: {{عربی\|لیس من طلب الحق فأخطاه کمن طلب الباطل فأدرکه}}<ref>مقالات فلسفی (۳)، ص۱۶۵.</ref>.		مفهوم لغوی ادراک، یافتن چیزی بعد از [[طلب]] آن است. استعمال کلمه ادراک به معنی [[علم]] از مصطلحات [[فلسفی]] است، و در لغت به معنی علم به کار برده نشده است، آنچه در لغت است از این قبیل: {{عربی\|لیس من طلب الحق فأخطاه کمن طلب الباطل فأدرکه}}<ref>مقالات فلسفی (۳)، ص۱۶۵.</ref>.

Wasity: جایگزینی متن - 'همان گونه' به 'همان‌گونه'

2023-09-07T23:35:25Z

جایگزینی متن - 'همان گونه' به 'همان‌گونه'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۸ سپتامبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۳:۰۵
خط ۷۸:		خط ۷۸:
	در این مقال به [[قدر]] وسعت مجال، بنا بر بحث از قسم نخستین و آخرین این اقسام سه گانه است، بدین منظور بایسته می‏نماید قدری به کاووش در زمینه "اعتباریات" پرداخته شود:		در این مقال به [[قدر]] وسعت مجال، بنا بر بحث از قسم نخستین و آخرین این اقسام سه گانه است، بدین منظور بایسته می‏نماید قدری به کاووش در زمینه "اعتباریات" پرداخته شود:
	=== مفاهیم اعتباری ===		=== مفاهیم اعتباری ===
	~~همان گونه~~ که [[گذشت]] "مفهوم اعتباری" محصول [[اندیشه]] صاحبان [[فکر]] است که به منظور [[مصلحت]] و غرضی این امر صورت می‏گیرد و این نیازها و [[روابط اجتماعی]] آنان است که [[انگیزه]] لحاظ چنین مفاهیمی می‏گردد و در واقع "مفاهیم اعتباری" زائیده نیازهای حیاتی و روابط اجتماعی است، به‌طوری که اگر یک فرد قطع نظر از نیازهای حیاتی و [[نظام اجتماعی]] لحاظ گردد، هیچ احتیاجی به چنین قراردادها و رنگ‏آمیزهای اعتباری ندارد. مثلا مفهوم "[[ریاست]]"، "[[وکالت]]"، "[[وزارت]]" و مفاهیم دیگری از این دست، فقط در پرتو [[زندگی اجتماعی]] و نیز نیازهای حیاتی است که می‏توان بدان رنگ حقیقت زد و در غیر این صورت این مفاهیم نه تنها به [[کار]] نیامده بلکه پندار محض بوده و از مفاهیم قسم دوم به حساب می‏‌آید.		همان‌گونه که [[گذشت]] "مفهوم اعتباری" محصول [[اندیشه]] صاحبان [[فکر]] است که به منظور [[مصلحت]] و غرضی این امر صورت می‏گیرد و این نیازها و [[روابط اجتماعی]] آنان است که [[انگیزه]] لحاظ چنین مفاهیمی می‏گردد و در واقع "مفاهیم اعتباری" زائیده نیازهای حیاتی و روابط اجتماعی است، به‌طوری که اگر یک فرد قطع نظر از نیازهای حیاتی و [[نظام اجتماعی]] لحاظ گردد، هیچ احتیاجی به چنین قراردادها و رنگ‏آمیزهای اعتباری ندارد. مثلا مفهوم "[[ریاست]]"، "[[وکالت]]"، "[[وزارت]]" و مفاهیم دیگری از این دست، فقط در پرتو [[زندگی اجتماعی]] و نیز نیازهای حیاتی است که می‏توان بدان رنگ حقیقت زد و در غیر این صورت این مفاهیم نه تنها به [[کار]] نیامده بلکه پندار محض بوده و از مفاهیم قسم دوم به حساب می‏‌آید.

	و چون چنین مفاهیمی به [[ذهن]] صاحب فکر بستگی دارد و محصول اندیشه وی هست که به انگیزه‏های مختلف [[اجتماعی]] و نیازهای حیاتی دست به این عملیات می‏زند و نیز از آنجا که احتیاجات چنین شخصی بر حسب [[اختلاف]] مراحل [[زندگی]] و [[تغییر]] طبایع و حتی ترقیات [[فکری]] و [[معنوی]] متغیر است، بنابراین به موازات تغییر و [[تحولات اجتماعی]]، این مفاهیم نیز بالتبع متحول و متغیر می‏گردند و گاه به مقتضای وسعت این تغییرات چه بسا یک مفهوم، رنگی کاملا [[مخالف]] با رنگی که در سابق دارا بوده پذیرا گردد و یا حتی گاه در سایه این تغییرات مفاهیمی به طور کلی از صحنه محاورات و [[روابط اجتماعی]] خارج گردیده و تا ابد به دست [[فراموشی]] سپرده می‏‌شود. نظری به کتب لغت ـ که ضبط و [[ثبت]] موارد استعمال لغات را [[وظیفه]] دارند ـ گویای این [[حقیقت]] است.		و چون چنین مفاهیمی به [[ذهن]] صاحب فکر بستگی دارد و محصول اندیشه وی هست که به انگیزه‏های مختلف [[اجتماعی]] و نیازهای حیاتی دست به این عملیات می‏زند و نیز از آنجا که احتیاجات چنین شخصی بر حسب [[اختلاف]] مراحل [[زندگی]] و [[تغییر]] طبایع و حتی ترقیات [[فکری]] و [[معنوی]] متغیر است، بنابراین به موازات تغییر و [[تحولات اجتماعی]]، این مفاهیم نیز بالتبع متحول و متغیر می‏گردند و گاه به مقتضای وسعت این تغییرات چه بسا یک مفهوم، رنگی کاملا [[مخالف]] با رنگی که در سابق دارا بوده پذیرا گردد و یا حتی گاه در سایه این تغییرات مفاهیمی به طور کلی از صحنه محاورات و [[روابط اجتماعی]] خارج گردیده و تا ابد به دست [[فراموشی]] سپرده می‏‌شود. نظری به کتب لغت ـ که ضبط و [[ثبت]] موارد استعمال لغات را [[وظیفه]] دارند ـ گویای این [[حقیقت]] است.

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵

2022-08-24T08:21:33Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵

نمایش تغییرات

Wasity: جایگزینی متن - 'سلسله' به 'سلسله'

2022-08-03T11:07:16Z

جایگزینی متن - 'سلسله' به 'سلسله'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۱۴:۳۷
خط ۱۸:		خط ۱۸:

	==انواع ادراکات==		==انواع ادراکات==
	هر کسی بالبداهه و حضور به وجود یک [[سلسله]] امور ذهنی که آنها را علوم و ادراکات می‌نامند، [[اذعان]] دارد<ref>مجموعه آثار، ج۶، ص۶۲۲.</ref>.		هر کسی بالبداهه و حضور به وجود یک سلسله امور ذهنی که آنها را علوم و ادراکات می‌نامند، [[اذعان]] دارد<ref>مجموعه آثار، ج۶، ص۶۲۲.</ref>.

	===ادراکات اعتباری===		===ادراکات اعتباری===

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵

2022-07-31T04:54:11Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۲۴
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{امامت}}~~
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط = ادراک		\| موضوع مرتبط = ادراک
خط ۱۸۱:		خط ۱۸۰:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	~~[[رده:مدخل]]~~
	[[رده:ادراک]]		[[رده:ادراک]]

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۲

2022-07-10T21:51:24Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۲

نمایش تغییرات

Heydari: جایگزینی متن - '\(.)\'\'\'\[\[(.)\]\]\'\'\'(.)\"\'\'\'(.)\'\'\'\"(.)\<\/div\> \(.)\<\/div\> \
2022-05-31T13:56:20Z

جایگزینی متن - '\<div\sstyle\=\"background\-color\:\srgb\(252\,\s252\,\s233\)\;\stext\-align\:center\;\sfont\-size\:\s85\%\;\sfont\-weight\:\snormal\;\"\>(.)\'\'\'\[\[(.)\]\]\'\'\'(.)\"\'\'\'(.)\'\'\'\"(.)\<\/div\> \<div\sstyle\=\"background\-color\:\srgb\(255\,\s245\,\s227\)\;\stext\-align\:center\;\sfont\-size\:\s85\%\;\sfont\-weight\:\snormal\;\"\>(.)\<\/div\> \<div\sstyle\=\"background\-color\:\srgb\(206\,242\,\s299\)\;\stext\-align\:center\;\sfont\-size\:\s85\%\;\sfont\-weight\:\sn...

→ نسخهٔ قدیمی‌تر نسخهٔ ‏۳۱ مهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۷:۲۶
خط ۱: خط ۱:

{{امامت}}
{{امامت}}

<div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از زیرشاخه‌های بحث '''[[ادراک]]''' است. "'''[[ادراک]]'''" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>
{{مدخل مرتبط

<div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[ادراک در قرآن]] - [[ادراک در حدیث]] - [[ادراک در نهج البلاغه]] - [[ادراک در کلام اسلامی]] - [[ادراک در فلسفه اسلامی]] </div>
| موضوع مرتبط = ادراک

<div style="background-color: rgb(206,242, 299); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">در این باره، تعداد بسیاری از پرسش‌های عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل '''[[ادراک (پرسش)]]''' قابل دسترسی خواهند بود.</div>
| عنوان مدخل = [[ادراک]]

| مداخل مرتبط = [[ادراک در قرآن]] - [[ادراک در حدیث]] - [[ادراک در نهج البلاغه]] - [[ادراک در کلام اسلامی]] - [[ادراک در فلسفه اسلامی]]

| پرسش مرتبط = ادراک (پرسش)

}}

==مقدمه==
==مقدمه==

مفهوم لغوی ادراک، یافتن چیزی بعد از [[طلب]] آن است. استعمال کلمه ادراک به معنی [[علم]] از مصطلحات [[فلسفی]] است، و در لغت به معنی علم به کار برده نشده است، آنچه در لغت است از این قبیل: {{عربی|لیس من طلب الحق فأخطاه کمن طلب الباطل فأدرکه}}<ref>مقالات فلسفی (۳)، ص۱۶۵.</ref>.
مفهوم لغوی ادراک، یافتن چیزی بعد از [[طلب]] آن است. استعمال کلمه ادراک به معنی [[علم]] از مصطلحات [[فلسفی]] است، و در لغت به معنی علم به کار برده نشده است، آنچه در لغت است از این قبیل: {{عربی|لیس من طلب الحق فأخطاه کمن طلب الباطل فأدرکه}}<ref>مقالات فلسفی (۳)، ص۱۶۵.</ref>.

Wasity: جایگزینی متن - ']]،' به '، [['

2022-05-22T17:03:23Z

جایگزینی متن - ']]،' به '، [['

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۲ مهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۲۰:۳۳
خط ۸۰:		خط ۸۰:
	و چون چنین مفاهیمی به [[ذهن]] صاحب فکر بستگی دارد و محصول اندیشه وی هست که به انگیزه‏های مختلف [[اجتماعی]] و نیازهای حیاتی دست به این عملیات می‏زند و نیز از آنجا که احتیاجات چنین شخصی بر حسب [[اختلاف]] مراحل [[زندگی]] و [[تغییر]] طبایع و حتی ترقیات [[فکری]] و [[معنوی]] متغیر است، بنابراین به موازات تغییر و [[تحولات اجتماعی]]، این مفاهیم نیز بالتبع متحول و متغیر می‏گردند و گاه به مقتضای وسعت این تغییرات چه بسا یک مفهوم، رنگی کاملا [[مخالف]] با رنگی که در سابق دارا بوده پذیرا گردد و یا حتی گاه در سایه این تغییرات مفاهیمی به طور کلی از صحنه محاورات و [[روابط اجتماعی]] خارج گردیده و تا ابد به دست [[فراموشی]] سپرده می‏‌شود. نظری به کتب لغت ـ که ضبط و [[ثبت]] موارد استعمال لغات را [[وظیفه]] دارند ـ گویای این [[حقیقت]] است.		و چون چنین مفاهیمی به [[ذهن]] صاحب فکر بستگی دارد و محصول اندیشه وی هست که به انگیزه‏های مختلف [[اجتماعی]] و نیازهای حیاتی دست به این عملیات می‏زند و نیز از آنجا که احتیاجات چنین شخصی بر حسب [[اختلاف]] مراحل [[زندگی]] و [[تغییر]] طبایع و حتی ترقیات [[فکری]] و [[معنوی]] متغیر است، بنابراین به موازات تغییر و [[تحولات اجتماعی]]، این مفاهیم نیز بالتبع متحول و متغیر می‏گردند و گاه به مقتضای وسعت این تغییرات چه بسا یک مفهوم، رنگی کاملا [[مخالف]] با رنگی که در سابق دارا بوده پذیرا گردد و یا حتی گاه در سایه این تغییرات مفاهیمی به طور کلی از صحنه محاورات و [[روابط اجتماعی]] خارج گردیده و تا ابد به دست [[فراموشی]] سپرده می‏‌شود. نظری به کتب لغت ـ که ضبط و [[ثبت]] موارد استعمال لغات را [[وظیفه]] دارند ـ گویای این [[حقیقت]] است.

	از این مطالب دانسته شد: ما به الازائات و معانی مطابقه مفاهیم [[حقیقی]] وابسته به [[تعقل]] و [[اندیشه ذهنی]] نیست، بلکه مثلا وجود [[آسمان]]،[[ زمین]] و... به [[ذهن]] بیاید یا نیاید، در هر صورت آسمان و [[زمین]] وجود [[خارجی]] دارند و هیچ وابستگی‏ای به این تعقل ندارند، بلکه فقط به [[اخبار]] ما پیوسته هستند، بدون هیچ [[وابستگی]]! ولی مفاهیم اعتباری تمام تعلق به ذهن و [[اندیشه]] صاحبان اندیشه است و اگر چنین اندیشه و تعقلی نباشد اساسا نمی‏توان وجودی برای چنین مفاهیمی لحاظ نمود، همچون ملکیت، [[ریاست]] و [[وکالت]] که بستگی به لحاظ و تعقل آدمی‏ دارد و لذا در صورت [[تأمل]] در خارج جز دو وجود [[عینی]] [[انسان]] (که [[مالک]] نامیده می‏‌شود) و شئ خاص مثل زمین (که مملوک نام دارد) وجود سومی که "ملکیت" نامیده می‏‌شود وجود ندارد، بلکه ملکیت مفهومی اعتباری است که به لحاظ این معنا، نسبتی بین مالک و مملوک به‌وجود می‏‌آید که جمیع تصرفات آن شخص (مالک) را در این زمین (مملوک) جایز می‏نماید.		از این مطالب دانسته شد: ما به الازائات و معانی مطابقه مفاهیم [[حقیقی]] وابسته به [[تعقل]] و [[اندیشه ذهنی]] نیست، بلکه مثلا وجود [[آسمان]]، [[ زمین]] و... به [[ذهن]] بیاید یا نیاید، در هر صورت آسمان و [[زمین]] وجود [[خارجی]] دارند و هیچ وابستگی‏ای به این تعقل ندارند، بلکه فقط به [[اخبار]] ما پیوسته هستند، بدون هیچ [[وابستگی]]! ولی مفاهیم اعتباری تمام تعلق به ذهن و [[اندیشه]] صاحبان اندیشه است و اگر چنین اندیشه و تعقلی نباشد اساسا نمی‏توان وجودی برای چنین مفاهیمی لحاظ نمود، همچون ملکیت، [[ریاست]] و [[وکالت]] که بستگی به لحاظ و تعقل آدمی‏ دارد و لذا در صورت [[تأمل]] در خارج جز دو وجود [[عینی]] [[انسان]] (که [[مالک]] نامیده می‏‌شود) و شئ خاص مثل زمین (که مملوک نام دارد) وجود سومی که "ملکیت" نامیده می‏‌شود وجود ندارد، بلکه ملکیت مفهومی اعتباری است که به لحاظ این معنا، نسبتی بین مالک و مملوک به‌وجود می‏‌آید که جمیع تصرفات آن شخص (مالک) را در این زمین (مملوک) جایز می‏نماید.

	پس تمام این عناوین، مفاهیمی اعتباری هستند که دارای وجودات استقلالی خارجی نیستند و بلکه تمام تعلق به [[عالم]] ذهن هستند ولی این بدان معنا نیست که ذهن فی نفسه از جانب خود چنین معانی را ایجاد نماید، بلکه ذهن را در ایجاد این معانی مددی از امور [[خارجی]] لازم است<ref>سید عباس قائم مقامیمنبع: کیهان اندیشه ۱۳۶۸ شماره ۲۷.</ref>.		پس تمام این عناوین، مفاهیمی اعتباری هستند که دارای وجودات استقلالی خارجی نیستند و بلکه تمام تعلق به [[عالم]] ذهن هستند ولی این بدان معنا نیست که ذهن فی نفسه از جانب خود چنین معانی را ایجاد نماید، بلکه ذهن را در ایجاد این معانی مددی از امور [[خارجی]] لازم است<ref>سید عباس قائم مقامیمنبع: کیهان اندیشه ۱۳۶۸ شماره ۲۷.</ref>.

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ مهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۷:۲۶
خط ۱:		خط ۱:
	{{امامت}}		{{امامت}}
	~~<div style~~=~~"background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين~~ مدخل ~~از زیرشاخه‌های بحث '''~~[[ادراک]]~~''' است. "'''[[ادراک]]'''" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>~~		{{مدخل مرتبط
	~~<div style~~=~~"background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">~~[[ادراک در قرآن]] - [[ادراک در حدیث]] - [[ادراک در نهج البلاغه]] - [[ادراک در کلام اسلامی]] - [[ادراک در فلسفه اسلامی]] ~~</div>~~		\| موضوع مرتبط = ادراک
	~~<div style~~="background-color: rgb(206,242, 299); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">در این باره، تعداد بسیاری از پرسش‌های عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل '''[[ادراک (پرسش)~~]]''' قابل دسترسی خواهند بود.</div>~~		\| عنوان مدخل = [[ادراک]]
			\| مداخل مرتبط = [[ادراک در قرآن]] - [[ادراک در حدیث]] - [[ادراک در نهج البلاغه]] - [[ادراک در کلام اسلامی]] - [[ادراک در فلسفه اسلامی]]
			\| پرسش مرتبط = ادراک (پرسش)
			}}
	==مقدمه==		==مقدمه==
	مفهوم لغوی ادراک، یافتن چیزی بعد از [[طلب]] آن است. استعمال کلمه ادراک به معنی [[علم]] از مصطلحات [[فلسفی]] است، و در لغت به معنی علم به کار برده نشده است، آنچه در لغت است از این قبیل: {{عربی\|لیس من طلب الحق فأخطاه کمن طلب الباطل فأدرکه}}<ref>مقالات فلسفی (۳)، ص۱۶۵.</ref>.		مفهوم لغوی ادراک، یافتن چیزی بعد از [[طلب]] آن است. استعمال کلمه ادراک به معنی [[علم]] از مصطلحات [[فلسفی]] است، و در لغت به معنی علم به کار برده نشده است، آنچه در لغت است از این قبیل: {{عربی\|لیس من طلب الحق فأخطاه کمن طلب الباطل فأدرکه}}<ref>مقالات فلسفی (۳)، ص۱۶۵.</ref>.