اربعین در قرآن - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* راز عدد چهل */

2023-08-13T08:36:10Z

راز عدد چهل

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ اوت ۲۰۲۳، ساعت ۱۲:۰۶
خط ۲۵:		خط ۲۵:

	== راز عدد چهل ==		== راز عدد چهل ==
	مفسران در ذیل هر یک از [[آیات]] پیشین درصدد برآمده‌اند رازی متناسب با موضوع را برای عدد ۴۰ بیان کنند. در آیه‌ {{متن قرآن\|وَوَصَّيْنَا الْإِنْسَانَ بِوَالِدَيْهِ إِحْسَانًا حَمَلَتْهُ أُمُّهُ كُرْهًا وَوَضَعَتْهُ كُرْهًا وَحَمْلُهُ وَفِصَالُهُ ثَلَاثُونَ شَهْرًا حَتَّى إِذَا بَلَغَ أَشُدَّهُ وَبَلَغَ أَرْبَعِينَ سَنَةً قَالَ رَبِّ أَوْزِعْنِي أَنْ أَشْكُرَ نِعْمَتَكَ الَّتِي أَنْعَمْتَ عَلَيَّ وَعَلَى وَالِدَيَّ وَأَنْ أَعْمَلَ صَالِحًا تَرْضَاهُ وَأَصْلِحْ لِي فِي ذُرِّيَّتِي إِنِّي تُبْتُ إِلَيْكَ وَإِنِّي مِنَ الْمُسْلِمِينَ}}<ref>سوره احقاف، آیه ۱۵.</ref> از کمال [[رشد]] [[انسان]] و ۴۰‌ سالگی وی یاد ‌شده است. بیش‌تر مفسران، کمال رشد را در ۳۳ سالگی می‌دانند<ref>جامع‌البیان، مج‌۱۳ ج‌۲۶، ص‌۲۲، التفسیر الکبیر، ج‌۱۴، ص‌۱۷.</ref>، ولی برخی آن را در همان ۴۰ سالگی دانسته‌اند<ref>مجمع‌البیان، ج‌۹، ص‌۱۳۰، تفسیر قرطبی، ج‌۲۶، ص‌۱۲۹.</ref>. بنا به روایتی از [[امام صادق]]{{ع}} انسان در ۳۳ سالگی به رشد کامل جسمانی خود می‌رسد و این رشد تا ۴۰ سالگی ثابت است و از آن پس، [[بدن]] رو به کاستی می‌رود<ref>الخصال، ج‌۲، ص‌۵۴۵.</ref>. در هر صورت برخی، سرّ تأکید [[آیه]] بر ۴۰‌ سالگی را این دانسته‌اند که از یک سو معمولاً [[عقل انسان]] در این سن کامل می‌شود<ref>مجمع‌البیان، ج۹، ص۱۳۰، المیزان، ج۱۸، ص۲۰۱.</ref> و در همین [[زمان]] [[حجت خداوند]] بر او تمام شده، [[جهالت]] [[جوانی]] از وی فاصله گرفته، [[حق]] [[واجب]] [[خداوند]] را در [[نیکی به پدر و مادر]] می‌شناسد<ref>جامع البیان، مج‌۱۳، ج‌۲۶، ص‌۲۲.</ref> و از سوی دیگر در ۴۰‌ سالگی [[صفات اخلاقی]] در وی قوی شده، از آن پس به آسانی از او جدا نمی‌شود<ref>روح المعانی، مج‌۱۴، ج‌۲۶، ص‌۲۹.</ref>. در این باره وجوه دیگری نیز گفته شده که چندان اعتبار ندارد و بیش‌تر استحسانی است، مثلا [[فخر رازی]] می‌گوید: از یک سو نعمت‌های پدر و مادر از بدو تولد [[کودک]] تا ۴۰ سالگی او ادامه دارد و از دیگر‌سو، فرزند نیز تا ۴۰ سالگی به‌دلیل کامل نشدن عقلش نیازمند [[مراقبت]] والدین است و [[انسان]] جز با [[دعای خیر]] نمی‌تواند به والدینش [[پاداش]] دهد<ref>التفسیر الکبیر، ج‌۲۸، ص‌۲۰.</ref>، هم‌چنین می‌گوید: توجه انسان به [[بندگی]] خداوند و [[عبادت]] و [[اطاعت]] او، در ۴۰ سالگی است، از همین رو همه [[پیامبران]] پس از ۴۰ سالگی به [[پیامبری]] رسیدند<ref>التفسیر الکبیر، ج‌۲۸، ص‌۲۰.</ref>؛ در‌حالی‌ که این جز در مورد [[پیامبراسلام]]{{صل}} مسلّم نیست<ref>روح المعانی، مج‌۱۴، ج‌۲۶، ص‌۲۹.</ref>. در هر صورت، آن‌چه قابل [[انکار]] نیست، اهمیت این مرحله از عمر انسان است، چنان‌که در [[روایات]] متعددی از [[پیامبر]]{{صل}} و [[معصومان]] آمده است هنگامی که [[بنده]] به ۴۰ سالگی می‌رسد، خداوند به دو [[فرشته]] مراقب او می‌گوید: از این پس بر او سخت بگیرید و همه کارهای کوچک و بزرگ و زیاد و کم او را ثبت کنید<ref> الخصال، ج‌۲، ص‌۵۴۵، الامالی، ص‌۳۶، التفسیر‌الکبیر، ج‌۲۸، ص‌۲۰.</ref>. در [[حدیث]] آمده است: کسانی‌که به ۴۰‌ سالگی می‌رسند و [[توبه]] نمی‌کنند، [[شیطان]] دستی به‌صورت آنها کشیده، می‌گوید: پدرم فدای رویی که [[رستگار]] نمی‌شود<ref>روح المعانی، مج‌۱۴، ج‌۲۶، ص‌۲۹.</ref>.		مفسران در ذیل هر یک از [[آیات]] پیشین درصدد برآمده‌اند رازی متناسب با موضوع را برای عدد ۴۰ بیان کنند. در آیه‌ {{متن قرآن\|وَوَصَّيْنَا الْإِنْسَانَ بِوَالِدَيْهِ إِحْسَانًا حَمَلَتْهُ أُمُّهُ كُرْهًا وَوَضَعَتْهُ كُرْهًا وَحَمْلُهُ وَفِصَالُهُ ثَلَاثُونَ شَهْرًا حَتَّى إِذَا بَلَغَ أَشُدَّهُ وَبَلَغَ أَرْبَعِينَ سَنَةً قَالَ رَبِّ أَوْزِعْنِي أَنْ أَشْكُرَ نِعْمَتَكَ الَّتِي أَنْعَمْتَ عَلَيَّ وَعَلَى وَالِدَيَّ وَأَنْ أَعْمَلَ صَالِحًا تَرْضَاهُ وَأَصْلِحْ لِي فِي ذُرِّيَّتِي إِنِّي تُبْتُ إِلَيْكَ وَإِنِّي مِنَ الْمُسْلِمِينَ}}<ref>سوره احقاف، آیه ۱۵.</ref> از کمال [[رشد]] [[انسان]] و ۴۰‌ سالگی وی یاد ‌شده است. بیش‌تر مفسران، کمال رشد را در ۳۳ سالگی می‌دانند<ref>جامع‌البیان، مج‌۱۳ ج‌۲۶، ص‌۲۲، التفسیر الکبیر، ج‌۱۴، ص‌۱۷.</ref>، ولی برخی آن را در همان ۴۰ سالگی دانسته‌اند<ref>مجمع‌البیان، ج‌۹، ص‌۱۳۰، تفسیر قرطبی، ج‌۲۶، ص‌۱۲۹.</ref>. بنا به روایتی از [[امام صادق]]{{ع}} انسان در ۳۳ سالگی به رشد کامل جسمانی خود می‌رسد و این رشد تا ۴۰ سالگی ثابت است و از آن پس، بدن رو به کاستی می‌رود<ref>الخصال، ج‌۲، ص‌۵۴۵.</ref>. در هر صورت برخی، سرّ تأکید [[آیه]] بر ۴۰‌ سالگی را این دانسته‌اند که از یک سو معمولاً [[عقل انسان]] در این سن کامل می‌شود<ref>مجمع‌البیان، ج۹، ص۱۳۰، المیزان، ج۱۸، ص۲۰۱.</ref> و در همین [[زمان]] [[حجت خداوند]] بر او تمام شده، [[جهالت]] [[جوانی]] از وی فاصله گرفته، [[حق]] [[واجب]] [[خداوند]] را در [[نیکی به پدر و مادر]] می‌شناسد<ref>جامع البیان، مج‌۱۳، ج‌۲۶، ص‌۲۲.</ref> و از سوی دیگر در ۴۰‌ سالگی [[صفات اخلاقی]] در وی قوی شده، از آن پس به آسانی از او جدا نمی‌شود<ref>روح المعانی، مج‌۱۴، ج‌۲۶، ص‌۲۹.</ref>. در این باره وجوه دیگری نیز گفته شده که چندان اعتبار ندارد و بیش‌تر استحسانی است، مثلا [[فخر رازی]] می‌گوید: از یک سو نعمت‌های پدر و مادر از بدو تولد [[کودک]] تا ۴۰ سالگی او ادامه دارد و از دیگر‌سو، فرزند نیز تا ۴۰ سالگی به‌دلیل کامل نشدن عقلش نیازمند [[مراقبت]] والدین است و [[انسان]] جز با [[دعای خیر]] نمی‌تواند به والدینش [[پاداش]] دهد<ref>التفسیر الکبیر، ج‌۲۸، ص‌۲۰.</ref>، هم‌چنین می‌گوید: توجه انسان به [[بندگی]] خداوند و [[عبادت]] و [[اطاعت]] او، در ۴۰ سالگی است، از همین رو همه [[پیامبران]] پس از ۴۰ سالگی به [[پیامبری]] رسیدند<ref>التفسیر الکبیر، ج‌۲۸، ص‌۲۰.</ref>؛ در‌حالی‌ که این جز در مورد [[پیامبراسلام]]{{صل}} مسلّم نیست<ref>روح المعانی، مج‌۱۴، ج‌۲۶، ص‌۲۹.</ref>. در هر صورت، آن‌چه قابل [[انکار]] نیست، اهمیت این مرحله از عمر انسان است، چنان‌که در [[روایات]] متعددی از [[پیامبر]]{{صل}} و [[معصومان]] آمده است هنگامی که [[بنده]] به ۴۰ سالگی می‌رسد، خداوند به دو [[فرشته]] مراقب او می‌گوید: از این پس بر او سخت بگیرید و همه کارهای کوچک و بزرگ و زیاد و کم او را ثبت کنید<ref> الخصال، ج‌۲، ص‌۵۴۵، الامالی، ص‌۳۶، التفسیر‌الکبیر، ج‌۲۸، ص‌۲۰.</ref>. در [[حدیث]] آمده است: کسانی‌که به ۴۰‌ سالگی می‌رسند و [[توبه]] نمی‌کنند، [[شیطان]] دستی به‌صورت آنها کشیده، می‌گوید: پدرم فدای رویی که [[رستگار]] نمی‌شود<ref>روح المعانی، مج‌۱۴، ج‌۲۶، ص‌۲۹.</ref>.

	این روایات همه از این [[حقیقت]] خبر می‌دهد که شخصیت انسان تا ۴۰ سالگی شکل گرفته و از آن پس، تحوّلات درونی در او سخت‌تر می‌شود، البته در [[حدیثی]] از [[امام صادق]]{{ع}} نیز آمده که خداوند افراد ۴۰ ساله را گرامی می‌دارد<ref>الخصال، ج‌۲، ص‌۵۴۵.</ref>. این [[روایت]] شاید دستوری [[اخلاقی]] برای رعایت [[احترام]] اشخاصی باشد که دارای عمری ۴۰ سال و بیش‌تر از آن هستند.		این روایات همه از این [[حقیقت]] خبر می‌دهد که شخصیت انسان تا ۴۰ سالگی شکل گرفته و از آن پس، تحوّلات درونی در او سخت‌تر می‌شود، البته در [[حدیثی]] از [[امام صادق]]{{ع}} نیز آمده که خداوند افراد ۴۰ ساله را گرامی می‌دارد<ref>الخصال، ج‌۲، ص‌۵۴۵.</ref>. این [[روایت]] شاید دستوری [[اخلاقی]] برای رعایت [[احترام]] اشخاصی باشد که دارای عمری ۴۰ سال و بیش‌تر از آن هستند.

Bahmani: /* مراقبت چهل روزه */

2023-08-13T08:35:45Z

مراقبت چهل روزه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ اوت ۲۰۲۳، ساعت ۱۲:۰۵
خط ۲۰:		خط ۲۰:

	== مراقبت چهل روزه ==		== مراقبت چهل روزه ==
	[[عبادت]] و [[مراقبت]] اربعینی یا چهل شبانه‌روز، مورد توجه [[اهل]] [[سلوک]] بوده و در [[روایات]] نیز به آن اشاره شده است. از جمله این [[روایت]]: {{متن حدیث\|مَنْ أَخْلَصَ الْعِبَادَةَ لِلَّهِ أَرْبَعِينَ صَبَاحاً ظَهَرَتْ يَنَابِيعُ الْحِكْمَةِ مِنْ قَلْبِهِ عَلَى لِسَانِهِ}}، «هر آنکه چهل روز به خاطر [[رضای الهی]] [[خلوت]] گزیند، چشمه‌های [[حکمت]] بر قلب و زبانش جاری می‌شود. هر کس چهل روز خود را [[خالص]] برای [[خدا]] گرداند چشمه‌های [[حکمت]] از [[قلب]] او بر زبانش جاری خواهد شد<ref>بحارالانوار، ج۵۳، ص۳۲۶.</ref>. از [[امام باقر]]{{ع}} نیز [[روایت]] شده:{{متن حدیث\|مَا أَخْلَصَ الْعَبْدُ الْإِيمَانَ بِاللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَرْبَعِينَ يَوْماً أَوْ قَالَ مَا أَجْمَلَ عَبْدٌ ذِكْرَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَرْبَعِينَ يَوْماً إِلَّا زَهَّدَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِي الدُّنْيَا وَ بَصَّرَهُ دَاءَهَا وَ دَوَاءَهَا فَأَثْبَتَ الْحِكْمَةَ فِي قَلْبِهِ وَ أَنْطَقَ بِهَا لِسَانَهُ}}، «هیچ بنده‌ای [[ایمان]] خود به خدا را در چهل [[روز]] [[خالص]] نگرداند، مگر آنکه [[پروردگار]]، او را نسبت به [[دنیا]] کم توجه کرده و دردها و درمان‌های دنیا را نشانش خواهد داد. سپس، [[حکمت]] در قلب او [[استوار]] شده و زبان خود را نیز به حکمت خواهد گشود»<ref>الکافی، ج۲، ص۱۶.</ref>.		[[عبادت]] و [[مراقبت]] اربعینی یا چهل شبانه‌روز، مورد توجه [[اهل]] [[سلوک]] بوده و در [[روایات]] نیز به آن اشاره شده است. از جمله این [[روایت]]: {{متن حدیث\|مَنْ أَخْلَصَ الْعِبَادَةَ لِلَّهِ أَرْبَعِينَ صَبَاحاً ظَهَرَتْ يَنَابِيعُ الْحِكْمَةِ مِنْ قَلْبِهِ عَلَى لِسَانِهِ}}، «هر آنکه چهل روز به خاطر [[رضای الهی]] خلوت گزیند، چشمه‌های [[حکمت]] بر قلب و زبانش جاری می‌شود. هر کس چهل روز خود را [[خالص]] برای [[خدا]] گرداند چشمه‌های [[حکمت]] از [[قلب]] او بر زبانش جاری خواهد شد<ref>بحارالانوار، ج۵۳، ص۳۲۶.</ref>. از [[امام باقر]]{{ع}} نیز [[روایت]] شده:{{متن حدیث\|مَا أَخْلَصَ الْعَبْدُ الْإِيمَانَ بِاللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَرْبَعِينَ يَوْماً أَوْ قَالَ مَا أَجْمَلَ عَبْدٌ ذِكْرَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَرْبَعِينَ يَوْماً إِلَّا زَهَّدَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِي الدُّنْيَا وَ بَصَّرَهُ دَاءَهَا وَ دَوَاءَهَا فَأَثْبَتَ الْحِكْمَةَ فِي قَلْبِهِ وَ أَنْطَقَ بِهَا لِسَانَهُ}}، «هیچ بنده‌ای [[ایمان]] خود به خدا را در چهل [[روز]] [[خالص]] نگرداند، مگر آنکه [[پروردگار]]، او را نسبت به [[دنیا]] کم توجه کرده و دردها و درمان‌های دنیا را نشانش خواهد داد. سپس، [[حکمت]] در قلب او [[استوار]] شده و زبان خود را نیز به حکمت خواهد گشود»<ref>الکافی، ج۲، ص۱۶.</ref>.

	[[عارفان]] برای مراقبات لازم که در مدت چهل شبانه روز باید رعایت شود، دستورالعمل‌های خاصی توصیه کرده‌اند: هر سال یا چند سال یک بار [[خلوت]] گزیدن و [[عبادت]] حضرت [[محبوب]] به مدت چهل روز، سبب منور شدن سالک و دستیابی او به [[حکمت الهی]] و گشوده شدن چشم درون و [[بصیرت]] او می‌شود. شروط چله‌نشینی ~~عبارتند~~ از: دوام [[طهارت]]، خلوت‌نشینی، بیان [[ذکر جلی]] [[اللّه]]، دوام [[سکوت]] مگر [[ذکر خدا]] گفتن، [[نفی]] خواطر، دوام [[روزه]] و [[تسلیم]]<ref>عرفان ثقلین، ص۱۷۳.</ref>.<ref>[[محسن ابراهیمی\|ابراهیمی، محسن]]، [[اربعین - ابراهیمی (مقاله)\|مقاله «اربعین»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|دانشنامه معاصر قرآن کریم]]، ص ۱۹۶-۱۹۸.</ref>		[[عارفان]] برای مراقبات لازم که در مدت چهل شبانه روز باید رعایت شود، دستورالعمل‌های خاصی توصیه کرده‌اند: هر سال یا چند سال یک بار خلوت گزیدن و [[عبادت]] حضرت محبوب به مدت چهل روز، سبب منور شدن سالک و دستیابی او به [[حکمت الهی]] و گشوده شدن چشم درون و [[بصیرت]] او می‌شود. شروط چله‌نشینی عبارت‌اند از: دوام [[طهارت]]، خلوت‌نشینی، بیان ذکر جلی [[اللّه]]، دوام [[سکوت]] مگر [[ذکر خدا]] گفتن، [[نفی]] خواطر، دوام [[روزه]] و [[تسلیم]]<ref>عرفان ثقلین، ص۱۷۳.</ref>.<ref>[[محسن ابراهیمی\|ابراهیمی، محسن]]، [[اربعین - ابراهیمی (مقاله)\|مقاله «اربعین»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|دانشنامه معاصر قرآن کریم]]، ص ۱۹۶-۱۹۸.</ref>

	== راز عدد چهل ==		== راز عدد چهل ==

Bahmani: /* اربعین در آیات قرآن */

2023-08-13T08:34:26Z

اربعین در آیات قرآن

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ اوت ۲۰۲۳، ساعت ۱۲:۰۴
خط ۱۷:		خط ۱۷:
	[[اربعین]] کلمه کانونی یک میدان از مفاهیم ذی‌ربط در [[قرآن]] است که از طریق اتصال شبکه‌ای، معنی ویژه‌ای فراتر از معنی مفرد آن به دست می‌آید. براساس کاربردهای [[قرآنی]] و [[روایی]]، اربعین به عنوان کلمه کانونی دارای ارتباط طولی با [[خدا]] و [[زمان]] مشخص دارد و از جهت عرضی نیز، دارای ارتباط با فرد از یکسوی و [[سیر]] تکاملی در مدت معین دارد. دیگر اضلاع آن عبارت‌اند از [[تکامل]]، [[عبادت]]، [[تقرب به خدا]] و [[اخلاص]]. اربعین فرصتی است برای [[ارتباط با خدا]] همانند اربعین [[حضرت موسی]] و نیز، [[انسان]] با اربعین به درجات کمال می‌رسد و برای او تقرب به خدا حاصل می‌شود و [[سرگردانی]] چهل ساله [[بنی‌اسرائیل]] نیز برای این بوده که آنان در این مدت به کمال برسند و بتوانند وارد [[سرزمین مقدس]] شوند و در [[چهل سالگی]] نیز مراحلی از کمال [[فکری]] و [[عقلی]] برای [[انسان]] حاصل می‌شود. بنابراین اربعین، بیانگر یک زمان مشخص است که در آن زمان فرد با اخلاص و [[تعلیم]] و عبادت می‌تواند به تکامل و [[قرب]] [[حق]] نایل شود.		[[اربعین]] کلمه کانونی یک میدان از مفاهیم ذی‌ربط در [[قرآن]] است که از طریق اتصال شبکه‌ای، معنی ویژه‌ای فراتر از معنی مفرد آن به دست می‌آید. براساس کاربردهای [[قرآنی]] و [[روایی]]، اربعین به عنوان کلمه کانونی دارای ارتباط طولی با [[خدا]] و [[زمان]] مشخص دارد و از جهت عرضی نیز، دارای ارتباط با فرد از یکسوی و [[سیر]] تکاملی در مدت معین دارد. دیگر اضلاع آن عبارت‌اند از [[تکامل]]، [[عبادت]]، [[تقرب به خدا]] و [[اخلاص]]. اربعین فرصتی است برای [[ارتباط با خدا]] همانند اربعین [[حضرت موسی]] و نیز، [[انسان]] با اربعین به درجات کمال می‌رسد و برای او تقرب به خدا حاصل می‌شود و [[سرگردانی]] چهل ساله [[بنی‌اسرائیل]] نیز برای این بوده که آنان در این مدت به کمال برسند و بتوانند وارد [[سرزمین مقدس]] شوند و در [[چهل سالگی]] نیز مراحلی از کمال [[فکری]] و [[عقلی]] برای [[انسان]] حاصل می‌شود. بنابراین اربعین، بیانگر یک زمان مشخص است که در آن زمان فرد با اخلاص و [[تعلیم]] و عبادت می‌تواند به تکامل و [[قرب]] [[حق]] نایل شود.

	به گفته [[قمی]]<ref>تفسیر القمی، ج۱، ص۱۶۵.</ref> سرگردانی چهل ساله [[قوم موسی]] چنین بود که وقتی صبح به [[زمین]] [[موعود]] می‌رسیدند [[خداوند]] [[زمین]] را طوری می‌چرخاند که ناخودآگاه به مکان اول باز می‌گشتند<ref>زمخشری، کشاف، ج۱، ص۶۲۳.</ref>. وی [[معتقد]] است در [[آیه]] {{متن قرآن\|قَالَ فَإِنَّهَا مُحَرَّمَةٌ عَلَيْهِمْ أَرْبَعِينَ سَنَةً يَتِيهُونَ فِي الْأَرْضِ فَلَا تَأْسَ عَلَى الْقَوْمِ الْفَاسِقِينَ}}<ref>«(خداوند) فرمود: که (آمدن به) این سرزمین چهل سال بر آنان حرام است؛ روی زمین سرگردان می‌شوند، پس بر گروه نافرمانان دریغ مخور» سوره مائده، آیه ۲۶.</ref> دو احتمال است: یکی اینکه: رفتن به [[سرزمین]] [[موعود]] مشروط است به [[جهاد]]. دوم اینکه: پس از چهل سال اجازه یافتند به سرزمین موعود وارد شوند. به [[عقیده]] [[علامه طباطبایی]]<ref>۵، ۲۸۸.</ref> مقصود [[آیه]] این است که [[قوم موسی]] به خاطر [[نافرمانی خدا]] و پیامبرش چهل سال سرگردان شدند. به گفته ابن‌عاشور<ref>۵ / ۸۰.</ref> [[حق تعالی]] خواسته [[موسی]] را [[اجابت]] کرده است. در مورد وعده‌گذاری [[خدا]] با [[حضرت موسی]] بر شب تکیه شده است: {{متن قرآن\|وَإِذْ وَاعَدْنَا مُوسَى أَرْبَعِينَ لَيْلَةً}}<ref>«و (یاد کنید) آنگاه را که با موسی چهل شب وعده نهادیم» سوره بقره، آیه ۵۱.</ref> زیرا در [[مناجات با خدا]]، [[شب]] نقش اساسی دارد؛ لذا در اینجا تعبیر به چهل شب شده است. [[فیض کاشانی]] [[آیه شریفه]] را بر معنای ظاهری آن حمل کرده<ref>۲، ۲۵.</ref>. [[ابن‌عربی]] بر خلاف مشهور در مورد [[سرگردانی]] چهل ساله قوم موسی گفته است: منظور آیه شریفه این است که [[انسان]]، به مدت چهل سال، به خاطر [[برتری]] نفس [[سرکش]] در بیابان [[طبیعت]] سرگردان است و [[قلب]] اجازه ورود نخواهد داشت اما پس از چهل سال به [[بلوغ]] [[حقیقی]] می‌رسد. به همین جهت قوم موسی هر [[روز]] شش فرسخ می‌رفتند، اما شب همان جای اول بودند چون راه [[نجات]] خود را در ماده و [[جسم]] جستجو می‌کردند<ref>تفسیر ابن‌عربی، ج۱، ص۱۷۴.</ref>.		به گفته [[قمی]]<ref>تفسیر القمی، ج۱، ص۱۶۵.</ref> سرگردانی چهل ساله [[قوم موسی]] چنین بود که وقتی صبح به [[زمین]] [[موعود]] می‌رسیدند [[خداوند]] [[زمین]] را طوری می‌چرخاند که ناخودآگاه به مکان اول باز می‌گشتند<ref>زمخشری، کشاف، ج۱، ص۶۲۳.</ref>. وی [[معتقد]] است در [[آیه]] {{متن قرآن\|قَالَ فَإِنَّهَا مُحَرَّمَةٌ عَلَيْهِمْ أَرْبَعِينَ سَنَةً يَتِيهُونَ فِي الْأَرْضِ فَلَا تَأْسَ عَلَى الْقَوْمِ الْفَاسِقِينَ}}<ref>«(خداوند) فرمود: که (آمدن به) این سرزمین چهل سال بر آنان حرام است؛ روی زمین سرگردان می‌شوند، پس بر گروه نافرمانان دریغ مخور» سوره مائده، آیه ۲۶.</ref> دو احتمال است: یکی اینکه: رفتن به [[سرزمین]] [[موعود]] مشروط است به [[جهاد]]. دوم اینکه: پس از چهل سال اجازه یافتند به سرزمین موعود وارد شوند. به [[عقیده]] [[علامه طباطبایی]]<ref>۵، ۲۸۸.</ref> مقصود [[آیه]] این است که [[قوم موسی]] به خاطر [[نافرمانی خدا]] و پیامبرش چهل سال سرگردان شدند. به گفته ابن‌عاشور<ref>۵ / ۸۰.</ref> [[حق تعالی]] خواسته [[موسی]] را [[اجابت]] کرده است. در مورد وعده‌گذاری [[خدا]] با [[حضرت موسی]] بر شب تکیه شده است: {{متن قرآن\|وَإِذْ وَاعَدْنَا مُوسَى أَرْبَعِينَ لَيْلَةً}}<ref>«و (یاد کنید) آنگاه را که با موسی چهل شب وعده نهادیم» سوره بقره، آیه ۵۱.</ref> زیرا در [[مناجات با خدا]]، [[شب]] نقش اساسی دارد؛ لذا در اینجا تعبیر به چهل شب شده است. [[فیض کاشانی]] [[آیه شریفه]] را بر معنای ظاهری آن حمل کرده<ref>۲، ۲۵.</ref>. [[ابن‌عربی]] بر خلاف مشهور در مورد [[سرگردانی]] چهل ساله قوم موسی گفته است: منظور آیه شریفه این است که [[انسان]]، به مدت چهل سال، به خاطر [[برتری]] نفس [[سرکش]] در بیابان [[طبیعت]] سرگردان است و [[قلب]] اجازه ورود نخواهد داشت اما پس از چهل سال به [[بلوغ]] [[حقیقی]] می‌رسد. به همین جهت قوم موسی هر [[روز]] شش فرسخ می‌رفتند، اما شب همان جای اول بودند چون راه [[نجات]] خود را در ماده و [[جسم]] جستجو می‌کردند<ref>تفسیر ابن‌عربی، ج۱، ص۱۷۴.</ref>.<ref>[[محسن ابراهیمی\|ابراهیمی، محسن]]، [[اربعین - ابراهیمی (مقاله)\|مقاله «اربعین»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|دانشنامه معاصر قرآن کریم]]، ص ۱۹۶-۱۹۸.</ref>

			== مراقبت چهل روزه ==
	[[عبادت]] و [[مراقبت]] اربعینی یا چهل شبانه‌روز، مورد توجه [[اهل]] [[سلوک]] بوده و در [[روایات]] نیز به آن اشاره شده است. از جمله این [[روایت]]: {{متن حدیث\|مَنْ أَخْلَصَ الْعِبَادَةَ لِلَّهِ أَرْبَعِينَ صَبَاحاً ظَهَرَتْ يَنَابِيعُ الْحِكْمَةِ مِنْ قَلْبِهِ عَلَى لِسَانِهِ}}، «هر آنکه چهل روز به خاطر [[رضای الهی]] [[خلوت]] گزیند، چشمه‌های [[حکمت]] بر قلب و زبانش جاری می‌شود. هر کس چهل روز خود را [[خالص]] برای [[خدا]] گرداند چشمه‌های [[حکمت]] از [[قلب]] او بر زبانش جاری خواهد شد<ref>بحارالانوار، ج۵۳، ص۳۲۶.</ref>. از [[امام باقر]]{{ع}} نیز [[روایت]] شده:{{متن حدیث\|مَا أَخْلَصَ الْعَبْدُ الْإِيمَانَ بِاللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَرْبَعِينَ يَوْماً أَوْ قَالَ مَا أَجْمَلَ عَبْدٌ ذِكْرَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَرْبَعِينَ يَوْماً إِلَّا زَهَّدَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِي الدُّنْيَا وَ بَصَّرَهُ دَاءَهَا وَ دَوَاءَهَا فَأَثْبَتَ الْحِكْمَةَ فِي قَلْبِهِ وَ أَنْطَقَ بِهَا لِسَانَهُ}}، «هیچ بنده‌ای [[ایمان]] خود به خدا را در چهل [[روز]] [[خالص]] نگرداند، مگر آنکه [[پروردگار]]، او را نسبت به [[دنیا]] کم توجه کرده و دردها و درمان‌های دنیا را نشانش خواهد داد. سپس، [[حکمت]] در قلب او [[استوار]] شده و زبان خود را نیز به حکمت خواهد گشود»<ref>الکافی، ج۲، ص۱۶.</ref>.		[[عبادت]] و [[مراقبت]] اربعینی یا چهل شبانه‌روز، مورد توجه [[اهل]] [[سلوک]] بوده و در [[روایات]] نیز به آن اشاره شده است. از جمله این [[روایت]]: {{متن حدیث\|مَنْ أَخْلَصَ الْعِبَادَةَ لِلَّهِ أَرْبَعِينَ صَبَاحاً ظَهَرَتْ يَنَابِيعُ الْحِكْمَةِ مِنْ قَلْبِهِ عَلَى لِسَانِهِ}}، «هر آنکه چهل روز به خاطر [[رضای الهی]] [[خلوت]] گزیند، چشمه‌های [[حکمت]] بر قلب و زبانش جاری می‌شود. هر کس چهل روز خود را [[خالص]] برای [[خدا]] گرداند چشمه‌های [[حکمت]] از [[قلب]] او بر زبانش جاری خواهد شد<ref>بحارالانوار، ج۵۳، ص۳۲۶.</ref>. از [[امام باقر]]{{ع}} نیز [[روایت]] شده:{{متن حدیث\|مَا أَخْلَصَ الْعَبْدُ الْإِيمَانَ بِاللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَرْبَعِينَ يَوْماً أَوْ قَالَ مَا أَجْمَلَ عَبْدٌ ذِكْرَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَرْبَعِينَ يَوْماً إِلَّا زَهَّدَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِي الدُّنْيَا وَ بَصَّرَهُ دَاءَهَا وَ دَوَاءَهَا فَأَثْبَتَ الْحِكْمَةَ فِي قَلْبِهِ وَ أَنْطَقَ بِهَا لِسَانَهُ}}، «هیچ بنده‌ای [[ایمان]] خود به خدا را در چهل [[روز]] [[خالص]] نگرداند، مگر آنکه [[پروردگار]]، او را نسبت به [[دنیا]] کم توجه کرده و دردها و درمان‌های دنیا را نشانش خواهد داد. سپس، [[حکمت]] در قلب او [[استوار]] شده و زبان خود را نیز به حکمت خواهد گشود»<ref>الکافی، ج۲، ص۱۶.</ref>.

Bahmani در ‏۱۳ اوت ۲۰۲۳، ساعت ۰۸:۳۳

2023-08-13T08:33:22Z

نمایش تغییرات

Bahmani در ‏۱۲ اوت ۲۰۲۳، ساعت ۱۴:۱۸

2023-08-12T14:18:21Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ اوت ۲۰۲۳، ساعت ۱۷:۴۸
خط ۵:		خط ۵:
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

	== مقدمه ==		== مقدمه ==
	[[اربعین]] از اعدادی است که در اِعراب، به جمع مذکر سالم شبیه است، یعنی در حالت رفعی اربعون و در حالت نصبی و جرّی اربعین به‌کار می‌رود<ref>البهجة المرضیه، ج‌۱، ص‌۶۱‌.</ref>. این عدد برای مذکر و مؤنث یکسان است<ref>البهجة المرضیه، ج‌۲، ص‌۳۰۳.</ref> و به دو صورتِ عدد اصلی (۴۰) و ترتیبی (چهلم) می‌آید.		[[اربعین]] از اعدادی است که در اِعراب، به جمع مذکر سالم شبیه است، یعنی در حالت رفعی اربعون و در حالت نصبی و جرّی اربعین به‌کار می‌رود<ref>البهجة المرضیه، ج‌۱، ص‌۶۱‌.</ref>. این عدد برای مذکر و مؤنث یکسان است<ref>البهجة المرضیه، ج‌۲، ص‌۳۰۳.</ref> و به دو صورتِ عدد اصلی (۴۰) و ترتیبی (چهلم) می‌آید.

Bahmani: /* مقدمه */

2023-08-12T14:16:53Z

مقدمه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ اوت ۲۰۲۳، ساعت ۱۷:۴۶
خط ۶:		خط ۶:
	}}		}}
	== مقدمه ==		== مقدمه ==
	[[اربعین]] از اعدادی است که در اِعراب، به جمع مذکر سالم شبیه است، یعنی در حالت رفعی اربعون و در حالت نصبی و جرّی اربعین به‌کار می‌رود.<ref>البهجة المرضیه، ج‌۱، ص‌۶۱‌.</ref> این عدد برای مذکر و مؤنث یکسان است <ref>البهجة المرضیه، ج‌۲، ص‌۳۰۳.</ref> و به دو صورتِ عدد اصلی (۴۰) و ترتیبی (چهلم) می‌آید.		[[اربعین]] از اعدادی است که در اِعراب، به جمع مذکر سالم شبیه است، یعنی در حالت رفعی اربعون و در حالت نصبی و جرّی اربعین به‌کار می‌رود<ref>البهجة المرضیه، ج‌۱، ص‌۶۱‌.</ref>. این عدد برای مذکر و مؤنث یکسان است<ref>البهجة المرضیه، ج‌۲، ص‌۳۰۳.</ref> و به دو صورتِ عدد اصلی (۴۰) و ترتیبی (چهلم) می‌آید.

	این واژه در ۴ [[آیه]] و مرتبط با سه موضوع دیده می‌شود:		این واژه در ۴ [[آیه]] و مرتبط با سه موضوع دیده می‌شود:
	#در آیه‌ {{متن قرآن\|وَوَصَّيْنَا الْإِنْسَانَ بِوَالِدَيْهِ إِحْسَانًا حَمَلَتْهُ أُمُّهُ كُرْهًا وَوَضَعَتْهُ كُرْهًا وَحَمْلُهُ وَفِصَالُهُ ثَلَاثُونَ شَهْرًا حَتَّى إِذَا بَلَغَ أَشُدَّهُ وَبَلَغَ أَرْبَعِينَ سَنَةً قَالَ رَبِّ أَوْزِعْنِي أَنْ أَشْكُرَ نِعْمَتَكَ الَّتِي أَنْعَمْتَ عَلَيَّ وَعَلَى وَالِدَيَّ وَأَنْ أَعْمَلَ صَالِحًا تَرْضَاهُ وَأَصْلِحْ لِي فِي ذُرِّيَّتِي إِنِّي تُبْتُ إِلَيْكَ وَإِنِّي مِنَ الْمُسْلِمِينَ}}<ref>«و به آدمی سپرده‌ایم که به پدر و مادرش نیکی کند؛ مادرش او را به دشواری آبستن بوده و به دشواری زاده است- و بارداری و از شیر گرفتنش سی ماه است- تا چون به رشد کامل رسد و چهل ساله شود بگوید: پروردگارا در دلم افکن تا نعمتت را که به من و پدر و مادرم بخشیده‌ای سپاس بگزارم و کردار شایسته‌ای که تو را خشنود کند به جای آرم و برای من، در دودمانم شایستگی نه که من به سوی تو بازگشته‌ام و من از فرمانبردارانم» سوره احقاف، آیه ۱۵.</ref> از ۴۰ سالگی [[انسان]] یاد‌ شده و اینکه [[خداوند]] به همه [[انسان‌ها]] درباره [[نیکی به پدر و مادر]] سفارش کرده است، امّا فقط [[نیکوکاران]] به این سفارش [[الهی]] عمل و به پدر و مادر خود [[نیکی]] می‌کنند و این نیکی را تا رسیدن به [[رشد]] کامل خود و رسیدن به ۴۰ سالگی ادامه می‌دهند، آن‌گاه در ۴۰ سالگی [[دعا]] می‌کنند و از [[خدا]] [[توفیق]] می‌طلبند تا در برابر نعمت‌هایی که خود و پدر و مادرشان از آن برخوردار بوده‌اند، [[شکرگزار]] او باشند<ref>فی ظلال القرآن، ج‌۶‌، ص‌۳۲۶۱، المیزان، ج‌۱۸، ص۲۰۰‌ـ‌۲۰۱، التحریروالتنویر، ج۲۶، ص۳۱‌ـ‌۳۳.</ref>.		#در آیه‌ {{متن قرآن\|وَوَصَّيْنَا الْإِنْسَانَ بِوَالِدَيْهِ إِحْسَانًا حَمَلَتْهُ أُمُّهُ كُرْهًا وَوَضَعَتْهُ كُرْهًا وَحَمْلُهُ وَفِصَالُهُ ثَلَاثُونَ شَهْرًا حَتَّى إِذَا بَلَغَ أَشُدَّهُ وَبَلَغَ أَرْبَعِينَ سَنَةً قَالَ رَبِّ أَوْزِعْنِي أَنْ أَشْكُرَ نِعْمَتَكَ الَّتِي أَنْعَمْتَ عَلَيَّ وَعَلَى وَالِدَيَّ وَأَنْ أَعْمَلَ صَالِحًا تَرْضَاهُ وَأَصْلِحْ لِي فِي ذُرِّيَّتِي إِنِّي تُبْتُ إِلَيْكَ وَإِنِّي مِنَ الْمُسْلِمِينَ}}<ref>«و به آدمی سپرده‌ایم که به پدر و مادرش نیکی کند؛ مادرش او را به دشواری آبستن بوده و به دشواری زاده است- و بارداری و از شیر گرفتنش سی ماه است- تا چون به رشد کامل رسد و چهل ساله شود بگوید: پروردگارا در دلم افکن تا نعمتت را که به من و پدر و مادرم بخشیده‌ای سپاس بگزارم و کردار شایسته‌ای که تو را خشنود کند به جای آرم و برای من، در دودمانم شایستگی نه که من به سوی تو بازگشته‌ام و من از فرمانبردارانم» سوره احقاف، آیه ۱۵.</ref> از ۴۰ سالگی [[انسان]] یاد‌ شده و اینکه [[خداوند]] به همه [[انسان‌ها]] درباره [[نیکی به پدر و مادر]] سفارش کرده است، امّا فقط [[نیکوکاران]] به این سفارش [[الهی]] عمل و به پدر و مادر خود [[نیکی]] می‌کنند و این نیکی را تا رسیدن به [[رشد]] کامل خود و رسیدن به ۴۰ سالگی ادامه می‌دهند، آن‌گاه در ۴۰ سالگی [[دعا]] می‌کنند و از [[خدا]] [[توفیق]] می‌طلبند تا در برابر نعمت‌هایی که خود و پدر و مادرشان از آن برخوردار بوده‌اند، [[شکرگزار]] او باشند<ref>فی ظلال القرآن، ج‌۶‌، ص‌۳۲۶۱، المیزان، ج‌۱۸، ص۲۰۰‌ـ‌۲۰۱، التحریروالتنویر، ج۲۶، ص۳۱‌ـ‌۳۳.</ref>.
	#در آیه‌ {{متن قرآن\|قَالَ فَإِنَّهَا مُحَرَّمَةٌ عَلَيْهِمْ أَرْبَعِينَ سَنَةً يَتِيهُونَ فِي الْأَرْضِ فَلَا تَأْسَ عَلَى الْقَوْمِ الْفَاسِقِينَ}}<ref>«(خداوند) فرمود: که (آمدن به) این سرزمین چهل سال بر آنان حرام است؛ روی زمین سرگردان می‌شوند، پس بر گروه نافرمانان دریغ مخور» سوره مائده، آیه ۲۶.</ref> از ۴۰ سال ممنوعیت ورود [[بنی‌اسرائیل]] به [[سرزمین مقدس]] و ۴۰ سال [[سرگردانی]] آنها در قطعه‌ای از [[زمین]] خبر داده است. این ممنوعیت پس از آن بود که [[موسی]] به قومش برای ورود به سرزمین مقدس [[فرمان]] داد، امّا بنی‌اسرائیل به این دلیل که در آنجا مردمی جبّارند، از [[اطاعت]] موسی سرباز زدند و گفتند: تا آنان از آنجا بیرون نروند، ما هرگز وارد آن [[شهر]] نمی‌شویم.{{متن قرآن\|وَإِذْ قَالَ مُوسَى لِقَوْمِهِ يَا قَوْمِ اذْكُرُواْ نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ جَعَلَ فِيكُمْ أَنبِيَاء وَجَعَلَكُم مُّلُوكًا وَآتَاكُم مَّا لَمْ يُؤْتِ أَحَدًا مِّن الْعَالَمِينَ يَا قَوْمِ ادْخُلُوا الأَرْضَ المُقَدَّسَةَ الَّتِي كَتَبَ اللَّهُ لَكُمْ وَلاَ تَرْتَدُّوا عَلَى أَدْبَارِكُمْ فَتَنقَلِبُوا خَاسِرِينَ قَالُوا يَا مُوسَى إِنَّ فِيهَا قَوْمًا جَبَّارِينَ وَإِنَّا لَن نَّدْخُلَهَا حَتَّىَ يَخْرُجُواْ مِنْهَا فَإِن يَخْرُجُواْ مِنْهَا فَإِنَّا دَاخِلُونَ قَالَ رَجُلانِ مِنَ الَّذِينَ يَخَافُونَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمَا ادْخُلُواْ عَلَيْهِمُ الْبَابَ فَإِذَا دَخَلْتُمُوهُ فَإِنَّكُمْ غَالِبُونَ وَعَلَى اللَّهِ فَتَوَكَّلُواْ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ قَالُواْ يَا مُوسَى إِنَّا لَن نَّدْخُلَهَا أَبَدًا مَّا دَامُواْ فِيهَا فَاذْهَبْ أَنتَ وَرَبُّكَ فَقَاتِلا إِنَّا هَاهُنَا قَاعِدُونَ قَالَ رَبِّ إِنِّي لا أَمْلِكُ إِلاَّ نَفْسِي وَأَخِي فَافْرُقْ بَيْنَنَا وَبَيْنَ الْقَوْمِ الْفَاسِقِينَ}}<ref>«و یاد کن که موسی به قوم خود گفت: ای قوم من! نعمت خداوند را بر خویش فرا یاد آورید که در میان شما پیامبرانی برگمارد و شما را پادشاه کرد و چیزهایی به شما داد که به هیچ کس از جهانیان نداده است. ای قوم من! به سرزمین مقدّسی که خداوند برای شما مقرّر فرموده است وارد شوید و واپس مگرایید که زیانکار گردید. گفتند: ای موسی! در آنجا گروهی گردنکش جای دارند و تا آنان از آن بیرون نیایند ما درون آن نخواهیم رفت اما اگر از آنجا بیرون آیند ما درون می‌رویم. دو مرد از کسانی که (از خداوند) می‌ترسیدند (و) خداوند بر آنان نعمت بخشیده بود گفتند: از در (این شهر) بر آنان وارد شوید و هنگامی که در آن درآیید شما پیروزید و اگر مؤمنید تنها بر خداوند توکل کنید. گفتند: ای موسی، تا آنان در آنند ما هرگز، هیچ‌گاه بدان وارد نمی‌شویم؛ تو برو و پروردگارت، (با آنان) نبرد کنید که ما همین‌جا خواهیم نشست. (موسی) گفت: پروردگارا! من جز اختیار خویش و برادرم را ندارم، میان ما و این قوم نافرمان جدایی انداز!» سوره مائده، آیه ۲۰-۲۵.</ref> در [[تورات]] نیز داستان [[سرگردانی]] [[بنی‌اسرائیل]] ذکر شده است<ref>کتاب مقدس، خروج ۲۴: ۱۸.</ref>.		#در آیه‌ {{متن قرآن\|قَالَ فَإِنَّهَا مُحَرَّمَةٌ عَلَيْهِمْ أَرْبَعِينَ سَنَةً يَتِيهُونَ فِي الْأَرْضِ فَلَا تَأْسَ عَلَى الْقَوْمِ الْفَاسِقِينَ}}<ref>«(خداوند) فرمود: که (آمدن به) این سرزمین چهل سال بر آنان حرام است؛ روی زمین سرگردان می‌شوند، پس بر گروه نافرمانان دریغ مخور» سوره مائده، آیه ۲۶.</ref> از ۴۰ سال ممنوعیت ورود [[بنی‌اسرائیل]] به [[سرزمین مقدس]] و ۴۰ سال [[سرگردانی]] آنها در قطعه‌ای از [[زمین]] خبر داده است. این ممنوعیت پس از آن بود که [[موسی]] به قومش برای ورود به سرزمین مقدس [[فرمان]] داد، امّا بنی‌اسرائیل به این دلیل که در آنجا مردمی جبّارند، از [[اطاعت]] موسی سرباز زدند و گفتند: تا آنان از آنجا بیرون نروند، ما هرگز وارد آن [[شهر]] نمی‌شویم.{{متن قرآن\|وَإِذْ قَالَ مُوسَى لِقَوْمِهِ يَا قَوْمِ اذْكُرُواْ نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ جَعَلَ فِيكُمْ أَنبِيَاء وَجَعَلَكُم مُّلُوكًا وَآتَاكُم مَّا لَمْ يُؤْتِ أَحَدًا مِّن الْعَالَمِينَ يَا قَوْمِ ادْخُلُوا الأَرْضَ المُقَدَّسَةَ الَّتِي كَتَبَ اللَّهُ لَكُمْ وَلاَ تَرْتَدُّوا عَلَى أَدْبَارِكُمْ فَتَنقَلِبُوا خَاسِرِينَ قَالُوا يَا مُوسَى إِنَّ فِيهَا قَوْمًا جَبَّارِينَ وَإِنَّا لَن نَّدْخُلَهَا حَتَّىَ يَخْرُجُواْ مِنْهَا فَإِن يَخْرُجُواْ مِنْهَا فَإِنَّا دَاخِلُونَ قَالَ رَجُلانِ مِنَ الَّذِينَ يَخَافُونَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمَا ادْخُلُواْ عَلَيْهِمُ الْبَابَ فَإِذَا دَخَلْتُمُوهُ فَإِنَّكُمْ غَالِبُونَ وَعَلَى اللَّهِ فَتَوَكَّلُواْ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ قَالُواْ يَا مُوسَى إِنَّا لَن نَّدْخُلَهَا أَبَدًا مَّا دَامُواْ فِيهَا فَاذْهَبْ أَنتَ وَرَبُّكَ فَقَاتِلا إِنَّا هَاهُنَا قَاعِدُونَ قَالَ رَبِّ إِنِّي لا أَمْلِكُ إِلاَّ نَفْسِي وَأَخِي فَافْرُقْ بَيْنَنَا وَبَيْنَ الْقَوْمِ الْفَاسِقِينَ}}<ref>«و یاد کن که موسی به قوم خود گفت: ای قوم من! نعمت خداوند را بر خویش فرا یاد آورید که در میان شما پیامبرانی برگمارد و شما را پادشاه کرد و چیزهایی به شما داد که به هیچ کس از جهانیان نداده است. ای قوم من! به سرزمین مقدّسی که خداوند برای شما مقرّر فرموده است وارد شوید و واپس مگرایید که زیانکار گردید. گفتند: ای موسی! در آنجا گروهی گردنکش جای دارند و تا آنان از آن بیرون نیایند ما درون آن نخواهیم رفت اما اگر از آنجا بیرون آیند ما درون می‌رویم. دو مرد از کسانی که (از خداوند) می‌ترسیدند (و) خداوند بر آنان نعمت بخشیده بود گفتند: از در (این شهر) بر آنان وارد شوید و هنگامی که در آن درآیید شما پیروزید و اگر مؤمنید تنها بر خداوند توکل کنید. گفتند: ای موسی، تا آنان در آنند ما هرگز، هیچ‌گاه بدان وارد نمی‌شویم؛ تو برو و پروردگارت، (با آنان) نبرد کنید که ما همین‌جا خواهیم نشست. (موسی) گفت: پروردگارا! من جز اختیار خویش و برادرم را ندارم، میان ما و این قوم نافرمان جدایی انداز!» سوره مائده، آیه ۲۰-۲۵.</ref> در [[تورات]] نیز داستان [[سرگردانی]] [[بنی‌اسرائیل]] ذکر شده است<ref>کتاب مقدس، خروج ۲۴: ۱۸.</ref>.
	#آیه‌ {{متن قرآن\|وَإِذْ وَاعَدْنَا مُوسَى أَرْبَعِينَ لَيْلَةً ثُمَّ اتَّخَذْتُمُ الْعِجْلَ مِنْ بَعْدِهِ وَأَنْتُمْ ظَالِمُونَ}}<ref>«و (یاد کنید) آنگاه را که با موسی چهل شب وعده نهادیم سپس در نبودن او گوساله را (به پرستش) گرفتید در حالی که ستمکار بودید» سوره بقره، آیه ۵۱.</ref> نیز از [[میقات]] ۴۰ شبه [[موسی]] خبر می‌دهد. که در آیه‌ {{متن قرآن\|وَوَاعَدْنَا مُوسَى ثَلَاثِينَ لَيْلَةً وَأَتْمَمْنَاهَا بِعَشْرٍ فَتَمَّ مِيقَاتُ رَبِّهِ أَرْبَعِينَ لَيْلَةً وَقَالَ مُوسَى لِأَخِيهِ هَارُونَ اخْلُفْنِي فِي قَوْمِي وَأَصْلِحْ وَلَا تَتَّبِعْ سَبِيلَ الْمُفْسِدِينَ}}<ref>«و ما با موسی سی شب وعده نهادیم و با ده شب دیگر آن را کامل کردیم و میقات پروردگارش در چهل شب کمال یافت و موسی به برادر خویش هارون گفت: در میان قوم من جانشین من شو و به سامان دادن (امور) بپرداز و از راه و روش تبهکاران پیروی مکن!» سوره اعراف، آیه ۱۴۲.</ref> به این صورت تفصیل داده شده است. [[مفسران]] برآنند که آن ۴۰ شب در ۳۰ شب ذی‌القعده و دهه اوّل ذی‌الحجه بوده ~~است، م~~ <ref>تفسیر قمی، ج‌۱، ص‌۴۷ و ۲۴۱، جامع البیان، مج‌۱، ج‌۱، ص۴۰۰، مجمع‌البیان، ج‌۴، ص‌۷۲۸.</ref> چنان‌که روایاتی از [[امام‌ صادق]]{{ع}} نیز بر این تعیین دلالت دارد،<ref> الکافی، ج۴، ص۷۸۹، تفسیر عیاشی، ج۲، ص‌۱۵۸.</ref> امّا [[آلوسی]] بدون استناد به دلیلی، این احتمال را که میقات در ۳۰ [[روز]] ذی الحجه و دهه اوّل [[محرم]] بوده نیز نقل کرده است<ref>روح المعانی، مج‌۱، ج‌۱، ص‌۴۰۷.</ref>. میقات ۴۰ روز و ۴۰ شبه موسی در تورات آمده است<ref>کتاب مقدس، عدد ۱۴: ۳۴.</ref>.<ref>[[سید محمود دشتی\|دشتی، سید محمود]]، [[اربعین - دشتی (مقاله)\|مقاله «اربعین»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم ج۲]]، ص۴۵۰-۴۵۱</ref>		#آیه‌ {{متن قرآن\|وَإِذْ وَاعَدْنَا مُوسَى أَرْبَعِينَ لَيْلَةً ثُمَّ اتَّخَذْتُمُ الْعِجْلَ مِنْ بَعْدِهِ وَأَنْتُمْ ظَالِمُونَ}}<ref>«و (یاد کنید) آنگاه را که با موسی چهل شب وعده نهادیم سپس در نبودن او گوساله را (به پرستش) گرفتید در حالی که ستمکار بودید» سوره بقره، آیه ۵۱.</ref> نیز از [[میقات]] ۴۰ شبه [[موسی]] خبر می‌دهد. که در آیه‌ {{متن قرآن\|وَوَاعَدْنَا مُوسَى ثَلَاثِينَ لَيْلَةً وَأَتْمَمْنَاهَا بِعَشْرٍ فَتَمَّ مِيقَاتُ رَبِّهِ أَرْبَعِينَ لَيْلَةً وَقَالَ مُوسَى لِأَخِيهِ هَارُونَ اخْلُفْنِي فِي قَوْمِي وَأَصْلِحْ وَلَا تَتَّبِعْ سَبِيلَ الْمُفْسِدِينَ}}<ref>«و ما با موسی سی شب وعده نهادیم و با ده شب دیگر آن را کامل کردیم و میقات پروردگارش در چهل شب کمال یافت و موسی به برادر خویش هارون گفت: در میان قوم من جانشین من شو و به سامان دادن (امور) بپرداز و از راه و روش تبهکاران پیروی مکن!» سوره اعراف، آیه ۱۴۲.</ref> به این صورت تفصیل داده شده است. [[مفسران]] برآنند که آن ۴۰ شب در ۳۰ شب ذی‌القعده و دهه اوّل ذی‌الحجه بوده است<ref>تفسیر قمی، ج‌۱، ص‌۴۷ و ۲۴۱، جامع البیان، مج‌۱، ج‌۱، ص۴۰۰، مجمع‌البیان، ج‌۴، ص‌۷۲۸.</ref> چنان‌که روایاتی از [[امام‌ صادق]]{{ع}} نیز بر این تعیین دلالت دارد،<ref> الکافی، ج۴، ص۷۸۹، تفسیر عیاشی، ج۲، ص‌۱۵۸.</ref> امّا [[آلوسی]] بدون استناد به دلیلی، این احتمال را که میقات در ۳۰ [[روز]] ذی الحجه و دهه اوّل [[محرم]] بوده نیز نقل کرده است<ref>روح المعانی، مج‌۱، ج‌۱، ص‌۴۰۷.</ref>. میقات ۴۰ روز و ۴۰ شبه موسی در تورات آمده است<ref>کتاب مقدس، عدد ۱۴: ۳۴.</ref>.<ref>[[سید محمود دشتی\|دشتی، سید محمود]]، [[اربعین - دشتی (مقاله)\|مقاله «اربعین»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم ج۲]]، ص۴۵۰-۴۵۱</ref>

	==راز عدد چهل ==		==راز عدد چهل ==

Bahmani: /* مقدمه */

2023-08-12T14:16:21Z

مقدمه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ اوت ۲۰۲۳، ساعت ۱۷:۴۶
خط ۱۰:		خط ۱۰:
	این واژه در ۴ [[آیه]] و مرتبط با سه موضوع دیده می‌شود:		این واژه در ۴ [[آیه]] و مرتبط با سه موضوع دیده می‌شود:
	#در آیه‌ {{متن قرآن\|وَوَصَّيْنَا الْإِنْسَانَ بِوَالِدَيْهِ إِحْسَانًا حَمَلَتْهُ أُمُّهُ كُرْهًا وَوَضَعَتْهُ كُرْهًا وَحَمْلُهُ وَفِصَالُهُ ثَلَاثُونَ شَهْرًا حَتَّى إِذَا بَلَغَ أَشُدَّهُ وَبَلَغَ أَرْبَعِينَ سَنَةً قَالَ رَبِّ أَوْزِعْنِي أَنْ أَشْكُرَ نِعْمَتَكَ الَّتِي أَنْعَمْتَ عَلَيَّ وَعَلَى وَالِدَيَّ وَأَنْ أَعْمَلَ صَالِحًا تَرْضَاهُ وَأَصْلِحْ لِي فِي ذُرِّيَّتِي إِنِّي تُبْتُ إِلَيْكَ وَإِنِّي مِنَ الْمُسْلِمِينَ}}<ref>«و به آدمی سپرده‌ایم که به پدر و مادرش نیکی کند؛ مادرش او را به دشواری آبستن بوده و به دشواری زاده است- و بارداری و از شیر گرفتنش سی ماه است- تا چون به رشد کامل رسد و چهل ساله شود بگوید: پروردگارا در دلم افکن تا نعمتت را که به من و پدر و مادرم بخشیده‌ای سپاس بگزارم و کردار شایسته‌ای که تو را خشنود کند به جای آرم و برای من، در دودمانم شایستگی نه که من به سوی تو بازگشته‌ام و من از فرمانبردارانم» سوره احقاف، آیه ۱۵.</ref> از ۴۰ سالگی [[انسان]] یاد‌ شده و اینکه [[خداوند]] به همه [[انسان‌ها]] درباره [[نیکی به پدر و مادر]] سفارش کرده است، امّا فقط [[نیکوکاران]] به این سفارش [[الهی]] عمل و به پدر و مادر خود [[نیکی]] می‌کنند و این نیکی را تا رسیدن به [[رشد]] کامل خود و رسیدن به ۴۰ سالگی ادامه می‌دهند، آن‌گاه در ۴۰ سالگی [[دعا]] می‌کنند و از [[خدا]] [[توفیق]] می‌طلبند تا در برابر نعمت‌هایی که خود و پدر و مادرشان از آن برخوردار بوده‌اند، [[شکرگزار]] او باشند<ref>فی ظلال القرآن، ج‌۶‌، ص‌۳۲۶۱، المیزان، ج‌۱۸، ص۲۰۰‌ـ‌۲۰۱، التحریروالتنویر، ج۲۶، ص۳۱‌ـ‌۳۳.</ref>.		#در آیه‌ {{متن قرآن\|وَوَصَّيْنَا الْإِنْسَانَ بِوَالِدَيْهِ إِحْسَانًا حَمَلَتْهُ أُمُّهُ كُرْهًا وَوَضَعَتْهُ كُرْهًا وَحَمْلُهُ وَفِصَالُهُ ثَلَاثُونَ شَهْرًا حَتَّى إِذَا بَلَغَ أَشُدَّهُ وَبَلَغَ أَرْبَعِينَ سَنَةً قَالَ رَبِّ أَوْزِعْنِي أَنْ أَشْكُرَ نِعْمَتَكَ الَّتِي أَنْعَمْتَ عَلَيَّ وَعَلَى وَالِدَيَّ وَأَنْ أَعْمَلَ صَالِحًا تَرْضَاهُ وَأَصْلِحْ لِي فِي ذُرِّيَّتِي إِنِّي تُبْتُ إِلَيْكَ وَإِنِّي مِنَ الْمُسْلِمِينَ}}<ref>«و به آدمی سپرده‌ایم که به پدر و مادرش نیکی کند؛ مادرش او را به دشواری آبستن بوده و به دشواری زاده است- و بارداری و از شیر گرفتنش سی ماه است- تا چون به رشد کامل رسد و چهل ساله شود بگوید: پروردگارا در دلم افکن تا نعمتت را که به من و پدر و مادرم بخشیده‌ای سپاس بگزارم و کردار شایسته‌ای که تو را خشنود کند به جای آرم و برای من، در دودمانم شایستگی نه که من به سوی تو بازگشته‌ام و من از فرمانبردارانم» سوره احقاف، آیه ۱۵.</ref> از ۴۰ سالگی [[انسان]] یاد‌ شده و اینکه [[خداوند]] به همه [[انسان‌ها]] درباره [[نیکی به پدر و مادر]] سفارش کرده است، امّا فقط [[نیکوکاران]] به این سفارش [[الهی]] عمل و به پدر و مادر خود [[نیکی]] می‌کنند و این نیکی را تا رسیدن به [[رشد]] کامل خود و رسیدن به ۴۰ سالگی ادامه می‌دهند، آن‌گاه در ۴۰ سالگی [[دعا]] می‌کنند و از [[خدا]] [[توفیق]] می‌طلبند تا در برابر نعمت‌هایی که خود و پدر و مادرشان از آن برخوردار بوده‌اند، [[شکرگزار]] او باشند<ref>فی ظلال القرآن، ج‌۶‌، ص‌۳۲۶۱، المیزان، ج‌۱۸، ص۲۰۰‌ـ‌۲۰۱، التحریروالتنویر، ج۲۶، ص۳۱‌ـ‌۳۳.</ref>.
	#در آیه‌ {{متن قرآن\|قَالَ فَإِنَّهَا مُحَرَّمَةٌ عَلَيْهِمْ أَرْبَعِينَ سَنَةً يَتِيهُونَ فِي الْأَرْضِ فَلَا تَأْسَ عَلَى الْقَوْمِ الْفَاسِقِينَ}}<ref>«(خداوند) فرمود: که (آمدن به) این سرزمین چهل سال بر آنان حرام است؛ روی زمین سرگردان می‌شوند، پس بر گروه نافرمانان دریغ مخور» سوره مائده، آیه ۲۶.</ref> از ۴۰ سال ممنوعیت ورود [[بنی‌اسرائیل]] به [[سرزمین مقدس]] و ۴۰ سال [[سرگردانی]] آنها در قطعه‌ای از [[زمین]] خبر داده است. این ممنوعیت پس از آن بود که [[موسی]] به قومش برای ورود به سرزمین مقدس [[فرمان]] داد، امّا بنی‌اسرائیل به این دلیل که در آنجا مردمی جبّارند، از [[اطاعت]] موسی سرباز زدند و گفتند: تا آنان از آنجا بیرون نروند، ما هرگز وارد آن [[شهر]] نمی‌شویم.{{متن قرآن\|وَإِذْ قَالَ مُوسَى لِقَوْمِهِ يَا قَوْمِ اذْكُرُواْ نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ جَعَلَ فِيكُمْ أَنبِيَاء وَجَعَلَكُم مُّلُوكًا وَآتَاكُم مَّا لَمْ يُؤْتِ أَحَدًا مِّن الْعَالَمِينَ يَا قَوْمِ ادْخُلُوا الأَرْضَ المُقَدَّسَةَ الَّتِي كَتَبَ اللَّهُ لَكُمْ وَلاَ تَرْتَدُّوا عَلَى أَدْبَارِكُمْ فَتَنقَلِبُوا خَاسِرِينَ قَالُوا يَا مُوسَى إِنَّ فِيهَا قَوْمًا جَبَّارِينَ وَإِنَّا لَن نَّدْخُلَهَا حَتَّىَ يَخْرُجُواْ مِنْهَا فَإِن يَخْرُجُواْ مِنْهَا فَإِنَّا دَاخِلُونَ قَالَ رَجُلانِ مِنَ الَّذِينَ يَخَافُونَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمَا ادْخُلُواْ عَلَيْهِمُ الْبَابَ فَإِذَا دَخَلْتُمُوهُ فَإِنَّكُمْ غَالِبُونَ وَعَلَى اللَّهِ فَتَوَكَّلُواْ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ قَالُواْ يَا مُوسَى إِنَّا لَن نَّدْخُلَهَا أَبَدًا مَّا دَامُواْ فِيهَا فَاذْهَبْ أَنتَ وَرَبُّكَ فَقَاتِلا إِنَّا هَاهُنَا قَاعِدُونَ قَالَ رَبِّ إِنِّي لا أَمْلِكُ إِلاَّ نَفْسِي وَأَخِي فَافْرُقْ بَيْنَنَا وَبَيْنَ الْقَوْمِ الْفَاسِقِينَ}}<ref>«و یاد کن که موسی به قوم خود گفت: ای قوم من! نعمت خداوند را بر خویش فرا یاد آورید که در میان شما پیامبرانی برگمارد و شما را پادشاه کرد و چیزهایی به شما داد که به هیچ کس از جهانیان نداده است. ای قوم من! به سرزمین مقدّسی که خداوند برای شما مقرّر فرموده است وارد شوید و واپس مگرایید که زیانکار گردید. گفتند: ای موسی! در آنجا گروهی گردنکش جای دارند و تا آنان از آن بیرون نیایند ما درون آن نخواهیم رفت اما اگر از آنجا بیرون آیند ما درون می‌رویم. دو مرد از کسانی که (از خداوند) می‌ترسیدند (و) خداوند بر آنان نعمت بخشیده بود گفتند: از در (این شهر) بر آنان وارد شوید و هنگامی که در آن درآیید شما پیروزید و اگر مؤمنید تنها بر خداوند توکل کنید. گفتند: ای موسی، تا آنان در آنند ما هرگز، هیچ‌گاه بدان وارد نمی‌شویم؛ تو برو و پروردگارت، (با آنان) نبرد کنید که ما همین‌جا خواهیم نشست. (موسی) گفت: پروردگارا! من جز اختیار خویش و برادرم را ندارم، میان ما و این قوم نافرمان جدایی انداز!» سوره مائده، آیه ۲۰-۲۵.</ref> در [[تورات]] نیز داستان [[سرگردانی]] [[بنی‌اسرائیل]] ذکر شده است.<ref>کتاب مقدس، خروج ۲۴: ۱۸.</ref>		#در آیه‌ {{متن قرآن\|قَالَ فَإِنَّهَا مُحَرَّمَةٌ عَلَيْهِمْ أَرْبَعِينَ سَنَةً يَتِيهُونَ فِي الْأَرْضِ فَلَا تَأْسَ عَلَى الْقَوْمِ الْفَاسِقِينَ}}<ref>«(خداوند) فرمود: که (آمدن به) این سرزمین چهل سال بر آنان حرام است؛ روی زمین سرگردان می‌شوند، پس بر گروه نافرمانان دریغ مخور» سوره مائده، آیه ۲۶.</ref> از ۴۰ سال ممنوعیت ورود [[بنی‌اسرائیل]] به [[سرزمین مقدس]] و ۴۰ سال [[سرگردانی]] آنها در قطعه‌ای از [[زمین]] خبر داده است. این ممنوعیت پس از آن بود که [[موسی]] به قومش برای ورود به سرزمین مقدس [[فرمان]] داد، امّا بنی‌اسرائیل به این دلیل که در آنجا مردمی جبّارند، از [[اطاعت]] موسی سرباز زدند و گفتند: تا آنان از آنجا بیرون نروند، ما هرگز وارد آن [[شهر]] نمی‌شویم.{{متن قرآن\|وَإِذْ قَالَ مُوسَى لِقَوْمِهِ يَا قَوْمِ اذْكُرُواْ نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ جَعَلَ فِيكُمْ أَنبِيَاء وَجَعَلَكُم مُّلُوكًا وَآتَاكُم مَّا لَمْ يُؤْتِ أَحَدًا مِّن الْعَالَمِينَ يَا قَوْمِ ادْخُلُوا الأَرْضَ المُقَدَّسَةَ الَّتِي كَتَبَ اللَّهُ لَكُمْ وَلاَ تَرْتَدُّوا عَلَى أَدْبَارِكُمْ فَتَنقَلِبُوا خَاسِرِينَ قَالُوا يَا مُوسَى إِنَّ فِيهَا قَوْمًا جَبَّارِينَ وَإِنَّا لَن نَّدْخُلَهَا حَتَّىَ يَخْرُجُواْ مِنْهَا فَإِن يَخْرُجُواْ مِنْهَا فَإِنَّا دَاخِلُونَ قَالَ رَجُلانِ مِنَ الَّذِينَ يَخَافُونَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمَا ادْخُلُواْ عَلَيْهِمُ الْبَابَ فَإِذَا دَخَلْتُمُوهُ فَإِنَّكُمْ غَالِبُونَ وَعَلَى اللَّهِ فَتَوَكَّلُواْ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ قَالُواْ يَا مُوسَى إِنَّا لَن نَّدْخُلَهَا أَبَدًا مَّا دَامُواْ فِيهَا فَاذْهَبْ أَنتَ وَرَبُّكَ فَقَاتِلا إِنَّا هَاهُنَا قَاعِدُونَ قَالَ رَبِّ إِنِّي لا أَمْلِكُ إِلاَّ نَفْسِي وَأَخِي فَافْرُقْ بَيْنَنَا وَبَيْنَ الْقَوْمِ الْفَاسِقِينَ}}<ref>«و یاد کن که موسی به قوم خود گفت: ای قوم من! نعمت خداوند را بر خویش فرا یاد آورید که در میان شما پیامبرانی برگمارد و شما را پادشاه کرد و چیزهایی به شما داد که به هیچ کس از جهانیان نداده است. ای قوم من! به سرزمین مقدّسی که خداوند برای شما مقرّر فرموده است وارد شوید و واپس مگرایید که زیانکار گردید. گفتند: ای موسی! در آنجا گروهی گردنکش جای دارند و تا آنان از آن بیرون نیایند ما درون آن نخواهیم رفت اما اگر از آنجا بیرون آیند ما درون می‌رویم. دو مرد از کسانی که (از خداوند) می‌ترسیدند (و) خداوند بر آنان نعمت بخشیده بود گفتند: از در (این شهر) بر آنان وارد شوید و هنگامی که در آن درآیید شما پیروزید و اگر مؤمنید تنها بر خداوند توکل کنید. گفتند: ای موسی، تا آنان در آنند ما هرگز، هیچ‌گاه بدان وارد نمی‌شویم؛ تو برو و پروردگارت، (با آنان) نبرد کنید که ما همین‌جا خواهیم نشست. (موسی) گفت: پروردگارا! من جز اختیار خویش و برادرم را ندارم، میان ما و این قوم نافرمان جدایی انداز!» سوره مائده، آیه ۲۰-۲۵.</ref> در [[تورات]] نیز داستان [[سرگردانی]] [[بنی‌اسرائیل]] ذکر شده است<ref>کتاب مقدس، خروج ۲۴: ۱۸.</ref>.
	#آیه‌ {{متن قرآن\|وَإِذْ وَاعَدْنَا مُوسَى أَرْبَعِينَ لَيْلَةً ثُمَّ اتَّخَذْتُمُ الْعِجْلَ مِنْ بَعْدِهِ وَأَنْتُمْ ظَالِمُونَ}}<ref>«و (یاد کنید) آنگاه را که با موسی چهل شب وعده نهادیم سپس در نبودن او گوساله را (به پرستش) گرفتید در حالی که ستمکار بودید» سوره بقره، آیه ۵۱.</ref> نیز از [[میقات]] ۴۰ شبه [[موسی]] خبر می‌دهد. که در آیه‌ {{متن قرآن\|وَوَاعَدْنَا مُوسَى ثَلَاثِينَ لَيْلَةً وَأَتْمَمْنَاهَا بِعَشْرٍ فَتَمَّ مِيقَاتُ رَبِّهِ أَرْبَعِينَ لَيْلَةً وَقَالَ مُوسَى لِأَخِيهِ هَارُونَ اخْلُفْنِي فِي قَوْمِي وَأَصْلِحْ وَلَا تَتَّبِعْ سَبِيلَ الْمُفْسِدِينَ}}<ref>«و ما با موسی سی شب وعده نهادیم و با ده شب دیگر آن را کامل کردیم و میقات پروردگارش در چهل شب کمال یافت و موسی به برادر خویش هارون گفت: در میان قوم من جانشین من شو و به سامان دادن (امور) بپرداز و از راه و روش تبهکاران پیروی مکن!» سوره اعراف، آیه ۱۴۲.</ref> به این صورت تفصیل داده شده است. [[مفسران]] برآنند که آن ۴۰ شب در ۳۰ شب ذی‌القعده و دهه اوّل ذی‌الحجه بوده است، م <ref>تفسیر قمی، ج‌۱، ص‌۴۷ و ۲۴۱، جامع البیان، مج‌۱، ج‌۱، ص۴۰۰، مجمع‌البیان، ج‌۴، ص‌۷۲۸.</ref> چنان‌که روایاتی از [[امام‌ صادق]]{{ع}} نیز بر این تعیین دلالت دارد،<ref> الکافی، ج۴، ص۷۸۹، تفسیر عیاشی، ج۲، ص‌۱۵۸.</ref> امّا [[آلوسی]] بدون استناد به دلیلی، این احتمال را که میقات در ۳۰ [[روز]] ذی الحجه و دهه اوّل [[محرم]] بوده نیز نقل کرده است.<ref>روح المعانی، مج‌۱، ج‌۱، ص‌۴۰۷.</ref> میقات ۴۰ روز و ۴۰ شبه موسی در تورات آمده است<ref>کتاب مقدس، عدد ۱۴: ۳۴.</ref>.<ref>[[سید محمود دشتی\|دشتی، سید محمود]]، [[اربعین - دشتی (مقاله)\|مقاله «اربعین»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ~~ج۲،~~ ص۴۵۰-۴۵۱</ref>		#آیه‌ {{متن قرآن\|وَإِذْ وَاعَدْنَا مُوسَى أَرْبَعِينَ لَيْلَةً ثُمَّ اتَّخَذْتُمُ الْعِجْلَ مِنْ بَعْدِهِ وَأَنْتُمْ ظَالِمُونَ}}<ref>«و (یاد کنید) آنگاه را که با موسی چهل شب وعده نهادیم سپس در نبودن او گوساله را (به پرستش) گرفتید در حالی که ستمکار بودید» سوره بقره، آیه ۵۱.</ref> نیز از [[میقات]] ۴۰ شبه [[موسی]] خبر می‌دهد. که در آیه‌ {{متن قرآن\|وَوَاعَدْنَا مُوسَى ثَلَاثِينَ لَيْلَةً وَأَتْمَمْنَاهَا بِعَشْرٍ فَتَمَّ مِيقَاتُ رَبِّهِ أَرْبَعِينَ لَيْلَةً وَقَالَ مُوسَى لِأَخِيهِ هَارُونَ اخْلُفْنِي فِي قَوْمِي وَأَصْلِحْ وَلَا تَتَّبِعْ سَبِيلَ الْمُفْسِدِينَ}}<ref>«و ما با موسی سی شب وعده نهادیم و با ده شب دیگر آن را کامل کردیم و میقات پروردگارش در چهل شب کمال یافت و موسی به برادر خویش هارون گفت: در میان قوم من جانشین من شو و به سامان دادن (امور) بپرداز و از راه و روش تبهکاران پیروی مکن!» سوره اعراف، آیه ۱۴۲.</ref> به این صورت تفصیل داده شده است. [[مفسران]] برآنند که آن ۴۰ شب در ۳۰ شب ذی‌القعده و دهه اوّل ذی‌الحجه بوده است، م <ref>تفسیر قمی، ج‌۱، ص‌۴۷ و ۲۴۱، جامع البیان، مج‌۱، ج‌۱، ص۴۰۰، مجمع‌البیان، ج‌۴، ص‌۷۲۸.</ref> چنان‌که روایاتی از [[امام‌ صادق]]{{ع}} نیز بر این تعیین دلالت دارد،<ref> الکافی، ج۴، ص۷۸۹، تفسیر عیاشی، ج۲، ص‌۱۵۸.</ref> امّا [[آلوسی]] بدون استناد به دلیلی، این احتمال را که میقات در ۳۰ [[روز]] ذی الحجه و دهه اوّل [[محرم]] بوده نیز نقل کرده است<ref>روح المعانی، مج‌۱، ج‌۱، ص‌۴۰۷.</ref>. میقات ۴۰ روز و ۴۰ شبه موسی در تورات آمده است<ref>کتاب مقدس، عدد ۱۴: ۳۴.</ref>.<ref>[[سید محمود دشتی\|دشتی، سید محمود]]، [[اربعین - دشتی (مقاله)\|مقاله «اربعین»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم ج۲]]، ص۴۵۰-۴۵۱</ref>

	==راز عدد چهل ==		==راز عدد چهل ==

Bahmani: /* مقدمه */

2023-08-12T14:15:36Z

مقدمه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ اوت ۲۰۲۳، ساعت ۱۷:۴۵
خط ۶:		خط ۶:
	}}		}}
	== مقدمه ==		== مقدمه ==
	[[اربعین]] از اعدادی است که در اِعراب، به جمع [[مذکر]] سالم شبیه است، یعنی در حالت رفعی اربعون و در حالت نصبی و جرّی اربعین به‌کار می‌رود.<ref>البهجة المرضیه، ج‌۱، ص‌۶۱‌.</ref> این عدد برای مذکر و مؤنث یکسان است <ref>البهجة المرضیه، ج‌۲، ص‌۳۰۳.</ref> و به دو صورتِ عدد اصلی (۴۰) و ترتیبی (چهلم) می‌آید.		[[اربعین]] از اعدادی است که در اِعراب، به جمع مذکر سالم شبیه است، یعنی در حالت رفعی اربعون و در حالت نصبی و جرّی اربعین به‌کار می‌رود.<ref>البهجة المرضیه، ج‌۱، ص‌۶۱‌.</ref> این عدد برای مذکر و مؤنث یکسان است <ref>البهجة المرضیه، ج‌۲، ص‌۳۰۳.</ref> و به دو صورتِ عدد اصلی (۴۰) و ترتیبی (چهلم) می‌آید.

	این واژه در ۴ [[آیه]] و مرتبط با سه موضوع دیده می‌شود:		این واژه در ۴ [[آیه]] و مرتبط با سه موضوع دیده می‌شود:
	#در آیه‌ {{متن قرآن\|وَوَصَّيْنَا الْإِنْسَانَ بِوَالِدَيْهِ إِحْسَانًا حَمَلَتْهُ أُمُّهُ كُرْهًا وَوَضَعَتْهُ كُرْهًا وَحَمْلُهُ وَفِصَالُهُ ثَلَاثُونَ شَهْرًا حَتَّى إِذَا بَلَغَ أَشُدَّهُ وَبَلَغَ أَرْبَعِينَ سَنَةً قَالَ رَبِّ أَوْزِعْنِي أَنْ أَشْكُرَ نِعْمَتَكَ الَّتِي أَنْعَمْتَ عَلَيَّ وَعَلَى وَالِدَيَّ وَأَنْ أَعْمَلَ صَالِحًا تَرْضَاهُ وَأَصْلِحْ لِي فِي ذُرِّيَّتِي إِنِّي تُبْتُ إِلَيْكَ وَإِنِّي مِنَ الْمُسْلِمِينَ}}<ref>«و به آدمی سپرده‌ایم که به پدر و مادرش نیکی کند؛ مادرش او را به دشواری آبستن بوده و به دشواری زاده است- و بارداری و از شیر گرفتنش سی ماه است- تا چون به رشد کامل رسد و چهل ساله شود بگوید: پروردگارا در دلم افکن تا نعمتت را که به من و پدر و مادرم بخشیده‌ای سپاس بگزارم و کردار شایسته‌ای که تو را خشنود کند به جای آرم و برای من، در دودمانم شایستگی نه که من به سوی تو بازگشته‌ام و من از فرمانبردارانم» سوره احقاف، آیه ۱۵.</ref> از ۴۰ سالگی [[انسان]] یاد‌ شده و اینکه [[خداوند]] به همه [[انسان‌ها]] درباره [[نیکی به پدر و مادر]] سفارش کرده است، امّا فقط [[نیکوکاران]] به این سفارش [[الهی]] عمل و به [[پدر]] و [[مادر]] خود [[نیکی]] می‌کنند و این نیکی را تا رسیدن به [[رشد]] کامل خود و رسیدن به ۴۰ سالگی ادامه می‌دهند، آن‌گاه در ۴۰ سالگی [[دعا]] می‌کنند و از [[خدا]] [[توفیق]] می‌طلبند تا در برابر نعمت‌هایی که خود و پدر و مادرشان از آن برخوردار بوده‌اند، [[شکرگزار]] او باشند<ref>فی ظلال القرآن، ج‌۶‌، ص‌۳۲۶۱، المیزان، ج‌۱۸، ص۲۰۰‌ـ‌۲۰۱، التحریروالتنویر، ج۲۶، ص۳۱‌ـ‌۳۳.</ref>.		#در آیه‌ {{متن قرآن\|وَوَصَّيْنَا الْإِنْسَانَ بِوَالِدَيْهِ إِحْسَانًا حَمَلَتْهُ أُمُّهُ كُرْهًا وَوَضَعَتْهُ كُرْهًا وَحَمْلُهُ وَفِصَالُهُ ثَلَاثُونَ شَهْرًا حَتَّى إِذَا بَلَغَ أَشُدَّهُ وَبَلَغَ أَرْبَعِينَ سَنَةً قَالَ رَبِّ أَوْزِعْنِي أَنْ أَشْكُرَ نِعْمَتَكَ الَّتِي أَنْعَمْتَ عَلَيَّ وَعَلَى وَالِدَيَّ وَأَنْ أَعْمَلَ صَالِحًا تَرْضَاهُ وَأَصْلِحْ لِي فِي ذُرِّيَّتِي إِنِّي تُبْتُ إِلَيْكَ وَإِنِّي مِنَ الْمُسْلِمِينَ}}<ref>«و به آدمی سپرده‌ایم که به پدر و مادرش نیکی کند؛ مادرش او را به دشواری آبستن بوده و به دشواری زاده است- و بارداری و از شیر گرفتنش سی ماه است- تا چون به رشد کامل رسد و چهل ساله شود بگوید: پروردگارا در دلم افکن تا نعمتت را که به من و پدر و مادرم بخشیده‌ای سپاس بگزارم و کردار شایسته‌ای که تو را خشنود کند به جای آرم و برای من، در دودمانم شایستگی نه که من به سوی تو بازگشته‌ام و من از فرمانبردارانم» سوره احقاف، آیه ۱۵.</ref> از ۴۰ سالگی [[انسان]] یاد‌ شده و اینکه [[خداوند]] به همه [[انسان‌ها]] درباره [[نیکی به پدر و مادر]] سفارش کرده است، امّا فقط [[نیکوکاران]] به این سفارش [[الهی]] عمل و به پدر و مادر خود [[نیکی]] می‌کنند و این نیکی را تا رسیدن به [[رشد]] کامل خود و رسیدن به ۴۰ سالگی ادامه می‌دهند، آن‌گاه در ۴۰ سالگی [[دعا]] می‌کنند و از [[خدا]] [[توفیق]] می‌طلبند تا در برابر نعمت‌هایی که خود و پدر و مادرشان از آن برخوردار بوده‌اند، [[شکرگزار]] او باشند<ref>فی ظلال القرآن، ج‌۶‌، ص‌۳۲۶۱، المیزان، ج‌۱۸، ص۲۰۰‌ـ‌۲۰۱، التحریروالتنویر، ج۲۶، ص۳۱‌ـ‌۳۳.</ref>.
	#در آیه‌ {{متن قرآن\|قَالَ فَإِنَّهَا مُحَرَّمَةٌ عَلَيْهِمْ أَرْبَعِينَ سَنَةً يَتِيهُونَ فِي الْأَرْضِ فَلَا تَأْسَ عَلَى الْقَوْمِ الْفَاسِقِينَ}}<ref>«(خداوند) فرمود: که (آمدن به) این سرزمین چهل سال بر آنان حرام است؛ روی زمین سرگردان می‌شوند، پس بر گروه نافرمانان دریغ مخور» سوره مائده، آیه ۲۶.</ref> از ۴۰ سال ممنوعیت ورود [[بنی‌اسرائیل]] به [[سرزمین مقدس]] و ۴۰ سال [[سرگردانی]] آنها در قطعه‌ای از [[زمین]] خبر داده است. این ممنوعیت پس از آن بود که [[موسی]] به قومش برای ورود به سرزمین مقدس [[فرمان]] داد، امّا بنی‌اسرائیل به این دلیل که در آنجا مردمی جبّارند، از [[اطاعت]] موسی سرباز زدند و گفتند: تا آنان از آنجا بیرون نروند، ما هرگز وارد آن [[شهر]] نمی‌شویم.{{متن قرآن\|وَإِذْ قَالَ مُوسَى لِقَوْمِهِ يَا قَوْمِ اذْكُرُواْ نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ جَعَلَ فِيكُمْ أَنبِيَاء وَجَعَلَكُم مُّلُوكًا وَآتَاكُم مَّا لَمْ يُؤْتِ أَحَدًا مِّن الْعَالَمِينَ يَا قَوْمِ ادْخُلُوا الأَرْضَ المُقَدَّسَةَ الَّتِي كَتَبَ اللَّهُ لَكُمْ وَلاَ تَرْتَدُّوا عَلَى أَدْبَارِكُمْ فَتَنقَلِبُوا خَاسِرِينَ قَالُوا يَا مُوسَى إِنَّ فِيهَا قَوْمًا جَبَّارِينَ وَإِنَّا لَن نَّدْخُلَهَا حَتَّىَ يَخْرُجُواْ مِنْهَا فَإِن يَخْرُجُواْ مِنْهَا فَإِنَّا دَاخِلُونَ قَالَ رَجُلانِ مِنَ الَّذِينَ يَخَافُونَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمَا ادْخُلُواْ عَلَيْهِمُ الْبَابَ فَإِذَا دَخَلْتُمُوهُ فَإِنَّكُمْ غَالِبُونَ وَعَلَى اللَّهِ فَتَوَكَّلُواْ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ قَالُواْ يَا مُوسَى إِنَّا لَن نَّدْخُلَهَا أَبَدًا مَّا دَامُواْ فِيهَا فَاذْهَبْ أَنتَ وَرَبُّكَ فَقَاتِلا إِنَّا هَاهُنَا قَاعِدُونَ قَالَ رَبِّ إِنِّي لا أَمْلِكُ إِلاَّ نَفْسِي وَأَخِي فَافْرُقْ بَيْنَنَا وَبَيْنَ الْقَوْمِ الْفَاسِقِينَ}}<ref>«و یاد کن که موسی به قوم خود گفت: ای قوم من! نعمت خداوند را بر خویش فرا یاد آورید که در میان شما پیامبرانی برگمارد و شما را پادشاه کرد و چیزهایی به شما داد که به هیچ کس از جهانیان نداده است. ای قوم من! به سرزمین مقدّسی که خداوند برای شما مقرّر فرموده است وارد شوید و واپس مگرایید که زیانکار گردید. گفتند: ای موسی! در آنجا گروهی گردنکش جای دارند و تا آنان از آن بیرون نیایند ما درون آن نخواهیم رفت اما اگر از آنجا بیرون آیند ما درون می‌رویم. دو مرد از کسانی که (از خداوند) می‌ترسیدند (و) خداوند بر آنان نعمت بخشیده بود گفتند: از در (این شهر) بر آنان وارد شوید و هنگامی که در آن درآیید شما پیروزید و اگر مؤمنید تنها بر خداوند توکل کنید. گفتند: ای موسی، تا آنان در آنند ما هرگز، هیچ‌گاه بدان وارد نمی‌شویم؛ تو برو و پروردگارت، (با آنان) نبرد کنید که ما همین‌جا خواهیم نشست. (موسی) گفت: پروردگارا! من جز اختیار خویش و برادرم را ندارم، میان ما و این قوم نافرمان جدایی انداز!» سوره مائده، آیه ۲۰-۲۵.</ref> در [[تورات]] نیز داستان [[سرگردانی]] [[بنی‌اسرائیل]] ذکر شده است.<ref>کتاب مقدس، خروج ۲۴: ۱۸.</ref>		#در آیه‌ {{متن قرآن\|قَالَ فَإِنَّهَا مُحَرَّمَةٌ عَلَيْهِمْ أَرْبَعِينَ سَنَةً يَتِيهُونَ فِي الْأَرْضِ فَلَا تَأْسَ عَلَى الْقَوْمِ الْفَاسِقِينَ}}<ref>«(خداوند) فرمود: که (آمدن به) این سرزمین چهل سال بر آنان حرام است؛ روی زمین سرگردان می‌شوند، پس بر گروه نافرمانان دریغ مخور» سوره مائده، آیه ۲۶.</ref> از ۴۰ سال ممنوعیت ورود [[بنی‌اسرائیل]] به [[سرزمین مقدس]] و ۴۰ سال [[سرگردانی]] آنها در قطعه‌ای از [[زمین]] خبر داده است. این ممنوعیت پس از آن بود که [[موسی]] به قومش برای ورود به سرزمین مقدس [[فرمان]] داد، امّا بنی‌اسرائیل به این دلیل که در آنجا مردمی جبّارند، از [[اطاعت]] موسی سرباز زدند و گفتند: تا آنان از آنجا بیرون نروند، ما هرگز وارد آن [[شهر]] نمی‌شویم.{{متن قرآن\|وَإِذْ قَالَ مُوسَى لِقَوْمِهِ يَا قَوْمِ اذْكُرُواْ نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ جَعَلَ فِيكُمْ أَنبِيَاء وَجَعَلَكُم مُّلُوكًا وَآتَاكُم مَّا لَمْ يُؤْتِ أَحَدًا مِّن الْعَالَمِينَ يَا قَوْمِ ادْخُلُوا الأَرْضَ المُقَدَّسَةَ الَّتِي كَتَبَ اللَّهُ لَكُمْ وَلاَ تَرْتَدُّوا عَلَى أَدْبَارِكُمْ فَتَنقَلِبُوا خَاسِرِينَ قَالُوا يَا مُوسَى إِنَّ فِيهَا قَوْمًا جَبَّارِينَ وَإِنَّا لَن نَّدْخُلَهَا حَتَّىَ يَخْرُجُواْ مِنْهَا فَإِن يَخْرُجُواْ مِنْهَا فَإِنَّا دَاخِلُونَ قَالَ رَجُلانِ مِنَ الَّذِينَ يَخَافُونَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمَا ادْخُلُواْ عَلَيْهِمُ الْبَابَ فَإِذَا دَخَلْتُمُوهُ فَإِنَّكُمْ غَالِبُونَ وَعَلَى اللَّهِ فَتَوَكَّلُواْ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ قَالُواْ يَا مُوسَى إِنَّا لَن نَّدْخُلَهَا أَبَدًا مَّا دَامُواْ فِيهَا فَاذْهَبْ أَنتَ وَرَبُّكَ فَقَاتِلا إِنَّا هَاهُنَا قَاعِدُونَ قَالَ رَبِّ إِنِّي لا أَمْلِكُ إِلاَّ نَفْسِي وَأَخِي فَافْرُقْ بَيْنَنَا وَبَيْنَ الْقَوْمِ الْفَاسِقِينَ}}<ref>«و یاد کن که موسی به قوم خود گفت: ای قوم من! نعمت خداوند را بر خویش فرا یاد آورید که در میان شما پیامبرانی برگمارد و شما را پادشاه کرد و چیزهایی به شما داد که به هیچ کس از جهانیان نداده است. ای قوم من! به سرزمین مقدّسی که خداوند برای شما مقرّر فرموده است وارد شوید و واپس مگرایید که زیانکار گردید. گفتند: ای موسی! در آنجا گروهی گردنکش جای دارند و تا آنان از آن بیرون نیایند ما درون آن نخواهیم رفت اما اگر از آنجا بیرون آیند ما درون می‌رویم. دو مرد از کسانی که (از خداوند) می‌ترسیدند (و) خداوند بر آنان نعمت بخشیده بود گفتند: از در (این شهر) بر آنان وارد شوید و هنگامی که در آن درآیید شما پیروزید و اگر مؤمنید تنها بر خداوند توکل کنید. گفتند: ای موسی، تا آنان در آنند ما هرگز، هیچ‌گاه بدان وارد نمی‌شویم؛ تو برو و پروردگارت، (با آنان) نبرد کنید که ما همین‌جا خواهیم نشست. (موسی) گفت: پروردگارا! من جز اختیار خویش و برادرم را ندارم، میان ما و این قوم نافرمان جدایی انداز!» سوره مائده، آیه ۲۰-۲۵.</ref> در [[تورات]] نیز داستان [[سرگردانی]] [[بنی‌اسرائیل]] ذکر شده است.<ref>کتاب مقدس، خروج ۲۴: ۱۸.</ref>
	#آیه‌ {{متن قرآن\|وَإِذْ وَاعَدْنَا مُوسَى أَرْبَعِينَ لَيْلَةً ثُمَّ اتَّخَذْتُمُ الْعِجْلَ مِنْ بَعْدِهِ وَأَنْتُمْ ظَالِمُونَ}}<ref>«و (یاد کنید) آنگاه را که با موسی چهل شب وعده نهادیم سپس در نبودن او گوساله را (به پرستش) گرفتید در حالی که ستمکار بودید» سوره بقره، آیه ۵۱.</ref> نیز از [[میقات]] ۴۰ شبه [[موسی]] خبر می‌دهد. که در آیه‌ {{متن قرآن\|وَوَاعَدْنَا مُوسَى ثَلَاثِينَ لَيْلَةً وَأَتْمَمْنَاهَا بِعَشْرٍ فَتَمَّ مِيقَاتُ رَبِّهِ أَرْبَعِينَ لَيْلَةً وَقَالَ مُوسَى لِأَخِيهِ هَارُونَ اخْلُفْنِي فِي قَوْمِي وَأَصْلِحْ وَلَا تَتَّبِعْ سَبِيلَ الْمُفْسِدِينَ}}<ref>«و ما با موسی سی شب وعده نهادیم و با ده شب دیگر آن را کامل کردیم و میقات پروردگارش در چهل شب کمال یافت و موسی به برادر خویش هارون گفت: در میان قوم من جانشین من شو و به سامان دادن (امور) بپرداز و از راه و روش تبهکاران پیروی مکن!» سوره اعراف، آیه ۱۴۲.</ref> به این صورت تفصیل داده شده است. [[مفسران]] برآنند که آن ۴۰ شب در ۳۰ شب ذی‌القعده و دهه اوّل ذی‌الحجه بوده است، م <ref>تفسیر قمی، ج‌۱، ص‌۴۷ و ۲۴۱، جامع البیان، مج‌۱، ج‌۱، ص۴۰۰، مجمع‌البیان، ج‌۴، ص‌۷۲۸.</ref> چنان‌که روایاتی از [[امام‌ صادق]]{{ع}} نیز بر این تعیین دلالت دارد،<ref> الکافی، ج۴، ص۷۸۹، تفسیر عیاشی، ج۲، ص‌۱۵۸.</ref> امّا [[آلوسی]] بدون استناد به دلیلی، این احتمال را که میقات در ۳۰ [[روز]] ذی الحجه و دهه اوّل [[محرم]] بوده نیز نقل کرده است.<ref>روح المعانی، مج‌۱، ج‌۱، ص‌۴۰۷.</ref> میقات ۴۰ روز و ۴۰ شبه موسی در تورات آمده است<ref>کتاب مقدس، عدد ۱۴: ۳۴.</ref>.<ref>[[سید محمود دشتی\|دشتی، سید محمود]]، [[اربعین - دشتی (مقاله)\|مقاله «اربعین»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۲، ص۴۵۰-۴۵۱</ref>		#آیه‌ {{متن قرآن\|وَإِذْ وَاعَدْنَا مُوسَى أَرْبَعِينَ لَيْلَةً ثُمَّ اتَّخَذْتُمُ الْعِجْلَ مِنْ بَعْدِهِ وَأَنْتُمْ ظَالِمُونَ}}<ref>«و (یاد کنید) آنگاه را که با موسی چهل شب وعده نهادیم سپس در نبودن او گوساله را (به پرستش) گرفتید در حالی که ستمکار بودید» سوره بقره، آیه ۵۱.</ref> نیز از [[میقات]] ۴۰ شبه [[موسی]] خبر می‌دهد. که در آیه‌ {{متن قرآن\|وَوَاعَدْنَا مُوسَى ثَلَاثِينَ لَيْلَةً وَأَتْمَمْنَاهَا بِعَشْرٍ فَتَمَّ مِيقَاتُ رَبِّهِ أَرْبَعِينَ لَيْلَةً وَقَالَ مُوسَى لِأَخِيهِ هَارُونَ اخْلُفْنِي فِي قَوْمِي وَأَصْلِحْ وَلَا تَتَّبِعْ سَبِيلَ الْمُفْسِدِينَ}}<ref>«و ما با موسی سی شب وعده نهادیم و با ده شب دیگر آن را کامل کردیم و میقات پروردگارش در چهل شب کمال یافت و موسی به برادر خویش هارون گفت: در میان قوم من جانشین من شو و به سامان دادن (امور) بپرداز و از راه و روش تبهکاران پیروی مکن!» سوره اعراف، آیه ۱۴۲.</ref> به این صورت تفصیل داده شده است. [[مفسران]] برآنند که آن ۴۰ شب در ۳۰ شب ذی‌القعده و دهه اوّل ذی‌الحجه بوده است، م <ref>تفسیر قمی، ج‌۱، ص‌۴۷ و ۲۴۱، جامع البیان، مج‌۱، ج‌۱، ص۴۰۰، مجمع‌البیان، ج‌۴، ص‌۷۲۸.</ref> چنان‌که روایاتی از [[امام‌ صادق]]{{ع}} نیز بر این تعیین دلالت دارد،<ref> الکافی، ج۴، ص۷۸۹، تفسیر عیاشی، ج۲، ص‌۱۵۸.</ref> امّا [[آلوسی]] بدون استناد به دلیلی، این احتمال را که میقات در ۳۰ [[روز]] ذی الحجه و دهه اوّل [[محرم]] بوده نیز نقل کرده است.<ref>روح المعانی، مج‌۱، ج‌۱، ص‌۴۰۷.</ref> میقات ۴۰ روز و ۴۰ شبه موسی در تورات آمده است<ref>کتاب مقدس، عدد ۱۴: ۳۴.</ref>.<ref>[[سید محمود دشتی\|دشتی، سید محمود]]، [[اربعین - دشتی (مقاله)\|مقاله «اربعین»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۲، ص۴۵۰-۴۵۱</ref>

Wasity: جایگزینی متن - 'دانش‌مندان' به 'دانشمندان'

2023-07-30T09:18:37Z

جایگزینی متن - 'دانش‌مندان' به 'دانشمندان'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ ژوئیهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۲:۴۸
خط ۲۰:		خط ۲۰:
	برخی، سرّ ۴۰ سال [[سرگردانی]] [[بنی‌اسرائیل]] را ۴۰ [[روز]] گوساله‌پرستی آنان که در غیاب [[موسی]] و حضور او در [[کوه طور]] رخ داد، دانسته‌اند که در برابر هر روز گوساله‌پرستی یک سال سرگردان شدند.<ref> روح‌المعانی، مج‌۴، ج‌۶، ص‌۱۷۱.</ref> این نظر، با روایاتی که گوساله‌پرستی بنی‌اسرائیل را در واپسین روزهای غیاب موسی یاد‌ کرده‌اند،<ref>تفسیر عیاشی، ج‌۲، ص‌۲۶۷، المنار، ج‌۹، ص‌۱۲۰.</ref> موافق نیست. [[آلوسی]] می‌گوید: ۴۰ سال، [[زمان]] لازمی بود که بنی‌اسرائیل از [[نادانی]] خود در [[مخالفت]] با موسی{{ع}} دست بردارند.<ref>روح المعانی، مج‌۴، ج‌۶، ص‌۱۶۱.</ref> برخی دیگر نیز ۴۰ سال را زمان لازم برای انقضای [[نسل]] نافرمان بنی‌اسرائیل که به [[اخلاق]] [[فاسد]] خو گرفته بودند و ظهور نسل جدید از آنان دانسته و برآنند که پس از آن زمان، نسل جدید بنی‌اسرائیل وارد [[سرزمین مقدس]] شد <ref>المنار، ج‌۶، ص‌۳۳۸.</ref>		برخی، سرّ ۴۰ سال [[سرگردانی]] [[بنی‌اسرائیل]] را ۴۰ [[روز]] گوساله‌پرستی آنان که در غیاب [[موسی]] و حضور او در [[کوه طور]] رخ داد، دانسته‌اند که در برابر هر روز گوساله‌پرستی یک سال سرگردان شدند.<ref> روح‌المعانی، مج‌۴، ج‌۶، ص‌۱۷۱.</ref> این نظر، با روایاتی که گوساله‌پرستی بنی‌اسرائیل را در واپسین روزهای غیاب موسی یاد‌ کرده‌اند،<ref>تفسیر عیاشی، ج‌۲، ص‌۲۶۷، المنار، ج‌۹، ص‌۱۲۰.</ref> موافق نیست. [[آلوسی]] می‌گوید: ۴۰ سال، [[زمان]] لازمی بود که بنی‌اسرائیل از [[نادانی]] خود در [[مخالفت]] با موسی{{ع}} دست بردارند.<ref>روح المعانی، مج‌۴، ج‌۶، ص‌۱۶۱.</ref> برخی دیگر نیز ۴۰ سال را زمان لازم برای انقضای [[نسل]] نافرمان بنی‌اسرائیل که به [[اخلاق]] [[فاسد]] خو گرفته بودند و ظهور نسل جدید از آنان دانسته و برآنند که پس از آن زمان، نسل جدید بنی‌اسرائیل وارد [[سرزمین مقدس]] شد <ref>المنار، ج‌۶، ص‌۳۳۸.</ref>

	[[راز]] [[میقات]] ۴۰ شبه موسی نیز روشن نیست، امّا وجود این روایت از [[رسول خدا]]{{صل}} که فرمود: هرکس ۴۰ روز [[اخلاص]] ورزد و [[اعمال]] خود را برای [[خدا]] [[خالص]] گرداند، چشمه‌های [[حکمت]] از قلبش بر زبانش جاری می‌شود: {{متن حدیث\|مَا أَخْلَصَ عَبْدٌ لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَرْبَعِينَ صَبَاحاً إِلاَّ جَرَتْ يَنَابِيعُ اَلْحِكْمَةِ مِنْ قَلْبِهِ عَلَى لِسَانِهِ }}<ref>بحار الانوار، ج‌۶۷، ص‌۲۴۲، کنز العمال، ج‌۳، ص‌۲۴.</ref> در کنار دو [[آیه]] میقات سبب شده تا ~~دانش‌مندان~~ [[مسلمان]]، به‌ویژه آنان که مشرب [[عرفانی]] دارند، به عدد ۴۰ در زمینه [[خودسازی]] با دیده اهمیت بنگرند و برای این عدد در فعلیت یافتن استعدادهای [[انسان]] و کامل شدن [[ملکات اخلاقی]] و پیمودن درجات [[معرفت]]، تأثیری ویژه قایل شوند.<ref>رساله سیر سلوک، ص‌۲۷‌ـ‌۴۱.</ref> [[صدرالمتألهین شیرازی]] بر آن است که فقط [[پیامبران]] و [[اولیای الهی]] از [[راز]] تعیین عدد‌ ۴۰ باخبرند،<ref>تفسیر صدر المتألهین، ج‌۳، ص‌۳۷۰.</ref> سپس به نقل نکته‌ای لطیف از [[سهروردی]]، صاحب عوارف المعارف درباره راز آن می‌پردازد که [[خدای سبحان]]، گِل [[آدم]] را در ۴۰‌ روز [[سرشت]]، چنان‌که در [[حدیث]] آمده: {{متن حدیث\| خَمَّرْتُ طِينَةَ آدَمَ بِيَدِي أَرْبَعِينَ صَبَاحاً }} و او را به‌گونه‌ای متناسب با [[عالم شهادت]] و [[غیب]] آفرید و در هر صباح که مرتبه‌ای از قوا و طبقه‌ای از اعضا را برای [[آبادانی]] جنبه [[شهادت]] ([[دنیایی]]) وی در او به [[ودیعه]] نهاد بین او و [[عوالم غیبی]] حجابی پدید آورد و او را به نوعی از ساحت [[قدس]] [[الهی]] دور کرد، بنابراین برای بیرون آمدن وی از این حجاب‌ها و نزدیک شدن به آن ساحت یک اربعین [[اخلاص]] در عمل لازم‌است. <ref>تفسیر صدر المتألهین، ج‌۳، ص‌۳۷۱.</ref>		[[راز]] [[میقات]] ۴۰ شبه موسی نیز روشن نیست، امّا وجود این روایت از [[رسول خدا]]{{صل}} که فرمود: هرکس ۴۰ روز [[اخلاص]] ورزد و [[اعمال]] خود را برای [[خدا]] [[خالص]] گرداند، چشمه‌های [[حکمت]] از قلبش بر زبانش جاری می‌شود: {{متن حدیث\|مَا أَخْلَصَ عَبْدٌ لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَرْبَعِينَ صَبَاحاً إِلاَّ جَرَتْ يَنَابِيعُ اَلْحِكْمَةِ مِنْ قَلْبِهِ عَلَى لِسَانِهِ }}<ref>بحار الانوار، ج‌۶۷، ص‌۲۴۲، کنز العمال، ج‌۳، ص‌۲۴.</ref> در کنار دو [[آیه]] میقات سبب شده تا دانشمندان [[مسلمان]]، به‌ویژه آنان که مشرب [[عرفانی]] دارند، به عدد ۴۰ در زمینه [[خودسازی]] با دیده اهمیت بنگرند و برای این عدد در فعلیت یافتن استعدادهای [[انسان]] و کامل شدن [[ملکات اخلاقی]] و پیمودن درجات [[معرفت]]، تأثیری ویژه قایل شوند.<ref>رساله سیر سلوک، ص‌۲۷‌ـ‌۴۱.</ref> [[صدرالمتألهین شیرازی]] بر آن است که فقط [[پیامبران]] و [[اولیای الهی]] از [[راز]] تعیین عدد‌ ۴۰ باخبرند،<ref>تفسیر صدر المتألهین، ج‌۳، ص‌۳۷۰.</ref> سپس به نقل نکته‌ای لطیف از [[سهروردی]]، صاحب عوارف المعارف درباره راز آن می‌پردازد که [[خدای سبحان]]، گِل [[آدم]] را در ۴۰‌ روز [[سرشت]]، چنان‌که در [[حدیث]] آمده: {{متن حدیث\| خَمَّرْتُ طِينَةَ آدَمَ بِيَدِي أَرْبَعِينَ صَبَاحاً }} و او را به‌گونه‌ای متناسب با [[عالم شهادت]] و [[غیب]] آفرید و در هر صباح که مرتبه‌ای از قوا و طبقه‌ای از اعضا را برای [[آبادانی]] جنبه [[شهادت]] ([[دنیایی]]) وی در او به [[ودیعه]] نهاد بین او و [[عوالم غیبی]] حجابی پدید آورد و او را به نوعی از ساحت [[قدس]] [[الهی]] دور کرد، بنابراین برای بیرون آمدن وی از این حجاب‌ها و نزدیک شدن به آن ساحت یک اربعین [[اخلاص]] در عمل لازم‌است. <ref>تفسیر صدر المتألهین، ج‌۳، ص‌۳۷۱.</ref>

	وی در ادامه، همین نکته را منشأ تعیین عدد‌۴۰ (چله‌نشینی‌ها) برای خلوت‌ها و ریاضت‌های [[عارفان]] دانسته است،<ref>تفسیر صدر المتألهین، ج‌۳، ص‌۳۷۱.</ref> چنان‌که [[روایت]] پیشین، که توجه عارفان را به خود جلب کرد، [[نقل حدیث]] دیگری از [[رسول خدا]]{{صل}} که فرمود: هرکس از [[امت]] من ۴۰ حدیث مورد نیاز [[مردم]] در امور [[دین]] را [[حفظ]] کند، [[خداوند]] او را در [[روز قیامت]] [[فقیه]] و دانش‌مند برمی‌انگیزد،<ref>بحار الانوار، ج‌۲، ص‌۱۵۶، کنزالعمال، ج‌۱۰، ص‌۲۲۴‌ـ‌۲۲۶.</ref> توجه [[فقیهان]] و [[محدثان]] را به خود معطوف داشت، به‌طوری که کتاب‌های زیادی در زمینه ۴۰ حدیث نگاشته شد. برخی بیش از ۷۲ کتاب <ref>کشف الظنون، ج‌۱، ص‌۵۲‌ـ‌۶۱.</ref> و برخی دیگر افزون بر ۹۰‌کتاب <ref>الذریعه، ج‌۱، ص‌۴۰۹‌ـ‌۴۳۶ و ج‌۵، ص‌۳۱۵، کیهان اندیشه، ش‌۵۳، ص‌۱۲۱.</ref> در این موضوع یاد‌کرده‌اند. [[روایات]] فراوانی نیز نقل شده که در آن به نوعی از عدد ۴۰ نام برده شده است<ref>اسرار عدد چهل، ص‌۲۱‌ـ‌۷۷.</ref>.<ref>[[سید محمود دشتی\|دشتی، سید محمود]]، [[اربعین - دشتی (مقاله)\|مقاله «اربعین»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۲، ص۴۵۱-۴۵۴</ref>		وی در ادامه، همین نکته را منشأ تعیین عدد‌۴۰ (چله‌نشینی‌ها) برای خلوت‌ها و ریاضت‌های [[عارفان]] دانسته است،<ref>تفسیر صدر المتألهین، ج‌۳، ص‌۳۷۱.</ref> چنان‌که [[روایت]] پیشین، که توجه عارفان را به خود جلب کرد، [[نقل حدیث]] دیگری از [[رسول خدا]]{{صل}} که فرمود: هرکس از [[امت]] من ۴۰ حدیث مورد نیاز [[مردم]] در امور [[دین]] را [[حفظ]] کند، [[خداوند]] او را در [[روز قیامت]] [[فقیه]] و دانش‌مند برمی‌انگیزد،<ref>بحار الانوار، ج‌۲، ص‌۱۵۶، کنزالعمال، ج‌۱۰، ص‌۲۲۴‌ـ‌۲۲۶.</ref> توجه [[فقیهان]] و [[محدثان]] را به خود معطوف داشت، به‌طوری که کتاب‌های زیادی در زمینه ۴۰ حدیث نگاشته شد. برخی بیش از ۷۲ کتاب <ref>کشف الظنون، ج‌۱، ص‌۵۲‌ـ‌۶۱.</ref> و برخی دیگر افزون بر ۹۰‌کتاب <ref>الذریعه، ج‌۱، ص‌۴۰۹‌ـ‌۴۳۶ و ج‌۵، ص‌۳۱۵، کیهان اندیشه، ش‌۵۳، ص‌۱۲۱.</ref> در این موضوع یاد‌کرده‌اند. [[روایات]] فراوانی نیز نقل شده که در آن به نوعی از عدد ۴۰ نام برده شده است<ref>اسرار عدد چهل، ص‌۲۱‌ـ‌۷۷.</ref>.<ref>[[سید محمود دشتی\|دشتی، سید محمود]]، [[اربعین - دشتی (مقاله)\|مقاله «اربعین»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۲، ص۴۵۱-۴۵۴</ref>

Wasity: جایگزینی متن - 'دست' به 'دست'

2023-03-02T08:42:22Z

جایگزینی متن - 'دست' به 'دست'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲ مارس ۲۰۲۳، ساعت ۱۲:۱۲
خط ۱۸:		خط ۱۸:
	این روایات همه از این [[حقیقت]] خبر می‌دهد که [[شخصیت انسان]] تا ۴۰ سالگی شکل گرفته، و از آن پس، تحوّلات درونی در او سخت‌تر می‌شود، البته در [[حدیثی]] از [[امام صادق]]{{ع}} نیز آمده که خداوند افراد ۴۰ ساله را گرامی می‌دارد.<ref>الخصال، ج‌۲، ص‌۵۴۵.</ref>این [[روایت]] شاید [[دستوری]] [[اخلاقی]] برای رعایت [[احترام]] اشخاصی باشد که دارای عمری ۴۰ سال و بیش‌تر از آن هستند.		این روایات همه از این [[حقیقت]] خبر می‌دهد که [[شخصیت انسان]] تا ۴۰ سالگی شکل گرفته، و از آن پس، تحوّلات درونی در او سخت‌تر می‌شود، البته در [[حدیثی]] از [[امام صادق]]{{ع}} نیز آمده که خداوند افراد ۴۰ ساله را گرامی می‌دارد.<ref>الخصال، ج‌۲، ص‌۵۴۵.</ref>این [[روایت]] شاید [[دستوری]] [[اخلاقی]] برای رعایت [[احترام]] اشخاصی باشد که دارای عمری ۴۰ سال و بیش‌تر از آن هستند.

	برخی، سرّ ۴۰ سال [[سرگردانی]] [[بنی‌اسرائیل]] را ۴۰ [[روز]] گوساله‌پرستی آنان که در غیاب [[موسی]] و حضور او در [[کوه طور]] رخ داد، دانسته‌اند که در برابر هر روز گوساله‌پرستی یک سال سرگردان شدند.<ref> روح‌المعانی، مج‌۴، ج‌۶، ص‌۱۷۱.</ref> این نظر، با روایاتی که گوساله‌پرستی بنی‌اسرائیل را در واپسین روزهای غیاب موسی یاد‌ کرده‌اند،<ref>تفسیر عیاشی، ج‌۲، ص‌۲۶۷، المنار، ج‌۹، ص‌۱۲۰.</ref> موافق نیست. [[آلوسی]] می‌گوید: ۴۰ سال، [[زمان]] لازمی بود که بنی‌اسرائیل از [[نادانی]] خود در [[مخالفت]] با موسی{{ع}} [[دست]] بردارند.<ref>روح المعانی، مج‌۴، ج‌۶، ص‌۱۶۱.</ref> برخی دیگر نیز ۴۰ سال را زمان لازم برای انقضای [[نسل]] نافرمان بنی‌اسرائیل که به [[اخلاق]] [[فاسد]] خو گرفته بودند و ظهور نسل جدید از آنان دانسته و برآنند که پس از آن زمان، نسل جدید بنی‌اسرائیل وارد [[سرزمین مقدس]] شد <ref>المنار، ج‌۶، ص‌۳۳۸.</ref>		برخی، سرّ ۴۰ سال [[سرگردانی]] [[بنی‌اسرائیل]] را ۴۰ [[روز]] گوساله‌پرستی آنان که در غیاب [[موسی]] و حضور او در [[کوه طور]] رخ داد، دانسته‌اند که در برابر هر روز گوساله‌پرستی یک سال سرگردان شدند.<ref> روح‌المعانی، مج‌۴، ج‌۶، ص‌۱۷۱.</ref> این نظر، با روایاتی که گوساله‌پرستی بنی‌اسرائیل را در واپسین روزهای غیاب موسی یاد‌ کرده‌اند،<ref>تفسیر عیاشی، ج‌۲، ص‌۲۶۷، المنار، ج‌۹، ص‌۱۲۰.</ref> موافق نیست. [[آلوسی]] می‌گوید: ۴۰ سال، [[زمان]] لازمی بود که بنی‌اسرائیل از [[نادانی]] خود در [[مخالفت]] با موسی{{ع}} دست بردارند.<ref>روح المعانی، مج‌۴، ج‌۶، ص‌۱۶۱.</ref> برخی دیگر نیز ۴۰ سال را زمان لازم برای انقضای [[نسل]] نافرمان بنی‌اسرائیل که به [[اخلاق]] [[فاسد]] خو گرفته بودند و ظهور نسل جدید از آنان دانسته و برآنند که پس از آن زمان، نسل جدید بنی‌اسرائیل وارد [[سرزمین مقدس]] شد <ref>المنار، ج‌۶، ص‌۳۳۸.</ref>

	[[راز]] [[میقات]] ۴۰ شبه موسی نیز روشن نیست، امّا وجود این روایت از [[رسول خدا]]{{صل}} که فرمود: هرکس ۴۰ روز [[اخلاص]] ورزد و [[اعمال]] خود را برای [[خدا]] [[خالص]] گرداند، چشمه‌های [[حکمت]] از قلبش بر زبانش جاری می‌شود: {{متن حدیث\|مَا أَخْلَصَ عَبْدٌ لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَرْبَعِينَ صَبَاحاً إِلاَّ جَرَتْ يَنَابِيعُ اَلْحِكْمَةِ مِنْ قَلْبِهِ عَلَى لِسَانِهِ }}<ref>بحار الانوار، ج‌۶۷، ص‌۲۴۲، کنز العمال، ج‌۳، ص‌۲۴.</ref> در کنار دو [[آیه]] میقات سبب شده تا دانش‌مندان [[مسلمان]]، به‌ویژه آنان که مشرب [[عرفانی]] دارند، به عدد ۴۰ در زمینه [[خودسازی]] با دیده اهمیت بنگرند و برای این عدد در فعلیت یافتن استعدادهای [[انسان]] و کامل شدن [[ملکات اخلاقی]] و پیمودن درجات [[معرفت]]، تأثیری ویژه قایل شوند.<ref>رساله سیر سلوک، ص‌۲۷‌ـ‌۴۱.</ref> [[صدرالمتألهین شیرازی]] بر آن است که فقط [[پیامبران]] و [[اولیای الهی]] از [[راز]] تعیین عدد‌ ۴۰ باخبرند،<ref>تفسیر صدر المتألهین، ج‌۳، ص‌۳۷۰.</ref> سپس به نقل نکته‌ای لطیف از [[سهروردی]]، صاحب عوارف المعارف درباره راز آن می‌پردازد که [[خدای سبحان]]، گِل [[آدم]] را در ۴۰‌ روز [[سرشت]]، چنان‌که در [[حدیث]] آمده: {{متن حدیث\| خَمَّرْتُ طِينَةَ آدَمَ بِيَدِي أَرْبَعِينَ صَبَاحاً }} و او را به‌گونه‌ای متناسب با [[عالم شهادت]] و [[غیب]] آفرید و در هر صباح که مرتبه‌ای از قوا و طبقه‌ای از اعضا را برای [[آبادانی]] جنبه [[شهادت]] ([[دنیایی]]) وی در او به [[ودیعه]] نهاد بین او و [[عوالم غیبی]] حجابی پدید آورد و او را به نوعی از ساحت [[قدس]] [[الهی]] دور کرد، بنابراین برای بیرون آمدن وی از این حجاب‌ها و نزدیک شدن به آن ساحت یک اربعین [[اخلاص]] در عمل لازم‌است. <ref>تفسیر صدر المتألهین، ج‌۳، ص‌۳۷۱.</ref>		[[راز]] [[میقات]] ۴۰ شبه موسی نیز روشن نیست، امّا وجود این روایت از [[رسول خدا]]{{صل}} که فرمود: هرکس ۴۰ روز [[اخلاص]] ورزد و [[اعمال]] خود را برای [[خدا]] [[خالص]] گرداند، چشمه‌های [[حکمت]] از قلبش بر زبانش جاری می‌شود: {{متن حدیث\|مَا أَخْلَصَ عَبْدٌ لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَرْبَعِينَ صَبَاحاً إِلاَّ جَرَتْ يَنَابِيعُ اَلْحِكْمَةِ مِنْ قَلْبِهِ عَلَى لِسَانِهِ }}<ref>بحار الانوار، ج‌۶۷، ص‌۲۴۲، کنز العمال، ج‌۳، ص‌۲۴.</ref> در کنار دو [[آیه]] میقات سبب شده تا دانش‌مندان [[مسلمان]]، به‌ویژه آنان که مشرب [[عرفانی]] دارند، به عدد ۴۰ در زمینه [[خودسازی]] با دیده اهمیت بنگرند و برای این عدد در فعلیت یافتن استعدادهای [[انسان]] و کامل شدن [[ملکات اخلاقی]] و پیمودن درجات [[معرفت]]، تأثیری ویژه قایل شوند.<ref>رساله سیر سلوک، ص‌۲۷‌ـ‌۴۱.</ref> [[صدرالمتألهین شیرازی]] بر آن است که فقط [[پیامبران]] و [[اولیای الهی]] از [[راز]] تعیین عدد‌ ۴۰ باخبرند،<ref>تفسیر صدر المتألهین، ج‌۳، ص‌۳۷۰.</ref> سپس به نقل نکته‌ای لطیف از [[سهروردی]]، صاحب عوارف المعارف درباره راز آن می‌پردازد که [[خدای سبحان]]، گِل [[آدم]] را در ۴۰‌ روز [[سرشت]]، چنان‌که در [[حدیث]] آمده: {{متن حدیث\| خَمَّرْتُ طِينَةَ آدَمَ بِيَدِي أَرْبَعِينَ صَبَاحاً }} و او را به‌گونه‌ای متناسب با [[عالم شهادت]] و [[غیب]] آفرید و در هر صباح که مرتبه‌ای از قوا و طبقه‌ای از اعضا را برای [[آبادانی]] جنبه [[شهادت]] ([[دنیایی]]) وی در او به [[ودیعه]] نهاد بین او و [[عوالم غیبی]] حجابی پدید آورد و او را به نوعی از ساحت [[قدس]] [[الهی]] دور کرد، بنابراین برای بیرون آمدن وی از این حجاب‌ها و نزدیک شدن به آن ساحت یک اربعین [[اخلاص]] در عمل لازم‌است. <ref>تفسیر صدر المتألهین، ج‌۳، ص‌۳۷۱.</ref>