ارتباط عقل و دین - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani در ‏۲۱ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۴۵

2025-10-21T08:45:08Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۱۵
خط ۲:		خط ۲:
	\| موضوع مرتبط = دین		\| موضوع مرتبط = دین
	\| عنوان مدخل =		\| عنوان مدخل =
	\| مداخل مرتبط = [[ارتباط عقل و دین]]		\| مداخل مرتبط = [[ارتباط عقل و دین در کلام اسلامی]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

Bahmani در ‏۲۱ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۴۴

2025-10-21T08:44:47Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۱۴
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط = دین		\| موضوع مرتبط = دین
	\| عنوان مدخل = ~~دین~~		\| عنوان مدخل =
	\| مداخل مرتبط =		\| مداخل مرتبط = [[ارتباط عقل و دین]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

Bahmani در ‏۲۴ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۶:۳۴

2025-09-24T06:34:07Z

نمایش تغییرات

Wasity: /* عقل‌گرایی اعتدالی */

2025-08-15T09:47:57Z

عقل‌گرایی اعتدالی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۵ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۱۷
خط ۴۴:		خط ۴۴:

	'''تذکرات''': توجه به چند نکته ضروری است:		'''تذکرات''': توجه به چند نکته ضروری است:
	#مقایسه [[اسلام]] و [[مسیحیت]] و نسبت دادن تبعات [[تفکر دینی]] [[مسیحی]] به اسلام امری [[ناپسند]] و غیر معقول است؛ زیرا بسیاری از آموزه‌های مسیحی، [[خردستیز]] و دارای تناقضات درونی هستند؛ در حالی که در [[باورهای اعتقادی]] اسلام، عقل پایه محکم [[دین]]، معرفی و بر عقل‌گرایی با تأکید توصیه شده است؛ بنابراین، نباید تفکر دینی مسیحی را تنها نمونه تفکر دینی دانست و عواقب تلخ [[حاکمیت]] دین مسیحی و [[تعارض~~]] [[~~عقل و دین]] و [[علم و دین]] در مسیحیت را به تمام [[ادیان]] تعمیم داد<ref>کلام جدید، ص۸۲.</ref>.		#مقایسه [[اسلام]] و [[مسیحیت]] و نسبت دادن تبعات [[تفکر دینی]] [[مسیحی]] به اسلام امری [[ناپسند]] و غیر معقول است؛ زیرا بسیاری از آموزه‌های مسیحی، [[خردستیز]] و دارای تناقضات درونی هستند؛ در حالی که در [[باورهای اعتقادی]] اسلام، عقل پایه محکم [[دین]]، معرفی و بر عقل‌گرایی با تأکید توصیه شده است؛ بنابراین، نباید تفکر دینی مسیحی را تنها نمونه تفکر دینی دانست و عواقب تلخ [[حاکمیت]] دین مسیحی و [[تعارض عقل و دین]] و [[علم و دین]] در مسیحیت را به تمام [[ادیان]] تعمیم داد<ref>کلام جدید، ص۸۲.</ref>.
	#عقل و دین، [[موهبت الهی]] برای [[سعادت انسان]] هستند که توجه به یکی و بی‌توجهی به دیگری موجب [[محروم]] کردن [[انسان]] از یکی از منابع مهم [[شناخت]] است<ref>کلام جدید، ص۸۱.</ref>. [[دین]] نه‌تنها در دایره [[ناتوانی]] [[عقل]] به کمک او می‌‌آید، بلکه در دایره [[توانایی]] عقل که یا [[انسان‌ها]] در آن به [[اختلاف]] دچار می‌‌شوند نیز حضور می‌‌یابد و در مسائل مهمی چون [[خانواده]]، [[اخلاق]]، [[امنیت]] و... راه را نشان می‌دهد<ref>کلام جدید، ص۸۲.</ref>.		#عقل و دین، [[موهبت الهی]] برای [[سعادت انسان]] هستند که توجه به یکی و بی‌توجهی به دیگری موجب [[محروم]] کردن [[انسان]] از یکی از منابع مهم [[شناخت]] است<ref>کلام جدید، ص۸۱.</ref>. [[دین]] نه‌تنها در دایره [[ناتوانی]] [[عقل]] به کمک او می‌‌آید، بلکه در دایره [[توانایی]] عقل که یا [[انسان‌ها]] در آن به [[اختلاف]] دچار می‌‌شوند نیز حضور می‌‌یابد و در مسائل مهمی چون [[خانواده]]، [[اخلاق]]، [[امنیت]] و... راه را نشان می‌دهد<ref>کلام جدید، ص۸۲.</ref>.
	#باید میان عقل و [[عاقل]] تفاوت بگذاریم؛ اعتبار عقل و [[برهان عقلی]] به منزله [[اشتباه]] نکردن [[فیلسوفان]] و عاقلان نیست. عقل ذاتاً [[حجت]] است و [[خطا]] نمی‌کند ولی انسان‌ها [[معصوم]] نیستند<ref>دین‌شناسی، ص۱۲۷.</ref>.<ref>[[عبدالله محمدی\|محمدی، عبدالله]]، [[ارتباط عقل و دین (مقاله)\|مقاله «ارتباط عقل و دین»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)\|فرهنگنامه کلام جدید]]، ص ۷۷.</ref>		#باید میان عقل و [[عاقل]] تفاوت بگذاریم؛ اعتبار عقل و [[برهان عقلی]] به منزله [[اشتباه]] نکردن [[فیلسوفان]] و عاقلان نیست. عقل ذاتاً [[حجت]] است و [[خطا]] نمی‌کند ولی انسان‌ها [[معصوم]] نیستند<ref>دین‌شناسی، ص۱۲۷.</ref>.<ref>[[عبدالله محمدی\|محمدی، عبدالله]]، [[ارتباط عقل و دین (مقاله)\|مقاله «ارتباط عقل و دین»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)\|فرهنگنامه کلام جدید]]، ص ۷۷.</ref>

Jaafari: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = دین | عنوان مدخل = دین | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} ==مقدمه== فیلسوفان قرون وسطا بر این باور بودند که وحی از عقل ایمان را مطالبه می‌کند و هر لحظه عقل مخاطب وحی قرار می‌گیرد؛ زیرا عقل و اصول آن همگی مخلوق ...» ایجاد کرد

2025-08-13T09:55:47Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = دین | عنوان مدخل = دین | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} ==مقدمه== فیلسوفان قرون وسطا بر این باور بودند که وحی از عقل ایمان را مطالبه می‌کند و هر لحظه عقل مخاطب وحی قرار می‌گیرد؛ زیرا عقل و اصول آن همگی مخلوق ...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = دین
| عنوان مدخل = دین
| مداخل مرتبط =
| پرسش مرتبط =
}}

==مقدمه==
[[فیلسوفان]] قرون وسطا بر این [[باور]] بودند که [[وحی]] از [[عقل]] [[ایمان]] را مطالبه می‌کند و هر لحظه عقل مخاطب وحی قرار می‌گیرد؛ زیرا عقل و اصول آن همگی مخلوق [[خداوند]] است و بین عقل و وحی تعارضی رخ نمی‌دهد و تنها [[نزاع]] قرون وسطی درباره [[میزان]] [[توانایی]] عقل و و [[تقدم آن]] بر وحی بود<ref>خسروپناه، عبدالحسین، کلام جدید، ص۶۲.</ref>.
گروهی از متألهان [[مسیحی]] وحی را [[جانشین]] همه [[معارف بشری]] اعم از [[علوم تجربی]]، [[اخلاق]] و ما بعد الطبیعه دانسته [[معتقد]] بودند، موارد لازم برای رسیدن به [[رستگاری]] در [[کتاب مقدس]] آمده است<ref>ژیلسون، اتیل، عقل و وحی در قرون وسطی، ترجمه شهرام پازوکی، ص۲ و ۵.</ref>؛ پس تنها باید [[شریعت]] را آموخت و به هیچ چیز دیگر مانند [[فلسفه]] نیازی نیست. به عبارت، دیگر میان [[ایمان دینی]] به کلمه [[اللّه]] و استفاده از عقل طبیعی در مسائل مربوط به وحی منطقاً [[تعارض]] وجود دارد<ref>ژیلسون، اتیل، روح فلسفه در قرون وسطی، ترجمه علی‌مراد داودی، ص۱۲.</ref>.

آگوستین معتقد بود راه رسیدن به [[حقیقت]] از عقل شروع نمی‌شود، بلکه از ایمان آغار شده، به عقل می‌رسد: «در پی آن نباش که بفهمی تا ایمان آوری بکله ایمان بیاور تا بفهمی»<ref>ژیلسون، اتیل، روح فلسفه در قرون وسطی، ترجمه علی‌مراد داودی، ص۱۲.</ref>.
در [[قرن]] شانزده و هفده [[عقل‌گرایی]] [[دکارت]] و لایب نیتز مطرح شد و [[پیروان]] آن در برابر [[تجربه‌گرایی]] ایستاده، در پی [[اثبات خدا]] از طریق مفاهیم [[فطری]] یا [[دلایل عقلی]] بودند<ref>کلام جدید، ص۶۵.</ref>.
در برابر این دیدگاه در دوران [[روشنگری]] (قرن هجدهم و نوزدهم)، عقل جزئی به جایی رسیده بود که دیگر [[خدا]] و وحی برایش مطرح نبود و خود را مستقل از آن می‌دید. سپس، عقل، [[حاکمیت]] بی‌چون و چرا یافته، [[تنفر]] از [[دین]] [[وحیانی]] رواج یافت و دین طبیعی و [[بی‌نیاز]] از وحی جایگزین [[دین آسمانی]] و [[الهی]] شد<ref>باربور، ایان، علم و دین، ترجمه بهاء الدین خرمشاهی، ص۷۱-۸۰.</ref>.

هیوم با [[انکار]] [[ضرورت]] علّی، [[دفاع]] [[عقلانی]] از [[مسیحیت]] را بی‌حاصل و کانت نیز [[اثبات خدا]] و [[تعالیم دینی]] را از خارج از حوزه توان [[عقل]] دانست<ref>کورنر، استفان، فلسفه کانت، ترجمه عزت‌الله فولادوند، ص۳۲۳.</ref>. تأثیر این [[اندیشه]] در [[فیلسوفان]] بعد از او همچون کی یر کگارد، هگل<ref>strong rationalism.</ref> و هوسرل مشهود است و بسیاری از مکاتب با [[اذعان]] به اینکه [[باورهای دینی]]، تحقیق‌پذیر یا عقلاً اثبات‌پذیر نیستند، با کارکردهای آن و [[تجربه دینی]] کوشیدند [[ایمان]] را توجیه کنند<ref>کلام جدید، ص۶۴.</ref>.<ref>[[عبدالله محمدی|محمدی، عبدالله]]، [[ارتباط عقل و دین (مقاله)|مقاله «ارتباط عقل و دین»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)|فرهنگنامه کلام جدید]]، ص ۷۳.</ref>

==دیدگاه‌های مشهور درباره ارتباط [[عقل و دین]]==
در اینکه آیا می‌‌توان با عنصر [[عقل]] اعتبار [[نظام]] [[اعتقاد]] [[دینی]] را بررسی کرد یا نه، چند دیدگاه کلی در غرب وجود دارد:

===[[عقل‌گرایی]] حداکثری===
مطابق این دیدگاه برای [[مقبولیت]] نظام اعتقاد دینی به طور [[واقعی]] و [[عقلی]] باید بتوان [[صدق]] آن را [[اثبات]] کرد. یعنی صدق [[اعتقادی]] را چنان معلوم کنیم که همه عقلا [[قانع]] شوند<ref>پترسون، مایکل و دیگران، عقل و اعتقاد دینی، ترجمه احسان نراقی، ص۷۲.</ref>. کلیفورد (١٨۴۵-۱۸۷۹) می‌گوید: «همیشه و همه‌جا و برای همه کس اعتقاد به هر چیزی بر مبنای قرائن ناکافی کاری [[خطا]] و نادرست است.... تحقیق درباره قرائن یک [[عقیده]] کاری نیست که یک بار و برای همیشه انجام شود و واجد اعتبار [[قطعی]] باشد»<ref>پترسون، مایکل و دیگران، عقل و اعتقاد دینی، ترجمه احسان نراقی، ص۷۳.</ref>.
اعتقاد [[مکتوم]] کلیفورد این بود که هیچ [[نظام دینی]] نمی‌تواند این معیارهای سخت‌گیرانه اثبات را تأمین کند و بنابراین، شخص [[عاقل]] نباید اعتقاد دینی داشته باشد<ref>پترسون، مایکل و دیگران، عقل و اعتقاد دینی، ترجمه احسان نراقی، ص۷۴.</ref>. اما تمام قائلان به [[عقلانیت]] حداکثری، مخالف [[دین]] نبودند. [[جان]] لاک (١۶٣٢-١٧٠۴) با پذیرش معیارهایی که بعداً کلیفورد مطرح کرد، قائل شد که [[مسیحیت]] می‌تواند آنها را برآورده کند. سویین برن هم دیدگاهی نزدیک به عقل‌گرایی حداکثری دارد<ref>پترسون، مایکل و دیگران، عقل و اعتقاد دینی، ترجمه احسان نراقی، ص۷۴.</ref>.

'''نقد و بررسی''':
#بسیاری از [[انسان‌ها]] به دلیل [[مشکلات]] [[زندگی]] و گرفتاری‌های متعدد توان [[و]] [[فرصت]] تحصیل عقل‌گرایی حداکثری را ندارند و از سویی با نبود عقلانیت حداکثری نمی‌توان ایمان غالب [[مؤمنان]] را نادیده گرفت و [[نفی]] کرد؛
#اگر برای اصول بنیادین [[دین]] همچون [[توحید]] و [[نبوت]] و [[معاد]] به [[عقلانیت]] حداکثری [[عقیده]] داشته باشیم، در بسیاری از جزئیات [[فروع]] [[اعتقادی]] چنین شیوه‌ای ممکن‌پذیر نیست<ref>کلام جدید، ص۶۸.</ref>.
به عبارت دیگر، به طور [[عقلی]] می‌‌توان از کلیات دین، [[دفاع]] کرد، اما از جزئیات دین نمی‌توان به صورت عقلی صرف دفاع کرد؛ زیرا [[عقل]] نمی‌تواند در امور جزئی [[دخالت]] کند. عقل اگر قرن‌ها نیز [[تأمل]] کند، نمی‌فهمد که چرا تعداد رکعات [[نماز]] متفاوت است و علت این همه سخت‌گیری‌ها در [[حج]] چیست؛ همچنین، در جزئیات [[بهشت و جهنم]]، سؤال [[برزخ]] و [[صراط]] نیز عقل ره به جایی نمی‌برد. عقل در جزئیات توان [[اقامه برهان]] و توان بیان دلیل بر بطلان آنها را ندارد و از این‌رو [[حق]] [[داوری]] درباره آنها را هم ندارد<ref>جوادی آملی، عبدالله، دین‌شناسی، ص۱۷۶.</ref>. عقل خود [[متواضعانه]] در می‌‌یابد که در بسیاری از حوزه‌های دین توان اظهار نظر ندارد.<ref>[[عبدالله محمدی|محمدی، عبدالله]]، [[ارتباط عقل و دین (مقاله)|مقاله «ارتباط عقل و دین»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)|فرهنگنامه کلام جدید]]، ص ۷۴.</ref>

===ایمان‌گرایی<ref>fidcism.</ref>===
طبق این دیدگاه، نظام‌های اعتقادی موضوع [[ارزیابی]] و سنجش [[عقلانی]] قرار نمی‌گیرد و اصولاً [[ایمان]] بدون هر نوع [[استدلال]] و قرینه عقلی تحقق می‌‌یابد<ref>عقل و اعتقاد دینی، ص۷۸.</ref>. ایمان‌گرایی دو جریان [[افراطی]] و [[اعتدالی]] دارد؛ طبق جریان افراطی، عقل نه تنها صلاحیت بررسی [[اعتقاد]] [[دینی]] را ندارد، با آن [[تقابل]] و تضاد نیز دارد و هرچه [[استدلالات عقلی]] بیشتر باشد ایمان ما ضعیف‌تر است؛ کی یر کگارد [[نماینده]] این جریان است<ref>جوادی، محسن، ایمان و عقلانیت، (از مجموعه جستارهایی در کلام جدید)، ص۱۳۸-۱۴۳.</ref>.
اما ایمان‌گرایی اعتدالی ایمان را ضد عقل نمی‌داند، بلکه بدون عقل تلقی می‌کند. این [[تفکر]] برخاسته از دیدگاه خاص ویتگنشتاین درباره زبان است<ref>جوادی، محسن، ایمان و عقلانیت، (از مجموعه جستارهایی در کلام جدید)، ص۱۴۴-۱۴۵.</ref> که در مدخل ایمان‌گرایی در همین مجموعه توضیح داده شده است.
نقد مهم ایمان‌گرایی این است که اگر [[تبیین‌های عقلی]] بیرونی مفید نیست، در میان الگوهای مختلف ایمان موجود کدام [[الگو]] را باید پذیرفت و ملاک این پذیرش چیست؟ اگر [[ایمان آوردن]] نوعی خطر کردن و جهیدن است، به سمت کدام الگوی [[دینی]] موجود باید جهید و خطر کرد؟<ref>کلام جدید، ص۶۹.</ref> همچنین، اگر گردآوری شواهد و قراین برای [[باور]] به [[خدا]] نامطلوب است، از چه طریق دیگری می‌‌توان فرد [[بی‌ایمان]] را به سوی [[ایمان]] [[دعوت]] کرد<ref>علی‌زمانی، امیرعباس، علم، عقلانیت و دین، ص۲۵۶.</ref>.<ref>[[عبدالله محمدی|محمدی، عبدالله]]، [[ارتباط عقل و دین (مقاله)|مقاله «ارتباط عقل و دین»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)|فرهنگنامه کلام جدید]]، ص ۷۵.</ref>

===[[عقل‌گرایی]] انتقادی===
رویکرد سوم عقل‌گرایی انتقادی است که عقل‌گرایی [[افراطی]] را می‌‌پذیریرد و ایمان‌گرایی را معقول نمی‌داند؛ بلکه [[معتقد]] است امکان نقد و [[ارزیابی]] [[عقلانی]] نظام‌های [[اعتقادی]] وجود دارد، ولی برخلاف عقل‌گرایی حداکثری مدعی است، نمی‌توان از بررسی‌های عقلانی [[انتظار]] داشت و [[صحت]] یک [[نظام]] [[اعتقادات دینی]] را چنان قاطعانه [[اثبات]] کند که همگان مجاب شوند. در عقل‌گرایی انتقادی به ما توصیه می‌شود که حداکثر توان [[عقلی]] خود را برای سنجش اعتقادات دینی به کار گیریم و لازمه این امر آن است که بهترین برهان‌هایی را که ممکن است برای [[تأیید]] یک [[نظام اعتقادی]] عرضه و سپس با برهان‌هایی را که در تأیید نظام‌های رقیب عرضه شده است، مقایسه کنیم. همچنین باید به انتقادات وارد شده بر نظام اعتقادی مدنظر توجه کنیم. عقل‌گرایی انتقادی به جای آنکه طالب اثبات [[قطعی]] [[صدق]] اعتقادات دینی باشد، بر نقش [[عقل]] در نقد یا سنجش نقادانه اعتقادات دینی تأکید می‌کند<ref>عقل و اعتقاد دینی، ص۸۶.</ref>.
قائلان به [[عقلانیت]] انتقادی به هیچ‌وجه [[اطمینان]] ندارند که حتی اگر درست عمل کنند، می‌‌توانند صحت یک [[رأی]] خاص و [[کذب]] سایر آرا را قاطعانه اثبات کنند. بنابراین، قائلان به عقلانیت انتقادی برخلاف قائلان به دو دیدگاه دیگر هرگز نمی‌توانند قاطعانه [[حکم]] کنند که بحث درباره [[حقیقت]] و اعتبار [[اعتقاد]] دینی‌شان به نتیجه نهایی خود رسیده است<ref>عقل و اعتقاد دینی، ص۸۹.</ref>.

'''نقد و بررسی''': فرد در این رویکرد بیش از آنکه طالب اثبات [[باورهای دینی]] و نظام‌های اعتقادی [[دینی]] باشد، بر نقش عقل در نقد [[اعتقادات]] [[دین]] تأکید می‌کند و توجیه عقلانی باورهای دینی را نادیده می‌‌گیرد<ref>کلام جدید، ص۷۰.</ref>. چون در این نگرش باورهای پایه در بسیاری استدلالات اموری شخصی و تنها پذیرفته صاحب اعتقاد دینی معرفی می‌‌شود و گاهی آنها همچون اصول موضوعه‌ای تلقی می‌‌شود که تنها برای ادامه بحث آنها را پذیرفته‌ایم<ref>عقل و اعتقاد دینی، ص۸۸.</ref>، از این‌رو [[حکم قطعی]] را از خود سلب کرده به نوعی نسبیت تن می‌دهد<ref>کلام جدید، ص۷۰.</ref>.<ref>[[عبدالله محمدی|محمدی، عبدالله]]، [[ارتباط عقل و دین (مقاله)|مقاله «ارتباط عقل و دین»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)|فرهنگنامه کلام جدید]]، ص ۷۶.</ref>

===عقل‌گرایی اعتدالی===
با [[انکار]] عقل‌گرایی حداکثری و ایمان‌گرایی ضرورتاً به عقل‌گرایی انتقادی نمی‌رسیم؛ زیرا گزینه دیگری نیز در پیش‌روی داریم که از آفت نسبیت و قطعیت نداشتن مصون است. عقل‌گرایی انتقادی از [[معرفت‌شناسی]] کانت و [[علم‌گرایی]] پویر اثر پذیرفته است و هر دو را می‌‌توان نقد کرد<ref>کلام جدید، ص۷۰.</ref>. در عقل‌گرایی اعتدالی بدیهیات که عموم [[انسان‌ها]] درباره آنها [[اجماع]] دارند، گزاره‌های پایه قرار گرفته برهان‌های [[اعتقادی]] بر مبنای آنها [[اثبات]] می‌شود. گزاره‌هایی که از این برهان‌ها نتیجه می‌‌شود، خود، پایه‌ای برای گزاره‌های دیگر دانسته می‌شوند و این امر به اثبات بسیاری از گزاره‌های دیگر می‌انجامد.
برخلاف عقل‌گرایان [[افراطی]] که تمام گزاره‌های [[دینی]] را تنها به کمک [[عقل]] اثبات‌پذیر می‌‌دانستند، در عقل‌گرایی اعتدالی نخست [[حقانیت وحی]] و [[خطا]] نکردن [[پیامبر]]ان به کمک [[برهان عقلی]] اثبات می‌شود و در ادامه با اثبات اعتبار [[وحی]] و [[عصمت پیامبران]] و [[امامان]] از کلمات نقلی [[معصومین]] نیز به صورت [[حجت]] و مقدمات [[استدلال]] استفاده می‌شود. بنابراین، بسیاری از گزاره‌هایی که به دلیل جزئی بودن یا پسینی بودن قابل اثبات با برهان عقلی محض نبود، توجیه [[عقلانی]] پیدا می‌کند<ref>دین‌شناسی، ص۱۲۵-۱۳۱.</ref>.

'''تذکرات''': توجه به چند نکته ضروری است:
#مقایسه [[اسلام]] و [[مسیحیت]] و نسبت دادن تبعات [[تفکر دینی]] [[مسیحی]] به اسلام امری [[ناپسند]] و غیر معقول است؛ زیرا بسیاری از آموزه‌های مسیحی، [[خردستیز]] و دارای تناقضات درونی هستند؛ در حالی که در [[باورهای اعتقادی]] اسلام، عقل پایه محکم [[دین]]، معرفی و بر عقل‌گرایی با تأکید توصیه شده است؛ بنابراین، نباید تفکر دینی مسیحی را تنها نمونه تفکر دینی دانست و عواقب تلخ [[حاکمیت]] دین مسیحی و [[تعارض]] [[عقل و دین]] و [[علم و دین]] در مسیحیت را به تمام [[ادیان]] تعمیم داد<ref>کلام جدید، ص۸۲.</ref>.
#عقل و دین، [[موهبت الهی]] برای [[سعادت انسان]] هستند که توجه به یکی و بی‌توجهی به دیگری موجب [[محروم]] کردن [[انسان]] از یکی از منابع مهم [[شناخت]] است<ref>کلام جدید، ص۸۱.</ref>. [[دین]] نه‌تنها در دایره [[ناتوانی]] [[عقل]] به کمک او می‌‌آید، بلکه در دایره [[توانایی]] عقل که یا [[انسان‌ها]] در آن به [[اختلاف]] دچار می‌‌شوند نیز حضور می‌‌یابد و در مسائل مهمی چون [[خانواده]]، [[اخلاق]]، [[امنیت]] و... راه را نشان می‌دهد<ref>کلام جدید، ص۸۲.</ref>.
#باید میان عقل و [[عاقل]] تفاوت بگذاریم؛ اعتبار عقل و [[برهان عقلی]] به منزله [[اشتباه]] نکردن [[فیلسوفان]] و عاقلان نیست. عقل ذاتاً [[حجت]] است و [[خطا]] نمی‌کند ولی انسان‌ها [[معصوم]] نیستند<ref>دین‌شناسی، ص۱۲۷.</ref>.<ref>[[عبدالله محمدی|محمدی، عبدالله]]، [[ارتباط عقل و دین (مقاله)|مقاله «ارتباط عقل و دین»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)|فرهنگنامه کلام جدید]]، ص ۷۷.</ref>

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:IM010879.jpg|22px]] [[عبدالله محمدی|محمدی، عبدالله]]، [[ارتباط عقل و دین (مقاله)|مقاله «ارتباط عقل و دین»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)|'''فرهنگنامه کلام جدید''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:دین]]
[[رده:عقل]]