استحسان - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Jaafari در ‏۱۲ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۰۹:۳۹

2024-03-12T09:39:00Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۱۳:۰۹
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[استحسان در فقه اسلامی]]\| پرسش مرتبط = }}		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[استحسان در قرآن]] - [[استحسان در فقه اسلامی]]\| پرسش مرتبط = }}

	== مقدمه ==		== مقدمه ==

Msadeq در ‏۱۴ مهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۹:۵۰

2023-05-14T09:50:07Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۴ مهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۳:۲۰
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = \| پرسش مرتبط = }}		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[استحسان در فقه اسلامی]]\| پرسش مرتبط = }}

	== مقدمه ==		== مقدمه ==

Msadeq در ‏۱۳ مهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۱:۰۷

2023-05-13T11:07:41Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ مهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۴:۳۷
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = ~~[[استحسان در قرآن]] - [[استحسان در حدیث]] - [[استحسان در فقه سیاسی]]~~\| پرسش مرتبط = }}		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = \| پرسش مرتبط = }}

	== مقدمه ==		== مقدمه ==

Bahmani: /* پانویس */

2023-01-23T05:45:42Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۳ ژانویهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۹:۱۵
خط ۴۰:		خط ۴۰:

	[[رده:استحسان]]		[[رده:استحسان]]
			[[رده:مدخل‌های در انتظار تلخیص]]

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

2022-08-24T14:26:29Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۴ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۱۷:۵۶
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[استحسان در قرآن]] - [[استحسان در حدیث]] - [[استحسان در فقه سیاسی]]\| پرسش مرتبط = }}		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[استحسان در قرآن]] - [[استحسان در حدیث]] - [[استحسان در فقه سیاسی]]\| پرسش مرتبط = }}

	==مقدمه==		== مقدمه ==
	اِستِحسان، اصطلاحی برای یکی از روش‌های [[اجتهادی]] در [[فقه اهل سنت]] است که اغلب در عرض [[قیاس]] مطرح می‌شود. این واژه در لغت به معنای «[[نیکو]] شمردن» است و در [[فقه]] سده نخستین، نمودی از عنصر [[اجتهاد]] الرأی بود که در فقه سده ۲ قمری، به‌ویژه نزد [[ابوحنیفه]] و [[پیروان]] او، مفهوم محدودتر و مشخص‌تری یافت. مؤلفان کتب [[اصول فقه]] که در سده‌های بعد درصدد ارائه تعریفی روشن از استحسان بوده‌اند، [[تصوری]] مبهم از ماهیت آن نزد [[فقیهان]] سده ۲ قمری داشتند و همین امر موجب می‌شد تا تشتتی گسترده در تعاریف آنان رخ نماید. در نگرشی کلی و با لحاظ کردن [[مشترکات]] مطرح شده در این تعریفات، می‌توان به [[اجمال]]، استحسان را [[عدول]] از [[حکم]] قیاس به حکمی دیگر، یا به تعبیر دیگر عمل نکردن به قیاس، در مواردی خاص و به جهتی خاص دانست.		اِستِحسان، اصطلاحی برای یکی از روش‌های [[اجتهادی]] در [[فقه اهل سنت]] است که اغلب در عرض [[قیاس]] مطرح می‌شود. این واژه در لغت به معنای «[[نیکو]] شمردن» است و در [[فقه]] سده نخستین، نمودی از عنصر [[اجتهاد]] الرأی بود که در فقه سده ۲ قمری، به‌ویژه نزد [[ابوحنیفه]] و [[پیروان]] او، مفهوم محدودتر و مشخص‌تری یافت. مؤلفان کتب [[اصول فقه]] که در سده‌های بعد درصدد ارائه تعریفی روشن از استحسان بوده‌اند، [[تصوری]] مبهم از ماهیت آن نزد [[فقیهان]] سده ۲ قمری داشتند و همین امر موجب می‌شد تا تشتتی گسترده در تعاریف آنان رخ نماید. در نگرشی کلی و با لحاظ کردن [[مشترکات]] مطرح شده در این تعریفات، می‌توان به [[اجمال]]، استحسان را [[عدول]] از [[حکم]] قیاس به حکمی دیگر، یا به تعبیر دیگر عمل نکردن به قیاس، در مواردی خاص و به جهتی خاص دانست.

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵

2022-07-31T04:59:01Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۲۹
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{امامت}}~~
	{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[استحسان در قرآن]] - [[استحسان در حدیث]] - [[استحسان در فقه سیاسی]]\| پرسش مرتبط = }}		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[استحسان در قرآن]] - [[استحسان در حدیث]] - [[استحسان در فقه سیاسی]]\| پرسش مرتبط = }}

خط ۴۱:		خط ۴۰:

	[[رده:استحسان]]		[[رده:استحسان]]
	~~[[رده:مدخل]]~~

Wasity: جایگزینی متن - 'غالب' به 'غالب'

2022-07-21T04:45:55Z

جایگزینی متن - 'غالب' به 'غالب'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۱۵
خط ۲۰:		خط ۲۰:
	استحسان در منابع اصولی: با شکل‌گیری [[مذاهب فقهی]]، [[اختلاف]] درباره استحسان که از مباحثات شافعی نشأت گرفته بود، [[استمرار]] یافت و دامنه آن به آثار اصولی کشیده شد، که موج تألیف آنها از سده ۴ قمری آغاز شد. با نگرشی تحلیلی باید گفت شافعی شیوه‌ای فقهی با عنوان «استحسان» را مورد [[حمله]] قرار داده بود که آن را ترک یک [[دلیل شرعی]] ([[قیاس]]) بدون در دست داشتن دلیلی معتبر می‌انگاشت، اما استحسان به این معنا اگر پیش از [[شافعی]] وجود داشته است، به تحقیق پس از تدوین [[علم اصول]]، هرگز نمی‌توانست از سوی فقیهی معتبر از هر [[مذهب]] [[فقهی]] [[تأیید]] شود. خوارزمی در گزارش خود درباره جایگاه استحسان نزد [[مذاهب]] سده ۴ قمری، آن را در زمره [[ادله]] مورد [[اختلاف]] آورده، و از مختصات [[فقه]] [[حنفی]] شمرده است؛ در حالی که او [[عدول]] از تعمیم یک [[حکم]] عام در مواردی خاص به رعایت عرف و [[گریز]] از [[عسر و حرج]] نزد [[مالکیان]] را [[استصلاح]]، و نه استحسان نامیده است. گویا در این عصر [[حنفیان]]، به عنوان تنها هواداران این شیوه، آن را با همین نام [[حمایت]] کرده و در برابر حملات [[شافعیان]] پاسخگو بودند، در حالی که این اختلاف ثمره عملی چندانی نداشت.		استحسان در منابع اصولی: با شکل‌گیری [[مذاهب فقهی]]، [[اختلاف]] درباره استحسان که از مباحثات شافعی نشأت گرفته بود، [[استمرار]] یافت و دامنه آن به آثار اصولی کشیده شد، که موج تألیف آنها از سده ۴ قمری آغاز شد. با نگرشی تحلیلی باید گفت شافعی شیوه‌ای فقهی با عنوان «استحسان» را مورد [[حمله]] قرار داده بود که آن را ترک یک [[دلیل شرعی]] ([[قیاس]]) بدون در دست داشتن دلیلی معتبر می‌انگاشت، اما استحسان به این معنا اگر پیش از [[شافعی]] وجود داشته است، به تحقیق پس از تدوین [[علم اصول]]، هرگز نمی‌توانست از سوی فقیهی معتبر از هر [[مذهب]] [[فقهی]] [[تأیید]] شود. خوارزمی در گزارش خود درباره جایگاه استحسان نزد [[مذاهب]] سده ۴ قمری، آن را در زمره [[ادله]] مورد [[اختلاف]] آورده، و از مختصات [[فقه]] [[حنفی]] شمرده است؛ در حالی که او [[عدول]] از تعمیم یک [[حکم]] عام در مواردی خاص به رعایت عرف و [[گریز]] از [[عسر و حرج]] نزد [[مالکیان]] را [[استصلاح]]، و نه استحسان نامیده است. گویا در این عصر [[حنفیان]]، به عنوان تنها هواداران این شیوه، آن را با همین نام [[حمایت]] کرده و در برابر حملات [[شافعیان]] پاسخگو بودند، در حالی که این اختلاف ثمره عملی چندانی نداشت.

	برخلاف اقلیتی از حنفیان چون [[ابو جعفر طحاوی]] که بنابر آنچه به او منسوب داشته‌اند، راه [[انکار]] استحسان را در پیش گرفت، [[غالب]] اصولیان حنفی با پافشاری بر [[مشروعیت]] استحسان، در تعاریفی که از استحسان موردنظر خود به‌دست می‌دادند، شیوه‌ای را مطرح می‌کردند که نمی‌توانست از سوی اصولیان دیگر مذاهب [[اهل سنت]] مورد انکار قرار گیرد. [[ابوالحسن]] کرخی در تعریف استحسان، آن را عبارت از عدول [[مجتهد]] در یک مسئله از حکم کردن به مثل مواردِ نظیر (قیاس) به [[انگیزه]] وجود وجهی قوی‌تر که عدول را اقتضا کند، دانسته است. در تعاریف دیگر گاه آن وجه اقتضا کننده عدول، به‌طور روشن‌تری بازتاب یافته است: وجه مقتضی عدول گاه قیاسی دقیق‌تر یا قوی‌تر از قیاس نخست دانسته شده است. به عنوان نتیجه‌گیری، باید یادآور شد که تعریف ارائه شده از سوی کرخی و تعریفات ثانوی هماهنگ با آن، در عمل با نتایج یک مطالعه تحلیلی درباره استحسانات موجود در فقه [[ابوحنیفه]] [[سازگاری]] دارد.		برخلاف اقلیتی از حنفیان چون [[ابو جعفر طحاوی]] که بنابر آنچه به او منسوب داشته‌اند، راه [[انکار]] استحسان را در پیش گرفت، غالب اصولیان حنفی با پافشاری بر [[مشروعیت]] استحسان، در تعاریفی که از استحسان موردنظر خود به‌دست می‌دادند، شیوه‌ای را مطرح می‌کردند که نمی‌توانست از سوی اصولیان دیگر مذاهب [[اهل سنت]] مورد انکار قرار گیرد. [[ابوالحسن]] کرخی در تعریف استحسان، آن را عبارت از عدول [[مجتهد]] در یک مسئله از حکم کردن به مثل مواردِ نظیر (قیاس) به [[انگیزه]] وجود وجهی قوی‌تر که عدول را اقتضا کند، دانسته است. در تعاریف دیگر گاه آن وجه اقتضا کننده عدول، به‌طور روشن‌تری بازتاب یافته است: وجه مقتضی عدول گاه قیاسی دقیق‌تر یا قوی‌تر از قیاس نخست دانسته شده است. به عنوان نتیجه‌گیری، باید یادآور شد که تعریف ارائه شده از سوی کرخی و تعریفات ثانوی هماهنگ با آن، در عمل با نتایج یک مطالعه تحلیلی درباره استحسانات موجود در فقه [[ابوحنیفه]] [[سازگاری]] دارد.

	بر پایه آنچه یاد شد، در آثار اصولی [[حنفیان]]، استحسان به اعتبار وجه [[عدول]] بر دو قسم است: استحسان القیاس و آن استحسانی است که در آن عدول از یک [[قیاس]] جلی و [[ضعیف]] الاثر به قیاس دیگری است که خفی، اما قوی‌الاثر است؛ قسم دیگر استحسانی است که وجه عدول در آن [[عنایت]] به یک اثر، [[اجماع]] یا ضرورتی باشد که ترک قیاس را اقتضا دارد.		بر پایه آنچه یاد شد، در آثار اصولی [[حنفیان]]، استحسان به اعتبار وجه [[عدول]] بر دو قسم است: استحسان القیاس و آن استحسانی است که در آن عدول از یک [[قیاس]] جلی و [[ضعیف]] الاثر به قیاس دیگری است که خفی، اما قوی‌الاثر است؛ قسم دیگر استحسانی است که وجه عدول در آن [[عنایت]] به یک اثر، [[اجماع]] یا ضرورتی باشد که ترک قیاس را اقتضا دارد.

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۲

2022-07-10T21:58:47Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۲

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۰۱:۲۸
خط ۳۰:		خط ۳۰:

	در [[فقه حنبلی]]، نمونه‌هایی از عمل به استحسان و [[عدول]] از [[قیاس]]، با تصریح به اصطلاح استحسان در کتب مسائل احمد، نقل شده، و گاه نیز از دیگر سو [[نکوهش]] استحسان بی‌پایه از زبان احمد نقل شده است. از همین‌رو، گاه نام [[حنبلیان]] در شمار پذیرندگان استحسان و گاه در عداد مخالفان آن آورده شده است.		در [[فقه حنبلی]]، نمونه‌هایی از عمل به استحسان و [[عدول]] از [[قیاس]]، با تصریح به اصطلاح استحسان در کتب مسائل احمد، نقل شده، و گاه نیز از دیگر سو [[نکوهش]] استحسان بی‌پایه از زبان احمد نقل شده است. از همین‌رو، گاه نام [[حنبلیان]] در شمار پذیرندگان استحسان و گاه در عداد مخالفان آن آورده شده است.
	درباره دیگر [[مذاهب فقهی]]، به اختصار باید بیان داشت که زیدیان در [[تأیید]] استحسان با [[حنفیان]] همراهند؛ [[امامیه]] و [[ظاهریه]]، اساس [[مشروعیت]] قیاس و به تبع آن استحسان را [[انکار]] دارند؛ اما [[اباضیه]]، اگرچه استحسان بی‌پایه را به [[نقد]] می‌گیرند، در روش‌های [[فقهی]] خود از عمل به استحسان روی گردان نبوده‌اند<ref>دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۸، ص۱۶۷ - ۱۶۵.</ref>.<ref>فقه سیاسی (درآمدی بر حقوق اسلامی تطبیقی)، ص۹۵ - ۴۰.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی\|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه فقه سیاسی]]، ص ۱۴۴.</ref>.		درباره دیگر [[مذاهب فقهی]]، به اختصار باید بیان داشت که زیدیان در [[تأیید]] استحسان با [[حنفیان]] همراهند؛ [[امامیه]] و [[ظاهریه]]، اساس [[مشروعیت]] قیاس و به تبع آن استحسان را [[انکار]] دارند؛ اما [[اباضیه]]، اگرچه استحسان بی‌پایه را به [[نقد]] می‌گیرند، در روش‌های [[فقهی]] خود از عمل به استحسان روی گردان نبوده‌اند<ref>دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۸، ص۱۶۷ - ۱۶۵.</ref><ref>فقه سیاسی (درآمدی بر حقوق اسلامی تطبیقی)، ص۹۵ - ۴۰.</ref><ref>[[عباس علی عمید زنجانی\|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه فقه سیاسی]]، ص ۱۴۴.</ref>.

	== منابع ==		== منابع ==

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۱

2022-07-10T15:27:13Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۱

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۰ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۸:۵۷
خط ۱:		خط ۱:
	{{امامت}}		{{امامت}}
	~~<div style~~=~~"background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين~~ مدخل ~~از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>~~		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[استحسان در قرآن]] - [[استحسان در حدیث]] - [[استحسان در فقه سیاسی]]\| پرسش مرتبط = }}
	~~<div style~~=~~"background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">~~[[استحسان در قرآن]] - [[استحسان در حدیث]] - [[استحسان در فقه سیاسی]]~~</div>~~

	==مقدمه==		==مقدمه==

Heydari: جایگزینی متن - '== جستارهای وابسته == == منابع ==' به '== منابع =='

2022-01-04T17:00:15Z

جایگزینی متن - '== جستارهای وابسته == == منابع ==' به '== منابع =='

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۴ ژانویهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۲۰:۳۰
خط ۳۲:		خط ۳۲:
	در [[فقه حنبلی]]، نمونه‌هایی از عمل به استحسان و [[عدول]] از [[قیاس]]، با تصریح به اصطلاح استحسان در کتب مسائل احمد، نقل شده، و گاه نیز از دیگر سو [[نکوهش]] استحسان بی‌پایه از زبان احمد نقل شده است. از همین‌رو، گاه نام [[حنبلیان]] در شمار پذیرندگان استحسان و گاه در عداد مخالفان آن آورده شده است.		در [[فقه حنبلی]]، نمونه‌هایی از عمل به استحسان و [[عدول]] از [[قیاس]]، با تصریح به اصطلاح استحسان در کتب مسائل احمد، نقل شده، و گاه نیز از دیگر سو [[نکوهش]] استحسان بی‌پایه از زبان احمد نقل شده است. از همین‌رو، گاه نام [[حنبلیان]] در شمار پذیرندگان استحسان و گاه در عداد مخالفان آن آورده شده است.
	درباره دیگر [[مذاهب فقهی]]، به اختصار باید بیان داشت که زیدیان در [[تأیید]] استحسان با [[حنفیان]] همراهند؛ [[امامیه]] و [[ظاهریه]]، اساس [[مشروعیت]] قیاس و به تبع آن استحسان را [[انکار]] دارند؛ اما [[اباضیه]]، اگرچه استحسان بی‌پایه را به [[نقد]] می‌گیرند، در روش‌های [[فقهی]] خود از عمل به استحسان روی گردان نبوده‌اند<ref>دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۸، ص۱۶۷ - ۱۶۵.</ref>.<ref>فقه سیاسی (درآمدی بر حقوق اسلامی تطبیقی)، ص۹۵ - ۴۰.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی\|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه فقه سیاسی]]، ص ۱۴۴.</ref>.		درباره دیگر [[مذاهب فقهی]]، به اختصار باید بیان داشت که زیدیان در [[تأیید]] استحسان با [[حنفیان]] همراهند؛ [[امامیه]] و [[ظاهریه]]، اساس [[مشروعیت]] قیاس و به تبع آن استحسان را [[انکار]] دارند؛ اما [[اباضیه]]، اگرچه استحسان بی‌پایه را به [[نقد]] می‌گیرند، در روش‌های [[فقهی]] خود از عمل به استحسان روی گردان نبوده‌اند<ref>دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۸، ص۱۶۷ - ۱۶۵.</ref>.<ref>فقه سیاسی (درآمدی بر حقوق اسلامی تطبیقی)، ص۹۵ - ۴۰.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی\|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه فقه سیاسی]]، ص ۱۴۴.</ref>.

	~~== جستارهای وابسته ==~~

	== منابع ==		== منابع ==