Msadeq در ‏۲۰ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۹:۵۷

2023-02-20T09:57:31Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۰ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۳:۲۷
خط ۳۱:		خط ۳۱:
	[[رده:اعلام]]		[[رده:اعلام]]
	[[رده:رجال تفسیری]]		[[رده:رجال تفسیری]]
			[[رده:طبقه ششم راویان]]

Msadeq: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = اسحاق بن حسان در تراجم و رجال| پرسش مرتبط = }} == آشنایی اجمالی == اسحاق بن حسانر.ک: تنقیح المقال، ج۹، ص۹۵، ش۱۹۳۹؛ معجم رجال الحدیث، ج۳، ص۲۰۴،‌ش ۱۱۳۹؛ مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۱، ص۵۵۹،...» ایجاد کرد

2022-12-17T08:04:52Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = اسحاق بن حسان در تراجم و رجال| پرسش مرتبط = }} == آشنایی اجمالی == اسحاق بن حسان<ref>ر.ک: تنقیح المقال، ج۹، ص۹۵، ش۱۹۳۹؛ معجم رجال الحدیث، ج۳، ص۲۰۴،‌ش ۱۱۳۹؛ مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۱، ص۵۵۹،...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = [[اسحاق بن حسان در تراجم و رجال]]| پرسش مرتبط = }}
== آشنایی اجمالی ==
اسحاق بن حسان<ref>ر.ک: تنقیح المقال، ج۹، ص۹۵، ش۱۹۳۹؛ معجم رجال الحدیث، ج۳، ص۲۰۴،‌ش ۱۱۳۹؛ مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۱، ص۵۵۹، ش۲۰۲۱.</ref> در سند سه [[روایت]]<ref>ر.ک: تفسیر کنز الدقائق، ج۷، ص۶۳، ج۱۰، ص۲۵۱ (با این توضیح که اسحاق بن حفان در این سند، مصحّف اسحاق بن حسان است) و ج۱۴، ص۲۳۳.</ref> [[تفسیر کنز الدقائق]] و به نقل از [[الکافی]] و [[تفسیر القمی]] نقل گردیده است؛ برای نمونه:

{{متن حدیث|فی أصول الکافی: الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنِ الْمُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ بِسْطَامَ بْنِ مُرَّةَ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ حَسَّانَ عَنِ الْهَيْثَمِ بْنِ وَاقِدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ الْعَبْدِيِّ عَنْ سَعْدٍ الْإِسْكَافِ عَنِ الْأَصْبَغِ بْنِ نُبَاتَةَ قَالَ قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ{{ع}} مَا بَالُ أَقْوَامٍ غَيَّرُوا سُنَّةَ رَسُولِ اللَّهِ{{صل}} وَ عَدَلُوا عَنْ وَصِيِّهِ لَا يَتَخَوَّفُونَ أَنْ يَنْزِلَ بِهِمُ الْعَذَابُ ثُمَّ تَلَا هَذِهِ الْآيَةَ- {{متن قرآن|أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ بَدَّلُوا نِعْمَتَ اللَّهِ كُفْرًا وَأَحَلُّوا قَوْمَهُمْ دَارَ الْبَوَارِ * جَهَنَّمَ}}<ref>آیا در (کار) کسانی که ناسپاسی را جایگزین نعمت خداوند کردند و قوم خود را به سرای نابودی درآوردند ننگریسته‌ای؟ * که دوزخ است سوره ابراهیم، آیه ۲۸-۲۹.</ref> ثُمَّ قَالَ نَحْنُ النِّعْمَةُ الَّتِي أَنْعَمَ اللَّهُ بِهَا عَلَى عِبَادِهِ وَ بِنَا يَفُوزُ مَنْ فَازَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ}}<ref>تفسیر کنز الدقائق، ج۷، ص۶۳ به نقل از الکافی، ج۱، ص۲۱۷، ح۱.</ref>.<ref>[[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[رجال تفسیری ج۳ (کتاب)|رجال تفسیری]]، ج۳، ص ۴۳۸.</ref>

==شرح حال [[راوی]]==
نام راوی در [[کتب رجالی]] قدما ذکر نشده است؛ ولی در سند چند روایت، از جمله سه روایت [[کتاب الکافی]] یاد شده است، از این رو [[رجالیان]] متأخر با استناد به روایت کافی نام او را در [[کتاب‌های رجالی]] خود یاد کرده‌اند و هیچ گزارشی از حال وی ارائه نکرده‌اند.

بعضی<ref>مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۱، ص۵۵۹، ش۲۰۲۱.</ref> احتمال دادند که وی با [[اسحاق بن حسان بن قوهی]]، [[ابو یعقوب خریمی]]<ref>اسحاق بن حسان بن قوهی؛ ابو یعقوب الشاعر المعروف بالخریمی جزری نزل بغداد (خوری نزل بغداد) و توفی سنة ۲۱۴ ق. (ر.ک: تاریخ بغداد، ج۶، ص۳۲۴، ش۳۳۶۹؛ الوافی بالوفیات، ج۸، ص۲۶۷؛ الأعلام (زرکلی)، ج۱، ص۲۹۴)..</ref> [[متحد]] است که در [[کتب رجالی اهل سنت]] عنوان شده است؛ ولی هیچ دلیلی بر این [[اتحاد]] ذکر نکردند و ما نیز قرینه‌ای بر این اتحاد پیدا نکردیم، بلکه قرینه بر عدم اتحاد وجود دارد؛ زیرا اسحاق بن حسان بن قوهی از شعرای [[سنی]] و درباری [[مأمون]] و [[امین]] [[عباسی]] بوده و مدایحی از او در این باره بر جای مانده است؛ مانند مدایحی که درباره [[محمد بن منصور بن زیاد]]، [[یحیی بن خالد]] و... سروده است<ref>ر.ک: تاریخ بغداد، ج۶، ص۳۲۴، ش۳۳۶۹؛ إکمال الکمال، ج۳، ص۲۴۳؛ تاریخ مدینة دمشق، ج۸، ص۱۹۸-۲۰۰.</ref>، در حالی که محتوای [[روایات]] [[احمد بن حسان]] در [[منابع روایی شیعه]]، بر [[شیعی]] بودن وی دلالت دارد.<ref>[[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[رجال تفسیری ج۳ (کتاب)|رجال تفسیری]]، ج۳، ص ۴۳۹.</ref>

==[[طبقه راوی]]==
از [[تاریخ]] ولادت و [[وفات]] [[راوی]] اطلاعی در درست نیست و تمام روایات او از [[معصومان]]{{عم}} با چند واسطه نقل شده است. [[آیت الله بروجردی]]، اسحاق بن حسان را از طبقه ششم [[راویان]] برشمرده است<ref>طبقات رجال الکافی، ص۶۲.</ref>.<ref>[[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[رجال تفسیری ج۳ (کتاب)|رجال تفسیری]]، ج۳، ص ۴۳۹-۴۴۰.</ref>

==[[استادان]] و [[شاگردان راوی]]==
چند روایتی که از اسحاق بن حسان در کتب [[روایی]] [[شیعه]] نقل شده، [[بسطام بن مره]] از وی [[روایت]] کرده که [[شاگرد]] [[حدیثی]] او محسوب می‌گردد و ایشان از [[هیثم بن واقد]] روایت کرده که استاد حدیثی او به شمار می‌آید<ref>تفسیر کنز الدقائق، ج۷، ص۶۳.</ref> و در یک سند [[ابراهیم بن عبد الرحمن]] از اسحاق بن حسان و او از [[عیسی بن بشیر]] روایت کرده است<ref>وسائل الشیعه، ج۲۵، ص۲۲۶..</ref> و در بعضی [[اسناد]] هم عنوان [[اسحاق بن حسان العلاف العارف]] آمده که دلیلی بر اتحادش با راوی مورد بحث پیدا نکردیم.<ref>[[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[رجال تفسیری ج۳ (کتاب)|رجال تفسیری]]، ج۳، ص ۴۴۰.</ref>

==جایگاه حدیثی راوی==
چون نام راوی در [[کتب رجالی]] عنوان نشده و [[جرح]] و تعدیلی از او صورت نگرفته، طبق قاعده، از [[راویان مجهول]] یا مهمل شمرده می‌شود؛ ولی با توجه به قرار گرفتن نام وی در [[سند روایت]] [[تفسیر القمی]]<ref>تفسیر القمی، ج۲، ص۱۴۸ و ۴۱۷.</ref>، نیز بررسی محتوای روایاتش<ref>ر.ک: تفسیر القمی، ج۲، ص۴۱۷؛ بصائر الدرجات، ج۱، ص۳۰۶، ح۱۵.</ref> که مضامین بلندی دارد، می‌‌توان [[حُسن حال]] وی را دریافت؛ از جمله این دو [[روایت]]:
#{{متن حدیث|... عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ حَسَّانَ عَنِ الْهَيْثَمِ بْنِ وَاقِدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ الْعَبْدِيِّ عَنْ سَعْدٍ الْإِسْكَافِ عَنِ الْأَصْبَغِ بْنِ نُبَاتَةَ قَالَ قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ{{ع}}: مَا بَالُ أَقْوَامٍ غَيَّرُوا سُنَّةَ رَسُولِ اللَّهِ{{صل}} وَ عَدَلُوا عَنْ وَصِيِّهِ لَا يَتَخَوَّفُونَ أَنْ يَنْزِلَ بِهِمُ الْعَذَابُ ثُمَّ تَلَا هَذِهِ الْآيَةَ- {{متن قرآن|أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ بَدَّلُوا نِعْمَتَ اللَّهِ كُفْرًا وَأَحَلُّوا قَوْمَهُمْ دَارَ الْبَوَارِ * جَهَنَّمَ}}<ref>آیا در (کار) کسانی که ناسپاسی را جایگزین نعمت خداوند کردند و قوم خود را به سرای نابودی درآوردند ننگریسته‌ای؟ * که دوزخ است سوره ابراهیم، آیه ۲۸-۲۹.</ref> ثُمَّ قَالَ نَحْنُ النِّعْمَةُ الَّتِي أَنْعَمَ اللَّهُ بِهَا عَلَى عِبَادِهِ وَ بِنَا يَفُوزُ مَنْ فَازَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ}}<ref>الکافی، ج۱، ص۲۱۷، ح۱.</ref>.
#{{متن حدیث|... عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ حَسَّانَ عَنِ الْهَيْثَمِ بْنِ وَاقِدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ الْعَمْرِيِّ عَنْ سَعْدٍ الْإِسْكَافِ عَنِ الْأَصْبَغِ بْنِ نُبَاتَةَ قَالَ: أَمَرَنَا أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ{{ع}} بِالْمَسِيرِ إِلَى الْمَدَائِنِ مِنَ الْكُوفَةِ فَسِرْنَا يَوْمَ الْأَحَدِ وَ تَخَلَّفَ عَمْرُو بْنُ حُرَيْثٍ فِي سَبْعَةِ نَفَرٍ فَخَرَجُوا إِلَى مَكَانٍ بِالْحِيرَةِ تُسَمَّى الْخَوَرْنَقَ قَالُوا نَتَنَزَّهُ فَإِذَا كَانَ يَوْمُ الْأَرْبِعَاءِ لَحِقْنَا عَلِيّاً{{ع}} قَبْلَ أَنْ يُجَمِّعَ فَبَيْنَا هُمْ يَتَغَذَّوْنَ إِذْ خَرَجَ عَلَيْهِمْ ضَبٌّ فَصَادُوهُ فَأَخَذَهُ عَمْرُو بْنُ حُرَيْثٍ فَبَسَطَ كَفّاً فَقَالَ بَايِعُوهُ هَذَا أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ فَبَايَعَهُ السَّبْعَةُ وَ عَمْرٌو ثَامِنُهُمْ وَ ارْتَحَلُوا لَيْلَةَ الْأَرْبِعَاءِ فَقَدِمُوا الْمَدَائِنَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ وَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَى الْمِنْبَرِ يَخْطُبُ وَ لَمْ يُفَارِقْ بَعْضُهُمْ بَعْضاً وَ كَانُوا جَمِيعاً حَتَّى نَزَلُوا بَابَ الْمَسْجِدِ فَلَمَّا دَخَلُوا نَظَرَ إِلَيْهِمْ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ فَقَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ{{صل}} أَسَرَّ إِلَيَّ أَلْفَ حَدِيثٍ فِي كُلِّ حَدِيثٍ أَلْفُ بَابٍ لِكُلِّ بَابٍ مِفْتَاحٌ وَ إِنِّي سَمِعْتُ اللَّهَ يَقُولُ {{متن قرآن|يَوْمَ نَدْعُو كُلَّ أُنَاسٍ بِإِمَامِهِمْ}}<ref>روزی که هر دسته‌ای را با پیشوایشان فرا می‌خوانیم آنگاه کسانی که کارنامه‌شان را به دست راست آنان دهند، آن را می‌خوانند و به آنها سر مویی ستم نخواهد شد سوره اسراء، آیه ۷۱.</ref> وَ إِنِّي أُقْسِمُ لَكُمْ بِاللَّهِ لَتُبْعَثَنَّ ثَمَانِيَةُ نَفَرٍ إِمَامُهُمُ الضَّبُّ وَ لَوْ شِئْتُ أَنْ أُسَمِّيَهُمْ فَعَلْتُ<ref>در المناقب (ابن شهر آشوب)، ج۲، ص۹۸ جمله {{متن حدیث|فَتَغَيَّرَتْ أَلْوَانُهُمْ وَ ارْتَعَدَتْ فَرَائِصُهُمْ}} اضافه آمده است.</ref>. قَالَ<ref>{{عربی|أی: قال أصبغ بن نباته}}.</ref>: فَلَوْ رَأَيْتَ عَمْرَو بْنَ حُرَيْثٍ<ref>شیخ طوسی: {{عربی|عدو لله ملعون}}. (رجال الطوسی، ص۹۰).</ref> يَنْتَقِضُ كَمَا يَنْتَقِضُ السَّعَفَةُ حَيَاءً وَ لَوْماً}}<ref>بصائر الدرجات، ج۱، ص۳۰۶، ح۱۵؛ {{متن حدیث|فَلَقَدْ رَأَيْتُ عَمْرَو بْنَ حُرَيْثٍ قَدْ سَقَطَ كَمَا تَسْقُطُ السَّعَفَةُ حَيَاءً وَ لَوْماً}}. (الخصال، ص۶۴۵، ح۲۶).</ref>.<ref>[[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[رجال تفسیری ج۳ (کتاب)|رجال تفسیری]]، ج۳، ص ۴۴۰-۴۴۲.</ref>

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده: IM009727.jpg|22px]] [[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[رجال تفسیری ج۳ (کتاب)|'''رجال تفسیری ج۳''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:اعلام]]
[[رده:رجال تفسیری]]

اسحاق بن حسان - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Msadeq در ‏۲۰ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۹:۵۷