اسرائیلیات - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Wasity: جایگزینی متن - 'سال' به 'سال'

2023-01-05T09:09:35Z

جایگزینی متن - 'سال' به 'سال'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۵ ژانویهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۲:۳۹
خط ۶۲:		خط ۶۲:

	== اخبار [[وهب بن منبه]] ==		== اخبار [[وهب بن منبه]] ==
	[[ابوعبدالله وهب بن منبّه بن کامل یمنی]]<ref>وهب بن منبّه دیگری نیز در کتاب‌های رجال آمده که اهل مدینه و از انصار بوده و جدّ او «حزن» است (ر. ک: ابو حاتم، کتاب الثقات، ج۵، ص۴۸۸).</ref> را گفته‌اند در آخر [[خلافت عثمان]] [[سال]] ۳۴ ه‍‌. ق به [[دنیا]] آمد و در سال ۱۱۰ یا ۱۱۳، ۱۱۴ ه‍‌. ق [[وفات]] کرد<ref>ر. ک: ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج۴، ص۵۴۴، ۵۴۵، ۵۵۶ و ۵۵۷.</ref>. [[ابن جوزی]] دربارۀ وی گفته است: بعد از اینکه مدتی [[یهودی]] بوده، [[مسلمان]] شده است، و او را از کسانی که در [[فضیلت]] [[اعمال]]، [[حدیث]] می‌ساخته به شمار آورده است<ref>ابن جوزی، الموضوعات، ج۱، ص۸.</ref>. وی نزد رجال‌شناسان [[شیعه]] [[ضعیف]] است و حدیث‌هایش قابل [[اعتماد]] نیست<ref>نجاشی خبر داده است: محمد بن حسن بن ولید روایاتی را که محمد بن احمد بن یحیی بن عمران اشعری ثقه و مورد اعتماد از وهب بن منبّه نقل کرده، معتبر ندانسته و آنها را [از روایات معتبر] استثنا کرده است (ر. ک: رجال النجاشی، ص۳۴۸، رقم ۹۳۹) شیخ طوسی نیز چنین استثنایی را از ابو جعفر ابن بابویه خبر داده است (ر. ک: الفهرست، ص۱۴۵، رقم ۶۱۲).</ref>، ولی سخن رجال‌شناسان [[اهل تسنن]] درباره وی مختلف است. [[ذهبی]] و [[ابن حجر]] [[گواهی]] به [[ثقه]] بودن وی را از [[عجلی]]، [[ابو زرعه]] و [[نسائی]] نقل کرده‌اند <ref>ر. ک: ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج۴، ص۵۴۵؛ ابن حجر، تهذیب التهذیب، ج۱۱، ص۱۴۷.</ref>، ولی از [[احمد بن حنبل]] نقل شده که به مردی از [[اهل]] [[خراسان]] گفت: از محمد بن ازهر جوزجانی [[حدیث]] ننویسید تا [[توبه]] کند و از [[دروغگویان]]، [[تفسیر]] کلبی و از [[عبد المنعم]] [[احادیث]] وهب منبه را نقل نکند<ref>ر. ک: ابن حنبل، العلل و معرفة الرجال، ج۳، ص۲۶۱، رقم ۵۱۵۳.</ref>. ذهبی در معرفی وی گفته است: ثقه و [[راستگو]] و نقل وی از کتاب‌های [[اسرائیلی]] زیاد است.... فلاس به [[تنهایی]] او را [[تضعیف]] کرده، ولی گروهی او را توثیق کرده‌اند<ref>ذهبی، میزان الاعتدال، ج۴، ص۳۵۲، ۳۵۳، رقم ۹۴۳۳.</ref>.		[[ابوعبدالله وهب بن منبّه بن کامل یمنی]]<ref>وهب بن منبّه دیگری نیز در کتاب‌های رجال آمده که اهل مدینه و از انصار بوده و جدّ او «حزن» است (ر. ک: ابو حاتم، کتاب الثقات، ج۵، ص۴۸۸).</ref> را گفته‌اند در آخر [[خلافت عثمان]] سال ۳۴ ه‍‌. ق به [[دنیا]] آمد و در سال ۱۱۰ یا ۱۱۳، ۱۱۴ ه‍‌. ق [[وفات]] کرد<ref>ر. ک: ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج۴، ص۵۴۴، ۵۴۵، ۵۵۶ و ۵۵۷.</ref>. [[ابن جوزی]] دربارۀ وی گفته است: بعد از اینکه مدتی [[یهودی]] بوده، [[مسلمان]] شده است، و او را از کسانی که در [[فضیلت]] [[اعمال]]، [[حدیث]] می‌ساخته به شمار آورده است<ref>ابن جوزی، الموضوعات، ج۱، ص۸.</ref>. وی نزد رجال‌شناسان [[شیعه]] [[ضعیف]] است و حدیث‌هایش قابل [[اعتماد]] نیست<ref>نجاشی خبر داده است: محمد بن حسن بن ولید روایاتی را که محمد بن احمد بن یحیی بن عمران اشعری ثقه و مورد اعتماد از وهب بن منبّه نقل کرده، معتبر ندانسته و آنها را [از روایات معتبر] استثنا کرده است (ر. ک: رجال النجاشی، ص۳۴۸، رقم ۹۳۹) شیخ طوسی نیز چنین استثنایی را از ابو جعفر ابن بابویه خبر داده است (ر. ک: الفهرست، ص۱۴۵، رقم ۶۱۲).</ref>، ولی سخن رجال‌شناسان [[اهل تسنن]] درباره وی مختلف است. [[ذهبی]] و [[ابن حجر]] [[گواهی]] به [[ثقه]] بودن وی را از [[عجلی]]، [[ابو زرعه]] و [[نسائی]] نقل کرده‌اند <ref>ر. ک: ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج۴، ص۵۴۵؛ ابن حجر، تهذیب التهذیب، ج۱۱، ص۱۴۷.</ref>، ولی از [[احمد بن حنبل]] نقل شده که به مردی از [[اهل]] [[خراسان]] گفت: از محمد بن ازهر جوزجانی [[حدیث]] ننویسید تا [[توبه]] کند و از [[دروغگویان]]، [[تفسیر]] کلبی و از [[عبد المنعم]] [[احادیث]] وهب منبه را نقل نکند<ref>ر. ک: ابن حنبل، العلل و معرفة الرجال، ج۳، ص۲۶۱، رقم ۵۱۵۳.</ref>. ذهبی در معرفی وی گفته است: ثقه و [[راستگو]] و نقل وی از کتاب‌های [[اسرائیلی]] زیاد است.... فلاس به [[تنهایی]] او را [[تضعیف]] کرده، ولی گروهی او را توثیق کرده‌اند<ref>ذهبی، میزان الاعتدال، ج۴، ص۳۵۲، ۳۵۳، رقم ۹۴۳۳.</ref>.

	همچنین ذهبی در اثر دیگر خود دربارۀ وی گفته است [[روایات]] [[مسند]] وی اندک و زیادی [[علم]] او در [[اسرائیلیات]] و از نوشته‌های [[اهل کتاب]] است و از وی نقل کرده که گفت: سی کتابی را که بر سی [[پیامبر]] نازل شده، خوانده‌ام و در خبر دیگر آمده که گفت: نود و چند کتاب از کتاب‌های [[خدا]] را خوانده‌ام که هفتادتای آنها در کنیسه‌ها (معبدها) است و بیست‌تای آنها را جز افرادی اندک نمی‌دانند<ref>همو، سیر اعلام النبلاء، ج۴، ص۵۴۵، ۵۴۷ و ۵۵۱.</ref>.		همچنین ذهبی در اثر دیگر خود دربارۀ وی گفته است [[روایات]] [[مسند]] وی اندک و زیادی [[علم]] او در [[اسرائیلیات]] و از نوشته‌های [[اهل کتاب]] است و از وی نقل کرده که گفت: سی کتابی را که بر سی [[پیامبر]] نازل شده، خوانده‌ام و در خبر دیگر آمده که گفت: نود و چند کتاب از کتاب‌های [[خدا]] را خوانده‌ام که هفتادتای آنها در کنیسه‌ها (معبدها) است و بیست‌تای آنها را جز افرادی اندک نمی‌دانند<ref>همو، سیر اعلام النبلاء، ج۴، ص۵۴۵، ۵۴۷ و ۵۵۱.</ref>.

Wasity: جایگزینی متن - 'بنده خدا' به 'بنده خدا'

2022-12-13T05:59:39Z

جایگزینی متن - 'بنده خدا' به 'بنده خدا'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ دسامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۹:۲۹
خط ۳۹:		خط ۳۹:
	== راه یافتن [[اسرائیلیات]] به [[روایات تفسیری]] ==		== راه یافتن [[اسرائیلیات]] به [[روایات تفسیری]] ==
	«اسرائیلیات» جمع «اسرائیلیّه» و اسرائیلیّه منسوب به [[اسرائیل]] است<ref>ر. ک: لغت‌نامه دهخدا، ج۲، ص۱۹۲۴ (کلمه «اسرائیلیّه»).</ref>. «اسرائیل» [[لقب]] [[حضرت یعقوب]] فرزند [[حضرت اسحاق]] است<ref>طوسی در [[تفسیر آیه]] ۹۳ [[آل عمران]] که کلمه «اسرائیل» را دربر دارد، گفته است: {{عربی\|و کان اسرائیل و هو یعقوب بن اسحاق بن ابراهیم نذر...}} (التبیان فی [[تفسیر القرآن]]، ج۲، ص۵۳۲) در تفسیر آیه ۴۰ [[سوره بقره]] در توضیح کلمه اسرائیل گفته است: به [[زبان عربی]] «[[اسرا]]» به‌معنای [[عبد]] و «ئیل» به‌معنای [[الله]] است، پس [کلمه اسرائیل] مانند عبد الله [مضاف و مضاف الیه] می‌باشد (التبیان فی تفسیر القرآن، ج۱، ص۱۸۰). در لغت‌نامۀ دهخدا در کلمۀ «[[بنی اسرائیل]]» آمده است:		«اسرائیلیات» جمع «اسرائیلیّه» و اسرائیلیّه منسوب به [[اسرائیل]] است<ref>ر. ک: لغت‌نامه دهخدا، ج۲، ص۱۹۲۴ (کلمه «اسرائیلیّه»).</ref>. «اسرائیل» [[لقب]] [[حضرت یعقوب]] فرزند [[حضرت اسحاق]] است<ref>طوسی در [[تفسیر آیه]] ۹۳ [[آل عمران]] که کلمه «اسرائیل» را دربر دارد، گفته است: {{عربی\|و کان اسرائیل و هو یعقوب بن اسحاق بن ابراهیم نذر...}} (التبیان فی [[تفسیر القرآن]]، ج۲، ص۵۳۲) در تفسیر آیه ۴۰ [[سوره بقره]] در توضیح کلمه اسرائیل گفته است: به [[زبان عربی]] «[[اسرا]]» به‌معنای [[عبد]] و «ئیل» به‌معنای [[الله]] است، پس [کلمه اسرائیل] مانند عبد الله [مضاف و مضاف الیه] می‌باشد (التبیان فی تفسیر القرآن، ج۱، ص۱۸۰). در لغت‌نامۀ دهخدا در کلمۀ «[[بنی اسرائیل]]» آمده است:
	اسرائیل به [[زبان عبری]] لقب [[یعقوب]] {{ع}} است و «اسرا» به‌معنای برگزیده و «ئیل» اسم [[حق‌تعالی]] و بعضی گفته‌اند اسرائیل به‌معنای [[بنده~~]] [[~~خدا]] است (لغت‌نامه دهخدا، ج۳، ص۴۳۸۱) و در کلمه «اسرائیل» از «[[سفر]] پیدایش» نقل کرده که «اسرائیل در [[عبری]] به‌معنای کسی است که بر خدا مظفر گشت و آن لقب [[یعقوب بن اسحاق]] است که در هنگام مصارعه با [[فرشته]] خدا در فنیئل بدان ملقب گردید» (لغت‌نامه دهخدا، ج۳، ج۲، ص۱۹۲۱).</ref>. و حضرت یعقوب یکی از پیامبرانی می‌باشد که نامش در [[قرآن]] بارها آمده است<ref>نام یعقوب ۱۶ بار در قرآن ذکر شده است؛ از جمله در آیه ۱۳۶ بقره و آیه ۴۵ سوره ص.</ref>. [[بنی‌اسرائیل]] به‌معنای [[پسران یعقوب]] است، ولی به [[یهودیان]] (چه آنها که نسبشان به حضرت یعقوب می‌رسد و چه غیر آنان) به لحاظ‍ اینکه خود را از [[پیروان]] [[حضرت موسی]] - علی نبینا و آله و {{ع}} - می‌دانند و حضرت موسی از [[نوادگان]] حضرت یعقوب می‌باشد، بنی اسرائیل و [[اسرائیلی]] گفته می‌شود<ref>طوسی در تفسیر آیه ۴۰ سوره بقره که مشتمل بر کلمۀ «بنی اسرائیل» است: {{عربی\|قال اکثر المفسرین ان المعنی یا بنی اسرائیل، احبار الیهود الذین کانوا بین ظهرانی مهاجر رسول الله {{صل}} و هو المحکی عن ابن عباس، و قال الجبائی: المعنی به بنو اسرائیل من الیهود و النصاری و نسبهم الاب الاعلی کما قال: {{متن قرآن\|يَا بَنِي آدَمَ خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ}}}} (التبیان، ج۱، ص۱۸۱) امین الاسلام طبرسی نیز در تفسیر «یا بنی اسرائیل» گفته است: {{عربی\|یعنی یا بنی یعقوب، نسبهم الی الاب الاعلی کما قال: یا بنی آدم و الخطاب للیهود و النصاری و قیل هو خطاب للیهود الذین کانوا بالمدینة و ما حولها عن ابن عباس}}؛ (مجمع البیان، ج۱، ص۲۰۷).</ref> و از اینجا کلمۀ اسرائیلیّه با کلمۀ «[[یهودیّت]]» مرادف شده است، و در اصطلاح [[حدیث]] به [[روایات]] و اخباری که از [[دانشمندان]] یا کتاب‌های [[یهود]] به‌دست آمده باشد، [[اسرائیلیات]] گفته می‌شود<ref>دهخدا گفته است: «اسرائیلیات روایات و اخباری است که از بنی اسرائیل در اخبار اسلامی آورده‌اند، تاریخ، اخبار و قصصی که از طریقۀ یهود داخل اسلام شده و غالباً خرافی دروغ و بی‌بنیان است» (لغت‌نامه دهخدا، ج۲، ص۱۹۲۴، کلمه «اسرائیلیات»).</ref> و گاهی از باب تغلیب، این عنوان را به روایات و اخباری که از دانشمندان یا کتاب‌های [[مسیحیان]] دریافت شده باشد نیز تعمیم می‌دهند و از «اسرائیلیات» مطلق [[اخبار]] دریافت شده از دانشمندان یا کتاب‌های [[یهودیان]] و مسیحیان را [[اراده]] می‌کنند<ref>ر. ک: موسوی بجنوردی، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۸، ص۲۹۰.</ref> و مقصود از آن در عنوان فوق نیز همین معنا است.		اسرائیل به [[زبان عبری]] لقب [[یعقوب]] {{ع}} است و «اسرا» به‌معنای برگزیده و «ئیل» اسم [[حق‌تعالی]] و بعضی گفته‌اند اسرائیل به‌معنای [[بنده خدا]] است (لغت‌نامه دهخدا، ج۳، ص۴۳۸۱) و در کلمه «اسرائیل» از «[[سفر]] پیدایش» نقل کرده که «اسرائیل در [[عبری]] به‌معنای کسی است که بر خدا مظفر گشت و آن لقب [[یعقوب بن اسحاق]] است که در هنگام مصارعه با [[فرشته]] خدا در فنیئل بدان ملقب گردید» (لغت‌نامه دهخدا، ج۳، ج۲، ص۱۹۲۱).</ref>. و حضرت یعقوب یکی از پیامبرانی می‌باشد که نامش در [[قرآن]] بارها آمده است<ref>نام یعقوب ۱۶ بار در قرآن ذکر شده است؛ از جمله در آیه ۱۳۶ بقره و آیه ۴۵ سوره ص.</ref>. [[بنی‌اسرائیل]] به‌معنای [[پسران یعقوب]] است، ولی به [[یهودیان]] (چه آنها که نسبشان به حضرت یعقوب می‌رسد و چه غیر آنان) به لحاظ‍ اینکه خود را از [[پیروان]] [[حضرت موسی]] - علی نبینا و آله و {{ع}} - می‌دانند و حضرت موسی از [[نوادگان]] حضرت یعقوب می‌باشد، بنی اسرائیل و [[اسرائیلی]] گفته می‌شود<ref>طوسی در تفسیر آیه ۴۰ سوره بقره که مشتمل بر کلمۀ «بنی اسرائیل» است: {{عربی\|قال اکثر المفسرین ان المعنی یا بنی اسرائیل، احبار الیهود الذین کانوا بین ظهرانی مهاجر رسول الله {{صل}} و هو المحکی عن ابن عباس، و قال الجبائی: المعنی به بنو اسرائیل من الیهود و النصاری و نسبهم الاب الاعلی کما قال: {{متن قرآن\|يَا بَنِي آدَمَ خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ}}}} (التبیان، ج۱، ص۱۸۱) امین الاسلام طبرسی نیز در تفسیر «یا بنی اسرائیل» گفته است: {{عربی\|یعنی یا بنی یعقوب، نسبهم الی الاب الاعلی کما قال: یا بنی آدم و الخطاب للیهود و النصاری و قیل هو خطاب للیهود الذین کانوا بالمدینة و ما حولها عن ابن عباس}}؛ (مجمع البیان، ج۱، ص۲۰۷).</ref> و از اینجا کلمۀ اسرائیلیّه با کلمۀ «[[یهودیّت]]» مرادف شده است، و در اصطلاح [[حدیث]] به [[روایات]] و اخباری که از [[دانشمندان]] یا کتاب‌های [[یهود]] به‌دست آمده باشد، [[اسرائیلیات]] گفته می‌شود<ref>دهخدا گفته است: «اسرائیلیات روایات و اخباری است که از بنی اسرائیل در اخبار اسلامی آورده‌اند، تاریخ، اخبار و قصصی که از طریقۀ یهود داخل اسلام شده و غالباً خرافی دروغ و بی‌بنیان است» (لغت‌نامه دهخدا، ج۲، ص۱۹۲۴، کلمه «اسرائیلیات»).</ref> و گاهی از باب تغلیب، این عنوان را به روایات و اخباری که از دانشمندان یا کتاب‌های [[مسیحیان]] دریافت شده باشد نیز تعمیم می‌دهند و از «اسرائیلیات» مطلق [[اخبار]] دریافت شده از دانشمندان یا کتاب‌های [[یهودیان]] و مسیحیان را [[اراده]] می‌کنند<ref>ر. ک: موسوی بجنوردی، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۸، ص۲۹۰.</ref> و مقصود از آن در عنوان فوق نیز همین معنا است.

	از آنجا که [[قرآن کریم]] کتاب [[حکمت]] و [[هدایت]] است و در بیان مطالب به مقداری که برای هدایت و پندگیری [[انسان]] ضروری باشد، اکتفا می‌کند، بسیاری از داستان‌های [[پیامبران]] و [[امت‌های پیشین]] را موجز و سربسته یادآور شده است. کنجکاوی [[مسلمانان]] برای پی بردن به تفصیل و جزئیات آن داستان‌ها از یک‌سو و ایجاد موانع برای آشنایی و ارتباط‍ مسلمانان با [[اهل بیت]] خاص [[پیامبر]] {{صل}} که [[مفسران]] برگزیدۀ [[خدا]] بوده‌اند، از سوی دیگر و [[گمان]] برخی [[صحابه]] و [[تابعین]] به اینکه کتاب‌ها و [[دانشمندان یهودی]] و [[مسیحی]] منبعی برای [[شناخت]] جزئیات و تفصیل آن داستان‌ها است، از سوی سوم، موجب شد که برخی [[مسلمانان]] برای پی بردن به تفصیل و جزئیات آن داستان‌ها به [[دانشمندان یهودی]] و [[مسیحی]] و کتاب‌های آنان روی آورند و از این راه، [[اسرائیلیات]] به کتاب‌های مسلمانان وارد شود. در [[عصر رسالت]] به واسطۀ حضور [[پیامبر]] {{صل}} در بین مسلمانان و [[نهی]] آن [[حضرت]] از [[رجوع]] به [[اهل کتاب]]، [[تفسیر قرآن]] از آمیخته شدن به اسرائیلیات مصون ماند، ولی پس از [[رحلت]] آن حضرت با فاصله گرفتن مسلمانان از عصر رسالت و فراموش شدن نهی آن حضرت و [[اسلام آوردن]] برخی [[دانشمندان]] [[اهل کتاب]] و حضور آنان در بین مسلمانان، زمینه برای ورود اسرائیلیات به حوزۀ [[تفسیر]] فراهم شد. در آغاز به وسیلۀ برخی [[صحابه]] باب [[رجوع به دانشمندان]] اهل کتاب گشوده شد و سپس در عصر [[تابعین]]، استفادۀ از آنان گسترش یافت و به‌تدریج بخش زیادی از اسرائیلیات به [[روایات]] و [[کتاب‌های تفسیری]] راه یافت و این را نیز یکی از تحوّلات [[تفسیر در عصر تابعین]] که برهه‌ای از حضور [[امامان معصوم]] {{عم}} است، می‌توان به شمار آورد. اینک برخی روایات و شواهد [[تاریخی]] را که بر مطالب یادشده دلالت دارد، ذیل چند عنوان یادآور می‌شویم<ref>[[علی اکبر بابایی\|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)\|تاریخ تفسیر قرآن]]، ص ۴۳۱-۴۳۲.</ref>:		از آنجا که [[قرآن کریم]] کتاب [[حکمت]] و [[هدایت]] است و در بیان مطالب به مقداری که برای هدایت و پندگیری [[انسان]] ضروری باشد، اکتفا می‌کند، بسیاری از داستان‌های [[پیامبران]] و [[امت‌های پیشین]] را موجز و سربسته یادآور شده است. کنجکاوی [[مسلمانان]] برای پی بردن به تفصیل و جزئیات آن داستان‌ها از یک‌سو و ایجاد موانع برای آشنایی و ارتباط‍ مسلمانان با [[اهل بیت]] خاص [[پیامبر]] {{صل}} که [[مفسران]] برگزیدۀ [[خدا]] بوده‌اند، از سوی دیگر و [[گمان]] برخی [[صحابه]] و [[تابعین]] به اینکه کتاب‌ها و [[دانشمندان یهودی]] و [[مسیحی]] منبعی برای [[شناخت]] جزئیات و تفصیل آن داستان‌ها است، از سوی سوم، موجب شد که برخی [[مسلمانان]] برای پی بردن به تفصیل و جزئیات آن داستان‌ها به [[دانشمندان یهودی]] و [[مسیحی]] و کتاب‌های آنان روی آورند و از این راه، [[اسرائیلیات]] به کتاب‌های مسلمانان وارد شود. در [[عصر رسالت]] به واسطۀ حضور [[پیامبر]] {{صل}} در بین مسلمانان و [[نهی]] آن [[حضرت]] از [[رجوع]] به [[اهل کتاب]]، [[تفسیر قرآن]] از آمیخته شدن به اسرائیلیات مصون ماند، ولی پس از [[رحلت]] آن حضرت با فاصله گرفتن مسلمانان از عصر رسالت و فراموش شدن نهی آن حضرت و [[اسلام آوردن]] برخی [[دانشمندان]] [[اهل کتاب]] و حضور آنان در بین مسلمانان، زمینه برای ورود اسرائیلیات به حوزۀ [[تفسیر]] فراهم شد. در آغاز به وسیلۀ برخی [[صحابه]] باب [[رجوع به دانشمندان]] اهل کتاب گشوده شد و سپس در عصر [[تابعین]]، استفادۀ از آنان گسترش یافت و به‌تدریج بخش زیادی از اسرائیلیات به [[روایات]] و [[کتاب‌های تفسیری]] راه یافت و این را نیز یکی از تحوّلات [[تفسیر در عصر تابعین]] که برهه‌ای از حضور [[امامان معصوم]] {{عم}} است، می‌توان به شمار آورد. اینک برخی روایات و شواهد [[تاریخی]] را که بر مطالب یادشده دلالت دارد، ذیل چند عنوان یادآور می‌شویم<ref>[[علی اکبر بابایی\|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)\|تاریخ تفسیر قرآن]]، ص ۴۳۱-۴۳۲.</ref>:

Wasity: جایگزینی متن - 'برگزیده' به 'برگزیده'

2022-09-15T08:05:06Z

جایگزینی متن - 'برگزیده' به 'برگزیده'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۵ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۱:۳۵
خط ۳۹:		خط ۳۹:
	== راه یافتن [[اسرائیلیات]] به [[روایات تفسیری]] ==		== راه یافتن [[اسرائیلیات]] به [[روایات تفسیری]] ==
	«اسرائیلیات» جمع «اسرائیلیّه» و اسرائیلیّه منسوب به [[اسرائیل]] است<ref>ر. ک: لغت‌نامه دهخدا، ج۲، ص۱۹۲۴ (کلمه «اسرائیلیّه»).</ref>. «اسرائیل» [[لقب]] [[حضرت یعقوب]] فرزند [[حضرت اسحاق]] است<ref>طوسی در [[تفسیر آیه]] ۹۳ [[آل عمران]] که کلمه «اسرائیل» را دربر دارد، گفته است: {{عربی\|و کان اسرائیل و هو یعقوب بن اسحاق بن ابراهیم نذر...}} (التبیان فی [[تفسیر القرآن]]، ج۲، ص۵۳۲) در تفسیر آیه ۴۰ [[سوره بقره]] در توضیح کلمه اسرائیل گفته است: به [[زبان عربی]] «[[اسرا]]» به‌معنای [[عبد]] و «ئیل» به‌معنای [[الله]] است، پس [کلمه اسرائیل] مانند عبد الله [مضاف و مضاف الیه] می‌باشد (التبیان فی تفسیر القرآن، ج۱، ص۱۸۰). در لغت‌نامۀ دهخدا در کلمۀ «[[بنی اسرائیل]]» آمده است:		«اسرائیلیات» جمع «اسرائیلیّه» و اسرائیلیّه منسوب به [[اسرائیل]] است<ref>ر. ک: لغت‌نامه دهخدا، ج۲، ص۱۹۲۴ (کلمه «اسرائیلیّه»).</ref>. «اسرائیل» [[لقب]] [[حضرت یعقوب]] فرزند [[حضرت اسحاق]] است<ref>طوسی در [[تفسیر آیه]] ۹۳ [[آل عمران]] که کلمه «اسرائیل» را دربر دارد، گفته است: {{عربی\|و کان اسرائیل و هو یعقوب بن اسحاق بن ابراهیم نذر...}} (التبیان فی [[تفسیر القرآن]]، ج۲، ص۵۳۲) در تفسیر آیه ۴۰ [[سوره بقره]] در توضیح کلمه اسرائیل گفته است: به [[زبان عربی]] «[[اسرا]]» به‌معنای [[عبد]] و «ئیل» به‌معنای [[الله]] است، پس [کلمه اسرائیل] مانند عبد الله [مضاف و مضاف الیه] می‌باشد (التبیان فی تفسیر القرآن، ج۱، ص۱۸۰). در لغت‌نامۀ دهخدا در کلمۀ «[[بنی اسرائیل]]» آمده است:
	اسرائیل به [[زبان عبری]] لقب [[یعقوب]] {{ع}} است و «اسرا» به‌معنای [[برگزیده]] و «ئیل» اسم [[حق‌تعالی]] و بعضی گفته‌اند اسرائیل به‌معنای [[بنده]] [[خدا]] است (لغت‌نامه دهخدا، ج۳، ص۴۳۸۱) و در کلمه «اسرائیل» از «[[سفر]] پیدایش» نقل کرده که «اسرائیل در [[عبری]] به‌معنای کسی است که بر خدا مظفر گشت و آن لقب [[یعقوب بن اسحاق]] است که در هنگام مصارعه با [[فرشته]] خدا در فنیئل بدان ملقب گردید» (لغت‌نامه دهخدا، ج۳، ج۲، ص۱۹۲۱).</ref>. و حضرت یعقوب یکی از پیامبرانی می‌باشد که نامش در [[قرآن]] بارها آمده است<ref>نام یعقوب ۱۶ بار در قرآن ذکر شده است؛ از جمله در آیه ۱۳۶ بقره و آیه ۴۵ سوره ص.</ref>. [[بنی‌اسرائیل]] به‌معنای [[پسران یعقوب]] است، ولی به [[یهودیان]] (چه آنها که نسبشان به حضرت یعقوب می‌رسد و چه غیر آنان) به لحاظ‍ اینکه خود را از [[پیروان]] [[حضرت موسی]] - علی نبینا و آله و {{ع}} - می‌دانند و حضرت موسی از [[نوادگان]] حضرت یعقوب می‌باشد، بنی اسرائیل و [[اسرائیلی]] گفته می‌شود<ref>طوسی در تفسیر آیه ۴۰ سوره بقره که مشتمل بر کلمۀ «بنی اسرائیل» است: {{عربی\|قال اکثر المفسرین ان المعنی یا بنی اسرائیل، احبار الیهود الذین کانوا بین ظهرانی مهاجر رسول الله {{صل}} و هو المحکی عن ابن عباس، و قال الجبائی: المعنی به بنو اسرائیل من الیهود و النصاری و نسبهم الاب الاعلی کما قال: {{متن قرآن\|يَا بَنِي آدَمَ خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ}}}} (التبیان، ج۱، ص۱۸۱) امین الاسلام طبرسی نیز در تفسیر «یا بنی اسرائیل» گفته است: {{عربی\|یعنی یا بنی یعقوب، نسبهم الی الاب الاعلی کما قال: یا بنی آدم و الخطاب للیهود و النصاری و قیل هو خطاب للیهود الذین کانوا بالمدینة و ما حولها عن ابن عباس}}؛ (مجمع البیان، ج۱، ص۲۰۷).</ref> و از اینجا کلمۀ اسرائیلیّه با کلمۀ «[[یهودیّت]]» مرادف شده است، و در اصطلاح [[حدیث]] به [[روایات]] و اخباری که از [[دانشمندان]] یا کتاب‌های [[یهود]] به‌دست آمده باشد، [[اسرائیلیات]] گفته می‌شود<ref>دهخدا گفته است: «اسرائیلیات روایات و اخباری است که از بنی اسرائیل در اخبار اسلامی آورده‌اند، تاریخ، اخبار و قصصی که از طریقۀ یهود داخل اسلام شده و غالباً خرافی دروغ و بی‌بنیان است» (لغت‌نامه دهخدا، ج۲، ص۱۹۲۴، کلمه «اسرائیلیات»).</ref> و گاهی از باب تغلیب، این عنوان را به روایات و اخباری که از دانشمندان یا کتاب‌های [[مسیحیان]] دریافت شده باشد نیز تعمیم می‌دهند و از «اسرائیلیات» مطلق [[اخبار]] دریافت شده از دانشمندان یا کتاب‌های [[یهودیان]] و مسیحیان را [[اراده]] می‌کنند<ref>ر. ک: موسوی بجنوردی، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۸، ص۲۹۰.</ref> و مقصود از آن در عنوان فوق نیز همین معنا است.		اسرائیل به [[زبان عبری]] لقب [[یعقوب]] {{ع}} است و «اسرا» به‌معنای برگزیده و «ئیل» اسم [[حق‌تعالی]] و بعضی گفته‌اند اسرائیل به‌معنای [[بنده]] [[خدا]] است (لغت‌نامه دهخدا، ج۳، ص۴۳۸۱) و در کلمه «اسرائیل» از «[[سفر]] پیدایش» نقل کرده که «اسرائیل در [[عبری]] به‌معنای کسی است که بر خدا مظفر گشت و آن لقب [[یعقوب بن اسحاق]] است که در هنگام مصارعه با [[فرشته]] خدا در فنیئل بدان ملقب گردید» (لغت‌نامه دهخدا، ج۳، ج۲، ص۱۹۲۱).</ref>. و حضرت یعقوب یکی از پیامبرانی می‌باشد که نامش در [[قرآن]] بارها آمده است<ref>نام یعقوب ۱۶ بار در قرآن ذکر شده است؛ از جمله در آیه ۱۳۶ بقره و آیه ۴۵ سوره ص.</ref>. [[بنی‌اسرائیل]] به‌معنای [[پسران یعقوب]] است، ولی به [[یهودیان]] (چه آنها که نسبشان به حضرت یعقوب می‌رسد و چه غیر آنان) به لحاظ‍ اینکه خود را از [[پیروان]] [[حضرت موسی]] - علی نبینا و آله و {{ع}} - می‌دانند و حضرت موسی از [[نوادگان]] حضرت یعقوب می‌باشد، بنی اسرائیل و [[اسرائیلی]] گفته می‌شود<ref>طوسی در تفسیر آیه ۴۰ سوره بقره که مشتمل بر کلمۀ «بنی اسرائیل» است: {{عربی\|قال اکثر المفسرین ان المعنی یا بنی اسرائیل، احبار الیهود الذین کانوا بین ظهرانی مهاجر رسول الله {{صل}} و هو المحکی عن ابن عباس، و قال الجبائی: المعنی به بنو اسرائیل من الیهود و النصاری و نسبهم الاب الاعلی کما قال: {{متن قرآن\|يَا بَنِي آدَمَ خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ}}}} (التبیان، ج۱، ص۱۸۱) امین الاسلام طبرسی نیز در تفسیر «یا بنی اسرائیل» گفته است: {{عربی\|یعنی یا بنی یعقوب، نسبهم الی الاب الاعلی کما قال: یا بنی آدم و الخطاب للیهود و النصاری و قیل هو خطاب للیهود الذین کانوا بالمدینة و ما حولها عن ابن عباس}}؛ (مجمع البیان، ج۱، ص۲۰۷).</ref> و از اینجا کلمۀ اسرائیلیّه با کلمۀ «[[یهودیّت]]» مرادف شده است، و در اصطلاح [[حدیث]] به [[روایات]] و اخباری که از [[دانشمندان]] یا کتاب‌های [[یهود]] به‌دست آمده باشد، [[اسرائیلیات]] گفته می‌شود<ref>دهخدا گفته است: «اسرائیلیات روایات و اخباری است که از بنی اسرائیل در اخبار اسلامی آورده‌اند، تاریخ، اخبار و قصصی که از طریقۀ یهود داخل اسلام شده و غالباً خرافی دروغ و بی‌بنیان است» (لغت‌نامه دهخدا، ج۲، ص۱۹۲۴، کلمه «اسرائیلیات»).</ref> و گاهی از باب تغلیب، این عنوان را به روایات و اخباری که از دانشمندان یا کتاب‌های [[مسیحیان]] دریافت شده باشد نیز تعمیم می‌دهند و از «اسرائیلیات» مطلق [[اخبار]] دریافت شده از دانشمندان یا کتاب‌های [[یهودیان]] و مسیحیان را [[اراده]] می‌کنند<ref>ر. ک: موسوی بجنوردی، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۸، ص۲۹۰.</ref> و مقصود از آن در عنوان فوق نیز همین معنا است.

	از آنجا که [[قرآن کریم]] کتاب [[حکمت]] و [[هدایت]] است و در بیان مطالب به مقداری که برای هدایت و پندگیری [[انسان]] ضروری باشد، اکتفا می‌کند، بسیاری از داستان‌های [[پیامبران]] و [[امت‌های پیشین]] را موجز و سربسته یادآور شده است. کنجکاوی [[مسلمانان]] برای پی بردن به تفصیل و جزئیات آن داستان‌ها از یک‌سو و ایجاد موانع برای آشنایی و ارتباط‍ مسلمانان با [[اهل بیت]] خاص [[پیامبر]] {{صل}} که [[مفسران]] برگزیدۀ [[خدا]] بوده‌اند، از سوی دیگر و [[گمان]] برخی [[صحابه]] و [[تابعین]] به اینکه کتاب‌ها و [[دانشمندان یهودی]] و [[مسیحی]] منبعی برای [[شناخت]] جزئیات و تفصیل آن داستان‌ها است، از سوی سوم، موجب شد که برخی [[مسلمانان]] برای پی بردن به تفصیل و جزئیات آن داستان‌ها به [[دانشمندان یهودی]] و [[مسیحی]] و کتاب‌های آنان روی آورند و از این راه، [[اسرائیلیات]] به کتاب‌های مسلمانان وارد شود. در [[عصر رسالت]] به واسطۀ حضور [[پیامبر]] {{صل}} در بین مسلمانان و [[نهی]] آن [[حضرت]] از [[رجوع]] به [[اهل کتاب]]، [[تفسیر قرآن]] از آمیخته شدن به اسرائیلیات مصون ماند، ولی پس از [[رحلت]] آن حضرت با فاصله گرفتن مسلمانان از عصر رسالت و فراموش شدن نهی آن حضرت و [[اسلام آوردن]] برخی [[دانشمندان]] [[اهل کتاب]] و حضور آنان در بین مسلمانان، زمینه برای ورود اسرائیلیات به حوزۀ [[تفسیر]] فراهم شد. در آغاز به وسیلۀ برخی [[صحابه]] باب [[رجوع به دانشمندان]] اهل کتاب گشوده شد و سپس در عصر [[تابعین]]، استفادۀ از آنان گسترش یافت و به‌تدریج بخش زیادی از اسرائیلیات به [[روایات]] و [[کتاب‌های تفسیری]] راه یافت و این را نیز یکی از تحوّلات [[تفسیر در عصر تابعین]] که برهه‌ای از حضور [[امامان معصوم]] {{عم}} است، می‌توان به شمار آورد. اینک برخی روایات و شواهد [[تاریخی]] را که بر مطالب یادشده دلالت دارد، ذیل چند عنوان یادآور می‌شویم<ref>[[علی اکبر بابایی\|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)\|تاریخ تفسیر قرآن]]، ص ۴۳۱-۴۳۲.</ref>:		از آنجا که [[قرآن کریم]] کتاب [[حکمت]] و [[هدایت]] است و در بیان مطالب به مقداری که برای هدایت و پندگیری [[انسان]] ضروری باشد، اکتفا می‌کند، بسیاری از داستان‌های [[پیامبران]] و [[امت‌های پیشین]] را موجز و سربسته یادآور شده است. کنجکاوی [[مسلمانان]] برای پی بردن به تفصیل و جزئیات آن داستان‌ها از یک‌سو و ایجاد موانع برای آشنایی و ارتباط‍ مسلمانان با [[اهل بیت]] خاص [[پیامبر]] {{صل}} که [[مفسران]] برگزیدۀ [[خدا]] بوده‌اند، از سوی دیگر و [[گمان]] برخی [[صحابه]] و [[تابعین]] به اینکه کتاب‌ها و [[دانشمندان یهودی]] و [[مسیحی]] منبعی برای [[شناخت]] جزئیات و تفصیل آن داستان‌ها است، از سوی سوم، موجب شد که برخی [[مسلمانان]] برای پی بردن به تفصیل و جزئیات آن داستان‌ها به [[دانشمندان یهودی]] و [[مسیحی]] و کتاب‌های آنان روی آورند و از این راه، [[اسرائیلیات]] به کتاب‌های مسلمانان وارد شود. در [[عصر رسالت]] به واسطۀ حضور [[پیامبر]] {{صل}} در بین مسلمانان و [[نهی]] آن [[حضرت]] از [[رجوع]] به [[اهل کتاب]]، [[تفسیر قرآن]] از آمیخته شدن به اسرائیلیات مصون ماند، ولی پس از [[رحلت]] آن حضرت با فاصله گرفتن مسلمانان از عصر رسالت و فراموش شدن نهی آن حضرت و [[اسلام آوردن]] برخی [[دانشمندان]] [[اهل کتاب]] و حضور آنان در بین مسلمانان، زمینه برای ورود اسرائیلیات به حوزۀ [[تفسیر]] فراهم شد. در آغاز به وسیلۀ برخی [[صحابه]] باب [[رجوع به دانشمندان]] اهل کتاب گشوده شد و سپس در عصر [[تابعین]]، استفادۀ از آنان گسترش یافت و به‌تدریج بخش زیادی از اسرائیلیات به [[روایات]] و [[کتاب‌های تفسیری]] راه یافت و این را نیز یکی از تحوّلات [[تفسیر در عصر تابعین]] که برهه‌ای از حضور [[امامان معصوم]] {{عم}} است، می‌توان به شمار آورد. اینک برخی روایات و شواهد [[تاریخی]] را که بر مطالب یادشده دلالت دارد، ذیل چند عنوان یادآور می‌شویم<ref>[[علی اکبر بابایی\|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)\|تاریخ تفسیر قرآن]]، ص ۴۳۱-۴۳۲.</ref>:

Wasity: جایگزینی متن - 'وصف' به 'وصف'

2022-09-09T16:17:36Z

جایگزینی متن - 'وصف' به 'وصف'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۹ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۹:۴۷
خط ۶۸:		خط ۶۸:
	در [[کتاب‌های تفسیری]] و [[روایی]] [[سنی]] و [[شیعی]] [[اخبار]] فراوانی از وهب بن منبّه به چشم می‌خورد<ref>بر اساس برنامه رایانه‌ای معجم فقهی در تفسیر جامع البیان طبری ۱۶۳ بار کلمۀ «وهب بن منبّه» آمده است. در تبیان شیخ طوسی نیز از وی اخباری نقل شده است؛ برای نمونه ر. ک: التبیان فی تفسیر القرآن، ج۲، ص۲۹۲، ۳۰۰ و ۳۲۰).</ref> که برخی از آنها قطعا نادرست است. نمونۀ آن خبری است که [[طبری]] در بیان [[داستان ساختگی]] [[حضرت داوود]] - علی نبینا و آله و {{ع}} - و [[همسر]] اوریا از [[وهب بن منبه]] نقل کرده است<ref>ر. ک: طبری، جامع البیان، ج۱۰، ص۷۳، رقم ۲۹۸۵۷ (تفسیر آیه ۲۴ سوره ص).</ref>. همچنین طبری در [[تفسیر]] {{متن قرآن\|فَأَزَلَّهُمَا الشَّيْطَانُ عَنْهَا}}<ref>«شیطان، آنان را از آن فرو لغزاند» سوره بقره، آیه ۳۶.</ref>.		در [[کتاب‌های تفسیری]] و [[روایی]] [[سنی]] و [[شیعی]] [[اخبار]] فراوانی از وهب بن منبّه به چشم می‌خورد<ref>بر اساس برنامه رایانه‌ای معجم فقهی در تفسیر جامع البیان طبری ۱۶۳ بار کلمۀ «وهب بن منبّه» آمده است. در تبیان شیخ طوسی نیز از وی اخباری نقل شده است؛ برای نمونه ر. ک: التبیان فی تفسیر القرآن، ج۲، ص۲۹۲، ۳۰۰ و ۳۲۰).</ref> که برخی از آنها قطعا نادرست است. نمونۀ آن خبری است که [[طبری]] در بیان [[داستان ساختگی]] [[حضرت داوود]] - علی نبینا و آله و {{ع}} - و [[همسر]] اوریا از [[وهب بن منبه]] نقل کرده است<ref>ر. ک: طبری، جامع البیان، ج۱۰، ص۷۳، رقم ۲۹۸۵۷ (تفسیر آیه ۲۴ سوره ص).</ref>. همچنین طبری در [[تفسیر]] {{متن قرآن\|فَأَزَلَّهُمَا الشَّيْطَانُ عَنْهَا}}<ref>«شیطان، آنان را از آن فرو لغزاند» سوره بقره، آیه ۳۶.</ref>.

	چگونگی رفتن [[شیطان]] به نزد [[آدم]] و [[حوا]] و [[وسوسه]] آنها به خوردن میوه درختی که از آن [[نهی]] شده بوده‌اند، را از وهب [[روایت]] کرده<ref>طبری، جامع البیان، ج۱، ص۲۷۳ (تفسیر آیه ۳۶ سوره بقره).</ref> که مشابهت آن با [[تورات]] در بیان برخی مطالب [[باطل]]<ref>مانند اینکه هم در آن روایت و هم در عهد مقدس آمده است که آدم خود را در درون درخت پنهان کرد و خدا او را ندا داد که آدم کجایی‌؟ یا اینکه خدا به حوّا گفت: چون سبب فریفتن بنده‌ام شدی، به مشقت حاملگی و سختی وضع حمل تا نزدیک مردن گرفتار می‌شوی و... (ر. ک: طبری، جامع البیان، ج۱، ص۲۷۳، همدانی، کتاب مقدس عهد عتیق و عهد جدید، ص۶).</ref> [[شاهد]] روشنی است که از طریق وهب نیز بخشی از [[اسرائیلیات]] به حوزۀ تفسیر راه یافته است و حتی در روایتی از وی [[وصف]] [[خلقت آدم]] با تصریح وی به اینکه آن را در تورات یافته، نقل شده است<ref>ر. ک: مجلسی، بحار الانوار، ج۱۶، ص۲۸۶.</ref>.		چگونگی رفتن [[شیطان]] به نزد [[آدم]] و [[حوا]] و [[وسوسه]] آنها به خوردن میوه درختی که از آن [[نهی]] شده بوده‌اند، را از وهب [[روایت]] کرده<ref>طبری، جامع البیان، ج۱، ص۲۷۳ (تفسیر آیه ۳۶ سوره بقره).</ref> که مشابهت آن با [[تورات]] در بیان برخی مطالب [[باطل]]<ref>مانند اینکه هم در آن روایت و هم در عهد مقدس آمده است که آدم خود را در درون درخت پنهان کرد و خدا او را ندا داد که آدم کجایی‌؟ یا اینکه خدا به حوّا گفت: چون سبب فریفتن بنده‌ام شدی، به مشقت حاملگی و سختی وضع حمل تا نزدیک مردن گرفتار می‌شوی و... (ر. ک: طبری، جامع البیان، ج۱، ص۲۷۳، همدانی، کتاب مقدس عهد عتیق و عهد جدید، ص۶).</ref> [[شاهد]] روشنی است که از طریق وهب نیز بخشی از [[اسرائیلیات]] به حوزۀ تفسیر راه یافته است و حتی در روایتی از وی وصف [[خلقت آدم]] با تصریح وی به اینکه آن را در تورات یافته، نقل شده است<ref>ر. ک: مجلسی، بحار الانوار، ج۱۶، ص۲۸۶.</ref>.

	البته [[اثبات]] صدور این مطالب از وهب بن منبه در گرو [[صحت سند]] این [[اخبار]] است، ولی با توجه به قرائنی از قبیل اینکه وهب [[یهودی]] بوده و [[مسلمان]] شده است و اشتمال اخبار نقل شده از وی بر برخی مطالب نادرست تورات، چه‌بسا [[اطمینان]] حاصل شود که برخی اسرائیلیات به سبب وی وارد حوزۀ [[تفسیر]] شده است و در هرصورت، اخباری که از وی در تفسیر نقل شده جز در مواردی که قرائن و شواهدی بر [[صحت]] آن موجود باشد، قابل [[اعتماد]] نبوده و [[گمان]] یا احتمال [[اسرائیلی]] بودن آنها منتفی نمی‌باشد. از افراد دیگری نیز با عنوان «چهره‌های پدیدآورندۀ [[اسرائیلیات]]» و «چهره‌های مروّج اسرائیلیاتی یاد شده<ref>ر. ک: دیاری، پژوهشی در باب اسرائیلیات در تفاسیر قرآن، ص۱۵۱-۱۹۹، محمد قاسمی، اسرائیلیات و تأثیر آن بر داستان‌های انبیا در تفاسیر قرآن، ص۸۳-۱۴۳.</ref> که اینجا مجال بررسی آنها نمی‌باشد و برای تبیین و [[اثبات]] این تطور [[تفسیری]] و ورود اسرائیلیات به حوزۀ تفسیر در اواخر عصر [[صحابه]] یا در عصر [[تابعین]] این مقدار بیان کافی است.<ref>[[علی اکبر بابایی\|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)\|تاریخ تفسیر قرآن]]، ص ۴۳۵-۴۳۷.</ref>		البته [[اثبات]] صدور این مطالب از وهب بن منبه در گرو [[صحت سند]] این [[اخبار]] است، ولی با توجه به قرائنی از قبیل اینکه وهب [[یهودی]] بوده و [[مسلمان]] شده است و اشتمال اخبار نقل شده از وی بر برخی مطالب نادرست تورات، چه‌بسا [[اطمینان]] حاصل شود که برخی اسرائیلیات به سبب وی وارد حوزۀ [[تفسیر]] شده است و در هرصورت، اخباری که از وی در تفسیر نقل شده جز در مواردی که قرائن و شواهدی بر [[صحت]] آن موجود باشد، قابل [[اعتماد]] نبوده و [[گمان]] یا احتمال [[اسرائیلی]] بودن آنها منتفی نمی‌باشد. از افراد دیگری نیز با عنوان «چهره‌های پدیدآورندۀ [[اسرائیلیات]]» و «چهره‌های مروّج اسرائیلیاتی یاد شده<ref>ر. ک: دیاری، پژوهشی در باب اسرائیلیات در تفاسیر قرآن، ص۱۵۱-۱۹۹، محمد قاسمی، اسرائیلیات و تأثیر آن بر داستان‌های انبیا در تفاسیر قرآن، ص۸۳-۱۴۳.</ref> که اینجا مجال بررسی آنها نمی‌باشد و برای تبیین و [[اثبات]] این تطور [[تفسیری]] و ورود اسرائیلیات به حوزۀ تفسیر در اواخر عصر [[صحابه]] یا در عصر [[تابعین]] این مقدار بیان کافی است.<ref>[[علی اکبر بابایی\|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)\|تاریخ تفسیر قرآن]]، ص ۴۳۵-۴۳۷.</ref>

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

2022-08-24T14:29:22Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

نمایش تغییرات

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵

2022-07-31T05:01:41Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۳۱
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{امامت}}~~
	{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[اسرائیلیات در قرآن]]\| پرسش مرتبط = }}		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[اسرائیلیات در قرآن]]\| پرسش مرتبط = }}

خط ۹۲:		خط ۹۱:

	[[رده:اسرائیلیات]]		[[رده:اسرائیلیات]]
	~~[[رده:مدخل]]~~

Wasity: جایگزینی متن - 'جلیل القدر' به 'جلیل‌القدر'

2022-07-23T06:57:41Z

جایگزینی متن - 'جلیل القدر' به 'جلیل‌القدر'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۳ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۲۷
خط ۲۳:		خط ۲۳:
	#همگان موضع [[ابوذر غفاری]] را در قبال کعب الاحبار در مجلس [[عثمان]] می‌دانند که چون ترکه [[عبد الرحمن بن عوف]] را آوردند و کعب عهده‌دار صدور [[فتوا]] شد، [[ابوذر]] با عصایش به او زد و گفت: ای پسر [[زن]] [[یهودی]]؛ آیا تو دینمان را به ما [[تعلیم]] می‌دهی؟! یا گفت: ای پسر زن یهودی؛ از کی فتوا با تو شده است؟!<ref>بنگرید: مروج الذهب، ج۲، ص۳۴۰؛ مسند احمد، ج۱، ص۶۳؛ حلیة الاولیاء، ج۱، ص۱۶۰؛ تاریخ الامم و الملوک، ج۳، ص۳۳۶؛ ج۴، ص۲۸۴؛ الغدیر، ج۸، ص۳۵۱؛ انساب الاشراف، ج۵، ص۵۲؛ شرح نهج البلاغه، ج۳، ص۵۴؛ ج۸، ص۲۵۶؛ سیر اعلام النبلاء، ج۲، ص۶۷- ۶۹؛ الطبقات الکبری، ج۴، ص۲۳۲؛ الأوائل، ج۱، ص۲۷۹؛ مجمع الزوائد، ج۱۰، ص۲۳۹؛ حیاة الصحابة، ج۲، ص۱۵۷؛ ۱۵۸، ۲۵۹؛ کنز العمّال، ج۳، ص۱۰؛ المیزان، ج۹، ص۲۵۸ و ۲۵۱.</ref>.		#همگان موضع [[ابوذر غفاری]] را در قبال کعب الاحبار در مجلس [[عثمان]] می‌دانند که چون ترکه [[عبد الرحمن بن عوف]] را آوردند و کعب عهده‌دار صدور [[فتوا]] شد، [[ابوذر]] با عصایش به او زد و گفت: ای پسر [[زن]] [[یهودی]]؛ آیا تو دینمان را به ما [[تعلیم]] می‌دهی؟! یا گفت: ای پسر زن یهودی؛ از کی فتوا با تو شده است؟!<ref>بنگرید: مروج الذهب، ج۲، ص۳۴۰؛ مسند احمد، ج۱، ص۶۳؛ حلیة الاولیاء، ج۱، ص۱۶۰؛ تاریخ الامم و الملوک، ج۳، ص۳۳۶؛ ج۴، ص۲۸۴؛ الغدیر، ج۸، ص۳۵۱؛ انساب الاشراف، ج۵، ص۵۲؛ شرح نهج البلاغه، ج۳، ص۵۴؛ ج۸، ص۲۵۶؛ سیر اعلام النبلاء، ج۲، ص۶۷- ۶۹؛ الطبقات الکبری، ج۴، ص۲۳۲؛ الأوائل، ج۱، ص۲۷۹؛ مجمع الزوائد، ج۱۰، ص۲۳۹؛ حیاة الصحابة، ج۲، ص۱۵۷؛ ۱۵۸، ۲۵۹؛ کنز العمّال، ج۳، ص۱۰؛ المیزان، ج۹، ص۲۵۸ و ۲۵۱.</ref>.

	[[پاداش]] این [[صحابی]] [[~~جلیل~~]] ~~القدر~~ [[تبعید]]، [[آوارگی]] و دست و پنجه نرم کردن با [[مصایب]] بود تا این که [[غریب]] و [[مظلوم]] در تبعیدگاه خود، بیابان [[ربذه]] درگذشت<ref>بنگرید: دراسات و بحوث فی التاریخ و الاسلام، ج۱، ص۱۱۱- ۱۴۱.</ref><ref>[[سید جعفر مرتضی عاملی\|عاملی، سید جعفر مرتضی]]، [[سیرت جاودانه ج۱ (کتاب)\|سیرت جاودانه ج۱]]، ص ۸۶.</ref>		[[پاداش]] این [[صحابی]] [[جلیل‌القدر]] [[تبعید]]، [[آوارگی]] و دست و پنجه نرم کردن با [[مصایب]] بود تا این که [[غریب]] و [[مظلوم]] در تبعیدگاه خود، بیابان [[ربذه]] درگذشت<ref>بنگرید: دراسات و بحوث فی التاریخ و الاسلام، ج۱، ص۱۱۱- ۱۴۱.</ref><ref>[[سید جعفر مرتضی عاملی\|عاملی، سید جعفر مرتضی]]، [[سیرت جاودانه ج۱ (کتاب)\|سیرت جاودانه ج۱]]، ص ۸۶.</ref>

	== [[نفی]] [[اسرائیلیات]] ==		== [[نفی]] [[اسرائیلیات]] ==

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۲

2022-07-10T22:02:49Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۲

نمایش تغییرات

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۱

2022-07-10T15:27:51Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۱

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۰ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۸:۵۷
خط ۱:		خط ۱:
	{{امامت}}		{{امامت}}
	~~<div style~~=~~"background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين~~ مدخل ~~از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>~~		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[اسرائیلیات در قرآن]]\| پرسش مرتبط = }}
	~~<div style~~=~~"background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">~~[[اسرائیلیات در قرآن]]~~</div>~~

	==موضع [[ائمه]]{{ع}} در قبال اسرائیلیات‌==		==موضع [[ائمه]]{{ع}} در قبال اسرائیلیات‌==

Msadeq: /* اخبار وهب بن منبه = */

2022-03-28T08:03:37Z

اخبار وهب بن منبه =

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ مارس ۲۰۲۲، ساعت ۱۱:۳۳
خط ۶۳:		خط ۶۳:
	نمونۀ دیگر خبر [[کعب الاحبار]] درباره بریدن پاها و گردن‌های اسب‌ها به [[فرمان]] [[حضرت سلیمان]] - علی نبینا و آله و{{ع}} - است که [[امام علی]]{{ع}} آن را نیز [[دروغ]] و خلاف واقع توصیف کرده‌اند<ref>ر.ک: طبرسی، مجمع البیان، ج۸، ص۷۴۱.</ref>.<ref>[[علی اکبر بابایی\|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)\|تاریخ تفسیر قرآن]]، ص ۴۳۳-۴۳۵.</ref>		نمونۀ دیگر خبر [[کعب الاحبار]] درباره بریدن پاها و گردن‌های اسب‌ها به [[فرمان]] [[حضرت سلیمان]] - علی نبینا و آله و{{ع}} - است که [[امام علی]]{{ع}} آن را نیز [[دروغ]] و خلاف واقع توصیف کرده‌اند<ref>ر.ک: طبرسی، مجمع البیان، ج۸، ص۷۴۱.</ref>.<ref>[[علی اکبر بابایی\|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)\|تاریخ تفسیر قرآن]]، ص ۴۳۳-۴۳۵.</ref>

	== اخبار [[وهب بن منبه]] ===		== اخبار [[وهب بن منبه]] ==
	[[ابوعبدالله وهب بن منبّه بن کامل یمنی]]<ref>وهب بن منبّه دیگری نیز در کتاب‌های رجال آمده که اهل مدینه و از انصار بوده و جدّ او «حزن» است (ر.ک: ابو حاتم، کتاب الثقات، ج۵، ص۴۸۸).</ref> را گفته‌اند در آخر [[خلافت عثمان]] [[سال]] ۳۴ ه‍‌. ق به [[دنیا]] آمد و در سال ۱۱۰ یا ۱۱۳، ۱۱۴ ه‍‌. ق [[وفات]] کرد<ref>ر.ک: ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج۴، ص۵۴۴، ۵۴۵، ۵۵۶ و ۵۵۷.</ref>. [[ابن جوزی]] دربارۀ وی گفته است: بعد از اینکه مدتی [[یهودی]] بوده، [[مسلمان]] شده است، و او را از کسانی که در [[فضیلت]] [[اعمال]]، [[حدیث]] می‌ساخته به شمار آورده است<ref>ابن جوزی، الموضوعات، ج۱، ص۸.</ref>. وی نزد رجال‌شناسان [[شیعه]] [[ضعیف]] است و حدیث‌هایش قابل [[اعتماد]] نیست<ref>نجاشی خبر داده است: محمد بن حسن بن ولید روایاتی را که محمد بن احمد بن یحیی بن عمران اشعری ثقه و مورد اعتماد از وهب بن منبّه نقل کرده، معتبر ندانسته و آنها را [از روایات معتبر] استثنا کرده است (ر.ک: رجال النجاشی، ص۳۴۸، رقم ۹۳۹) شیخ طوسی نیز چنین استثنایی را از ابو جعفر ابن بابویه خبر داده است (ر.ک: الفهرست، ص۱۴۵، رقم ۶۱۲).</ref>، ولی سخن رجال‌شناسان [[اهل تسنن]] درباره وی مختلف است. [[ذهبی]] و [[ابن حجر]] [[گواهی]] به [[ثقه]] بودن وی را از [[عجلی]]، [[ابو زرعه]] و [[نسائی]] نقل کرده‌اند <ref>ر.ک: ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج۴، ص۵۴۵؛ ابن حجر، تهذیب التهذیب، ج۱۱، ص۱۴۷.</ref>، ولی از [[احمد بن حنبل]] نقل شده که به مردی از [[اهل]] [[خراسان]] گفت: از محمد بن ازهر جوزجانی [[حدیث]] ننویسید تا [[توبه]] کند و از [[دروغگویان]]، [[تفسیر]] کلبی و از [[عبد المنعم]] [[احادیث]] وهب منبه را نقل نکند<ref>ر.ک: ابن حنبل، العلل و معرفة الرجال، ج۳، ص۲۶۱، رقم ۵۱۵۳.</ref>. ذهبی در معرفی وی گفته است: ثقه و [[راستگو]] و نقل وی از کتاب‌های [[اسرائیلی]] زیاد است.... فلاس به [[تنهایی]] او را [[تضعیف]] کرده، ولی گروهی او را توثیق کرده‌اند<ref>ذهبی، میزان الاعتدال، ج۴، ص۳۵۲، ۳۵۳، رقم ۹۴۳۳.</ref>.		[[ابوعبدالله وهب بن منبّه بن کامل یمنی]]<ref>وهب بن منبّه دیگری نیز در کتاب‌های رجال آمده که اهل مدینه و از انصار بوده و جدّ او «حزن» است (ر.ک: ابو حاتم، کتاب الثقات، ج۵، ص۴۸۸).</ref> را گفته‌اند در آخر [[خلافت عثمان]] [[سال]] ۳۴ ه‍‌. ق به [[دنیا]] آمد و در سال ۱۱۰ یا ۱۱۳، ۱۱۴ ه‍‌. ق [[وفات]] کرد<ref>ر.ک: ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج۴، ص۵۴۴، ۵۴۵، ۵۵۶ و ۵۵۷.</ref>. [[ابن جوزی]] دربارۀ وی گفته است: بعد از اینکه مدتی [[یهودی]] بوده، [[مسلمان]] شده است، و او را از کسانی که در [[فضیلت]] [[اعمال]]، [[حدیث]] می‌ساخته به شمار آورده است<ref>ابن جوزی، الموضوعات، ج۱، ص۸.</ref>. وی نزد رجال‌شناسان [[شیعه]] [[ضعیف]] است و حدیث‌هایش قابل [[اعتماد]] نیست<ref>نجاشی خبر داده است: محمد بن حسن بن ولید روایاتی را که محمد بن احمد بن یحیی بن عمران اشعری ثقه و مورد اعتماد از وهب بن منبّه نقل کرده، معتبر ندانسته و آنها را [از روایات معتبر] استثنا کرده است (ر.ک: رجال النجاشی، ص۳۴۸، رقم ۹۳۹) شیخ طوسی نیز چنین استثنایی را از ابو جعفر ابن بابویه خبر داده است (ر.ک: الفهرست، ص۱۴۵، رقم ۶۱۲).</ref>، ولی سخن رجال‌شناسان [[اهل تسنن]] درباره وی مختلف است. [[ذهبی]] و [[ابن حجر]] [[گواهی]] به [[ثقه]] بودن وی را از [[عجلی]]، [[ابو زرعه]] و [[نسائی]] نقل کرده‌اند <ref>ر.ک: ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج۴، ص۵۴۵؛ ابن حجر، تهذیب التهذیب، ج۱۱، ص۱۴۷.</ref>، ولی از [[احمد بن حنبل]] نقل شده که به مردی از [[اهل]] [[خراسان]] گفت: از محمد بن ازهر جوزجانی [[حدیث]] ننویسید تا [[توبه]] کند و از [[دروغگویان]]، [[تفسیر]] کلبی و از [[عبد المنعم]] [[احادیث]] وهب منبه را نقل نکند<ref>ر.ک: ابن حنبل، العلل و معرفة الرجال، ج۳، ص۲۶۱، رقم ۵۱۵۳.</ref>. ذهبی در معرفی وی گفته است: ثقه و [[راستگو]] و نقل وی از کتاب‌های [[اسرائیلی]] زیاد است.... فلاس به [[تنهایی]] او را [[تضعیف]] کرده، ولی گروهی او را توثیق کرده‌اند<ref>ذهبی، میزان الاعتدال، ج۴، ص۳۵۲، ۳۵۳، رقم ۹۴۳۳.</ref>.