اصطلاحات حدیثی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Jaafari: /* منابع */

2024-12-29T07:20:43Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۹ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۵۰
خط ۹۸:		خط ۹۸:
	{{منابع}}		{{منابع}}
	# [[پرونده:11134.jpg\|22px]] [[علی رضا کمالی\|کمالی، علی رضا]]، [[اصطلاحات حدیثی ۱ (مقاله)\|'''اصطلاحات حدیثی ۱''']]		# [[پرونده:11134.jpg\|22px]] [[علی رضا کمالی\|کمالی، علی رضا]]، [[اصطلاحات حدیثی ۱ (مقاله)\|'''اصطلاحات حدیثی ۱''']]
	# [[پرونده:11134.jpg\|22px]] [[علی رضا کمالی\|کمالی، علی رضا]]، [[اصطلاحات حدیثی ۳ (مقاله)\|'''اصطلاحات حدیثی ۱''']]		# [[پرونده:11134.jpg\|22px]] [[علی رضا کمالی\|کمالی، علی رضا]]، [[اصطلاحات حدیثی ۳ (مقاله)\|'''اصطلاحات حدیثی ۳''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Jaafari در ‏۲۹ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۷:۱۹

2024-12-29T07:19:52Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۹ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۴۹
خط ۸:		خط ۸:

	این واژه در [[علم حدیث]] به نوع خاصی از کلام اطلاق می‌‌‌‌شود که حکایتگر قول یا [[فعل معصوم]]{{ع}} باشد؛ چنانکه [[شیخ بهایی]] می‌‌‌‌گوید: «حدیث عبارت از [[کلامی]] است که از قول یا فعل یا [[تقریر معصوم]]{{ع}} حکایت می‌‌‌‌کند و اطلاق آن نزد ما ([[امامیه]]) بر چیزی که از غیر [[معصوم]] رسیده باشد، مجاز است».<ref>وجیزه، شیخ بهایی، ص۲؛ به نقل از علم حدیث و نقش آن در شناخت و تهذیب حدیث، زین العابدین قربانی، ص۱۹.</ref>		این واژه در [[علم حدیث]] به نوع خاصی از کلام اطلاق می‌‌‌‌شود که حکایتگر قول یا [[فعل معصوم]]{{ع}} باشد؛ چنانکه [[شیخ بهایی]] می‌‌‌‌گوید: «حدیث عبارت از [[کلامی]] است که از قول یا فعل یا [[تقریر معصوم]]{{ع}} حکایت می‌‌‌‌کند و اطلاق آن نزد ما ([[امامیه]]) بر چیزی که از غیر [[معصوم]] رسیده باشد، مجاز است».<ref>وجیزه، شیخ بهایی، ص۲؛ به نقل از علم حدیث و نقش آن در شناخت و تهذیب حدیث، زین العابدین قربانی، ص۱۹.</ref>
	برخی از بزرگان بیان وصفی از [[اوصاف پیامبر]] [[اکرم]]{{صل}} را نیز در شمار حدیث دانسته‌اند،<ref>قواعد التحدیث، ص۸۵.</ref> اما گرچه این معانی در جای خود پذیرفتنی و صحیح است، لکن به نظر می‌‌‌‌رسد که واژه حدیث در درجه نخست بر [[کلام]] منقول از ناحیه [[پیامبر]]{{صل}} و [[امامان]]{{ع}} ارتباط پیدا می‌‌‌‌کند و در درجه بعد به فعل و تقریر آنان نیز قابل انطباق است.<ref>تاریخ عمومی حدیث، مجید معارف، ص۲۵.</ref>.<ref>[[علی رضا کمالی\|کمالی، علی رضا]]، [[اصطلاحات حدیثی ۱ (~~کتاب~~)\|اصطلاحات حدیثی]]</ref>		برخی از بزرگان بیان وصفی از [[اوصاف پیامبر]] [[اکرم]]{{صل}} را نیز در شمار حدیث دانسته‌اند،<ref>قواعد التحدیث، ص۸۵.</ref> اما گرچه این معانی در جای خود پذیرفتنی و صحیح است، لکن به نظر می‌‌‌‌رسد که واژه حدیث در درجه نخست بر [[کلام]] منقول از ناحیه [[پیامبر]]{{صل}} و [[امامان]]{{ع}} ارتباط پیدا می‌‌‌‌کند و در درجه بعد به فعل و تقریر آنان نیز قابل انطباق است.<ref>تاریخ عمومی حدیث، مجید معارف، ص۲۵.</ref>.<ref>[[علی رضا کمالی\|کمالی، علی رضا]]، [[اصطلاحات حدیثی ۱ (مقاله)\|اصطلاحات حدیثی]]</ref>

	==خبر==		==خبر==
خط ۱۶:		خط ۱۶:
	#برخی نیز رابطه حدیث و خبر را متباین می‌‌‌‌دانند و می‌‌‌‌گویند: خبر به گزارش‌های [[تاریخی]] اعم از [[امت‌های پیشین]] یا [[امت اسلامی]] اطلاق می‌‌‌‌شود، اما حدیث مختص گفتاری است که از [[معصومان]]{{ع}}، صحابه، و [[تابعان]] نقل شده باشد.		#برخی نیز رابطه حدیث و خبر را متباین می‌‌‌‌دانند و می‌‌‌‌گویند: خبر به گزارش‌های [[تاریخی]] اعم از [[امت‌های پیشین]] یا [[امت اسلامی]] اطلاق می‌‌‌‌شود، اما حدیث مختص گفتاری است که از [[معصومان]]{{ع}}، صحابه، و [[تابعان]] نقل شده باشد.

	اما آنچه صحیح به نظر می‌‌‌‌رسد همان دیدگاه نخست است؛ زیرا در اصطلاح محدثان و کارکرد رایج [[روایات]]، حدیث به جای خبر و به عکس استفاده می‌‌‌‌شود.<ref>. آشنایی با علوم حدیث، علی نصیری، ص۲۷ و ۲۸.</ref> افزون بر این، کلمه حدیث در [[علم اصول]] و خصوصاً اصطلاحاتی نظیر [[خبر واحد]] و [[خبر متواتر]] مترادف با همان حدیث به کار رفته است.<ref>بنگرید به: اصول فقه، محمدرضا مظفر، ج۲، ص۲.</ref> نیز در قرون اخیر به کسانی که نسبت به [[اخبار]] و [[روایات معصومین]] تقیّد نشان می‌‌‌‌دهند، «اخباری» گفته شده است.<ref>تلخیص مقباس الهدایه، علی اکبر غفاری، ص۱۲؛ به نقل از: تاریخ عمومی حدیث، همان.</ref>.<ref>[[علی رضا کمالی\|کمالی، علی رضا]]، [[اصطلاحات حدیثی ۱ (~~کتاب~~)\|اصطلاحات حدیثی]]</ref>		اما آنچه صحیح به نظر می‌‌‌‌رسد همان دیدگاه نخست است؛ زیرا در اصطلاح محدثان و کارکرد رایج [[روایات]]، حدیث به جای خبر و به عکس استفاده می‌‌‌‌شود.<ref>. آشنایی با علوم حدیث، علی نصیری، ص۲۷ و ۲۸.</ref> افزون بر این، کلمه حدیث در [[علم اصول]] و خصوصاً اصطلاحاتی نظیر [[خبر واحد]] و [[خبر متواتر]] مترادف با همان حدیث به کار رفته است.<ref>بنگرید به: اصول فقه، محمدرضا مظفر، ج۲، ص۲.</ref> نیز در قرون اخیر به کسانی که نسبت به [[اخبار]] و [[روایات معصومین]] تقیّد نشان می‌‌‌‌دهند، «اخباری» گفته شده است.<ref>تلخیص مقباس الهدایه، علی اکبر غفاری، ص۱۲؛ به نقل از: تاریخ عمومی حدیث، همان.</ref>.<ref>[[علی رضا کمالی\|کمالی، علی رضا]]، [[اصطلاحات حدیثی ۱ (مقاله)\|اصطلاحات حدیثی]]</ref>

	==[[سنت]]==		==[[سنت]]==
خط ۲۲:		خط ۲۲:
	در صورتی که [[سنت]] در اصطلاح [[فقها]] گاه در مقابل [[بدعت]] به کار می‌‌‌‌رود و بر اموری اطلاق می‌‌‌‌شود که ریشه در [[دین]] داشته باشد و گاه همین کلمه در مقابل [[فریضه]] و [[واجب]] به کار رفته و بر امور مستحبی اطلاق می‌‌‌‌شود.<ref>همان، به نقل از: تاریخ عمومی حدیث، ص۲۷.</ref>		در صورتی که [[سنت]] در اصطلاح [[فقها]] گاه در مقابل [[بدعت]] به کار می‌‌‌‌رود و بر اموری اطلاق می‌‌‌‌شود که ریشه در [[دین]] داشته باشد و گاه همین کلمه در مقابل [[فریضه]] و [[واجب]] به کار رفته و بر امور مستحبی اطلاق می‌‌‌‌شود.<ref>همان، به نقل از: تاریخ عمومی حدیث، ص۲۷.</ref>

	در تفاوت سنت و [[حدیث]] می‌‌‌‌توان گفت: حدیث ناظر به [[گفتار معصوم]] و سنت ناظر به شیوه، [[منش]] و [[رفتار]] [[معصوم]] است و از آنجا که منش، گفتار را نیز در بر می‌‌‌‌گیرد، می‌‌‌‌توان سنت را اعم و فراگیرتر از حدیث دانست. از این رو در شمردن [[ادله]] [[استنباط]]، در کنار [[قرآن]] از سنت نام می‌‌‌‌برند نه از حدیث.<ref>آشنایی با علوم حدیث، ص۲۴ و ۲۵.</ref>.<ref>[[علی رضا کمالی\|کمالی، علی رضا]]، [[اصطلاحات حدیثی ۱ (~~کتاب~~)\|اصطلاحات حدیثی]]</ref>		در تفاوت سنت و [[حدیث]] می‌‌‌‌توان گفت: حدیث ناظر به [[گفتار معصوم]] و سنت ناظر به شیوه، [[منش]] و [[رفتار]] [[معصوم]] است و از آنجا که منش، گفتار را نیز در بر می‌‌‌‌گیرد، می‌‌‌‌توان سنت را اعم و فراگیرتر از حدیث دانست. از این رو در شمردن [[ادله]] [[استنباط]]، در کنار [[قرآن]] از سنت نام می‌‌‌‌برند نه از حدیث.<ref>آشنایی با علوم حدیث، ص۲۴ و ۲۵.</ref>.<ref>[[علی رضا کمالی\|کمالی، علی رضا]]، [[اصطلاحات حدیثی ۱ (مقاله)\|اصطلاحات حدیثی]]</ref>

	==[[روایت]]==		==[[روایت]]==
	روایت مصدر «روی، یروی» در اصل به معنای حمل کردن و یا چیزی است که خود متعلق حمل واقع می‌‌‌‌شود؛ چنانکه [[عرب]] می‌‌‌‌گوید: «روی البعیر الماء» یعنی شتر آب را حمل کرد. از همین رو کلمه ترویه به معنای آبرسانی است؛ چنانکه [[عرب‌ها]] به [[روز هشتم ذی الحجه]] «[[یوم]] الترویه» می‌‌‌‌گفته‌اند؛ به این جهت که آب را از [[مکه]] به [[صحرای عرفات]] منتقل می‌‌‌‌کرده‌اند.<ref>. علم الحدیث و درایه الحدیث، کاظم مدیر شانه چی، ص۱۱.</ref> اما کلمه روایت در مفهوم ثانویه خود به سخن و [[کلام]] نیز اطلاق شده است؛ چراکه سخن و کلام می‌‌‌‌تواند از طریق نقل شدن به دیگران انتقال یابد و از این جهت به ناقل سخن نیز «[[راوی]]» گویند. به همین ترتیب کلمه روایت در [[علم الحدیث]] بر نوع خاصی از کلام ـ یعنی کلام معصوم ـ اطلاق گشته است.		روایت مصدر «روی، یروی» در اصل به معنای حمل کردن و یا چیزی است که خود متعلق حمل واقع می‌‌‌‌شود؛ چنانکه [[عرب]] می‌‌‌‌گوید: «روی البعیر الماء» یعنی شتر آب را حمل کرد. از همین رو کلمه ترویه به معنای آبرسانی است؛ چنانکه [[عرب‌ها]] به [[روز هشتم ذی الحجه]] «[[یوم]] الترویه» می‌‌‌‌گفته‌اند؛ به این جهت که آب را از [[مکه]] به [[صحرای عرفات]] منتقل می‌‌‌‌کرده‌اند.<ref>. علم الحدیث و درایه الحدیث، کاظم مدیر شانه چی، ص۱۱.</ref> اما کلمه روایت در مفهوم ثانویه خود به سخن و [[کلام]] نیز اطلاق شده است؛ چراکه سخن و کلام می‌‌‌‌تواند از طریق نقل شدن به دیگران انتقال یابد و از این جهت به ناقل سخن نیز «[[راوی]]» گویند. به همین ترتیب کلمه روایت در [[علم الحدیث]] بر نوع خاصی از کلام ـ یعنی کلام معصوم ـ اطلاق گشته است.
	روایت در علم الحدیث هرگاه به صورت مطلق به کار رود به معنای حدیث است و هرگاه به صورت مضاف ـ مثل روایه الحدیث ـ استعمال شود، مفهوم مصدری پیدا کرده و به معنای نقل کردن می‌‌‌‌باشد.<ref>[[علی رضا کمالی\|کمالی، علی رضا]]، [[اصطلاحات حدیثی ۱ (~~کتاب~~)\|اصطلاحات حدیثی]]</ref>		روایت در علم الحدیث هرگاه به صورت مطلق به کار رود به معنای حدیث است و هرگاه به صورت مضاف ـ مثل روایه الحدیث ـ استعمال شود، مفهوم مصدری پیدا کرده و به معنای نقل کردن می‌‌‌‌باشد.<ref>[[علی رضا کمالی\|کمالی، علی رضا]]، [[اصطلاحات حدیثی ۱ (مقاله)\|اصطلاحات حدیثی]]</ref>

	==اثر==		==اثر==
خط ۳۳:		خط ۳۳:

	برخی از دانشمندان مانند [[شیخ بهایی]] کلمه اثر را با [[حدیث]] مترادف دانسته‌اند و برخی نیز این دو کلمه را مباین هم می‌‌‌‌دانند به این معنا که: حدیث آن است که از پیامبر{{صل}} رسیده است اما اثر آن است که از [[صحابی]] و دیگران رسیده باشد. لکن [[شهید ثانی]] [[معتقد]] است که بین اثر و حدیث رابطه عموم و خصوص برقرار است به این معنا که هر حدیث و روایتی قطعاً اثری از پیشینیان است لکن هر اثر به دست آمده ضرورتا منقول از پیامبر{{صل}} و یا [[صحابه]] نیست و علی [[الظاهر]] این قول مقرون به صواب است.<ref>. درایه، شهید ثانی، به نقل از: علم حدیث و نقش آن در شناخت و تهذیب حدیث، ص۲۲.</ref>		برخی از دانشمندان مانند [[شیخ بهایی]] کلمه اثر را با [[حدیث]] مترادف دانسته‌اند و برخی نیز این دو کلمه را مباین هم می‌‌‌‌دانند به این معنا که: حدیث آن است که از پیامبر{{صل}} رسیده است اما اثر آن است که از [[صحابی]] و دیگران رسیده باشد. لکن [[شهید ثانی]] [[معتقد]] است که بین اثر و حدیث رابطه عموم و خصوص برقرار است به این معنا که هر حدیث و روایتی قطعاً اثری از پیشینیان است لکن هر اثر به دست آمده ضرورتا منقول از پیامبر{{صل}} و یا [[صحابه]] نیست و علی [[الظاهر]] این قول مقرون به صواب است.<ref>. درایه، شهید ثانی، به نقل از: علم حدیث و نقش آن در شناخت و تهذیب حدیث، ص۲۲.</ref>
	ناگفته نماند نوعی از [[تفسیر قرآن]] را [[تفسیر]] اثری یا تفسیر به ماثور گفته‌اند و آن تفسیر با کمک نقل و اثر است، اما در مورد ماده تفسیر اثری بین [[شیعه]] و [[اهل سنت]] [[اختلاف]] نظر وجود دارد به این معنا که از نظر شیعه [[حدیث پیامبر]] و [[امامان معصوم]]{{ع}} در شمار مدارک تفسیر اثری می‌‌‌‌باشد، در حالی که [[اهل سنت]] آرای رسیده از سوی [[صحابه]] و در شرایطی بزرگان [[تابعین]] را نیز به عنوان مدارک [[تفسیر]] اثری قابل قبول دانسته‌اند.<ref>. مناهل العرفان، عبدالعظیم زرقانی، ج۱، ص۴۸۱.</ref>.<ref>[[علی رضا کمالی\|کمالی، علی رضا]]، [[اصطلاحات حدیثی ۱ (~~کتاب~~)\|اصطلاحات حدیثی]]</ref>		ناگفته نماند نوعی از [[تفسیر قرآن]] را [[تفسیر]] اثری یا تفسیر به ماثور گفته‌اند و آن تفسیر با کمک نقل و اثر است، اما در مورد ماده تفسیر اثری بین [[شیعه]] و [[اهل سنت]] [[اختلاف]] نظر وجود دارد به این معنا که از نظر شیعه [[حدیث پیامبر]] و [[امامان معصوم]]{{ع}} در شمار مدارک تفسیر اثری می‌‌‌‌باشد، در حالی که [[اهل سنت]] آرای رسیده از سوی [[صحابه]] و در شرایطی بزرگان [[تابعین]] را نیز به عنوان مدارک [[تفسیر]] اثری قابل قبول دانسته‌اند.<ref>. مناهل العرفان، عبدالعظیم زرقانی، ج۱، ص۴۸۱.</ref>.<ref>[[علی رضا کمالی\|کمالی، علی رضا]]، [[اصطلاحات حدیثی ۱ (مقاله)\|اصطلاحات حدیثی]]</ref>

	==[[حدیث قدسی]]==		==[[حدیث قدسی]]==
	به طوری که [[علمای حدیث]] گفته‌اند: حدیث قدسی به [[حدیثی]] اطلاق می‌‌‌‌گردد که در آن [[رسول خدا]]{{صل}} یا [[امامان معصوم]]{{ع}} مطلبی را از قول [[خدای تبارک و تعالی]] نقل و حکایت کنند و این نقل و حکایت می‌‌‌‌تواند با استفاده از الفاظ و عبارات خود [[معصوم]]{{ع}} صورت پذیرد. به عبارت دیگر در حدیث قدسی [[پیامبر]]{{صل}} و [[امام]]{{ع}} در [[حکم]] یک [[راوی]] به شمار رفته و مطلبی را با زبان خود از ناحیه [[خدای تعالی]] باز می‌‌‌‌گوید همانند این [[حدیث]]: {{متن حدیث\|قال رسول الله قال اللَّه تعالى: الصَّوْمَ لِي وأَنا أَجْزي بِه}} [[خداوند]] فرموده است که [[روزه]] متعلق به من است و من خود [[پاداش]] آن را می‌‌‌‌دهم».<ref>وجیزه، شیخ بهایی، ص۳؛ به نقل از: تاریخ عمومی حدیث، ص۲۸.</ref>		به طوری که [[علمای حدیث]] گفته‌اند: حدیث قدسی به [[حدیثی]] اطلاق می‌‌‌‌گردد که در آن [[رسول خدا]]{{صل}} یا [[امامان معصوم]]{{ع}} مطلبی را از قول [[خدای تبارک و تعالی]] نقل و حکایت کنند و این نقل و حکایت می‌‌‌‌تواند با استفاده از الفاظ و عبارات خود [[معصوم]]{{ع}} صورت پذیرد. به عبارت دیگر در حدیث قدسی [[پیامبر]]{{صل}} و [[امام]]{{ع}} در [[حکم]] یک [[راوی]] به شمار رفته و مطلبی را با زبان خود از ناحیه [[خدای تعالی]] باز می‌‌‌‌گوید همانند این [[حدیث]]: {{متن حدیث\|قال رسول الله قال اللَّه تعالى: الصَّوْمَ لِي وأَنا أَجْزي بِه}} [[خداوند]] فرموده است که [[روزه]] متعلق به من است و من خود [[پاداش]] آن را می‌‌‌‌دهم».<ref>وجیزه، شیخ بهایی، ص۳؛ به نقل از: تاریخ عمومی حدیث، ص۲۸.</ref>

	حدیث قدسی با آنکه به خداوند انتساب پیدا می‌‌‌‌کند اما از نظر سبک و اسلوب و عنصر [[اعجاز]] هرگز موقعیت [[آیات قرآن]] را ندارد، از این جهت این رشته از [[احادیث]] فاقد خاصیت [[تحدی]] بوده و غالباً ماهیتی جز [[خبر واحد]] ندارد، در صورتی که آیات قرآن از جهت سبک و اسلوب از خاصیت اعجاز بهره مند بوده و از جهت کثرت نقل نیز از قید [[تواتر]] برخوردار است.<ref>. جهت مطالعه بیشتر در باره تفاوت حدیث قدسی با آیات قرآن بنگرید به: علوم الحدیث و مصطلحه، صبحی صالح، ص۱۱؛ قواعد التحدیث، ص۹۰ و تلخیص مقباس الهدایه مامقانی، ص۱۳.</ref>.<ref>[[علی رضا کمالی\|کمالی، علی رضا]]، [[اصطلاحات حدیثی ۱ (~~کتاب~~)\|اصطلاحات حدیثی]]</ref>		حدیث قدسی با آنکه به خداوند انتساب پیدا می‌‌‌‌کند اما از نظر سبک و اسلوب و عنصر [[اعجاز]] هرگز موقعیت [[آیات قرآن]] را ندارد، از این جهت این رشته از [[احادیث]] فاقد خاصیت [[تحدی]] بوده و غالباً ماهیتی جز [[خبر واحد]] ندارد، در صورتی که آیات قرآن از جهت سبک و اسلوب از خاصیت اعجاز بهره مند بوده و از جهت کثرت نقل نیز از قید [[تواتر]] برخوردار است.<ref>. جهت مطالعه بیشتر در باره تفاوت حدیث قدسی با آیات قرآن بنگرید به: علوم الحدیث و مصطلحه، صبحی صالح، ص۱۱؛ قواعد التحدیث، ص۹۰ و تلخیص مقباس الهدایه مامقانی، ص۱۳.</ref>.<ref>[[علی رضا کمالی\|کمالی، علی رضا]]، [[اصطلاحات حدیثی ۱ (مقاله)\|اصطلاحات حدیثی]]</ref>

	==اصطلاحات [[حدیثی]] در قالب سه بخش آمده است==		==اصطلاحات [[حدیثی]] در قالب سه بخش آمده است==

Jaafari: /* اصطلاحات حدیثی در قالب سه بخش آمده است */

2024-12-29T07:12:00Z

اصطلاحات حدیثی در قالب سه بخش آمده است

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۹ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۴۲
خط ۴۵:		خط ۴۵:
	مقصود از معتبر: روایتی است که به مضمون آن عمل شده باشد.<ref>درایه الحدیث، کاظم مدیر شانه چی، ص۷۶؛ اصول الحدیث و احکامه، جعفر سبحانی، ص۹۱.</ref> به این جهت [[روایت]] معتبر می‌‌‌‌تواند از نظر سند، صحیح یا غیر صحیح باشد، اما اعتبار صدور آن از [[معصوم]]{{ع}} باید با قرائن ثابت شده باشد. مثل این روایتِ [[شیخ طوسی]]: {{متن حدیث\|اخبرني الشيخ ابوعبدالله عن ابي القاسم جعفر بن محمد بن قولويه عن ابيه عن سعد بن عبدالله عن الحسن بن علي عن احمد بن هلال عن الحسن بن محبوب عن عبدالله بن سنان عن ابي عبدالله{{ع}} انه قال:....}}<ref>تهذیب الاحکام، شیخ طوسی، ج۱، ص۲۲۱.</ref>		مقصود از معتبر: روایتی است که به مضمون آن عمل شده باشد.<ref>درایه الحدیث، کاظم مدیر شانه چی، ص۷۶؛ اصول الحدیث و احکامه، جعفر سبحانی، ص۹۱.</ref> به این جهت [[روایت]] معتبر می‌‌‌‌تواند از نظر سند، صحیح یا غیر صحیح باشد، اما اعتبار صدور آن از [[معصوم]]{{ع}} باید با قرائن ثابت شده باشد. مثل این روایتِ [[شیخ طوسی]]: {{متن حدیث\|اخبرني الشيخ ابوعبدالله عن ابي القاسم جعفر بن محمد بن قولويه عن ابيه عن سعد بن عبدالله عن الحسن بن علي عن احمد بن هلال عن الحسن بن محبوب عن عبدالله بن سنان عن ابي عبدالله{{ع}} انه قال:....}}<ref>تهذیب الاحکام، شیخ طوسی، ج۱، ص۲۲۱.</ref>

	[[شیخ انصاری]] در باره این روایت می‌‌‌‌گوید: سند این حدیث به جهت وجود «[[احمد بن هلال]]» که به [[غلو]] متهم شده، [[ضعیف]] است اما تامل در قرائن نشانگر [[الحاق]] این روایت به [[صحاح]] می‌‌‌‌باشد.<ref>جهت اطلاع از تفصیل این مطلب بنگرید به: دانش درایه الحدیث، محمد حسن ربانی، ص۲۲۷ ۲۲۹.</ref>		[[شیخ انصاری]] در باره این روایت می‌‌‌‌گوید: سند این حدیث به جهت وجود «[[احمد بن هلال]]» که به [[غلو]] متهم شده، [[ضعیف]] است اما تامل در قرائن نشانگر [[الحاق]] این روایت به [[صحاح]] می‌‌‌‌باشد.<ref>جهت اطلاع از تفصیل این مطلب بنگرید به: دانش درایه الحدیث، محمد حسن ربانی، ص۲۲۷ ۲۲۹.</ref>.<ref>[[علی رضا کمالی\|کمالی، علی رضا]]، [[اصطلاحات حدیثی ۳ (کتاب)\|اصطلاحات حدیثی]]</ref>

	===از نظر [[اتصال سند]]===		===از نظر [[اتصال سند]]===
خط ۵۳:		خط ۵۳:
	##هر روایتی که از وسط، یا آخر سند آن یک [[راوی]] یا بیشتر افتاده باشد و به لفظ رفع تصریح شده باشد، مرفوع است.<ref>مقباس الهدایه، ج۱، ص۲۰۷ ۲۰۸.</ref> مقصود از مرفوع در این نرم افزار، همین معنای دوم است که نشانه [[ضعیف]] بودن [[روایت]] نیز می‌‌‌‌باشد؛ مثل: {{متن حدیث\|علي بن محمد عن سهل بن زياد رفعه قال قال اميرالمؤمنين{{ع}}:...}}<ref>کافی، شیخ کلینی، ج۱، ص۲۰.</ref> در این سند میان [[سهل بن زیاد]] تا [[امیرمؤمنان]]{{ع}} یک یا چند [[راوی]] حذف شده و به لفظ رفع نیز تصریح شده است.		##هر روایتی که از وسط، یا آخر سند آن یک [[راوی]] یا بیشتر افتاده باشد و به لفظ رفع تصریح شده باشد، مرفوع است.<ref>مقباس الهدایه، ج۱، ص۲۰۷ ۲۰۸.</ref> مقصود از مرفوع در این نرم افزار، همین معنای دوم است که نشانه [[ضعیف]] بودن [[روایت]] نیز می‌‌‌‌باشد؛ مثل: {{متن حدیث\|علي بن محمد عن سهل بن زياد رفعه قال قال اميرالمؤمنين{{ع}}:...}}<ref>کافی، شیخ کلینی، ج۱، ص۲۰.</ref> در این سند میان [[سهل بن زیاد]] تا [[امیرمؤمنان]]{{ع}} یک یا چند [[راوی]] حذف شده و به لفظ رفع نیز تصریح شده است.
	#'''مرسل''': مرسل معانی مختلفی دارد و مقصود از آن در این نرم افزار سندی است که در آن از یک یا چند نفر از سلسله [[راویان]] با تعبیر مبهم «بعض اصحابنا، «عمن ذکره»، «عن [[رجل]]» و مانند آن یاد شود. مثل: {{متن حدیث\|علي بن ابراهيم عن ابيه عن الحكم بن بهلول عن رجل عن ابي عبدالله{{ع}}:....}}<ref>کافی، شیخ کلینی، ج۱، ص۴۲۷.</ref>		#'''مرسل''': مرسل معانی مختلفی دارد و مقصود از آن در این نرم افزار سندی است که در آن از یک یا چند نفر از سلسله [[راویان]] با تعبیر مبهم «بعض اصحابنا، «عمن ذکره»، «عن [[رجل]]» و مانند آن یاد شود. مثل: {{متن حدیث\|علي بن ابراهيم عن ابيه عن الحكم بن بهلول عن رجل عن ابي عبدالله{{ع}}:....}}<ref>کافی، شیخ کلینی، ج۱، ص۴۲۷.</ref>
	#'''موقوف''': روایتی است که سلسله سند آن به [[صحابی پیامبر]] یا مصاحب [[امام]] منتهی شود.<ref>مقباس الهدایه، ج۱، ص۳۲۱ ۳۲۲؛ تدریب الراوی، ج۱، ص۱۴۹ ۱۵۰.</ref> و به [[معصوم]] نرسد؛ و به عبارت دیگر محتوای [[حدیث]] [[کلام]] او باشد. مثل: {{متن حدیث\|علي بن ابراهيم عن ابيه عن النضر بن سويد:....}}<ref>کافی، ج۱، ص۳۱۱.</ref>		#'''موقوف''': روایتی است که سلسله سند آن به [[صحابی پیامبر]] یا مصاحب [[امام]] منتهی شود.<ref>مقباس الهدایه، ج۱، ص۳۲۱ ۳۲۲؛ تدریب الراوی، ج۱، ص۱۴۹ ۱۵۰.</ref> و به [[معصوم]] نرسد؛ و به عبارت دیگر محتوای [[حدیث]] [[کلام]] او باشد. مثل: {{متن حدیث\|علي بن ابراهيم عن ابيه عن النضر بن سويد:....}}<ref>کافی، ج۱، ص۳۱۱.</ref>.<ref>[[علی رضا کمالی\|کمالی، علی رضا]]، [[اصطلاحات حدیثی ۳ (کتاب)\|اصطلاحات حدیثی]]</ref>

	===از نظر نوع سند===		===از نظر نوع سند===
خط ۹۳:		خط ۹۳:
	مثال: {{متن حدیث\|محمد بن یحیی و غیره عن احمد بن محمد بن عیسی عن الحسین بن سعید عن ابن ابی عمیر عن جمیل بن دراج عن ابن الطیار عن ابی عبدالله{{ع}}:....}}<ref>کافی، ج۱، ص۱۶۱.</ref> {{متن حدیث\|محمد بن اسماعيل عن الفضل بن شاذان عن ابن ابي عمير عن جميل بن دراج مثله}}<ref>کافی، ج۱، ص۱۶۲.</ref>		مثال: {{متن حدیث\|محمد بن یحیی و غیره عن احمد بن محمد بن عیسی عن الحسین بن سعید عن ابن ابی عمیر عن جمیل بن دراج عن ابن الطیار عن ابی عبدالله{{ع}}:....}}<ref>کافی، ج۱، ص۱۶۱.</ref> {{متن حدیث\|محمد بن اسماعيل عن الفضل بن شاذان عن ابن ابي عمير عن جميل بن دراج مثله}}<ref>کافی، ج۱، ص۱۶۲.</ref>

	۸. '''تردید''': روایتی است که در سند آن عطف، به وسیله حرف «او» صورت گرفته باشد. مثل: {{متن حدیث\|عده من اصحابنا عن احمد بن محمد بن خالد عن ابن محبوب عن معاويه بن وهب او معاويه بن عمار عن ابي عبدالله{{ع}}:....}}<ref>کافی، ج۲، ص۲۱۰</ref>		۸. '''تردید''': روایتی است که در سند آن عطف، به وسیله حرف «او» صورت گرفته باشد. مثل: {{متن حدیث\|عده من اصحابنا عن احمد بن محمد بن خالد عن ابن محبوب عن معاويه بن وهب او معاويه بن عمار عن ابي عبدالله{{ع}}:....}}<ref>کافی، ج۲، ص۲۱۰</ref>.<ref>[[علی رضا کمالی\|کمالی، علی رضا]]، [[اصطلاحات حدیثی ۳ (کتاب)\|اصطلاحات حدیثی]]</ref>

	== منابع ==		== منابع ==

Jaafari: /* منابع */

2024-12-29T07:10:59Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۹ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۴۰
خط ۹۸:		خط ۹۸:
	{{منابع}}		{{منابع}}
	# [[پرونده:11134.jpg\|22px]] [[علی رضا کمالی\|کمالی، علی رضا]]، [[اصطلاحات حدیثی ۱ (مقاله)\|'''اصطلاحات حدیثی ۱''']]		# [[پرونده:11134.jpg\|22px]] [[علی رضا کمالی\|کمالی، علی رضا]]، [[اصطلاحات حدیثی ۱ (مقاله)\|'''اصطلاحات حدیثی ۱''']]
			# [[پرونده:11134.jpg\|22px]] [[علی رضا کمالی\|کمالی، علی رضا]]، [[اصطلاحات حدیثی ۳ (مقاله)\|'''اصطلاحات حدیثی ۱''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Jaafari: /* منابع */

2024-12-29T07:10:36Z

منابع

@@ خط ۵۴: / خط ۵۴: @@
 #'''مرسل''': مرسل معانی مختلفی دارد و مقصود از آن در این نرم افزار سندی است که در آن از یک یا چند نفر از سلسله [[راویان]] با تعبیر مبهم «بعض اصحابنا، «عمن ذکره»، «عن [[رجل]]» و مانند آن یاد شود. مثل: {{متن حدیث|علي بن ابراهيم عن ابيه عن الحكم بن بهلول عن رجل عن ابي عبدالله{{ع}}:....}}<ref>کافی، شیخ کلینی، ج۱، ص۴۲۷.</ref>
 #'''موقوف''': روایتی است که سلسله سند آن به [[صحابی پیامبر]] یا مصاحب [[امام]] منتهی شود.<ref>مقباس الهدایه، ج۱، ص۳۲۱ ۳۲۲؛ تدریب الراوی، ج۱، ص۱۴۹ ۱۵۰.</ref> و به [[معصوم]] نرسد؛ و به عبارت دیگر محتوای [[حدیث]] [[کلام]] او باشد. مثل: {{متن حدیث|علي بن ابراهيم عن ابيه عن النضر بن سويد:....}}<ref>کافی، ج۱، ص۳۱۱.</ref>
 == منابع ==

Jaafari: /* منابع */

2024-12-29T05:57:39Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۹ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۹:۲۷
خط ۳۹:		خط ۳۹:

	حدیث قدسی با آنکه به خداوند انتساب پیدا می‌‌‌‌کند اما از نظر سبک و اسلوب و عنصر [[اعجاز]] هرگز موقعیت [[آیات قرآن]] را ندارد، از این جهت این رشته از [[احادیث]] فاقد خاصیت [[تحدی]] بوده و غالباً ماهیتی جز [[خبر واحد]] ندارد، در صورتی که آیات قرآن از جهت سبک و اسلوب از خاصیت اعجاز بهره مند بوده و از جهت کثرت نقل نیز از قید [[تواتر]] برخوردار است.<ref>. جهت مطالعه بیشتر در باره تفاوت حدیث قدسی با آیات قرآن بنگرید به: علوم الحدیث و مصطلحه، صبحی صالح، ص۱۱؛ قواعد التحدیث، ص۹۰ و تلخیص مقباس الهدایه مامقانی، ص۱۳.</ref>.<ref>[[علی رضا کمالی\|کمالی، علی رضا]]، [[اصطلاحات حدیثی ۱ (کتاب)\|اصطلاحات حدیثی]]</ref>		حدیث قدسی با آنکه به خداوند انتساب پیدا می‌‌‌‌کند اما از نظر سبک و اسلوب و عنصر [[اعجاز]] هرگز موقعیت [[آیات قرآن]] را ندارد، از این جهت این رشته از [[احادیث]] فاقد خاصیت [[تحدی]] بوده و غالباً ماهیتی جز [[خبر واحد]] ندارد، در صورتی که آیات قرآن از جهت سبک و اسلوب از خاصیت اعجاز بهره مند بوده و از جهت کثرت نقل نیز از قید [[تواتر]] برخوردار است.<ref>. جهت مطالعه بیشتر در باره تفاوت حدیث قدسی با آیات قرآن بنگرید به: علوم الحدیث و مصطلحه، صبحی صالح، ص۱۱؛ قواعد التحدیث، ص۹۰ و تلخیص مقباس الهدایه مامقانی، ص۱۳.</ref>.<ref>[[علی رضا کمالی\|کمالی، علی رضا]]، [[اصطلاحات حدیثی ۱ (کتاب)\|اصطلاحات حدیثی]]</ref>

			==اصطلاحات [[حدیثی]] در قالب سه بخش آمده است==
			===از نظر اعتبار سند===
			اصطلاحات این بخش، به جز «معتبر» در شماره ۵۷ این نشریه، معرفی گردیده است؛ از این رو تنها به توضیح [[حدیث]] «معتبر» بسنده می‌‌‌‌شود.
			مقصود از معتبر: روایتی است که به مضمون آن عمل شده باشد.<ref>درایه الحدیث، کاظم مدیر شانه چی، ص۷۶؛ اصول الحدیث و احکامه، جعفر سبحانی، ص۹۱.</ref> به این جهت [[روایت]] معتبر می‌‌‌‌تواند از نظر سند، صحیح یا غیر صحیح باشد، اما اعتبار صدور آن از [[معصوم]]{{ع}} باید با قرائن ثابت شده باشد. مثل این روایتِ [[شیخ طوسی]]: {{متن حدیث\|اخبرني الشيخ ابوعبدالله عن ابي القاسم جعفر بن محمد بن قولويه عن ابيه عن سعد بن عبدالله عن الحسن بن علي عن احمد بن هلال عن الحسن بن محبوب عن عبدالله بن سنان عن ابي عبدالله{{ع}} انه قال:....}}<ref>تهذیب الاحکام، شیخ طوسی، ج۱، ص۲۲۱.</ref>

			[[شیخ انصاری]] در باره این روایت می‌‌‌‌گوید: سند این حدیث به جهت وجود «[[احمد بن هلال]]» که به [[غلو]] متهم شده، [[ضعیف]] است اما تامل در قرائن نشانگر [[الحاق]] این روایت به [[صحاح]] می‌‌‌‌باشد.<ref>جهت اطلاع از تفصیل این مطلب بنگرید به: دانش درایه الحدیث، محمد حسن ربانی، ص۲۲۷ ۲۲۹.</ref>

			===از نظر [[اتصال سند]]===
			#'''[[مسند]]''': روایتی است که سلسله سند آن در تمام طبقات متصل به معصوم باشد.<ref>مقباس الهدایه، عبدالله مامقانی، ج۱، ص۲۰۲ ۲۰۳؛ الرعایه، شهید ثانی، ص۹۶.</ref> مثل: {{متن حدیث\|علي بن ابراهيم عن محمد بن عيسي عن عبيد عن يونس عن حريز عن زراره عن ابي عبدالله{{ع}}:}}<ref>مرآه العقول، محمدباقر مجلسی، ج۱، ص۲۰۰.</ref>
			#'''مرفوع''': مرفوع دارای دو تعریف است:
			##هر حدیثی که به معصوم نسبت داده شود مرفوع می‌‌‌‌باشد.<ref>مرفوع در اینجا به معنی رفع شده و بالا رفته، است.</ref> اعم از آنکه سند متصل باشد، یا منقطع. طبق این تعریف اصطلاح مرفوع در برابر دو اصطلاح موقوف (روایت منتسب به [[صحابی]]) و مقطوع (روایت منتسب به [[تابعی]]) قرار دارد.
			##هر روایتی که از وسط، یا آخر سند آن یک [[راوی]] یا بیشتر افتاده باشد و به لفظ رفع تصریح شده باشد، مرفوع است.<ref>مقباس الهدایه، ج۱، ص۲۰۷ ۲۰۸.</ref> مقصود از مرفوع در این نرم افزار، همین معنای دوم است که نشانه [[ضعیف]] بودن [[روایت]] نیز می‌‌‌‌باشد؛ مثل: {{متن حدیث\|علي بن محمد عن سهل بن زياد رفعه قال قال اميرالمؤمنين{{ع}}:...}}<ref>کافی، شیخ کلینی، ج۱، ص۲۰.</ref> در این سند میان [[سهل بن زیاد]] تا [[امیرمؤمنان]]{{ع}} یک یا چند [[راوی]] حذف شده و به لفظ رفع نیز تصریح شده است.
			#'''مرسل''': مرسل معانی مختلفی دارد و مقصود از آن در این نرم افزار سندی است که در آن از یک یا چند نفر از سلسله [[راویان]] با تعبیر مبهم «بعض اصحابنا، «عمن ذکره»، «عن [[رجل]]» و مانند آن یاد شود. مثل: {{متن حدیث\|علي بن ابراهيم عن ابيه عن الحكم بن بهلول عن رجل عن ابي عبدالله{{ع}}:....}}<ref>کافی، شیخ کلینی، ج۱، ص۴۲۷.</ref>
			#'''موقوف''': روایتی است که سلسله سند آن به [[صحابی پیامبر]] یا مصاحب [[امام]] منتهی شود.<ref>مقباس الهدایه، ج۱، ص۳۲۱ ۳۲۲؛ تدریب الراوی، ج۱، ص۱۴۹ ۱۵۰.</ref> و به [[معصوم]] نرسد؛ و به عبارت دیگر محتوای [[حدیث]] [[کلام]] او باشد. مثل: {{متن حدیث\|علي بن ابراهيم عن ابيه عن النضر بن سويد:....}}<ref>کافی، ج۱، ص۳۱۱.</ref>

	== منابع ==		== منابع ==
	{{منابع}}		{{منابع}}
	# [[پرونده:~~IM009869~~.jpg\|22px]] [[علی رضا کمالی\|کمالی، علی رضا]]، [[اصطلاحات حدیثی ۱ (~~کتاب~~)\|'''اصطلاحات حدیثی ۱''']]		# [[پرونده:11134.jpg\|22px]] [[علی رضا کمالی\|کمالی، علی رضا]]، [[اصطلاحات حدیثی ۱ (مقاله)\|'''اصطلاحات حدیثی ۱''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Jaafari: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = حدیث | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} == مقدمه == پس از قرآن کریم یکی از منابع مهم دین مبین اسلام، سنت است که تبیین و تفسیر آیات قرآن را عهده دار است. تعابیر «حدیث»، «روایت»، «سنت»، «خبر» و «اثر»...» ایجاد کرد

2024-12-29T05:43:12Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = حدیث | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} == مقدمه == پس از قرآن کریم یکی از منابع مهم دین مبین اسلام، سنت است که تبیین و تفسیر آیات قرآن را عهده دار است. تعابیر «حدیث»، «روایت»، «سنت»، «خبر» و «اثر»...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = حدیث | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }}

== مقدمه ==
پس از [[قرآن کریم]] یکی از منابع مهم [[دین مبین اسلام]]، [[سنت]] است که تبیین و [[تفسیر آیات قرآن]] را عهده دار است. تعابیر «[[حدیث]]»، «[[روایت]]»، «سنت»، «خبر» و «اثر» هرکدام نشانگر اقوال و آثار برجای مانده از [[پیامبر اکرم]]{{صل}} و [[ائمه اطهار]]{{ع}} است. در این نوشتار برآنیم تا به بازشناسی این واژگان بپردازیم.

==حدیث==
حدیث برگرفته از «[[حدث]]» یا «حدوث» به معنای وقوع و ظهور است.<ref>. المعجم الوسیط، ابراهیم انیس و دیگران، ج۱، ص۱۵۹.</ref> بر این اساس، کلمه حدیث مصادیق متعددی دارد که از آن جمله سخن و [[کلام]] است؛ زیرا سخن عبارت از پدیده‌ای است که اجزای آن یکی پس از دیگری حادث شده و به ظهور می‌‌‌‌رسد.<ref>قواعد التحدیث، محمد جمال الدین قاسمی، ص۸۶.</ref> حدیث در آیاتی چون: {{متن قرآن|اللَّهُ نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدِيثِ كِتَابًا}}<ref>«خداوند است که بهترین گفتار را (به گونه) کتابی (با آیاتی) همانند دوگانه (یعنی مکرّر) فرو فرستاده است» سوره زمر، آیه ۲۳.</ref> {{متن قرآن|وَمَن يُكَذِّبُ بِهَذَا الْحَدِيثِ}}<ref>«بنابراین مرا با آن کسان که این سخن را دروغ می‌شمرند وا بگذار!» سوره قلم، آیه ۴۴.</ref> و {{متن قرآن|فَلْيَأْتُوا بِحَدِيثٍ مِّثْلِهِ إِن كَانُوا صَادِقِينَ}}<ref>«پس اگر راست می‌گویند گفتاری مانند آن بیاورند» سوره طور، آیه ۳۴.</ref> به این معناست.

این واژه در [[علم حدیث]] به نوع خاصی از کلام اطلاق می‌‌‌‌شود که حکایتگر قول یا [[فعل معصوم]]{{ع}} باشد؛ چنانکه [[شیخ بهایی]] می‌‌‌‌گوید: «حدیث عبارت از [[کلامی]] است که از قول یا فعل یا [[تقریر معصوم]]{{ع}} حکایت می‌‌‌‌کند و اطلاق آن نزد ما ([[امامیه]]) بر چیزی که از غیر [[معصوم]] رسیده باشد، مجاز است».<ref>وجیزه، شیخ بهایی، ص۲؛ به نقل از علم حدیث و نقش آن در شناخت و تهذیب حدیث، زین العابدین قربانی، ص۱۹.</ref>
برخی از بزرگان بیان وصفی از [[اوصاف پیامبر]] [[اکرم]]{{صل}} را نیز در شمار حدیث دانسته‌اند،<ref>قواعد التحدیث، ص۸۵.</ref> اما گرچه این معانی در جای خود پذیرفتنی و صحیح است، لکن به نظر می‌‌‌‌رسد که واژه حدیث در درجه نخست بر [[کلام]] منقول از ناحیه [[پیامبر]]{{صل}} و [[امامان]]{{ع}} ارتباط پیدا می‌‌‌‌کند و در درجه بعد به فعل و تقریر آنان نیز قابل انطباق است.<ref>تاریخ عمومی حدیث، مجید معارف، ص۲۵.</ref>.<ref>[[علی رضا کمالی|کمالی، علی رضا]]، [[اصطلاحات حدیثی ۱ (کتاب)|اصطلاحات حدیثی]]</ref>

==خبر==
خبر در لغت به [[کلامی]] می‌‌‌‌گویند که حکایتگر واقعه‌ای خارجی بوده و در ذات خود محتمل [[صدق]] و [[کذب]] باشد.<ref>المعجم الوسیط، ج۱، ص۲۱۵.</ref> اما در اصطلاح میان [[محدثان]] سه دیدگاه وجود دارد:
#عموم محدثان خبر را مرادف [[حدیث]] دانسته‌اند.
#برخی خبر را اعم از حدیث دانسته‌اند به این معنا که خبر گفتار هر [[انسانی]] را در بر می‌‌‌‌گیرد، اما حدیث تنها منحصر به گفتاری است که از پیامبر{{صل}}، [[اهل بیت]]{{ع}} و [[صحابه]] صادر شده است.
#برخی نیز رابطه حدیث و خبر را متباین می‌‌‌‌دانند و می‌‌‌‌گویند: خبر به گزارش‌های [[تاریخی]] اعم از [[امت‌های پیشین]] یا [[امت اسلامی]] اطلاق می‌‌‌‌شود، اما حدیث مختص گفتاری است که از [[معصومان]]{{ع}}، صحابه، و [[تابعان]] نقل شده باشد.

اما آنچه صحیح به نظر می‌‌‌‌رسد همان دیدگاه نخست است؛ زیرا در اصطلاح محدثان و کارکرد رایج [[روایات]]، حدیث به جای خبر و به عکس استفاده می‌‌‌‌شود.<ref>. آشنایی با علوم حدیث، علی نصیری، ص۲۷ و ۲۸.</ref> افزون بر این، کلمه حدیث در [[علم اصول]] و خصوصاً اصطلاحاتی نظیر [[خبر واحد]] و [[خبر متواتر]] مترادف با همان حدیث به کار رفته است.<ref>بنگرید به: اصول فقه، محمدرضا مظفر، ج۲، ص۲.</ref> نیز در قرون اخیر به کسانی که نسبت به [[اخبار]] و [[روایات معصومین]] تقیّد نشان می‌‌‌‌دهند، «اخباری» گفته شده است.<ref>تلخیص مقباس الهدایه، علی اکبر غفاری، ص۱۲؛ به نقل از: تاریخ عمومی حدیث، همان.</ref>.<ref>[[علی رضا کمالی|کمالی، علی رضا]]، [[اصطلاحات حدیثی ۱ (کتاب)|اصطلاحات حدیثی]]</ref>

==[[سنت]]==
سنت در اصل به معنای شیوه و روش است؛<ref>القاموس المحیط، فیروزآبادی، ج۴، ص۳۳۶.</ref> چه [[نیکو]] و [[پسندیده]] باشد چه [[زشت]] و [[ناپسند]]. این واژه در شعب مختلف [[علوم اسلامی]] معانی متفاوتی دارد. به عنوان مثال در اصطلاح محدثان با حدیث مترادف بوده و بر همان قول، فعل و [[تقریر معصوم]] و نیز صفات وی قابل اطلاق است.<ref>السنه قبل التدوین، محمدعجاج خطیب، ص۲۶.</ref>
در صورتی که [[سنت]] در اصطلاح [[فقها]] گاه در مقابل [[بدعت]] به کار می‌‌‌‌رود و بر اموری اطلاق می‌‌‌‌شود که ریشه در [[دین]] داشته باشد و گاه همین کلمه در مقابل [[فریضه]] و [[واجب]] به کار رفته و بر امور مستحبی اطلاق می‌‌‌‌شود.<ref>همان، به نقل از: تاریخ عمومی حدیث، ص۲۷.</ref>

در تفاوت سنت و [[حدیث]] می‌‌‌‌توان گفت: حدیث ناظر به [[گفتار معصوم]] و سنت ناظر به شیوه، [[منش]] و [[رفتار]] [[معصوم]] است و از آنجا که منش، گفتار را نیز در بر می‌‌‌‌گیرد، می‌‌‌‌توان سنت را اعم و فراگیرتر از حدیث دانست. از این رو در شمردن [[ادله]] [[استنباط]]، در کنار [[قرآن]] از سنت نام می‌‌‌‌برند نه از حدیث.<ref>آشنایی با علوم حدیث، ص۲۴ و ۲۵.</ref>.<ref>[[علی رضا کمالی|کمالی، علی رضا]]، [[اصطلاحات حدیثی ۱ (کتاب)|اصطلاحات حدیثی]]</ref>

==[[روایت]]==
روایت مصدر «روی، یروی» در اصل به معنای حمل کردن و یا چیزی است که خود متعلق حمل واقع می‌‌‌‌شود؛ چنانکه [[عرب]] می‌‌‌‌گوید: «روی البعیر الماء» یعنی شتر آب را حمل کرد. از همین رو کلمه ترویه به معنای آبرسانی است؛ چنانکه [[عرب‌ها]] به [[روز هشتم ذی الحجه]] «[[یوم]] الترویه» می‌‌‌‌گفته‌اند؛ به این جهت که آب را از [[مکه]] به [[صحرای عرفات]] منتقل می‌‌‌‌کرده‌اند.<ref>. علم الحدیث و درایه الحدیث، کاظم مدیر شانه چی، ص۱۱.</ref> اما کلمه روایت در مفهوم ثانویه خود به سخن و [[کلام]] نیز اطلاق شده است؛ چراکه سخن و کلام می‌‌‌‌تواند از طریق نقل شدن به دیگران انتقال یابد و از این جهت به ناقل سخن نیز «[[راوی]]» گویند. به همین ترتیب کلمه روایت در [[علم الحدیث]] بر نوع خاصی از کلام ـ یعنی کلام معصوم ـ اطلاق گشته است.
روایت در علم الحدیث هرگاه به صورت مطلق به کار رود به معنای حدیث است و هرگاه به صورت مضاف ـ مثل روایه الحدیث ـ استعمال شود، مفهوم مصدری پیدا کرده و به معنای نقل کردن می‌‌‌‌باشد.<ref>[[علی رضا کمالی|کمالی، علی رضا]]، [[اصطلاحات حدیثی ۱ (کتاب)|اصطلاحات حدیثی]]</ref>

==اثر==
«اثر» و «[[اثاره]]» در لغت به معنای نشان، علامت و بازمانده از یک شیء است.<ref>. المعجم الوسیط، ج۱، ص۵.</ref> این کلمه در [[آیات قرآن]] نیز به همین معنا باز آمده است؛ به عنوان مثال [[قرآن]] می‌‌‌‌فرماید: {{متن قرآن|إِنَّا نَحْنُ نُحْيِي الْمَوْتَى وَنَكْتُبُ مَا قَدَّمُوا وَآثَارَهُمْ وَكُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْنَاهُ فِي إِمَامٍ مُبِينٍ}}<ref>«ما خود، مردگان را زنده می‌گردانیم و هر چه را پیش فرستاده‌اند و آنچه را از آنان بر جای مانده است می‌نگاریم و هر چیزی را در نوشته‌ای روشن بر شمرده‌ایم» سوره یس، آیه ۱۲.</ref>
اما به گفته [[دانشمندان]] [[علم الحدیث]]، مفهوم اصطلاحی اثر با مفهوم لغوی آن تفاوت چندانی ندارد؛ زیرا همان طور که اثر به معنای بقیه و بازمانده شیء است، در علم الحدیث نیز این کلمه بر بقایای اقوال و [[افعال]] منقول از [[پیامبر]]{{صل}} و [[سلف صالح]] اطلاق می‌‌‌‌شود و از این جهت با معنای لغوی آن مغایرت ندارد.<ref>. علم الحدیث و درایه الحدیث، ص۱۲.</ref>

برخی از دانشمندان مانند [[شیخ بهایی]] کلمه اثر را با [[حدیث]] مترادف دانسته‌اند و برخی نیز این دو کلمه را مباین هم می‌‌‌‌دانند به این معنا که: حدیث آن است که از پیامبر{{صل}} رسیده است اما اثر آن است که از [[صحابی]] و دیگران رسیده باشد. لکن [[شهید ثانی]] [[معتقد]] است که بین اثر و حدیث رابطه عموم و خصوص برقرار است به این معنا که هر حدیث و روایتی قطعاً اثری از پیشینیان است لکن هر اثر به دست آمده ضرورتا منقول از پیامبر{{صل}} و یا [[صحابه]] نیست و علی [[الظاهر]] این قول مقرون به صواب است.<ref>. درایه، شهید ثانی، به نقل از: علم حدیث و نقش آن در شناخت و تهذیب حدیث، ص۲۲.</ref>
ناگفته نماند نوعی از [[تفسیر قرآن]] را [[تفسیر]] اثری یا تفسیر به ماثور گفته‌اند و آن تفسیر با کمک نقل و اثر است، اما در مورد ماده تفسیر اثری بین [[شیعه]] و [[اهل سنت]] [[اختلاف]] نظر وجود دارد به این معنا که از نظر شیعه [[حدیث پیامبر]] و [[امامان معصوم]]{{ع}} در شمار مدارک تفسیر اثری می‌‌‌‌باشد، در حالی که [[اهل سنت]] آرای رسیده از سوی [[صحابه]] و در شرایطی بزرگان [[تابعین]] را نیز به عنوان مدارک [[تفسیر]] اثری قابل قبول دانسته‌اند.<ref>. مناهل العرفان، عبدالعظیم زرقانی، ج۱، ص۴۸۱.</ref>.<ref>[[علی رضا کمالی|کمالی، علی رضا]]، [[اصطلاحات حدیثی ۱ (کتاب)|اصطلاحات حدیثی]]</ref>

==[[حدیث قدسی]]==
به طوری که [[علمای حدیث]] گفته‌اند: حدیث قدسی به [[حدیثی]] اطلاق می‌‌‌‌گردد که در آن [[رسول خدا]]{{صل}} یا [[امامان معصوم]]{{ع}} مطلبی را از قول [[خدای تبارک و تعالی]] نقل و حکایت کنند و این نقل و حکایت می‌‌‌‌تواند با استفاده از الفاظ و عبارات خود [[معصوم]]{{ع}} صورت پذیرد. به عبارت دیگر در حدیث قدسی [[پیامبر]]{{صل}} و [[امام]]{{ع}} در [[حکم]] یک [[راوی]] به شمار رفته و مطلبی را با زبان خود از ناحیه [[خدای تعالی]] باز می‌‌‌‌گوید همانند این [[حدیث]]: {{متن حدیث|قال رسول الله قال اللَّه تعالى: الصَّوْمَ لِي وأَنا أَجْزي بِه}} [[خداوند]] فرموده است که [[روزه]] متعلق به من است و من خود [[پاداش]] آن را می‌‌‌‌دهم».<ref>وجیزه، شیخ بهایی، ص۳؛ به نقل از: تاریخ عمومی حدیث، ص۲۸.</ref>

حدیث قدسی با آنکه به خداوند انتساب پیدا می‌‌‌‌کند اما از نظر سبک و اسلوب و عنصر [[اعجاز]] هرگز موقعیت [[آیات قرآن]] را ندارد، از این جهت این رشته از [[احادیث]] فاقد خاصیت [[تحدی]] بوده و غالباً ماهیتی جز [[خبر واحد]] ندارد، در صورتی که آیات قرآن از جهت سبک و اسلوب از خاصیت اعجاز بهره مند بوده و از جهت کثرت نقل نیز از قید [[تواتر]] برخوردار است.<ref>. جهت مطالعه بیشتر در باره تفاوت حدیث قدسی با آیات قرآن بنگرید به: علوم الحدیث و مصطلحه، صبحی صالح، ص۱۱؛ قواعد التحدیث، ص۹۰ و تلخیص مقباس الهدایه مامقانی، ص۱۳.</ref>.<ref>[[علی رضا کمالی|کمالی، علی رضا]]، [[اصطلاحات حدیثی ۱ (کتاب)|اصطلاحات حدیثی]]</ref>

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:IM009869.jpg|22px]] [[علی رضا کمالی|کمالی، علی رضا]]، [[اصطلاحات حدیثی ۱ (کتاب)|'''اصطلاحات حدیثی ۱''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:حدیث]]