Bahmani: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = اصلاح | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = اصلاح اخلاقی در معارف و سیره امام باقر | پرسش مرتبط = }} == اصلاح اخلاقی و اجتماعی ‌== امام باقر{{ع}} عنایت زیادی به اصلاح اخلاق و تغییر اوضاع اجتماعی جامعه از طریق ایجاد...» ایجاد کرد

2025-01-07T09:04:16Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = اصلاح | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = اصلاح اخلاقی در معارف و سیره امام باقر | پرسش مرتبط = }} == اصلاح اخلاقی و اجتماعی ‌== امام باقر{{ع}} عنایت زیادی به اصلاح اخلاق و تغییر اوضاع اجتماعی جامعه از طریق ایجاد...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = اصلاح
| عنوان مدخل =
| مداخل مرتبط = [[اصلاح اخلاقی در معارف و سیره امام باقر]]
| پرسش مرتبط =
}}

== اصلاح اخلاقی و اجتماعی ‌==
[[امام باقر]]{{ع}} عنایت زیادی به [[اصلاح]] [[اخلاق]] و [[تغییر]] اوضاع [[اجتماعی]] [[جامعه]] از طریق ایجاد [[قوانین]]، معیارها و ارزش‌های والای [[شریعت اسلام]] داشتند. [[هدف]] آن حضرت جمع کردن همه قوا برای اصلاح همه آنچه در عالم موجود است بوده، امّا این اصلاح را از [[نزدیکان]] خود آغاز نموده سپس به اقشار مختلف جامعه آن را سرایت داده، پس از آن‌رو به اصلاح مؤسسات [[حکومتی]] و [[پیروان]] [[حکومت]] پرداخته است.

امام باقر{{ع}} از همه فرصت‌هایی که برای اصلاح و تغییر و ساختن واقعیت جدیدی برای جامعه دست می‌داده است نهایت استفاده را می‌برده‌اند. از همین‌ روست که می‌بینیم روش‌های [[اصلاحی]] و تغییری آن حضرت در عرصه‌های [[اخلاقی]] و اجتماعی متعدّد و مختلفی بوده است. برخی از فعالیت‌های آن حضرت در این عرصه عبارت است از:

=== [[دعوت]] به پیاده کردن [[سنّت]] [[شریف]] نبوی‌ ===
امام باقر{{ع}} به انتشار [[احادیث شریف]] [[نبوی]] که با جنبه‌های اخلاقی و اجتماعی ارتباط داشتند [[همّت]] گماشت و در این راه کمر همّت بست تا اینکه چنین [[موازین]] و ارزش‌هایی بر فعالیت‌های [[رفتاری]] و [[روابط اجتماعی]] جامعه [[حاکم]] شود و در مسیر [[انسانیت]] مشعلی فراراه افراد جامعه در همه طبقات آن باشد که آنان را به سمت [[رشد]] و [[تکامل]] و [[پیشرفت]] برای رسیدن به مقامات عالیه‌ای که [[اولیا]] و [[صالحان]] به آن رسیده‌اند [[یاری]] نماید.

امام باقر{{ع}} در خلال نشر احادیث [[پیامبر اکرم]]{{صل}} به عوامل اساسی در اصلاح اخلاق و اوضاع [[اجتماع]] که همان اصلاح [[فقیهان]] و [[حاکمان]] است اشاره داشته. آن حضرت از [[پیامبر اکرم]]{{صل}} [[روایت]] فرموده است که: دو دسته از [[امّت]] من هستند که اگر اصلاح شوند امّت من اصلاح خواهد شد و اگر این دو [[فاسد]] گردند امّت من فاسد می‌گردند... فقیهان و حاکمان‌<ref>خصال، ج۱، ص۲۶.</ref>. امام باقر{{ع}} در پرتو نقل این روایت از جدّ گرامی‌اش پیامبر اکرم{{صل}} همگان را به عمل از سر دلسوزی و [[ایثار]] در راه [[اصلاح جامعه]] فرا خوانده است که: دلسوزی هر کدام از شما برای برادرش باید مانند دلسوزی او برای خودش باشد<ref>کافى، ج۲، ص۲۰۸.</ref>.

[[امام باقر]]{{ع}} با نقل و انتشار این روایت‌های [[شریف]] از [[پیامبر اکرم]]{{صل}} بر [[حفظ]] [[عفّت]] و [[شتاب]] در [[کارهای نیک]] تأکید نموده‌اند که: [[خداوند متعال]] [[انسان]] باحیا، [[بردبار]]، [[عفیف]] و خویشتن‌دار را [[دوست]] می‌دارد<ref>کافى، ج۲، ص۱۱۲.</ref>. و: خداوند متعال هر کار خیری که در آن شتاب شود را دوست می‌دارد<ref>کافى، ج۲، ص۱۴۲.</ref>.

آن حضرت همچنین بر نقل [[احادیث شریف]] [[نبوی]] که [[مردم]] را به [[اخلاق نیکو]] و خودداری از ریختن آبروی [[مؤمنان]] [[دعوت]] می‌نماید تأکید فراوان داشتند. از جمله این [[حدیث شریف]] نبوی که: به خداوندی که هیچ خدایی جز او نیست [[سوگند]]، هیچ مؤمنی از خیر [[دنیا]] و [[آخرت]] بهره‌مند نمی‌گردد مگر به‌واسطه [[حسن ظنّ]] به [[خداوند]] و [[امیدواری]] به ذات اقدس او، اخلاق نیکو و خودداری از [[غیبت]] مؤمنان‌<ref>کافى، ج۲، ص۷۲.</ref>.

و همچنین فرموده‌اند که: [[پیغمبر اکرم]]{{صل}} از گفت‌وگوهای [[بیهوده]] و جدل‌آمیز، [[فساد]] در [[اموال]] و بسیاری سؤال [[نهی]] فرموده‌اند<ref>کافى، ج۱، ص۶۰.</ref>. امام باقر{{ع}} با نقل این [[روایت]] این‌گونه مردم را به شاد کردن [[دل]] مؤمنان خوانده‌اند که: هرکس مؤمنی را شاد کند مرا شاد کرده است و هرکس مرا شاد کند همانا که [[خدای بزرگ]] را مسرور نموده است‌<ref>کافى، ج۲، ص۱۸۸.</ref>. امام باقر{{ع}} با نقل این [[روایت شریف]] از پیغمبر اکرم{{صل}} مردم را به [[صله رحم]] تحریک و [[تشویق]] نمودند که: صله رحم از کارهایی است که [[ثواب]] آن از همه کارهای خیر زودتر به صاحبش می‌رسد<ref>کافى، ج۲، ص۱۵۲.</ref>.

امام باقر{{ع}} ده‌ها حدیث شریف نبوی را که همه در زمینه [[مکارم اخلاق]] می‌باشد از قبیل [[صدق]] و [[ایثار]] و [[تعاون]]، [[وفای به عهد]] و حسن [[رفتار]] با [[مسلمانان]] و غیرمسلمانان، به همراه احادیثی که از کارهای منفی همچون [[دروغ]] و [[بهتان]]، [[عیب‌جویی]] و [[نقض عهد]]، [[خیانت]] در [[امانت]] و دست‌درازی به [[آبرو]] و جان‌های مردم نهی نموده است از پیامبر اکرم{{صل}} نقل فرموده است. از میان ده‌ها [[حدیثی]] که آن حضرت از [[پیامبر اکرم]]{{صل}} نقل فرموده است می‌توان به این [[احادیث]] اشاره نمود: بدگویی نسبت به [[مؤمن]] موجب [[فسق]]، [[جنگیدن]] با او [[کفر]] و خوردن گوشت او که عبارت از [[غیبت]] باشد [[معصیت]] است‌<ref>محاسن، ص۱۰۲.</ref>.

همچنین [[امام باقر]]{{ع}} فرموده است: از پیامبر اکرم{{صل}} پرسیدند: بهترین [[بندگان خدا]] کیست؟ پیامبر اکرم{{صل}} پاسخ دادند: کسانی که چون [[کار خیر]] انجام می‌دهند خوشحال می‌شوند و چون ناشایستی از آنان سر می‌زند [[استغفار]] می‌کنند. آنان چون به نعمتی می‌رسند [[شکر]] می‌گذارند و چون به بلایی گرفتار می‌آیند [[صبر]] می‌کنند. آنان کسانی هستند که در هنگام [[خشم]] و [[غضب]] از دیگران گذشت کرده و آنان را می‌بخشند<ref>خصال، ج۱، ص۳۱۷.</ref>.

امّا امام باقر{{ع}} فقط به نشر چنین احادیثی از پیامبر اکرم{{صل}} اکتفا نکرده‌اند. بلکه محتوا و مضمون این احادیث را نیز در عمل خود در [[جهان]] واقعیت به نمایش گذاشته‌اند. آن حضرت در [[جامعه]] نقش [[الگو]] را در همه این مسائل [[بازی]] کرده‌اند. آن حضرت خود به تنهایی ستیغ و اوج قله مکارم و [[نیکی‌ها]] بوده‌اند، امام باقر{{ع}} در خلال [[رفتار]] خود یکی از بالاترین نمونه‌های [[اخلاق]] بلند [[اسلامی]] را برای [[مسلمانان]] به نمایش گذاشته‌اند، امام باقر{{ع}} اوج بلند [[راستگویی]]، [[وفای به عهد]]، [[ادای امانت]]، [[تواضع]] و [[احترام گذاشتن به دیگران]]، اهمیت دادن به امور مسلمانان و برطرف کردن [[حاجت]] محتاجان بودند. آن حضرت ناهنجاری‌های جامعه را به صورتی عملی و در خلال رفتار نمونه خود نسبت به اقشار مختلف جامعه ـ چه آنان که از [[دوستداران]] آن حضرت بوده یا آنان که از مخالفان آن حضرت بودند ـ درمان می‌کردند<ref>[[سید منذر حکیم|حکیم، سید منذر]]، [[پیشوایان هدایت ج۷ (کتاب)|پیشوایان هدایت ج۷]]، ص ۱۸۸.</ref>.

=== [[دعوت]] به مکارم اخلاق‌ ===
امام باقر{{ع}} دعوت خود را در جنبه [[اصلاح]] [[مکارم اخلاقی]] [[مردم]] گسترش و افزایش دادند تا بتوانند [[مکارم اخلاق]] را علامت مشخّصه رفتار مسلمانان در جامعه قرار دهند، آن حضرت همواره به مسأله افشای [[سلام]] یعنی با صدای بلند به یکدیگر [[سلام کردن]] که یکی از مظاهر [[روح]] [[محبّت]]، [[مودّت]]، [[برادری]] و صفا در [[روابط اجتماعی]] است تأکید داشتند تا جایی که فرمودند: همانا [[خداوند]] افشای [[سلام]] را [[دوست]] می‌دارد<ref>تحف العقول، ص۲۲۰.</ref>.

آن حضرت همگان را به [[عفّت]] فرا خوانده و آن را [[برترین]] [[عبادت‌ها]] دانسته‌اند، آن حضرت فرموده‌اند: برترین عبادت‌ها عفّت شکم و [[فرج]] است‌<ref>تحف العقول، ص۲۱۷.</ref>. آن حضرت همگان را به‌پاک نگهداشتن زبان و مقید کردن آن به قیدهای [[شریعت اسلامی]] می‌خواندند تا اینکه روابط بین [[مردم]] از بین نرفته و دوام یابد.

[[امام باقر]]{{ع}} در این رابطه فرموده‌اند: با مردم با بیانی صحبت کنید که دوست می‌دارید مردم با همان بیان با شما صحبت کنند؛ چراکه [[خداوند متعال]] کسانی را که بسیار [[اهل]] [[سبّ]] و [[لعن]] و طعنه زدن بر [[مؤمنان]] باشد یا مرد بدزبان و بیهوده‌گو و گدای سمج را دوست نمی‌دارد، و در مقابل [[انسان]] باحیا، [[بردبار]] و [[پاکدامن]] را دوست می‌دارد<ref>تحف العقول، ص۲۲۰.</ref>.

امام باقر{{ع}} همچنین کیفیت برخورد با طبقات مختلف [[جامعه]] را این‌گونه برای همگان روشن ساخته‌اند که: هرگاه با [[منافق]] روبرو شدی به‌وسیله زبان خوش با او بساز، امّا [[مودّت]] [[قلبی]] خود را برای [[مؤمن]] نگاه‌دار. امّا اگر با یک [[یهودی]] هم همنشین شدی با او به نیکویی [[همنشینی]] کن<ref>تحف العقول، ص۲۱۳.</ref>.

آن حضرت اصول [[رفتار]] با گروه‌های مختلف مردم را این‌گونه بیان فرموده‌اند: چهار چیز است که در هرکس باشد خداوند برای او در [[بهشت]] خانه‌ای بنا می‌کند، کسی که یتیمی را پناه دهد، کسی که بر ضعیفی ترحّم آورد، کسی که به پدر و مادر خود دلسوز و [[مهربان]] باشد، کسی که با مملوک و [[بنده]] خود [[مدارا]] کند<ref>خصال، ج۱، ص۲۲۳.</ref>.

آن حضرت همچنین مردم را به برقراری ارتباط با [[اهل تقوا]] و تحکیم روابط با آنان فرا خواندند؛ چراکه این دسته از مردم خصوصیاتی دارند که هر کس با آنها [[مصاحبت]] و هم‌نشینی کند از آن خصوصیات تأثیر مثبت می‌پذیرد و بدین‌وسیله [[الگوها]] و ارزش‌های اسلامی در واقع [[زندگی]] آنان پیاده می‌شود.

آن حضرت در این‌باره فرموده‌اند: اهل تقوا از میان مردم [[دنیا]] همنشینانی هستند که برای همنشینان خود کمترین سنگینی و [[مشقّت]] را دارند. امّا بیشترین کمک و [[همکاری]] را برای آنان روا می‌دارند. اگر آنان را فراموش کنی به یاد تو می‌افتند و اگر یادشان نمایی تو را [[یاری]] می‌کنند. آنان همواره سخنان [[حقّ]] و مورد رضای [[خداوند]] می‌گویند و به انجام فرمان‌های [[خداوند متعال]] به‌پا می‌خیزند<ref>صفة الصّفوة، ج۲، ص۱۰۹.</ref>.

[[امام باقر]]{{ع}} [[حقوق]] [[مؤمن]] بر مؤمن را این‌گونه توضیح دادند که: مؤمن [[برادر]] مؤمن است. پس هرگز او را [[دشنام]] نمی‌دهد، [[محروم]] نمی‌کند و به او سوءظنّ روا نمی‌دارد»<ref>تحف العقول، ص۲۱۶.</ref>. آن حضرت همچنین فرموده‌اند: هرکس که در نزد او از برادر مؤمنش [[غیبت]] کرده شود و او به یاری آن مؤمن برخواسته و از او [[دفاع]] نماید خداوند متعال او را در [[دنیا]] و [[آخرت]] یاری خواهد کرد.

امّا کسی که برادر مؤمنش را در چنین شرایطی یاری نکند و در حالی‌که [[قدرت]] بر دفاع و یاری او را داشته به دفاع از او برنخیزد، خداوند متعال او را در دنیا و آخرت [[خوار]] می‌دارد<ref>محاسن، ص۱۰۳.</ref>. امام باقر{{ع}} همگان را از [[ستم]] کردن به یکدیگر یا کمک کردن به [[ستمگران]] این‌گونه برحذر داشته است: هرکس در راه ستم بر [[مسلمانی]] با جزئی از یک کلمه همکاری کند در [[روز قیامت]] بر پیشانی‌اش نوشته می‌شود: این شخص از [[رحمت خدا]] [[ناامید]] است‌<ref>محاسن، ص۱۰۳.</ref>.

امام باقر{{ع}} همچنین همگان را به این مکرمت [[اخلاقی]] خوانده‌اند که: بدی و جدایی را با [[نیکی]] و پیوند پاسخ دهند. آن حضرت فرموده‌اند: سه چیز است که از مکارم دنیا و آخرت است: اینکه از آنکه به تو ستم روا داشته درگذری، آنکه از تو بریده با او پیوند کنی، و هنگامی که از سر [[نادانی]] با تو برخورد شود [[بردبار]] باشی‌<ref>تحف العقول، ص۲۱۴.</ref>.<ref>[[سید منذر حکیم|حکیم، سید منذر]]، [[پیشوایان هدایت ج۷ (کتاب)|پیشوایان هدایت ج۷]]، ص ۱۹۱.</ref>

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:151921.jpg|22px]] [[سید منذر حکیم|حکیم، سید منذر]]، [[پیشوایان هدایت ج۷ (کتاب)|'''پیشوایان هدایت ج۷''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:اصلاح]]

اصلاح اخلاقی - تاریخچهٔ نسخه‌ها