اطاعت در معارف و سیره نبوی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* تبعیت و اطاعت در مدیریت بر قلب */

2026-02-23T09:44:53Z

تبعیت و اطاعت در مدیریت بر قلب

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۳ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۱۴
خط ۱۷:		خط ۱۷:
	[[اطاعت خدا]] و رسول برخاسته از محبت به خدا و رسول است؛ زیرا «محبت» اصل و اساسی است که «[[ولایت]]» بر آن [[استوار]] می‌شود<ref>تفسیر المیزان، ج۳، ص۱۶۰.</ref>. [[آدمی]] همان را [[پیروی]] می‌کند که به او [[دل]] داده است و محب، رنگ محبوب را به خود می‌گیرد: {{عربی\|لَوْنُ الْمُحِبِّ لَوْنُ مَحْبُوبِهِ}}<ref>تاج‌الدین حسین بن حسن خوارزمی، شرح فصوص‌الحکم، به اهتمام نجیب مایل هروی، انتشارات مولی، ۱۳۶۴ ش. ج۱، ص۲۶۰.</ref>. و محبوب حقیقی و مُطاع یکتا، خداست. تنها رنگی که باید پذیرفت رنگ اوست: {{متن قرآن\|صِبْغَةَ اللَّهِ وَمَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللَّهِ صِبْغَةً وَنَحْنُ لَهُ عَابِدُونَ}}<ref>«رنگ (و نگار) خداوند را (بگزینید) و خوش‌رنگ (و نگار)‌تر از خداوند کیست؟ و ما پرستندگان اوییم» سوره بقره، آیه ۱۳۸.</ref>.		[[اطاعت خدا]] و رسول برخاسته از محبت به خدا و رسول است؛ زیرا «محبت» اصل و اساسی است که «[[ولایت]]» بر آن [[استوار]] می‌شود<ref>تفسیر المیزان، ج۳، ص۱۶۰.</ref>. [[آدمی]] همان را [[پیروی]] می‌کند که به او [[دل]] داده است و محب، رنگ محبوب را به خود می‌گیرد: {{عربی\|لَوْنُ الْمُحِبِّ لَوْنُ مَحْبُوبِهِ}}<ref>تاج‌الدین حسین بن حسن خوارزمی، شرح فصوص‌الحکم، به اهتمام نجیب مایل هروی، انتشارات مولی، ۱۳۶۴ ش. ج۱، ص۲۶۰.</ref>. و محبوب حقیقی و مُطاع یکتا، خداست. تنها رنگی که باید پذیرفت رنگ اوست: {{متن قرآن\|صِبْغَةَ اللَّهِ وَمَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللَّهِ صِبْغَةً وَنَحْنُ لَهُ عَابِدُونَ}}<ref>«رنگ (و نگار) خداوند را (بگزینید) و خوش‌رنگ (و نگار)‌تر از خداوند کیست؟ و ما پرستندگان اوییم» سوره بقره، آیه ۱۳۸.</ref>.

	[[تبعیت]] و ~~اطاعتی~~ جز برای او نیست؛ زیرا [[انسان]] از کسی اطاعت می‌کند که [[فیض]] هستی خود را از او دریافت کرده باشد، و چون افراد عادی نه به انسان هستی بخشیده، نه در بقا و دوام هستی او مؤثرند؛ بنابراین رأی هیچ‌کس برای دیگری [[لازم‌الاتباع]] نیست. و از آنجا که انسان تمام [[شئون]] هستی خود را از [[خداوند]] دریافت می‌کند، موظف است تنها در برابر او [[تمکین]] نماید؛ و اما [[تبعیت]] از دستور غیر خداوند مشروط به این است که از طرف آن ذات اقدس تعیین شده باشد<ref>عبدالله جوادی آملی، ولایت‌فقیه، رهبری در اسلام، چاپ دوم، مرکز نشر فرهنگی رجاء، ۱۳۶۸ ش. صص۲۸-۲۹.</ref>. و از همین‌روست که در [[حدیث شریف]] [[حضرت رضا]]{{ع}} آمده است که [[رسول خدا]]{{صل}} فرمود: «هر کس به سخن گوینده‌ای گوش سپارد او را پرستیده است، پس اگر گوینده از جانب [[خدا]] باشد، خدا را پرستیده و اگر از جانب [[ابلیس]] باشد، ابلیس را پرستیده است»<ref>{{متن حدیث\|مَنْ أَصْغَى إِلَى نَاطِقٍ فَقَدْ عَبَدَهُ، فَإِنْ كَانَ النَّاطِقُ عَنِ اللَّهِ فَقَدْ عَبَدَ اللَّهَ، وَ إِنْ كَانَ النَّاطِقُ عَنْ إِبْلِيسَ فَقَدْ عَبَدَ إِبْلِيسَ}}؛ عیون اخبار الرضا، ج۱، ص۳۰۴؛ وسائل الشیعة، ج۱۸، ص۹۲. همین خبر از طریق حسن بن علی بن یقطین از امام باقر{{ع}} بدین صورت نقل شده است: {{متن حدیث\|مَنْ أَصْغَى إِلَى نَاطِقٍ فَقَدْ عَبَدَهُ، فَإِنْ كَانَ النَّاطِقُ يُؤَدِّي عَنِ اللَّهِ فَقَدْ عَبَدَ اللَّهَ، وَ إِنْ كَانَ النَّاطِقُ يُؤَدِّي عَنِ الشَّيْطَانِ فَقَدْ عَبَدَ الشَّيْطَانَ}}. الکافی، ج۶، ص۴۳۴؛ وسائل الشیعة، ج۱۸، ص۹۱.</ref>.		[[تبعیت]] و اطاعت جز برای او نیست؛ زیرا [[انسان]] از کسی اطاعت می‌کند که [[فیض]] هستی خود را از او دریافت کرده باشد، و چون افراد عادی نه به انسان هستی بخشیده، نه در بقا و دوام هستی او مؤثرند؛ بنابراین رأی هیچ‌کس برای دیگری [[لازم‌الاتباع]] نیست. و از آنجا که انسان تمام [[شئون]] هستی خود را از [[خداوند]] دریافت می‌کند، موظف است تنها در برابر او [[تمکین]] نماید؛ و اما [[تبعیت]] از دستور غیر خداوند مشروط به این است که از طرف آن ذات اقدس تعیین شده باشد<ref>عبدالله جوادی آملی، ولایت‌فقیه، رهبری در اسلام، چاپ دوم، مرکز نشر فرهنگی رجاء، ۱۳۶۸ ش. صص۲۸-۲۹.</ref>. و از همین‌روست که در [[حدیث شریف]] [[حضرت رضا]]{{ع}} آمده است که [[رسول خدا]]{{صل}} فرمود: «هر کس به سخن گوینده‌ای گوش سپارد او را پرستیده است، پس اگر گوینده از جانب [[خدا]] باشد، خدا را پرستیده و اگر از جانب [[ابلیس]] باشد، ابلیس را پرستیده است»<ref>{{متن حدیث\|مَنْ أَصْغَى إِلَى نَاطِقٍ فَقَدْ عَبَدَهُ، فَإِنْ كَانَ النَّاطِقُ عَنِ اللَّهِ فَقَدْ عَبَدَ اللَّهَ، وَ إِنْ كَانَ النَّاطِقُ عَنْ إِبْلِيسَ فَقَدْ عَبَدَ إِبْلِيسَ}}؛ عیون اخبار الرضا، ج۱، ص۳۰۴؛ وسائل الشیعة، ج۱۸، ص۹۲. همین خبر از طریق حسن بن علی بن یقطین از امام باقر{{ع}} بدین صورت نقل شده است: {{متن حدیث\|مَنْ أَصْغَى إِلَى نَاطِقٍ فَقَدْ عَبَدَهُ، فَإِنْ كَانَ النَّاطِقُ يُؤَدِّي عَنِ اللَّهِ فَقَدْ عَبَدَ اللَّهَ، وَ إِنْ كَانَ النَّاطِقُ يُؤَدِّي عَنِ الشَّيْطَانِ فَقَدْ عَبَدَ الشَّيْطَانَ}}. الکافی، ج۶، ص۴۳۴؛ وسائل الشیعة، ج۱۸، ص۹۱.</ref>.

	تبعیت و [[اطاعت]] در [[مدیریت]] بر [[قلب]]، [[پیروی]] و [[فرمان‌برداری]] از کسانی است که قلب به پیروی و فرمان‌برداری آنان [[حکم]] می‌کند و خداوند بر [[اتّباع]] و پیروی آنان [[فرمان]] داده است. [[قرآن کریم]] در این مورد که اطاعت از [[انبیا]] به [[اذن خداوند]]، در واقع اطاعت از [[پروردگار]] است می‌فرماید<ref>ولایت فقیه، رهبری در اسلام، ص۲۹.</ref>: {{متن قرآن\|وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ رَسُولٍ إِلَّا لِيُطَاعَ بِإِذْنِ اللَّهِ}}<ref>«و ما هیچ پیامبری را نفرستادیم مگر برای آنکه به اذن خداوند از او فرمانبرداری کنند» سوره نساء، آیه ۶۴.</ref>.		تبعیت و [[اطاعت]] در [[مدیریت]] بر [[قلب]]، [[پیروی]] و [[فرمان‌برداری]] از کسانی است که قلب به پیروی و فرمان‌برداری آنان [[حکم]] می‌کند و خداوند بر [[اتّباع]] و پیروی آنان [[فرمان]] داده است. [[قرآن کریم]] در این مورد که اطاعت از [[انبیا]] به [[اذن خداوند]]، در واقع اطاعت از [[پروردگار]] است می‌فرماید<ref>ولایت فقیه، رهبری در اسلام، ص۲۹.</ref>: {{متن قرآن\|وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ رَسُولٍ إِلَّا لِيُطَاعَ بِإِذْنِ اللَّهِ}}<ref>«و ما هیچ پیامبری را نفرستادیم مگر برای آنکه به اذن خداوند از او فرمانبرداری کنند» سوره نساء، آیه ۶۴.</ref>.

Bahmani: /* پرهیز از عصیان و نافرمانی */

2026-02-19T06:49:38Z

پرهیز از عصیان و نافرمانی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۱۹
خط ۱۷۷:		خط ۱۷۷:
	و البته آنان‌که عیوب [[مسئولان]] را از ایشان پنهان می‌دارند و [[زشت]] را در نظر آنان [[زیبا]] جلوه می‌دهند، خائنانی بیش نیستند و باید مورد بی‌اعتنایی قرار گیرند و طرد شوند؛ آنان‌که اهل مماشات نسبت به خطاهای مسئولانند: «باید خطاکارترین مردمان نزد تو کسی باشد که بیش‌تر با تو در اشتباه‌هایت مماشات می‌کند»<ref>{{متن حدیث\|لِيَكُنْ أَخْطَأُ النَّاسِ عِنْدَكَ أَعْمَلَهُمْ بِالرِّفْقِ}}؛ غررالحکم، ج۲، ص۱۲۴.</ref>.		و البته آنان‌که عیوب [[مسئولان]] را از ایشان پنهان می‌دارند و [[زشت]] را در نظر آنان [[زیبا]] جلوه می‌دهند، خائنانی بیش نیستند و باید مورد بی‌اعتنایی قرار گیرند و طرد شوند؛ آنان‌که اهل مماشات نسبت به خطاهای مسئولانند: «باید خطاکارترین مردمان نزد تو کسی باشد که بیش‌تر با تو در اشتباه‌هایت مماشات می‌کند»<ref>{{متن حدیث\|لِيَكُنْ أَخْطَأُ النَّاسِ عِنْدَكَ أَعْمَلَهُمْ بِالرِّفْقِ}}؛ غررالحکم، ج۲، ص۱۲۴.</ref>.

	بنابراین در عین رعایت این امر که ضامن سلامت هر [[نظام]] و سازمانی است، آنجا که [[زمامداران]] بر مبنای اصول و در چارچوب [[موازین]] کار می‌کنند، به‌هیچ‌وجه نباید [[نافرمانی]] ظهور کند که در این صورت بدترین آفت‌ها یعنی نافرمانی ~~[[رعیت]]،~~ آن نظام و [[سازمان]] را از درون می‌پوساند: «آفت رعیت [[مخالفت]] [[فرمان‌برداری]] از [[زمامدار]] است»<ref>{{متن حدیث\|آفَةُ الرَّعِيَّةِ مُخَالَفَةُ الطَّاعَةِ}}؛ شرح غررالحکم، ج۳، ص۱۰۴.</ref>.		بنابراین در عین رعایت این امر که ضامن سلامت هر [[نظام]] و سازمانی است، آنجا که [[زمامداران]] بر مبنای اصول و در چارچوب [[موازین]] کار می‌کنند، به‌هیچ‌وجه نباید [[نافرمانی]] ظهور کند که در این صورت بدترین آفت‌ها یعنی نافرمانی رعیت، آن نظام و [[سازمان]] را از درون می‌پوساند: «آفت رعیت [[مخالفت]] [[فرمان‌برداری]] از [[زمامدار]] است»<ref>{{متن حدیث\|آفَةُ الرَّعِيَّةِ مُخَالَفَةُ الطَّاعَةِ}}؛ شرح غررالحکم، ج۳، ص۱۰۴.</ref>.

	بسیاری از ناکامی‌ها و شکست‌ها در طول تاریخ اسلام ریشه در همین مسئله دارد و در زمان پیامبر اکرم{{صل}} نیز بارها [[عصیان]] و نافرمانی عده‌ای موجب آسیب‌های جبران‌ناپذیر شد. از آن جمله، حوادثی است که در روزهای آخر [[زندگی پیامبر]] رخ داد و عصیان و نافرمانی برخی [[اصحاب پیامبر]] صدماتی به [[نظام مدیریتی]] آن حضرت وارد کرد که طعم تلخ آن کام هر [[انسان]] منصفی را برای همیشه تلخ می‌کند و [[دل]] هر آزاده‌ای را به [[آتش]] می‌کشد.		بسیاری از ناکامی‌ها و شکست‌ها در طول تاریخ اسلام ریشه در همین مسئله دارد و در زمان پیامبر اکرم{{صل}} نیز بارها [[عصیان]] و نافرمانی عده‌ای موجب آسیب‌های جبران‌ناپذیر شد. از آن جمله، حوادثی است که در روزهای آخر [[زندگی پیامبر]] رخ داد و عصیان و نافرمانی برخی [[اصحاب پیامبر]] صدماتی به [[نظام مدیریتی]] آن حضرت وارد کرد که طعم تلخ آن کام هر [[انسان]] منصفی را برای همیشه تلخ می‌کند و [[دل]] هر آزاده‌ای را به [[آتش]] می‌کشد.

Bahmani: /* نفی اطاعت کورکورانه */

2026-02-19T06:49:17Z

نفی اطاعت کورکورانه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۱۹
خط ۱۴۴:		خط ۱۴۴:
	منطق عملی [[قرآن کریم]] [[اجازه]] نمی‌دهد مردمان، [[رهبران]] و [[پیشوایان]] خود را چشم و گوش بسته دنبال کنند و چنین کاری را سبب [[تباهی]] [[زندگی]] این‌جهانی و زندگی آن جهانی [[مردم]] می‌داند. شناخت‌های [[قلبی]] و ملاک‌های [[عقلی]] و عمل نمونه‌های عینی، اجازه [[پیروی]] و [[فرمان‌برداری]] چشم و گوش بسته را نمی‌دهد. [[خداوند]] در مقام نکوهش پیروی و فرمان‌برداری کورکورانه، عوام [[یهود]] را نمونه آورده است تا همگان برای همیشه بدانند که [[حق]] چیست و خداوند [[راضی]] به این‌گونه سرسپردگی‌ها نیست: {{متن قرآن\|وَمِنْهُمْ أُمِّيُّونَ لَا يَعْلَمُونَ الْكِتَابَ إِلَّا أَمَانِيَّ وَإِنْ هُمْ إِلَّا يَظُنُّونَ}}<ref>«و برخی از آنان بی‌سوادانی هستند که از کتاب آسمانی (تورات) جز خیال‌های خام چیزی نمی‌دانند و جز به پندار نمی‌گرایند» سوره بقره، آیه ۷۸.</ref>.		منطق عملی [[قرآن کریم]] [[اجازه]] نمی‌دهد مردمان، [[رهبران]] و [[پیشوایان]] خود را چشم و گوش بسته دنبال کنند و چنین کاری را سبب [[تباهی]] [[زندگی]] این‌جهانی و زندگی آن جهانی [[مردم]] می‌داند. شناخت‌های [[قلبی]] و ملاک‌های [[عقلی]] و عمل نمونه‌های عینی، اجازه [[پیروی]] و [[فرمان‌برداری]] چشم و گوش بسته را نمی‌دهد. [[خداوند]] در مقام نکوهش پیروی و فرمان‌برداری کورکورانه، عوام [[یهود]] را نمونه آورده است تا همگان برای همیشه بدانند که [[حق]] چیست و خداوند [[راضی]] به این‌گونه سرسپردگی‌ها نیست: {{متن قرآن\|وَمِنْهُمْ أُمِّيُّونَ لَا يَعْلَمُونَ الْكِتَابَ إِلَّا أَمَانِيَّ وَإِنْ هُمْ إِلَّا يَظُنُّونَ}}<ref>«و برخی از آنان بی‌سوادانی هستند که از کتاب آسمانی (تورات) جز خیال‌های خام چیزی نمی‌دانند و جز به پندار نمی‌گرایند» سوره بقره، آیه ۷۸.</ref>.

	در رابطه با این [[آیه شریفه]] مردی به [[امام صادق]]{{ع}} گفت: «عوام یهود از کتاب همان را می‌دانستند که از علمای خود شنیده بودند و راهی نداشتند جز اینکه از علمای خود هر چه می‌شنوند قبول کنند و پیروی نمایند. پس چرا [[قرآن]] آنان را از این پیروی و [[تقلید]] [[سرزنش]] کرده است؟ چه فرقی بین عوام یهود و بین عوام ما هست؟ آیا عوام یهود مانند عوام ما نیستند که از علمای خود پیروی می‌کنند؟ اگر تقلید و پیروی عوام از [[علما]] مذموم است پس عوام ما نیز که از علما پیروی می‌کنند باید مورد مذمت قرار گیرند. اگر آنان نمی‌بایست قول علمای خود را بپذیرند اینان نیز نباید بپذیرند». حضرت فرمود: «عوام و علمای ما و عوام و علمای یهود از یک نظر فرق دارند و از یک نظر مثل هم‌اند. از آن نظر که مثل هم هستند خداوند عوام ما را نیز به آن نوع تقلید از علما مذمت کرده است؛ اما از آن نظر که فرق دارند، نه». آن شخص گفت: «ای فرزند [[رسول خدا]] این موضوع را برایم روشن کن». [[امام]] فرمود: «عوام یهود علمای خود را در عمل دیده بودند که صریحاً [[دروغ]] می‌گویند، [[حرام]] می‌خورند، از [[رشوه]] پرهیز ندارند، [[احکام]] را به‌خاطر شفاعت‌ها، رودربایستی‌ها و سازش‌کاری‌ها [[تغییر]] می‌دهند. می‌دانستند علمایشان چنان متعصب‌اند که در اثر آن یکسره از [[آیین]] خود دست می‌کشند و درباره افراد و اشخاص [[عصبیت]] به [[خرج]] می‌دهند و [[حب]] و [[بغض]] شخصی را دخالت می‌دهند. اگر مخالف کسی باشند [[حق]] وی را به دیگری می‌دهند که مستحق نیست و برای خاطر [[دوستان]] و طرف‌داران خود به دیگران [[ستم]] می‌کنند و مرتکب محرمات الهی می‌شوند. عوام [[یهود]] به‌حکم شناخت‌های فطری خود که [[خداوند]] در [[سرشت]] هر کس قرار داده است می‌دانستند که هر کس چنین اعمالی داشته باشد [[فاسق]] است و نباید قول او را [[پیروی]] کرد و نباید قول [[خدا]] و [[پیامبران خدا]] را از زبان او پذیرفت. چون عوام یهود از این افراد پیروی کردند خداوند مذمتشان کرده که نبایستی گفته آنان را بپذیرند و عمل کنند. بر این [[مردم]] [[واجب]] بود که خود در کار رسول خدا نظر می‌کردند؛ زیرا دلیل‌های [[راستی]] او واضح‌تر از آن بود که پوشیده ماند و مشهورتر از آن بود که برای آنان واضح نشود. عوام ما نیز اگر از [[فقیهان]] خود [[فسق]] آشکار و [[تعصب]] نابجا و توجه به [[دنیا]] و امور حرام مشاهده کنند، و ببینند آنان چون به [[زیان]] کسی تعصب ورزند از میانش می‌برند و او را از هستی می‌اندازند، گرچه سزاوار آن باشد که کارش [[اصلاح]] شود؛ و چون به سود کسی سر تعصب آیند به وی [[نیکی]] و دستگیری می‌کنند، گرچه سزاوار [[خواری]] و [[اهانت]] باشد؛ و باز هم به [[تقلید]] از ایشان ادامه دهند، آنان نیز همچون [[قوم]] یهودند که خدا ایشان را به سبب تقلیدکردن از فقیهان فاسق مذمت کرده است. اما آن کس از فقیهآن‌که پاسدار نفس و [[نگهبان دین]] و مخالف با هوای خود و [[فرمان‌بردار]] [[امر خدا]] باشد بر عوام واجب است که از او تقلید کنند. و این اوصاف جز در بعضی فقیهان [[شیعه]] نیست، نه در همه آنان. پس هر کس از فقیهان مرتکب [[کارهای زشت]] و [[قبیح]] شود، و به راهی برود که دیگر فقیهان فاسق رفتند، از زبان او سخنی از طرف ما نپذیرید و هیچ [[ارزش]] و [[احترام]] و حرمتی برایش قائل نباشید»<ref>الاحتجاج، ج۲، صص۴۵۷-۴۵۸؛ تفسیر الصافی، ج۱، صص۱۰۵-۱۰۶؛ وسائل الشیعة، ج۱۸، صص۹۴-۹۵؛ بحارالانوار، ج۲، صص۸۷-۸۸.</ref>.		در رابطه با این [[آیه شریفه]] مردی به [[امام صادق]]{{ع}} گفت: «عوام یهود از کتاب همان را می‌دانستند که از علمای خود شنیده بودند و راهی نداشتند جز اینکه از علمای خود هر چه می‌شنوند قبول کنند و پیروی نمایند. پس چرا [[قرآن]] آنان را از این پیروی و [[تقلید]] [[سرزنش]] کرده است؟ چه فرقی بین عوام یهود و بین عوام ما هست؟ آیا عوام یهود مانند عوام ما نیستند که از علمای خود پیروی می‌کنند؟ اگر تقلید و پیروی عوام از [[علما]] مذموم است پس عوام ما نیز که از علما پیروی می‌کنند باید مورد مذمت قرار گیرند. اگر آنان نمی‌بایست قول علمای خود را بپذیرند اینان نیز نباید بپذیرند». حضرت فرمود: «عوام و علمای ما و عوام و علمای یهود از یک نظر فرق دارند و از یک نظر مثل هم‌اند. از آن نظر که مثل هم هستند خداوند عوام ما را نیز به آن نوع تقلید از علما مذمت کرده است؛ اما از آن نظر که فرق دارند، نه». آن شخص گفت: «ای فرزند [[رسول خدا]] این موضوع را برایم روشن کن». [[امام]] فرمود: «عوام یهود علمای خود را در عمل دیده بودند که صریحاً [[دروغ]] می‌گویند، [[حرام]] می‌خورند، از [[رشوه]] پرهیز ندارند، [[احکام]] را به‌خاطر شفاعت‌ها، رودربایستی‌ها و سازش‌کاری‌ها [[تغییر]] می‌دهند. می‌دانستند علمایشان چنان متعصب‌اند که در اثر آن یکسره از [[آیین]] خود دست می‌کشند و درباره افراد و اشخاص [[عصبیت]] به [[خرج]] می‌دهند و [[حب]] و [[بغض]] شخصی را دخالت می‌دهند. اگر مخالف کسی باشند [[حق]] وی را به دیگری می‌دهند که مستحق نیست و برای خاطر [[دوستان]] و طرف‌داران خود به دیگران [[ستم]] می‌کنند و مرتکب محرمات الهی می‌شوند. عوام [[یهود]] به‌حکم شناخت‌های فطری خود که [[خداوند]] در [[سرشت]] هر کس قرار داده است می‌دانستند که هر کس چنین اعمالی داشته باشد [[فاسق]] است و نباید قول او را [[پیروی]] کرد و نباید قول [[خدا]] و [[پیامبران خدا]] را از زبان او پذیرفت. چون عوام یهود از این افراد پیروی کردند خداوند مذمتشان کرده که نبایستی گفته آنان را بپذیرند و عمل کنند. بر این [[مردم]] [[واجب]] بود که خود در کار رسول خدا نظر می‌کردند؛ زیرا دلیل‌های [[راستی]] او واضح‌تر از آن بود که پوشیده ماند و مشهورتر از آن بود که برای آنان واضح نشود. عوام ما نیز اگر از [[فقیهان]] خود [[فسق]] آشکار و [[تعصب]] نابجا و توجه به [[دنیا]] و امور حرام مشاهده کنند، و ببینند آنان چون به [[زیان]] کسی تعصب ورزند از میانش می‌برند و او را از هستی می‌اندازند، گرچه سزاوار آن باشد که کارش [[اصلاح]] شود؛ و چون به سود کسی سر تعصب آیند به وی [[نیکی]] و دستگیری می‌کنند، گرچه سزاوار [[خواری]] و [[اهانت]] باشد؛ و باز هم به [[تقلید]] از ایشان ادامه دهند، آنان نیز همچون [[قوم]] یهودند که خدا ایشان را به سبب تقلیدکردن از فقیهان فاسق مذمت کرده است. اما آن کس از فقیهآن‌که پاسدار نفس و [[نگهبان دین]] و مخالف با هوای خود و [[فرمان‌بردار]] [[امر خدا]] باشد بر عوام واجب است که از او تقلید کنند. و این اوصاف جز در بعضی فقیهان [[شیعه]] نیست، نه در همه آنان. پس هر کس از فقیهان مرتکب کارهای زشت و [[قبیح]] شود، و به راهی برود که دیگر فقیهان فاسق رفتند، از زبان او سخنی از طرف ما نپذیرید و هیچ [[ارزش]] و [[احترام]] و حرمتی برایش قائل نباشید»<ref>الاحتجاج، ج۲، صص۴۵۷-۴۵۸؛ تفسیر الصافی، ج۱، صص۱۰۵-۱۰۶؛ وسائل الشیعة، ج۱۸، صص۹۴-۹۵؛ بحارالانوار، ج۲، صص۸۷-۸۸.</ref>.

	منطق عملی [[دین]] این‌گونه است و نه آن‌که به [[پیروی]] بی‌دلیل و [[سرسپردگی]] و [[دنباله‌روی]] [[چشم]] و گوش بسته بخواند، بلکه این امور را مذموم دانسته و از ساحت دین و [[دین‌داری]] زدوده است. [[رسول اکرم]]{{صل}} [[مردم]] خویش را از این‌گونه پیروی و [[فرمان‌برداری]] و هم‌رنگ جماعت شدن [[نهی]] می‌کرد، چنان‌که نقل شده است که فرمود: «پیرو بی‌چون و چرای [[مردمان]] نباشید که چون آنان [[نیکی]] کردند بگویید ما نیز نیکی می‌کنیم و اگر [[ستم‌پیشه]] کردند [[ستم]] می‌کنیم. بلکه باید خود [[راهبر]] خود باشید که اگر مردم به راه [[نیک]] رفتند شما راه نیک روید و اگر به بدی [[رفتار]] کردند شما ستم ‌پیشه نکنید»<ref>{{متن حدیث\|لَا تَكُونُوا إِمَّعَةً؛ تَقُولُونَ إِنْ أَحْسَنَ النَّاسُ أَحْسَنَّا، وَ إِنْ ظَلَمُوا ظَلَمْنَا، وَ لَكِنْ وَطِّنُوا أَنْفُسَكُمْ؛ إِنْ أَحْسَنَ النَّاسُ أَنْ تُحْسِنُوا، وَ إِنْ أَسَاءُوا فَلَا تَظْلِمُوا}}؛ سنن الترمذی، ج۴، ص۳۲۰؛ رکن‌الدین عبدالعظیم بن عبد القوی المنذری، الترغیب و الترهیب، الطبعة الثالثة، دار احیاءالتراث العربی، بیروت، ۱۳۸۸ ق. ج۳، ص۳۴۱؛ کنز العمال، ج۱۵، صص۷۷۲-۷۷۳.</ref>.		منطق عملی [[دین]] این‌گونه است و نه آن‌که به [[پیروی]] بی‌دلیل و [[سرسپردگی]] و [[دنباله‌روی]] [[چشم]] و گوش بسته بخواند، بلکه این امور را مذموم دانسته و از ساحت دین و [[دین‌داری]] زدوده است. [[رسول اکرم]]{{صل}} [[مردم]] خویش را از این‌گونه پیروی و [[فرمان‌برداری]] و هم‌رنگ جماعت شدن [[نهی]] می‌کرد، چنان‌که نقل شده است که فرمود: «پیرو بی‌چون و چرای [[مردمان]] نباشید که چون آنان [[نیکی]] کردند بگویید ما نیز نیکی می‌کنیم و اگر [[ستم‌پیشه]] کردند [[ستم]] می‌کنیم. بلکه باید خود [[راهبر]] خود باشید که اگر مردم به راه [[نیک]] رفتند شما راه نیک روید و اگر به بدی [[رفتار]] کردند شما ستم ‌پیشه نکنید»<ref>{{متن حدیث\|لَا تَكُونُوا إِمَّعَةً؛ تَقُولُونَ إِنْ أَحْسَنَ النَّاسُ أَحْسَنَّا، وَ إِنْ ظَلَمُوا ظَلَمْنَا، وَ لَكِنْ وَطِّنُوا أَنْفُسَكُمْ؛ إِنْ أَحْسَنَ النَّاسُ أَنْ تُحْسِنُوا، وَ إِنْ أَسَاءُوا فَلَا تَظْلِمُوا}}؛ سنن الترمذی، ج۴، ص۳۲۰؛ رکن‌الدین عبدالعظیم بن عبد القوی المنذری، الترغیب و الترهیب، الطبعة الثالثة، دار احیاءالتراث العربی، بیروت، ۱۳۸۸ ق. ج۳، ص۳۴۱؛ کنز العمال، ج۱۵، صص۷۷۲-۷۷۳.</ref>.

Bahmani: /* نفی گردن‌فرازی و خودکامگی */

2026-02-19T06:48:58Z

نفی گردن‌فرازی و خودکامگی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۱۸
خط ۱۱۲:		خط ۱۱۲:
	آنان‌که خود و خدا را شناخته‌اند و به [[حقیقت]] [[بندگی]] رسیده‌اند چنین‌اند. در [[رفتار]] و روش [[مدیریت]] آنان، هرگز [[خودکامگی]] و گردن‌فرازی [[پادشاهان]] و قدرت‌طلبان دیده نمی‌شود. نقل کرده‌اند که مردی نزد [[پیامبر]] آمد و با او سخن می‌گفت و در آن حال لرزه بر اندامش افتاده بود، پیامبر گفت: «راحت‌باش، من که [[پادشاه]] نیستم، پسر زنی هستم که گوشت مانده خشک شده می‌خورد»<ref>{{متن حدیث\|هَوِّنْ عَلَيْكَ، فَإِنِّي لَسْتُ بِمَلِكٍ، إِنَّمَا أَنَا ابْنُ امْرَأَةٍ تَأْكُلُ الْقَدِيدَ}}؛ سنن ابن ماجة، ج۲، ص۱۱۰۱؛ اخلاق النبی و آدابه، صص۶۵-۶۶؛ مستدرک الحاکم، ج۲، ص۴۶۶؛ دلائل النبوة البیهقی، ج۵، ص۶۹؛ تاریخ بغداد، ج۶، ص۲۷۷؛ احیاءالعلوم، ج۲، ص۳۵۰؛ الشفا بتعریف حقوق المصطفی، ج۱، ص۱۷۱؛ الوفاء بأحوال المصطفی، ج۲، ص۴۳۷؛ مکارم‌الاخلاق، ص۱۶؛ مجمع الزوائد، ج۹، ص۲۰؛ المستطرف، ج۱، ص۱۹۶؛ نهایة الارب، ج۱۸، ص۲۶۳؛ کنز العمال، ج۶، ص۸۸؛ المحجة البیضاء، ج۴، ص۱۵۲؛ بحارالانوار، ج۱۶، ص۲۲۹.</ref>.		آنان‌که خود و خدا را شناخته‌اند و به [[حقیقت]] [[بندگی]] رسیده‌اند چنین‌اند. در [[رفتار]] و روش [[مدیریت]] آنان، هرگز [[خودکامگی]] و گردن‌فرازی [[پادشاهان]] و قدرت‌طلبان دیده نمی‌شود. نقل کرده‌اند که مردی نزد [[پیامبر]] آمد و با او سخن می‌گفت و در آن حال لرزه بر اندامش افتاده بود، پیامبر گفت: «راحت‌باش، من که [[پادشاه]] نیستم، پسر زنی هستم که گوشت مانده خشک شده می‌خورد»<ref>{{متن حدیث\|هَوِّنْ عَلَيْكَ، فَإِنِّي لَسْتُ بِمَلِكٍ، إِنَّمَا أَنَا ابْنُ امْرَأَةٍ تَأْكُلُ الْقَدِيدَ}}؛ سنن ابن ماجة، ج۲، ص۱۱۰۱؛ اخلاق النبی و آدابه، صص۶۵-۶۶؛ مستدرک الحاکم، ج۲، ص۴۶۶؛ دلائل النبوة البیهقی، ج۵، ص۶۹؛ تاریخ بغداد، ج۶، ص۲۷۷؛ احیاءالعلوم، ج۲، ص۳۵۰؛ الشفا بتعریف حقوق المصطفی، ج۱، ص۱۷۱؛ الوفاء بأحوال المصطفی، ج۲، ص۴۳۷؛ مکارم‌الاخلاق، ص۱۶؛ مجمع الزوائد، ج۹، ص۲۰؛ المستطرف، ج۱، ص۱۹۶؛ نهایة الارب، ج۱۸، ص۲۶۳؛ کنز العمال، ج۶، ص۸۸؛ المحجة البیضاء، ج۴، ص۱۵۲؛ بحارالانوار، ج۱۶، ص۲۲۹.</ref>.

	تواضع [[رسول خدا]]{{صل}} در تمام رفتارهای آن حضرت و [[شئون]] مختلف [[اداره امور]] جلوه داشت<ref>من اخلاق النبی، صص۳۴۳-۳۴۹؛ ر.ک: محمد الخضری بک، نور الیقین فی سیرة سید المرسلین، تحقیق حمدی، زمزم دار الایمان، دمشق، ۱۹۸۸ م. صص۲۶۴-۲۶۵.</ref>. از [[ابوسعید ~~خذری~~]] نقل شده است که در توصیف آن حضرت گفت:		تواضع [[رسول خدا]]{{صل}} در تمام رفتارهای آن حضرت و [[شئون]] مختلف [[اداره امور]] جلوه داشت<ref>من اخلاق النبی، صص۳۴۳-۳۴۹؛ ر.ک: محمد الخضری بک، نور الیقین فی سیرة سید المرسلین، تحقیق حمدی، زمزم دار الایمان، دمشق، ۱۹۸۸ م. صص۲۶۴-۲۶۵.</ref>. از [[ابوسعید خدری]] نقل شده است که در توصیف آن حضرت گفت:
	«رسول خدا خود شتر را علف می‌داد و زانوی آن را می‌بست. [[خانه]] را جارو می‌کرد و شیر گوسفند را می‌دوشید. کفش پینه می‌کرد و [[لباس]] وصله می‌زد. با خدمتکار خود هم‌غذا می‌شد و چون خدمتکارش در کار آسیا کردن گندم خسته می‌شد، آن حضرت کار را به عهده می‌گرفت. خود به [[بازار]] می‌رفت و خرید می‌کرد و شخصاً آن‌چه خریده بود به خانه حمل می‌کرد. با توانگر و نادار و بزرگ و کوچک دست می‌داد و در برخورد با همه افراد - اعم از کوچک یا بزرگ، سیاه یا سفید، [[آزاد]] یا برده - در [[سلام کردن]] پیشی می‌گرفت»<ref>من اخلاق النبی، ص۳۴۳.</ref>.		«رسول خدا خود شتر را علف می‌داد و زانوی آن را می‌بست. [[خانه]] را جارو می‌کرد و شیر گوسفند را می‌دوشید. کفش پینه می‌کرد و [[لباس]] وصله می‌زد. با خدمتکار خود هم‌غذا می‌شد و چون خدمتکارش در کار آسیا کردن گندم خسته می‌شد، آن حضرت کار را به عهده می‌گرفت. خود به [[بازار]] می‌رفت و خرید می‌کرد و شخصاً آن‌چه خریده بود به خانه حمل می‌کرد. با توانگر و نادار و بزرگ و کوچک دست می‌داد و در برخورد با همه افراد - اعم از کوچک یا بزرگ، سیاه یا سفید، [[آزاد]] یا برده - در [[سلام کردن]] پیشی می‌گرفت»<ref>من اخلاق النبی، ص۳۴۳.</ref>.

Bahmani: /* تبعیت و اطاعت در مدیریت بر قلب */

2026-02-19T06:48:31Z

تبعیت و اطاعت در مدیریت بر قلب

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۱۸
خط ۱۵:		خط ۱۵:
	نشانه [[صداقت]] در [[دوستی]] [[حق]]، [[پیروی]] از [[آیین]] اوست که بر پایه «[[حب]]» یعنی «[[اخلاص]]» و «[[اسلام]]» نهاده شده است و این همان «[[صراط مستقیم]]» [[الهی]] است<ref>تفسیر المیزان، ج۳، ص۱۵۹.</ref> و نیز پیروی و [[فرمان‌برداری]] [[پیامبری]] که مظهر «صراط مستقیم»<ref>الشفا بتعریف حقوق المصطفی، ج۱، ص۲۷.</ref> و جلوه جامع «[[محبت]]» [[الهی]] است<ref>ر.ک: فصوص‌الحکم، ص۲۱۴ (فص حکمة فردیة فی کلمة محمدیة).</ref>. و [[اطاعت]] او اطاعت خداست<ref>ابوبکر احمد بن الحسین البیهقی، معرفة السنن و الآثار، بتحقیق السید احمد صقر، لجنة احیاء امهات کتب السنة، مطابع الاهرام التجاریه، القاهرة، ۱۳۸۹ ق. ج۱، ص١۰؛ الشفا بتعریف حقوق المصطفی، ج۱، ص۱۸. امام خمینی در این باره می‌نویسد: «چون رسول ختمی عبد حقیقی فانی در حق است، اطاعت او اطاعت حق است... و عبد سالک باید از خود مراقبت کند که قصور در طاعت رسول، که طاعت الله است، نکند تا از برکات عبادت که وصول به بارگاه قدس است، به دستگیری ولیّ مطلق، محروم نشود. و بداند که کسی را بی‌دستیاری ولی‌نعم و رسول اکرم{{صل}} به بارگاه قدس و جایگاه انس بار ندهند». امام روح‌الله موسوی خمینی، آداب‌الصلوة، چاپ سوم، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی ۱۳۷۲ ش. ص۳۶۵.</ref>: {{متن قرآن\|مَنْ يُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطَاعَ اللَّهَ}}<ref>«هر که از پیامبر فرمانبرداری کند بی‌گمان از خداوند فرمان برده است» سوره نساء، آیه ۸۰.</ref>.		نشانه [[صداقت]] در [[دوستی]] [[حق]]، [[پیروی]] از [[آیین]] اوست که بر پایه «[[حب]]» یعنی «[[اخلاص]]» و «[[اسلام]]» نهاده شده است و این همان «[[صراط مستقیم]]» [[الهی]] است<ref>تفسیر المیزان، ج۳، ص۱۵۹.</ref> و نیز پیروی و [[فرمان‌برداری]] [[پیامبری]] که مظهر «صراط مستقیم»<ref>الشفا بتعریف حقوق المصطفی، ج۱، ص۲۷.</ref> و جلوه جامع «[[محبت]]» [[الهی]] است<ref>ر.ک: فصوص‌الحکم، ص۲۱۴ (فص حکمة فردیة فی کلمة محمدیة).</ref>. و [[اطاعت]] او اطاعت خداست<ref>ابوبکر احمد بن الحسین البیهقی، معرفة السنن و الآثار، بتحقیق السید احمد صقر، لجنة احیاء امهات کتب السنة، مطابع الاهرام التجاریه، القاهرة، ۱۳۸۹ ق. ج۱، ص١۰؛ الشفا بتعریف حقوق المصطفی، ج۱، ص۱۸. امام خمینی در این باره می‌نویسد: «چون رسول ختمی عبد حقیقی فانی در حق است، اطاعت او اطاعت حق است... و عبد سالک باید از خود مراقبت کند که قصور در طاعت رسول، که طاعت الله است، نکند تا از برکات عبادت که وصول به بارگاه قدس است، به دستگیری ولیّ مطلق، محروم نشود. و بداند که کسی را بی‌دستیاری ولی‌نعم و رسول اکرم{{صل}} به بارگاه قدس و جایگاه انس بار ندهند». امام روح‌الله موسوی خمینی، آداب‌الصلوة، چاپ سوم، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی ۱۳۷۲ ش. ص۳۶۵.</ref>: {{متن قرآن\|مَنْ يُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطَاعَ اللَّهَ}}<ref>«هر که از پیامبر فرمانبرداری کند بی‌گمان از خداوند فرمان برده است» سوره نساء، آیه ۸۰.</ref>.

	[[اطاعت خدا]] و رسول برخاسته از [[محبت به خدا]] و رسول است؛ زیرا «محبت» اصل و اساسی است که «[[ولایت]]» بر آن [[استوار]] می‌شود<ref>تفسیر المیزان، ج۳، ص۱۶۰.</ref>. [[آدمی]] همان را [[پیروی]] می‌کند که به او [[دل]] داده است و ~~[[محب]]،~~ رنگ محبوب را به خود می‌گیرد: {{عربی\|لَوْنُ الْمُحِبِّ لَوْنُ مَحْبُوبِهِ}}<ref>تاج‌الدین حسین بن حسن خوارزمی، شرح فصوص‌الحکم، به اهتمام نجیب مایل هروی، انتشارات مولی، ۱۳۶۴ ش. ج۱، ص۲۶۰.</ref>. و محبوب حقیقی و مُطاع ~~[[یکتا]]،~~ خداست. تنها رنگی که باید پذیرفت رنگ اوست: {{متن قرآن\|صِبْغَةَ اللَّهِ وَمَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللَّهِ صِبْغَةً وَنَحْنُ لَهُ عَابِدُونَ}}<ref>«رنگ (و نگار) خداوند را (بگزینید) و خوش‌رنگ (و نگار)‌تر از خداوند کیست؟ و ما پرستندگان اوییم» سوره بقره، آیه ۱۳۸.</ref>.		[[اطاعت خدا]] و رسول برخاسته از محبت به خدا و رسول است؛ زیرا «محبت» اصل و اساسی است که «[[ولایت]]» بر آن [[استوار]] می‌شود<ref>تفسیر المیزان، ج۳، ص۱۶۰.</ref>. [[آدمی]] همان را [[پیروی]] می‌کند که به او [[دل]] داده است و محب، رنگ محبوب را به خود می‌گیرد: {{عربی\|لَوْنُ الْمُحِبِّ لَوْنُ مَحْبُوبِهِ}}<ref>تاج‌الدین حسین بن حسن خوارزمی، شرح فصوص‌الحکم، به اهتمام نجیب مایل هروی، انتشارات مولی، ۱۳۶۴ ش. ج۱، ص۲۶۰.</ref>. و محبوب حقیقی و مُطاع یکتا، خداست. تنها رنگی که باید پذیرفت رنگ اوست: {{متن قرآن\|صِبْغَةَ اللَّهِ وَمَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللَّهِ صِبْغَةً وَنَحْنُ لَهُ عَابِدُونَ}}<ref>«رنگ (و نگار) خداوند را (بگزینید) و خوش‌رنگ (و نگار)‌تر از خداوند کیست؟ و ما پرستندگان اوییم» سوره بقره، آیه ۱۳۸.</ref>.

	[[تبعیت]] و اطاعتی جز برای او نیست؛ زیرا [[انسان]] از کسی اطاعت می‌کند که [[فیض]] هستی خود را از او دریافت کرده باشد، و چون افراد عادی نه به انسان هستی بخشیده، نه در بقا و دوام هستی او مؤثرند؛ بنابراین رأی هیچ‌کس برای دیگری [[لازم‌الاتباع]] نیست. و از آنجا که انسان تمام [[شئون]] هستی خود را از [[خداوند]] دریافت می‌کند، موظف است تنها در برابر او [[تمکین]] نماید؛ و اما [[تبعیت]] از دستور غیر خداوند مشروط به این است که از طرف آن ذات اقدس تعیین شده باشد<ref>عبدالله جوادی آملی، ولایت‌فقیه، رهبری در اسلام، چاپ دوم، مرکز نشر فرهنگی رجاء، ۱۳۶۸ ش. صص۲۸-۲۹.</ref>. و از همین‌روست که در [[حدیث شریف]] [[حضرت رضا]]{{ع}} آمده است که [[رسول خدا]]{{صل}} فرمود: «هر کس به سخن گوینده‌ای گوش سپارد او را پرستیده است، پس اگر گوینده از جانب [[خدا]] باشد، خدا را پرستیده و اگر از جانب [[ابلیس]] باشد، ابلیس را پرستیده است»<ref>{{متن حدیث\|مَنْ أَصْغَى إِلَى نَاطِقٍ فَقَدْ عَبَدَهُ، فَإِنْ كَانَ النَّاطِقُ عَنِ اللَّهِ فَقَدْ عَبَدَ اللَّهَ، وَ إِنْ كَانَ النَّاطِقُ عَنْ إِبْلِيسَ فَقَدْ عَبَدَ إِبْلِيسَ}}؛ عیون اخبار الرضا، ج۱، ص۳۰۴؛ وسائل الشیعة، ج۱۸، ص۹۲. همین خبر از طریق حسن بن علی بن یقطین از امام باقر{{ع}} بدین صورت نقل شده است: {{متن حدیث\|مَنْ أَصْغَى إِلَى نَاطِقٍ فَقَدْ عَبَدَهُ، فَإِنْ كَانَ النَّاطِقُ يُؤَدِّي عَنِ اللَّهِ فَقَدْ عَبَدَ اللَّهَ، وَ إِنْ كَانَ النَّاطِقُ يُؤَدِّي عَنِ الشَّيْطَانِ فَقَدْ عَبَدَ الشَّيْطَانَ}}. الکافی، ج۶، ص۴۳۴؛ وسائل الشیعة، ج۱۸، ص۹۱.</ref>.		[[تبعیت]] و اطاعتی جز برای او نیست؛ زیرا [[انسان]] از کسی اطاعت می‌کند که [[فیض]] هستی خود را از او دریافت کرده باشد، و چون افراد عادی نه به انسان هستی بخشیده، نه در بقا و دوام هستی او مؤثرند؛ بنابراین رأی هیچ‌کس برای دیگری [[لازم‌الاتباع]] نیست. و از آنجا که انسان تمام [[شئون]] هستی خود را از [[خداوند]] دریافت می‌کند، موظف است تنها در برابر او [[تمکین]] نماید؛ و اما [[تبعیت]] از دستور غیر خداوند مشروط به این است که از طرف آن ذات اقدس تعیین شده باشد<ref>عبدالله جوادی آملی، ولایت‌فقیه، رهبری در اسلام، چاپ دوم، مرکز نشر فرهنگی رجاء، ۱۳۶۸ ش. صص۲۸-۲۹.</ref>. و از همین‌روست که در [[حدیث شریف]] [[حضرت رضا]]{{ع}} آمده است که [[رسول خدا]]{{صل}} فرمود: «هر کس به سخن گوینده‌ای گوش سپارد او را پرستیده است، پس اگر گوینده از جانب [[خدا]] باشد، خدا را پرستیده و اگر از جانب [[ابلیس]] باشد، ابلیس را پرستیده است»<ref>{{متن حدیث\|مَنْ أَصْغَى إِلَى نَاطِقٍ فَقَدْ عَبَدَهُ، فَإِنْ كَانَ النَّاطِقُ عَنِ اللَّهِ فَقَدْ عَبَدَ اللَّهَ، وَ إِنْ كَانَ النَّاطِقُ عَنْ إِبْلِيسَ فَقَدْ عَبَدَ إِبْلِيسَ}}؛ عیون اخبار الرضا، ج۱، ص۳۰۴؛ وسائل الشیعة، ج۱۸، ص۹۲. همین خبر از طریق حسن بن علی بن یقطین از امام باقر{{ع}} بدین صورت نقل شده است: {{متن حدیث\|مَنْ أَصْغَى إِلَى نَاطِقٍ فَقَدْ عَبَدَهُ، فَإِنْ كَانَ النَّاطِقُ يُؤَدِّي عَنِ اللَّهِ فَقَدْ عَبَدَ اللَّهَ، وَ إِنْ كَانَ النَّاطِقُ يُؤَدِّي عَنِ الشَّيْطَانِ فَقَدْ عَبَدَ الشَّيْطَانَ}}. الکافی، ج۶، ص۴۳۴؛ وسائل الشیعة، ج۱۸، ص۹۱.</ref>.

Bahmani در ‏۱۹ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۶:۴۷

2026-02-19T06:47:41Z

نمایش تغییرات

Bahmani: /* پانویس */

2026-02-19T05:33:26Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۰۳
خط ۲۸۰:		خط ۲۸۰:
	[[رده:اطاعت]]		[[رده:اطاعت]]
	[[رده:سیره پیامبر خاتم]]		[[رده:سیره پیامبر خاتم]]
			[[رده:سیره مدیریتی]]

Jaafari: /* منابع */

2026-02-01T06:23:36Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۵۳
خط ۲۷۲:		خط ۲۷۲:
	== منابع ==		== منابع ==
	{{منابع}}		{{منابع}}
	# [[پرونده:1100692.jpg\|22px]] [[مصطفی دلشاد تهرانی\|دلشاد تهرانی، مصطفی]]، [[سیره نبوی ج۳ (کتاب)\|'''سیره نبوی ج۳''']]		# [[پرونده:1100692.jpg\|22px]] [[مصطفی دلشاد تهرانی\|دلشاد تهرانی، مصطفی]]، [[سیره نبوی ج۳ (کتاب)\|'''سیره نبوی ج۳ (سیره مدیریتی)''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Jaafari: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = اطاعت | عنوان مدخل = اطاعت | مداخل مرتبط = اطاعت در لغت - اطاعت در قرآن - اطاعت در حدیث - اطاعت در اصول فقه - اطاعت در فقه اسلامی - اطاعت در حقوق اسلامی - اطاعت در معارف دعا و زیارات - اطاعت در معارف و سیره نب...» ایجاد کرد

2026-01-31T08:10:09Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = اطاعت | عنوان مدخل = اطاعت | مداخل مرتبط = اطاعت در لغت - اطاعت در قرآن - اطاعت در حدیث - اطاعت در اصول فقه - اطاعت در فقه اسلامی - اطاعت در حقوق اسلامی - اطاعت در معارف دعا و زیارات - اطاعت در معارف و سیره نب...» ایجاد کرد

نمایش تغییرات

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۳ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۱۴
خط ۱۷:		خط ۱۷:
	[[اطاعت خدا]] و رسول برخاسته از محبت به خدا و رسول است؛ زیرا «محبت» اصل و اساسی است که «[[ولایت]]» بر آن [[استوار]] می‌شود<ref>تفسیر المیزان، ج۳، ص۱۶۰.</ref>. [[آدمی]] همان را [[پیروی]] می‌کند که به او [[دل]] داده است و محب، رنگ محبوب را به خود می‌گیرد: {{عربی\|لَوْنُ الْمُحِبِّ لَوْنُ مَحْبُوبِهِ}}<ref>تاج‌الدین حسین بن حسن خوارزمی، شرح فصوص‌الحکم، به اهتمام نجیب مایل هروی، انتشارات مولی، ۱۳۶۴ ش. ج۱، ص۲۶۰.</ref>. و محبوب حقیقی و مُطاع یکتا، خداست. تنها رنگی که باید پذیرفت رنگ اوست: {{متن قرآن\|صِبْغَةَ اللَّهِ وَمَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللَّهِ صِبْغَةً وَنَحْنُ لَهُ عَابِدُونَ}}<ref>«رنگ (و نگار) خداوند را (بگزینید) و خوش‌رنگ (و نگار)‌تر از خداوند کیست؟ و ما پرستندگان اوییم» سوره بقره، آیه ۱۳۸.</ref>.		[[اطاعت خدا]] و رسول برخاسته از محبت به خدا و رسول است؛ زیرا «محبت» اصل و اساسی است که «[[ولایت]]» بر آن [[استوار]] می‌شود<ref>تفسیر المیزان، ج۳، ص۱۶۰.</ref>. [[آدمی]] همان را [[پیروی]] می‌کند که به او [[دل]] داده است و محب، رنگ محبوب را به خود می‌گیرد: {{عربی\|لَوْنُ الْمُحِبِّ لَوْنُ مَحْبُوبِهِ}}<ref>تاج‌الدین حسین بن حسن خوارزمی، شرح فصوص‌الحکم، به اهتمام نجیب مایل هروی، انتشارات مولی، ۱۳۶۴ ش. ج۱، ص۲۶۰.</ref>. و محبوب حقیقی و مُطاع یکتا، خداست. تنها رنگی که باید پذیرفت رنگ اوست: {{متن قرآن\|صِبْغَةَ اللَّهِ وَمَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللَّهِ صِبْغَةً وَنَحْنُ لَهُ عَابِدُونَ}}<ref>«رنگ (و نگار) خداوند را (بگزینید) و خوش‌رنگ (و نگار)‌تر از خداوند کیست؟ و ما پرستندگان اوییم» سوره بقره، آیه ۱۳۸.</ref>.

	[[تبعیت]] و ~~اطاعتی~~ جز برای او نیست؛ زیرا [[انسان]] از کسی اطاعت می‌کند که [[فیض]] هستی خود را از او دریافت کرده باشد، و چون افراد عادی نه به انسان هستی بخشیده، نه در بقا و دوام هستی او مؤثرند؛ بنابراین رأی هیچ‌کس برای دیگری [[لازم‌الاتباع]] نیست. و از آنجا که انسان تمام [[شئون]] هستی خود را از [[خداوند]] دریافت می‌کند، موظف است تنها در برابر او [[تمکین]] نماید؛ و اما [[تبعیت]] از دستور غیر خداوند مشروط به این است که از طرف آن ذات اقدس تعیین شده باشد<ref>عبدالله جوادی آملی، ولایت‌فقیه، رهبری در اسلام، چاپ دوم، مرکز نشر فرهنگی رجاء، ۱۳۶۸ ش. صص۲۸-۲۹.</ref>. و از همین‌روست که در [[حدیث شریف]] [[حضرت رضا]]{{ع}} آمده است که [[رسول خدا]]{{صل}} فرمود: «هر کس به سخن گوینده‌ای گوش سپارد او را پرستیده است، پس اگر گوینده از جانب [[خدا]] باشد، خدا را پرستیده و اگر از جانب [[ابلیس]] باشد، ابلیس را پرستیده است»<ref>{{متن حدیث\|مَنْ أَصْغَى إِلَى نَاطِقٍ فَقَدْ عَبَدَهُ، فَإِنْ كَانَ النَّاطِقُ عَنِ اللَّهِ فَقَدْ عَبَدَ اللَّهَ، وَ إِنْ كَانَ النَّاطِقُ عَنْ إِبْلِيسَ فَقَدْ عَبَدَ إِبْلِيسَ}}؛ عیون اخبار الرضا، ج۱، ص۳۰۴؛ وسائل الشیعة، ج۱۸، ص۹۲. همین خبر از طریق حسن بن علی بن یقطین از امام باقر{{ع}} بدین صورت نقل شده است: {{متن حدیث\|مَنْ أَصْغَى إِلَى نَاطِقٍ فَقَدْ عَبَدَهُ، فَإِنْ كَانَ النَّاطِقُ يُؤَدِّي عَنِ اللَّهِ فَقَدْ عَبَدَ اللَّهَ، وَ إِنْ كَانَ النَّاطِقُ يُؤَدِّي عَنِ الشَّيْطَانِ فَقَدْ عَبَدَ الشَّيْطَانَ}}. الکافی، ج۶، ص۴۳۴؛ وسائل الشیعة، ج۱۸، ص۹۱.</ref>.		[[تبعیت]] و اطاعت جز برای او نیست؛ زیرا [[انسان]] از کسی اطاعت می‌کند که [[فیض]] هستی خود را از او دریافت کرده باشد، و چون افراد عادی نه به انسان هستی بخشیده، نه در بقا و دوام هستی او مؤثرند؛ بنابراین رأی هیچ‌کس برای دیگری [[لازم‌الاتباع]] نیست. و از آنجا که انسان تمام [[شئون]] هستی خود را از [[خداوند]] دریافت می‌کند، موظف است تنها در برابر او [[تمکین]] نماید؛ و اما [[تبعیت]] از دستور غیر خداوند مشروط به این است که از طرف آن ذات اقدس تعیین شده باشد<ref>عبدالله جوادی آملی، ولایت‌فقیه، رهبری در اسلام، چاپ دوم، مرکز نشر فرهنگی رجاء، ۱۳۶۸ ش. صص۲۸-۲۹.</ref>. و از همین‌روست که در [[حدیث شریف]] [[حضرت رضا]]{{ع}} آمده است که [[رسول خدا]]{{صل}} فرمود: «هر کس به سخن گوینده‌ای گوش سپارد او را پرستیده است، پس اگر گوینده از جانب [[خدا]] باشد، خدا را پرستیده و اگر از جانب [[ابلیس]] باشد، ابلیس را پرستیده است»<ref>{{متن حدیث\|مَنْ أَصْغَى إِلَى نَاطِقٍ فَقَدْ عَبَدَهُ، فَإِنْ كَانَ النَّاطِقُ عَنِ اللَّهِ فَقَدْ عَبَدَ اللَّهَ، وَ إِنْ كَانَ النَّاطِقُ عَنْ إِبْلِيسَ فَقَدْ عَبَدَ إِبْلِيسَ}}؛ عیون اخبار الرضا، ج۱، ص۳۰۴؛ وسائل الشیعة، ج۱۸، ص۹۲. همین خبر از طریق حسن بن علی بن یقطین از امام باقر{{ع}} بدین صورت نقل شده است: {{متن حدیث\|مَنْ أَصْغَى إِلَى نَاطِقٍ فَقَدْ عَبَدَهُ، فَإِنْ كَانَ النَّاطِقُ يُؤَدِّي عَنِ اللَّهِ فَقَدْ عَبَدَ اللَّهَ، وَ إِنْ كَانَ النَّاطِقُ يُؤَدِّي عَنِ الشَّيْطَانِ فَقَدْ عَبَدَ الشَّيْطَانَ}}. الکافی، ج۶، ص۴۳۴؛ وسائل الشیعة، ج۱۸، ص۹۱.</ref>.

	تبعیت و [[اطاعت]] در [[مدیریت]] بر [[قلب]]، [[پیروی]] و [[فرمان‌برداری]] از کسانی است که قلب به پیروی و فرمان‌برداری آنان [[حکم]] می‌کند و خداوند بر [[اتّباع]] و پیروی آنان [[فرمان]] داده است. [[قرآن کریم]] در این مورد که اطاعت از [[انبیا]] به [[اذن خداوند]]، در واقع اطاعت از [[پروردگار]] است می‌فرماید<ref>ولایت فقیه، رهبری در اسلام، ص۲۹.</ref>: {{متن قرآن\|وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ رَسُولٍ إِلَّا لِيُطَاعَ بِإِذْنِ اللَّهِ}}<ref>«و ما هیچ پیامبری را نفرستادیم مگر برای آنکه به اذن خداوند از او فرمانبرداری کنند» سوره نساء، آیه ۶۴.</ref>.		تبعیت و [[اطاعت]] در [[مدیریت]] بر [[قلب]]، [[پیروی]] و [[فرمان‌برداری]] از کسانی است که قلب به پیروی و فرمان‌برداری آنان [[حکم]] می‌کند و خداوند بر [[اتّباع]] و پیروی آنان [[فرمان]] داده است. [[قرآن کریم]] در این مورد که اطاعت از [[انبیا]] به [[اذن خداوند]]، در واقع اطاعت از [[پروردگار]] است می‌فرماید<ref>ولایت فقیه، رهبری در اسلام، ص۲۹.</ref>: {{متن قرآن\|وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ رَسُولٍ إِلَّا لِيُطَاعَ بِإِذْنِ اللَّهِ}}<ref>«و ما هیچ پیامبری را نفرستادیم مگر برای آنکه به اذن خداوند از او فرمانبرداری کنند» سوره نساء، آیه ۶۴.</ref>.

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۱۸
خط ۱۵:		خط ۱۵:
	نشانه [[صداقت]] در [[دوستی]] [[حق]]، [[پیروی]] از [[آیین]] اوست که بر پایه «[[حب]]» یعنی «[[اخلاص]]» و «[[اسلام]]» نهاده شده است و این همان «[[صراط مستقیم]]» [[الهی]] است<ref>تفسیر المیزان، ج۳، ص۱۵۹.</ref> و نیز پیروی و [[فرمان‌برداری]] [[پیامبری]] که مظهر «صراط مستقیم»<ref>الشفا بتعریف حقوق المصطفی، ج۱، ص۲۷.</ref> و جلوه جامع «[[محبت]]» [[الهی]] است<ref>ر.ک: فصوص‌الحکم، ص۲۱۴ (فص حکمة فردیة فی کلمة محمدیة).</ref>. و [[اطاعت]] او اطاعت خداست<ref>ابوبکر احمد بن الحسین البیهقی، معرفة السنن و الآثار، بتحقیق السید احمد صقر، لجنة احیاء امهات کتب السنة، مطابع الاهرام التجاریه، القاهرة، ۱۳۸۹ ق. ج۱، ص١۰؛ الشفا بتعریف حقوق المصطفی، ج۱، ص۱۸. امام خمینی در این باره می‌نویسد: «چون رسول ختمی عبد حقیقی فانی در حق است، اطاعت او اطاعت حق است... و عبد سالک باید از خود مراقبت کند که قصور در طاعت رسول، که طاعت الله است، نکند تا از برکات عبادت که وصول به بارگاه قدس است، به دستگیری ولیّ مطلق، محروم نشود. و بداند که کسی را بی‌دستیاری ولی‌نعم و رسول اکرم{{صل}} به بارگاه قدس و جایگاه انس بار ندهند». امام روح‌الله موسوی خمینی، آداب‌الصلوة، چاپ سوم، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی ۱۳۷۲ ش. ص۳۶۵.</ref>: {{متن قرآن\|مَنْ يُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطَاعَ اللَّهَ}}<ref>«هر که از پیامبر فرمانبرداری کند بی‌گمان از خداوند فرمان برده است» سوره نساء، آیه ۸۰.</ref>.		نشانه [[صداقت]] در [[دوستی]] [[حق]]، [[پیروی]] از [[آیین]] اوست که بر پایه «[[حب]]» یعنی «[[اخلاص]]» و «[[اسلام]]» نهاده شده است و این همان «[[صراط مستقیم]]» [[الهی]] است<ref>تفسیر المیزان، ج۳، ص۱۵۹.</ref> و نیز پیروی و [[فرمان‌برداری]] [[پیامبری]] که مظهر «صراط مستقیم»<ref>الشفا بتعریف حقوق المصطفی، ج۱، ص۲۷.</ref> و جلوه جامع «[[محبت]]» [[الهی]] است<ref>ر.ک: فصوص‌الحکم، ص۲۱۴ (فص حکمة فردیة فی کلمة محمدیة).</ref>. و [[اطاعت]] او اطاعت خداست<ref>ابوبکر احمد بن الحسین البیهقی، معرفة السنن و الآثار، بتحقیق السید احمد صقر، لجنة احیاء امهات کتب السنة، مطابع الاهرام التجاریه، القاهرة، ۱۳۸۹ ق. ج۱، ص١۰؛ الشفا بتعریف حقوق المصطفی، ج۱، ص۱۸. امام خمینی در این باره می‌نویسد: «چون رسول ختمی عبد حقیقی فانی در حق است، اطاعت او اطاعت حق است... و عبد سالک باید از خود مراقبت کند که قصور در طاعت رسول، که طاعت الله است، نکند تا از برکات عبادت که وصول به بارگاه قدس است، به دستگیری ولیّ مطلق، محروم نشود. و بداند که کسی را بی‌دستیاری ولی‌نعم و رسول اکرم{{صل}} به بارگاه قدس و جایگاه انس بار ندهند». امام روح‌الله موسوی خمینی، آداب‌الصلوة، چاپ سوم، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی ۱۳۷۲ ش. ص۳۶۵.</ref>: {{متن قرآن\|مَنْ يُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطَاعَ اللَّهَ}}<ref>«هر که از پیامبر فرمانبرداری کند بی‌گمان از خداوند فرمان برده است» سوره نساء، آیه ۸۰.</ref>.

	[[اطاعت خدا]] و رسول برخاسته از [[محبت به خدا]] و رسول است؛ زیرا «محبت» اصل و اساسی است که «[[ولایت]]» بر آن [[استوار]] می‌شود<ref>تفسیر المیزان، ج۳، ص۱۶۰.</ref>. [[آدمی]] همان را [[پیروی]] می‌کند که به او [[دل]] داده است و ~~[[محب]]،~~ رنگ محبوب را به خود می‌گیرد: {{عربی\|لَوْنُ الْمُحِبِّ لَوْنُ مَحْبُوبِهِ}}<ref>تاج‌الدین حسین بن حسن خوارزمی، شرح فصوص‌الحکم، به اهتمام نجیب مایل هروی، انتشارات مولی، ۱۳۶۴ ش. ج۱، ص۲۶۰.</ref>. و محبوب حقیقی و مُطاع ~~[[یکتا]]،~~ خداست. تنها رنگی که باید پذیرفت رنگ اوست: {{متن قرآن\|صِبْغَةَ اللَّهِ وَمَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللَّهِ صِبْغَةً وَنَحْنُ لَهُ عَابِدُونَ}}<ref>«رنگ (و نگار) خداوند را (بگزینید) و خوش‌رنگ (و نگار)‌تر از خداوند کیست؟ و ما پرستندگان اوییم» سوره بقره، آیه ۱۳۸.</ref>.		[[اطاعت خدا]] و رسول برخاسته از محبت به خدا و رسول است؛ زیرا «محبت» اصل و اساسی است که «[[ولایت]]» بر آن [[استوار]] می‌شود<ref>تفسیر المیزان، ج۳، ص۱۶۰.</ref>. [[آدمی]] همان را [[پیروی]] می‌کند که به او [[دل]] داده است و محب، رنگ محبوب را به خود می‌گیرد: {{عربی\|لَوْنُ الْمُحِبِّ لَوْنُ مَحْبُوبِهِ}}<ref>تاج‌الدین حسین بن حسن خوارزمی، شرح فصوص‌الحکم، به اهتمام نجیب مایل هروی، انتشارات مولی، ۱۳۶۴ ش. ج۱، ص۲۶۰.</ref>. و محبوب حقیقی و مُطاع یکتا، خداست. تنها رنگی که باید پذیرفت رنگ اوست: {{متن قرآن\|صِبْغَةَ اللَّهِ وَمَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللَّهِ صِبْغَةً وَنَحْنُ لَهُ عَابِدُونَ}}<ref>«رنگ (و نگار) خداوند را (بگزینید) و خوش‌رنگ (و نگار)‌تر از خداوند کیست؟ و ما پرستندگان اوییم» سوره بقره، آیه ۱۳۸.</ref>.

	[[تبعیت]] و اطاعتی جز برای او نیست؛ زیرا [[انسان]] از کسی اطاعت می‌کند که [[فیض]] هستی خود را از او دریافت کرده باشد، و چون افراد عادی نه به انسان هستی بخشیده، نه در بقا و دوام هستی او مؤثرند؛ بنابراین رأی هیچ‌کس برای دیگری [[لازم‌الاتباع]] نیست. و از آنجا که انسان تمام [[شئون]] هستی خود را از [[خداوند]] دریافت می‌کند، موظف است تنها در برابر او [[تمکین]] نماید؛ و اما [[تبعیت]] از دستور غیر خداوند مشروط به این است که از طرف آن ذات اقدس تعیین شده باشد<ref>عبدالله جوادی آملی، ولایت‌فقیه، رهبری در اسلام، چاپ دوم، مرکز نشر فرهنگی رجاء، ۱۳۶۸ ش. صص۲۸-۲۹.</ref>. و از همین‌روست که در [[حدیث شریف]] [[حضرت رضا]]{{ع}} آمده است که [[رسول خدا]]{{صل}} فرمود: «هر کس به سخن گوینده‌ای گوش سپارد او را پرستیده است، پس اگر گوینده از جانب [[خدا]] باشد، خدا را پرستیده و اگر از جانب [[ابلیس]] باشد، ابلیس را پرستیده است»<ref>{{متن حدیث\|مَنْ أَصْغَى إِلَى نَاطِقٍ فَقَدْ عَبَدَهُ، فَإِنْ كَانَ النَّاطِقُ عَنِ اللَّهِ فَقَدْ عَبَدَ اللَّهَ، وَ إِنْ كَانَ النَّاطِقُ عَنْ إِبْلِيسَ فَقَدْ عَبَدَ إِبْلِيسَ}}؛ عیون اخبار الرضا، ج۱، ص۳۰۴؛ وسائل الشیعة، ج۱۸، ص۹۲. همین خبر از طریق حسن بن علی بن یقطین از امام باقر{{ع}} بدین صورت نقل شده است: {{متن حدیث\|مَنْ أَصْغَى إِلَى نَاطِقٍ فَقَدْ عَبَدَهُ، فَإِنْ كَانَ النَّاطِقُ يُؤَدِّي عَنِ اللَّهِ فَقَدْ عَبَدَ اللَّهَ، وَ إِنْ كَانَ النَّاطِقُ يُؤَدِّي عَنِ الشَّيْطَانِ فَقَدْ عَبَدَ الشَّيْطَانَ}}. الکافی، ج۶، ص۴۳۴؛ وسائل الشیعة، ج۱۸، ص۹۱.</ref>.		[[تبعیت]] و اطاعتی جز برای او نیست؛ زیرا [[انسان]] از کسی اطاعت می‌کند که [[فیض]] هستی خود را از او دریافت کرده باشد، و چون افراد عادی نه به انسان هستی بخشیده، نه در بقا و دوام هستی او مؤثرند؛ بنابراین رأی هیچ‌کس برای دیگری [[لازم‌الاتباع]] نیست. و از آنجا که انسان تمام [[شئون]] هستی خود را از [[خداوند]] دریافت می‌کند، موظف است تنها در برابر او [[تمکین]] نماید؛ و اما [[تبعیت]] از دستور غیر خداوند مشروط به این است که از طرف آن ذات اقدس تعیین شده باشد<ref>عبدالله جوادی آملی، ولایت‌فقیه، رهبری در اسلام، چاپ دوم، مرکز نشر فرهنگی رجاء، ۱۳۶۸ ش. صص۲۸-۲۹.</ref>. و از همین‌روست که در [[حدیث شریف]] [[حضرت رضا]]{{ع}} آمده است که [[رسول خدا]]{{صل}} فرمود: «هر کس به سخن گوینده‌ای گوش سپارد او را پرستیده است، پس اگر گوینده از جانب [[خدا]] باشد، خدا را پرستیده و اگر از جانب [[ابلیس]] باشد، ابلیس را پرستیده است»<ref>{{متن حدیث\|مَنْ أَصْغَى إِلَى نَاطِقٍ فَقَدْ عَبَدَهُ، فَإِنْ كَانَ النَّاطِقُ عَنِ اللَّهِ فَقَدْ عَبَدَ اللَّهَ، وَ إِنْ كَانَ النَّاطِقُ عَنْ إِبْلِيسَ فَقَدْ عَبَدَ إِبْلِيسَ}}؛ عیون اخبار الرضا، ج۱، ص۳۰۴؛ وسائل الشیعة، ج۱۸، ص۹۲. همین خبر از طریق حسن بن علی بن یقطین از امام باقر{{ع}} بدین صورت نقل شده است: {{متن حدیث\|مَنْ أَصْغَى إِلَى نَاطِقٍ فَقَدْ عَبَدَهُ، فَإِنْ كَانَ النَّاطِقُ يُؤَدِّي عَنِ اللَّهِ فَقَدْ عَبَدَ اللَّهَ، وَ إِنْ كَانَ النَّاطِقُ يُؤَدِّي عَنِ الشَّيْطَانِ فَقَدْ عَبَدَ الشَّيْطَانَ}}. الکافی، ج۶، ص۴۳۴؛ وسائل الشیعة، ج۱۸، ص۹۱.</ref>.