اعتدال در قرآن - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* وجوه اشتراک و افتراق در آیات ۱۳۵ نساء و ۸ مائده */

2024-11-27T05:07:09Z

وجوه اشتراک و افتراق در آیات ۱۳۵ نساء و ۸ مائده

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ نوامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۳۷
خط ۱۶۷:		خط ۱۶۷:

	'''وجوه افتراق'''		'''وجوه افتراق'''
	# در [[آیه]] [[نساء]]، مشهود له خود شخص، یا [[والدین]] و یا [[خویشاوندان]] نزدیک اویند و در آیه [[مائده]] مشهود له گروه‌های دیگرند: {{متن قرآن\|وَلَوْ عَلَى أَنْفُسِكُمْ أَوِ الْوَالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ}}<ref>«هر چند به زیان خود یا پدر و مادر و یا نزدیکان (تان) باشد» سوره نساء، آیه ۱۳۵.</ref>، {{متن قرآن\|شُهَدَاءَ بِالْقِسْطِ وَلَا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلَى أَلَّا تَعْدِلُوا}}<ref>«و نباید دشمنی با گروهی شما را وادارد که دادگری نکنید» سوره مائده، آیه ۸.</ref>.		# در [[آیه]] [[نساء]]، مشهود له خود شخص، یا والدین و یا [[خویشاوندان]] نزدیک اویند و در آیه [[مائده]] مشهود له گروه‌های دیگرند: {{متن قرآن\|وَلَوْ عَلَى أَنْفُسِكُمْ أَوِ الْوَالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ}}<ref>«هر چند به زیان خود یا پدر و مادر و یا نزدیکان (تان) باشد» سوره نساء، آیه ۱۳۵.</ref>، {{متن قرآن\|شُهَدَاءَ بِالْقِسْطِ وَلَا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلَى أَلَّا تَعْدِلُوا}}<ref>«و نباید دشمنی با گروهی شما را وادارد که دادگری نکنید» سوره مائده، آیه ۸.</ref>.
	# در آیه نساء، عامل [[بی‌عدالتی]] در [[شهادت]]، ([[رذیله]]) [[هوا و هوس]] است، و در آیه مائده، سبب بی‌عدالتی در شهادت، (رذیله) [[بغض]] و [[کینه]] است: {{متن قرآن\|فَلَا تَتَّبِعُوا الْهَوَى أَنْ تَعْدِلُوا}}<ref>«پس (در گواهی دادن) از هوا (ی نفس) پیروی نکنید که به یک سو‌گرایید» سوره نساء، آیه ۱۳۵.</ref>، {{متن قرآن\|شُهَدَاءَ بِالْقِسْطِ وَلَا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلَى أَلَّا تَعْدِلُوا}}<ref>«و با دادگری گواهی دهید و نباید دشمنی با گروهی شما را وادارد که دادگری نکنید» سوره مائده، آیه ۸.</ref>.		# در آیه نساء، عامل [[بی‌عدالتی]] در [[شهادت]]، ([[رذیله]]) [[هوا و هوس]] است، و در آیه مائده، سبب بی‌عدالتی در شهادت، (رذیله) [[بغض]] و [[کینه]] است: {{متن قرآن\|فَلَا تَتَّبِعُوا الْهَوَى أَنْ تَعْدِلُوا}}<ref>«پس (در گواهی دادن) از هوا (ی نفس) پیروی نکنید که به یک سو‌گرایید» سوره نساء، آیه ۱۳۵.</ref>، {{متن قرآن\|شُهَدَاءَ بِالْقِسْطِ وَلَا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلَى أَلَّا تَعْدِلُوا}}<ref>«و با دادگری گواهی دهید و نباید دشمنی با گروهی شما را وادارد که دادگری نکنید» سوره مائده، آیه ۸.</ref>.
	# در آیه نساء برای عدم [[متابعت]] از هوا و هوس در امر شهادت باید توجه کرد که کسی را که می‌خواهیم در شهادت رجحان دهیم، [[خدا]] است، و در آیه مائده، برای عدم مداخله بغض و کینه در شهادت دادن، امر شده به اینکه [[عادل]] باشیم، که چنین کاری به [[تقوا]] نزدیک‌تر است: {{متن قرآن\|كُونُوا قَوَّامِينَ بِالْقِسْطِ شُهَدَاءَ لِلَّهِ وَلَوْ عَلَى أَنْفُسِكُمْ أَوِ الْوَالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ إِنْ يَكُنْ غَنِيًّا أَوْ فَقِيرًا فَاللَّهُ أَوْلَى بِهِمَا فَلَا تَتَّبِعُوا الْهَوَى أَنْ تَعْدِلُوا}}<ref>«به دادگری بپاخیزید و برای خداوند گواهی دهید هر چند به زیان خود یا پدر و مادر و یا نزدیکان (تان) باشد و اگر (هر یک از دو طرف دعوا) دارا باشد یا نادار، خداوند به (دستگیری از) هر دو سزاوارتر است، پس (در گواهی دادن) از هوا (ی نفس) پیروی نکنید که به یک سو‌گرایید» سوره نساء، آیه ۱۳۵.</ref>، {{متن قرآن\|كُونُوا قَوَّامِينَ لِلَّهِ شُهَدَاءَ بِالْقِسْطِ وَلَا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلَى أَلَّا تَعْدِلُوا اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَى}}<ref>«برای خداوند بپاخیزید و با دادگری گواهی دهید و نباید دشمنی با گروهی شما را وادارد که دادگری نکنید، دادگری ورزید که به پرهیزگاری نزدیک‌تر است» سوره مائده، آیه ۸.</ref>.<ref>[[عبدالنبی امامی\|امامی، عبدالنبی]]، [[فرهنگ قرآن ج۱ (کتاب)\|فرهنگ قرآن ج۱]]، ص۱۸۳.</ref>		# در آیه نساء برای عدم متابعت از هوا و هوس در امر شهادت باید توجه کرد که کسی را که می‌خواهیم در شهادت رجحان دهیم، [[خدا]] است، و در آیه مائده، برای عدم مداخله بغض و کینه در شهادت دادن، امر شده به اینکه [[عادل]] باشیم، که چنین کاری به [[تقوا]] نزدیک‌تر است: {{متن قرآن\|كُونُوا قَوَّامِينَ بِالْقِسْطِ شُهَدَاءَ لِلَّهِ وَلَوْ عَلَى أَنْفُسِكُمْ أَوِ الْوَالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ إِنْ يَكُنْ غَنِيًّا أَوْ فَقِيرًا فَاللَّهُ أَوْلَى بِهِمَا فَلَا تَتَّبِعُوا الْهَوَى أَنْ تَعْدِلُوا}}<ref>«به دادگری بپاخیزید و برای خداوند گواهی دهید هر چند به زیان خود یا پدر و مادر و یا نزدیکان (تان) باشد و اگر (هر یک از دو طرف دعوا) دارا باشد یا نادار، خداوند به (دستگیری از) هر دو سزاوارتر است، پس (در گواهی دادن) از هوا (ی نفس) پیروی نکنید که به یک سو‌گرایید» سوره نساء، آیه ۱۳۵.</ref>، {{متن قرآن\|كُونُوا قَوَّامِينَ لِلَّهِ شُهَدَاءَ بِالْقِسْطِ وَلَا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلَى أَلَّا تَعْدِلُوا اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَى}}<ref>«برای خداوند بپاخیزید و با دادگری گواهی دهید و نباید دشمنی با گروهی شما را وادارد که دادگری نکنید، دادگری ورزید که به پرهیزگاری نزدیک‌تر است» سوره مائده، آیه ۸.</ref>.<ref>[[عبدالنبی امامی\|امامی، عبدالنبی]]، [[فرهنگ قرآن ج۱ (کتاب)\|فرهنگ قرآن ج۱]]، ص۱۸۳.</ref>

	== [[اعتدال]] [[ادیان توحیدی]] ==		== [[اعتدال]] [[ادیان توحیدی]] ==

Bahmani: /* بررسی قراین در آیات ۳ و ۱۲۹ سوره نساء */

2024-11-27T05:06:47Z

بررسی قراین در آیات ۳ و ۱۲۹ سوره نساء

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ نوامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۳۶
خط ۱۵۶:		خط ۱۵۶:
	=== بررسی قراین و وجوه اشتراک و افتراق در [[آیات]] اعتدال ===		=== بررسی قراین و وجوه اشتراک و افتراق در [[آیات]] اعتدال ===
	==== بررسی قراین در آیات ۳ و ۱۲۹ [[سوره نساء]] ====		==== بررسی قراین در آیات ۳ و ۱۲۹ [[سوره نساء]] ====
	[[آیه]] های: {{متن قرآن\|وَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى فَانْكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ مِنَ النِّسَاءِ مَثْنَى وَثُلَاثَ وَرُبَاعَ فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُوا فَوَاحِدَةً أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ ذَلِكَ أَدْنَى أَلَّا تَعُولُوا}}<ref>«و اگر می‌هراسید که در مورد یتیمان دادگری نکنید (با آنان ازدواج نکنید و) از زنانی که می‌پسندید، دو دو، و سه سه، و چهار چهار همسر گیرید و اگر بیم دارید که داد نورزید یک زن را و یا کنیز خود را (به همسری گزینید)؛ این کار به آنکه ستم نورزید نزدیک‌تر است» سوره نساء، آیه ۳.</ref> و {{متن قرآن\|وَلَنْ تَسْتَطِيعُوا أَنْ تَعْدِلُوا بَيْنَ النِّسَاءِ وَلَوْ حَرَصْتُمْ فَلَا تَمِيلُوا كُلَّ الْمَيْلِ فَتَذَرُوهَا كَالْمُعَلَّقَةِ}}<ref>«و هرگز نمی‌توانید میان زنان (خود) دادگری کنید هر چند (به آن) آزمند باشید پس، (از یکی) یکسره رو مگردانید که او را سرگردان واگذارید و اگر (میان خود و او را) سازش دهید و پرهیزگاری ورزید بی‌گمان خداوند آمرزنده‌ای بخشاینده است» سوره نساء، آیه ۱۲۹.</ref>، [[مفسر]] یکدیگرند؛ زیرا آیه {{متن قرآن\|فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُوا}}، به قرینه {{متن قرآن\|ذَلِكَ أَدْنَى أَلَّا تَعُولُوا}}، بنا بر آنکه {{متن قرآن\|تَعُولُوا}}، از ماده عول و به معنای مایه [[معیشت]] شخص یا عیال باشد، [[عدالت]] در معیشت را بیان می‌فرماید و [[آیه]] {{متن قرآن\|وَلَنْ تَسْتَطِيعُوا أَنْ تَعْدِلُوا بَيْنَ النِّسَاءِ وَلَوْ حَرَصْتُمْ}}، به قرینه {{متن قرآن\|فَلَا تَمِيلُوا كُلَّ الْمَيْلِ}}، و هم‌چنین به قرینه {{متن قرآن\|فَتَذَرُوهَا كَالْمُعَلَّقَةِ}}، عدالت در [[مودت]] را بیان می‌نماید؛ این‌گونه که برای اجرای [[حکم]] اول: {{متن قرآن\|فَانْكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ مِنَ النِّسَاءِ مَثْنَى وَثُلَاثَ وَرُبَاعَ}}، می‌فرماید: {{متن قرآن\|فَلَا تَمِيلُوا كُلَّ الْمَيْلِ}}: برای [[اجرای ~~عدالت]]،~~ همه [[تمایل]] و رغبت خود را معطوف به جانب یکی که مورد مودت شماست، نکنید، که در این صورت، [[زنان]] دیگر به لحاظ نیازشان به شوهر، به تعلیق در می‌آیند: {{متن قرآن\|فَتَذَرُوهَا كَالْمُعَلَّقَةِ}}، و نیز به قرینه شرط: {{متن قرآن\|وَإِنْ تُصْلِحُوا وَتَتَّقُوا}}: اگر مودت و علقه [[عاطفی]] بین زنانتان را [[اصلاح]] کنید و در این امر [[تقوا]] داشته باشید: {{متن قرآن\|إِنَّ اللَّهَ كَانَ غَفُورًا رَحِيمًا}}: البته، [[خدای متعال]] همیشه بسیار [[آمرزنده]] و [[مهربان]] است (به ویژه نسبت به آن لغزش‌های غیر ارادی‌تان در مودت بیشتر نسبت به یکی از [[زن‌ها]]) و بسیار مهربان است نسبت به شما<ref>[[عبدالنبی امامی\|امامی، عبدالنبی]]، [[فرهنگ قرآن ج۱ (کتاب)\|فرهنگ قرآن ج۱]]، ص۱۸۲.</ref>.		[[آیه]] های: {{متن قرآن\|وَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى فَانْكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ مِنَ النِّسَاءِ مَثْنَى وَثُلَاثَ وَرُبَاعَ فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُوا فَوَاحِدَةً أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ ذَلِكَ أَدْنَى أَلَّا تَعُولُوا}}<ref>«و اگر می‌هراسید که در مورد یتیمان دادگری نکنید (با آنان ازدواج نکنید و) از زنانی که می‌پسندید، دو دو، و سه سه، و چهار چهار همسر گیرید و اگر بیم دارید که داد نورزید یک زن را و یا کنیز خود را (به همسری گزینید)؛ این کار به آنکه ستم نورزید نزدیک‌تر است» سوره نساء، آیه ۳.</ref> و {{متن قرآن\|وَلَنْ تَسْتَطِيعُوا أَنْ تَعْدِلُوا بَيْنَ النِّسَاءِ وَلَوْ حَرَصْتُمْ فَلَا تَمِيلُوا كُلَّ الْمَيْلِ فَتَذَرُوهَا كَالْمُعَلَّقَةِ}}<ref>«و هرگز نمی‌توانید میان زنان (خود) دادگری کنید هر چند (به آن) آزمند باشید پس، (از یکی) یکسره رو مگردانید که او را سرگردان واگذارید و اگر (میان خود و او را) سازش دهید و پرهیزگاری ورزید بی‌گمان خداوند آمرزنده‌ای بخشاینده است» سوره نساء، آیه ۱۲۹.</ref>، [[مفسر]] یکدیگرند؛ زیرا آیه {{متن قرآن\|فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُوا}}، به قرینه {{متن قرآن\|ذَلِكَ أَدْنَى أَلَّا تَعُولُوا}}، بنا بر آنکه {{متن قرآن\|تَعُولُوا}}، از ماده عول و به معنای مایه [[معیشت]] شخص یا عیال باشد، [[عدالت]] در معیشت را بیان می‌فرماید و [[آیه]] {{متن قرآن\|وَلَنْ تَسْتَطِيعُوا أَنْ تَعْدِلُوا بَيْنَ النِّسَاءِ وَلَوْ حَرَصْتُمْ}}، به قرینه {{متن قرآن\|فَلَا تَمِيلُوا كُلَّ الْمَيْلِ}}، و هم‌چنین به قرینه {{متن قرآن\|فَتَذَرُوهَا كَالْمُعَلَّقَةِ}}، عدالت در [[مودت]] را بیان می‌نماید؛ این‌گونه که برای اجرای [[حکم]] اول: {{متن قرآن\|فَانْكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ مِنَ النِّسَاءِ مَثْنَى وَثُلَاثَ وَرُبَاعَ}}، می‌فرماید: {{متن قرآن\|فَلَا تَمِيلُوا كُلَّ الْمَيْلِ}}: برای اجرای عدالت، همه [[تمایل]] و رغبت خود را معطوف به جانب یکی که مورد مودت شماست، نکنید، که در این صورت، [[زنان]] دیگر به لحاظ نیازشان به شوهر، به تعلیق در می‌آیند: {{متن قرآن\|فَتَذَرُوهَا كَالْمُعَلَّقَةِ}}، و نیز به قرینه شرط: {{متن قرآن\|وَإِنْ تُصْلِحُوا وَتَتَّقُوا}}: اگر مودت و علقه [[عاطفی]] بین زنانتان را [[اصلاح]] کنید و در این امر [[تقوا]] داشته باشید: {{متن قرآن\|إِنَّ اللَّهَ كَانَ غَفُورًا رَحِيمًا}}: البته، [[خدای متعال]] همیشه بسیار [[آمرزنده]] و [[مهربان]] است (به ویژه نسبت به آن لغزش‌های غیر ارادی‌تان در مودت بیشتر نسبت به یکی از [[زن‌ها]]) و بسیار مهربان است نسبت به شما<ref>[[عبدالنبی امامی\|امامی، عبدالنبی]]، [[فرهنگ قرآن ج۱ (کتاب)\|فرهنگ قرآن ج۱]]، ص۱۸۲.</ref>.

	==== وجوه اشتراک و افتراق در [[آیات]] ۱۳۵ [[نساء]] و ۸ [[مائده]] ====		==== وجوه اشتراک و افتراق در [[آیات]] ۱۳۵ [[نساء]] و ۸ [[مائده]] ====

Bahmani: /* معنا و مفهوم سوم اعتدال */

2024-11-27T05:04:37Z

معنا و مفهوم سوم اعتدال

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ نوامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۳۴
خط ۱۴۹:		خط ۱۴۹:

	==== معنا و مفهوم سوم اعتدال ====		==== معنا و مفهوم سوم اعتدال ====
	اعتدال، به معنای [[عدالت]] در [[شهادت]] دادن است، چه آن شهادت برای خود شخص باشد و چه آن برای [[والدین]] و یا [[خویشاوندان]] باشد، و لازمه اجرای آن، عدم [[متابعت]] از [[هوای نفس]] است. در [[آیه]] ۱۳۵ [[سوره نساء]] خطاب به [[مؤمنین]] می‌فرماید: ای کسانی که [[ایمان]] آورده‌اید! برپا کننده [[عدل و داد]] باشید در حالی که [[شاهدان]] و گواهانی برای خدای تعالی هستید: {{متن قرآن\|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ بِالْقِسْطِ شُهَدَاءَ لِلَّهِ}}، و اگرچه (این شهادت دادن) برای خودتان یا برای والدین و یا برای خویشاوندان باشد، خواه آنان [[ثروتمند]] و [[بی‌نیاز]] باشند و خواه [[فقیر]] و محتاج: {{متن قرآن\|وَلَوْ عَلَى أَنْفُسِكُمْ أَوِ الْوَالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ إِنْ يَكُنْ غَنِيًّا أَوْ فَقِيرًا}}، پس (بدانید که) [[خدای متعال]] از آن دو سزاوارتر است: {{متن قرآن\|فَاللَّهُ أَوْلَى بِهِمَا}}، پس برای این که (در امر شهادت دادن) عدالت کنید، از هوای نفس [[پیروی]] نکنید: {{متن قرآن\|فَلَا تَتَّبِعُوا الْهَوَى أَنْ تَعْدِلُوا}}، و اگر شهادت را تبدیل نموده و از شهادت دادن [[اعراض]] نمودید، پس (بدانید که) البته، خدای متعال به آنچه شما انجام می‌دهید، همیشه بسیار [[آگاه]] است: {{متن قرآن\|وَإِنْ تَلْوُوا أَوْ تُعْرِضُوا فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا}}<ref>[[عبدالنبی امامی\|امامی، عبدالنبی]]، [[فرهنگ قرآن ج۱ (کتاب)\|فرهنگ قرآن ج۱]]، ص۱۸۱.</ref>.		اعتدال، به معنای [[عدالت]] در [[شهادت]] دادن است، چه آن شهادت برای خود شخص باشد و چه آن برای والدین و یا [[خویشاوندان]] باشد، و لازمه اجرای آن، عدم متابعت از [[هوای نفس]] است. در [[آیه]] ۱۳۵ [[سوره نساء]] خطاب به [[مؤمنین]] می‌فرماید: ای کسانی که [[ایمان]] آورده‌اید! برپا کننده [[عدل و داد]] باشید در حالی که [[شاهدان]] و گواهانی برای خدای تعالی هستید: {{متن قرآن\|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ بِالْقِسْطِ شُهَدَاءَ لِلَّهِ}}، و اگرچه (این شهادت دادن) برای خودتان یا برای والدین و یا برای خویشاوندان باشد، خواه آنان [[ثروتمند]] و بی‌نیاز باشند و خواه [[فقیر]] و محتاج: {{متن قرآن\|وَلَوْ عَلَى أَنْفُسِكُمْ أَوِ الْوَالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ إِنْ يَكُنْ غَنِيًّا أَوْ فَقِيرًا}}، پس (بدانید که) [[خدای متعال]] از آن دو سزاوارتر است: {{متن قرآن\|فَاللَّهُ أَوْلَى بِهِمَا}}، پس برای این که (در امر شهادت دادن) عدالت کنید، از هوای نفس [[پیروی]] نکنید: {{متن قرآن\|فَلَا تَتَّبِعُوا الْهَوَى أَنْ تَعْدِلُوا}}، و اگر شهادت را تبدیل نموده و از شهادت دادن [[اعراض]] نمودید، پس (بدانید که) البته، خدای متعال به آنچه شما انجام می‌دهید، همیشه بسیار [[آگاه]] است: {{متن قرآن\|وَإِنْ تَلْوُوا أَوْ تُعْرِضُوا فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا}}<ref>[[عبدالنبی امامی\|امامی، عبدالنبی]]، [[فرهنگ قرآن ج۱ (کتاب)\|فرهنگ قرآن ج۱]]، ص۱۸۱.</ref>.

	==== معنا و مفهوم چهارم اعتدال ====		==== معنا و مفهوم چهارم اعتدال ====

Bahmani: /* تنوع معانی و مفاهیم اعتدال با توجه به آیات */

2024-11-27T05:04:07Z

تنوع معانی و مفاهیم اعتدال با توجه به آیات

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ نوامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۳۴
خط ۱۴۰:		خط ۱۴۰:

	=== تنوع معانی و مفاهیم اعتدال با توجه به [[آیات]] ===		=== تنوع معانی و مفاهیم اعتدال با توجه به [[آیات]] ===
	چهار آیه‌ای که تحت عنوان: «آیات اعتدال» به معنا، [[تفسیر]] و بررسی [[روایی]] آن پرداخته‌ایم، در دو [[سوره نساء]] و [[مائده]] که هر دو در [[مدینه]] نازل شده‌اند، قرار دارند. سوره نساء به لحاظ ~~[[نزول]]،~~ نود و دومین [[سوره]]، و [[سوره مائده]] به لحاظ نزول، یک‌صد و دوازدهمین سوره است. در این جا معنا و مفهوم اعتدال را در هر [[آیه]] با توجه به مفردات همان آیه بررسی و [[تدبر]] می‌نماییم و پس از آن، به بررسی قراین و وجوه اشتراک و افتراق در آن آیات می‌پردازیم.		چهار آیه‌ای که تحت عنوان: «آیات اعتدال» به معنا، [[تفسیر]] و بررسی [[روایی]] آن پرداخته‌ایم، در دو [[سوره نساء]] و [[مائده]] که هر دو در [[مدینه]] نازل شده‌اند، قرار دارند. سوره نساء به لحاظ نزول، نود و دومین [[سوره]]، و [[سوره مائده]] به لحاظ نزول، یک‌صد و دوازدهمین سوره است. در این جا معنا و مفهوم اعتدال را در هر [[آیه]] با توجه به مفردات همان آیه بررسی و [[تدبر]] می‌نماییم و پس از آن، به بررسی قراین و وجوه اشتراک و افتراق در آن آیات می‌پردازیم.

	==== معنا و مفهوم اول اعتدال ====		==== معنا و مفهوم اول اعتدال ====

Bahmani: /* اعتدال در قرآن */

2024-11-27T05:02:59Z

اعتدال در قرآن

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ نوامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۳۲
خط ۵۴:		خط ۵۴:
	[[خداوند متعال]] در [[آیات]] دیگری از [[قرآن]]، [[دین اسلام]] را [[حنیف]]، یعنی [[معتدل]]<ref>المیزان، ج۱۶، ۱۷۸؛ تفسیر قرطبی، ج۱۴، ۲۴.</ref> و منطبق بر [[فطرت]] معرفی کرده می‌فرماید: {{متن قرآن\|فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفًا فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْهَا لَا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذَلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ}}<ref>«بنابراین با درستی آیین روی (دل) را برای این دین راست بدار! بر همان سرشتی که خداوند مردم را بر آن آفریده است؛ هیچ دگرگونی در آفرینش خداوند راه ندارد؛ این است دین استوار اما بیشتر مردم نمی‌دانند» سوره روم، آیه ۳۰.</ref>.		[[خداوند متعال]] در [[آیات]] دیگری از [[قرآن]]، [[دین اسلام]] را [[حنیف]]، یعنی [[معتدل]]<ref>المیزان، ج۱۶، ۱۷۸؛ تفسیر قرطبی، ج۱۴، ۲۴.</ref> و منطبق بر [[فطرت]] معرفی کرده می‌فرماید: {{متن قرآن\|فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفًا فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْهَا لَا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذَلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ}}<ref>«بنابراین با درستی آیین روی (دل) را برای این دین راست بدار! بر همان سرشتی که خداوند مردم را بر آن آفریده است؛ هیچ دگرگونی در آفرینش خداوند راه ندارد؛ این است دین استوار اما بیشتر مردم نمی‌دانند» سوره روم، آیه ۳۰.</ref>.

	[[تعدی]] از حدود و مقرراتی که در قرآن و [[سنت نبوی]] ترسیم شده، خروج از حد اعتدال و در نتیجه، خروج از [[صراط مستقیم]] و [[حق]] است و نتیجه آن ورود [[انسان]] در [[سخط]] [[الهی]] و ورطه [[فساد]] و به نابودی کشاندن [[محیط زیست]] و عناصر زیست محیطی است {{متن قرآن\|أَمْ تُرِيدُونَ أَنْ تَسْأَلُوا رَسُولَكُمْ كَمَا سُئِلَ مُوسَى مِنْ قَبْلُ وَمَنْ يَتَبَدَّلِ الْكُفْرَ بِالْإِيمَانِ فَقَدْ ضَلَّ سَوَاءَ السَّبِيلِ}}<ref>«آیا بر آنید که از پیامبرتان درخواست کنید چنان که پیش‌تر از موسی در خواست شد؟ و آنکه کفر را جایگزین ایمان کند، بی‌شک راه میانه را گم کرده است» سوره بقره، آیه ۱۰۸.</ref>، {{متن قرآن\|وَقَاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ الَّذِينَ يُقَاتِلُونَكُمْ وَلَا تَعْتَدُوا إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ}}<ref>«و در راه خداوند با آنان که با شما جنگ می‌کنند، جنگ کنید اما تجاوز نکنید که خداوند تجاوزکاران را دوست نمی‌دارد» سوره بقره، آیه ۱۹۰.</ref>، {{متن قرآن\|وَإِذَا تَوَلَّى سَعَى فِي الْأَرْضِ لِيُفْسِدَ فِيهَا وَيُهْلِكَ الْحَرْثَ وَالنَّسْلَ وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ الْفَسَادَ}}<ref>«و چون به سرپرستی در کاری دسترسی یابد می‌کوشد که در زمین تبهکاری ورزد و کشت و پشت را نابود کند و خداوند تباهی را دوست نمی‌دارد» سوره بقره، آیه ۲۰۵.</ref>، {{متن قرآن\|وَلَقَدْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثَاقَ بَنِي إِسْرَائِيلَ وَبَعَثْنَا مِنْهُمُ اثْنَيْ عَشَرَ نَقِيبًا وَقَالَ اللَّهُ إِنِّي مَعَكُمْ لَئِنْ أَقَمْتُمُ الصَّلَاةَ وَآتَيْتُمُ الزَّكَاةَ وَآمَنْتُمْ بِرُسُلِي وَعَزَّرْتُمُوهُمْ وَأَقْرَضْتُمُ اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا لَأُكَفِّرَنَّ عَنْكُمْ سَيِّئَاتِكُمْ وَلَأُدْخِلَنَّكُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ فَمَنْ كَفَرَ بَعْدَ ذَلِكَ مِنْكُمْ فَقَدْ ضَلَّ سَوَاءَ السَّبِيلِ}}<ref>«و به راستی خداوند از بنی اسرائیل پیمان گرفت و از ایشان دوازده سرپرست را برانگیختیم و خداوند فرمود: من با شمایم؛ اگر نماز را بر پا داشتید و زکات پرداختید و به پیامبران من ایمان آوردید و آنان را یاری کردید و به خداوند وامی نکو پرداختید من از گناهان شما چشم می‌پوشم و شما را به بوستان‌هایی در می‌آورم که از بن آنها جویبارها روان است، پس از آن، هر یک از شما کفر ورزد بی‌گمان راه میانه را گم کرده است» سوره مائده، آیه ۱۲.</ref>، {{متن قرآن\|قُلْ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ لَا تَغْلُوا فِي دِينِكُمْ غَيْرَ الْحَقِّ وَلَا تَتَّبِعُوا أَهْوَاءَ قَوْمٍ قَدْ ضَلُّوا مِنْ قَبْلُ وَأَضَلُّوا كَثِيرًا وَضَلُّوا عَنْ سَوَاءِ السَّبِيلِ}}<ref>«بگو ای اهل کتاب! در دین خود ناحق غلو نورزید و از هوس‌های گروهی که از پیش گمراه بودند، و بسیاری را گمراه کردند و از راه میانه به بیراه افتادند پیروی نکنید» سوره مائده، آیه ۷۷.</ref>، {{متن قرآن\|كُلُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ وَلَا تَطْغَوْا فِيهِ فَيَحِلَّ عَلَيْكُمْ غَضَبِي وَمَنْ يَحْلِلْ عَلَيْهِ غَضَبِي فَقَدْ هَوَى}}<ref>«از چیزهای پاکیزه‌ای که روزیتان کرده‌ایم بخورید و در آن از اندازه مگذرید که خشم من شما را فرا گیرد و هر که خشم من او را فرا گیرد بی‌گمان نابود خواهد شد» سوره طه، آیه ۸۱.</ref>		[[تعدی]] از حدود و مقرراتی که در قرآن و [[سنت نبوی]] ترسیم شده، خروج از حد اعتدال و در نتیجه، خروج از [[صراط مستقیم]] و [[حق]] است و نتیجه آن ورود [[انسان]] در [[سخط]] [[الهی]] و ورطه [[فساد]] و به نابودی کشاندن محیط زیست و عناصر زیست محیطی است {{متن قرآن\|أَمْ تُرِيدُونَ أَنْ تَسْأَلُوا رَسُولَكُمْ كَمَا سُئِلَ مُوسَى مِنْ قَبْلُ وَمَنْ يَتَبَدَّلِ الْكُفْرَ بِالْإِيمَانِ فَقَدْ ضَلَّ سَوَاءَ السَّبِيلِ}}<ref>«آیا بر آنید که از پیامبرتان درخواست کنید چنان که پیش‌تر از موسی در خواست شد؟ و آنکه کفر را جایگزین ایمان کند، بی‌شک راه میانه را گم کرده است» سوره بقره، آیه ۱۰۸.</ref>، {{متن قرآن\|وَقَاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ الَّذِينَ يُقَاتِلُونَكُمْ وَلَا تَعْتَدُوا إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ}}<ref>«و در راه خداوند با آنان که با شما جنگ می‌کنند، جنگ کنید اما تجاوز نکنید که خداوند تجاوزکاران را دوست نمی‌دارد» سوره بقره، آیه ۱۹۰.</ref>، {{متن قرآن\|وَإِذَا تَوَلَّى سَعَى فِي الْأَرْضِ لِيُفْسِدَ فِيهَا وَيُهْلِكَ الْحَرْثَ وَالنَّسْلَ وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ الْفَسَادَ}}<ref>«و چون به سرپرستی در کاری دسترسی یابد می‌کوشد که در زمین تبهکاری ورزد و کشت و پشت را نابود کند و خداوند تباهی را دوست نمی‌دارد» سوره بقره، آیه ۲۰۵.</ref>، {{متن قرآن\|وَلَقَدْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثَاقَ بَنِي إِسْرَائِيلَ وَبَعَثْنَا مِنْهُمُ اثْنَيْ عَشَرَ نَقِيبًا وَقَالَ اللَّهُ إِنِّي مَعَكُمْ لَئِنْ أَقَمْتُمُ الصَّلَاةَ وَآتَيْتُمُ الزَّكَاةَ وَآمَنْتُمْ بِرُسُلِي وَعَزَّرْتُمُوهُمْ وَأَقْرَضْتُمُ اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا لَأُكَفِّرَنَّ عَنْكُمْ سَيِّئَاتِكُمْ وَلَأُدْخِلَنَّكُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ فَمَنْ كَفَرَ بَعْدَ ذَلِكَ مِنْكُمْ فَقَدْ ضَلَّ سَوَاءَ السَّبِيلِ}}<ref>«و به راستی خداوند از بنی اسرائیل پیمان گرفت و از ایشان دوازده سرپرست را برانگیختیم و خداوند فرمود: من با شمایم؛ اگر نماز را بر پا داشتید و زکات پرداختید و به پیامبران من ایمان آوردید و آنان را یاری کردید و به خداوند وامی نکو پرداختید من از گناهان شما چشم می‌پوشم و شما را به بوستان‌هایی در می‌آورم که از بن آنها جویبارها روان است، پس از آن، هر یک از شما کفر ورزد بی‌گمان راه میانه را گم کرده است» سوره مائده، آیه ۱۲.</ref>، {{متن قرآن\|قُلْ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ لَا تَغْلُوا فِي دِينِكُمْ غَيْرَ الْحَقِّ وَلَا تَتَّبِعُوا أَهْوَاءَ قَوْمٍ قَدْ ضَلُّوا مِنْ قَبْلُ وَأَضَلُّوا كَثِيرًا وَضَلُّوا عَنْ سَوَاءِ السَّبِيلِ}}<ref>«بگو ای اهل کتاب! در دین خود ناحق غلو نورزید و از هوس‌های گروهی که از پیش گمراه بودند، و بسیاری را گمراه کردند و از راه میانه به بیراه افتادند پیروی نکنید» سوره مائده، آیه ۷۷.</ref>، {{متن قرآن\|كُلُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ وَلَا تَطْغَوْا فِيهِ فَيَحِلَّ عَلَيْكُمْ غَضَبِي وَمَنْ يَحْلِلْ عَلَيْهِ غَضَبِي فَقَدْ هَوَى}}<ref>«از چیزهای پاکیزه‌ای که روزیتان کرده‌ایم بخورید و در آن از اندازه مگذرید که خشم من شما را فرا گیرد و هر که خشم من او را فرا گیرد بی‌گمان نابود خواهد شد» سوره طه، آیه ۸۱.</ref>

	[[میانه‌روی]] از دیدگاه [[قرآن]]، قلمرو وسیعی دارد و در همه جا به عنوان یک اصل خلل‌ناپذیر [[اسلامی]] مطرح شده که همه ابعاد فردی، [[اجتماعی]]، [[اقتصادی]]، [[سیاسی]]، [[عقیدتی]]، [[اخلاقی]]، [[معنوی]] و [[فرهنگی]] را از جزئی‌ترین تا مهمترین موضوعات، در بر می‌گیرد<ref>[[محمد رضا فقهی\|فقهی، محمد رضا]]، [[اعتدال - فقهی (مقاله)\|مقاله «اعتدال»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|دانشنامه معاصر قرآن کریم]]</ref>.		[[میانه‌روی]] از دیدگاه [[قرآن]]، قلمرو وسیعی دارد و در همه جا به عنوان یک اصل خلل‌ناپذیر [[اسلامی]] مطرح شده که همه ابعاد فردی، [[اجتماعی]]، [[اقتصادی]]، [[سیاسی]]، [[عقیدتی]]، [[اخلاقی]]، [[معنوی]] و [[فرهنگی]] را از جزئی‌ترین تا مهمترین موضوعات، در بر می‌گیرد<ref>[[محمد رضا فقهی\|فقهی، محمد رضا]]، [[اعتدال - فقهی (مقاله)\|مقاله «اعتدال»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|دانشنامه معاصر قرآن کریم]]</ref>.

Bahmani در ‏۲۷ نوامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۵:۰۲

2024-11-27T05:02:02Z

نمایش تغییرات

Bahmani: /* معناشناسی */

2024-11-27T05:00:49Z

معناشناسی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ نوامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۳۰
خط ۸:		خط ۸:
	== معناشناسی ==		== معناشناسی ==
	{{اصلی\|اعتدال در لغت}}		{{اصلی\|اعتدال در لغت}}
	[[اعتدال]] مصدر باب افتعال از ریشه "ع‌ ـ‌ د‌ ـ‌ ل" و در لغت به معنای حدّ متوسط بین دو وضعیت دیگر<ref>لسان العرب، ج‌۹، ص‌۸۵؛ القاموس‌ المحیط، ج‌۴، ص‌۲۰، «عدل».</ref> و به‌طور کلی هرگونه تناسبی است که لازمه آن برقراری [[مساوات]] بین جهات مختلف است<ref>مفردات، ص‌۵۵۳، «عدل».</ref>. اعتدال به معنای تناسب، [[استقامت]]، قوام پیدا کردن و موزون بودن و در یک مفهوم وسیع به معنای حد وسط بین [[افراط]] و تفریط از لحاظ کمّ یا کیف است<ref>لسان العرب، ج۱۱، ۴۳۳؛ التحقیق، ج۸، ۵۵.</ref>. ازاین‌رو نقطه مقابل [[اعتدال]]، [[افراط]] و تفریط نامیده‌ می‌شود<ref>التحقیق، ج‌۹، ص‌۶۱‌ـ‌۶۲، «فرط».</ref> که مفهوم جامع هر دو [[فساد]] به معنای خروج از حالت [[اعتدال]] است، بنابراین، دو ‌مفهوم "[[اعتدال]]" و "[[صلاح]]" با یکدیگر رابطه [[جانشینی]] و هر دو با مفهوم "[[فساد]]" رابطه [[تقابل]] دارند<ref>التوقیف، ج‌۱، ص‌۵۵۶؛ مفردات، ص‌۶۳۶، «فسد».</ref>؛ همچنین با توجه به اینکه [[اعتدال]] به‌معنای [[میانه‌روی]] است، [[اسراف]] نقطه مقابل آن به‌شمار می‌رود<ref>التعریفات، ص‌۳۸.</ref>.		[[اعتدال]] مصدر باب افتعال از ریشه "ع‌ ـ‌ د‌ ـ‌ ل" و در لغت به معنای حدّ متوسط بین دو وضعیت دیگر<ref>لسان العرب، ج‌۹، ص‌۸۵؛ القاموس‌ المحیط، ج‌۴، ص‌۲۰، «عدل».</ref> و به‌طور کلی هرگونه تناسبی است که لازمه آن برقراری [[مساوات]] بین جهات مختلف است<ref>مفردات، ص‌۵۵۳، «عدل».</ref>. اعتدال به معنای تناسب، [[استقامت]]، قوام پیدا کردن و موزون بودن و در یک مفهوم وسیع به معنای حد وسط بین [[افراط]] و تفریط از لحاظ کمّ یا کیف است<ref>لسان العرب، ج۱۱، ۴۳۳؛ التحقیق، ج۸، ۵۵.</ref>. ازاین‌رو نقطه مقابل [[اعتدال]]، [[افراط]] و تفریط نامیده‌ می‌شود<ref>التحقیق، ج‌۹، ص‌۶۱‌ـ‌۶۲، «فرط».</ref> که مفهوم جامع هر دو [[فساد]] به معنای خروج از حالت [[اعتدال]] است، بنابراین، دو ‌مفهوم "[[اعتدال]]" و "[[صلاح]]" با یکدیگر رابطه [[جانشینی]] و هر دو با مفهوم "[[فساد]]" رابطه تقابل دارند<ref>التوقیف، ج‌۱، ص‌۵۵۶؛ مفردات، ص‌۶۳۶، «فسد».</ref>؛ همچنین با توجه به اینکه [[اعتدال]] به‌معنای [[میانه‌روی]] است، [[اسراف]] نقطه مقابل آن به‌شمار می‌رود<ref>التعریفات، ص‌۳۸.</ref>.

	[[اعتدال]] در [[فرهنگ اسلامی]] در معانی اصطلاحی گوناگونی به‌کار رفته که همه آنها با‌معنای لغوی تقارب دارد. در پزشکی به حالت هماهنگی میان "اخلاط چهارگانه"[[اعتدال]] گفته می‌شود<ref>التوقیف، ج‌۱، ص‌۴۳۱: مفتاح دارالسعاده، ج‌۱، ص‌۱۹۴‌ـ‌۱۹۵.</ref> و در جغرافیا نیز به خط استوا که فاصله یکسانی با [[قطب]] شمال و جنوب دارد و ساعات [[شب]] و روز در آن ثابت است محل [[اعتدال]] گفته می‌شود<ref>کشاف اصطلاحات الفنون، ج‌۱، ص‌۷۷۷‌ـ‌۷۷۸.</ref>. در [[علم]] هیئت نیز از نقطه تقاطع منطقة البروج و معدّل النهار به [[اعتدال]] ربیعی و خریفی تعبیر می‌کنند<ref>کشاف اصطلاحات الفنون، ج‌۱، ص‌۷۷۷‌.</ref>.<ref>[[علی خراسانی\|خراسانی، علی]]، [[اعتدال (مقاله)\| مقاله «اعتدال»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۳ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۳، ص۵۴۲.</ref>		[[اعتدال]] در فرهنگ اسلامی در معانی اصطلاحی گوناگونی به‌کار رفته که همه آنها با‌معنای لغوی تقارب دارد. در پزشکی به حالت هماهنگی میان "اخلاط چهارگانه"[[اعتدال]] گفته می‌شود<ref>التوقیف، ج‌۱، ص‌۴۳۱: مفتاح دارالسعاده، ج‌۱، ص‌۱۹۴‌ـ‌۱۹۵.</ref> و در جغرافیا نیز به خط استوا که فاصله یکسانی با [[قطب]] شمال و جنوب دارد و ساعات شب و روز در آن ثابت است محل [[اعتدال]] گفته می‌شود<ref>کشاف اصطلاحات الفنون، ج‌۱، ص‌۷۷۷‌ـ‌۷۷۸.</ref>. در [[علم]] هیئت نیز از نقطه تقاطع منطقة البروج و معدّل النهار به [[اعتدال]] ربیعی و خریفی تعبیر می‌کنند<ref>کشاف اصطلاحات الفنون، ج‌۱، ص‌۷۷۷‌.</ref>.<ref>[[علی خراسانی\|خراسانی، علی]]، [[اعتدال (مقاله)\| مقاله «اعتدال»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۳ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۳، ص۵۴۲.</ref>

	== [[اعتدال]] در [[قرآن]] ==		== [[اعتدال]] در [[قرآن]] ==

Bahmani در ‏۲۷ نوامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۵:۰۰

2024-11-27T05:00:19Z

نمایش تغییرات

Wasity: جایگزینی متن - ' آن‌که ' به ' آنکه '

2022-12-18T11:49:22Z

جایگزینی متن - ' آن‌که ' به ' آنکه '

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ دسامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۵:۱۹
خط ۶۷:		خط ۶۷:

	== اعتدال در [[تفاسیر]] ==		== اعتدال در [[تفاسیر]] ==
	[[شیخ طوسی]] در تبیان فی قوله: {{متن قرآن\|وَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى فَانْكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ...}}، فرموده که: [[حسین بن علی مغربی]] گوید: معنای {{متن قرآن\|مَا طَابَ}}؛ یعنی زنانی که بالغ شده‌اند، و مراد، منع از [[ازدواج]] با [[زن]] [[یتیم]]، پیش از [[بلوغ]] او است؛ زیرا (در این صورت) بر او [[ظلم]] وارد می‌شود؛ چون وقتی بالغ شد، خودش در قبول و [[انتخاب همسر]] مختار خواهد بود. گفته اند: معنای: {{متن قرآن\|مَا طَابَ لَكُمْ مِنَ النِّسَاءِ}}، چنین است: آن کسانی از [[زنان]] که برای شما [[حلال]] است بدون آن زنانی که بر شما [[حرام]] هستند، و تنها گفت: {{متن قرآن\|مَا طَابَ}} و نگفت: «من طاب»، هر چند که «من» برای ذوی‌العقول، و «ما» برای غیر ذوی‌العقول است، برای اینکه معنا چنین است: {{عربی\|انكحوا الطيب}}؛ یعنی حلال این عده را؛ چون همه زنان حلال نیستند، و تقدیر آن چنین است: {{متن قرآن\|وَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى}} {{عربی\|فتحرجتم فيهم، فكذلك فتخرجوا في النساء، فلا تنكحوا إلّا ما آمنتم به الجور فيه منهنّ ممّا أحللته لكم منهنّ من الواحدة إلى الأربع}}، و درباره: {{متن قرآن\|إِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُوا فَوَاحِدَةً}}، فرموده: {{متن قرآن\|فَوَاحِدَةً}}، [[منصوب]] است بنا بر ~~آن‌که~~ مفعول‌به باشد، و تقدیر آن چنین است: {{عربی\|فإن خفتم ألا تعدلوا فيما زاد على الواحدة فانكحوا واحدة}}<ref>تبیان، ج۳، ص۱۰۵ و ۱۰۷.</ref>.		[[شیخ طوسی]] در تبیان فی قوله: {{متن قرآن\|وَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى فَانْكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ...}}، فرموده که: [[حسین بن علی مغربی]] گوید: معنای {{متن قرآن\|مَا طَابَ}}؛ یعنی زنانی که بالغ شده‌اند، و مراد، منع از [[ازدواج]] با [[زن]] [[یتیم]]، پیش از [[بلوغ]] او است؛ زیرا (در این صورت) بر او [[ظلم]] وارد می‌شود؛ چون وقتی بالغ شد، خودش در قبول و [[انتخاب همسر]] مختار خواهد بود. گفته اند: معنای: {{متن قرآن\|مَا طَابَ لَكُمْ مِنَ النِّسَاءِ}}، چنین است: آن کسانی از [[زنان]] که برای شما [[حلال]] است بدون آن زنانی که بر شما [[حرام]] هستند، و تنها گفت: {{متن قرآن\|مَا طَابَ}} و نگفت: «من طاب»، هر چند که «من» برای ذوی‌العقول، و «ما» برای غیر ذوی‌العقول است، برای اینکه معنا چنین است: {{عربی\|انكحوا الطيب}}؛ یعنی حلال این عده را؛ چون همه زنان حلال نیستند، و تقدیر آن چنین است: {{متن قرآن\|وَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى}} {{عربی\|فتحرجتم فيهم، فكذلك فتخرجوا في النساء، فلا تنكحوا إلّا ما آمنتم به الجور فيه منهنّ ممّا أحللته لكم منهنّ من الواحدة إلى الأربع}}، و درباره: {{متن قرآن\|إِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُوا فَوَاحِدَةً}}، فرموده: {{متن قرآن\|فَوَاحِدَةً}}، [[منصوب]] است بنا بر آنکه مفعول‌به باشد، و تقدیر آن چنین است: {{عربی\|فإن خفتم ألا تعدلوا فيما زاد على الواحدة فانكحوا واحدة}}<ref>تبیان، ج۳، ص۱۰۵ و ۱۰۷.</ref>.
	همین‌طور فی قوله: {{متن قرآن\|ذَلِكَ أَدْنَى أَلَّا تَعُولُوا}}، فرموده: اشاره به [[عقد]] یک زن است در صورت [[خوف]] از [[جور]] در [[زنان]] مازاد بر یکی، یا اکتفا نمودن به کنیزی می‌باشد که در تملک است<ref>تبیان، ج۳، ص۱۰۵ و ۱۰۷.</ref>.		همین‌طور فی قوله: {{متن قرآن\|ذَلِكَ أَدْنَى أَلَّا تَعُولُوا}}، فرموده: اشاره به [[عقد]] یک زن است در صورت [[خوف]] از [[جور]] در [[زنان]] مازاد بر یکی، یا اکتفا نمودن به کنیزی می‌باشد که در تملک است<ref>تبیان، ج۳، ص۱۰۵ و ۱۰۷.</ref>.

خط ۱۰۹:		خط ۱۰۹:
	باز در این [[تفسیر]] سخنی تحت عنوان: «منظور از عدالت درباره همسران چیست؟» در ذیل [[تفسیر آیه]]: {{متن قرآن\|فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُوا فَوَاحِدَةً}}، آمده که عیناً به [[نقل]] آن می‌پردازیم:		باز در این [[تفسیر]] سخنی تحت عنوان: «منظور از عدالت درباره همسران چیست؟» در ذیل [[تفسیر آیه]]: {{متن قرآن\|فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُوا فَوَاحِدَةً}}، آمده که عیناً به [[نقل]] آن می‌پردازیم:

	اکنون پیش از ~~آن‌که~~ [[فلسفه]] [[حکم]] [[تعدد زوجات]] را در [[اسلام]] بدانیم، لازم است این موضوع بررسی شود که منظور از عدالت که جزو شرایط تعدد همسر ذکر شده است، چیست؟ آیا این عدالت مربوط به امور [[زندگی]]، از قبیل: همخوابگی و وسایل زندگی، [[رفاه]] و [[آسایش]] است، یا منظور عدالت در [[حریم]] [[قلب]] و [[عواطف]] [[انسانی]] نیز هست؟ [[شک]] نیست که عدالت در محبت‌های [[قلبی]]، خارج از [[قدرت]] [[انسان]] است. چه کسی می‌تواند [[محبت]] خود را که عواملش در بیرون وجود اوست، از هر نظر تحت کنترل در آورد؟ به همین [[دلیل]] رعایت این نوع عدالت را [[خداوند]] [[واجب]] نشمرده و در آیه ۱۲۹ همین [[سوره نساء]] می‌فرماید: {{متن قرآن\|وَلَنْ تَسْتَطِيعُوا أَنْ تَعْدِلُوا بَيْنَ النِّسَاءِ وَلَوْ حَرَصْتُمْ}}: شما هر [[قدر]] [[کوشش]] کنید نمی‌توانید در میان همسران خود (از نظر [[تمایلات]] قلبی) عدالت و [[مساوات]] را برقرار سازید. بنابراین محبت‌های درونی، مادامی که موجب ترجیح بعضی از همسران بر بعضی دیگر از جنبه‌های عملی نشود، [[ممنوع]] نیست. آنچه مرد موظف به آن است، رعایت عدالت در جنبه‌های عملی و خارجی است.		اکنون پیش از آنکه [[فلسفه]] [[حکم]] [[تعدد زوجات]] را در [[اسلام]] بدانیم، لازم است این موضوع بررسی شود که منظور از عدالت که جزو شرایط تعدد همسر ذکر شده است، چیست؟ آیا این عدالت مربوط به امور [[زندگی]]، از قبیل: همخوابگی و وسایل زندگی، [[رفاه]] و [[آسایش]] است، یا منظور عدالت در [[حریم]] [[قلب]] و [[عواطف]] [[انسانی]] نیز هست؟ [[شک]] نیست که عدالت در محبت‌های [[قلبی]]، خارج از [[قدرت]] [[انسان]] است. چه کسی می‌تواند [[محبت]] خود را که عواملش در بیرون وجود اوست، از هر نظر تحت کنترل در آورد؟ به همین [[دلیل]] رعایت این نوع عدالت را [[خداوند]] [[واجب]] نشمرده و در آیه ۱۲۹ همین [[سوره نساء]] می‌فرماید: {{متن قرآن\|وَلَنْ تَسْتَطِيعُوا أَنْ تَعْدِلُوا بَيْنَ النِّسَاءِ وَلَوْ حَرَصْتُمْ}}: شما هر [[قدر]] [[کوشش]] کنید نمی‌توانید در میان همسران خود (از نظر [[تمایلات]] قلبی) عدالت و [[مساوات]] را برقرار سازید. بنابراین محبت‌های درونی، مادامی که موجب ترجیح بعضی از همسران بر بعضی دیگر از جنبه‌های عملی نشود، [[ممنوع]] نیست. آنچه مرد موظف به آن است، رعایت عدالت در جنبه‌های عملی و خارجی است.

	از این بیان روشن می‌شود کسانی که خواسته‌اند از ضمیمه کردن آیه فوق: {{متن قرآن\|فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُوا فَوَاحِدَةً}}، به آیه ۱۲۹: {{متن قرآن\|وَلَنْ تَسْتَطِيعُوا أَنْ تَعْدِلُوا بَيْنَ النِّسَاءِ وَلَوْ حَرَصْتُمْ}} چنین نتیجه بگیرند که تعدد زوجات در اسلام مطلقاً ممنوع است؛ زیرا در آیه نخست آن را مشروط به عدالت کرده، و در [[آیه]] دوم [[عدالت]] را برای مردان در این مورد امری محال دانسته است، سخت در اشتباهند؛ زیرا همان طور که اشاره شد، عدالتی که مراعات آن از [[قدرت]] [[انسان]] بیرون است، عدالت در [[تمایلات]] [[قلبی]] است، و این از شرایط [[تعدد زوجات]] نیست و آنچه از شرایط است، عدالت در جنبه‌های عملی است.		از این بیان روشن می‌شود کسانی که خواسته‌اند از ضمیمه کردن آیه فوق: {{متن قرآن\|فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُوا فَوَاحِدَةً}}، به آیه ۱۲۹: {{متن قرآن\|وَلَنْ تَسْتَطِيعُوا أَنْ تَعْدِلُوا بَيْنَ النِّسَاءِ وَلَوْ حَرَصْتُمْ}} چنین نتیجه بگیرند که تعدد زوجات در اسلام مطلقاً ممنوع است؛ زیرا در آیه نخست آن را مشروط به عدالت کرده، و در [[آیه]] دوم [[عدالت]] را برای مردان در این مورد امری محال دانسته است، سخت در اشتباهند؛ زیرا همان طور که اشاره شد، عدالتی که مراعات آن از [[قدرت]] [[انسان]] بیرون است، عدالت در [[تمایلات]] [[قلبی]] است، و این از شرایط [[تعدد زوجات]] نیست و آنچه از شرایط است، عدالت در جنبه‌های عملی است.
خط ۱۵۶:		خط ۱۵۶:
	=== بررسی قراین و وجوه اشتراک و افتراق در [[آیات]] اعتدال ===		=== بررسی قراین و وجوه اشتراک و افتراق در [[آیات]] اعتدال ===
	==== بررسی قراین در آیات ۳ و ۱۲۹ [[سوره نساء]] ====		==== بررسی قراین در آیات ۳ و ۱۲۹ [[سوره نساء]] ====
	[[آیه]] های: {{متن قرآن\|وَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى فَانْكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ مِنَ النِّسَاءِ مَثْنَى وَثُلَاثَ وَرُبَاعَ فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُوا فَوَاحِدَةً أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ ذَلِكَ أَدْنَى أَلَّا تَعُولُوا}}<ref>«و اگر می‌هراسید که در مورد یتیمان دادگری نکنید (با آنان ازدواج نکنید و) از زنانی که می‌پسندید، دو دو، و سه سه، و چهار چهار همسر گیرید و اگر بیم دارید که داد نورزید یک زن را و یا کنیز خود را (به همسری گزینید)؛ این کار به آنکه ستم نورزید نزدیک‌تر است» سوره نساء، آیه ۳.</ref> و {{متن قرآن\|وَلَنْ تَسْتَطِيعُوا أَنْ تَعْدِلُوا بَيْنَ النِّسَاءِ وَلَوْ حَرَصْتُمْ فَلَا تَمِيلُوا كُلَّ الْمَيْلِ فَتَذَرُوهَا كَالْمُعَلَّقَةِ}}<ref>«و هرگز نمی‌توانید میان زنان (خود) دادگری کنید هر چند (به آن) آزمند باشید پس، (از یکی) یکسره رو مگردانید که او را سرگردان واگذارید و اگر (میان خود و او را) سازش دهید و پرهیزگاری ورزید بی‌گمان خداوند آمرزنده‌ای بخشاینده است» سوره نساء، آیه ۱۲۹.</ref>، [[مفسر]] یکدیگرند؛ زیرا آیه {{متن قرآن\|فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُوا}}، به قرینه {{متن قرآن\|ذَلِكَ أَدْنَى أَلَّا تَعُولُوا}}، بنا بر ~~آن‌که~~ {{متن قرآن\|تَعُولُوا}}، از ماده عول و به معنای مایه [[معیشت]] شخص یا عیال باشد، [[عدالت]] در معیشت را بیان می‌فرماید و [[آیه]] {{متن قرآن\|وَلَنْ تَسْتَطِيعُوا أَنْ تَعْدِلُوا بَيْنَ النِّسَاءِ وَلَوْ حَرَصْتُمْ}}، به قرینه {{متن قرآن\|فَلَا تَمِيلُوا كُلَّ الْمَيْلِ}}، و هم‌چنین به قرینه {{متن قرآن\|فَتَذَرُوهَا كَالْمُعَلَّقَةِ}}، عدالت در [[مودت]] را بیان می‌نماید؛ این‌گونه که برای اجرای [[حکم]] اول: {{متن قرآن\|فَانْكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ مِنَ النِّسَاءِ مَثْنَى وَثُلَاثَ وَرُبَاعَ}}، می‌فرماید: {{متن قرآن\|فَلَا تَمِيلُوا كُلَّ الْمَيْلِ}}: برای [[اجرای عدالت]]، همه [[تمایل]] و رغبت خود را معطوف به جانب یکی که مورد مودت شماست، نکنید، که در این صورت، [[زنان]] دیگر به لحاظ نیازشان به شوهر، به تعلیق در می‌آیند: {{متن قرآن\|فَتَذَرُوهَا كَالْمُعَلَّقَةِ}}، و نیز به قرینه شرط: {{متن قرآن\|وَإِنْ تُصْلِحُوا وَتَتَّقُوا}}: اگر مودت و علقه [[عاطفی]] بین زنانتان را [[اصلاح]] کنید و در این امر [[تقوا]] داشته باشید: {{متن قرآن\|إِنَّ اللَّهَ كَانَ غَفُورًا رَحِيمًا}}: البته، [[خدای متعال]] همیشه بسیار [[آمرزنده]] و [[مهربان]] است (به ویژه نسبت به آن لغزش‌های غیر ارادی‌تان در مودت بیشتر نسبت به یکی از [[زن‌ها]]) و بسیار مهربان است نسبت به شما<ref>[[عبدالنبی امامی\|امامی، عبدالنبی]]، [[فرهنگ قرآن ج۱ (کتاب)\|فرهنگ قرآن ج۱]]، ص۱۸۲.</ref>.		[[آیه]] های: {{متن قرآن\|وَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى فَانْكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ مِنَ النِّسَاءِ مَثْنَى وَثُلَاثَ وَرُبَاعَ فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُوا فَوَاحِدَةً أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ ذَلِكَ أَدْنَى أَلَّا تَعُولُوا}}<ref>«و اگر می‌هراسید که در مورد یتیمان دادگری نکنید (با آنان ازدواج نکنید و) از زنانی که می‌پسندید، دو دو، و سه سه، و چهار چهار همسر گیرید و اگر بیم دارید که داد نورزید یک زن را و یا کنیز خود را (به همسری گزینید)؛ این کار به آنکه ستم نورزید نزدیک‌تر است» سوره نساء، آیه ۳.</ref> و {{متن قرآن\|وَلَنْ تَسْتَطِيعُوا أَنْ تَعْدِلُوا بَيْنَ النِّسَاءِ وَلَوْ حَرَصْتُمْ فَلَا تَمِيلُوا كُلَّ الْمَيْلِ فَتَذَرُوهَا كَالْمُعَلَّقَةِ}}<ref>«و هرگز نمی‌توانید میان زنان (خود) دادگری کنید هر چند (به آن) آزمند باشید پس، (از یکی) یکسره رو مگردانید که او را سرگردان واگذارید و اگر (میان خود و او را) سازش دهید و پرهیزگاری ورزید بی‌گمان خداوند آمرزنده‌ای بخشاینده است» سوره نساء، آیه ۱۲۹.</ref>، [[مفسر]] یکدیگرند؛ زیرا آیه {{متن قرآن\|فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُوا}}، به قرینه {{متن قرآن\|ذَلِكَ أَدْنَى أَلَّا تَعُولُوا}}، بنا بر آنکه {{متن قرآن\|تَعُولُوا}}، از ماده عول و به معنای مایه [[معیشت]] شخص یا عیال باشد، [[عدالت]] در معیشت را بیان می‌فرماید و [[آیه]] {{متن قرآن\|وَلَنْ تَسْتَطِيعُوا أَنْ تَعْدِلُوا بَيْنَ النِّسَاءِ وَلَوْ حَرَصْتُمْ}}، به قرینه {{متن قرآن\|فَلَا تَمِيلُوا كُلَّ الْمَيْلِ}}، و هم‌چنین به قرینه {{متن قرآن\|فَتَذَرُوهَا كَالْمُعَلَّقَةِ}}، عدالت در [[مودت]] را بیان می‌نماید؛ این‌گونه که برای اجرای [[حکم]] اول: {{متن قرآن\|فَانْكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ مِنَ النِّسَاءِ مَثْنَى وَثُلَاثَ وَرُبَاعَ}}، می‌فرماید: {{متن قرآن\|فَلَا تَمِيلُوا كُلَّ الْمَيْلِ}}: برای [[اجرای عدالت]]، همه [[تمایل]] و رغبت خود را معطوف به جانب یکی که مورد مودت شماست، نکنید، که در این صورت، [[زنان]] دیگر به لحاظ نیازشان به شوهر، به تعلیق در می‌آیند: {{متن قرآن\|فَتَذَرُوهَا كَالْمُعَلَّقَةِ}}، و نیز به قرینه شرط: {{متن قرآن\|وَإِنْ تُصْلِحُوا وَتَتَّقُوا}}: اگر مودت و علقه [[عاطفی]] بین زنانتان را [[اصلاح]] کنید و در این امر [[تقوا]] داشته باشید: {{متن قرآن\|إِنَّ اللَّهَ كَانَ غَفُورًا رَحِيمًا}}: البته، [[خدای متعال]] همیشه بسیار [[آمرزنده]] و [[مهربان]] است (به ویژه نسبت به آن لغزش‌های غیر ارادی‌تان در مودت بیشتر نسبت به یکی از [[زن‌ها]]) و بسیار مهربان است نسبت به شما<ref>[[عبدالنبی امامی\|امامی، عبدالنبی]]، [[فرهنگ قرآن ج۱ (کتاب)\|فرهنگ قرآن ج۱]]، ص۱۸۲.</ref>.

	==== وجوه اشتراک و افتراق در [[آیات]] ۱۳۵ [[نساء]] و ۸ [[مائده]] ====		==== وجوه اشتراک و افتراق در [[آیات]] ۱۳۵ [[نساء]] و ۸ [[مائده]] ====

Bahmani: /* معناشناسی */

2022-12-03T16:43:46Z

معناشناسی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ دسامبر ۲۰۲۲، ساعت ۲۰:۱۳
خط ۷:		خط ۷:

	== معناشناسی ==		== معناشناسی ==
	{{اصلی\|اعتدال در ~~قرآن~~}}		{{اصلی\|اعتدال در لغت}}
	[[اعتدال]] مصدر باب افتعال از ریشه "ع‌ ـ‌ د‌ ـ‌ ل" و در لغت به معنای حدّ متوسط بین دو وضعیت دیگر<ref>لسان العرب، ج‌۹، ص‌۸۵؛ القاموس‌ المحیط، ج‌۴، ص‌۲۰، «عدل».</ref> و به‌طور کلی هرگونه تناسبی است که لازمه آن برقراری [[مساوات]] بین جهات مختلف است<ref>مفردات، ص‌۵۵۳، «عدل».</ref>. اعتدال به معنای تناسب، [[استقامت]]، قوام پیدا کردن و موزون بودن و در یک مفهوم وسیع به معنای حد وسط بین [[افراط]] و [[تفریط]] از لحاظ کمّ یا کیف است<ref>لسان العرب، ج۱۱، ۴۳۳؛ التحقیق، ج۸، ۵۵.</ref>. ازاین‌رو نقطه مقابل [[اعتدال]]، [[افراط]] و [[تفریط]] نامیده‌ می‌شود<ref>التحقیق، ج‌۹، ص‌۶۱‌ـ‌۶۲، «فرط».</ref> که مفهوم جامع هر دو [[فساد]] به معنای خروج از حالت [[اعتدال]] است، بنابراین، دو ‌مفهوم "[[اعتدال]]" و "[[صلاح]]" با یکدیگر رابطه [[جانشینی]] و هر دو با مفهوم "[[فساد]]" رابطه [[تقابل]] دارند<ref>التوقیف، ج‌۱، ص‌۵۵۶؛ مفردات، ص‌۶۳۶، «فسد».</ref>؛ همچنین با توجه به اینکه [[اعتدال]] به‌معنای [[میانه‌روی]] است، [[اسراف]] نقطه مقابل آن به‌شمار می‌رود<ref>التعریفات، ص‌۳۸.</ref>.		[[اعتدال]] مصدر باب افتعال از ریشه "ع‌ ـ‌ د‌ ـ‌ ل" و در لغت به معنای حدّ متوسط بین دو وضعیت دیگر<ref>لسان العرب، ج‌۹، ص‌۸۵؛ القاموس‌ المحیط، ج‌۴، ص‌۲۰، «عدل».</ref> و به‌طور کلی هرگونه تناسبی است که لازمه آن برقراری [[مساوات]] بین جهات مختلف است<ref>مفردات، ص‌۵۵۳، «عدل».</ref>. اعتدال به معنای تناسب، [[استقامت]]، قوام پیدا کردن و موزون بودن و در یک مفهوم وسیع به معنای حد وسط بین [[افراط]] و [[تفریط]] از لحاظ کمّ یا کیف است<ref>لسان العرب، ج۱۱، ۴۳۳؛ التحقیق، ج۸، ۵۵.</ref>. ازاین‌رو نقطه مقابل [[اعتدال]]، [[افراط]] و [[تفریط]] نامیده‌ می‌شود<ref>التحقیق، ج‌۹، ص‌۶۱‌ـ‌۶۲، «فرط».</ref> که مفهوم جامع هر دو [[فساد]] به معنای خروج از حالت [[اعتدال]] است، بنابراین، دو ‌مفهوم "[[اعتدال]]" و "[[صلاح]]" با یکدیگر رابطه [[جانشینی]] و هر دو با مفهوم "[[فساد]]" رابطه [[تقابل]] دارند<ref>التوقیف، ج‌۱، ص‌۵۵۶؛ مفردات، ص‌۶۳۶، «فسد».</ref>؛ همچنین با توجه به اینکه [[اعتدال]] به‌معنای [[میانه‌روی]] است، [[اسراف]] نقطه مقابل آن به‌شمار می‌رود<ref>التعریفات، ص‌۳۸.</ref>.

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ نوامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۳۲
خط ۵۴:		خط ۵۴:
	[[خداوند متعال]] در [[آیات]] دیگری از [[قرآن]]، [[دین اسلام]] را [[حنیف]]، یعنی [[معتدل]]<ref>المیزان، ج۱۶، ۱۷۸؛ تفسیر قرطبی، ج۱۴، ۲۴.</ref> و منطبق بر [[فطرت]] معرفی کرده می‌فرماید: {{متن قرآن\|فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفًا فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْهَا لَا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذَلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ}}<ref>«بنابراین با درستی آیین روی (دل) را برای این دین راست بدار! بر همان سرشتی که خداوند مردم را بر آن آفریده است؛ هیچ دگرگونی در آفرینش خداوند راه ندارد؛ این است دین استوار اما بیشتر مردم نمی‌دانند» سوره روم، آیه ۳۰.</ref>.		[[خداوند متعال]] در [[آیات]] دیگری از [[قرآن]]، [[دین اسلام]] را [[حنیف]]، یعنی [[معتدل]]<ref>المیزان، ج۱۶، ۱۷۸؛ تفسیر قرطبی، ج۱۴، ۲۴.</ref> و منطبق بر [[فطرت]] معرفی کرده می‌فرماید: {{متن قرآن\|فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفًا فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْهَا لَا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذَلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ}}<ref>«بنابراین با درستی آیین روی (دل) را برای این دین راست بدار! بر همان سرشتی که خداوند مردم را بر آن آفریده است؛ هیچ دگرگونی در آفرینش خداوند راه ندارد؛ این است دین استوار اما بیشتر مردم نمی‌دانند» سوره روم، آیه ۳۰.</ref>.

	[[تعدی]] از حدود و مقرراتی که در قرآن و [[سنت نبوی]] ترسیم شده، خروج از حد اعتدال و در نتیجه، خروج از [[صراط مستقیم]] و [[حق]] است و نتیجه آن ورود [[انسان]] در [[سخط]] [[الهی]] و ورطه [[فساد]] و به نابودی کشاندن [[محیط زیست]] و عناصر زیست محیطی است {{متن قرآن\|أَمْ تُرِيدُونَ أَنْ تَسْأَلُوا رَسُولَكُمْ كَمَا سُئِلَ مُوسَى مِنْ قَبْلُ وَمَنْ يَتَبَدَّلِ الْكُفْرَ بِالْإِيمَانِ فَقَدْ ضَلَّ سَوَاءَ السَّبِيلِ}}<ref>«آیا بر آنید که از پیامبرتان درخواست کنید چنان که پیش‌تر از موسی در خواست شد؟ و آنکه کفر را جایگزین ایمان کند، بی‌شک راه میانه را گم کرده است» سوره بقره، آیه ۱۰۸.</ref>، {{متن قرآن\|وَقَاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ الَّذِينَ يُقَاتِلُونَكُمْ وَلَا تَعْتَدُوا إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ}}<ref>«و در راه خداوند با آنان که با شما جنگ می‌کنند، جنگ کنید اما تجاوز نکنید که خداوند تجاوزکاران را دوست نمی‌دارد» سوره بقره، آیه ۱۹۰.</ref>، {{متن قرآن\|وَإِذَا تَوَلَّى سَعَى فِي الْأَرْضِ لِيُفْسِدَ فِيهَا وَيُهْلِكَ الْحَرْثَ وَالنَّسْلَ وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ الْفَسَادَ}}<ref>«و چون به سرپرستی در کاری دسترسی یابد می‌کوشد که در زمین تبهکاری ورزد و کشت و پشت را نابود کند و خداوند تباهی را دوست نمی‌دارد» سوره بقره، آیه ۲۰۵.</ref>، {{متن قرآن\|وَلَقَدْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثَاقَ بَنِي إِسْرَائِيلَ وَبَعَثْنَا مِنْهُمُ اثْنَيْ عَشَرَ نَقِيبًا وَقَالَ اللَّهُ إِنِّي مَعَكُمْ لَئِنْ أَقَمْتُمُ الصَّلَاةَ وَآتَيْتُمُ الزَّكَاةَ وَآمَنْتُمْ بِرُسُلِي وَعَزَّرْتُمُوهُمْ وَأَقْرَضْتُمُ اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا لَأُكَفِّرَنَّ عَنْكُمْ سَيِّئَاتِكُمْ وَلَأُدْخِلَنَّكُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ فَمَنْ كَفَرَ بَعْدَ ذَلِكَ مِنْكُمْ فَقَدْ ضَلَّ سَوَاءَ السَّبِيلِ}}<ref>«و به راستی خداوند از بنی اسرائیل پیمان گرفت و از ایشان دوازده سرپرست را برانگیختیم و خداوند فرمود: من با شمایم؛ اگر نماز را بر پا داشتید و زکات پرداختید و به پیامبران من ایمان آوردید و آنان را یاری کردید و به خداوند وامی نکو پرداختید من از گناهان شما چشم می‌پوشم و شما را به بوستان‌هایی در می‌آورم که از بن آنها جویبارها روان است، پس از آن، هر یک از شما کفر ورزد بی‌گمان راه میانه را گم کرده است» سوره مائده، آیه ۱۲.</ref>، {{متن قرآن\|قُلْ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ لَا تَغْلُوا فِي دِينِكُمْ غَيْرَ الْحَقِّ وَلَا تَتَّبِعُوا أَهْوَاءَ قَوْمٍ قَدْ ضَلُّوا مِنْ قَبْلُ وَأَضَلُّوا كَثِيرًا وَضَلُّوا عَنْ سَوَاءِ السَّبِيلِ}}<ref>«بگو ای اهل کتاب! در دین خود ناحق غلو نورزید و از هوس‌های گروهی که از پیش گمراه بودند، و بسیاری را گمراه کردند و از راه میانه به بیراه افتادند پیروی نکنید» سوره مائده، آیه ۷۷.</ref>، {{متن قرآن\|كُلُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ وَلَا تَطْغَوْا فِيهِ فَيَحِلَّ عَلَيْكُمْ غَضَبِي وَمَنْ يَحْلِلْ عَلَيْهِ غَضَبِي فَقَدْ هَوَى}}<ref>«از چیزهای پاکیزه‌ای که روزیتان کرده‌ایم بخورید و در آن از اندازه مگذرید که خشم من شما را فرا گیرد و هر که خشم من او را فرا گیرد بی‌گمان نابود خواهد شد» سوره طه، آیه ۸۱.</ref>		[[تعدی]] از حدود و مقرراتی که در قرآن و [[سنت نبوی]] ترسیم شده، خروج از حد اعتدال و در نتیجه، خروج از [[صراط مستقیم]] و [[حق]] است و نتیجه آن ورود [[انسان]] در [[سخط]] [[الهی]] و ورطه [[فساد]] و به نابودی کشاندن محیط زیست و عناصر زیست محیطی است {{متن قرآن\|أَمْ تُرِيدُونَ أَنْ تَسْأَلُوا رَسُولَكُمْ كَمَا سُئِلَ مُوسَى مِنْ قَبْلُ وَمَنْ يَتَبَدَّلِ الْكُفْرَ بِالْإِيمَانِ فَقَدْ ضَلَّ سَوَاءَ السَّبِيلِ}}<ref>«آیا بر آنید که از پیامبرتان درخواست کنید چنان که پیش‌تر از موسی در خواست شد؟ و آنکه کفر را جایگزین ایمان کند، بی‌شک راه میانه را گم کرده است» سوره بقره، آیه ۱۰۸.</ref>، {{متن قرآن\|وَقَاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ الَّذِينَ يُقَاتِلُونَكُمْ وَلَا تَعْتَدُوا إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ}}<ref>«و در راه خداوند با آنان که با شما جنگ می‌کنند، جنگ کنید اما تجاوز نکنید که خداوند تجاوزکاران را دوست نمی‌دارد» سوره بقره، آیه ۱۹۰.</ref>، {{متن قرآن\|وَإِذَا تَوَلَّى سَعَى فِي الْأَرْضِ لِيُفْسِدَ فِيهَا وَيُهْلِكَ الْحَرْثَ وَالنَّسْلَ وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ الْفَسَادَ}}<ref>«و چون به سرپرستی در کاری دسترسی یابد می‌کوشد که در زمین تبهکاری ورزد و کشت و پشت را نابود کند و خداوند تباهی را دوست نمی‌دارد» سوره بقره، آیه ۲۰۵.</ref>، {{متن قرآن\|وَلَقَدْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثَاقَ بَنِي إِسْرَائِيلَ وَبَعَثْنَا مِنْهُمُ اثْنَيْ عَشَرَ نَقِيبًا وَقَالَ اللَّهُ إِنِّي مَعَكُمْ لَئِنْ أَقَمْتُمُ الصَّلَاةَ وَآتَيْتُمُ الزَّكَاةَ وَآمَنْتُمْ بِرُسُلِي وَعَزَّرْتُمُوهُمْ وَأَقْرَضْتُمُ اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا لَأُكَفِّرَنَّ عَنْكُمْ سَيِّئَاتِكُمْ وَلَأُدْخِلَنَّكُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ فَمَنْ كَفَرَ بَعْدَ ذَلِكَ مِنْكُمْ فَقَدْ ضَلَّ سَوَاءَ السَّبِيلِ}}<ref>«و به راستی خداوند از بنی اسرائیل پیمان گرفت و از ایشان دوازده سرپرست را برانگیختیم و خداوند فرمود: من با شمایم؛ اگر نماز را بر پا داشتید و زکات پرداختید و به پیامبران من ایمان آوردید و آنان را یاری کردید و به خداوند وامی نکو پرداختید من از گناهان شما چشم می‌پوشم و شما را به بوستان‌هایی در می‌آورم که از بن آنها جویبارها روان است، پس از آن، هر یک از شما کفر ورزد بی‌گمان راه میانه را گم کرده است» سوره مائده، آیه ۱۲.</ref>، {{متن قرآن\|قُلْ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ لَا تَغْلُوا فِي دِينِكُمْ غَيْرَ الْحَقِّ وَلَا تَتَّبِعُوا أَهْوَاءَ قَوْمٍ قَدْ ضَلُّوا مِنْ قَبْلُ وَأَضَلُّوا كَثِيرًا وَضَلُّوا عَنْ سَوَاءِ السَّبِيلِ}}<ref>«بگو ای اهل کتاب! در دین خود ناحق غلو نورزید و از هوس‌های گروهی که از پیش گمراه بودند، و بسیاری را گمراه کردند و از راه میانه به بیراه افتادند پیروی نکنید» سوره مائده، آیه ۷۷.</ref>، {{متن قرآن\|كُلُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ وَلَا تَطْغَوْا فِيهِ فَيَحِلَّ عَلَيْكُمْ غَضَبِي وَمَنْ يَحْلِلْ عَلَيْهِ غَضَبِي فَقَدْ هَوَى}}<ref>«از چیزهای پاکیزه‌ای که روزیتان کرده‌ایم بخورید و در آن از اندازه مگذرید که خشم من شما را فرا گیرد و هر که خشم من او را فرا گیرد بی‌گمان نابود خواهد شد» سوره طه، آیه ۸۱.</ref>

	[[میانه‌روی]] از دیدگاه [[قرآن]]، قلمرو وسیعی دارد و در همه جا به عنوان یک اصل خلل‌ناپذیر [[اسلامی]] مطرح شده که همه ابعاد فردی، [[اجتماعی]]، [[اقتصادی]]، [[سیاسی]]، [[عقیدتی]]، [[اخلاقی]]، [[معنوی]] و [[فرهنگی]] را از جزئی‌ترین تا مهمترین موضوعات، در بر می‌گیرد<ref>[[محمد رضا فقهی\|فقهی، محمد رضا]]، [[اعتدال - فقهی (مقاله)\|مقاله «اعتدال»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|دانشنامه معاصر قرآن کریم]]</ref>.		[[میانه‌روی]] از دیدگاه [[قرآن]]، قلمرو وسیعی دارد و در همه جا به عنوان یک اصل خلل‌ناپذیر [[اسلامی]] مطرح شده که همه ابعاد فردی، [[اجتماعی]]، [[اقتصادی]]، [[سیاسی]]، [[عقیدتی]]، [[اخلاقی]]، [[معنوی]] و [[فرهنگی]] را از جزئی‌ترین تا مهمترین موضوعات، در بر می‌گیرد<ref>[[محمد رضا فقهی\|فقهی، محمد رضا]]، [[اعتدال - فقهی (مقاله)\|مقاله «اعتدال»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|دانشنامه معاصر قرآن کریم]]</ref>.