اعجاز بیانی قرآن در قرآن - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Jaafari: /* منابع */

2024-03-23T10:06:13Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۳ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۱۳:۳۶
خط ۷۶:		خط ۷۶:

	در این تلاشهای نسبتا ابتدایی، دور نمایی از [[توسعه]] و دگردیسی [[دانش]] [[اعجاز قرآن]] به سوی ساختارشناسی [[قرآن کریم]] در قالب زبانشناسی جدید و دانشهای پیرامون آن از آواشناسی و ریشه‌شناسی و معناشناسی تا نقد ادبی و نشانه‌شناسی و... به چشم می‌خورد<ref>اعجاز القرآن، زیتون؛ الاسلوب.</ref> که موضع انتقادی [[الهیات]] جدید نسبت به دیدگاه اعجاز قرآن نیز به این تحول [[یاری]] می‌رساند.<ref>الاسلام بین الرسالة و التاریخ، ص۵۰ ـ ۵۲.</ref><ref>[[علی معموری\|معموری، علی]]، [[اعجاز قرآن بیانی (مقاله)\|مقاله «اعجاز قرآن بیانی»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۳ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۳، ص ۵۶۷.</ref>.		در این تلاشهای نسبتا ابتدایی، دور نمایی از [[توسعه]] و دگردیسی [[دانش]] [[اعجاز قرآن]] به سوی ساختارشناسی [[قرآن کریم]] در قالب زبانشناسی جدید و دانشهای پیرامون آن از آواشناسی و ریشه‌شناسی و معناشناسی تا نقد ادبی و نشانه‌شناسی و... به چشم می‌خورد<ref>اعجاز القرآن، زیتون؛ الاسلوب.</ref> که موضع انتقادی [[الهیات]] جدید نسبت به دیدگاه اعجاز قرآن نیز به این تحول [[یاری]] می‌رساند.<ref>الاسلام بین الرسالة و التاریخ، ص۵۰ ـ ۵۲.</ref><ref>[[علی معموری\|معموری، علی]]، [[اعجاز قرآن بیانی (مقاله)\|مقاله «اعجاز قرآن بیانی»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۳ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۳، ص ۵۶۷.</ref>.

			==بازتابهای دیدگاه [[اعجاز بیانی]]==
			افزون بر تأثیر فراگیر گفتمان [[اعجاز]] در شاخه‌های گوناگون [[فرهنگ]] و [[اندیشه]] [[اسلامی]]، دیدگاه اعجاز بیانی نیز در حدّ خود بازتابهایی قابل توجه در حوزه‌های مختلف برجای گذارده است که احتمالاً نخستین آنها اعطای [[برتری]] تقدس‌آمیز به [[زبان عربی]] و گاه نژاد [[عرب]] در قالبی اسطوره‌ای بوده است<ref>رسائل‌الجاحظ، ج ۳، ص۲۷۰ ـ ۲۷۸؛ الاتقان، ج ۲، ص۳۱۱؛ المفصل، ج ۸، ص۲۴۸ ـ ۲۵۱.</ref>، گذشته از آن، مهم‌ترین تأثیرات به حوزه دانشهای [[عربی]] اختصاص دارد، گرچه بر خلاف تصور اولیه، تأسیس و گسترش این دانشها در بسیاری موارد بیش و پیش از آنکه به مسئله اعجاز مربوط باشد<ref>اعجاز القرآن، رافعی، ص۱۶۳ ـ ۱۶۴.</ref> به تلاش [[قرآن پژوهان]] برای [[شناخت]] [[زبان قرآن]] [[کریم]] و نظریه‌پردازی [[علمی]] جهت گشودن دریچه‌های جدیدی در [[فهم]] روشمند از سخن [[خداوند]] ارتباط داشته است، همان‌گونه که دوره تأسیس مطالعات بیانی [[قرآن]] به پیش از دوره تأسیس دیدگاه اعجاز بیانی باز می‌گردد و چه بسا طرح این دیدگاه موجب درگیری و [[انحراف]] این مطالعات به سمت و سوی [[مجادلات]] [[کلامی]] و ایجاد [[وقفه]] در آن بوده است، با این [[حال]] مسئله اعجاز موجب طرح مسائل ویژه و گاه ایجاد رویکردی خاص در دانشهای ادبی و گاه در حد ایجاد انگیزه برای [[پژوهش]] و تألیف در آنها شده است.

			درگیری لفظ و معنا، [[نزاع]] بر سر تطبیق صناعتهای [[بدیع]] از جمله سجع بر قرآن و تلاش جهت تأسیس اصطلاح فاصله به جای آن، اعطای نقش به [[مهارت]] تخیل زبانی تحت عنوان ذوق در صناعتهای ادبی و نیز احتمالاً تلاش برای فهم نقش [[دستوری]] و بلاغی حروفِ موسوم به زاید در زبان عربی از نمونه‌های شاخص این تأثیرات است، افزون بر آن گسترش [[دانش]] نقد ادبی در حوزه زبان عربی با دو رویکرد زیبایی‌شناسی صناعتهای ادبی و [[روانشناسی]] [[متکلم]] و مخاطبان متن از دیدگاه اعجاز بیانی تأثیر قابل توجهی یافته است.

			[[گرایش]] [[کلام اسلامی]] به مطالعات میان رشته‌ای و پیدایش انبوهی از [[مجادلات]] ادبی در درون [[دانش]] [[کلام]] از بازتابهای قابل توجه [[اعجاز بیانی]] به شمار می‌رود که در آن روی سکه نیز صبغه‌ای [[کلامی]] به دانشهای ادبی بخشیده، گاه آنها را از [[سیر]] طبیعی زبان خارج ساخته است. در [[دانش اصول]] و به ویژه در مبحث الفاظ به موضوعاتی از قبیل [[نزاع]] ترادف و درج عنوان [[تحدّی]] در مجموعه معانی امر<ref>العده، ج ۱، ص۱۶۳ ـ ۱۶۴.</ref> برمی‌خوریم که با اثرپذیری از دیدگاه اعجاز بیانی پدید آمده است.

			در دانش [[فقه]] نیز اعجاز بیانی در نقش مستند برخی فتاوا، مانند عدم جواز خواندن [[ترجمه قرآن]] در [[نماز]]<ref>منتهی المطلب، ج ۵، ص۶۵ ـ ۶۶.</ref> اثرگذار بوده است.

			در دانش رسم الخط [[قرآنی]]، [[پرهیز]] از هر گونه [[تغییر]] در [[نگارش قرآن]] هرچند به [[اصلاح]] برخی غلطهای نوشتاری بینجامد و در حوزه [[قرائات]] نیز ممانعت از گسترش دیدگاه [[اصحاب]] [[قیاس]] و [[اختیار]] احتمالاً بی‌تأثر از رویکرد اعجاز بیانی نبوده است.<ref>[[علی معموری\|معموری، علی]]، [[اعجاز قرآن بیانی (مقاله)\|مقاله «اعجاز قرآن بیانی»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۳ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۳، ص ۵۷۷.</ref>.

	== منابع ==		== منابع ==

Jaafari: /* منابع */

2024-03-23T10:04:03Z

منابع

نمایش تغییرات

Jaafari: /* منابع */

2024-03-23T09:04:54Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۳ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۱۲:۳۴
خط ۴۰:		خط ۴۰:
	# [[پرونده:426310763.jpg\|22px]] [[عبدالحسین خسروپناه\|خسروپناه، عبدالحسین]]، [[کلام نوین اسلامی (کتاب)\|'''کلام نوین اسلامی''']]		# [[پرونده:426310763.jpg\|22px]] [[عبدالحسین خسروپناه\|خسروپناه، عبدالحسین]]، [[کلام نوین اسلامی (کتاب)\|'''کلام نوین اسلامی''']]
	# [[پرونده:440259451.jpg\|22px]] [[محمد رضا بهدار\|بهدار، محمد رضا]]، [[اعجاز قرآن - بهدار (مقاله)\|مقاله «اعجاز قرآن»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)\|'''دانشنامه کلام اسلامی ج۱''']]		# [[پرونده:440259451.jpg\|22px]] [[محمد رضا بهدار\|بهدار، محمد رضا]]، [[اعجاز قرآن - بهدار (مقاله)\|مقاله «اعجاز قرآن»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)\|'''دانشنامه کلام اسلامی ج۱''']]
			# [[پرونده:000054.jpg\|22px]] [[علی معموری\|معموری، علی]]، [[اعجاز قرآن بیانی (مقاله)\|مقاله «اعجاز قرآن بیانی»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۳ (کتاب)\|'''دائرة المعارف قرآن کریم ج۳''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Jaafari: /* منابع */

2024-03-23T09:04:41Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۳ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۱۲:۳۴
خط ۲۶:		خط ۲۶:
	# کنایه‌ها و تعریض‌های زیبای [[قرآن]]: [[قرآن]] به جای تصریح به واژگانی مثل: همبستر شدن با [[زنان]] از تعبیراتی چون لمس کردن، نزدیکی و به [[خلوت]] رفتن، یاد می‌کند.		# کنایه‌ها و تعریض‌های زیبای [[قرآن]]: [[قرآن]] به جای تصریح به واژگانی مثل: همبستر شدن با [[زنان]] از تعبیراتی چون لمس کردن، نزدیکی و به [[خلوت]] رفتن، یاد می‌کند.
	# نکته‌های تازه و زیبای بدیعی؛ مثل: التفات و ایجاز و اقتضاب و استخدام و ...<ref>ر. ک. [[عبدالحسین خسروپناه\|خسروپناه، عبدالحسین]]، [[کلام نوین اسلامی (کتاب)\|کلام نوین اسلامی]]، ص ۱۸۷ - ۱۹۲.</ref>.		# نکته‌های تازه و زیبای بدیعی؛ مثل: التفات و ایجاز و اقتضاب و استخدام و ...<ref>ر. ک. [[عبدالحسین خسروپناه\|خسروپناه، عبدالحسین]]، [[کلام نوین اسلامی (کتاب)\|کلام نوین اسلامی]]، ص ۱۸۷ - ۱۹۲.</ref>.

			==دیدگاههایى درباره [[اعجاز قرآن]] بر پایه ساختار بیانى و آرایه‌هاى ادبى آن==
			دیدگاه [[اعجاز]] بیانى از مشهورترین و فراگیرترین رویکردها در حوزه اعجاز قرآن است که بازتاب و تأثیر فراوانى در حوزه مطالعات کلامى، ادبى و تفسیرى داشته و مجموعه‌اى وسیع از [[مجادلات]] و مباحثات را گرد خود پدید آورده است. این دیدگاه براین فرض [[استوار]] است که ساختار بیانى [[قرآن]] با برخوردارى از ویژگی‌هاى مافوق بشرى، عجز [[بشر]] از هماوردى با آن را در پى داشته و بى‌پاسخ ماندن تحدّى * قرآن که در بیشتر موارد ناظر به همین ساختار بیانى است، بهترین دلیل بر درستى این مدّعاست، بنابراین، اعجاز بیانى در واقع از وجوه تحدّى به شمار مى‌آید که نسبت به وجوه دیگر از [[شهرت]] و پشتوانه مطالعاتى بیشترى برخوردار است.

			[[جامعه]] عربى در آغاز [[ظهور اسلام]] درحالى با قرآن رو به رو شد که در عرصه‌هاى گوناگون زندگى او زبان نقشى ویژه ایفا مى‌کرد؛ جملات مسجَّع [[کاهنان]] و معلّقات هفت‌گانه [[شاعران]] بزرگ و رجزهاى موزون جنگاوران [[دلیر]] و... همگى به زبان، نقشى محورى در زندگى [[عربها]] داده بود<ref>بلوغ الارب، ج ۳، ص۱۷۹ ـ ۱۸۲؛ المفصل، ج ۸، ص۳۵۴ ـ ۳۷۹، ۷۳۳ ـ ۷۹۴؛ تاريخ الادب العربى، ج ۱، ص۷۳ ـ ۹۱.</ref>. از سوى دیگر [[فرهنگ]] شفاهى آنان<ref>مقدمه ابن خلدون، ص۲۴۴، ۴۱۷ ـ ۴۲۰؛ المفصل، ج ۸، ص۲۴۸ ـ ۲۵۱؛ تاريخ الادب العربى، ج ۱، ص۳۸.</ref> براى نخستین بار با متنى منسجم و پیوسته مواجه مى‌شد که سخنانى تازه و غیر متداول با ساختارى [[غریب]] و ناهماهنگ با ساختارهاى بیانى مرسوم داشت. سردرگمى [[مخالفان پیامبر]] در وارد ساختن [[اتهام]] به وى، با به کارگیرى تعابیرى متفاوت، مانند: [[سحر]]<ref>سوره انبیاء آیه ۳؛ سوره سبأ آیه ۴۳؛ سوره احقاف آیه ۷ ـ ۸</ref>، [[جنون]]<ref>سوره صافّات آیه ۳۶؛ سوره دخان آیه ۱۴</ref>، شاعرى<ref>سوره انبیاء آیه ۵؛ سوره یس آیه ۶۹؛ سوره طور آیه ۳۰؛ سوره حاقّه آیه ۴۱</ref>، [[کهانت]]<ref>سوره طور آیه ۲۹؛ سوره حاقّه آیه ۴۲</ref> و نیز جریان [[ولید بن مغیره]]<ref>جامع البيان، مج ۱۴، ج ۲۹، ص۱۹۵ ـ ۱۹۶؛ اسباب النزول ص۳۸۱ ـ ۳۸۲.</ref> در [[شأن نزول آیات]] ۱۱ ـ ۲۵ [[سوره]] مدثّر نشان این تفاوت ساختارى است، با این [[حال]] [[ابداع]] متن قرآنى هرگز مانع مخالفت‌هاى احتمالى و تلاش براى یافتن منشائى بشرى براى آن از سوى مخالفان<ref>{{متن قرآن\|وَمَا قَدَرُوا۟ ٱللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِۦٓ إِذْ قَالُوا۟ مَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ عَلَىٰ بَشَرٍۢ مِّن شَىْءٍۢ قُلْ مَنْ أَنزَلَ ٱلْكِتَـٰبَ ٱلَّذِى جَآءَ بِهِۦ مُوسَىٰ نُورًۭا وَهُدًۭى لِّلنَّاسِ تَجْعَلُونَهُۥ قَرَاطِيسَ تُبْدُونَهَا وَتُخْفُونَ كَثِيرًۭا وَعُلِّمْتُم مَّا لَمْ تَعْلَمُوٓا۟ أَنتُمْ وَلَآ ءَابَآؤُكُمْ قُلِ ٱللَّهُ ثُمَّ ذَرْهُمْ فِى خَوْضِهِمْ يَلْعَبُونَ}} «و خداوند را سزاوار ارجمندی وی ارج ننهادند که گفتند: خداوند بر هیچ بشری چیزی فرو نفرستاده است؛ بگو: کتابی را که موسی آورد چه کسی فرو فرستاد؟ که فروغی و رهنمودی برای مردم بود، آن را بر کاغذهایی می‌نگارید، برخی از آن را آشکار می‌دارید و بسیاری دیگر را پنهان می‌کنید؛ و آنچه شما و پدرانتان نمی‌دانستید به شما آموخته شد. بگو: خداوند (این قرآن را فرستاده است)؛ سپس آنان رها کن در بیهودگی‌شان به بازی پردازند» سوره انعام، آیه ۹۱.</ref> نشده که بر شمردن آن در زمره [[اساطیر]] پیشینیان<ref>سوره انعام آیه ۲۵؛ سوره نحل آیه ۲۴؛ سوره قلم آیه ۱۵؛ سوره مطفّفین آیه ۱۳</ref> یا [[اتهام]] [[افترا]]<ref>سوره یونس آیه ۳۸؛ سوره هود آیه ۱۳، ۳۵؛ سوره سجده آیه ۳؛ سوره سبأ آیه ۴۳</ref> و اتهام الگوبردارى از پاره‌اى دیانتها یا افراد دیگر<ref>سوره نحل آیه ۱۰۳؛ سوره فرقان آیه ۴ ـ ۵</ref> و... نمونه‌هاى مشخص آن است.

			[[قرآن]] در [[دفاع]] در برابر این اتهامات، افزون بر [[تکذیب]] آنها، به طرح گفتمان تحدّى مى‌پردازد.<ref>براى نمونه: سوره طور، ۲۹ ـ ۳۴</ref> تحدّى شیوه‌اى مرسوم در میان [[عرب]] براى [[اثبات]] برترى خود بر [[خصم]] در [[مجادلات]] و درگیریهاى میان افراد و [[قبایل]] بوده است<ref>الاقتصاد، ص۱۷۰، ۱۷۳ ر. ك. بلوغ‌الارب، ج ۲، ص۲۷۸ ـ ۳۰۷.</ref>. البته تحدّى قرآنى نیز مانع استمرار مخالفتهاى موجود نشد و مخالفان افزون بر پافشارى بر اتهامات پیشین، به اظهار هماوردى با متن قرآنى پرداخته و ادعا کردند که آنان نیز توانایى آوردن مانند [[قرآن]] را دارند.<ref>{{متن قرآن\|وَإِذَا تُتْلَىٰ عَلَيْهِمْ ءَايَـٰتُنَا قَالُوا۟ قَدْ سَمِعْنَا لَوْ نَشَآءُ لَقُلْنَا مِثْلَ هَـٰذَآ إِنْ هَـٰذَآ إِلَّآ أَسَـٰطِيرُ ٱلْأَوَّلِينَ}} «و چون آیات ما بر آنان خوانده می‌شد می‌گفتند: شنیدیم و اگر می‌خواستیم مانند آن می‌گفتیم؛ این آیات جز افسانه‌های پیشینیان نیست» سوره انفال، آیه ۳۱.</ref> [[نضر بن حارث]] در این ماجرا نقشى کلیدى داشت و به‌طور هماهنگ از او به عنوان کسى یاد شده که قرآن را در زمره [[اساطیر]] پیشینیان بر شمرده<ref>جامع البيان، مج ۱۰، ج ۱۸، ص۲۴۱ ـ ۲۴۲؛ تفسير قمى، ج ۲، ص۱۱۱؛ التبيان، ج ۷، ص۴۷۲.</ref> و ادعاى توانایى آوردن مانند قرآن را کرده<ref>مجمع‌البيان، ج ۸، ص۴۹۰؛ زاد المسير، ج ۶، ص۳۱۵ ـ ۳۱۶.</ref> و در [[مقام عمل]] نیز داستانهاى [[ایران]] باستان را براى رویارویى با قرآن در برابر داستانهاى [[پیامبران]] بازگو مى‌کرده است.<ref>{{متن قرآن\|وَمِنَ ٱلنَّاسِ مَن يَشْتَرِى لَهْوَ ٱلْحَدِيثِ لِيُضِلَّ عَن سَبِيلِ ٱللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍۢ وَيَتَّخِذَهَا هُزُوًا أُو۟لَـٰٓئِكَ لَهُمْ عَذَابٌۭ مُّهِينٌۭ * وَإِذَا تُتْلَىٰ عَلَيْهِ ءَايَـٰتُنَا وَلَّىٰ مُسْتَكْبِرًۭا كَأَن لَّمْ يَسْمَعْهَا كَأَنَّ فِىٓ أُذُنَيْهِ وَقْرًۭا فَبَشِّرْهُ بِعَذَابٍ أَلِيمٍ}} «و از مردم کسی است که خریدار گفتار بیهوده است تا بی‌پشتوانه دانشی، مردم را از راه خداوند، بیراه کند و آن را به ریشخند گیرد؛ آنان را عذابی خوارساز خواهد بود * و چون آیات ما بر او خوانده شود با گردنفرازی روی می‌گرداند گویی آن را نشنیده است، گویی گوش‌هایش سنگین است، او را به عذابی دردناک نوید ده!» سوره لقمان، آیه ۶-۷.</ref>.<ref>تفسير قمى، ج ۲، ص۱۶۱؛ التبيان، ج ۸، ص۲۷۱؛ اسباب النزول، ص۲۸۹.</ref>. [[یهودیان]] نیز با قرآن [[مخالفت]] کردند، با این تفاوت که آنان به [[اتهام]] برساخته بودن آن ـ با اشاره به تفاوتهاى آن با وحیهاى پیشین ـ دامن مى‌زدند<ref>تفسير سيد مصطفى خمينى، ج ۴، ص۱۸.</ref> که این بار [[خداوند]] با تأکید بر گفتمان تحدّى، به عنوان شیوه‌اى براى [[اثبات حقانیت قرآن]] [[کریم]]، به صراحت از یکسانى آن با [[تورات]] از جهت هدایتگرى سخن به میان آورده و وجود متنى [[هدایتگر]] از آن دو را منکر مى‌شود.<ref>{{متن قرآن\|فَلَمَّا جَآءَهُمُ ٱلْحَقُّ مِنْ عِندِنَا قَالُوا۟ لَوْلَآ أُوتِىَ مِثْلَ مَآ أُوتِىَ مُوسَىٰٓ أَوَلَمْ يَكْفُرُوا۟ بِمَآ أُوتِىَ مُوسَىٰ مِن قَبْلُ قَالُوا۟ سِحْرَانِ تَظَـٰهَرَا وَقَالُوٓا۟ إِنَّا بِكُلٍّۢ كَـٰفِرُونَ * قُلْ فَأْتُوا۟ بِكِتَـٰبٍۢ مِّنْ عِندِ ٱللَّهِ هُوَ أَهْدَىٰ مِنْهُمَآ أَتَّبِعْهُ إِن كُنتُمْ صَـٰدِقِينَ * فَإِن لَّمْ يَسْتَجِيبُوا۟ لَكَ فَٱعْلَمْ أَنَّمَا يَتَّبِعُونَ أَهْوَآءَهُمْ وَمَنْ أَضَلُّ مِمَّنِ ٱتَّبَعَ هَوَىٰهُ بِغَيْرِ هُدًۭى مِّنَ ٱللَّهِ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَهْدِى ٱلْقَوْمَ ٱلظَّـٰلِمِينَ}} «و چون حقّ از سوی ما به آنان رسید گفتند: چرا به او مانند آنچه به موسی داده شد نداده‌اند؟ مگر اینان پیش‌تر آنچه را که به موسی داده شد انکار نکردند؟ گفتند: (تورات و قرآن) دو جادویند که از هم پشتیبانی می‌کنند و گفتند ما هر دو را انکار می‌کنیم * بگو: اگر راست می‌گویید (خود) کتابی از سوی خداوند بیاورید که از آن دو رهنمون‌تر باشد تا من از آن پیروی کنم * پس اگر پاسخت را ندهند بدان که از خواهش‌های نفسشان پیروی می‌کنند و گمراه‌تر از آنکه بی‌رهنمودی از خداوند، از خواهش نفس خویش پیروی کند کیست؟» سوره قصص، آیه ۴۸-۵۰.</ref> در واقع جریان تحدّى در هر دو دوره [[مکه]] و [[مدینه]] تا آنجا که ناظر به محتواى متن [[مقدس]] است به اسلوب و ساختار بیانى آن باز نمى‌گردد، با این [[حال]] در واپسین روزهاى زندگى [[پیامبر]] و پس از او در جریان ردّه، [[شاهد]] ظهور هماوردیهایى با [[قرآن]] هستیم که بر پایه تصورى نزدیک به دیدگاه [[اعجاز]] بیانى از مفهوم تحدّى شکل گرفته بود<ref>اعجاز القرآن، رافعى، ص۱۶۶ ـ ۱۸۷.</ref> و جالب آنکه این معارضه‌ها همگى از سوى مردمانى دور از فضاى فرهنگى [[عرب]] [[حجاز]]، با ویژگی‌هاى متفاوت زبانى نسبت به آنها و ناآشنا به آموزه‌هاى [[دین جدید]] ابراز مى‌شد<ref>المفصل، ج ۸، ص۶۲۴ ـ ۶۷۰؛ تاريخ الادب العربى، ج ۱، ص۳۵ ـ ۳۸؛ اعجاز القرآن، رافعى، ص۱۷۲ ـ ۱۸۷.</ref>ف به هر روى شکل‌گیرى تاریخى دیدگاه [[اعجاز]] بیانى به سالها پس از این دوره و بر خلاف تصور نخستین نه در بستر دانشهاى قرآنى که در ارتباط با [[مجادلات]] و [[منازعات]] کلامى بین [[فِرَق]] و [[ادیان]]، باز مى‌گردد.

			آموزه [[حدوث و قدم]] [[قرآن]] از نخستین تأملات کلامى [[مسلمانان]] درباره متن [[مقدس]] قرآن است که بر طرح [[نظریه]] [[اعجاز قرآن]]، تأثیرى تاریخى داشته است. [[اعتقاد]] به مخلوق نبودن قرآن احتمالاً تحت تأثیر آموزه تجسد در [[مسیحیت]] با مقارنت میان «کلمة [[اللّه]]» و «[[کلام]] الهى» و بنابر این تصور که هر پدیده آسمانى و برآمده از [[لوح محفوظ]] الزاما قدیم و نامخلوق نیز هست، از میانه دوم [[قرن اول]] در میان برخى [[صحابه]] و [[تابعان]] مطرح شد<ref>فلسفه علم كلام، ص۶۸، ۲۵۴ ـ ۲۶۸.</ref>. و از آغاز [[قرن دوم]] به مسئله‌اى کلامى و جنجال برانگیز بدل گشت. معتزلیان و پاره‌اى دیگر از [[اصحاب]] کلام در برابر این دیدگاه که از نظر آنان عقیده‌اى نامعقول و مخالف با [[توحید]] شمرده مى‌شد، دیدگاه حدوث و [[مخلوق بودن قرآن]] را مطرح کردند<ref>تاريخ طبرى، ج ۵، ص۱۸۶ ـ ۱۹۴.</ref>. نظریه مزبور با نفى [[قدمت قرآن]]، اعتقاد به فوق بشرى بودن آن را در معرض [[تهدید]] قرار داده و به‌گونه‌اى، [[قرآن کریم]] را متنى تاریخى بسان دیگر متنها جلوه مى‌داد. از سوى دیگر فضاى [[آزاد]] [[حاکم]] بر قرن دوم که زمینه فعالیت گروههاى مختلف دینى و فرقه‌اى را فراهم آورده بود، انبوهى از [[اعتراضات]] را از سوى فرقه‌هاى [[غیر مسلمان]] در برابر متن قرآن پدید آورده بود که معتزلیان را به [[اندیشه]] طرح نظریه‌اى جهت صیانت از قرآن کریم افکند و بدین ترتیب نظریه«صرفه» به عنوان نخستین نظریه اعجاز قرآن در اندیشه نظّام معتزلى (م. ۲۳۱ق) طرح شد <ref>اعجاز القرآن بين المعتزله و الاشاعره، ص۲۵ ـ ۲۸، ۲۱۳ ـ ۲۱۵.</ref>. نظریه صرفه در تناسب با آموزه [[خلق قرآن]]، ویژگى اعجازى و فوق بشرى [[قرآن کریم]] را نه در درون آن‌که در عاملى بیرون از آن جست‌وجو مى‌کرد، ازاین‌رو نظریه مزبور به سرعت در معرض واکنشهاى انتقادى گروههاى دیگر و حتى معتزلیان پسین قرار گرفت و آنان را به تلاش جهت یافتن معیارى درون متنى براى تأسیس جنبه اعجازى و فوق بشرى [[قرآن]] واداشت و بدین ترتیب نظریه [[اعجاز]] بیانى بلافاصله پس از نظّام در اندیشه‌هاى شاگردش [[جاحظ]] معتزلى (م. ۲۵۵ق) پا به عرصه گذاشت و در مدتى کوتاه به نظریه‌اى غالب و پرطرفدار در میان گروههایى مختلف از معتزلیان و [[شیعه]] تا [[اهل حدیث]] و [[اشاعره]] در آمد و جالب آنکه حتى [[پیروان]] متأخر نظریه صرفه نیز غالباً در پى نوعى جمع میان آن و دیدگاه اعجاز بیانى برآمده و منتقدان اعجاز بیانى از سوى پیروان پروپاقرص صرفه در اقلیتى اندک، محدود شدند.<ref>[[علی معموری\|معموری، علی]]، [[اعجاز قرآن بیانی (مقاله)\|مقاله «اعجاز قرآن بیانی»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۳ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۳، ص ۵۶۴.</ref>

	== منابع ==		== منابع ==

Bahmani: /* پانویس */

2024-03-09T05:12:32Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۹ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۴۲
خط ۳۶:		خط ۳۶:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده:قرآن]]		[[رده:اعجاز قرآن]]

Bahmani در ‏۲۲ ژانویهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۹:۴۲

2023-01-22T09:42:47Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۲ ژانویهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۳:۱۲
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{نبوت}}~~
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط = جهت اعجاز قرآن		\| موضوع مرتبط = جهت اعجاز قرآن
	\| عنوان مدخل = [[اعجاز بیانی قرآن]]		\| عنوان مدخل = اعجاز بیانی قرآن
	\| مداخل مرتبط = [[اعجاز بیانی قرآن در قرآن~~]] - [[اعجاز بیانی قرآن در حدیث~~]] - [[اعجاز بیانی قرآن در کلام اسلامی]]		\| مداخل مرتبط = [[اعجاز بیانی قرآن در قرآن]] - [[اعجاز بیانی قرآن در کلام اسلامی]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}
خط ۳۷:		خط ۳۶:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده: قرآن]]		[[رده:قرآن]]

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

2022-08-24T14:40:01Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵

2022-07-31T05:10:55Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۴۰
خط ۳۷:		خط ۳۷:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	~~[[رده:مدخل]]~~
	[[رده: قرآن]]		[[رده: قرآن]]

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۲

2022-07-10T22:17:50Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۲

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۰۱:۴۷
خط ۱۳:		خط ۱۳:
	# '''[[اعجاز قرآن]] در [[فصاحت]]:''' در [[علم]] معانی کلمه‌ای [[فصیح]] است که روان و مستعمل بوده و از [[حسن]] و [[زیبایی]] برخوردار باشد و [[کلام]] [[فصیح]] عبارتی است که واژگان آن علاوه بر [[فصاحت]] هماهنگی و تناسب کامل با یکدیگر داشته و از هرگونه پیچیدگی مصون باشد<ref>شرح المختصر، ص ۱۳و ۲۶.</ref>. این معنا از [[فصاحت]] به اعتراف تمامی‌ علمای [[ادب]] و فصحای [[عرب]] در [[آیات قرآنی]] مشهود است.		# '''[[اعجاز قرآن]] در [[فصاحت]]:''' در [[علم]] معانی کلمه‌ای [[فصیح]] است که روان و مستعمل بوده و از [[حسن]] و [[زیبایی]] برخوردار باشد و [[کلام]] [[فصیح]] عبارتی است که واژگان آن علاوه بر [[فصاحت]] هماهنگی و تناسب کامل با یکدیگر داشته و از هرگونه پیچیدگی مصون باشد<ref>شرح المختصر، ص ۱۳و ۲۶.</ref>. این معنا از [[فصاحت]] به اعتراف تمامی‌ علمای [[ادب]] و فصحای [[عرب]] در [[آیات قرآنی]] مشهود است.
	# '''[[اعجاز قرآن]] در [[بلاغت]]:''' [[دانشمندان]] [[علم]] معانی معتقدند؛ [[کلام]] [[بلیغ]] سخنی است که افزون بر [[فصاحت]]، تناسب کاملی با مقتضای حال داشته باشد<ref>شرح المختصر، ص ۲۷.</ref> یکی از شرایط [[بلاغت]] [[کلام]] آن است که [[کلام]] شامل معانی بلند و عمیق باشد<ref>قرآن در قرآن، ص ۱۳۴ و ۱۳۵.</ref>. [[قرآن کریم]] به اعتراف تمامی‌ بُلغای سرشناس [[عرب]] از نظر رسایی و گویایی و دقت تعابیر در فهماندن مقصود و [[بلاغت]] در حدّ اعلی قرار گرفته است و از دسترس [[بشر]] عادی به دور است<ref>الالهیات، ج۳، ص ۲۷۶ و ۳۰۶، التمهید فی القرآن، ج۵، ص ۹۱۳۰، الطراز فی اسرار البلاغة وحقائق الاعجاز، ج۳.</ref>.		# '''[[اعجاز قرآن]] در [[بلاغت]]:''' [[دانشمندان]] [[علم]] معانی معتقدند؛ [[کلام]] [[بلیغ]] سخنی است که افزون بر [[فصاحت]]، تناسب کاملی با مقتضای حال داشته باشد<ref>شرح المختصر، ص ۲۷.</ref> یکی از شرایط [[بلاغت]] [[کلام]] آن است که [[کلام]] شامل معانی بلند و عمیق باشد<ref>قرآن در قرآن، ص ۱۳۴ و ۱۳۵.</ref>. [[قرآن کریم]] به اعتراف تمامی‌ بُلغای سرشناس [[عرب]] از نظر رسایی و گویایی و دقت تعابیر در فهماندن مقصود و [[بلاغت]] در حدّ اعلی قرار گرفته است و از دسترس [[بشر]] عادی به دور است<ref>الالهیات، ج۳، ص ۲۷۶ و ۳۰۶، التمهید فی القرآن، ج۵، ص ۹۱۳۰، الطراز فی اسرار البلاغة وحقائق الاعجاز، ج۳.</ref>.
	# '''اسلوب نو و سبکی [[بدیع]]:''' انواع متداول [[کلام]] در میان فصحای [[عرب]] عبارت بود از: [[شعر]]، سجع و [[نثر]] هر یک از این سه شیوه [[محاسن]] و معایب خاص خود را دارند، اما [[قرآن]] سبک و شیوه جدیدی ارائه می‌کند که ظرافت [[شعر]]، [[آزادی]] مطلق [[نثر]] و [[حسن]] و [[لطافت]] سجع را داراست، بی آنکه در تنگنای قافیه و وزن دچار گردد یا پراکنده‌گویی کرده [[تکلف]] به خود راه دهد. همین امر موجب [[حیرت]] ادبای [[عرب]] گردیده است و بسیاری از [[علما]] این سبک قرآن را از برجسته ترین ابعاد [[اعجاز ادبی]] و بیانی [[قرآن]] دانسته‌اند <ref>علوم قرآنی ص ۳۵۷ و ۳۵۸. مقدمه جامع التفاسیر، ص ۱۰۶ و ۱۰۸، وحی و نبوت، ص ۸۱.</ref>.<ref>[[محمد رضا بهدار\|بهدار، محمد رضا]]، [[اعجاز قرآن - بهدار (مقاله)\|مقاله «اعجاز قرآن»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]] ص ۳۲۴-۳۳۰.</ref>		# '''اسلوب نو و سبکی [[بدیع]]:''' انواع متداول [[کلام]] در میان فصحای [[عرب]] عبارت بود از: [[شعر]]، سجع و [[نثر]] هر یک از این سه شیوه [[محاسن]] و معایب خاص خود را دارند، اما [[قرآن]] سبک و شیوه جدیدی ارائه می‌کند که ظرافت [[شعر]]، [[آزادی]] مطلق [[نثر]] و [[حسن]] و [[لطافت]] سجع را داراست، بی آنکه در تنگنای قافیه و وزن دچار گردد یا پراکنده‌گویی کرده [[تکلف]] به خود راه دهد. همین امر موجب [[حیرت]] ادبای [[عرب]] گردیده است و بسیاری از [[علما]] این سبک قرآن را از برجسته ترین ابعاد [[اعجاز ادبی]] و بیانی [[قرآن]] دانسته‌اند <ref>علوم قرآنی ص ۳۵۷ و ۳۵۸. مقدمه جامع التفاسیر، ص ۱۰۶ و ۱۰۸، وحی و نبوت، ص ۸۱.</ref><ref>[[محمد رضا بهدار\|بهدار، محمد رضا]]، [[اعجاز قرآن - بهدار (مقاله)\|مقاله «اعجاز قرآن»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]] ص ۳۲۴-۳۳۰.</ref>

	==[[اعجاز]] بلاغی==		==[[اعجاز]] بلاغی==
خط ۳۱:		خط ۳۱:
	{{منابع}}		{{منابع}}
	# [[پرونده:426310763.jpg\|22px]] [[عبدالحسین خسروپناه\|خسروپناه، عبدالحسین]]، [[کلام نوین اسلامی (کتاب)\|'''کلام نوین اسلامی''']]		# [[پرونده:426310763.jpg\|22px]] [[عبدالحسین خسروپناه\|خسروپناه، عبدالحسین]]، [[کلام نوین اسلامی (کتاب)\|'''کلام نوین اسلامی''']]
	#[[پرونده:440259451.jpg\|22px]] [[محمد رضا بهدار\|بهدار، محمد رضا]]، [[اعجاز قرآن - بهدار (مقاله)\|مقاله «اعجاز قرآن»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)\|'''دانشنامه کلام اسلامی ج۱''']]		# [[پرونده:440259451.jpg\|22px]] [[محمد رضا بهدار\|بهدار، محمد رضا]]، [[اعجاز قرآن - بهدار (مقاله)\|مقاله «اعجاز قرآن»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)\|'''دانشنامه کلام اسلامی ج۱''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Heydari: جایگزینی متن - '\(.)\[\[(.)\]\](.)\"\'\'\'(.)\'\'\'\"(.)\<\/div\>\n\(.)\<\/div\>\n\n' به '{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = $2 | عنوان مدخل = $4 | مداخل مرتبط = $6 | پرسش مرتبط = }} '

2022-06-01T06:46:53Z

جایگزینی متن - '\<div\sstyle\=\"background\-color\:\srgb$252\,\s252\,\s233$\;\stext\-align\:center\;\sfont\-size\:\s85\%\;\sfont\-weight\:\snormal\;\"\>(.*)\[\[(.*)\]\](.*)\"\'\'\'(.*)\'\'\'\"(.*)\<\/div\>\n\<div\sstyle\=\"background\-color\:\srgb$255\,\s245\,\s227$\;\stext\-align\:center\;\sfont\-size\:\s85\%\;\sfont\-weight\:\snormal\;\"\>(.*)\<\/div\>\n\n' به '{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = $2 | عنوان مدخل = $4 | مداخل مرتبط = $6 | پرسش مرتبط = }} '

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۱۶
خط ۱:		خط ۱:
	{{نبوت}}		{{نبوت}}
	~~<div style~~=~~"background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از زیرشاخه‌های بحث '''[[~~جهت اعجاز قرآن~~]]''' است. "'''~~[[اعجاز بیانی قرآن]]~~'''" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>~~		{{مدخل مرتبط
	~~<div style~~=~~"background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">~~[[اعجاز بیانی قرآن در قرآن]] - [[اعجاز بیانی قرآن در حدیث]] - [[اعجاز بیانی قرآن در کلام اسلامی]]~~</div>~~		\| موضوع مرتبط = جهت اعجاز قرآن
			\| عنوان مدخل = [[اعجاز بیانی قرآن]]
			\| مداخل مرتبط = [[اعجاز بیانی قرآن در قرآن]] - [[اعجاز بیانی قرآن در حدیث]] - [[اعجاز بیانی قرآن در کلام اسلامی]]
			\| پرسش مرتبط =
			}}

	یکی از '''[[وجوه اعجاز قرآن]]''' کریم [[اعجاز بیانی]] آن است یعنی [[اعجاز قرآن]] در سه بُعد [[فصاحت]] الفاظ، [[بلاغت]] معانی و [[نظم]] و اسلوب مضامین.		یکی از '''[[وجوه اعجاز قرآن]]''' کریم [[اعجاز بیانی]] آن است یعنی [[اعجاز قرآن]] در سه بُعد [[فصاحت]] الفاظ، [[بلاغت]] معانی و [[نظم]] و اسلوب مضامین.

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۴ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۱۸:۱۰
خط ۹:		خط ۹:
	یکی از '''[[وجوه اعجاز قرآن]]''' کریم [[اعجاز بیانی]] آن است یعنی [[اعجاز قرآن]] در سه بُعد [[فصاحت]] الفاظ، [[بلاغت]] معانی و [[نظم]] و اسلوب مضامین.		یکی از '''[[وجوه اعجاز قرآن]]''' کریم [[اعجاز بیانی]] آن است یعنی [[اعجاز قرآن]] در سه بُعد [[فصاحت]] الفاظ، [[بلاغت]] معانی و [[نظم]] و اسلوب مضامین.

	==[[اعجاز بیانی]]==		== [[اعجاز بیانی]] ==
	[[اعجاز بیانی قرآن]] از معروف‌ترین وجوه [[اعجاز قرآن]] و مورد قبول [[اکثریت]] قریب به [[اتفاق]] [[دانشمندان اسلامی]] است. هر چند از آن جهت که ارکان و بخش‌های عمده این وجه در سه بُعد [[فصاحت]] الفاظ، [[بلاغت]] معانی و [[نظم]] و اسلوب مضامین تبیین می‌شود، اقوال نیز متعدد است: برخی [[تحدی]] [[قرآن]] را فقط در بُعد [[فصاحت]] و [[بلاغت]] خلاصه می‌کنند<ref>کشف المراد، ص ۳۵۷، تلخیص المحصل، ص ۳۵۱.</ref> بعضی معتقدند [[تحدی]] [[قرآن]] منحصر در [[فصاحت]] بیش از حد و [[نظم]] مخصوص و سبک و اسلوب [[بدیع]] آن است<ref>الاقتصاد، ص ۱۷۲ و ۱۷۳ و تفسیر المحرّر الوجیز، ج۱، ص ۳۸ و ۳۹.</ref> و برخی نیز می‌گویند: وجوه [[اعجاز قرآن]] سه چیز است: [[فصاحت]] در الفاظ، [[بلاغت]] در معانی، [[زیبایی]] در [[نظم]]<ref>دلائل الاعجاز، ص ۴۹ و ۵۰، الطراز، ج۲، ص ۴۱۱ ۴۰۹.</ref>؛ عده‌ای نیز وجه [[اعجاز قرآن]] را فقط [[نظم]] و هماهنگی الفاظ و [[آیات]] و سبک و اسلوب [[جدید]] آن می‌دانند<ref>مقدمه جامع التفاسیر، ص ۱۰۹ ۱۰۴ و تمهید الأوائل و تلخیص الدلائل، ص ۱۷۷.</ref>. به هر صورت [[اعجاز بیانی قرآن]] سه رکن دارد:		[[اعجاز بیانی قرآن]] از معروف‌ترین وجوه [[اعجاز قرآن]] و مورد قبول [[اکثریت]] قریب به [[اتفاق]] [[دانشمندان اسلامی]] است. هر چند از آن جهت که ارکان و بخش‌های عمده این وجه در سه بُعد [[فصاحت]] الفاظ، [[بلاغت]] معانی و [[نظم]] و اسلوب مضامین تبیین می‌شود، اقوال نیز متعدد است: برخی [[تحدی]] [[قرآن]] را فقط در بُعد [[فصاحت]] و [[بلاغت]] خلاصه می‌کنند<ref>کشف المراد، ص ۳۵۷، تلخیص المحصل، ص ۳۵۱.</ref> بعضی معتقدند [[تحدی]] [[قرآن]] منحصر در [[فصاحت]] بیش از حد و [[نظم]] مخصوص و سبک و اسلوب [[بدیع]] آن است<ref>الاقتصاد، ص ۱۷۲ و ۱۷۳ و تفسیر المحرّر الوجیز، ج۱، ص ۳۸ و ۳۹.</ref> و برخی نیز می‌گویند: وجوه [[اعجاز قرآن]] سه چیز است: [[فصاحت]] در الفاظ، [[بلاغت]] در معانی، [[زیبایی]] در [[نظم]]<ref>دلائل الاعجاز، ص ۴۹ و ۵۰، الطراز، ج۲، ص ۴۱۱ ۴۰۹.</ref>؛ عده‌ای نیز وجه [[اعجاز قرآن]] را فقط [[نظم]] و هماهنگی الفاظ و [[آیات]] و سبک و اسلوب [[جدید]] آن می‌دانند<ref>مقدمه جامع التفاسیر، ص ۱۰۹ ۱۰۴ و تمهید الأوائل و تلخیص الدلائل، ص ۱۷۷.</ref>. به هر صورت [[اعجاز بیانی قرآن]] سه رکن دارد:
	# '''[[اعجاز قرآن]] در [[فصاحت]]:''' در [[علم]] معانی کلمه‌ای [[فصیح]] است که روان و مستعمل بوده و از [[حسن]] و [[زیبایی]] برخوردار باشد و [[کلام]] [[فصیح]] عبارتی است که واژگان آن علاوه بر [[فصاحت]] هماهنگی و تناسب کامل با یکدیگر داشته و از هرگونه پیچیدگی مصون باشد<ref>شرح المختصر، ص ۱۳و ۲۶.</ref>. این معنا از [[فصاحت]] به اعتراف تمامی‌ علمای [[ادب]] و فصحای [[عرب]] در [[آیات قرآنی]] مشهود است.		# '''[[اعجاز قرآن]] در [[فصاحت]]:''' در [[علم]] معانی کلمه‌ای [[فصیح]] است که روان و مستعمل بوده و از [[حسن]] و [[زیبایی]] برخوردار باشد و [[کلام]] [[فصیح]] عبارتی است که واژگان آن علاوه بر [[فصاحت]] هماهنگی و تناسب کامل با یکدیگر داشته و از هرگونه پیچیدگی مصون باشد<ref>شرح المختصر، ص ۱۳و ۲۶.</ref>. این معنا از [[فصاحت]] به اعتراف تمامی‌ علمای [[ادب]] و فصحای [[عرب]] در [[آیات قرآنی]] مشهود است.
خط ۱۵:		خط ۱۵:
	# '''اسلوب نو و سبکی [[بدیع]]:''' انواع متداول [[کلام]] در میان فصحای [[عرب]] عبارت بود از: [[شعر]]، سجع و [[نثر]] هر یک از این سه شیوه [[محاسن]] و معایب خاص خود را دارند، اما [[قرآن]] سبک و شیوه جدیدی ارائه می‌کند که ظرافت [[شعر]]، [[آزادی]] مطلق [[نثر]] و [[حسن]] و [[لطافت]] سجع را داراست، بی آنکه در تنگنای قافیه و وزن دچار گردد یا پراکنده‌گویی کرده [[تکلف]] به خود راه دهد. همین امر موجب [[حیرت]] ادبای [[عرب]] گردیده است و بسیاری از [[علما]] این سبک قرآن را از برجسته ترین ابعاد [[اعجاز ادبی]] و بیانی [[قرآن]] دانسته‌اند <ref>علوم قرآنی ص ۳۵۷ و ۳۵۸. مقدمه جامع التفاسیر، ص ۱۰۶ و ۱۰۸، وحی و نبوت، ص ۸۱.</ref><ref>[[محمد رضا بهدار\|بهدار، محمد رضا]]، [[اعجاز قرآن - بهدار (مقاله)\|مقاله «اعجاز قرآن»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]] ص ۳۲۴-۳۳۰.</ref>		# '''اسلوب نو و سبکی [[بدیع]]:''' انواع متداول [[کلام]] در میان فصحای [[عرب]] عبارت بود از: [[شعر]]، سجع و [[نثر]] هر یک از این سه شیوه [[محاسن]] و معایب خاص خود را دارند، اما [[قرآن]] سبک و شیوه جدیدی ارائه می‌کند که ظرافت [[شعر]]، [[آزادی]] مطلق [[نثر]] و [[حسن]] و [[لطافت]] سجع را داراست، بی آنکه در تنگنای قافیه و وزن دچار گردد یا پراکنده‌گویی کرده [[تکلف]] به خود راه دهد. همین امر موجب [[حیرت]] ادبای [[عرب]] گردیده است و بسیاری از [[علما]] این سبک قرآن را از برجسته ترین ابعاد [[اعجاز ادبی]] و بیانی [[قرآن]] دانسته‌اند <ref>علوم قرآنی ص ۳۵۷ و ۳۵۸. مقدمه جامع التفاسیر، ص ۱۰۶ و ۱۰۸، وحی و نبوت، ص ۸۱.</ref><ref>[[محمد رضا بهدار\|بهدار، محمد رضا]]، [[اعجاز قرآن - بهدار (مقاله)\|مقاله «اعجاز قرآن»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]] ص ۳۲۴-۳۳۰.</ref>

	==[[اعجاز]] بلاغی==		== [[اعجاز]] بلاغی ==
	[[اعجاز]] بلاغی [[قرآن]] یعنی ازنظر [[بلاغت]] فراتر از توان [[انسان]] است مثلاً در این وجوه ده‌گانه که [[محمد هادی معرفت\|آیت الله معرفت]] ذکر کرده:		[[اعجاز]] بلاغی [[قرآن]] یعنی ازنظر [[بلاغت]] فراتر از توان [[انسان]] است مثلاً در این وجوه ده‌گانه که [[محمد هادی معرفت\|آیت الله معرفت]] ذکر کرده:
	#دقت در بیان؛ مثلاً: {{متن قرآن\|لِكُلٍّ جَعَلْنَا مِنكُمْ شِرْعَةً وَمِنْهَاجًا}}<ref>برای هر یک از شما شریعت و راه روشنی قرار داده‌ایم؛ سوره مائده، آیه۴۸.</ref>.		# دقت در بیان؛ مثلاً: {{متن قرآن\|لِكُلٍّ جَعَلْنَا مِنكُمْ شِرْعَةً وَمِنْهَاجًا}}<ref>برای هر یک از شما شریعت و راه روشنی قرار داده‌ایم؛ سوره مائده، آیه۴۸.</ref>.
	#سبک نو و شیوه [[جدید]] بیانی؛ وزن مقطع‌ها در [[قرآن]] بیش از [[نثر]] و کمتر از [[شعر]] است. در کمترین کلمات معانی فراوان و گستره‌ای تعبیر شده است که کم‌سوادترین [[مردم]] به‌آسانی می‌تواند آن را بفهمد.		# سبک نو و شیوه [[جدید]] بیانی؛ وزن مقطع‌ها در [[قرآن]] بیش از [[نثر]] و کمتر از [[شعر]] است. در کمترین کلمات معانی فراوان و گستره‌ای تعبیر شده است که کم‌سوادترین [[مردم]] به‌آسانی می‌تواند آن را بفهمد.
	#دل‌نشینی کلمات و [[روانی]] عبارات؛ مانند واژه "[[نذر]]" دریافت [[آیه]]: {{متن قرآن\|وَلَقَدْ أَنذَرَهُم بَطْشَتَنَا فَتَمَارَوْا بِالنُّذُرِ}}<ref>و به راستی (لوط) آنان را به (خشم و) سختگیری ما هشدار داده بود اما آنان به بیم دادن با تردید نگریستند و آنها را سبک شمردند؛ سوره قمر، آیه۳۶.</ref>.		# دل‌نشینی کلمات و [[روانی]] عبارات؛ مانند واژه "[[نذر]]" دریافت [[آیه]]: {{متن قرآن\|وَلَقَدْ أَنذَرَهُم بَطْشَتَنَا فَتَمَارَوْا بِالنُّذُرِ}}<ref>و به راستی (لوط) آنان را به (خشم و) سختگیری ما هشدار داده بود اما آنان به بیم دادن با تردید نگریستند و آنها را سبک شمردند؛ سوره قمر، آیه۳۶.</ref>.
	# [[آراستگی]] [[نظم]] و هماهنگی نغمه‌ها؛ [[نظم]] آهنگ [[قرآن]] درنتیجه نظام‌مندی و هماهنگی حروف در یک کلمه و همسازی الفاظ در یک فاصله پدید آمده است. به‌عنوان نمونه: {{متن قرآن\|وَالنَّجْمِ إِذَا هَوَى مَا ضَلَّ صَاحِبُكُمْ وَمَا غَوَى وَمَا يَنطِقُ عَنِ الْهَوَى إِنْ هُوَ إِلاَّ وَحْيٌ يُوحَى}}<ref>سوگند به ستاره چون فرو افتد؛ که همنشین شما گمراه و بیراه نیست. و از سر هوا و هوس سخن نمی‌گوید.آن (قرآن) جز وحیی نیست که بر او وحی می‌شود؛ سوره نجم، آیه ۱ ـ ۴.</ref>.		# [[آراستگی]] [[نظم]] و هماهنگی نغمه‌ها؛ [[نظم]] آهنگ [[قرآن]] درنتیجه نظام‌مندی و هماهنگی حروف در یک کلمه و همسازی الفاظ در یک فاصله پدید آمده است. به‌عنوان نمونه: {{متن قرآن\|وَالنَّجْمِ إِذَا هَوَى مَا ضَلَّ صَاحِبُكُمْ وَمَا غَوَى وَمَا يَنطِقُ عَنِ الْهَوَى إِنْ هُوَ إِلاَّ وَحْيٌ يُوحَى}}<ref>سوگند به ستاره چون فرو افتد؛ که همنشین شما گمراه و بیراه نیست. و از سر هوا و هوس سخن نمی‌گوید. آن (قرآن) جز وحیی نیست که بر او وحی می‌شود؛ سوره نجم، آیه ۱ ـ ۴.</ref>.
	#نمایش معنا در آواری حروف؛ {{متن قرآن\|كَلاَّ إِذَا دُكَّتِ الأَرْضُ دَكًّا دَكًّا وَجَاءَ رَبُّكَ وَالْمَلَكُ صَفًّا صَفًّا وَجِيءَ يَوْمَئِذٍ بِجَهَنَّمَ يَوْمَئِذٍ يَتَذَكَّرُ الإِنسَانُ وَأَنَّى لَهُ الذِّكْرَى}}<ref>نه چنین است، که چون زمین، سخت در هم کوبیده ~~گردد،و~~ (امر) پروردگارت برسد و فرشتگان صف در صف فرا ~~رسند،و~~ در آن روز دوزخ را (به میان) آورند، آن روز، آدمی پند می‌گیرد اما (دیگر) پند او را چه سود خواهد داشت؟؛ سوره فجر، آیه ۲۱- ۲۳.</ref> در هم کوبیده شدن [[زمین]] و رژه [[فرشتگان]] به همراه غریو برخاسته از [[دوزخ]] به نمایش در آمده است.		# نمایش معنا در آواری حروف؛ {{متن قرآن\|كَلاَّ إِذَا دُكَّتِ الأَرْضُ دَكًّا دَكًّا وَجَاءَ رَبُّكَ وَالْمَلَكُ صَفًّا صَفًّا وَجِيءَ يَوْمَئِذٍ بِجَهَنَّمَ يَوْمَئِذٍ يَتَذَكَّرُ الإِنسَانُ وَأَنَّى لَهُ الذِّكْرَى}}<ref>نه چنین است، که چون زمین، سخت در هم کوبیده گردد، و (امر) پروردگارت برسد و فرشتگان صف در صف فرا رسند، و در آن روز دوزخ را (به میان) آورند، آن روز، آدمی پند می‌گیرد اما (دیگر) پند او را چه سود خواهد داشت؟؛ سوره فجر، آیه ۲۱- ۲۳.</ref> در هم کوبیده شدن [[زمین]] و رژه [[فرشتگان]] به همراه غریو برخاسته از [[دوزخ]] به نمایش در آمده است.
	#به‌هم‌پیوستگی و [[انسجام]] در ساختار [[قرآن]]؛ این کتاب را می‌توان در یک [[آیه]] و تناسب صدور و ذیل آن لحاظ کرد.		# به‌هم‌پیوستگی و [[انسجام]] در ساختار [[قرآن]]؛ این کتاب را می‌توان در یک [[آیه]] و تناسب صدور و ذیل آن لحاظ کرد.
	#تشبیه‌های [[نیکو]] و تصویرهای زیبای [[قرآن]]؛ مثل [[تشبیه]] [[شب]] به [[لباس]]: {{متن قرآن\|وَجَعَلْنَا اللَّيْلَ لِبَاسًا }}<ref> و شب را پوشش گرداندیم؛ سوره نبأ، آیه۱۰.</ref>.		# تشبیه‌های [[نیکو]] و تصویرهای زیبای [[قرآن]]؛ مثل [[تشبیه]] [[شب]] به [[لباس]]: {{متن قرآن\|وَجَعَلْنَا اللَّيْلَ لِبَاسًا }}<ref> و شب را پوشش گرداندیم؛ سوره نبأ، آیه۱۰.</ref>.
	#استعاره‌های [[نیکو]] و [[زیبا]] خیالی‌های [[قرآن]]؛ که در توصیف فرا آمدن آب، آن را به [[سرکشی]] [[انسان]] [[تشبیه]] می‌کند: {{متن قرآن\|إِنَّا لَمَّا طَغَى الْمَاء حَمَلْنَاكُمْ فِي الْجَارِيَةِ}}<ref>ما آنگاه که آب سر برکشید، شما را در کشتی (نوح) سوار کردیم؛ سوره حاقه، آیه۱۱.</ref>.		# استعاره‌های [[نیکو]] و [[زیبا]] خیالی‌های [[قرآن]]؛ که در توصیف فرا آمدن آب، آن را به [[سرکشی]] [[انسان]] [[تشبیه]] می‌کند: {{متن قرآن\|إِنَّا لَمَّا طَغَى الْمَاء حَمَلْنَاكُمْ فِي الْجَارِيَةِ}}<ref>ما آنگاه که آب سر برکشید، شما را در کشتی (نوح) سوار کردیم؛ سوره حاقه، آیه۱۱.</ref>.
	#کنایه‌ها و تعریض‌های زیبای [[قرآن]]: [[قرآن]] به جای تصریح به واژگانی مثل: همبستر شدن با [[زنان]] از تعبیراتی چون لمس کردن، نزدیکی و به [[خلوت]] رفتن، یاد می‌کند.		# کنایه‌ها و تعریض‌های زیبای [[قرآن]]: [[قرآن]] به جای تصریح به واژگانی مثل: همبستر شدن با [[زنان]] از تعبیراتی چون لمس کردن، نزدیکی و به [[خلوت]] رفتن، یاد می‌کند.
	#نکته‌های تازه و زیبای بدیعی؛ مثل: التفات و ایجاز و اقتضاب و استخدام و ...<ref>ر.ک. [[عبدالحسین خسروپناه\|خسروپناه، عبدالحسین]]، [[کلام نوین اسلامی (کتاب)\|کلام نوین اسلامی]]، ص ۱۸۷ - ۱۹۲.</ref>.		# نکته‌های تازه و زیبای بدیعی؛ مثل: التفات و ایجاز و اقتضاب و استخدام و ...<ref>ر. ک. [[عبدالحسین خسروپناه\|خسروپناه، عبدالحسین]]، [[کلام نوین اسلامی (کتاب)\|کلام نوین اسلامی]]، ص ۱۸۷ - ۱۹۲.</ref>.

	== منابع ==		== منابع ==

اعجاز بیانی قرآن در قرآن - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Jaafari: /* منابع */

Jaafari: /* منابع */

Jaafari: /* منابع */

Jaafari: /* منابع */

Bahmani: /* پانویس */

Bahmani در ‏۲۲ ژانویهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۹:۴۲

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۲

Heydari: جایگزینی متن - '\(.*)\[\[(.*)\]\](.*)\"\'\'\'(.*)\'\'\'\"(.*)\<\/div\>\n\(.*)\<\/div\>\n\n' به '{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = $2 | عنوان مدخل = $4 | مداخل مرتبط = $6 | پرسش مرتبط = }} '

Heydari: جایگزینی متن - '\(.)\[\[(.)\]\](.)\"\'\'\'(.)\'\'\'\"(.)\<\/div\>\n\(.)\<\/div\>\n\n' به '{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = $2 | عنوان مدخل = $4 | مداخل مرتبط = $6 | پرسش مرتبط = }} '