اعجاز قرآن در کلام اسلامی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani در ‏۱۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۶:۰۵

2025-05-17T06:05:28Z

Bahmani: /* تاریخچه بحث اعجاز قرآن */

2025-05-15T08:27:17Z

تاریخچه بحث اعجاز قرآن

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۵ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۵۷
خط ۴:		خط ۴:

	== تاریخچه بحث [[اعجاز قرآن]] ==		== تاریخچه بحث [[اعجاز قرآن]] ==
	نخستین بار در اواخر قرن نخست ~~[[هجری]]،~~ [[شاهد]] [[ظهور]] اصطلاح [[معجزه]] درباره [[قرآن کریم]] هستیم؛ در روایتی از [[امام سجاد]] {{ع}} واژه [[معجزه]] در معنای مصطلح آن به‌کار رفته است<ref>بحارالانوار، ج۱۱، ص۷۱؛ ج۲۱، ص۲۳۸‌ـ‌۲۳۹.</ref>، چنان‌که همین اصطلاح در روایتی از [[امام رضا]] {{ع}} نیز دیده می‌شود که در آن به "[[اعجاز]] در [[نظم]]" اشاره شده است<ref>عیون اخبار الرضا {{ع}}، ج‌۲، ص‌۲۸۶؛ بحارالانوار، ج‌۱۷، ص‌۲۱۱.</ref>؛ اما ظاهراً [[مجادلات]] [[کلامی]] در باب [[اعجاز قرآن]] و [[ظهور]] اصطلاح [[معجزه]] به [[قرن دوم~~]] [[~~هجری]] و پس از [[واصل‌ بن‌ عطا]] شیخ [[معتزله]] باز می‌گردد<ref>مباحث فی اعجاز القرآن، ص‌۴۰.</ref>. این سخن بعدها مبنای نظریه نظّام معتزلی در قول به "صَرْفه" گردید که با وجود تفسیرهای متفاوت از صرفه تا مدت‌ها در میان [[متکلمان]] به ویژه معتزلیان و [[دانشمندان]] [[شیعی]]، طرفدارانی داشت<ref>التمهید، ج‌۴، ص‌۱۳۸‌ـ‌۱۹۰.</ref>.		نخستین بار در اواخر قرن نخست هجری، [[شاهد]] [[ظهور]] اصطلاح [[معجزه]] درباره [[قرآن کریم]] هستیم؛ در روایتی از [[امام سجاد]] {{ع}} واژه [[معجزه]] در معنای مصطلح آن به‌کار رفته است<ref>بحارالانوار، ج۱۱، ص۷۱؛ ج۲۱، ص۲۳۸‌ـ‌۲۳۹.</ref>، چنان‌که همین اصطلاح در روایتی از [[امام رضا]] {{ع}} نیز دیده می‌شود که در آن به "[[اعجاز]] در [[نظم]]" اشاره شده است<ref>عیون اخبار الرضا {{ع}}، ج‌۲، ص‌۲۸۶؛ بحارالانوار، ج‌۱۷، ص‌۲۱۱.</ref>؛ اما ظاهراً [[مجادلات]] [[کلامی]] در باب [[اعجاز قرآن]] و [[ظهور]] اصطلاح [[معجزه]] به قرن دوم هجری و پس از [[واصل‌ بن‌ عطا]] شیخ [[معتزله]] باز می‌گردد<ref>مباحث فی اعجاز القرآن، ص‌۴۰.</ref>. این سخن بعدها مبنای نظریه نظّام معتزلی در قول به "صَرْفه" گردید که با وجود تفسیرهای متفاوت از صرفه تا مدت‌ها در میان [[متکلمان]] به ویژه معتزلیان و دانشمندان [[شیعی]]، طرفدارانی داشت<ref>التمهید، ج‌۴، ص‌۱۳۸‌ـ‌۱۹۰.</ref>.

	سپس [[جاحظ]] به [[مخالفت]] با صرفه برخاست و با [[نگارش]] کتاب [[نظم‌ القرآن (کتاب)\|نظم‌ القرآن]]، به [[دفاع]] از نظریه [[اعجاز]] در [[نظم]] [[قرآن]] پرداخت<ref>اعجازالقرآن، رافعی، ص‌۲۷؛ الکشاف، ج‌۱، ص‌۲.</ref>.		سپس [[جاحظ]] به [[مخالفت]] با صرفه برخاست و با [[نگارش]] کتاب [[نظم‌ القرآن (کتاب)\|نظم‌ القرآن]]، به [[دفاع]] از نظریه [[اعجاز]] در [[نظم]] [[قرآن]] پرداخت<ref>اعجازالقرآن، رافعی، ص‌۲۷؛ الکشاف، ج‌۱، ص‌۲.</ref>.
خط ۳۶:		خط ۳۶:
	از سوی دیگر ابتدا [[رشید رضا]]<ref>تفسیر المنار، ج‌۱، ص‌۲۱۰‌ـ‌۲۱۳.</ref> و سپس [[طنطاوی]] در [[جواهر القرآن (کتاب)\|جواهر القرآن]] در رویکردی بی‌سابقه به کشفیات [[علوم تجربی]] در زمینه‌های مختلف و [[تطبیق]] آنها بر [[قرآن کریم]]، زمینه طرح "[[اعجاز علمی]]" آن را فراهم آوردند که با اقبال نسبتاً گسترده‌ای از سوی [[دانشمندان اسلامی]] مواجه گردید و تألیفات فراوانی در این حوزه عرضه شد. در دهه‌های اخیر [[نظریه]] «[[نظم]] ریاضی» و «[[اعجاز]] عددی» نیز به دایره [[وجوه اعجاز قرآن]] افزوده شد. کاشف این نظریه، [[رشاد خلیفه]] پژوهشگر [[مصری]] با دکترای بیوشیمی بود که پس از سه سال کار مداوم با رایانه بر روی [[قرآن]] نظریه [[اعجاز]] عددی را عرضه کرد. وی نتیجه [[پژوهش]] خود را در دو کتاب [[معجزة القرآن الکریم (کتاب)\|معجزة القرآن الکریم]] و [[علیها تسعة عشر (کتاب)\|علیها تسعة عشر]] ارائه داد و [[نظم]] ریاضی موجود در [[قرآن]] را نشانه [[وحیانی]] بودن و عدم [[تحریف]] به زیادی یا نقصان [[قرآن]] دانست. شگفتی و فوق‌العادگی [[نظم]] ریاضی به‌کار رفته درباره تعداد و تکرار حروف و کلمات [[قرآن]] و نیز تکرار کلمات متناظر یا متضاد قابل [[انکار]] نیست؛ اما ادعاهای رشاد خلیفه نیز مبالغه‌آمیز و گاه خلاف واقع و تکلف‌آمیز می‌نماید، ازاین‌رو با اینکه پس از وی گروهی به بسط نظریه او روی آوردند، گروهی نیز به شدت به نقد آن پرداختند.		از سوی دیگر ابتدا [[رشید رضا]]<ref>تفسیر المنار، ج‌۱، ص‌۲۱۰‌ـ‌۲۱۳.</ref> و سپس [[طنطاوی]] در [[جواهر القرآن (کتاب)\|جواهر القرآن]] در رویکردی بی‌سابقه به کشفیات [[علوم تجربی]] در زمینه‌های مختلف و [[تطبیق]] آنها بر [[قرآن کریم]]، زمینه طرح "[[اعجاز علمی]]" آن را فراهم آوردند که با اقبال نسبتاً گسترده‌ای از سوی [[دانشمندان اسلامی]] مواجه گردید و تألیفات فراوانی در این حوزه عرضه شد. در دهه‌های اخیر [[نظریه]] «[[نظم]] ریاضی» و «[[اعجاز]] عددی» نیز به دایره [[وجوه اعجاز قرآن]] افزوده شد. کاشف این نظریه، [[رشاد خلیفه]] پژوهشگر [[مصری]] با دکترای بیوشیمی بود که پس از سه سال کار مداوم با رایانه بر روی [[قرآن]] نظریه [[اعجاز]] عددی را عرضه کرد. وی نتیجه [[پژوهش]] خود را در دو کتاب [[معجزة القرآن الکریم (کتاب)\|معجزة القرآن الکریم]] و [[علیها تسعة عشر (کتاب)\|علیها تسعة عشر]] ارائه داد و [[نظم]] ریاضی موجود در [[قرآن]] را نشانه [[وحیانی]] بودن و عدم [[تحریف]] به زیادی یا نقصان [[قرآن]] دانست. شگفتی و فوق‌العادگی [[نظم]] ریاضی به‌کار رفته درباره تعداد و تکرار حروف و کلمات [[قرآن]] و نیز تکرار کلمات متناظر یا متضاد قابل [[انکار]] نیست؛ اما ادعاهای رشاد خلیفه نیز مبالغه‌آمیز و گاه خلاف واقع و تکلف‌آمیز می‌نماید، ازاین‌رو با اینکه پس از وی گروهی به بسط نظریه او روی آوردند، گروهی نیز به شدت به نقد آن پرداختند.

	نکته قابل توجه در بحث [[اعجاز قرآن]] در همه ابعادش به [[شخصیت]] آورنده آن مربوط می‌شود. به [[گواهی]] [[تاریخ]]، [[پیامبر اسلام]] {{صل}} به عنوان آورنده [[قرآن]] امّی بود<ref>السیر والمغازی، ص‌۱۲۱؛ السیرة النبویه، ج‌۱، ص‌۲۸۵.</ref> و [[قرآن کریم]] نیز بر آن تأکید کرده است: {{متن قرآن\|الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الأُمِّيَّ الَّذِي يَجِدُونَهُ مَكْتُوبًا عِندَهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَالإِنجِيلِ يَأْمُرُهُم بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَاهُمْ عَنِ الْمُنكَرِ وَيُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّبَاتِ وَيُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبَائِثَ وَيَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَالأَغْلالَ الَّتِي كَانَتْ عَلَيْهِمْ فَالَّذِينَ آمَنُواْ بِهِ وَعَزَّرُوهُ وَنَصَرُوهُ وَاتَّبَعُواْ النُّورَ الَّذِيَ أُنزِلَ مَعَهُ أُوْلَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ}}<ref> همان کسان که از فرستاده پیام‌آور درس ناخوانده پیروی می‌کنند، همان که (نام) او را نزد خویش در تورات و انجیل نوشته می‌یابند؛ آنان را به نیکی فرمان می‌دهد و از بدی باز می‌دارد و چیزهای پاکیزه را بر آنان حلال و چیزهای ناپاک را بر آنان حرام می‌گرداند و بار (تکلیف)‌های گران و بندهایی را که بر آنها (بسته) بود از آنان برمی‌دارد، پس کسانی که به او ایمان آورده و او را بزرگ داشته و بدو یاری رسانده‌اند و از نوری که همراه وی فرو فرستاده شده است پیروی کرده‌اند رستگارند؛ سوره اعراف، آیه۱۵۷.</ref> وی تا پیش از [[پیامبری]] و [[نزول قرآن]] نه کتابی خوانده بوده و نه خط می‌نوشت: {{متن قرآن\|وَمَا كُنتَ تَتْلُو مِن قَبْلِهِ مِن كِتَابٍ وَلا تَخُطُّهُ بِيَمِينِكَ إِذًا لّارْتَابَ الْمُبْطِلُونَ}}<ref> و تو پیش از آن (قرآن) نه کتابی می‌خواندی و نه به دست خویش آن را می‌نوشتی که آنگاه، تباه‌اندیشان، بدگمان می‌شدند؛ سوره عنکبوت، آیه۴۸.</ref>، در محیطی دور از [[فرهنگ]] و [[شکوفایی]] [[علمی]]، با سپری کردن دوران [[یتیمی]]، [[فقر]] و گم‌گشتگی {{متن قرآن\|أَلَمْ يَجِدْكَ يَتِيمًا فَآوَى وَوَجَدَكَ ضَالًّا فَهَدَى وَوَجَدَكَ عَائِلا فَأَغْنَى}}<ref> آیا یتیمت نیافت و در پناه گرفت؟ و تو را گم‌گشته یافت و راه نمود. و تو را نیازمند یافت و بی‌نیاز کرد؛ سوره ضحی، آیه ۶ ـ ۸.</ref> [[قرآن]] را بر [[بشر]] عرضه کرد. این همه در کنار ویژگی‌های [[قرآن کریم]] همراه با [[آیات]] تحدّی، [[اعجاز قرآن]] را تردیدناپذیر ساخت. در همین راستا برخی [[مفسران]] با ارجاع ضمیر {{متن قرآن\|مِّثْلِهِ}} به {{متن قرآن\|عَبْدِنَا}} در [[آیه]] {{متن قرآن\|وَإِن كُنتُمْ فِي رَيْبٍ مِّمَّا نَزَّلْنَا عَلَى عَبْدِنَا فَأْتُواْ بِسُورَةٍ مِّن مِّثْلِهِ وَادْعُواْ شُهَدَاءَكُم مِّن دُونِ اللَّهِ إِنْ كُنتُمْ صَادِقِينَ}}<ref> و اگر در آنچه بر بنده خود فرو فرستاده‌ایم تردیدی دارید، چنانچه راست می‌گویید سوره‌ای همگون آن بیاورید و (در این کار) گواهان خود را (نیز) در برابر خداوند، فرا خوانید؛ سوره بقره، آیه:۲۳.</ref> معتقدند [[قرآن]] به این وجه نیز تحدّی کرده است و بر [[اعجاز]] آن با توجه به ویژگی‌های آورنده‌اش تأکید کرده‌اند<ref>جامع‌البیان، مج‌۱، ج‌۱، ص‌۲۴۰؛ التفسیرالکبیر، ج‌۱، ص‌۱۱۸.</ref><ref>[[سید محمود دشتی]]، [[غلام علی عزیزی‌کیا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۳ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم ج۳]]، ~~ج ۳،~~ ص۵۶۰ ـ ۵۶۴.</ref>		نکته قابل توجه در بحث [[اعجاز قرآن]] در همه ابعادش به [[شخصیت]] آورنده آن مربوط می‌شود. به [[گواهی]] [[تاریخ]]، [[پیامبر اسلام]] {{صل}} به عنوان آورنده [[قرآن]] امّی بود<ref>السیر والمغازی، ص‌۱۲۱؛ السیرة النبویه، ج‌۱، ص‌۲۸۵.</ref> و [[قرآن کریم]] نیز بر آن تأکید کرده است: {{متن قرآن\|الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الأُمِّيَّ الَّذِي يَجِدُونَهُ مَكْتُوبًا عِندَهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَالإِنجِيلِ يَأْمُرُهُم بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَاهُمْ عَنِ الْمُنكَرِ وَيُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّبَاتِ وَيُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبَائِثَ وَيَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَالأَغْلالَ الَّتِي كَانَتْ عَلَيْهِمْ فَالَّذِينَ آمَنُواْ بِهِ وَعَزَّرُوهُ وَنَصَرُوهُ وَاتَّبَعُواْ النُّورَ الَّذِيَ أُنزِلَ مَعَهُ أُوْلَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ}}<ref> همان کسان که از فرستاده پیام‌آور درس ناخوانده پیروی می‌کنند، همان که (نام) او را نزد خویش در تورات و انجیل نوشته می‌یابند؛ آنان را به نیکی فرمان می‌دهد و از بدی باز می‌دارد و چیزهای پاکیزه را بر آنان حلال و چیزهای ناپاک را بر آنان حرام می‌گرداند و بار (تکلیف)‌های گران و بندهایی را که بر آنها (بسته) بود از آنان برمی‌دارد، پس کسانی که به او ایمان آورده و او را بزرگ داشته و بدو یاری رسانده‌اند و از نوری که همراه وی فرو فرستاده شده است پیروی کرده‌اند رستگارند؛ سوره اعراف، آیه۱۵۷.</ref> وی تا پیش از [[پیامبری]] و [[نزول قرآن]] نه کتابی خوانده بوده و نه خط می‌نوشت: {{متن قرآن\|وَمَا كُنتَ تَتْلُو مِن قَبْلِهِ مِن كِتَابٍ وَلا تَخُطُّهُ بِيَمِينِكَ إِذًا لّارْتَابَ الْمُبْطِلُونَ}}<ref> و تو پیش از آن (قرآن) نه کتابی می‌خواندی و نه به دست خویش آن را می‌نوشتی که آنگاه، تباه‌اندیشان، بدگمان می‌شدند؛ سوره عنکبوت، آیه۴۸.</ref>، در محیطی دور از [[فرهنگ]] و [[شکوفایی]] [[علمی]]، با سپری کردن دوران [[یتیمی]]، [[فقر]] و گم‌گشتگی {{متن قرآن\|أَلَمْ يَجِدْكَ يَتِيمًا فَآوَى وَوَجَدَكَ ضَالًّا فَهَدَى وَوَجَدَكَ عَائِلا فَأَغْنَى}}<ref> آیا یتیمت نیافت و در پناه گرفت؟ و تو را گم‌گشته یافت و راه نمود. و تو را نیازمند یافت و بی‌نیاز کرد؛ سوره ضحی، آیه ۶ ـ ۸.</ref> [[قرآن]] را بر [[بشر]] عرضه کرد. این همه در کنار ویژگی‌های [[قرآن کریم]] همراه با [[آیات]] تحدّی، [[اعجاز قرآن]] را تردیدناپذیر ساخت. در همین راستا برخی [[مفسران]] با ارجاع ضمیر {{متن قرآن\|مِّثْلِهِ}} به {{متن قرآن\|عَبْدِنَا}} در [[آیه]] {{متن قرآن\|وَإِن كُنتُمْ فِي رَيْبٍ مِّمَّا نَزَّلْنَا عَلَى عَبْدِنَا فَأْتُواْ بِسُورَةٍ مِّن مِّثْلِهِ وَادْعُواْ شُهَدَاءَكُم مِّن دُونِ اللَّهِ إِنْ كُنتُمْ صَادِقِينَ}}<ref> و اگر در آنچه بر بنده خود فرو فرستاده‌ایم تردیدی دارید، چنانچه راست می‌گویید سوره‌ای همگون آن بیاورید و (در این کار) گواهان خود را (نیز) در برابر خداوند، فرا خوانید؛ سوره بقره، آیه:۲۳.</ref> معتقدند [[قرآن]] به این وجه نیز تحدّی کرده است و بر [[اعجاز]] آن با توجه به ویژگی‌های آورنده‌اش تأکید کرده‌اند<ref>جامع‌البیان، مج‌۱، ج‌۱، ص‌۲۴۰؛ التفسیرالکبیر، ج‌۱، ص‌۱۱۸.</ref><ref>[[سید محمود دشتی]]، [[غلام علی عزیزی‌کیا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۳ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم ج۳]]، ص۵۶۰ ـ ۵۶۴.</ref>

	از [[اعجاز]]، علاوه بر [[علم کلام]] در [[علوم]] القرآن و کتاب‌های [[تفسیر قرآن]] نیز بحث می‌شود و در [[علم کلام]] هم در [[نبوت]] [[عامه]] و هم در [[نبوت خاصه]] مطرح گردیده است. در [[نبوت خاصه]] درباره [[معجزات]] [[پیامبر اسلام]] {{صل}} بحث می‌شود که مهم‌ترین آنها [[قرآن کریم]] است. درباره [[اعجاز قرآن]] علاوه بر بحث‌هایی که در کتاب‌های کلامی‌ و تفسیری شده کتاب‌های جداگانه‌ای نیز تألیف گردیده است.		از [[اعجاز]]، علاوه بر [[علم کلام]] در [[علوم]] القرآن و کتاب‌های [[تفسیر قرآن]] نیز بحث می‌شود و در [[علم کلام]] هم در [[نبوت]] [[عامه]] و هم در [[نبوت خاصه]] مطرح گردیده است. در [[نبوت خاصه]] درباره [[معجزات]] [[پیامبر اسلام]] {{صل}} بحث می‌شود که مهم‌ترین آنها [[قرآن کریم]] است. درباره [[اعجاز قرآن]] علاوه بر بحث‌هایی که در کتاب‌های کلامی‌ و تفسیری شده کتاب‌های جداگانه‌ای نیز تألیف گردیده است.

Bahmani: /* تاریخچه بحث اعجاز قرآن */

2025-05-15T08:26:21Z

تاریخچه بحث اعجاز قرآن

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۵ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۵۶
خط ۸:		خط ۸:
	سپس [[جاحظ]] به [[مخالفت]] با صرفه برخاست و با [[نگارش]] کتاب [[نظم‌ القرآن (کتاب)\|نظم‌ القرآن]]، به [[دفاع]] از نظریه [[اعجاز]] در [[نظم]] [[قرآن]] پرداخت<ref>اعجازالقرآن، رافعی، ص‌۲۷؛ الکشاف، ج‌۱، ص‌۲.</ref>.		سپس [[جاحظ]] به [[مخالفت]] با صرفه برخاست و با [[نگارش]] کتاب [[نظم‌ القرآن (کتاب)\|نظم‌ القرآن]]، به [[دفاع]] از نظریه [[اعجاز]] در [[نظم]] [[قرآن]] پرداخت<ref>اعجازالقرآن، رافعی، ص‌۲۷؛ الکشاف، ج‌۱، ص‌۲.</ref>.

	مطالعات در باب [[اعجاز قرآن]] تا زمان معاصر ادامه داشته و فارغ از [[منازعات]] [[کلامی]] و به‌طور گسترده‌تر مورد توجه قرار گرفته و یکی از مباحث زیربنایی و اصلی در حوزه [[علوم قرآنی]] قرار داده شده، با این تفاوت که قرآن‌پژوهان معاصر با [[بدیهی]] دانستن اصل [[اعجاز قرآن]]، به تحلیل و تبیین وجوه مختلف آن برآمده‌اند<ref>[[سید محمود دشتی]]، [[غلام علی عزیزی‌کیا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۳ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم ج۳]]، ~~ج ۳،~~ ص ۵۶۲.</ref>.		مطالعات در باب [[اعجاز قرآن]] تا زمان معاصر ادامه داشته و فارغ از [[منازعات]] [[کلامی]] و به‌طور گسترده‌تر مورد توجه قرار گرفته و یکی از مباحث زیربنایی و اصلی در حوزه [[علوم قرآنی]] قرار داده شده، با این تفاوت که قرآن‌پژوهان معاصر با [[بدیهی]] دانستن اصل [[اعجاز قرآن]]، به تحلیل و تبیین وجوه مختلف آن برآمده‌اند<ref>[[سید محمود دشتی]]، [[غلام علی عزیزی‌کیا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۳ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم ج۳]]، ص ۵۶۲.</ref>.

	از [[اعجاز]]، علاوه بر [[علم کلام]] در "علوم القرآن" و کتاب‌های [[تفسیر قرآن]] نیز بحث می‌شود<ref>[[محمد رضا بهدار\|بهدار، محمد جواد]]، [[اعجاز قرآن - بهدار (مقاله)\|مقاله «اعجاز قرآن»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]]، ص ۳۲۴-۳۳۰.</ref>.		از [[اعجاز]]، علاوه بر [[علم کلام]] در "علوم القرآن" و کتاب‌های [[تفسیر قرآن]] نیز بحث می‌شود<ref>[[محمد رضا بهدار\|بهدار، محمد جواد]]، [[اعجاز قرآن - بهدار (مقاله)\|مقاله «اعجاز قرآن»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]]، ص ۳۲۴-۳۳۰.</ref>.

Bahmani: /* پانویس */

2024-03-09T05:03:45Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۹ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۳۳
خط ۱۳۲:		خط ۱۳۲:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده:~~علوم قرآنی~~]]		[[رده:اعجاز قرآن]]
	[[رده:مفاهیم در کلام اسلامی]]		[[رده:مفاهیم در کلام اسلامی]]

Bahmani: /* پانویس */

2024-03-06T13:37:23Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۱۷:۰۷
خط ۱۳۲:		خط ۱۳۲:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده:علوم ~~قرآن~~]]		[[رده:علوم قرآنی]]
	[[رده:مفاهیم در کلام اسلامی]]		[[رده:مفاهیم در کلام اسلامی]]

Bahmani در ‏۶ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۰۹:۴۷

2024-03-06T09:47:56Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۱۳:۱۷
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط\| موضوع مرتبط = اعجاز قرآن\| عنوان مدخل = اعجاز قرآن\| مداخل مرتبط = [[اعجاز قرآن در قرآن]] - [[اعجاز قرآن در کلام اسلامی]]\| پرسش مرتبط = }}		{{مدخل مرتبط\| موضوع مرتبط = اعجاز قرآن\| عنوان مدخل = اعجاز قرآن\| مداخل مرتبط = [[اعجاز قرآن در قرآن]] - [[اعجاز قرآن در کلام اسلامی]] - [[اعجاز قرآن در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]\| پرسش مرتبط = }}

	'''اعجاز''' به معنای [[ناتوان]] ساختن یا [[ناتوان]] یافتن کسی یا چیزی به‌کار رفته است و واژه معجزه به معنای ناتوان کننده است. [[معجزه]] عمل خارق عادتی را گویند که انجام آن از [[قدرت]] افراد عادی بیرون بوده و تنها به اتکای یک نیروی مافوق طبیعی امکان‌پذیر است، از طرف مدعی [[نبوت]] و دارای برخی شرایط و خصوصیات و نشانه‌ای روشن و دلیلی آشکار است بر [[صدق]] ادعای آورنده آن و [[قرآن]]، [[معجزه]] جاویدان [[پیامبر اسلام]] {{صل}} است که مؤلفه‌های [[معجزه]] بودن مانند: [[تحدی]]؛ هماوردطلبی و ... را داراست.		'''اعجاز''' به معنای [[ناتوان]] ساختن یا [[ناتوان]] یافتن کسی یا چیزی به‌کار رفته است و واژه معجزه به معنای ناتوان کننده است. [[معجزه]] عمل خارق عادتی را گویند که انجام آن از [[قدرت]] افراد عادی بیرون بوده و تنها به اتکای یک نیروی مافوق طبیعی امکان‌پذیر است، از طرف مدعی [[نبوت]] و دارای برخی شرایط و خصوصیات و نشانه‌ای روشن و دلیلی آشکار است بر [[صدق]] ادعای آورنده آن و [[قرآن]]، [[معجزه]] جاویدان [[پیامبر اسلام]] {{صل}} است که مؤلفه‌های [[معجزه]] بودن مانند: [[تحدی]]؛ هماوردطلبی و ... را داراست.

خط ۱۳۱:		خط ۱۳۲:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده:قرآن]]		[[رده:علوم قرآن]]
	[[رده:مفاهیم در کلام اسلامی]]		[[رده:مفاهیم در کلام اسلامی]]

Msadeq در ‏۵ مارس ۲۰۲۳، ساعت ۰۵:۳۸

2023-03-05T05:38:29Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۵ مارس ۲۰۲۳، ساعت ۰۹:۰۸
خط ۳۱:		خط ۳۱:
	مطالعات در باب [[اعجاز قرآن]] در زمان معاصر فارغ از [[منازعات]] [[کلامی]] و به‌طور گسترده‌تر مورد توجه قرار گرفته و یکی از مباحث زیربنایی و اصلی در حوزه [[علوم قرآنی]] قرار داده شده، با این تفاوت که قرآن‌پژوهان معاصر با [[بدیهی]] دانستن اصل [[اعجاز قرآن]]، به تحلیل و تبیین وجوه مختلف آن برآمده‌اند. در [[تفسیر المنار\|المنار]] از ۷ وجه از [[وجوه اعجاز قرآن]] یاد شده است<ref>تفسیر المنار، ج‌۱، ص‌۱۹۸‌ـ‌۲۱۰.</ref>. در میان وجوه یاد شده "[[اعجاز]] در تشریعیات" [[قرآن کریم]] نیز در کنار "[[اعجاز]] در [[معارف]]"، مورد توجه قرار گرفته است. در همین زمان بلاغی از [[مفسران]] [[شیعی]] نیز در کنار وجوه مختلف [[اعجاز]]، [[اعجاز]] در تشریعیات [[قرآن]] را نام برده؛ اما از سوی برخی [[فقیهان]] [[شیعی]] که جایگاهی برای اندیشه‌های [[فلسفی]] در [[تبیین معارف]] [[وحیانی]] و [[قرآن کریم]] [[معتقد]] نبودند، [[اعجاز]] در [[معارف قرآن]] به معنای عامش که شامل تشریعیات [[قرآن]] نیز باشد، یگانه وجه [[اعجاز قرآن]] معرفی شده و حتی برخلاف نظر مشهور که [[آیات]] تحدّی را به جنبه‌های لفظی و بیانی [[قرآن کریم]] ناظر می‌دانستند، این دسته [[آیات]] را ناظر به جنبه‌های [[علمی]] و معارفی [[قرآن]] معرفی کردند<ref>ابواب‌الهدی، ص۳؛ بیان‌الفرقان، ج۲، ص۱۹۶ـ۱۹۷، ۱۹۹، ۲۰۶.</ref>.		مطالعات در باب [[اعجاز قرآن]] در زمان معاصر فارغ از [[منازعات]] [[کلامی]] و به‌طور گسترده‌تر مورد توجه قرار گرفته و یکی از مباحث زیربنایی و اصلی در حوزه [[علوم قرآنی]] قرار داده شده، با این تفاوت که قرآن‌پژوهان معاصر با [[بدیهی]] دانستن اصل [[اعجاز قرآن]]، به تحلیل و تبیین وجوه مختلف آن برآمده‌اند. در [[تفسیر المنار\|المنار]] از ۷ وجه از [[وجوه اعجاز قرآن]] یاد شده است<ref>تفسیر المنار، ج‌۱، ص‌۱۹۸‌ـ‌۲۱۰.</ref>. در میان وجوه یاد شده "[[اعجاز]] در تشریعیات" [[قرآن کریم]] نیز در کنار "[[اعجاز]] در [[معارف]]"، مورد توجه قرار گرفته است. در همین زمان بلاغی از [[مفسران]] [[شیعی]] نیز در کنار وجوه مختلف [[اعجاز]]، [[اعجاز]] در تشریعیات [[قرآن]] را نام برده؛ اما از سوی برخی [[فقیهان]] [[شیعی]] که جایگاهی برای اندیشه‌های [[فلسفی]] در [[تبیین معارف]] [[وحیانی]] و [[قرآن کریم]] [[معتقد]] نبودند، [[اعجاز]] در [[معارف قرآن]] به معنای عامش که شامل تشریعیات [[قرآن]] نیز باشد، یگانه وجه [[اعجاز قرآن]] معرفی شده و حتی برخلاف نظر مشهور که [[آیات]] تحدّی را به جنبه‌های لفظی و بیانی [[قرآن کریم]] ناظر می‌دانستند، این دسته [[آیات]] را ناظر به جنبه‌های [[علمی]] و معارفی [[قرآن]] معرفی کردند<ref>ابواب‌الهدی، ص۳؛ بیان‌الفرقان، ج۲، ص۱۹۶ـ۱۹۷، ۱۹۹، ۲۰۶.</ref>.

	همچنین رافعی در "اعجاز القرآن" و "البلاغة النبویه" با ارائه بحثی نسبتاً جامع، وجه دیگری از [[اعجاز]] را با عنوان "اعجاز در آهنگ و موسیقی" برخاسته از [[نظم]] [[الهی]] کلمات [[قرآن]] مطرح کرد. گرچه [[اعجاز]] در [[نظم]] آهنگ می‌تواند زیرمجموعه [[اعجاز بیانی قرآن]] قرار گیرد<ref>علوم قرآنی، ص‌۳۷۴‌ـ‌۳۸۰.</ref> و کم و بیش در گذشته در ضمن مباحث [[نظم]] [[قرآن]] و [[اعجاز]] در [[فصاحت]]، اشاراتی مبهم به آن شده است؛ اما رافعی به‌طور روشن و گسترده، با تأکید بر موسیقی برآمده از [[نظم]] [[حاکم]] بر چینش الفاظ [[قرآن]]، در هنگام قرائت و تأثیر آن بر مخاطب، این وجه [[اعجاز قرآن]] را مطرح ساخت<ref>اعجاز القرآن والبلاغة النبویه، ص‌۲۲۰‌ـ‌۲۳۵.</ref>.		همچنین رافعی در "[[اعجاز القرآن (کتاب)\|اعجاز القرآن]]" و "[[البلاغة النبویه (کتاب)]]" با ارائه بحثی نسبتاً جامع، وجه دیگری از [[اعجاز]] را با عنوان "اعجاز در آهنگ و موسیقی" برخاسته از [[نظم]] [[الهی]] کلمات [[قرآن]] مطرح کرد. گرچه [[اعجاز]] در [[نظم]] آهنگ می‌تواند زیرمجموعه [[اعجاز بیانی قرآن]] قرار گیرد<ref>علوم قرآنی، ص‌۳۷۴‌ـ‌۳۸۰.</ref> و کم و بیش در گذشته در ضمن مباحث [[نظم]] [[قرآن]] و [[اعجاز]] در [[فصاحت]]، اشاراتی مبهم به آن شده است؛ اما رافعی به‌طور روشن و گسترده، با تأکید بر موسیقی برآمده از [[نظم]] [[حاکم]] بر چینش الفاظ [[قرآن]]، در هنگام قرائت و تأثیر آن بر مخاطب، این وجه [[اعجاز قرآن]] را مطرح ساخت<ref>اعجاز القرآن والبلاغة النبویه، ص‌۲۲۰‌ـ‌۲۳۵.</ref>.

	از سوی دیگر ابتدا [[رشید رضا]]<ref>تفسیر المنار، ج‌۱، ص‌۲۱۰‌ـ‌۲۱۳.</ref> و سپس [[طنطاوی]] در [[جواهر القرآن (کتاب)\|جواهر القرآن]] در رویکردی بی‌سابقه به کشفیات [[علوم تجربی]] در زمینه‌های مختلف و [[تطبیق]] آنها بر [[قرآن کریم]]، زمینه طرح "[[اعجاز علمی]]" آن را فراهم آوردند که با اقبال نسبتاً گسترده‌ای از سوی [[دانشمندان اسلامی]] مواجه گردید و تألیفات فراوانی در این حوزه عرضه شد. در دهه‌های اخیر [[نظریه]] «[[نظم]] ریاضی» و «[[اعجاز]] عددی» نیز به دایره [[وجوه اعجاز قرآن]] افزوده شد. کاشف این نظریه، [[رشاد خلیفه]] پژوهشگر [[مصری]] با دکترای بیوشیمی بود که پس از سه سال کار مداوم با رایانه بر روی [[قرآن]] نظریه [[اعجاز]] عددی را عرضه کرد. وی نتیجه [[پژوهش]] خود را در دو کتاب [[معجزة القرآن الکریم (کتاب)\|معجزة القرآن الکریم]] و [[علیها تسعة عشر (کتاب)\|علیها تسعة عشر]] ارائه داد و [[نظم]] ریاضی موجود در [[قرآن]] را نشانه [[وحیانی]] بودن و عدم [[تحریف]] به زیادی یا نقصان [[قرآن]] دانست. شگفتی و فوق‌العادگی [[نظم]] ریاضی به‌کار رفته درباره تعداد و تکرار حروف و کلمات [[قرآن]] و نیز تکرار کلمات متناظر یا متضاد قابل [[انکار]] نیست؛ اما ادعاهای رشاد خلیفه نیز مبالغه‌آمیز و گاه خلاف واقع و تکلف‌آمیز می‌نماید، ازاین‌رو با اینکه پس از وی گروهی به بسط نظریه او روی آوردند، گروهی نیز به شدت به نقد آن پرداختند.		از سوی دیگر ابتدا [[رشید رضا]]<ref>تفسیر المنار، ج‌۱، ص‌۲۱۰‌ـ‌۲۱۳.</ref> و سپس [[طنطاوی]] در [[جواهر القرآن (کتاب)\|جواهر القرآن]] در رویکردی بی‌سابقه به کشفیات [[علوم تجربی]] در زمینه‌های مختلف و [[تطبیق]] آنها بر [[قرآن کریم]]، زمینه طرح "[[اعجاز علمی]]" آن را فراهم آوردند که با اقبال نسبتاً گسترده‌ای از سوی [[دانشمندان اسلامی]] مواجه گردید و تألیفات فراوانی در این حوزه عرضه شد. در دهه‌های اخیر [[نظریه]] «[[نظم]] ریاضی» و «[[اعجاز]] عددی» نیز به دایره [[وجوه اعجاز قرآن]] افزوده شد. کاشف این نظریه، [[رشاد خلیفه]] پژوهشگر [[مصری]] با دکترای بیوشیمی بود که پس از سه سال کار مداوم با رایانه بر روی [[قرآن]] نظریه [[اعجاز]] عددی را عرضه کرد. وی نتیجه [[پژوهش]] خود را در دو کتاب [[معجزة القرآن الکریم (کتاب)\|معجزة القرآن الکریم]] و [[علیها تسعة عشر (کتاب)\|علیها تسعة عشر]] ارائه داد و [[نظم]] ریاضی موجود در [[قرآن]] را نشانه [[وحیانی]] بودن و عدم [[تحریف]] به زیادی یا نقصان [[قرآن]] دانست. شگفتی و فوق‌العادگی [[نظم]] ریاضی به‌کار رفته درباره تعداد و تکرار حروف و کلمات [[قرآن]] و نیز تکرار کلمات متناظر یا متضاد قابل [[انکار]] نیست؛ اما ادعاهای رشاد خلیفه نیز مبالغه‌آمیز و گاه خلاف واقع و تکلف‌آمیز می‌نماید، ازاین‌رو با اینکه پس از وی گروهی به بسط نظریه او روی آوردند، گروهی نیز به شدت به نقد آن پرداختند.

Msadeq در ‏۵ مارس ۲۰۲۳، ساعت ۰۵:۳۶

2023-03-05T05:36:39Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۵ مارس ۲۰۲۳، ساعت ۰۹:۰۶
خط ۲۷:		خط ۲۷:
	از آن پس بحث درباره [[اعجاز قرآن]] با وسعت بیشتری پی گرفته شد و [[مفسران]] به گردآوری وجوه گوناگون [[اعجاز قرآن]] و شرح و بسط آرای پیشینیان پرداختند و تقریباً تا [[قرن سیزدهم]] نظریه جدیدی در باب [[اعجاز قرآن]] دیده‌ نمی‌شود<ref>تفسیر ماوردی، ج‌۱، ص‌۳۰‌ـ‌۳۳؛ التسهیل، ج‌۱، ص۱۴؛ البرهان فی علوم‌القرآن، ج۱، ص۲۲۶‌ـ‌۲۳۹.</ref>.		از آن پس بحث درباره [[اعجاز قرآن]] با وسعت بیشتری پی گرفته شد و [[مفسران]] به گردآوری وجوه گوناگون [[اعجاز قرآن]] و شرح و بسط آرای پیشینیان پرداختند و تقریباً تا [[قرن سیزدهم]] نظریه جدیدی در باب [[اعجاز قرآن]] دیده‌ نمی‌شود<ref>تفسیر ماوردی، ج‌۱، ص‌۳۰‌ـ‌۳۳؛ التسهیل، ج‌۱، ص۱۴؛ البرهان فی علوم‌القرآن، ج۱، ص۲۲۶‌ـ‌۲۳۹.</ref>.

	[[سیوطی]] در [[~~معترك الاقران في~~ اعجاز ~~القران~~ (کتاب)\|~~معترك الاقران في~~ اعجاز ~~القران~~]] در رویکردی اغراق‌آمیز همه [[وجوه اعجاز قرآن]] را که پیش از وی مورد بحث قرار گرفته بود گرد آورد و تا ۳۵ وجه رساند؛ اما بسیاری از این وجوه همچون حُسن تألیف، وجود مجاز، [[تشبیه]] و استعاره، کنایه و [[تعریض]]، ایجاز و اطناب، صنایع بدیعی، اشتمال بر جمله‌های خبری و انشایی، قَسَم‌ها و ضرب‌المثلها به [[تنهایی]] نمی‌تواند معیار [[اعجاز قرآن]] تلقی شود، بلکه باید مجموعه این آرایه‌های ادبی را تحت عنوان "[[اعجاز بیانی]]" مورد بحث قرار داد، افزون بر این، برخی از وجوهی را که [[سیوطی]] معرفی کرده ربطی به [[اعجاز قرآن]] ندارد<ref>معترک الاقران، ج‌۱، ص‌۱۲، ۲۲‌ـ‌۲۳، ۴۳، ۵۸، ۶۶، ۷۳، ۸۳، ۱۰۳، ۱۶۳، ۳۵۷، ۳۶۶، ۳۸۵.</ref>.		[[سیوطی]] در [[معترک الاقرآن فی اعجاز القرآن (کتاب)\|معترک الاقرآن فی اعجاز القرآن]] در رویکردی اغراق‌آمیز همه [[وجوه اعجاز قرآن]] را که پیش از وی مورد بحث قرار گرفته بود گرد آورد و تا ۳۵ وجه رساند؛ اما بسیاری از این وجوه همچون حُسن تألیف، وجود مجاز، [[تشبیه]] و استعاره، کنایه و [[تعریض]]، ایجاز و اطناب، صنایع بدیعی، اشتمال بر جمله‌های خبری و انشایی، قَسَم‌ها و ضرب‌المثلها به [[تنهایی]] نمی‌تواند معیار [[اعجاز قرآن]] تلقی شود، بلکه باید مجموعه این آرایه‌های ادبی را تحت عنوان "[[اعجاز بیانی]]" مورد بحث قرار داد، افزون بر این، برخی از وجوهی را که [[سیوطی]] معرفی کرده ربطی به [[اعجاز قرآن]] ندارد<ref>معترک الاقران، ج‌۱، ص‌۱۲، ۲۲‌ـ‌۲۳، ۴۳، ۵۸، ۶۶، ۷۳، ۸۳، ۱۰۳، ۱۶۳، ۳۵۷، ۳۶۶، ۳۸۵.</ref>.

	مطالعات در باب [[اعجاز قرآن]] در زمان معاصر فارغ از [[منازعات]] [[کلامی]] و به‌طور گسترده‌تر مورد توجه قرار گرفته و یکی از مباحث زیربنایی و اصلی در حوزه [[علوم قرآنی]] قرار داده شده، با این تفاوت که قرآن‌پژوهان معاصر با [[بدیهی]] دانستن اصل [[اعجاز قرآن]]، به تحلیل و تبیین وجوه مختلف آن برآمده‌اند. در [[تفسیر المنار\|المنار]] از ۷ وجه از [[وجوه اعجاز قرآن]] یاد شده است<ref>تفسیر المنار، ج‌۱، ص‌۱۹۸‌ـ‌۲۱۰.</ref>. در میان وجوه یاد شده "[[اعجاز]] در تشریعیات" [[قرآن کریم]] نیز در کنار "[[اعجاز]] در [[معارف]]"، مورد توجه قرار گرفته است. در همین زمان بلاغی از [[مفسران]] [[شیعی]] نیز در کنار وجوه مختلف [[اعجاز]]، [[اعجاز]] در تشریعیات [[قرآن]] را نام برده؛ اما از سوی برخی [[فقیهان]] [[شیعی]] که جایگاهی برای اندیشه‌های [[فلسفی]] در [[تبیین معارف]] [[وحیانی]] و [[قرآن کریم]] [[معتقد]] نبودند، [[اعجاز]] در [[معارف قرآن]] به معنای عامش که شامل تشریعیات [[قرآن]] نیز باشد، یگانه وجه [[اعجاز قرآن]] معرفی شده و حتی برخلاف نظر مشهور که [[آیات]] تحدّی را به جنبه‌های لفظی و بیانی [[قرآن کریم]] ناظر می‌دانستند، این دسته [[آیات]] را ناظر به جنبه‌های [[علمی]] و معارفی [[قرآن]] معرفی کردند<ref>ابواب‌الهدی، ص۳؛ بیان‌الفرقان، ج۲، ص۱۹۶ـ۱۹۷، ۱۹۹، ۲۰۶.</ref>.		مطالعات در باب [[اعجاز قرآن]] در زمان معاصر فارغ از [[منازعات]] [[کلامی]] و به‌طور گسترده‌تر مورد توجه قرار گرفته و یکی از مباحث زیربنایی و اصلی در حوزه [[علوم قرآنی]] قرار داده شده، با این تفاوت که قرآن‌پژوهان معاصر با [[بدیهی]] دانستن اصل [[اعجاز قرآن]]، به تحلیل و تبیین وجوه مختلف آن برآمده‌اند. در [[تفسیر المنار\|المنار]] از ۷ وجه از [[وجوه اعجاز قرآن]] یاد شده است<ref>تفسیر المنار، ج‌۱، ص‌۱۹۸‌ـ‌۲۱۰.</ref>. در میان وجوه یاد شده "[[اعجاز]] در تشریعیات" [[قرآن کریم]] نیز در کنار "[[اعجاز]] در [[معارف]]"، مورد توجه قرار گرفته است. در همین زمان بلاغی از [[مفسران]] [[شیعی]] نیز در کنار وجوه مختلف [[اعجاز]]، [[اعجاز]] در تشریعیات [[قرآن]] را نام برده؛ اما از سوی برخی [[فقیهان]] [[شیعی]] که جایگاهی برای اندیشه‌های [[فلسفی]] در [[تبیین معارف]] [[وحیانی]] و [[قرآن کریم]] [[معتقد]] نبودند، [[اعجاز]] در [[معارف قرآن]] به معنای عامش که شامل تشریعیات [[قرآن]] نیز باشد، یگانه وجه [[اعجاز قرآن]] معرفی شده و حتی برخلاف نظر مشهور که [[آیات]] تحدّی را به جنبه‌های لفظی و بیانی [[قرآن کریم]] ناظر می‌دانستند، این دسته [[آیات]] را ناظر به جنبه‌های [[علمی]] و معارفی [[قرآن]] معرفی کردند<ref>ابواب‌الهدی، ص۳؛ بیان‌الفرقان، ج۲، ص۱۹۶ـ۱۹۷، ۱۹۹، ۲۰۶.</ref>.

Msadeq در ‏۵ مارس ۲۰۲۳، ساعت ۰۵:۳۵

2023-03-05T05:35:46Z

نمایش تغییرات

Wasity: جایگزینی متن - 'دست' به 'دست'

2023-03-02T10:00:34Z

جایگزینی متن - 'دست' به 'دست'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲ مارس ۲۰۲۳، ساعت ۱۳:۳۰
خط ۴۳:		خط ۴۳:
	از [[اعجاز]]، علاوه بر [[علم کلام]] در [[علوم]] القرآن و کتاب‌های [[تفسیر قرآن]] نیز بحث می‌شود و در [[علم کلام]] هم در [[نبوت]] [[عامه]] و هم در [[نبوت خاصه]] مطرح گردیده است. در [[نبوت خاصه]] درباره [[معجزات]] [[پیامبر اسلام]] {{صل}} بحث می‌شود که مهم‌ترین آنها [[قرآن کریم]] است. درباره [[اعجاز قرآن]] علاوه بر بحث‌هایی که در کتاب‌های کلامی‌ و تفسیری شده کتاب‌های جداگانه‌ای نیز تألیف گردیده است.		از [[اعجاز]]، علاوه بر [[علم کلام]] در [[علوم]] القرآن و کتاب‌های [[تفسیر قرآن]] نیز بحث می‌شود و در [[علم کلام]] هم در [[نبوت]] [[عامه]] و هم در [[نبوت خاصه]] مطرح گردیده است. در [[نبوت خاصه]] درباره [[معجزات]] [[پیامبر اسلام]] {{صل}} بحث می‌شود که مهم‌ترین آنها [[قرآن کریم]] است. درباره [[اعجاز قرآن]] علاوه بر بحث‌هایی که در کتاب‌های کلامی‌ و تفسیری شده کتاب‌های جداگانه‌ای نیز تألیف گردیده است.

	اولین کسی که درباره [[اعجاز قرآن]] [[دست]] به تألیف زده، [[ابو عبیده معمر بن مثنی]] بوده، با این حال قدیمی‌ترین اثری که در این زمینه به دست ما رسیده، رساله بیان [[اعجاز]] القرآن نوشته، "ابو سلیمان محمد بن محمد بن ابراهیم بُستی" است<ref>علوم قرآنی، ص ۳۴۳.</ref>. از آن زمان تاکنون [[دانشمندان]] بزرگی از همه [[فرقه‌ها]] چه در کتاب‌های کلامی‌ و تفسیری و چه به صورت مستقل، مطالب [[ارزشمندی]] درباره [[اعجاز قرآن]] نوشته‌اند که کتاب‌های "الموضح عن جهة اعجاز القرآن" از [[سید مرتضی]]، "دلائل الاعجاز" از [[عبدالقاهر جرجانی]]، "الطراز فی أسرار البلاغة وحقائق الاعجاز" از [[یحیی بن حمزه علوی زیدی]] و در دوره معاصر "المعجزة الخالدة" تألیف [[هبة اللّه شهرستانی]]، "اعجا القرآن"، نوشته [[مصطفی صادق الرافعی]] از زمره آنها هستند<ref>[[محمد رضا بهدار\|بهدار، محمد جواد]]، [[اعجاز قرآن - بهدار (مقاله)\|مقاله «اعجاز قرآن»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]]، ص ۳۲۴-۳۳۰.</ref>.		اولین کسی که درباره [[اعجاز قرآن]] دست به تألیف زده، [[ابو عبیده معمر بن مثنی]] بوده، با این حال قدیمی‌ترین اثری که در این زمینه به دست ما رسیده، رساله بیان [[اعجاز]] القرآن نوشته، "ابو سلیمان محمد بن محمد بن ابراهیم بُستی" است<ref>علوم قرآنی، ص ۳۴۳.</ref>. از آن زمان تاکنون [[دانشمندان]] بزرگی از همه [[فرقه‌ها]] چه در کتاب‌های کلامی‌ و تفسیری و چه به صورت مستقل، مطالب [[ارزشمندی]] درباره [[اعجاز قرآن]] نوشته‌اند که کتاب‌های "الموضح عن جهة اعجاز القرآن" از [[سید مرتضی]]، "دلائل الاعجاز" از [[عبدالقاهر جرجانی]]، "الطراز فی أسرار البلاغة وحقائق الاعجاز" از [[یحیی بن حمزه علوی زیدی]] و در دوره معاصر "المعجزة الخالدة" تألیف [[هبة اللّه شهرستانی]]، "اعجا القرآن"، نوشته [[مصطفی صادق الرافعی]] از زمره آنها هستند<ref>[[محمد رضا بهدار\|بهدار، محمد جواد]]، [[اعجاز قرآن - بهدار (مقاله)\|مقاله «اعجاز قرآن»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]]، ص ۳۲۴-۳۳۰.</ref>.

	== نظریه صرفه ==		== نظریه صرفه ==

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۵ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۵۶
خط ۸:		خط ۸:
	سپس [[جاحظ]] به [[مخالفت]] با صرفه برخاست و با [[نگارش]] کتاب [[نظم‌ القرآن (کتاب)\|نظم‌ القرآن]]، به [[دفاع]] از نظریه [[اعجاز]] در [[نظم]] [[قرآن]] پرداخت<ref>اعجازالقرآن، رافعی، ص‌۲۷؛ الکشاف، ج‌۱، ص‌۲.</ref>.		سپس [[جاحظ]] به [[مخالفت]] با صرفه برخاست و با [[نگارش]] کتاب [[نظم‌ القرآن (کتاب)\|نظم‌ القرآن]]، به [[دفاع]] از نظریه [[اعجاز]] در [[نظم]] [[قرآن]] پرداخت<ref>اعجازالقرآن، رافعی، ص‌۲۷؛ الکشاف، ج‌۱، ص‌۲.</ref>.

	مطالعات در باب [[اعجاز قرآن]] تا زمان معاصر ادامه داشته و فارغ از [[منازعات]] [[کلامی]] و به‌طور گسترده‌تر مورد توجه قرار گرفته و یکی از مباحث زیربنایی و اصلی در حوزه [[علوم قرآنی]] قرار داده شده، با این تفاوت که قرآن‌پژوهان معاصر با [[بدیهی]] دانستن اصل [[اعجاز قرآن]]، به تحلیل و تبیین وجوه مختلف آن برآمده‌اند<ref>[[سید محمود دشتی]]، [[غلام علی عزیزی‌کیا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۳ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم ج۳]]، ~~ج ۳،~~ ص ۵۶۲.</ref>.		مطالعات در باب [[اعجاز قرآن]] تا زمان معاصر ادامه داشته و فارغ از [[منازعات]] [[کلامی]] و به‌طور گسترده‌تر مورد توجه قرار گرفته و یکی از مباحث زیربنایی و اصلی در حوزه [[علوم قرآنی]] قرار داده شده، با این تفاوت که قرآن‌پژوهان معاصر با [[بدیهی]] دانستن اصل [[اعجاز قرآن]]، به تحلیل و تبیین وجوه مختلف آن برآمده‌اند<ref>[[سید محمود دشتی]]، [[غلام علی عزیزی‌کیا]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۳ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم ج۳]]، ص ۵۶۲.</ref>.

	از [[اعجاز]]، علاوه بر [[علم کلام]] در "علوم القرآن" و کتاب‌های [[تفسیر قرآن]] نیز بحث می‌شود<ref>[[محمد رضا بهدار\|بهدار، محمد جواد]]، [[اعجاز قرآن - بهدار (مقاله)\|مقاله «اعجاز قرآن»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]]، ص ۳۲۴-۳۳۰.</ref>.		از [[اعجاز]]، علاوه بر [[علم کلام]] در "علوم القرآن" و کتاب‌های [[تفسیر قرآن]] نیز بحث می‌شود<ref>[[محمد رضا بهدار\|بهدار، محمد جواد]]، [[اعجاز قرآن - بهدار (مقاله)\|مقاله «اعجاز قرآن»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]]، ص ۳۲۴-۳۳۰.</ref>.