افزایش علم معصوم در حدیث - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* جستارهای وابسته */

2024-04-24T06:45:59Z

جستارهای وابسته

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۴ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۱۵
خط ۲۷۸:		خط ۲۷۸:
	== جستارهای وابسته ==		== جستارهای وابسته ==
	{{مدخل وابسته}}		{{مدخل وابسته}}
	* [[افزایش علم امام]]؛		* [[افزایش علم امام]]
	* [[افزایش علم پیامبر]]؛
	* [[افزایش علم پیامبر خاتم]]؛
	* [[افزایش علم ولی]]؛
	* [[افزایش علم وصی]]؛
	* [[افزایش علم اهل بیت]] {{عم}}؛
	* [[افزایش علم فاطمه زهرا]] {{س}}.
	{{پایان پرسش وابسته}}		{{پایان پرسش وابسته}}

Bahmani: /* اثبات ازدیاد علم امام با استناد به احادیث */

2024-04-24T06:44:38Z

اثبات ازدیاد علم امام با استناد به احادیث

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۴ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۱۴
خط ۷:		خط ۷:

	== اثبات ازدیاد علم امام با استناد به احادیث ==		== اثبات ازدیاد علم امام با استناد به احادیث ==
	مستندات [[حدیثی]] [[ازدیاد علم امام]] را می‌توان به دو بخش کلی تقسیم کرد؛ یکی احادیثی که به صورت مطابقی و مستقیم دلالت دارند و به [[صراحت]] بر این آموزه تأکید کرده‌اند. در این بخش، احادیثی را جای می‌دهیم که مشتمل بر واژه ازدیاد و مشتقات آن است. بخش دوم، احادیثی است که تصریح براین واژه ندارند و به صورت التزامی و غیرمستقیم شواهدی برای [[حقیقت]] ازدیاد علم امام محسوب می‌شوند. در این قسمت، به ارائه مستندات اصل مدعای ازدیاد علم امام در هر دو بخش خواهیم پرداخت<ref>[[محمد تقی یارمحمدیان\|یارمحمدیان، محمد تقی]]، [[ازدیاد علم امام از دیدگاه کتاب و سنت (کتاب)\|ازدیاد علم امام از دیدگاه کتاب و سنت]]، ص ۱۱۸.</ref>.		مستندات [[حدیثی]] [[ازدیاد علم امام]] را می‌توان به دو بخش کلی تقسیم کرد؛ یکی احادیثی که به صورت مطابقی و مستقیم دلالت دارند و به صراحت بر این آموزه تأکید کرده‌اند. در این بخش، احادیثی را جای می‌دهیم که مشتمل بر واژه ازدیاد و مشتقات آن است. بخش دوم، احادیثی است که تصریح براین واژه ندارند و به صورت التزامی و غیرمستقیم شواهدی برای [[حقیقت]] ازدیاد علم امام محسوب می‌شوند. در این قسمت، به ارائه مستندات اصل مدعای ازدیاد علم امام در هر دو بخش خواهیم پرداخت<ref>[[محمد تقی یارمحمدیان\|یارمحمدیان، محمد تقی]]، [[ازدیاد علم امام از دیدگاه کتاب و سنت (کتاب)\|ازدیاد علم امام از دیدگاه کتاب و سنت]]، ص ۱۱۸.</ref>.

	=== [[احادیث]] صریح و مستقیم ===		=== [[احادیث]] صریح و مستقیم ===

Bahmani: /* پانویس */

2024-03-18T06:03:16Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۰۹:۳۳
خط ۳۰۲:		خط ۳۰۲:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده:علم معصوم]]		[[رده:افزایش علم معصوم]]

Bahmani: /* پانویس */

2023-11-11T07:45:10Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ نوامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۱:۱۵
خط ۳۰۲:		خط ۳۰۲:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده:~~افزایش~~ علم معصوم]]		[[رده:علم معصوم]]

Bahmani: /* احادیث نسبت‌سنجی بین علوم وراثتی و علم افزون */

2023-11-11T07:42:53Z

احادیث نسبت‌سنجی بین علوم وراثتی و علم افزون

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ نوامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۱:۱۲
خط ۷۲:		خط ۷۲:
	در این [[روایات]] سخن از [[علم امام]] و اینکه چون [[امام]] محدَّث است بر علوم فراوانی اشراف دارد، مطرح است. از این رو، باید گفت در فرایند [[تحدیث]]، [[افزایش علم امام]] روی می‌دهد. باید توجه داشت، از آنجا که [[مقام]] تحدیث قید زمانی ندارد و امام در همه [[عمر]] خویش، حائز این مقام است، علم امام همواره در حال افزایش است. نکته قابل توجه آنکه، اگرچه می‌توان تحدیث را نوعی از چگونگی تلقی علم افزون قلمداد کرد و این دسته از [[احادیث]] را در گروه پیشین جای داد، ولی وجه تفکیک این دو دسته آن است که ما در [[مقام]] تفکیک و دسته‌بندی [[احادیث]] به لحاظ [[ازدیاد علم امام]] هستیم، نه در مقام دسته‌بندی آنها از لحاظ محتوای دیگر. احادیث [[تحدیث]] یک گروه از احادیث مستقل‌اند که در آنها روی مقام تحدیث [[ملائکه]] با [[امام]]، تأکید شده و گاهی در آنها اشاره به [[نقر و نکت]] هم شده است؛ ولی احادیث نقر و نکت، احادیث جداگانه‌ای می‌باشند که غالباً در آنها پای [[فرشتگان]] در میان نیست و [[خداوند]] [[علم]] را در [[قلب]] امام [[الهام]] می‌نماید<ref>[[محمد تقی یارمحمدیان\|یارمحمدیان، محمد تقی]]، [[ازدیاد علم امام از دیدگاه کتاب و سنت (کتاب)\|ازدیاد علم امام از دیدگاه کتاب و سنت]]، ص ۱۳۸.</ref>.		در این [[روایات]] سخن از [[علم امام]] و اینکه چون [[امام]] محدَّث است بر علوم فراوانی اشراف دارد، مطرح است. از این رو، باید گفت در فرایند [[تحدیث]]، [[افزایش علم امام]] روی می‌دهد. باید توجه داشت، از آنجا که [[مقام]] تحدیث قید زمانی ندارد و امام در همه [[عمر]] خویش، حائز این مقام است، علم امام همواره در حال افزایش است. نکته قابل توجه آنکه، اگرچه می‌توان تحدیث را نوعی از چگونگی تلقی علم افزون قلمداد کرد و این دسته از [[احادیث]] را در گروه پیشین جای داد، ولی وجه تفکیک این دو دسته آن است که ما در [[مقام]] تفکیک و دسته‌بندی [[احادیث]] به لحاظ [[ازدیاد علم امام]] هستیم، نه در مقام دسته‌بندی آنها از لحاظ محتوای دیگر. احادیث [[تحدیث]] یک گروه از احادیث مستقل‌اند که در آنها روی مقام تحدیث [[ملائکه]] با [[امام]]، تأکید شده و گاهی در آنها اشاره به [[نقر و نکت]] هم شده است؛ ولی احادیث نقر و نکت، احادیث جداگانه‌ای می‌باشند که غالباً در آنها پای [[فرشتگان]] در میان نیست و [[خداوند]] [[علم]] را در [[قلب]] امام [[الهام]] می‌نماید<ref>[[محمد تقی یارمحمدیان\|یارمحمدیان، محمد تقی]]، [[ازدیاد علم امام از دیدگاه کتاب و سنت (کتاب)\|ازدیاد علم امام از دیدگاه کتاب و سنت]]، ص ۱۳۸.</ref>.

	==== احادیث نسبت‌سنجی بین [[علوم وراثتی]] و علم افزون ====		==== احادیث نسبت‌سنجی بین علوم وراثتی و علم افزون ====
	این گونه از احادیث، خطی میان [[علوم]] موجود و علم افزونِ امام کشیده‌اند و آن دو را از یکدیگر متمایز ساخته‌اند و سپس به نسبت‌سنجی میان آن دو پرداخته‌اند. در پاره‌ای از این احادیث، علوم موجود امام با همه گستردگی‌اش، در برابر علم افزون او، [[علمی]] اندک شمرده شده است<ref>قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر، ج۱، ص۹۶.</ref>. پاره‌ای دیگر از احادیث مذکور، اساساً از علوم وراثتی و موجود نزد امام، [[نفی]] علم کرده و تصریح می‌کند که اینها علم نیستند و تنها آثار به جای مانده از پیشینیان‌اند و [[علم امام]] منحصر در علم افزون است<ref>صفار، محمد بن حسن، بصائرالدرجات، ص۱۳۵، ح۱ و ص۱۳۸، ح۱۵ و ص۳۲۵؛ کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۱، ص۲۳۹؛ صدوق، محمد بن علی، خصال، ج۲، ص۶۴۷.</ref>. طبق این‌گونه [[حدیثی]] نیز ازدیاد علم امام به [[اثبات]] می‌رسد؛ بلکه بنا بر این گروه از احادیث، علوم وراثتی، [[علم خاص امام]] محسوب نمی‌شود و تنها علم افزون، [[علم حقیقی]] امام است. از آنجا که این گروه حدیثی، از اهمیت ویژه‌ای در معرفی علم افزون به عنوان علم اصلی و حقیقی امام برخوردار است، به طرح چند نمونه از آنها می‌پردازیم:		این گونه از احادیث، خطی میان [[علوم]] موجود و علم افزونِ امام کشیده‌اند و آن دو را از یکدیگر متمایز ساخته‌اند و سپس به نسبت‌سنجی میان آن دو پرداخته‌اند. در پاره‌ای از این احادیث، علوم موجود امام با همه گستردگی‌اش، در برابر علم افزون او، [[علمی]] اندک شمرده شده است<ref>قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر، ج۱، ص۹۶.</ref>. پاره‌ای دیگر از احادیث مذکور، اساساً از علوم وراثتی و موجود نزد امام، [[نفی]] علم کرده و تصریح می‌کند که اینها علم نیستند و تنها آثار به جای مانده از پیشینیان‌اند و [[علم امام]] منحصر در علم افزون است<ref>صفار، محمد بن حسن، بصائرالدرجات، ص۱۳۵، ح۱ و ص۱۳۸، ح۱۵ و ص۳۲۵؛ کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۱، ص۲۳۹؛ صدوق، محمد بن علی، خصال، ج۲، ص۶۴۷.</ref>. طبق این‌گونه [[حدیثی]] نیز ازدیاد علم امام به [[اثبات]] می‌رسد؛ بلکه بنا بر این گروه از احادیث، علوم وراثتی، [[علم خاص امام]] محسوب نمی‌شود و تنها علم افزون، [[علم حقیقی]] امام است. از آنجا که این گروه حدیثی، از اهمیت ویژه‌ای در معرفی علم افزون به عنوان علم اصلی و حقیقی امام برخوردار است، به طرح چند نمونه از آنها می‌پردازیم:

Bahmani: /* احادیث باریابی ملائکه به محضر امام */

2023-11-11T07:42:31Z

احادیث باریابی ملائکه به محضر امام

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ نوامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۱:۱۲
خط ۱۳۲:		خط ۱۳۲:
	چشمه وقتی همواره جوشان و جاری است که به منبع آبی متصل باشد که همواره آب‌های آسمانی آن منبع را پُر کنند؛ وگرنه چشمه از جوشش می‌افتد و می‌خشکد. ویژگی چشمه‌ای که در این احادیث بیان شده آن است که به امر [[پروردگار]]، دوام دارد و هیچ پایان و یا قطع شدنی برای آن متصور نیست؛ زیرا به [[منبع علم]] بی‌پایان [[الهی]] متصل است. شکی نیست، در احادیثی که قید [[علم]] وجود ندارد<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۱، ص۱۸۴.</ref>، منقطع نشدن [[امامان]] به معنای پایان‌ناپذیری ایشان نیست و چنین تعبیری بدان معنا نیست که همواره بر [[تعداد امامان]] افزوده می‌شود، بلکه مراد آن است که علم آنان همواره و دائماً از سوی خداوند [[منان]] افزایش می‌یابد. در این [[حدیث]] که کاملاً همسو با احادیث بدون قید علم است، به این معنا تصریح شده است. این [[روایت]]، [[اهل بیت]] {{عم}} را چشمه صافی معرفی می‌نماید که به واسطه علم خداوند در حال جریان است و هیچ تمام شدن و انقطاعی در آن نیست. جریان دائمی این چشمه که به [[علم الهی]] متصل است، نیاز به افزایش دائمی [[علم امام]] از طرف [[خداوند]] دارد<ref>[[محمد تقی یارمحمدیان\|یارمحمدیان، محمد تقی]]، [[ازدیاد علم امام از دیدگاه کتاب و سنت (کتاب)\|ازدیاد علم امام از دیدگاه کتاب و سنت]]، ص ۱۵۱-۱۸۶.</ref>.		چشمه وقتی همواره جوشان و جاری است که به منبع آبی متصل باشد که همواره آب‌های آسمانی آن منبع را پُر کنند؛ وگرنه چشمه از جوشش می‌افتد و می‌خشکد. ویژگی چشمه‌ای که در این احادیث بیان شده آن است که به امر [[پروردگار]]، دوام دارد و هیچ پایان و یا قطع شدنی برای آن متصور نیست؛ زیرا به [[منبع علم]] بی‌پایان [[الهی]] متصل است. شکی نیست، در احادیثی که قید [[علم]] وجود ندارد<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۱، ص۱۸۴.</ref>، منقطع نشدن [[امامان]] به معنای پایان‌ناپذیری ایشان نیست و چنین تعبیری بدان معنا نیست که همواره بر [[تعداد امامان]] افزوده می‌شود، بلکه مراد آن است که علم آنان همواره و دائماً از سوی خداوند [[منان]] افزایش می‌یابد. در این [[حدیث]] که کاملاً همسو با احادیث بدون قید علم است، به این معنا تصریح شده است. این [[روایت]]، [[اهل بیت]] {{عم}} را چشمه صافی معرفی می‌نماید که به واسطه علم خداوند در حال جریان است و هیچ تمام شدن و انقطاعی در آن نیست. جریان دائمی این چشمه که به [[علم الهی]] متصل است، نیاز به افزایش دائمی [[علم امام]] از طرف [[خداوند]] دارد<ref>[[محمد تقی یارمحمدیان\|یارمحمدیان، محمد تقی]]، [[ازدیاد علم امام از دیدگاه کتاب و سنت (کتاب)\|ازدیاد علم امام از دیدگاه کتاب و سنت]]، ص ۱۵۱-۱۸۶.</ref>.

	==== [[احادیث]] باریابی [[ملائکه]] به [[محضر امام]] ====		==== [[احادیث]] باریابی [[ملائکه]] به محضر امام ====
	در این گونه [[حدیثی]]، [[اهل بیت]] {{عم}} به ما آموخته‌اند که ملائکه همواره به محضر امام شرفیاب می‌شوند. به این سه [[حدیث]] توجه کنید:		در این گونه [[حدیثی]]، [[اهل بیت]] {{عم}} به ما آموخته‌اند که ملائکه همواره به محضر امام شرفیاب می‌شوند. به این سه [[حدیث]] توجه کنید:
	# مِسمَع کِرْدِین که از [[بیماری]] گوارشی [[رنج]] می‌برد و به همین خاطر سعی می‌کرد در طول شبانه [[روز]] یک [[وعده]] بیشتر [[غذا]] نخورد، می‌گوید: من هرگاه نزد [[امام صادق]] {{ع}} غذا می‌خوردم، بیماری‌ام عود نمی‌کرد و به من آزاری نمی‌رساند. وقتی این را به [[امام]] عرض کردم، ایشان فرمودند: "ای اباسیار، تو غذای گروه صالحی را می‌خوری که [[فرشتگان]] با آنان، روی فرششان [[مصافحه]] می‌کنند. عرض کردم: برای شما آشکار هم می‌شوند؟ حضرت دست خود را بر یکی از کودکانش کشید و فرمود: آنان نسبت به [[کودکان]] ما از خود ما مهربان‌ترند"<ref>{{متن حدیث\|عَنْ مِسْمَعٍ كِرْدِينٍ الْبَصْرِيِّ قَالَ:... فَقَالَ يَا أَبَا سَيَّارٍ إِنَّكَ تَأْكُلُ طَعَامَ قَوْمٍ‏ صَالِحِينَ‏ تُصَافِحُهُمُ الْمَلَائِكَةُ عَلَى فُرُشِهِمْ قَالَ قُلْتُ وَ يَظْهَرُونَ لَكُمْ قَالَ فَمَسَحَ يَدَهُ عَلَى بَعْضِ صِبْيَانِهِ فَقَالَ هُمْ أَلْطَفُ بِصِبْيَانِنَا مِنَّا بِهِمْ}}؛ کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۱، ص۳۹۳.</ref>.		# مِسمَع کِرْدِین که از [[بیماری]] گوارشی [[رنج]] می‌برد و به همین خاطر سعی می‌کرد در طول شبانه [[روز]] یک [[وعده]] بیشتر [[غذا]] نخورد، می‌گوید: من هرگاه نزد [[امام صادق]] {{ع}} غذا می‌خوردم، بیماری‌ام عود نمی‌کرد و به من آزاری نمی‌رساند. وقتی این را به [[امام]] عرض کردم، ایشان فرمودند: "ای اباسیار، تو غذای گروه صالحی را می‌خوری که [[فرشتگان]] با آنان، روی فرششان [[مصافحه]] می‌کنند. عرض کردم: برای شما آشکار هم می‌شوند؟ حضرت دست خود را بر یکی از کودکانش کشید و فرمود: آنان نسبت به [[کودکان]] ما از خود ما مهربان‌ترند"<ref>{{متن حدیث\|عَنْ مِسْمَعٍ كِرْدِينٍ الْبَصْرِيِّ قَالَ:... فَقَالَ يَا أَبَا سَيَّارٍ إِنَّكَ تَأْكُلُ طَعَامَ قَوْمٍ‏ صَالِحِينَ‏ تُصَافِحُهُمُ الْمَلَائِكَةُ عَلَى فُرُشِهِمْ قَالَ قُلْتُ وَ يَظْهَرُونَ لَكُمْ قَالَ فَمَسَحَ يَدَهُ عَلَى بَعْضِ صِبْيَانِهِ فَقَالَ هُمْ أَلْطَفُ بِصِبْيَانِنَا مِنَّا بِهِمْ}}؛ کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۱، ص۳۹۳.</ref>.

Bahmani: /* احادیث رخداد ازدیاد علم به صورت عملی */

2023-11-11T07:42:12Z

احادیث رخداد ازدیاد علم به صورت عملی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ نوامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۱:۱۲
خط ۱۷۷:		خط ۱۷۷:
	با توجه به این معنا، فاعل و تعلیم دهنده این علم به امام، کسی جز [[خدای متعال]] نیست. این تعلیم ـ که یا به واسطه [[فرشته]] است و یا خدای متعال مستقیماً به صورت [[نکت]] و [[نقر]]، علم لازم را به امام [[الهام]] می‌کند ـ همان [[افزایش علم امام]] است. نکته قابل اشاره این است که بر اساس این گروه [[حدیثی]]، رویداد [[ازدیاد علم امام]] جریانی دوسویه است. فرایند این رویداد گاه بنا به نیاز، درخواست و مشیت امام از سوی امام آغاز می‌گردد و گاه بنا به [[حکمت]]، اراده و [[مشیت خداوند]] از سوی خداوند آغاز می‌شود. برخی از گونه‌های حدیثی یاد شده، مانند همین گونه، نوع نخست را بیان می‌دارند و برخی از گونه‌ها، مانند احادیث [[شب قدر]]، قسم دوم را بیان می‌کنند. به این [[حدیث]] دقت کنید: [[اسحاق]] حریری [یا جریری] گفته که نزد امام صادق {{ع}} بودم؛ شنیدم که می‌فرمود: "قطعاً خداوند [[ستونی از نور]] دارد که آن را از همه آفریده‌ها پنهان داشته است. یک سر آن نزد [[خدا]]ست و سر دیگران در گوش [[امام]]. پس هر گاه [[خداوند]] چیزی را [[اراده]] کند، فوری آن را در گوش امام [[وحی]] می‌کند"<ref>{{متن حدیث\|عَنْ إِسْحَاقَ الْحَرِيرِيِّ قَالَ: كُنْتُ عِنْدَ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ {{ع}} فَسَمِعْتُهُ وَ هُوَ يَقُولُ إِنَّ لِلَّهِ عَمُوداً مِنْ‏ نُورٍ حَجَبَهُ‏ اللَّهُ‏ عَنْ جَمِيعِ الْخَلَائِقِ طَرَفُهُ عِنْدَ اللَّهِ وَ طَرَفُهُ الْآخَرُ فِي أُذُنِ الْإِمَامِ فَإِذَا أَرَادَ اللَّهُ شَيْئاً أَوْحَاهُ فِي أُذُنِ الْإِمَامِ}}؛ صفار، محمد بن حسن، بصائر الدرجات، ص۴۳۹.</ref><ref>[[محمد تقی یارمحمدیان\|یارمحمدیان، محمد تقی]]، [[ازدیاد علم امام از دیدگاه کتاب و سنت (کتاب)\|ازدیاد علم امام از دیدگاه کتاب و سنت]]، ص ۱۵۱-۱۸۶.</ref>		با توجه به این معنا، فاعل و تعلیم دهنده این علم به امام، کسی جز [[خدای متعال]] نیست. این تعلیم ـ که یا به واسطه [[فرشته]] است و یا خدای متعال مستقیماً به صورت [[نکت]] و [[نقر]]، علم لازم را به امام [[الهام]] می‌کند ـ همان [[افزایش علم امام]] است. نکته قابل اشاره این است که بر اساس این گروه [[حدیثی]]، رویداد [[ازدیاد علم امام]] جریانی دوسویه است. فرایند این رویداد گاه بنا به نیاز، درخواست و مشیت امام از سوی امام آغاز می‌گردد و گاه بنا به [[حکمت]]، اراده و [[مشیت خداوند]] از سوی خداوند آغاز می‌شود. برخی از گونه‌های حدیثی یاد شده، مانند همین گونه، نوع نخست را بیان می‌دارند و برخی از گونه‌ها، مانند احادیث [[شب قدر]]، قسم دوم را بیان می‌کنند. به این [[حدیث]] دقت کنید: [[اسحاق]] حریری [یا جریری] گفته که نزد امام صادق {{ع}} بودم؛ شنیدم که می‌فرمود: "قطعاً خداوند [[ستونی از نور]] دارد که آن را از همه آفریده‌ها پنهان داشته است. یک سر آن نزد [[خدا]]ست و سر دیگران در گوش [[امام]]. پس هر گاه [[خداوند]] چیزی را [[اراده]] کند، فوری آن را در گوش امام [[وحی]] می‌کند"<ref>{{متن حدیث\|عَنْ إِسْحَاقَ الْحَرِيرِيِّ قَالَ: كُنْتُ عِنْدَ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ {{ع}} فَسَمِعْتُهُ وَ هُوَ يَقُولُ إِنَّ لِلَّهِ عَمُوداً مِنْ‏ نُورٍ حَجَبَهُ‏ اللَّهُ‏ عَنْ جَمِيعِ الْخَلَائِقِ طَرَفُهُ عِنْدَ اللَّهِ وَ طَرَفُهُ الْآخَرُ فِي أُذُنِ الْإِمَامِ فَإِذَا أَرَادَ اللَّهُ شَيْئاً أَوْحَاهُ فِي أُذُنِ الْإِمَامِ}}؛ صفار، محمد بن حسن، بصائر الدرجات، ص۴۳۹.</ref><ref>[[محمد تقی یارمحمدیان\|یارمحمدیان، محمد تقی]]، [[ازدیاد علم امام از دیدگاه کتاب و سنت (کتاب)\|ازدیاد علم امام از دیدگاه کتاب و سنت]]، ص ۱۵۱-۱۸۶.</ref>

	==== [[احادیث]] رخداد [[ازدیاد علم]] به صورت عملی ====		==== [[احادیث]] رخداد ازدیاد علم به صورت عملی ====
	در بین [[آیات قرآن]] و منابع [[حدیث]]، گزارشاتی وجود دارد که نشان می‌دهد، به صورت جزئی در وقایعی خاص، خبرها و علومی برای [[اهل بیت]] {{عم}} به ویژه [[پیامبر اکرم]] {{صل}} آورده شده است؛ مانند اخباری که خداوند برای پیش‌گیری از دسیسه‌های [[منافقان]]، به آن حضرت می‌داد. آیاتی که در پی می‌آید، بیانگر برخی از این خبرهاست: {{متن قرآن\|يَعْتَذِرُونَ إِلَيْكُمْ إِذَا رَجَعْتُمْ إِلَيْهِمْ قُلْ لَا تَعْتَذِرُوا لَنْ نُؤْمِنَ لَكُمْ قَدْ نَبَّأَنَا اللَّهُ مِنْ أَخْبَارِكُمْ...}}<ref>«چون نزد آنان باز گردید، برای شما عذر می‌آورند؛ بگو عذر نیاورید که هرگز باورتان نخواهیم داشت؛ خداوند ما را از اخبار شما آگاه کرده است.».. سوره توبه، آیه ۹۴.</ref>، {{متن قرآن\|وَإِذْ أَسَرَّ النَّبِيُّ إِلَى بَعْضِ أَزْوَاجِهِ حَدِيثًا فَلَمَّا نَبَّأَتْ بِهِ وَأَظْهَرَهُ اللَّهُ عَلَيْهِ عَرَّفَ بَعْضَهُ وَأَعْرَضَ عَنْ بَعْضٍ فَلَمَّا نَبَّأَهَا بِهِ قَالَتْ مَنْ أَنْبَأَكَ هَذَا قَالَ نَبَّأَنِيَ الْعَلِيمُ الْخَبِيرُ}}<ref>«و آنگاه که پیامبر به یکی از همسرانش سخنی را، نهانی گفت و چون او آن را (به همسر دیگر) خبر داد و خداوند پیامبر را از آن آگاه کرد وی بخشی از آن را (به همسران خود) گفت و در (گفتن) بخشی دیگر خودداری ورزید، پس هنگامی که (پیامبر) آن (همسر رازگشا) را از این (امر) باخبر ساخت (همسر) گفت: چه کسی تو را از این (رازگشایی من) آگاه کرد؟ (پیامبر) گفت: خداوند دانای آگاه مرا با خبر ساخت» سوره تحریم، آیه ۳.</ref>، {{متن قرآن\|وَإِذْ يَمْكُرُ بِكَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِيُثْبِتُوكَ أَوْ يَقْتُلُوكَ أَوْ يُخْرِجُوكَ وَيَمْكُرُونَ وَيَمْكُرُ اللَّهُ وَاللَّهُ خَيْرُ الْمَاكِرِينَ}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که کافران با تو نیرنگ می‌باختند تا تو را بازداشت کنند یا بکشند یا بیرون رانند، آنان نیرنگ می‌باختند و خداوند تدبیر می‌کرد و خداوند بهترین تدبیر کنندگان است» سوره انفال، آیه ۳۰.</ref>.		در بین [[آیات قرآن]] و منابع [[حدیث]]، گزارشاتی وجود دارد که نشان می‌دهد، به صورت جزئی در وقایعی خاص، خبرها و علومی برای [[اهل بیت]] {{عم}} به ویژه [[پیامبر اکرم]] {{صل}} آورده شده است؛ مانند اخباری که خداوند برای پیش‌گیری از دسیسه‌های [[منافقان]]، به آن حضرت می‌داد. آیاتی که در پی می‌آید، بیانگر برخی از این خبرهاست: {{متن قرآن\|يَعْتَذِرُونَ إِلَيْكُمْ إِذَا رَجَعْتُمْ إِلَيْهِمْ قُلْ لَا تَعْتَذِرُوا لَنْ نُؤْمِنَ لَكُمْ قَدْ نَبَّأَنَا اللَّهُ مِنْ أَخْبَارِكُمْ...}}<ref>«چون نزد آنان باز گردید، برای شما عذر می‌آورند؛ بگو عذر نیاورید که هرگز باورتان نخواهیم داشت؛ خداوند ما را از اخبار شما آگاه کرده است.».. سوره توبه، آیه ۹۴.</ref>، {{متن قرآن\|وَإِذْ أَسَرَّ النَّبِيُّ إِلَى بَعْضِ أَزْوَاجِهِ حَدِيثًا فَلَمَّا نَبَّأَتْ بِهِ وَأَظْهَرَهُ اللَّهُ عَلَيْهِ عَرَّفَ بَعْضَهُ وَأَعْرَضَ عَنْ بَعْضٍ فَلَمَّا نَبَّأَهَا بِهِ قَالَتْ مَنْ أَنْبَأَكَ هَذَا قَالَ نَبَّأَنِيَ الْعَلِيمُ الْخَبِيرُ}}<ref>«و آنگاه که پیامبر به یکی از همسرانش سخنی را، نهانی گفت و چون او آن را (به همسر دیگر) خبر داد و خداوند پیامبر را از آن آگاه کرد وی بخشی از آن را (به همسران خود) گفت و در (گفتن) بخشی دیگر خودداری ورزید، پس هنگامی که (پیامبر) آن (همسر رازگشا) را از این (امر) باخبر ساخت (همسر) گفت: چه کسی تو را از این (رازگشایی من) آگاه کرد؟ (پیامبر) گفت: خداوند دانای آگاه مرا با خبر ساخت» سوره تحریم، آیه ۳.</ref>، {{متن قرآن\|وَإِذْ يَمْكُرُ بِكَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِيُثْبِتُوكَ أَوْ يَقْتُلُوكَ أَوْ يُخْرِجُوكَ وَيَمْكُرُونَ وَيَمْكُرُ اللَّهُ وَاللَّهُ خَيْرُ الْمَاكِرِينَ}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که کافران با تو نیرنگ می‌باختند تا تو را بازداشت کنند یا بکشند یا بیرون رانند، آنان نیرنگ می‌باختند و خداوند تدبیر می‌کرد و خداوند بهترین تدبیر کنندگان است» سوره انفال، آیه ۳۰.</ref>.

Bahmani: /* افزایش‌پذیری علوم برگزیدگان در کمالات معنوی */

2023-11-11T07:41:45Z

افزایش‌پذیری علوم برگزیدگان در کمالات معنوی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ نوامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۱:۱۱
خط ۲۶۰:		خط ۲۶۰:
	در روایتی دیگر بیان شده است که افزایش علوم ائمه {{عم}} نسبت به امام پیشین، در غیر موضوع [[حلال و حرام]] است. در این روایت آمده است که [[راوی]] از [[امام صادق]] {{ع}} از محتوای علومی که برای ایشان افزوده می‌شود، پرسید. آن حضرت به [[صراحت]] بیان کرده‌اند که [[خداوند]] [[حلال و حرام]] را به طور کامل بر پیامبرش نازل کرده است و در این حوزه چیزی بر [[دانش امام]] افزوده نمی‌شود. بنا بر این [[روایت]]، [[امام]] به سؤال [[راوی]] از موضوع دانشی که بر [[علوم ائمه]] افزوده می‌شود، به طور کلی و مبهم پاسخ دادند و فرمودند: (این افزایش) در امور دیگر، غیر از حلال و حرام است<ref>ر.ک: محمد بن حسن صفار، بصائر الدرجات، ص۳۹۳؛ محمد بن محمد مفید، الاختصاص، ص۳۱۳.</ref>. در روایتی، مصداق افزایش در [[علم ائمه]] {{عم}}، [[علم]] به منایا و [[بلایا]] و [[فصل الخطاب]] معرفی شده است<ref>فرات بن ابراهیم فرات کوفی، تفسیر فرات الکوفی، ص۱۴۵: {{متن حدیث\|فَهِيَ الزِّيَادَةُ الَّتِي عِنْدَنَا مِنَ الْعِلْمِ الَّذِي لَمْ يَكُنْ عِنْدَ أَحَدٍ مِنَ الْأَوْصِيَاءِ وَ الْأَنْبِيَاءِ وَ لَا ذُرِّيَّةِ الْأَنْبِيَاءِ غَيْرِنَا فَهَذَا [فبهذا] الْعِلْمُ عِلْمُنَا الْبَلَايَا وَ الْمَنَايَا وَ فَصْلَ الْخِطابِ‌}}؛ اگر چه در این روایت، این افزایش نسبت به پیامبران و اوصیای آنان سنجیده شده و میان ائمه {{عم}} مشترک است، اما به نظر می‌رسد با توجه به متغیر بودن علم بلایا، منایا و فصل الخطاب، این مسئله درباره تمایز دانشی خود ائمه {{عم}} نیز صادق است.</ref>.<ref>[[سید علی هاشمی (زاده ۱۳۵۲)\|هاشمی، سید علی]]، [[ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی (کتاب)\|ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی]] ص ۳۳۲.</ref>		در روایتی دیگر بیان شده است که افزایش علوم ائمه {{عم}} نسبت به امام پیشین، در غیر موضوع [[حلال و حرام]] است. در این روایت آمده است که [[راوی]] از [[امام صادق]] {{ع}} از محتوای علومی که برای ایشان افزوده می‌شود، پرسید. آن حضرت به [[صراحت]] بیان کرده‌اند که [[خداوند]] [[حلال و حرام]] را به طور کامل بر پیامبرش نازل کرده است و در این حوزه چیزی بر [[دانش امام]] افزوده نمی‌شود. بنا بر این [[روایت]]، [[امام]] به سؤال [[راوی]] از موضوع دانشی که بر [[علوم ائمه]] افزوده می‌شود، به طور کلی و مبهم پاسخ دادند و فرمودند: (این افزایش) در امور دیگر، غیر از حلال و حرام است<ref>ر.ک: محمد بن حسن صفار، بصائر الدرجات، ص۳۹۳؛ محمد بن محمد مفید، الاختصاص، ص۳۱۳.</ref>. در روایتی، مصداق افزایش در [[علم ائمه]] {{عم}}، [[علم]] به منایا و [[بلایا]] و [[فصل الخطاب]] معرفی شده است<ref>فرات بن ابراهیم فرات کوفی، تفسیر فرات الکوفی، ص۱۴۵: {{متن حدیث\|فَهِيَ الزِّيَادَةُ الَّتِي عِنْدَنَا مِنَ الْعِلْمِ الَّذِي لَمْ يَكُنْ عِنْدَ أَحَدٍ مِنَ الْأَوْصِيَاءِ وَ الْأَنْبِيَاءِ وَ لَا ذُرِّيَّةِ الْأَنْبِيَاءِ غَيْرِنَا فَهَذَا [فبهذا] الْعِلْمُ عِلْمُنَا الْبَلَايَا وَ الْمَنَايَا وَ فَصْلَ الْخِطابِ‌}}؛ اگر چه در این روایت، این افزایش نسبت به پیامبران و اوصیای آنان سنجیده شده و میان ائمه {{عم}} مشترک است، اما به نظر می‌رسد با توجه به متغیر بودن علم بلایا، منایا و فصل الخطاب، این مسئله درباره تمایز دانشی خود ائمه {{عم}} نیز صادق است.</ref>.<ref>[[سید علی هاشمی (زاده ۱۳۵۲)\|هاشمی، سید علی]]، [[ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی (کتاب)\|ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی]] ص ۳۳۲.</ref>

	== افزایش‌پذیری علوم برگزیدگان در [[کمالات معنوی]] ==		== افزایش‌پذیری علوم برگزیدگان در کمالات معنوی ==
	احتمال دیگر در بحث افزایش‌پذیری علوم ائمه {{عم}} آن است که این افزایش در [[معارف]] [[معنوی]] و کمالی باشد؛ زیرا [[اهل بیت]] {{عم}} اگر چه به درجاتی از [[معرفت خداوند]] رسیده‌اند که غیر آنان نرسیده‌اند، اما از آنجا که [[کمالات الهی]] نامتناهی است، معارف مرتبط با آن نیز نامتناهی است. از همین روست که حتی [[رسول خدا]] {{صل}} که از بالاترین درجات [[تقرب به خداوند]] برخوردار است، می‌فرمایند: {{متن قرآن\|رَبِّ زِدْنِي عِلْمًا}}<ref>«پروردگارا! بر دانش من بیفزای!» سوره طه، آیه ۱۱۴.</ref>. روشن است که نمی‌توان [[معتقد]] شد [[اعمال]] [[ائمه]] {{عم}} در [[تقرب]] آنان به خداوند تأثیری ندارند و آنان در [[طول عمر]] شریفشان درجاتی از کمال را طی نمی‌کنند<ref>ر.ک: محمدباقر مجلسی، بحارالأنوار، ج۲۶، ص۲۱.</ref>.		احتمال دیگر در بحث افزایش‌پذیری علوم ائمه {{عم}} آن است که این افزایش در معارف [[معنوی]] و کمالی باشد؛ زیرا [[اهل بیت]] {{عم}} اگر چه به درجاتی از [[معرفت خداوند]] رسیده‌اند که غیر آنان نرسیده‌اند، اما از آنجا که کمالات الهی نامتناهی است، معارف مرتبط با آن نیز نامتناهی است. از همین روست که حتی [[رسول خدا]] {{صل}} که از بالاترین درجات [[تقرب به خداوند]] برخوردار است، می‌فرمایند: {{متن قرآن\|رَبِّ زِدْنِي عِلْمًا}}<ref>«پروردگارا! بر دانش من بیفزای!» سوره طه، آیه ۱۱۴.</ref>. روشن است که نمی‌توان [[معتقد]] شد [[اعمال]] [[ائمه]] {{عم}} در [[تقرب]] آنان به خداوند تأثیری ندارند و آنان در [[طول عمر]] شریفشان درجاتی از کمال را طی نمی‌کنند<ref>ر.ک: محمدباقر مجلسی، بحارالأنوار، ج۲۶، ص۲۱.</ref>.

	تفاوت مراتب معنوی [[پیامبر اکرم]] {{صل}} و ائمه {{عم}} با یکدیگر، مؤید همین مطلب است. [[پیامبر اکرم]] {{صل}} به نزدیک‌ترین [[مقام]] به [[خداوند متعال]] باریافتند که دیگران، حتی [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} به آن مقام نرسیدند. [[خداوند]] درباره [[پیامبر]] {{صل}} می‌فرماید: {{متن قرآن\|ثُمَّ دَنَا فَتَدَلَّى * فَكَانَ قَابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنَى}}<ref>«سپس نزدیک شد و فروتر آمد * آنگاه (میان او و پیامبر) به اندازه دو کمان یا نزدیک‌تر رسید» سوره نجم، آیه ۸-۹.</ref>. امیرالمؤمنین {{ع}} هم که [[شاگرد]] آن [[حضرت]] است، خود را این گونه توصیف می‌کند: {{متن حدیث\|إِنَّمَا أَنَا عَبْدٌ مِنْ عَبِيدِ مُحَمَّدٍ {{صل}}}}<ref>من بنده‌ای از بندگان محمد {{صل}} هستم (محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۲۲۵)، سند این روایت، صحیح است.</ref>. از همین روی، در روایاتی که از [[تساوی]] [[علمی]] [[ائمه]] {{عم}} سخن به میان آمده، [[تذکر]] داده شده است که پیامبر اکرم {{صل}} و امیرالمؤمنین {{ع}} [[برتری]] ویژه خود را دارند<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۶۸۸: {{متن حدیث\|نَحْنُ فِي الْأَمْرِ وَ الْفَهْمِ وَ الْحَلَالِ وَ الْحَرَامِ نَجْرِي مَجْرًى وَاحِداً فَأَمَّا رَسُولُ اللَّهِ {{صل}} وَ عَلِيٌّ {{ع}} فَلَهُمَا فَضْلُهُمَا}}؛ سند این روایت، صحیح است. همچنین ر.ک: عبد الله بن جعفر حمیری، قرب الإسناد، ص۳۵۱؛ محمد بن حسن صفار، بصائرالدرجات، ص۴۸۰.</ref>. این مراتب از کمال، [[علوم حضوری]] و [[شهودی]] متناسب خود را می‌طلبند و [[دانش]] ائمه {{عم}} در مراتب بالای چنین علومی با هم متفاوت است؛ هر چند در مراتبی از این [[علوم]] با یکدیگر مساوی‌اند و تمام نیازهای [[مردم]] برای [[هدایت]] یافتن، در این مرتبه مشترک قرار دارد؛ زیرا در [[روایات]] بیان شده است که آنان در [[حلال و حرام]] و [[تفسیر قرآن]] با هم مساوی‌اند و سؤالی از آنان پرسیده نمی‌شود که پاسخ آن را ندانند<ref>ر.ک: محمد بن حسن صفار، بصائرالدرجات، ص۱۲۲. در این منبع، روایاتی نقل شده است که نشان می‌دهد ائمه {{عم}} تمام علومی را که مردم به آن نیازمندند و پاسخ هر سؤالی را که از آنان پرسیده می‌شود، می‌دانند. روایات این باب، مستفیض‌اند.</ref>.		تفاوت مراتب معنوی [[پیامبر اکرم]] {{صل}} و ائمه {{عم}} با یکدیگر، مؤید همین مطلب است. [[پیامبر اکرم]] {{صل}} به نزدیک‌ترین [[مقام]] به [[خداوند متعال]] باریافتند که دیگران، حتی [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} به آن مقام نرسیدند. [[خداوند]] درباره [[پیامبر]] {{صل}} می‌فرماید: {{متن قرآن\|ثُمَّ دَنَا فَتَدَلَّى * فَكَانَ قَابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنَى}}<ref>«سپس نزدیک شد و فروتر آمد * آنگاه (میان او و پیامبر) به اندازه دو کمان یا نزدیک‌تر رسید» سوره نجم، آیه ۸-۹.</ref>. امیرالمؤمنین {{ع}} هم که [[شاگرد]] آن [[حضرت]] است، خود را این گونه توصیف می‌کند: {{متن حدیث\|إِنَّمَا أَنَا عَبْدٌ مِنْ عَبِيدِ مُحَمَّدٍ {{صل}}}}<ref>من بنده‌ای از بندگان محمد {{صل}} هستم (محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۲۲۵)، سند این روایت، صحیح است.</ref>. از همین روی، در روایاتی که از [[تساوی]] [[علمی]] [[ائمه]] {{عم}} سخن به میان آمده، [[تذکر]] داده شده است که پیامبر اکرم {{صل}} و امیرالمؤمنین {{ع}} [[برتری]] ویژه خود را دارند<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۶۸۸: {{متن حدیث\|نَحْنُ فِي الْأَمْرِ وَ الْفَهْمِ وَ الْحَلَالِ وَ الْحَرَامِ نَجْرِي مَجْرًى وَاحِداً فَأَمَّا رَسُولُ اللَّهِ {{صل}} وَ عَلِيٌّ {{ع}} فَلَهُمَا فَضْلُهُمَا}}؛ سند این روایت، صحیح است. همچنین ر.ک: عبد الله بن جعفر حمیری، قرب الإسناد، ص۳۵۱؛ محمد بن حسن صفار، بصائرالدرجات، ص۴۸۰.</ref>. این مراتب از کمال، [[علوم حضوری]] و [[شهودی]] متناسب خود را می‌طلبند و [[دانش]] ائمه {{عم}} در مراتب بالای چنین علومی با هم متفاوت است؛ هر چند در مراتبی از این [[علوم]] با یکدیگر مساوی‌اند و تمام نیازهای [[مردم]] برای [[هدایت]] یافتن، در این مرتبه مشترک قرار دارد؛ زیرا در [[روایات]] بیان شده است که آنان در [[حلال و حرام]] و [[تفسیر قرآن]] با هم مساوی‌اند و سؤالی از آنان پرسیده نمی‌شود که پاسخ آن را ندانند<ref>ر.ک: محمد بن حسن صفار، بصائرالدرجات، ص۱۲۲. در این منبع، روایاتی نقل شده است که نشان می‌دهد ائمه {{عم}} تمام علومی را که مردم به آن نیازمندند و پاسخ هر سؤالی را که از آنان پرسیده می‌شود، می‌دانند. روایات این باب، مستفیض‌اند.</ref>.

Bahmani در ‏۱۱ نوامبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۷:۴۱

2023-11-11T07:41:12Z

نمایش تغییرات

Wasity: جایگزینی متن - 'محمدبن' به 'محمد بن'

2023-06-12T10:26:30Z

جایگزینی متن - 'محمدبن' به 'محمد بن'

نمایش تغییرات