الف باب در حدیث - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Wasity: جایگزینی متن - 'فروعات' به 'فروع'

2025-10-23T20:31:55Z

جایگزینی متن - 'فروعات' به 'فروع'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۴ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۰:۰۱
خط ۲۶:		خط ۲۶:

	== ویژگی [[دانش]] الف باب ==		== ویژگی [[دانش]] الف باب ==
	[[روایت]] الف باب که هنگام [[رحلت پیامبر اکرم]] {{صل}} به امیرالمؤمنین {{ع}} [[تعلیم]] داده شده، بیانگر این است که در این [[زمان]] کوتاه، هر باب از [[هزار باب]] اول‌، اصل یا مطلب [[جامع]] و کاملی را در بر می‌گیرد؛ به گونه‌ای‌ که‌ از‌ آن، [[هزار باب]] دیگر از [[علم]] می‌جوشد و [[علوم]] انتقالی همراه با تفصیل آن نبوده است. به بیان دیگر، [[لُب]] و جامع اصول<ref>مؤید این گفتار روایاتی است که در آن راوی از بهره‌مندی عامه از دانش‌ پیامبر سؤال‌ می‌کند و پیشوایان شیعه با تأیید کلی آن، به این تفاوت توجه می‌دهند که اصول‌ و مبانی‌ و فصل الخطاب دانش در نزد ایشان است و آنچه نزد دیگران است پراکنده و جزئی‌ از‌ دانش‌ پیامبر است؛ به عنوان نمونه، حضرت می‌فرماید: {{متن حدیث\|عندنا‌ اهل البیت اصول العـلم و عـراه و ضیائه و اواخیه}}؛ ر.ک: بصائر الدرجات، باب نوزدهم، ص۳۶۳ و ۳۶۴؛ الاختصاص، ص۳۰۸.</ref> و سر شاخۀ علومی متعدد در [[اختیار]] [[امام علی]] {{ع}} قرار گرفته است؛ عناوین و موضوعاتی که هر یک، دارای ~~فروعات~~ گسترده‌ای است و هر‌ فرع‌ از ~~فروعات~~ آن شامل ~~فروعات~~ متعدد دیگری است<ref>شیخ صدوق، محمد بن علی، الخصال، ج۱، ص۱۲۱‌، ح۱۱۳‌.</ref>. این [[سخن]] با علوم مختلف کاملاً امکان‌پذیر است؛ چراکه مهم‌ترین‌ امر‌ در هر [[علمی]]، [[صادق بودن]] و [[حقیقت]] داشتن گزاره و موضوع ریشه‌ای آن و ترتب صحیح مطالب و عناوین بعدی بر آن است، از همین رو، در [[روایات]]، تعبیر مفتاح مطرح‌ شده‌ است‌. [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} در این زمینه می‌ فرماید‌: "همانا در سینه من علم فشرده‌ای هست که [[رسول خدا]] به من آموخته‌ است‌. اگر‌ نگاهبانانی بیابم که به [[شایستگی]] از آن مخافظت کنند و همان‌گونه‌ که از من شنیده‌اند [[روایت]] کنند، بعض آن را به وی می‌سپارم که با همان اندک، علم زیادی‌ یاد‌ می‌گیرد‌. همانا علم کلید هر بابی است و هر بابی هزار باب دیگر‌ می‌گشاید"<ref>{{متن حدیث\|إِنَّ فِی صَدْرِی هَذَا لَعِلْماً جَمّاً عَلَّمَنِیهِ رَسُولُ اللَّهِ صلَوْ أَجِدُ لَهُ حَفَظَةً یَرْعَوْنَهُ حَقَّ رِعَایَتِهِ وَ یَرْوُونَهُ عَنِّی کَمَا یَسْمَعُونَهُ مِنِّی إِذاً أَوْدَعْتُهُمْ بَعْضَهُ فَیَعْلَمُ بِهِ کَثِیراً مِنَ الْعِلْمِ إِنَّ الْعِلْمَ مِفْتَاحُ کُلِّ بَابٍ وَ کُلُّ بَابٍ یَفْتَحُ أَلْفَ بَابٍ}}؛ بصائر الدرجات، ص۳۰۵، ح ۱۲؛ خصال، ج ۲، ص۶۴۶، ح ۲۹.</ref>.		[[روایت]] الف باب که هنگام [[رحلت پیامبر اکرم]] {{صل}} به امیرالمؤمنین {{ع}} [[تعلیم]] داده شده، بیانگر این است که در این [[زمان]] کوتاه، هر باب از [[هزار باب]] اول‌، اصل یا مطلب [[جامع]] و کاملی را در بر می‌گیرد؛ به گونه‌ای‌ که‌ از‌ آن، [[هزار باب]] دیگر از [[علم]] می‌جوشد و [[علوم]] انتقالی همراه با تفصیل آن نبوده است. به بیان دیگر، [[لُب]] و جامع اصول<ref>مؤید این گفتار روایاتی است که در آن راوی از بهره‌مندی عامه از دانش‌ پیامبر سؤال‌ می‌کند و پیشوایان شیعه با تأیید کلی آن، به این تفاوت توجه می‌دهند که اصول‌ و مبانی‌ و فصل الخطاب دانش در نزد ایشان است و آنچه نزد دیگران است پراکنده و جزئی‌ از‌ دانش‌ پیامبر است؛ به عنوان نمونه، حضرت می‌فرماید: {{متن حدیث\|عندنا‌ اهل البیت اصول العـلم و عـراه و ضیائه و اواخیه}}؛ ر.ک: بصائر الدرجات، باب نوزدهم، ص۳۶۳ و ۳۶۴؛ الاختصاص، ص۳۰۸.</ref> و سر شاخۀ علومی متعدد در [[اختیار]] [[امام علی]] {{ع}} قرار گرفته است؛ عناوین و موضوعاتی که هر یک، دارای فروع گسترده‌ای است و هر‌ فرع‌ از فروع آن شامل فروع متعدد دیگری است<ref>شیخ صدوق، محمد بن علی، الخصال، ج۱، ص۱۲۱‌، ح۱۱۳‌.</ref>. این [[سخن]] با علوم مختلف کاملاً امکان‌پذیر است؛ چراکه مهم‌ترین‌ امر‌ در هر [[علمی]]، [[صادق بودن]] و [[حقیقت]] داشتن گزاره و موضوع ریشه‌ای آن و ترتب صحیح مطالب و عناوین بعدی بر آن است، از همین رو، در [[روایات]]، تعبیر مفتاح مطرح‌ شده‌ است‌. [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} در این زمینه می‌ فرماید‌: "همانا در سینه من علم فشرده‌ای هست که [[رسول خدا]] به من آموخته‌ است‌. اگر‌ نگاهبانانی بیابم که به [[شایستگی]] از آن مخافظت کنند و همان‌گونه‌ که از من شنیده‌اند [[روایت]] کنند، بعض آن را به وی می‌سپارم که با همان اندک، علم زیادی‌ یاد‌ می‌گیرد‌. همانا علم کلید هر بابی است و هر بابی هزار باب دیگر‌ می‌گشاید"<ref>{{متن حدیث\|إِنَّ فِی صَدْرِی هَذَا لَعِلْماً جَمّاً عَلَّمَنِیهِ رَسُولُ اللَّهِ صلَوْ أَجِدُ لَهُ حَفَظَةً یَرْعَوْنَهُ حَقَّ رِعَایَتِهِ وَ یَرْوُونَهُ عَنِّی کَمَا یَسْمَعُونَهُ مِنِّی إِذاً أَوْدَعْتُهُمْ بَعْضَهُ فَیَعْلَمُ بِهِ کَثِیراً مِنَ الْعِلْمِ إِنَّ الْعِلْمَ مِفْتَاحُ کُلِّ بَابٍ وَ کُلُّ بَابٍ یَفْتَحُ أَلْفَ بَابٍ}}؛ بصائر الدرجات، ص۳۰۵، ح ۱۲؛ خصال، ج ۲، ص۶۴۶، ح ۲۹.</ref>.

	این بیان با روایاتی که به [[ازدیاد علم امام]] و یا [[تحدیث]] روزانه و [[ارتباط]] همه روزۀ ملائکه‌ با‌ ایشان‌ تصریح دارند نیز سازگارتر است. از همین رو، [[ابوبصیر]] وقتی از شیوع‌ عقیده‌ به‌ مجاری [[علمی]] به‌ نام‌ [[الف باب]] در میان [[شیعیان]] با [[امام صادق]] {{ع}} [[سخن]] می‌گوید، ایشان عقیدۀ وی‌ را‌ [[تأیید]] می‌کند و آن‌گاه که ابوبصیر‌ از‌ سر تعجب‌ یا‌ کنجکاوی‌ می‌پرسد: {{متن حدیث\|هذا و الله العلم!}}، [[امام]] در‌ پاسخ‌ می‌فرماید: {{متن حدیث\|انه لعـلم و ما هو بذلک...}} و در پایان این [[حدیث]] طولانی {{متن حدیث\|ما‌ یحدث‌ باللیل و النهار، الامر من بعد الامر‌ و الشیء بعد الشیء الی‌ یوم‌ القیامة}}<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ۱، ص۲۳۸.</ref> را ـ که در برگیرندۀ‌ تصحیح‌ [[عقیده]] [[راوی]] و توجه او به [[گستره علم امام]] است ـ به عنوان [[علم]] معرفی‌ می‌نماید. مقایسه این تعبیر با روایاتی‌ که‌ سایر‌ محتوای علم امام‌ را‌ تبیین ‌می‌کنند، تبیین عبارت {{متن حدیث\|انه‌ لعلم و ما هو بذلک}} را روشن می‌نماید؛ چراکه [[علم ائمه]] مجموعه‌ای است که‌ مجاری‌ و سرچشمه‌های آن شامل [[جفر]]، [[جامعه]]، الف‌ باب‌، [[روح]] القدس‌، عمود‌ نور‌، [[الهام]] و تحدیث و غیره اسـت‌ و در کنار یکدیگر متکامل می‌شوند.		این بیان با روایاتی که به [[ازدیاد علم امام]] و یا [[تحدیث]] روزانه و [[ارتباط]] همه روزۀ ملائکه‌ با‌ ایشان‌ تصریح دارند نیز سازگارتر است. از همین رو، [[ابوبصیر]] وقتی از شیوع‌ عقیده‌ به‌ مجاری [[علمی]] به‌ نام‌ [[الف باب]] در میان [[شیعیان]] با [[امام صادق]] {{ع}} [[سخن]] می‌گوید، ایشان عقیدۀ وی‌ را‌ [[تأیید]] می‌کند و آن‌گاه که ابوبصیر‌ از‌ سر تعجب‌ یا‌ کنجکاوی‌ می‌پرسد: {{متن حدیث\|هذا و الله العلم!}}، [[امام]] در‌ پاسخ‌ می‌فرماید: {{متن حدیث\|انه لعـلم و ما هو بذلک...}} و در پایان این [[حدیث]] طولانی {{متن حدیث\|ما‌ یحدث‌ باللیل و النهار، الامر من بعد الامر‌ و الشیء بعد الشیء الی‌ یوم‌ القیامة}}<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ۱، ص۲۳۸.</ref> را ـ که در برگیرندۀ‌ تصحیح‌ [[عقیده]] [[راوی]] و توجه او به [[گستره علم امام]] است ـ به عنوان [[علم]] معرفی‌ می‌نماید. مقایسه این تعبیر با روایاتی‌ که‌ سایر‌ محتوای علم امام‌ را‌ تبیین ‌می‌کنند، تبیین عبارت {{متن حدیث\|انه‌ لعلم و ما هو بذلک}} را روشن می‌نماید؛ چراکه [[علم ائمه]] مجموعه‌ای است که‌ مجاری‌ و سرچشمه‌های آن شامل [[جفر]]، [[جامعه]]، الف‌ باب‌، [[روح]] القدس‌، عمود‌ نور‌، [[الهام]] و تحدیث و غیره اسـت‌ و در کنار یکدیگر متکامل می‌شوند.

Bahmani: /* پانویس */

2024-04-28T04:58:01Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۲۸
خط ۹۴:		خط ۹۴:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده:علم معصوم]]		[[رده:منبع علم معصوم]]
	[[رده:مدخل فرهنگ غدیر]]		[[رده:مدخل فرهنگ غدیر]]
	[[رده:مدخل برگرفته از پرسمان]]		[[رده:مدخل برگرفته از پرسمان]]
	[[رده:مدخل برگرفته از پرسمان علم معصوم]]		[[رده:مدخل برگرفته از پرسمان علم معصوم]]

Bahmani: /* روایات "الف باب */

2023-11-11T08:05:21Z

روایات "الف باب

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ نوامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۱:۳۵
خط ۱۳:		خط ۱۳:
	در این روایات با اشاره‌ به‌ دعوت‌ [[پیامبر اکرم]] {{صل}} از امیرالمؤمنین {{ع}}، به انتقال دانشی از پیامبر به امیرالمؤمنین {{ع}} در ساعات‌ پایانی‌ عمر‌ حضرت اشاره شده و از [[تعلیم هزار باب علم]] که از هر یک هزار باب‌ [[دانش]] باز می‌شود بحث شده است. امام صادق {{ع}} می‌‌فرماید: {{متن حدیث\|قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صفِی مَرَضِهِ الَّذِی تُوُفِّیَ فِیهِ ادْعُوا لِی خَلِیلِی- فَأَرْسَلَتَا إِلَی أَبَوَیْهِمَا فَلَمَّا نَظَرَ إِلَیْهِمَا رَسُولُ اللَّهِ صأَعْرَضَ عَنْهُمَا ثُمَّ قَالَ ادْعُوا لِی خَلِیلِی فَأُرْسِلَ إِلَی عَلِیٍّ فَلَمَّا نَظَرَ إِلَیْهِ أَکَبَّ عَلَیْهِ یُحَدِّثُهُ فَلَمَّا خَرَجَ لَقِیَاهُ فَقَالا لَهُ مَا حَدَّثَکَ خَلِیلُکَ فَقَالَ حَدَّثَنِی أَلْفَ بَابٍ یَفْتَحُ کُلُّ بَابٍ أَلْفَ بَابٍ}}<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ۱، ص۲۹۶.</ref>.<ref>ر.ک: [[محمد تقی شاکر\|شاکر، محمد تقی]]، [[علی رضا بهرامی\|بهرامی، علی رضا]]، [[واکاوی نگاه فریقین به احادیث هزار درب دانش (مقاله)\|واکاوی نگاه فریقین به احادیث هزار درب دانش]]، مجلۀ تحقیقات علوم قرآن و حدیث، ش ۱۲، ص۱۳۵؛ [[جواد محدثی\|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)\|فرهنگ غدیر]]، ص۶۰۵.</ref>		در این روایات با اشاره‌ به‌ دعوت‌ [[پیامبر اکرم]] {{صل}} از امیرالمؤمنین {{ع}}، به انتقال دانشی از پیامبر به امیرالمؤمنین {{ع}} در ساعات‌ پایانی‌ عمر‌ حضرت اشاره شده و از [[تعلیم هزار باب علم]] که از هر یک هزار باب‌ [[دانش]] باز می‌شود بحث شده است. امام صادق {{ع}} می‌‌فرماید: {{متن حدیث\|قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صفِی مَرَضِهِ الَّذِی تُوُفِّیَ فِیهِ ادْعُوا لِی خَلِیلِی- فَأَرْسَلَتَا إِلَی أَبَوَیْهِمَا فَلَمَّا نَظَرَ إِلَیْهِمَا رَسُولُ اللَّهِ صأَعْرَضَ عَنْهُمَا ثُمَّ قَالَ ادْعُوا لِی خَلِیلِی فَأُرْسِلَ إِلَی عَلِیٍّ فَلَمَّا نَظَرَ إِلَیْهِ أَکَبَّ عَلَیْهِ یُحَدِّثُهُ فَلَمَّا خَرَجَ لَقِیَاهُ فَقَالا لَهُ مَا حَدَّثَکَ خَلِیلُکَ فَقَالَ حَدَّثَنِی أَلْفَ بَابٍ یَفْتَحُ کُلُّ بَابٍ أَلْفَ بَابٍ}}<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ۱، ص۲۹۶.</ref>.<ref>ر.ک: [[محمد تقی شاکر\|شاکر، محمد تقی]]، [[علی رضا بهرامی\|بهرامی، علی رضا]]، [[واکاوی نگاه فریقین به احادیث هزار درب دانش (مقاله)\|واکاوی نگاه فریقین به احادیث هزار درب دانش]]، مجلۀ تحقیقات علوم قرآن و حدیث، ش ۱۲، ص۱۳۵؛ [[جواد محدثی\|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)\|فرهنگ غدیر]]، ص۶۰۵.</ref>

	== [[روایات]] "[[الف باب]] ==		== [[روایات]] "[[الف باب]]" ==
	[[روایات]] "[[الف باب]]" از چنان گستردگی برخوردار است که برخی از دانشمندان<ref>مجلسی، محمد تقی، روضة المتقین، ج ۱، ص ۱۸۶.</ref> ادعای متواتر بودن آن را کرده‌اند و برخی دیگر<ref>حرعاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج ۱، ص ۵۷۲.</ref> اشاره به فراوانی این [[روایات]] دارند.		[[روایات]] "[[الف باب]]" از چنان گستردگی برخوردار است که برخی از دانشمندان<ref>مجلسی، محمد تقی، روضة المتقین، ج ۱، ص ۱۸۶.</ref> ادعای متواتر بودن آن را کرده‌اند و برخی دیگر<ref>حرعاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج ۱، ص ۵۷۲.</ref> اشاره به فراوانی این [[روایات]] دارند.

Bahmani: /* روایات "الف باب */

2023-11-08T07:48:15Z

روایات "الف باب

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۸ نوامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۱:۱۸
خط ۱۴:		خط ۱۴:

	== [[روایات]] "[[الف باب]] ==		== [[روایات]] "[[الف باب]] ==
	[[روایات]] "[[الف باب]]" از چنان گستردگی برخوردار است که برخی از دانشمندان<ref>مجلسی، محمد تقی، روضة المتقین، ج ۱، ص ۱۸۶.</ref> ادعای [[متواتر بودن]] آن را کرده‌اند و برخی دیگر<ref>حرعاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج ۱، ص ۵۷۲.</ref> اشاره به فراوانی این [[روایات]] دارند.		[[روایات]] "[[الف باب]]" از چنان گستردگی برخوردار است که برخی از دانشمندان<ref>مجلسی، محمد تقی، روضة المتقین، ج ۱، ص ۱۸۶.</ref> ادعای متواتر بودن آن را کرده‌اند و برخی دیگر<ref>حرعاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج ۱، ص ۵۷۲.</ref> اشاره به فراوانی این [[روایات]] دارند.

	بر اساس گزارش‌ [[روایات]]، ‌ مسألۀ [[تعلیم]] [[هزار باب]] علم‌ به‌ [[امام علی]] {{ع}} در دوره [[امام باقر]] {{ع}} و [[امام صادق]] {{ع}} جزء آموزه‌ها و باورهای عمومی [[شیعه]] محسوب می‌شود. مؤید این گفتار، آغاز سخن [[ابوبصیر]] با این‌ جمله‌ است: {{متن حدیث\|قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع بَلَغَنَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ عَلَّمَ عَلِيّاً ع أَلْفَ بَابٍ كُلُّ بَابٍ فَتَحَ أَلْفَ بَابٍ}}. حضرت نیز با تصحیح این سخن، اصل گزاره را مورد [[تأیید]] قرار می‌‌دهد: {{متن حدیث\|فَقَالَ لِي بَلْ عَلَّمَهُ بَاباً وَاحِداً فَتَحَ ذَلِكَ الْبَابُ أَلْفَ بَابٍ فَتَحَ كُلُّ بَابٍ أَلْفَ بَابٍ}}<ref>صفار، محمد بن حسن، بصائرالدرجات، ج ۱، ص ۳۰۴.</ref>.<ref>ر.ک: [[محمد تقی شاکر\|شاکر، محمد تقی]]، [[علی رضا بهرامی\|بهرامی، علی رضا]]، [[واکاوی نگاه فریقین به احادیث هزار درب دانش (مقاله)\|واکاوی نگاه فریقین به احادیث هزار درب دانش]]، مجلۀ تحقیقات علوم قرآن و حدیث، ش ۱۲، ص۱۳۹.</ref>		بر اساس گزارش‌ [[روایات]]، ‌ مسألۀ [[تعلیم]] [[هزار باب]] علم‌ به‌ [[امام علی]] {{ع}} در دوره [[امام باقر]] {{ع}} و [[امام صادق]] {{ع}} جزء آموزه‌ها و باورهای عمومی [[شیعه]] محسوب می‌شود. مؤید این گفتار، آغاز سخن [[ابوبصیر]] با این‌ جمله‌ است: {{متن حدیث\|قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع بَلَغَنَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ عَلَّمَ عَلِيّاً ع أَلْفَ بَابٍ كُلُّ بَابٍ فَتَحَ أَلْفَ بَابٍ}}. حضرت نیز با تصحیح این سخن، اصل گزاره را مورد [[تأیید]] قرار می‌‌دهد: {{متن حدیث\|فَقَالَ لِي بَلْ عَلَّمَهُ بَاباً وَاحِداً فَتَحَ ذَلِكَ الْبَابُ أَلْفَ بَابٍ فَتَحَ كُلُّ بَابٍ أَلْفَ بَابٍ}}<ref>صفار، محمد بن حسن، بصائرالدرجات، ج ۱، ص ۳۰۴.</ref>.<ref>ر.ک: [[محمد تقی شاکر\|شاکر، محمد تقی]]، [[علی رضا بهرامی\|بهرامی، علی رضا]]، [[واکاوی نگاه فریقین به احادیث هزار درب دانش (مقاله)\|واکاوی نگاه فریقین به احادیث هزار درب دانش]]، مجلۀ تحقیقات علوم قرآن و حدیث، ش ۱۲، ص۱۳۹.</ref>

Bahmani در ‏۸ نوامبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۷:۴۸

2023-11-08T07:48:03Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۸ نوامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۱:۱۸
خط ۲:		خط ۲:
	\| موضوع مرتبط = الف باب		\| موضوع مرتبط = الف باب
	\| عنوان مدخل = الف باب		\| عنوان مدخل = الف باب
	\| مداخل مرتبط = [[الف باب در حدیث~~]] - [[الف باب در کلام اسلامی~~]]		\| مداخل مرتبط = [[الف باب در حدیث]]
	\| پرسش مرتبط = علم معصوم (پرسش)		\| پرسش مرتبط = علم معصوم (پرسش)
	}}		}}

Bahmani در ‏۸ نوامبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۷:۴۵

2023-11-08T07:45:26Z

نمایش تغییرات

Bahmani: /* مقدمه */

2023-11-08T07:42:44Z

مقدمه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۸ نوامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۱:۱۲
خط ۹:		خط ۹:

	== مقدمه ==		== مقدمه ==
	[[روایات]] مشهور به الف باب از روایات پرتعدادی‌ است‌ که‌ بیان‌گر یکی از منابع و مجاری [[علوم ائمه]] {{ع}} است. برخلاف سایر مجاری علوم‌ [[اهل‌ بیت]] {{ع}} که‌ طرح و تبیین آن بیشتر در [[~~زمان~~ امام باقر]] {{ع}} و به صورت گسترده‌تر در [[زمان]] امام‌ [[صادق]] {{ع}} رخ نمایانده است، روایات الف باب در موارد متعددی از زبان امیرالمؤمنین {{ع}} و برخی از [[صحابه پیامبر]] و تعدادی از [[همسران]] ایشان بیان و یا [[نقل]] شده است، هر‌ چند‌ [[تبیین حقایق]] و جزییاتی از آن در دوره [[امام صادق]] {{ع}} پدیدار شده است<ref>ر. ک: [[محمد تقی شاکر\|شاکر، محمد تقی]]، [[پژوهشی در روایات الف باب (مقاله)\|پژوهشی در روایات الف باب]]، مجلۀ علوم حدیث، ش ۶۶، ص۱۵۸.</ref>.		[[روایات]] مشهور به الف باب از روایات پرتعدادی‌ است‌ که‌ بیان‌گر یکی از منابع و مجاری [[علوم ائمه]] {{ع}} است. برخلاف سایر مجاری علوم‌ [[اهل‌ بیت]] {{ع}} که‌ طرح و تبیین آن بیشتر در زمان [[امام باقر]] {{ع}} و به صورت گسترده‌تر در [[زمان]] امام‌ [[صادق]] {{ع}} رخ نمایانده است، روایات الف باب در موارد متعددی از زبان امیرالمؤمنین {{ع}} و برخی از [[صحابه پیامبر]] و تعدادی از [[همسران]] ایشان بیان و یا [[نقل]] شده است، هر‌ چند‌ تبیین حقایق و جزییاتی از آن در دوره [[امام صادق]] {{ع}} پدیدار شده است<ref>ر. ک: [[محمد تقی شاکر\|شاکر، محمد تقی]]، [[پژوهشی در روایات الف باب (مقاله)\|پژوهشی در روایات الف باب]]، مجلۀ علوم حدیث، ش ۶۶، ص۱۵۸.</ref>.

	در این روایات با اشاره‌ به‌ دعوت‌ [[پیامبر اکرم]] {{صل}} از امیرالمؤمنین {{ع}}، به انتقال دانشی از پیامبر به امیرالمؤمنین {{ع}} در ساعات‌ پایانی‌ عمر‌ [[حضرت]] اشاره شده و از [[تعلیم هزار باب علم]] که از هر یک هزار باب‌ [[دانش]] باز می‌شود بحث شده است. امام صادق {{ع}} می‌‌فرماید: {{متن حدیث\|قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صفِی مَرَضِهِ الَّذِی تُوُفِّیَ فِیهِ ادْعُوا لِی خَلِیلِی- فَأَرْسَلَتَا إِلَی أَبَوَیْهِمَا فَلَمَّا نَظَرَ إِلَیْهِمَا رَسُولُ اللَّهِ صأَعْرَضَ عَنْهُمَا ثُمَّ قَالَ ادْعُوا لِی خَلِیلِی فَأُرْسِلَ إِلَی عَلِیٍّ فَلَمَّا نَظَرَ إِلَیْهِ أَکَبَّ عَلَیْهِ یُحَدِّثُهُ فَلَمَّا خَرَجَ لَقِیَاهُ فَقَالا لَهُ مَا حَدَّثَکَ خَلِیلُکَ فَقَالَ حَدَّثَنِی أَلْفَ بَابٍ یَفْتَحُ کُلُّ بَابٍ أَلْفَ بَابٍ}}<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ۱، ص۲۹۶.</ref><ref>ر. ک: [[محمد تقی شاکر\|شاکر، محمد تقی]]، [[علی رضا بهرامی\|بهرامی، علی رضا]]، [[واکاوی نگاه فریقین به احادیث هزار درب دانش (مقاله)\|واکاوی نگاه فریقین به احادیث هزار درب دانش]]، مجلۀ تحقیقات علوم قرآن و حدیث، ش ۱۲، ص۱۳۵؛ [[جواد محدثی\|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)\|فرهنگ غدیر]]، ص۶۰۵.</ref>		در این روایات با اشاره‌ به‌ دعوت‌ [[پیامبر اکرم]] {{صل}} از امیرالمؤمنین {{ع}}، به انتقال دانشی از پیامبر به امیرالمؤمنین {{ع}} در ساعات‌ پایانی‌ عمر‌ حضرت اشاره شده و از [[تعلیم هزار باب علم]] که از هر یک هزار باب‌ [[دانش]] باز می‌شود بحث شده است. امام صادق {{ع}} می‌‌فرماید: {{متن حدیث\|قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صفِی مَرَضِهِ الَّذِی تُوُفِّیَ فِیهِ ادْعُوا لِی خَلِیلِی- فَأَرْسَلَتَا إِلَی أَبَوَیْهِمَا فَلَمَّا نَظَرَ إِلَیْهِمَا رَسُولُ اللَّهِ صأَعْرَضَ عَنْهُمَا ثُمَّ قَالَ ادْعُوا لِی خَلِیلِی فَأُرْسِلَ إِلَی عَلِیٍّ فَلَمَّا نَظَرَ إِلَیْهِ أَکَبَّ عَلَیْهِ یُحَدِّثُهُ فَلَمَّا خَرَجَ لَقِیَاهُ فَقَالا لَهُ مَا حَدَّثَکَ خَلِیلُکَ فَقَالَ حَدَّثَنِی أَلْفَ بَابٍ یَفْتَحُ کُلُّ بَابٍ أَلْفَ بَابٍ}}<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ۱، ص۲۹۶.</ref>.<ref>ر. ک: [[محمد تقی شاکر\|شاکر، محمد تقی]]، [[علی رضا بهرامی\|بهرامی، علی رضا]]، [[واکاوی نگاه فریقین به احادیث هزار درب دانش (مقاله)\|واکاوی نگاه فریقین به احادیث هزار درب دانش]]، مجلۀ تحقیقات علوم قرآن و حدیث، ش ۱۲، ص۱۳۵؛ [[جواد محدثی\|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)\|فرهنگ غدیر]]، ص۶۰۵.</ref>

	== [[روایات]] "[[الف باب]] ==		== [[روایات]] "[[الف باب]] ==

Bahmani در ‏۸ نوامبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۷:۴۰

2023-11-08T07:40:21Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۸ نوامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۱:۱۰
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط =		\| موضوع مرتبط = الف باب
	\| عنوان مدخل =		\| عنوان مدخل = الف باب
	\| مداخل مرتبط = ~~[[الف باب در تاریخ اسلامی]] -~~ [[الف باب در حدیث]] - [[الف باب در کلام اسلامی]]		\| مداخل مرتبط = [[الف باب در حدیث]] - [[الف باب در کلام اسلامی]]
	\| پرسش مرتبط = ~~الف باب~~ (پرسش)		\| پرسش مرتبط = علم معصوم (پرسش)
	}}		}}

خط ۹۳:		خط ۹۳:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده:~~مدخل وابسته به~~ علم معصوم]]		[[رده:علم معصوم]]
	~~[[رده:منابع علم امام~~]]
	[[رده:مدخل فرهنگ غدیر]]		[[رده:مدخل فرهنگ غدیر]]
	[[رده:مدخل برگرفته از پرسمان]]		[[رده:مدخل برگرفته از پرسمان]]
	[[رده:مدخل برگرفته از پرسمان علم معصوم]]		[[رده:مدخل برگرفته از پرسمان علم معصوم]]

Wasity: جایگزینی متن - 'تاویل' به 'تأویل'

2022-11-12T14:15:44Z

جایگزینی متن - 'تاویل' به 'تأویل'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۷:۴۵
خط ۴۷:		خط ۴۷:

	مؤید این [[کلام]]، مصادیق و شواهدی‌ از‌ آگاهی‌های [[نقل]] شده از [[حضرت امیر]] {{ع}} و سایر [[ائمه]] {{ع}} اسـت که علاوه بر مباحث حلال و حرام شامل سایر [[آگاهی‌ها]] و علوم‌ نیز می‌شود، مانند:		مؤید این [[کلام]]، مصادیق و شواهدی‌ از‌ آگاهی‌های [[نقل]] شده از [[حضرت امیر]] {{ع}} و سایر [[ائمه]] {{ع}} اسـت که علاوه بر مباحث حلال و حرام شامل سایر [[آگاهی‌ها]] و علوم‌ نیز می‌شود، مانند:
	# از [[امام باقر]] {{ع}} نقل‌ شده، وقتی مردی نزد [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} [[حدیث نبوی]] {{متن حدیث\|انا اقاتل علی التنزیل و علیٌّ یقاتل علی ~~التاویل~~}}<ref>صفار، محمد بن حسن، بصائرالدرجات، ج ۱، ص۳۰۹.</ref> را که از [[عمار یاسر]] شنیده‌ بود‌، [[نقل]] کرد، [[حضرت امیر]] {{ع}} فرمودند: "به خدای [[کعبه]] قسم! [[عمار]] راست گفت. همانا آن (تأویل‌ قرآن‌) در‌ هزار کلمه نزد من است که از پی هر کلمه‌ای هزار کلمه می‌آید"<ref>{{متن حدیث\|صدق عمار و رب الکعبة! ان هذه عنده لفی الف کلمة تتبع‌ کل‌ کلمة‌ الف کلمة}}؛ شیخ صدوق، محمد بن علی، الخصال، ج ۲، ص۶۵۰.</ref>.		# از [[امام باقر]] {{ع}} نقل‌ شده، وقتی مردی نزد [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} [[حدیث نبوی]] {{متن حدیث\|انا اقاتل علی التنزیل و علیٌّ یقاتل علی التأویل}}<ref>صفار، محمد بن حسن، بصائرالدرجات، ج ۱، ص۳۰۹.</ref> را که از [[عمار یاسر]] شنیده‌ بود‌، [[نقل]] کرد، [[حضرت امیر]] {{ع}} فرمودند: "به خدای [[کعبه]] قسم! [[عمار]] راست گفت. همانا آن (تأویل‌ قرآن‌) در‌ هزار کلمه نزد من است که از پی هر کلمه‌ای هزار کلمه می‌آید"<ref>{{متن حدیث\|صدق عمار و رب الکعبة! ان هذه عنده لفی الف کلمة تتبع‌ کل‌ کلمة‌ الف کلمة}}؛ شیخ صدوق، محمد بن علی، الخصال، ج ۲، ص۶۵۰.</ref>.
	# امیرالمؤمنین {{ع}} در معرفی تعدادی از افراد [[خائن]] لشکرشان، با استناد به برخورداری‌ از‌ [[دانش]] الف بـاب به معرفی‌ ماهیت‌ و اندیشه‌های‌ [[باطل]] این گروه‌ پرداخـته‌ است<ref>الخـرائج و الجـرائح، ج ۲، ص۷۴۶؛ خصال، ج ۶۴۴، ح ۲۶؛ بصائر الدرجات، ص۳۰۶، ح ۱۵.</ref> و...<ref>ر. ک. بصائر الدرجات، ص۳۵۸، ح ۱۴؛ کتاب سلیم، ج ۲، ص۸۰۱، ح ۳۰.</ref>.		# امیرالمؤمنین {{ع}} در معرفی تعدادی از افراد [[خائن]] لشکرشان، با استناد به برخورداری‌ از‌ [[دانش]] الف بـاب به معرفی‌ ماهیت‌ و اندیشه‌های‌ [[باطل]] این گروه‌ پرداخـته‌ است<ref>الخـرائج و الجـرائح، ج ۲، ص۷۴۶؛ خصال، ج ۶۴۴، ح ۲۶؛ بصائر الدرجات، ص۳۰۶، ح ۱۵.</ref> و...<ref>ر. ک. بصائر الدرجات، ص۳۵۸، ح ۱۴؛ کتاب سلیم، ج ۲، ص۸۰۱، ح ۳۰.</ref>.

Wasity: جایگزینی متن - 'امکان پذیر' به 'امکان‌پذیر'

2022-10-26T07:05:26Z

جایگزینی متن - 'امکان پذیر' به 'امکان‌پذیر'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ اکتبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۳۵
خط ۲۶:		خط ۲۶:

	== ویژگی [[دانش]] الف باب ==		== ویژگی [[دانش]] الف باب ==
	[[روایت]] الف باب که هنگام [[رحلت پیامبر اکرم]] {{صل}} به امیرالمؤمنین {{ع}} [[تعلیم]] داده شده، بیانگر این است که در این [[زمان]] کوتاه، هر باب از [[هزار باب]] اول‌، اصل یا مطلب [[جامع]] و کاملی را در بر می‌گیرد؛ به گونه‌ای‌ که‌ از‌ آن، [[هزار باب]] دیگر از [[علم]] می‌جوشد و [[علوم]] انتقالی همراه با تفصیل آن نبوده است. به بیان دیگر، [[لُب]] و جامع اصول<ref>مؤید این گفتار روایاتی است که در آن راوی از بهره‌مندی عامه از دانش‌ پیامبر سؤال‌ می‌کند و پیشوایان شیعه با تأیید کلی آن، به این تفاوت توجه می‌دهند که اصول‌ و مبانی‌ و فصل الخطاب دانش در نزد ایشان است و آنچه نزد دیگران است پراکنده و جزئی‌ از‌ دانش‌ پیامبر است؛ به عنوان نمونه، حضرت می‌فرماید: {{متن حدیث\|عندنا‌ اهل البیت اصول العـلم و عـراه و ضیائه و اواخیه}}؛ ر. ک: بصائر الدرجات، باب نوزدهم، ص۳۶۳ و ۳۶۴؛ الاختصاص، ص۳۰۸.</ref> و سر شاخۀ علومی متعدد در [[اختیار]] [[امام علی]] {{ع}} قرار گرفته است؛ عناوین و موضوعاتی که هر یک، دارای فروعات گسترده‌ای است و هر‌ فرع‌ از فروعات آن شامل فروعات متعدد دیگری است<ref>شیخ صدوق، محمد بن علی، الخصال، ج۱، ص۱۲۱‌، ح۱۱۳‌.</ref>. این [[سخن]] با علوم مختلف کاملاً ~~امکان پذیر~~ است؛ چراکه مهم‌ترین‌ امر‌ در هر [[علمی]]، [[صادق بودن]] و [[حقیقت]] داشتن گزاره و موضوع ریشه‌ای آن و ترتب صحیح مطالب و عناوین بعدی بر آن است، از همین رو، در [[روایات]]، تعبیر مفتاح مطرح‌ شده‌ است‌. [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} در این زمینه می‌ فرماید‌: "همانا در سینه من علم فشرده‌ای هست که [[رسول خدا]] به من آموخته‌ است‌. اگر‌ نگاهبانانی بیابم که به [[شایستگی]] از آن مخافظت کنند و همان‌گونه‌ که از من شنیده‌اند [[روایت]] کنند، بعض آن را به وی می‌سپارم که با همان اندک، علم زیادی‌ یاد‌ می‌گیرد‌. همانا علم کلید هر بابی است و هر بابی هزار باب دیگر‌ می‌گشاید"<ref>{{متن حدیث\|إِنَّ فِی صَدْرِی هَذَا لَعِلْماً جَمّاً عَلَّمَنِیهِ رَسُولُ اللَّهِ صلَوْ أَجِدُ لَهُ حَفَظَةً یَرْعَوْنَهُ حَقَّ رِعَایَتِهِ وَ یَرْوُونَهُ عَنِّی کَمَا یَسْمَعُونَهُ مِنِّی إِذاً أَوْدَعْتُهُمْ بَعْضَهُ فَیَعْلَمُ بِهِ کَثِیراً مِنَ الْعِلْمِ إِنَّ الْعِلْمَ مِفْتَاحُ کُلِّ بَابٍ وَ کُلُّ بَابٍ یَفْتَحُ أَلْفَ بَابٍ}}؛ بصائر الدرجات، ص۳۰۵، ح ۱۲؛ خصال، ج ۲، ص۶۴۶، ح ۲۹.</ref>.		[[روایت]] الف باب که هنگام [[رحلت پیامبر اکرم]] {{صل}} به امیرالمؤمنین {{ع}} [[تعلیم]] داده شده، بیانگر این است که در این [[زمان]] کوتاه، هر باب از [[هزار باب]] اول‌، اصل یا مطلب [[جامع]] و کاملی را در بر می‌گیرد؛ به گونه‌ای‌ که‌ از‌ آن، [[هزار باب]] دیگر از [[علم]] می‌جوشد و [[علوم]] انتقالی همراه با تفصیل آن نبوده است. به بیان دیگر، [[لُب]] و جامع اصول<ref>مؤید این گفتار روایاتی است که در آن راوی از بهره‌مندی عامه از دانش‌ پیامبر سؤال‌ می‌کند و پیشوایان شیعه با تأیید کلی آن، به این تفاوت توجه می‌دهند که اصول‌ و مبانی‌ و فصل الخطاب دانش در نزد ایشان است و آنچه نزد دیگران است پراکنده و جزئی‌ از‌ دانش‌ پیامبر است؛ به عنوان نمونه، حضرت می‌فرماید: {{متن حدیث\|عندنا‌ اهل البیت اصول العـلم و عـراه و ضیائه و اواخیه}}؛ ر. ک: بصائر الدرجات، باب نوزدهم، ص۳۶۳ و ۳۶۴؛ الاختصاص، ص۳۰۸.</ref> و سر شاخۀ علومی متعدد در [[اختیار]] [[امام علی]] {{ع}} قرار گرفته است؛ عناوین و موضوعاتی که هر یک، دارای فروعات گسترده‌ای است و هر‌ فرع‌ از فروعات آن شامل فروعات متعدد دیگری است<ref>شیخ صدوق، محمد بن علی، الخصال، ج۱، ص۱۲۱‌، ح۱۱۳‌.</ref>. این [[سخن]] با علوم مختلف کاملاً امکان‌پذیر است؛ چراکه مهم‌ترین‌ امر‌ در هر [[علمی]]، [[صادق بودن]] و [[حقیقت]] داشتن گزاره و موضوع ریشه‌ای آن و ترتب صحیح مطالب و عناوین بعدی بر آن است، از همین رو، در [[روایات]]، تعبیر مفتاح مطرح‌ شده‌ است‌. [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} در این زمینه می‌ فرماید‌: "همانا در سینه من علم فشرده‌ای هست که [[رسول خدا]] به من آموخته‌ است‌. اگر‌ نگاهبانانی بیابم که به [[شایستگی]] از آن مخافظت کنند و همان‌گونه‌ که از من شنیده‌اند [[روایت]] کنند، بعض آن را به وی می‌سپارم که با همان اندک، علم زیادی‌ یاد‌ می‌گیرد‌. همانا علم کلید هر بابی است و هر بابی هزار باب دیگر‌ می‌گشاید"<ref>{{متن حدیث\|إِنَّ فِی صَدْرِی هَذَا لَعِلْماً جَمّاً عَلَّمَنِیهِ رَسُولُ اللَّهِ صلَوْ أَجِدُ لَهُ حَفَظَةً یَرْعَوْنَهُ حَقَّ رِعَایَتِهِ وَ یَرْوُونَهُ عَنِّی کَمَا یَسْمَعُونَهُ مِنِّی إِذاً أَوْدَعْتُهُمْ بَعْضَهُ فَیَعْلَمُ بِهِ کَثِیراً مِنَ الْعِلْمِ إِنَّ الْعِلْمَ مِفْتَاحُ کُلِّ بَابٍ وَ کُلُّ بَابٍ یَفْتَحُ أَلْفَ بَابٍ}}؛ بصائر الدرجات، ص۳۰۵، ح ۱۲؛ خصال، ج ۲، ص۶۴۶، ح ۲۹.</ref>.

	این بیان با روایاتی که به [[ازدیاد علم امام]] و یا [[تحدیث]] روزانه و [[ارتباط]] همه روزۀ ملائکه‌ با‌ ایشان‌ تصریح دارند نیز سازگارتر است. از همین رو، [[ابوبصیر]] وقتی از شیوع‌ عقیده‌ به‌ مجاری [[علمی]] به‌ نام‌ [[الف باب]] در میان [[شیعیان]] با [[امام صادق]] {{ع}} [[سخن]] می‌گوید، ایشان عقیدۀ وی‌ را‌ [[تأیید]] می‌کند و آن‌گاه که ابوبصیر‌ از‌ سر تعجب‌ یا‌ کنجکاوی‌ می‌پرسد: {{متن حدیث\|هذا و الله العلم!}}، [[امام]] در‌ پاسخ‌ می‌فرماید: {{متن حدیث\|انه لعـلم و ما هو بذلک...}} و در پایان این [[حدیث]] طولانی {{متن حدیث\|ما‌ یحدث‌ باللیل و النهار، الامر من بعد الامر‌ و الشیء بعد الشیء الی‌ یوم‌ القیامة}}<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ۱، ص۲۳۸.</ref> را ـ که در برگیرندۀ‌ تصحیح‌ [[عقیده]] [[راوی]] و توجه او به [[گستره علم امام]] است ـ به عنوان [[علم]] معرفی‌ می‌نماید. مقایسه این تعبیر با روایاتی‌ که‌ سایر‌ محتوای علم امام‌ را‌ تبیین ‌می‌کنند، تبیین عبارت {{متن حدیث\|انه‌ لعلم و ما هو بذلک}} را روشن می‌نماید؛ چراکه [[علم ائمه]] مجموعه‌ای است که‌ مجاری‌ و سرچشمه‌های آن شامل [[جفر]]، [[جامعه]]، الف‌ باب‌، [[روح]] القدس‌، عمود‌ نور‌، [[الهام]] و تحدیث و غیره اسـت‌ و در کنار یکدیگر متکامل می‌شوند.		این بیان با روایاتی که به [[ازدیاد علم امام]] و یا [[تحدیث]] روزانه و [[ارتباط]] همه روزۀ ملائکه‌ با‌ ایشان‌ تصریح دارند نیز سازگارتر است. از همین رو، [[ابوبصیر]] وقتی از شیوع‌ عقیده‌ به‌ مجاری [[علمی]] به‌ نام‌ [[الف باب]] در میان [[شیعیان]] با [[امام صادق]] {{ع}} [[سخن]] می‌گوید، ایشان عقیدۀ وی‌ را‌ [[تأیید]] می‌کند و آن‌گاه که ابوبصیر‌ از‌ سر تعجب‌ یا‌ کنجکاوی‌ می‌پرسد: {{متن حدیث\|هذا و الله العلم!}}، [[امام]] در‌ پاسخ‌ می‌فرماید: {{متن حدیث\|انه لعـلم و ما هو بذلک...}} و در پایان این [[حدیث]] طولانی {{متن حدیث\|ما‌ یحدث‌ باللیل و النهار، الامر من بعد الامر‌ و الشیء بعد الشیء الی‌ یوم‌ القیامة}}<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ۱، ص۲۳۸.</ref> را ـ که در برگیرندۀ‌ تصحیح‌ [[عقیده]] [[راوی]] و توجه او به [[گستره علم امام]] است ـ به عنوان [[علم]] معرفی‌ می‌نماید. مقایسه این تعبیر با روایاتی‌ که‌ سایر‌ محتوای علم امام‌ را‌ تبیین ‌می‌کنند، تبیین عبارت {{متن حدیث\|انه‌ لعلم و ما هو بذلک}} را روشن می‌نماید؛ چراکه [[علم ائمه]] مجموعه‌ای است که‌ مجاری‌ و سرچشمه‌های آن شامل [[جفر]]، [[جامعه]]، الف‌ باب‌، [[روح]] القدس‌، عمود‌ نور‌، [[الهام]] و تحدیث و غیره اسـت‌ و در کنار یکدیگر متکامل می‌شوند.