الهام در عرفان اسلامی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani در ‏۲۵ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۰۵

2026-05-25T11:05:50Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۵ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۳۵
خط ۱۴:		خط ۱۴:

	پس از نظر [[آموزه‌های وحیانی قرآن]]، هر [[نفس انسانی]] بهره‌مند از الهامات [[الهی]] است؛ اما در همین [[آیات قرآنی]] به این نکته نیز توجه داده می‌شود که نفس انسانی اگر در مسیر الهامات فطری گام بردارد و از تقوای فطری به [[درستی]] بهره گیرد و تقوای فطری الهامی را برای خود ملکه و مقوّم ذات کند و به م [[مقام متقین]] فطری برسد، به سطحی از [[رشد]] دست یافته است که می‌تواند از الهاماتی فراتر و [[برتر]] در قالب [[وحی]] از جمله [[وحی تشریعی]] به‌طور مستقیم به عنوان [[پیامبران]] یا غیر مستقیم به عنوان [[پیروان]] بهره‌مند شود. [[خدا]] می‌‌فرماید: {{متن قرآن\|ذَلِكَ الْكِتَابُ لَا رَيْبَ فِيهِ هُدًى لِلْمُتَّقِينَ * الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ وَيُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ * وَالَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ وَمَا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ وَبِالْآخِرَةِ هُمْ يُوقِنُونَ * أُولَئِكَ عَلَى هُدًى مِنْ رَبِّهِمْ وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ}}<ref>«این (آن) کتاب (است که) هیچ تردیدی در آن نیست، رهنمودی برای پرهیزگاران است * همان کسانی که «غیب» را باور و نماز را برپا می‌دارند و از آنچه به آنان روزی داده‌ایم می‌بخشند * و کسانی که به آنچه بر تو و به آنچه پیش از تو فرو فرستاده‌اند، ایمان و به جهان واپسین، یقین دارند * آنان از (سوی) پروردگارشان به رهنمودی رسیده‌اند و آنانند که رستگارند» سوره بقره، آیه ۲-۵.</ref>.		پس از نظر [[آموزه‌های وحیانی قرآن]]، هر [[نفس انسانی]] بهره‌مند از الهامات [[الهی]] است؛ اما در همین [[آیات قرآنی]] به این نکته نیز توجه داده می‌شود که نفس انسانی اگر در مسیر الهامات فطری گام بردارد و از تقوای فطری به [[درستی]] بهره گیرد و تقوای فطری الهامی را برای خود ملکه و مقوّم ذات کند و به م [[مقام متقین]] فطری برسد، به سطحی از [[رشد]] دست یافته است که می‌تواند از الهاماتی فراتر و [[برتر]] در قالب [[وحی]] از جمله [[وحی تشریعی]] به‌طور مستقیم به عنوان [[پیامبران]] یا غیر مستقیم به عنوان [[پیروان]] بهره‌مند شود. [[خدا]] می‌‌فرماید: {{متن قرآن\|ذَلِكَ الْكِتَابُ لَا رَيْبَ فِيهِ هُدًى لِلْمُتَّقِينَ * الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ وَيُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ * وَالَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ وَمَا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ وَبِالْآخِرَةِ هُمْ يُوقِنُونَ * أُولَئِكَ عَلَى هُدًى مِنْ رَبِّهِمْ وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ}}<ref>«این (آن) کتاب (است که) هیچ تردیدی در آن نیست، رهنمودی برای پرهیزگاران است * همان کسانی که «غیب» را باور و نماز را برپا می‌دارند و از آنچه به آنان روزی داده‌ایم می‌بخشند * و کسانی که به آنچه بر تو و به آنچه پیش از تو فرو فرستاده‌اند، ایمان و به جهان واپسین، یقین دارند * آنان از (سوی) پروردگارشان به رهنمودی رسیده‌اند و آنانند که رستگارند» سوره بقره، آیه ۲-۵.</ref>.
	البته از [[آموزه‌های وحیانی]] [[قرآنی]] بر نمی‌آید که کسانی که در مسیر [[الهامات]] [[فطری]] گام برمی‌‌دارند و برخوردار از تقوای فطری در مرتبه [[متقین]] هستند، به جایی می‌رسند که از [[وحی غیر تشریعی]] برخوردار خواهند شد. به این معنا که [[سالک الی الله]] وقتی به [[اطاعت]] مطلق می‌رسند محبوب خدا می‌شوند و کسی که محبوب خدا شد، از [[نور]] فراستی برخوردار است و [[حقایق]] را چنان‌که هست می‌بیند و درمی‌‌یابد. بنابراین، الهامات در همه سطوح از جمله وحی غیر تشریعی برای او ثابت است<ref>[[خلیل منصوری\|منصوری، خلیل]]، [[عرفان در قرآن (کتاب)\|عرفان در قرآن]]، ص ۳۰۱.</ref>.		البته از [[آموزه‌های وحیانی]] [[قرآنی]] بر نمی‌آید که کسانی که در مسیر [[الهامات]] [[فطری]] گام برمی‌‌دارند و برخوردار از تقوای فطری در مرتبه [[متقین]] هستند، به جایی می‌رسند که از [[وحی غیر تشریعی]] برخوردار خواهند شد. به این معنا که [[سالک الی الله]] وقتی به [[اطاعت]] مطلق می‌رسند محبوب خدا می‌شوند و کسی که محبوب خدا شد، از [[نور]] فراستی برخوردار است و [[حقایق]] را چنان‌که هست می‌بیند و درمی‌‌یابد. بنابراین، الهامات در همه سطوح از جمله وحی غیر تشریعی برای او ثابت است<ref>[[خلیل منصوری\|منصوری، خلیل]]، [[عرفان در قرآن (کتاب)\|عرفان در قرآن]]، ص ۳۰۱ ـ ۳۰۳.</ref>.

	== الهام و وحی غیر تشریعی ==		== الهام و وحی غیر تشریعی ==
خط ۲۷:		خط ۲۷:
	از مواردی که به غیر [[پیامبران]] وحی شده است وحی به [[حواریون]] است: {{متن قرآن\|وَإِذْ أَوْحَيْتُ إِلَى الْحَوَارِيِّينَ أَنْ آمِنُوا بِي وَبِرَسُولِي قَالُوا آمَنَّا وَاشْهَدْ بِأَنَّنَا مُسْلِمُونَ}}<ref>«و یاد کن که به حواریان وحی کردم که به من و فرستاده‌ام ایمان آورید گفتند: (خداوندا) ایمان آوردیم و گواه باش که ما گردن نهاده‌ایم» سوره مائده، آیه ۱۱۱.</ref>.		از مواردی که به غیر [[پیامبران]] وحی شده است وحی به [[حواریون]] است: {{متن قرآن\|وَإِذْ أَوْحَيْتُ إِلَى الْحَوَارِيِّينَ أَنْ آمِنُوا بِي وَبِرَسُولِي قَالُوا آمَنَّا وَاشْهَدْ بِأَنَّنَا مُسْلِمُونَ}}<ref>«و یاد کن که به حواریان وحی کردم که به من و فرستاده‌ام ایمان آورید گفتند: (خداوندا) ایمان آوردیم و گواه باش که ما گردن نهاده‌ایم» سوره مائده، آیه ۱۱۱.</ref>.
	البته برخی گفته‌اند، کاربرد وحی درباره غیر [[انبیا]]، به معنای الهام است؛ چراکه فرمایش [[امام باقر]]{{ع}} این مطلب را [[تأیید]] می‌کند<ref>تفسیر العیاشی؛ نورالثقلین، ذیل آیه.</ref>. از جمله وحی به [[زمین]] را به عنوان الهام دانسته‌اند<ref>سوره زلزال، آیه ۱-۵؛ مجمع البیان، ذیل آیه.</ref>. از امام باقر{{ع}} درباره [[کلام خداوند]] {{متن قرآن\|وَأَوْحَى رَبُّكَ إِلَى النَّحْلِ}}<ref>«و پروردگارت به زنبور عسل الهام کرد» سوره نحل، آیه ۶۸.</ref> پرسیده شد. حضرت [[جواب]] داد: مقصود، [[الهام]] است<ref>سوره نحل، آیه ۶۸؛ نورالثقلین، ذیل آیه.</ref>.		البته برخی گفته‌اند، کاربرد وحی درباره غیر [[انبیا]]، به معنای الهام است؛ چراکه فرمایش [[امام باقر]]{{ع}} این مطلب را [[تأیید]] می‌کند<ref>تفسیر العیاشی؛ نورالثقلین، ذیل آیه.</ref>. از جمله وحی به [[زمین]] را به عنوان الهام دانسته‌اند<ref>سوره زلزال، آیه ۱-۵؛ مجمع البیان، ذیل آیه.</ref>. از امام باقر{{ع}} درباره [[کلام خداوند]] {{متن قرآن\|وَأَوْحَى رَبُّكَ إِلَى النَّحْلِ}}<ref>«و پروردگارت به زنبور عسل الهام کرد» سوره نحل، آیه ۶۸.</ref> پرسیده شد. حضرت [[جواب]] داد: مقصود، [[الهام]] است<ref>سوره نحل، آیه ۶۸؛ نورالثقلین، ذیل آیه.</ref>.
	همچنین در [[قرآن کریم]]، گاهی از الهام و [[وحی]] به واژه و اصطلاح «تلقی» نیز یاد شده است، مانند: {{متن قرآن\|فَتَلَقَّى آدَمُ مِنْ رَبِّهِ كَلِمَاتٍ فَتَابَ عَلَيْهِ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ}}<ref>«آنگاه آدم از پروردگارش کلماتی فرا گرفت و (پروردگار) از او در گذشت که او بسیار توبه‌پذیر بخشاینده است» سوره بقره، آیه ۳۷.</ref>.<ref>[[خلیل منصوری\|منصوری، خلیل]]، [[عرفان در قرآن (کتاب)\|عرفان در قرآن]]، ص ۳۰۳.</ref>		همچنین در [[قرآن کریم]]، گاهی از الهام و [[وحی]] به واژه و اصطلاح «تلقی» نیز یاد شده است، مانند: {{متن قرآن\|فَتَلَقَّى آدَمُ مِنْ رَبِّهِ كَلِمَاتٍ فَتَابَ عَلَيْهِ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ}}<ref>«آنگاه آدم از پروردگارش کلماتی فرا گرفت و (پروردگار) از او در گذشت که او بسیار توبه‌پذیر بخشاینده است» سوره بقره، آیه ۳۷.</ref>.<ref>[[خلیل منصوری\|منصوری، خلیل]]، [[عرفان در قرآن (کتاب)\|عرفان در قرآن]]، ص ۳۰۳ ـ ۳۰۵.</ref>

	== راه کسب الهام و وحی غیر تشریعی ==		== راه کسب الهام و وحی غیر تشریعی ==
خط ۳۹:		خط ۳۹:

	به هر حال، در اصطلاح [[عارفان]]، [[الهام]] امری است از ناحیه [[غیب]] که بر [[دل]] وارد می‌‌شود؛ این زمانی رخ می‌دهد که دل در مرتبه [[ایمانی]] باشد که از [[نور الهی]] برخوردار و در تعظیم الهی به اطاعت چنان رسیده که محبوب خدا و [[خدا]] محبوب اوست. این [[الهامات]] که نوعی القا و افکندن معنا و [[معرفتی]] از راه [[فیض الهی]] است بدون نیاز به [[فکر]] و [[تأمل]] و درخواستی از ناحیه خود شخص است. پس باید گفت که در الهامات [[الهی]] به [[سالک]]، هیچ نشانه و دلیلی به همراه ندارد، و تنها نشانه آن این است که بر اثر آن، [[انسان]] به عملی برانگیخته می‌شود، یا چیزی را ترک می‌کند.		به هر حال، در اصطلاح [[عارفان]]، [[الهام]] امری است از ناحیه [[غیب]] که بر [[دل]] وارد می‌‌شود؛ این زمانی رخ می‌دهد که دل در مرتبه [[ایمانی]] باشد که از [[نور الهی]] برخوردار و در تعظیم الهی به اطاعت چنان رسیده که محبوب خدا و [[خدا]] محبوب اوست. این [[الهامات]] که نوعی القا و افکندن معنا و [[معرفتی]] از راه [[فیض الهی]] است بدون نیاز به [[فکر]] و [[تأمل]] و درخواستی از ناحیه خود شخص است. پس باید گفت که در الهامات [[الهی]] به [[سالک]]، هیچ نشانه و دلیلی به همراه ندارد، و تنها نشانه آن این است که بر اثر آن، [[انسان]] به عملی برانگیخته می‌شود، یا چیزی را ترک می‌کند.
	دلی که به [[شریعت]] [[تزکیه]] یافته است، از بستری برخوردار می‌شود تا الهامات خاص الهی بر دل او فرود آید و دل او آیینه [[حقایق]] شود. از همین روست که دل سالک در مرتبه [[تعظیم]] و اطاعت، روشن به انوار الهی و تعلیمات خاص خداوندی است<ref>[[خلیل منصوری\|منصوری، خلیل]]، [[عرفان در قرآن (کتاب)\|عرفان در قرآن]]، ص ۳۰۵.</ref>.		دلی که به [[شریعت]] [[تزکیه]] یافته است، از بستری برخوردار می‌شود تا الهامات خاص الهی بر دل او فرود آید و دل او آیینه [[حقایق]] شود. از همین روست که دل سالک در مرتبه [[تعظیم]] و اطاعت، روشن به انوار الهی و تعلیمات خاص خداوندی است<ref>[[خلیل منصوری\|منصوری، خلیل]]، [[عرفان در قرآن (کتاب)\|عرفان در قرآن]]، ص ۳۰۵ ـ ۳۰۷.</ref>.

	== منابع ==		== منابع ==

Bahmani در ‏۲۵ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۰۴

2026-05-25T11:04:36Z

نمایش تغییرات

Jaafari: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = الهام | عنوان مدخل = الهام | مداخل مرتبط = الهام در لغت - الهام در قرآن - الهام در علوم قرآنی - الهام در حدیث - الهام در کلام اسلامی - الهام در اخلاق اسلامی - الهام در عرفان اسلامی - الهام در معارف دعا و زیار...» ایجاد کرد

2026-04-29T05:45:32Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = الهام | عنوان مدخل = الهام | مداخل مرتبط = الهام در لغت - الهام در قرآن - الهام در علوم قرآنی - الهام در حدیث - الهام در کلام اسلامی - الهام در اخلاق اسلامی - الهام در عرفان اسلامی - الهام در معارف دعا و زیار...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = الهام
| عنوان مدخل = الهام
| مداخل مرتبط = [[الهام در لغت]] - [[الهام در قرآن]] - [[الهام در علوم قرآنی]] - [[الهام در حدیث]] - [[الهام در کلام اسلامی]] - [[الهام در اخلاق اسلامی]] - [[الهام در عرفان اسلامی]] - [[الهام در معارف دعا و زیارات]] - [[الهام در معارف و سیره سجادی]] - [[الهام در معارف و سیره رضوی]]
| پرسش مرتبط =
}}

==الهام و وحی، تعلیم الهی به محبان مطیع==
از نظر [[قرآن کریم]]، هر [[نفس انسانی]] در [[مقام]] [[تعادل]] و [[اعتدال]] کاملی است که از آن به تسویه و [[استواء]] یاد می‌شود. از ویژگی‌های حالت تسویه آن است که نفس ملهم به اموری است که از نظر [[معرفتی]] [[حق و باطل]] را می‌شناسد و از نظر عملی به [[حق]] [[گرایش]] و از [[باطل]] گریزش دارد. این‌گونه است که [[ارزش‌های اخلاقی]] چون [[عدالت]]، [[صداقت]] و [[امانت]] را می‌شناسد و بدان گرایش داشته و [[اهل]] تقوای [[فطری]] می‌‌شود و به خود [[اجازه]] نمی‌دهد تا کاری کند که موجبات تجلیات [[جلال الهی]] در قالب [[غضب]]، [[عذاب]] و [[دوزخ]] رخ نماید؛ پس از [[فجور]] و [[دریدگی]] نداشته و از [[کذب]] و [[خیانت]] و [[ظلم]] اجتناب می‌‌ورزد. [[خدا]] می‌‌فرماید: {{متن قرآن|وَنَفْسٍ وَمَا سَوَّاهَا * فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَتَقْوَاهَا}}<ref>«و به جان (آدمی) و آنکه آن را بهنجار داشت * پس به او نافرمانی و پرهیزگاری را الهام کرد» سوره شمس، آیه ۷-۸.</ref>.
پس نفس انسانی در حالت [[طبیعی]] و فطری از [[الهام الهی]] برخوردار است. این الهام موجب [[معرفت]] به حق و باطل و نیز گرایش به حق و گریزش از باطل می‌‌شود. پس اگر این حالت همچنان [[حفظ]] شود، همچنان [[الهامات]] [[الهی]] بر نفس انجام می‌‌شود تا جایی که نفس با [[شناختی]] که دارد و [[اعمال]] حق و صالحی که براساس [[شناخت]] و گرایش به حق انجام می‌دهد، به [[نفس مطمئنه]] می‌‌رسد کمال که از سوی [[خداوند]] به سمت‌وسوی کمال کشیده شده و به لقای [[ذات]] کمالی خدا می‌رسد<ref>سوره شمس، آیه ۹؛ سوره انشقاق، آیه ۶؛ سوره فجر، آیه ۲۷-۳۰.</ref>.

اما اگر این حالت تسویه نفس با اعمال [[انسانی]] [[تغییر]] کند و نفس مستوی با [[گناه]]، [[دفن]] شود و فتیله [[نورانیت]] آن پایین کشیده و کم‌سو شود، به‌طور طبیعی دیگر چنان‌که باید از الهامات الهی برخوردار نخواهد شد<ref>سوره شمس، آیه ۱۰.</ref>. البته از نظر [[قرآن]]، این دفن و [[دسیسه]] نفس به [[ظلم]] و [[طغیان]] [[انسانی]] با گرایش‌های فجوری ناگهانی نیست، بلکه فرایندی و در طول [[زمان]] با [[اعمال زشت]] انجام می‌شود؛ زیرا [[فطرت انسانی]] به‌طور [[طبیعی]] گرایشی به [[فجور]] و [[باطل]] و [[ضد ارزش‌ها]] چون [[دروغ]] و [[خیانت]] و [[ستم]] ندارد، بلکه گام به گام این نفس [[مطیع]] [[شیطان]] و [[شیطنت]] می‌شود. از همین روست که [[نفس لوامه]] و سرزنش‌گر هر از گاهی او را [[سرزنش]] می‌کند تا از مسیر [[باطل]] و [[فجور]] بازگردد<ref>سوره قیامت، آیه ۲.</ref>. اگر [[انسان]] به سرزنش‌های توجه یابد و به [[اصلاح]] [[خطا]] و [[استغفار]] و [[توبه]] بپردازد<ref>سوره بقره، آیه ۱۶۰؛ سوره نساء، آیه ۱۴۶؛ سوره نحل، آیه ۱۱۹.</ref>، [[الهامات]] باز می‌گردد و نفس دوباره ملهم به الهامات [[فطری]] می‌شود؛ زیرا با [[نور]] [[اسلام]]، [[ایمان]] و [[قرآن]]، [[دل]] [[نورانی]] و آینه‌ای می‌‌شود که [[حقایق]] هستی را دوباره می‌‌تاباند<ref>سوره نساء، آیه ۱۷۴؛ سوره انعام، آیه ۱۲۲؛ سوره شوری، آیه ۵۲.</ref>. اما اگر به سرزنش‌های نفس لوامه گوش فرا نده و راه توبه و اصلاح را نپیماید، گرفتار [[نفس اماره]] بالسوء می‌شود که هماره انسان را به [[بدی]] [[فرمان]] می‌دهد و از [[حق]] و خوبی باز می‌دارد و دور می‌‌کند<ref>سوره یوسف، آیه ۵۳.</ref>.

پس از نظر [[آموزه‌های وحیانی قرآن]]، هر [[نفس انسانی]] بهره‌مند از الهامات [[الهی]] است؛ اما در همین [[آیات قرآنی]] به این نکته نیز توجه داده می‌شود که نفس انسانی اگر در مسیر الهامات فطری گام بردارد و از تقوای فطری به [[درستی]] بهره گیرد و تقوای فطری الهامی را برای خود [[ملکه]] و مقوّم [[ذات]] کند و به م [[مقام متقین]] فطری برسد، به سطحی از [[رشد]] دست یافته است که می‌تواند از الهاماتی فراتر و [[برتر]] در قالب [[وحی]] از جمله [[وحی تشریعی]] به‌طور مستقیم به عنوان [[پیامبران]] یا غیر مستقیم به عنوان [[پیروان]] بهره‌مند شود. [[خدا]] می‌‌فرماید: {{متن قرآن|ذَلِكَ الْكِتَابُ لَا رَيْبَ فِيهِ هُدًى لِلْمُتَّقِينَ * الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ وَيُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ * وَالَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ وَمَا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ وَبِالْآخِرَةِ هُمْ يُوقِنُونَ * أُولَئِكَ عَلَى هُدًى مِنْ رَبِّهِمْ وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ}}<ref>«این (آن) کتاب (است که) هیچ تردیدی در آن نیست، رهنمودی برای پرهیزگاران است * همان کسانی که «غیب» را باور و نماز را برپا می‌دارند و از آنچه به آنان روزی داده‌ایم می‌بخشند * و کسانی که به آنچه بر تو و به آنچه پیش از تو فرو فرستاده‌اند، ایمان و به جهان واپسین، یقین دارند * آنان از (سوی) پروردگارشان به رهنمودی رسیده‌اند و آنانند که رستگارند» سوره بقره، آیه ۲-۵.</ref>.
البته از [[آموزه‌های وحیانی]] [[قرآنی]] بر نمی‌آید که کسانی که در مسیر [[الهامات]] [[فطری]] گام برمی‌‌دارند و برخوردار از تقوای فطری در مرتبه [[متقین]] هستند، به جایی می‌رسند که از [[وحی غیر تشریعی]] برخوردار خواهند شد. به این معنا که [[سالک الی الله]] وقتی به [[اطاعت]] مطلق می‌رسند [[محبوب خدا]] می‌شوند و کسی که محبوب خدا شد، از [[نور]] فراستی برخوردار است و [[حقایق]] را چنان‌که هست می‌بیند و درمی‌‌یابد. بنابراین، الهامات در همه سطوح از جمله وحی غیر تشریعی برای او ثابت است.<ref>[[خلیل منصوری|منصوری، خلیل]]، [[عرفان در قرآن (کتاب)|عرفان در قرآن]]، ص ۳۰۱.</ref>

==الهام و وحی غیر تشریعی==
الهام که افکندن چیزی در [[دل]] از سوی [[خداوند]]، برای واداشتن به انجام دادن یا ترک کاری است، از نظر [[قرآن]]، نوعی از [[اقسام وحی]] است. البته از نظر قرآن، الهام و [[وحی]] می‌‌تواند [[تشریعی]] و غیر تشریعی باشد؛ آنچه که به [[پیامبران]] می‌شود، می‌تواند از هر دو قسم باشد؛ اما برای غیر پیامبران تنها الهام و وحی غیر تشریعی است.
در [[وحی تشریعی]]، پیامبران [[مأمور]] می‌شوند تا [[احکام]] و آموزه‌های [[شریعت]] را به [[مردم]] برسانند. این وحی اختصاص به پیامبران دارد و کسی غیر از آنان نمی‌توانند در حوزه [[احکام خمسه]] [[واجب]] و [[حرام]] و [[مستحب]] و [[مکروه]] و [[مباح]] وارد شده و سخنی بگوید و حکمی دهد البته از نظر قرآن، پیامبران، [[شارع]] نیستند، بلکه شارع تنها [[خدا]] است و این خدا است که [[حکم شرعی]] دارد و پیامبران تنها ابلاغ‌کننده [[احکام شرعی]] است که خدا به عنوان شارع به پیامبران وحی کرده است<ref>سوره یوسف، آیه ۴۰ و ۶۰؛ سوره مائده، آیه ۴۸ و ۹۲؛ سوره شوری، آیه ۱۳؛ سوره تغابن، آیه ۱۲ و آیات دیگر.</ref>.
اما وحی غیر تشریعی نه تنها به پیامبران می‌‌رسد، بلکه به دیگران نیز داده می‌شود. در وحی غیر تشریعی، بیشتر انجام [[کارهای نیک]] مطرح است. خدا می‌‌فرماید: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا وَأَوْحَيْنَا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْرَاتِ وَإِقَامَ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءَ الزَّكَاةِ وَكَانُوا لَنَا عَابِدِينَ}}<ref>«و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری می‌کردند و به آنها انجام کارهای نیک و برپا داشتن نماز و دادن زکات را وحی کردیم و آنان پرستندگان ما بودند» سوره انبیاء، آیه ۷۳.</ref>.

در این [[آیه]] سخن از [[وحی]] به پیامبرانی است که [[امامان]] و [[پیشوایان هدایت]] [[بشر]] به امری [[الهی]] بودند. این وحی مربوط به چگونگی انجام کارهای خیر است. خیر هر چیزی است که مناسب و سازنده برای [[کمال بشر]] است.
همچنین در [[قرآن]] بیان شده است که [[مادر موسی]]{{ع}} از این نوع وحی بهره‌مند شد و [[خداوند]] به او [[الهام]] کرد تا چگونه درباره [[حضرت موسی]]{{ع}} عمل کند: {{متن قرآن|وَأَوْحَيْنَا إِلَى أُمِّ مُوسَى أَنْ أَرْضِعِيهِ فَإِذَا خِفْتِ عَلَيْهِ فَأَلْقِيهِ فِي الْيَمِّ وَلَا تَخَافِي وَلَا تَحْزَنِي إِنَّا رَادُّوهُ إِلَيْكِ وَجَاعِلُوهُ مِنَ الْمُرْسَلِينَ}}<ref>«و به مادر موسی الهام کردیم که به او شیر بده و اگر بر (جان) او ترسیدی او را (در صندوقی بنه و) به دریا فکن و مهراس و اندوهگین مباش! ما او را به تو باز می‌گردانیم و او را از پیامبران خواهیم کرد» سوره قصص، آیه ۷.</ref>.
در جایی دیگر می‌‌فرماید: {{متن قرآن|إِذْ أَوْحَيْنَا إِلَى أُمِّكَ مَا يُوحَى * أَنِ اقْذِفِيهِ فِي التَّابُوتِ فَاقْذِفِيهِ فِي الْيَمِّ}}<ref>«آن هنگام که به مادرت آنچه (بایست) وحی می‌شد وحی کردیم * که او را در صندوقی بگذار و در دریا بیفکن!» سوره طه، آیه ۳۸-۳۹.</ref>.

از مواردی که به غیر [[پیامبران]] وحی شده است وحی به [[حواریون]] است: {{متن قرآن|وَإِذْ أَوْحَيْتُ إِلَى الْحَوَارِيِّينَ أَنْ آمِنُوا بِي وَبِرَسُولِي قَالُوا آمَنَّا وَاشْهَدْ بِأَنَّنَا مُسْلِمُونَ}}<ref>«و یاد کن که به حواریان وحی کردم که به من و فرستاده‌ام ایمان آورید گفتند: (خداوندا) ایمان آوردیم و گواه باش که ما گردن نهاده‌ایم» سوره مائده، آیه ۱۱۱.</ref>.
البته برخی گفته‌اند، کاربرد وحی درباره غیر [[انبیا]]، به معنای الهام است؛ چراکه فرمایش [[امام باقر]]{{ع}} این مطلب را [[تأیید]] می‌کند<ref>تفسیر العیاشی؛ نورالثقلین، ذیل آیه.</ref>. از جمله وحی به [[زمین]] را به عنوان الهام دانسته‌اند<ref>سوره زلزال، آیه ۱-۵؛ مجمع البیان، ذیل آیه.</ref>. از امام باقر{{ع}} درباره [[کلام خداوند]] {{متن قرآن|وَأَوْحَى رَبُّكَ إِلَى النَّحْلِ}}<ref>«و پروردگارت به زنبور عسل الهام کرد» سوره نحل، آیه ۶۸.</ref> پرسیده شد. حضرت [[جواب]] داد: مقصود، [[الهام]] است<ref>سوره نحل، آیه ۶۸؛ نورالثقلین، ذیل آیه.</ref>.
همچنین در [[قرآن کریم]]، گاهی از الهام و [[وحی]] به واژه و اصطلاح «تلقی» نیز یاد شده است، مانند: {{متن قرآن|فَتَلَقَّى آدَمُ مِنْ رَبِّهِ كَلِمَاتٍ فَتَابَ عَلَيْهِ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ}}<ref>«آنگاه آدم از پروردگارش کلماتی فرا گرفت و (پروردگار) از او در گذشت که او بسیار توبه‌پذیر بخشاینده است» سوره بقره، آیه ۳۷.</ref>.<ref>[[خلیل منصوری|منصوری، خلیل]]، [[عرفان در قرآن (کتاب)|عرفان در قرآن]]، ص ۳۰۳.</ref>

==راه کسب الهام و وحی غیر تشریعی==
از نظر [[قرآن]]، کسانی از وحی غیر تشریعی و الهاماتی فراتر از [[الهامات]] [[فطری]] برخوردار خواهند شد که در مرتبه [[محبان]] [[مطیع]] قرار گیرند. در [[حقیقت]] چنان در [[اطاعت خدا]] و [[رسول الله]]{{صل}} و [[انجام وظیفه]] براساس [[شریعت اسلام]] بکوشند که در [[مقام قرب نوافل]] و [[قرب]] [[فرائض]] قرار گیرند.
از نظر قرآن، کسی که [[محبوب خدا]] شود، کسی است که [[مطیع خدا]] در همه حال است. پس [[اهل]] [[سیر]] و سلوکی که [[طریقت]] [[شریعت]] را برای رسیدن به حقیقت [[انتخاب]] کرده‌اند، به عنوان محبان مطیع [[الهی]] از وحی و الهام غیر [[تشریعی]] برخوردار خواهند بود؛ زیرا این افراد با این طریقت [[عبادت]] [[شرعی]] به تقوایی دست می‌‌یابند که [[خداوند]] به [[تعلیم]] آنان می‌‌پردازد. این تعلیم در قالب وحی و الهام و مانند آن انجام می‌‌شود<ref>سوره بقره، آیه ۲۱ و ۲۸۲.</ref>.
از نظر قرآن، [[مؤمنان واقعی]] در [[محبت]] در درجات [[برتر]] آن قرار دارند و کسی را نمی‌توان در محبت برتر از ایشان یافت. البته محبت ایشان نسبت به [[خدا]] است: {{متن قرآن|وَالَّذِينَ آمَنُوا أَشَدُّ حُبًّا لِلَّهِ}}<ref>«و مؤمنان، خداوند را دوستدارترند» سوره بقره، آیه ۱۶۵.</ref>.

از نظر قرآن، محبت و [[عشق]] تا زمانی که به عمل و [[اطاعت]] در نیاید جز زبان [[بازی]] چیزی نیست؛ کسی که مدعی محبت و [[مودت]] است باید در اطاعت و [[اتباع]] از محبوب و [[معشوق]] آن را به نمایش گذارد. از همین روست که [[کافران]] اهل محبت نیستند؛ چون مطیع و تابع نیستند. خدا می‌‌فرماید: {{متن قرآن|قُلْ إِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللَّهُ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ * قُلْ أَطِيعُوا اللَّهَ وَالرَّسُولَ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْكَافِرِينَ}}<ref>«بگو اگر خداوند را دوست می‌دارید از من پیروی کنید تا خداوند شما را دوست بدارد و گناهانتان را بیامرزد و خداوند آمرزنده‌ای بخشاینده است * بگو از خداوند و پیامبر فرمان برید و اگر پشت کردند (بدانند که) بی‌گمان خداوند کافران را دوست نمی‌دارد» سوره آل عمران، آیه ۳۱-۳۲.</ref>.
همچنین از نظر [[قرآن]]، محبت نمی‌تواند یک سویه باشد و هماره دو سویه است. این محبت دو سویه در عمل و [[رفتار]] هر دو دیده می‌شود. خدا می‌‌فرماید: {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا مَنْ يَرْتَدَّ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَسَوْفَ يَأْتِي اللَّهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَيُحِبُّونَهُ أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ أَعِزَّةٍ عَلَى الْكَافِرِينَ يُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلَا يَخَافُونَ لَوْمَةَ لَائِمٍ ذَلِكَ فَضْلُ اللَّهِ يُؤْتِيهِ مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ}}<ref>«ای مؤمنان! هر کس از دینش برگردد خداوند به زودی گروهی را می‌آورد که دوستشان می‌دارد و دوستش می‌دارند؛ در برابر مؤمنان خاکسار و در برابر کافران دشوارند، در راه خداوند جهاد می‌کنند و از سرزنش سرزنشگری نمی‌هراسند؛ این بخشش خداوند است که به هر کس بخواهد ارزانی می‌دارد و خداوند نعمت‌گستری داناست» سوره مائده، آیه ۵۴.</ref>.
از همین روست که بسیاری از [[مفسران]] محبت را به [[اطاعت]] و [[تعظیم الهی]] معنا کرده‌اند؛ زیرا محبت بی‌اطاعت و [[اتباع]] و [[تعظیم]] محبوب معنایی ندارد. مثلاً غزالی در [[تفسیر]] [[علما]] از [[حب]] به تعظیم و [[اطاعت از خداوند]] می‌گوید: «حب و [[دوستی خدا]] چگونه به [[طاعت]] تفسیر کرده شود؟ طاعت تبع و ثمره [[دوستی]] خداست، پس چاره نیست از آن‌که دوستی متقدم باشد، آن‌گاه پس از آن [[دوست]] را طاعت دارد»<ref>احیاء علوم الدین، غزالی، ص۵۰۸.</ref>.

به هر حال، در اصطلاح [[عارفان]]، [[الهام]] امری است از ناحیه [[غیب]] که بر [[دل]] وارد می‌‌شود؛ این زمانی رخ می‌دهد که دل در مرتبه [[ایمانی]] باشد که از [[نور الهی]] برخوردار و در تعظیم الهی به اطاعت چنان رسیده که [[محبوب خدا]] و [[خدا]] محبوب اوست. این [[الهامات]] که نوعی [[القا]] و افکندن معنا و [[معرفتی]] از راه [[فیض الهی]] است بدون نیاز به [[فکر]] و [[تأمل]] و درخواستی از ناحیه خود شخص است. پس باید گفت که در الهامات [[الهی]] به [[سالک]]، هیچ نشانه و دلیلی به همراه ندارد، و تنها نشانه آن این است که بر اثر آن، [[انسان]] به عملی برانگیخته می‌شود، یا چیزی را ترک می‌کند.
دلی که به [[شریعت]] [[تزکیه]] یافته است، از بستری برخوردار می‌شود تا الهامات خاص الهی بر دل او فرود آید و دل او آیینه [[حقایق]] شود. از همین روست که دل سالک در مرتبه [[تعظیم]] و اطاعت، روشن به [[انوار الهی]] و تعلیمات خاص خداوندی است.<ref>[[خلیل منصوری|منصوری، خلیل]]، [[عرفان در قرآن (کتاب)|عرفان در قرآن]]، ص ۳۰۵.</ref>

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:IM011028.jpg|22px]] [[خلیل منصوری|منصوری، خلیل]]، [[عرفان در قرآن (کتاب)|'''عرفان در قرآن''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:الهام]]