الهیات - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani در ‏۲۵ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۳۶

2025-09-25T07:36:53Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۵ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۰۶
خط ۷:		خط ۷:

	== مقدمه ==		== مقدمه ==
	اموری که ذهناً و خارجاً (یعنی مفهوماً و مصداقاً) [[بی‌نیاز]] و غیرمشروط به ماده هستند، آنها را الهیات می‌نامیم<ref>مجموعه آثار، ج۵، ص۴۷۲.</ref>.		اموری که ذهناً و خارجاً (یعنی مفهوماً و مصداقاً) بی‌نیاز و غیرمشروط به ماده هستند، آنها را الهیات می‌نامیم<ref>مجموعه آثار، ج۵، ص۴۷۲.</ref>.

	'''[[الهیّات بالمعنی الاخص]]'''		'''[[الهیّات بالمعنی الاخص]]'''
	در اصطلاح [[حکمای اسلامی]] مسائل مربوط به [[خداوند]] از قبیل [[اثبات وجود خدا]]، [[وحدت]] وی، صفات ثبوتیه و سلبیّه او، عموم و شمول [[قدرت]] و مشیّتش، [[جبر و تفویض]]، [[خیر و شر]]، صدور کثیر از واحد، [[عوالم]] کلّی وجود و برخی مباحث و مسائل دیگر الهیّات بالمعنی الاخص نامیده می‌شود<ref>مجموعه آثار، ج۵، ص۴۶۷.</ref><ref>[[محمد علی زکریایی\|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)\|فرهنگ مطهر]]، ص ۱۲۶.</ref>
			در اصطلاح حکمای اسلامی مسائل مربوط به [[خداوند]] از قبیل [[اثبات وجود خدا]]، [[وحدت]] وی، صفات ثبوتیه و سلبیّه او، عموم و شمول [[قدرت]] و مشیّتش، [[جبر و تفویض]]، [[خیر و شر]]، صدور کثیر از واحد، [[عوالم]] کلّی وجود و برخی مباحث و مسائل دیگر الهیّات بالمعنی الاخص نامیده می‌شود<ref>مجموعه آثار، ج۵، ص۴۶۷.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی\|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)\|فرهنگ مطهر]]، ص ۱۲۶.</ref>

	== منابع ==		== منابع ==
خط ۲۰:		خط ۲۱:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده:~~الهیات~~]]		[[رده:مفاهیم]]

Jaafari: جایگزینی صفحه با '{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = الهیات | عنوان مدخل = الهیات | مداخل مرتبط = الهیات در فلسفه دین و کلام جدید | پرسش مرتبط = }} == مقدمه == اموری که ذهناً و خارجاً (یعنی مفهوماً و مصداقاً) بی‌نیاز و غیرمشروط به ماده هستند، آنها را الهیات می‌نامیممجموعه آثار،...'

2025-08-20T04:50:06Z

جایگزینی صفحه با '{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = الهیات | عنوان مدخل = الهیات | مداخل مرتبط = الهیات در فلسفه دین و کلام جدید | پرسش مرتبط = }} == مقدمه == اموری که ذهناً و خارجاً (یعنی مفهوماً و مصداقاً) بی‌نیاز و غیرمشروط به ماده هستند، آنها را الهیات می‌نامیم<ref>مجموعه آثار،...'

نمایش تغییرات

Jaafari در ‏۱۹ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۵:۰۱

2025-08-19T05:01:02Z

نمایش تغییرات

Jaafari: /* منابع */

2025-08-19T04:59:46Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۲۹
خط ۱۸۱:		خط ۱۸۱:
	# نظامی که محور [[مسیح]] الوهی است؛ این بخش، رساله‌های پولوس قدیس، [[انجیل یوحنا]] و رساله‌های او را شامل می‌‌شود و بر اساس آن، مسیح، خدای مجسم و موجودی [[ازلی]] و غیر مخلوق و پسر یگانه خدا و با او از یک [[ذات]] است. «در ازل او کلمه بود. کلمه با خدا بود و کلمه خود خدا بود...؛ پس، کلمه، [[انسان]] شد و در میان ما ساکن گردید»<ref>انجیل یوحنا ۱: ۱ و ۱۴.</ref>.		# نظامی که محور [[مسیح]] الوهی است؛ این بخش، رساله‌های پولوس قدیس، [[انجیل یوحنا]] و رساله‌های او را شامل می‌‌شود و بر اساس آن، مسیح، خدای مجسم و موجودی [[ازلی]] و غیر مخلوق و پسر یگانه خدا و با او از یک [[ذات]] است. «در ازل او کلمه بود. کلمه با خدا بود و کلمه خود خدا بود...؛ پس، کلمه، [[انسان]] شد و در میان ما ساکن گردید»<ref>انجیل یوحنا ۱: ۱ و ۱۴.</ref>.
	# نظام الهیاتی که محور آن بندهبودن مسیح است؛ این بخش نیز از سه [[انجیل]] همنوا، کتاب [[اعمال رسولان]]، رساله‌های [[یعقوب]]، [[پطرس]]، [[یهودا]] و [[مکاشفه]] [[یوحنا]] تشکیل شده است و بر اساس آن، مسیح، بنده‌ای از [[بندگان خدا]] و [[پیامبری]] مانند سایر [[انبیا]] است<ref>انجیل متی ۱۲: ۱۸ و اعمال رسولان ۳: ۱۳.</ref>.<ref>سلیمانی اردستانی، عبدالرحیم، مسیحیت، ص۸۶-۹۵.</ref>.<ref>[[رضا میرزائی\|میرزائی، رضا]]، [[الهیات نقلی (مقاله)\|مقاله «الهیات نقلی»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)\|فرهنگنامه کلام جدید]]، ص ۲۲۴.</ref>		# نظام الهیاتی که محور آن بندهبودن مسیح است؛ این بخش نیز از سه [[انجیل]] همنوا، کتاب [[اعمال رسولان]]، رساله‌های [[یعقوب]]، [[پطرس]]، [[یهودا]] و [[مکاشفه]] [[یوحنا]] تشکیل شده است و بر اساس آن، مسیح، بنده‌ای از [[بندگان خدا]] و [[پیامبری]] مانند سایر [[انبیا]] است<ref>انجیل متی ۱۲: ۱۸ و اعمال رسولان ۳: ۱۳.</ref>.<ref>سلیمانی اردستانی، عبدالرحیم، مسیحیت، ص۸۶-۹۵.</ref>.<ref>[[رضا میرزائی\|میرزائی، رضا]]، [[الهیات نقلی (مقاله)\|مقاله «الهیات نقلی»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)\|فرهنگنامه کلام جدید]]، ص ۲۲۴.</ref>

			==الهیات==
			کلمه "Theology" از واژه [[یونانی]] "Theologia" گرفته شده که خود این واژه نیز مشتق از دو بخش Theo""، به معنای [[خدا]] و ""Logia، به معنای گفتار و نظر است. پس، واژه تئولوژی به معنای گفتار و نظر درباره خداست. از این واژه اولین بار در رساله [[جمهوری]] [[افلاطون]] استفاده شده است. و به همین دلیل افلاطون را واضع آن می‌دانند و حتی «اگوستین» قدیس افلاطون را «پدر الهیات» می‌‌داند.
			مترجمان [[اسلامی]] در [[ترجمه]] واژه تئولوژی واژه [[علم کلام]] را به کار می‌برند که ترجمه‌ای ناقص از این واژه است؛ چراکه تئولوژی اعم از [[کلام]] است. باید توجه کرد که از نظر قدما فقط بخش Apologetics الهیات، که بخش دفاعیات [[دینی]] در مقابل [[شبهات]] [[منکران]] و مخالفان است و سابقاً شعبه‌ای از الهیات جزمی بود، با موضوع اصلی [[کلام اسلامی]] مطابق است که این بخش را هم خارج از الهیات و نوعی سبک یا مقدمات الهیاتی جزمی می‌دانند. همچنین، ترجمه این کلمه به الهیات بالمعنیالاخص یا الهیات [[خاصه]] مناسب‌تر از ترجمه به کلام است؛ چون موضوع الهیات خاصه واجبالوجود و صفات اوست؛ البته ترجمه دقیق‌تر این کلمه واژه [[علوم]] [[ربوبی]] یا همان الهیات است<ref>اوجبی، علی، کلام جدید در گذر اندیشه‌ها، ص۱۳۷-۱۵۰.</ref>.
			[[علم]] الهیات از نظر [[مسیحیان]]، همه مظاهر تلاش آنها برای [[فهم]] [[ایمان]] [[مسیحی]] است و علمای الهیِ بنیادگرا تأکید می‌کنند که ما نمی‌توانیم [[شناختی]] از خدا داشته باشیم، مگر آنچه را که خود خدا برای ما مکشوف کند. پس، علم الهیات همان «علم [[وحی]]» خواهد بود<ref>اوجبی، علی، کلام جدید در گذر اندیشه‌ها، ص۱۳۷-۱۵۰.</ref> و در تعریف آن به اختصار چنین گفته شده است: «[[علمی]] که در آن از خدا بحث می‌‌شود». اگرچه نقطه آغاز و تأسیس این علم، یونان و عالم [[مسیحیت]] بوده و در معنای خاص خود محدود به مسیحیت می‌‌شود، ولی از نظر موضوع، عام بوده، [[ادیان]] غیر از مسیحیت را هم شامل می‌‌شود<ref>میشل، توماس، کلام مسیحی، ترجمه حسین توفیقی، ص۱۱۵.</ref>.

			'''مباحث''': از مباحثی که در محدوده [[الهیات]] میگنجد، موضوعات زیر است:
			مطالعه درباره [[تعالیم]] [[کتاب مقدس]]، تلاش برای [[فهم]] [[حقایق]] به کمک تعالیم [[مسیحی]]، تحولات [[تاریخی]] در عبارات بیانکننده [[ایمان]] [[مسیحی]] در طی قرون، توضیح آنچه که تنها با [[عقل]] می‌‌توان درباره [[خدا]] دانست، بیان معنای [[قداست]] مسیحی و راه‌های دستیابی به آن، بنیادهای [[اخلاقی]] و تأثیر عملی [[تعالیم]] [[مسیحیت]] در [[زندگی]] مسیحیان<ref>پازوکی، شهرام و دیگران، [[الهیات]] جدید (مجموعه [[مقالات]])، ص۱.</ref>.

			'''تاریخچه مباحث''': در دوره تأسیس مسیحیت بحث درباره [[خدایان]] [[رومی]] و [[یونانی]] کنار گذاشته و در الهیات به تعالیم مسیحی پرداخته شد. در دوره متقدم آبای [[کلیسا]] هم موضوع [[علم الهی]] بحث درباره [[وجود خدا]] بود و در آن به [[فعل الهی]] و مسائلی از قبیل تجسد پرداخته نمیشد ولی به تدریج غیر از وجود خدا، در آن به کلیه حقایقی که خدا [[وحی]] کرده و در واقع حقایقی مربوط به فعل الهی پرداخته شد؛ بدین ترتیب، مبحث [[ایمانی]] و [[دینی]] نیز جزء آن و نظر و عمل دینی تابع آن شد.
			در سراسر دوره مسیحی، در غرب، همه [[علوم]] و [[فنون]] تابع الهیات و در ذیل آن بودند و در برنامه درسی قرون وسطی، در دوره مدرسی در راس همه فنون هفتگانه، علم الهی بود و سایر علوم در واقع مقدماتی برای خواندن الهیات بودند؛ بنابراین، در قرون وسطی از [[فلسفه]] به «خادمه الهیات» تعبیر می‌‌شد. [[علم]] الهیات هم به اعتبارهای مختلفی تقسیم شده که مهم‌ترین تقسیم آن تقسیم به الهیات [[عقلی]] و نقلی است.<ref>[[رضا میرزائی\|میرزائی، رضا]]، [[الهیات (مقاله)\|مقاله «الهیات»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)\|فرهنگنامه کلام جدید]]، ص ۲۲۵.</ref>

	== منابع ==		== منابع ==
خط ۱۹۲:		خط ۲۰۳:
	# [[پرونده:IM010879.jpg\|22px]] [[رضا میرزائی\|میرزائی، رضا]]، [[الهیات لیبرال (مقاله)\|مقاله «الهیات لیبرال»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)\|'''فرهنگنامه کلام جدید''']]		# [[پرونده:IM010879.jpg\|22px]] [[رضا میرزائی\|میرزائی، رضا]]، [[الهیات لیبرال (مقاله)\|مقاله «الهیات لیبرال»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)\|'''فرهنگنامه کلام جدید''']]
	# [[پرونده:IM010879.jpg\|22px]] [[رضا میرزائی\|میرزائی، رضا]]، [[الهیات نقلی (مقاله)\|مقاله «الهیات نقلی»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)\|'''فرهنگنامه کلام جدید''']]		# [[پرونده:IM010879.jpg\|22px]] [[رضا میرزائی\|میرزائی، رضا]]، [[الهیات نقلی (مقاله)\|مقاله «الهیات نقلی»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)\|'''فرهنگنامه کلام جدید''']]
			# [[پرونده:IM010879.jpg\|22px]] [[رضا میرزائی\|میرزائی، رضا]]، [[الهیات (مقاله)\|مقاله «الهیات»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)\|'''فرهنگنامه کلام جدید''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Jaafari: /* منابع */

2025-08-19T04:58:21Z

منابع

@@ خط ۱۶۴: / خط ۱۶۴: @@
 ===[[عقائد]] اصلی [[الهیات]] [[لیبرال]]===
 [[نهضت]] الهیات لیبرال در [[قرن]] بیستم هم ادامه یافت و شکل‌های گوناگونی به خود گرفت. خطوط اصلی رایج در آن هم، تأکید بر [[حلول]] [[خداوند]] به جای تعالی و [[تنزیه]] او، [[تأسی]] به [[سیره عملی]] [[مسیح]] به جای بزرگشمردن [[مرگ]] فدیهوار او و توجه به استکمال و [[اصلاح اخلاقی]] انسان به جای توجه به گنهکاری جبلی او بود. همچنین، [[پیروان]] آن به کمال اتصال بین [[عقل و وحی]]، [[ایمان]] و [[تجربه]] بشری، خداوند و [[جهان]]، مسیح و سایر [[انسان‌ها]] و [[مسیحیت]] و سایر [[ادیان]] [[معتقد]] بودند و تفاوتی اصولی بین ادیان مختلف نمی‌دیدند، مگر در مراتب ادیان و به نظر آنها الهیات باید به طور گسترده [[تجربی]] و [[عقلانی]] شود، و [[عقاید دینی]] با توجه به پیامدهای آن در [[زندگی]] انسان و قدرتی که در برآوردن عمیق‌ترین [[نیازهای بشری]] دارند، بر [[حق]] هستند<ref>باربور، ایان، علم و دین، ترجمه بهاء الدین خرمشاهی، ص۱۵۶-۱۵۷.</ref>.<ref>[[رضا میرزائی|میرزائی، رضا]]، [[الهیات لیبرال (مقاله)|مقاله «الهیات لیبرال»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)|فرهنگنامه کلام جدید]]، ص ۲۲۲.</ref>
 == منابع ==
@@ خط ۱۷۴: / خط ۱۹۱: @@
 # [[پرونده:IM010879.jpg|22px]] [[مهدی منزه|منزه، مهدی]]، [[الهیات پویشی (مقاله)|مقاله «الهیات پویشی»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)|'''فرهنگنامه کلام جدید''']]
 # [[پرونده:IM010879.jpg|22px]] [[رضا میرزائی|میرزائی، رضا]]، [[الهیات لیبرال (مقاله)|مقاله «الهیات لیبرال»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)|'''فرهنگنامه کلام جدید''']]
 {{پایان منابع}}

Jaafari: /* منابع */

2025-08-19T04:55:39Z

منابع

@@ خط ۱۴۶: / خط ۱۴۶: @@
 بنا بر الهیات پویشی، در مقابل دو نوع خیر، دو نوع شر هم هست و ملاک‌های [[خیر و شر]] در نهایت، زیباشناختی است، تا [[اخلاقی]].<ref>هیک، جان، فلسفه دین، ترجمه بهزاد سالکی، ص۱۲۰.</ref>.
 متفکران پویشی درباره «مسئله شر» رویکرد متفاوتی دارند و ایشان نیز همانند [[متکلمان]] سنتی، [[خدا]] و کارهای او را خارج از [[قوانین]] منطقی نمی‌دانند و از نظر آنها [[قدرت خدا]] صرفاً به معنای این است که او فراهم‌کننده امکانات برای به فعلیت‌رسیدن فضیلت‌مندی و کمال انسان‌هاست. از نظر طرفداران الهیات پویشی، خدا بسیاری از کارکردهایی را که در الهیات سنتی به او نسبت می‌دهند، ندارد؛ مثل [[پیش‌بینی]] [[آینده]] و...؛ چراکه می‌گویند، قدرت خدا را شایسته [[پرستش]] می‌کند، بلکه [[عشق]] و میل به آفریده‌ها را به سوی او می‌کشاند.<ref>[[مهدی منزه|منزه، مهدی]]، [[الهیات پویشی (مقاله)|مقاله «الهیات پویشی»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)|فرهنگنامه کلام جدید]]، ص ۷.</ref>
 == منابع ==
@@ خط ۱۵۵: / خط ۱۷۳: @@
 # [[پرونده:IM010879.jpg|22px]] [[رضا میرزائی|میرزائی، رضا]]، [[الهیات طبیعی یا عقلی (مقاله)|مقاله «الهیات طبیعی یا عقلی»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)|'''فرهنگنامه کلام جدید''']]
 # [[پرونده:IM010879.jpg|22px]] [[مهدی منزه|منزه، مهدی]]، [[الهیات پویشی (مقاله)|مقاله «الهیات پویشی»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)|'''فرهنگنامه کلام جدید''']]
 {{پایان منابع}}

Jaafari: /* الهیات پویشی */

2025-08-19T04:51:21Z

الهیات پویشی

نمایش تغییرات

Jaafari: /* منابع */

2025-08-19T04:51:06Z

منابع

نمایش تغییرات

Jaafari: /* منابع */

2025-08-17T07:18:01Z

منابع

@@ خط ۶۷: / خط ۶۷: @@
 الهی‌دانان رهایی‌بخش در بهره‌مندی خود از دیدگاه مارکسیسم بر دو مورد اساسی تأکید داشتند؛ نخست اینکه، مارکسیسم ابزاری برای تحلیل [[اجتماعی]] است و کسب بینش‌هایی درباره ماهیت کنونی [[جامعه]] آمریکای لاتین و همچنین راه‌هایی برای [[اصلاح]] اوضاع اسف‌بار تهی‌دستان را ممکن می‌کند؛ دوم اینکه، [[مارکسیسم]] برنامه‌ای [[سیاسی]]، پیشنهاد می‌دهد که به کمک آن می‌توان [[نظام اجتماعی]] ناعادلانه موجود را برچید و جامعه‌ای عادلانه پدید آورد. از این دیدگاه، الهیات [[رهایی‌بخش]] عملاً منتقد سرسخت [[سرمایه‌داری]] و [[هوادار]] [[سوسیالیسم]] است<ref>مک گراث، آلیستر، درسنامه الهیات مسیحی، ترجمه بهروز حدادی، ج۱، ص۲۳۲-۲۳۳.</ref>.<ref>[[رضا میرزائی|میرزائی، رضا]]، [[الهیات رهایی‌بخش (مقاله)|مقاله «الهیات رهایی‌بخش»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)|فرهنگنامه کلام جدید]]، ص ۲۱۶.</ref>
 == منابع ==
@@ خط ۷۴: / خط ۸۹: @@
 # [[پرونده:IM010879.jpg|22px]] [[عبدالله محمدی|محمدی، عبدالله]]، [[الهیات تطبیقی (مقاله)|مقاله «الهیات تطبیقی»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)|'''فرهنگنامه کلام جدید''']]
 # [[پرونده:IM010879.jpg|22px]] [[رضا میرزائی|میرزائی، رضا]]، [[الهیات رهایی‌بخش (مقاله)|مقاله «الهیات رهایی‌بخش»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)|'''فرهنگنامه کلام جدید''']]
 {{پایان منابع}}

Jaafari: /* منابع */

2025-08-17T07:16:31Z

منابع

@@ خط ۵۳: / خط ۵۳: @@
 الهیات تطبیقی در میان سایر [[سنت‌ها]] نیز [[تکامل]] یافته که از آن جمله الهیات‌های جهانی سوآمی ویوِکاناندا، و آناندا کومارا سوآمی، الهیات تطبیقی [[بودایی]] ماسائو آبه، و الهیات [[جهانی]] [[اسلامی]] قدس‌گرای دکتر [[سید حسین نصر]] است<ref>"Comparative Theology"، in Encyclopedia of Religion، Vol. 14، p. 448-451.
 </ref>.<ref>[[عبدالله محمدی|محمدی، عبدالله]]، [[الهیات تطبیقی (مقاله)|مقاله «الهیات تطبیقی»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)|فرهنگنامه کلام جدید]]، ص ۲۱۳.</ref>
 == منابع ==
@@ خط ۵۹: / خط ۷۳: @@
 # [[پرونده:IM010879.jpg|22px]] [[رضا میرزائی|میرزائی، رضا]]، [[الهیات تاریخی (مقاله)|مقاله «الهیات تاریخی»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)|'''فرهنگنامه کلام جدید''']]
 # [[پرونده:IM010879.jpg|22px]] [[عبدالله محمدی|محمدی، عبدالله]]، [[الهیات تطبیقی (مقاله)|مقاله «الهیات تطبیقی»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)|'''فرهنگنامه کلام جدید''']]
 {{پایان منابع}}