امام رضا در تاریخ اسلامی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani در ‏۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۰۷

2025-05-07T09:07:38Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۳۷
خط ۹۵:		خط ۹۵:
	# صحاف می‌گوید: "من و [[هشام بن حکم]] و [[علی بن یقطین]] در [[بغداد]] بودیم، علی بن یقطین گفت: خدمت [[موسی بن جعفر]]{{ع}} نشسته بودم که پسرش علی وارد شد، امام فرمود:"ای علی بن یقطین همین علی [[سرور]] [[اولاد]] من است، همانا من کنیه خودم را که ابوالحسن است به او بخشیده‌ام. هشام دست خود را به پیشانیش زد و گفت: وای بر تو چه گفتی؟ ابن یقطین گفت: به [[خدا]] همین طور که گفتم از او شنیدم. هشام گفت: با این سخن به تو خبر داده که امر امامت پس از وی به او متعلق است"<ref>{{متن حدیث\|يَا عَلِيَّ بْنَ يَقْطِينٍ هَذَا عَلِيٌّ سَيِّدُ وُلْدِي أَمَا إِنِّي قَدْ نَحَلْتُهُ كُنْيَتِي}}؛ الکافی، ج ۱، ص۳۱۱، باب الإشارة و النص علی أبی الحسن الرضا{{ع}} و کفایة الاثر، ص۲۷۱ و عیون اخبار الرضا{{ع}}، ج ۱، ص۲۱.</ref>.		# صحاف می‌گوید: "من و [[هشام بن حکم]] و [[علی بن یقطین]] در [[بغداد]] بودیم، علی بن یقطین گفت: خدمت [[موسی بن جعفر]]{{ع}} نشسته بودم که پسرش علی وارد شد، امام فرمود:"ای علی بن یقطین همین علی [[سرور]] [[اولاد]] من است، همانا من کنیه خودم را که ابوالحسن است به او بخشیده‌ام. هشام دست خود را به پیشانیش زد و گفت: وای بر تو چه گفتی؟ ابن یقطین گفت: به [[خدا]] همین طور که گفتم از او شنیدم. هشام گفت: با این سخن به تو خبر داده که امر امامت پس از وی به او متعلق است"<ref>{{متن حدیث\|يَا عَلِيَّ بْنَ يَقْطِينٍ هَذَا عَلِيٌّ سَيِّدُ وُلْدِي أَمَا إِنِّي قَدْ نَحَلْتُهُ كُنْيَتِي}}؛ الکافی، ج ۱، ص۳۱۱، باب الإشارة و النص علی أبی الحسن الرضا{{ع}} و کفایة الاثر، ص۲۷۱ و عیون اخبار الرضا{{ع}}، ج ۱، ص۲۱.</ref>.
	# داوود رقی نقل می‌کند: به موسی بن جعفر{{ع}} عرض کردم: قربانت گردم، من پیر شده‌ام، مرا از [[دوزخ]] رهائی بخش (امامم را به من بنما) حضرت با دست به پسرش ابوالحسن{{ع}} اشاره نمود و فرمود: این پس از من صاحب شماست<ref>{{متن حدیث\|هذا صاحبکم من بعدی}}؛ [[الکافی]]، ج ۱، ص۳۱۲.</ref>.		# داوود رقی نقل می‌کند: به موسی بن جعفر{{ع}} عرض کردم: قربانت گردم، من پیر شده‌ام، مرا از [[دوزخ]] رهائی بخش (امامم را به من بنما) حضرت با دست به پسرش ابوالحسن{{ع}} اشاره نمود و فرمود: این پس از من صاحب شماست<ref>{{متن حدیث\|هذا صاحبکم من بعدی}}؛ [[الکافی]]، ج ۱، ص۳۱۲.</ref>.
	# [[اسحاق بن عمار]] گوید: به [[موسی بن جعفر]]{{ع}} عرض کردم: مرا به کسی که دینم را از او به‌دست آورم رهنمائی فرما، فرمود: "همین پسرم علی است، همانا پدرم دست مرا گرفت و به‌سوی قبر رسول خدا{{صل}} برد و فرمود: پسر عزیزم: [[خدای عزوجل]] فرمود: همانا من در [[زمین]] [[خلیفه]] گذارم و چون [[خدا]] چیزی فرماید بآن [[وفا]] کند. پس هیچ‌گاه روی زمین خالی از خلیفه و [[حجت]] نباشد<ref>{{متن حدیث\|هَذَا ابْنِي عَلِيٌّ إِنَّ أَبِي أَخَذَ بِيَدِي فَأَدْخَلَنِي إِلَى قَبْرِ رَسُولِ اللَّهِ صفَقَالَ يَا بُنَيَّ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ قَالَ {{متن قرآن\|إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً}} وَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ إِذَا قَالَ قَوْلًا وَفَى بِهِ}}؛ کافی، ج ۱، ص۳۱۲.</ref>.<ref>[[عبدالمجید زهادت\|زهادت، عبدالمجید]]، [[معارف و عقاید ۵ (کتاب)\|معارف و عقاید ۵]]، ~~جلد ۲~~ ص۶۷-۷۰؛ [[فرهنگ شیعه (کتاب)\|فرهنگ شیعه]]، ص۱۱۶.</ref>		# [[اسحاق بن عمار]] گوید: به [[موسی بن جعفر]]{{ع}} عرض کردم: مرا به کسی که دینم را از او به‌دست آورم رهنمائی فرما، فرمود: "همین پسرم علی است، همانا پدرم دست مرا گرفت و به‌سوی قبر رسول خدا{{صل}} برد و فرمود: پسر عزیزم: [[خدای عزوجل]] فرمود: همانا من در [[زمین]] [[خلیفه]] گذارم و چون [[خدا]] چیزی فرماید بآن [[وفا]] کند. پس هیچ‌گاه روی زمین خالی از خلیفه و [[حجت]] نباشد<ref>{{متن حدیث\|هَذَا ابْنِي عَلِيٌّ إِنَّ أَبِي أَخَذَ بِيَدِي فَأَدْخَلَنِي إِلَى قَبْرِ رَسُولِ اللَّهِ صفَقَالَ يَا بُنَيَّ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ قَالَ {{متن قرآن\|إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً}} وَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ إِذَا قَالَ قَوْلًا وَفَى بِهِ}}؛ کافی، ج ۱، ص۳۱۲.</ref>.<ref>[[عبدالمجید زهادت\|زهادت، عبدالمجید]]، [[معارف و عقاید ۵ ج۲ (کتاب)\|معارف و عقاید ۵ ج۲]]، ص۶۷-۷۰؛ [[فرهنگ شیعه (کتاب)\|فرهنگ شیعه]]، ص۱۱۶.</ref>

	=== [[افضلیت امام رضا]]{{ع}} ===		=== [[افضلیت امام رضا]]{{ع}} ===
خط ۱۰۱:		خط ۱۰۱:
	[[برتری]] و تقدم [[علی بن موسی]]{{ع}} بر دیگران در کمالاتی که لازمه [[مقام امامت]] است مستند به سخنان موسی بن جعفر{{ع}} و اعتراف دیگران است.		[[برتری]] و تقدم [[علی بن موسی]]{{ع}} بر دیگران در کمالاتی که لازمه [[مقام امامت]] است مستند به سخنان موسی بن جعفر{{ع}} و اعتراف دیگران است.
	# [[یزید بن سلیط زیدی]] می‌گوید: [[حضرت موسی بن جعفر]]{{ع}} فرمود: من در این سال [[وفات]] خواهم کرد و پسرم "علی" همنام [[علی بن ابی طالب]]{{ع}} و همنام [[علی بن الحسین]]{{عم}} و دارای فهم، [[علم]] و [[شکوه]] و هیبت امیرالمؤمنین{{ع}} است و تا چهار سال بعد از [[هارون]]، [[اجازه]] [[سخن گفتن]] ندارد ولی وقتی آن چهار سال گذشت، درباره هر چه می‌خواهی از او سؤال کن که به خواست خدا به تو پاسخ خواهد داد<ref>{{متن حدیث\|إِنِّي‏ أُوخَذُ فِي هَذِهِ السَّنَةِ وَ عَلِيٌّ ابْنِي سَمِيُّ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ{{ع}} وَ سَمِيُّ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ{{ع}} أُعْطِيَ فَهْمَ الْأَوَّلِ وَ عِلْمَهُ وَ نَصْرَهُ وَ رِدَاءَهُ وَ لَيْسَ لَهُ أَنْ يَتَكَلَّمَ إِلَّا بَعْدَ هَارُونَ بِأَرْبَعِ سِنِينَ فَإِذَا مَضَتْ أَرْبَعُ سِنِينَ فَاسْأَلْهُ عَمَّا شِئْتَ يُجِيبُكَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ تَعَالَى}}؛ عیون أخبار الرضا{{ع}}، ج ۱، ص۲۴ و الإمامة و التبصرة من الحیرة، ص۷۷ و کافی، ج ۱، ص۳۱۳.</ref>.		# [[یزید بن سلیط زیدی]] می‌گوید: [[حضرت موسی بن جعفر]]{{ع}} فرمود: من در این سال [[وفات]] خواهم کرد و پسرم "علی" همنام [[علی بن ابی طالب]]{{ع}} و همنام [[علی بن الحسین]]{{عم}} و دارای فهم، [[علم]] و [[شکوه]] و هیبت امیرالمؤمنین{{ع}} است و تا چهار سال بعد از [[هارون]]، [[اجازه]] [[سخن گفتن]] ندارد ولی وقتی آن چهار سال گذشت، درباره هر چه می‌خواهی از او سؤال کن که به خواست خدا به تو پاسخ خواهد داد<ref>{{متن حدیث\|إِنِّي‏ أُوخَذُ فِي هَذِهِ السَّنَةِ وَ عَلِيٌّ ابْنِي سَمِيُّ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ{{ع}} وَ سَمِيُّ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ{{ع}} أُعْطِيَ فَهْمَ الْأَوَّلِ وَ عِلْمَهُ وَ نَصْرَهُ وَ رِدَاءَهُ وَ لَيْسَ لَهُ أَنْ يَتَكَلَّمَ إِلَّا بَعْدَ هَارُونَ بِأَرْبَعِ سِنِينَ فَإِذَا مَضَتْ أَرْبَعُ سِنِينَ فَاسْأَلْهُ عَمَّا شِئْتَ يُجِيبُكَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ تَعَالَى}}؛ عیون أخبار الرضا{{ع}}، ج ۱، ص۲۴ و الإمامة و التبصرة من الحیرة، ص۷۷ و کافی، ج ۱، ص۳۱۳.</ref>.
	# [[مأمون عباسی]] در موارد متعدد زبان به [[مدح]] و ثنای [[امام رضا]]{{ع}} گشوده است از جمله [[رجاء بن ابی ضحاک]] می‌گوید: از سوی [[مأمون]] مراقب [[علی بن موسی]] بودم تا او را از [[مدینه]] به مرو بیاورم و تمام رفتارش را شبانه [[روز]] زیر نظر داشتم وقتی که به مرو رسیدم گزارش از حالات و کارهای [[امام رضا]]{{ع}} را در طول [[سفر]] به مأمون دادم وی گفت: {{عربی\|"هَذَا خَيْرُ أَهْلِ الْأَرْضِ وَ أَعْلَمُهُمْ وَ أَعْبَدُهُمْ"}}<ref>عیون أخبار الرضا{{ع}}، ج ۲، ص۱۸۰.</ref>. سمهودی در جواهر العقدین می‌نویسد: {{عربی\|"و أَمَّا عَلِيٌ الرِّضَا بْنُ مُوسَي الْكَاظِمِ، فَكَانَ أَوْحَدُ زَمَانِهِ، جَلِيلُ الْقَدْرِ"}}<ref>جواهر العقدین، ج ۳، ص۴۲۷.</ref>.<ref>[[عبدالمجید زهادت\|زهادت، عبدالمجید]]، [[معارف و عقاید ۵ (کتاب)\|معارف و عقاید ۵]]، ~~جلد ۲~~ ص۶۸-۷۰.</ref>		# [[مأمون عباسی]] در موارد متعدد زبان به [[مدح]] و ثنای [[امام رضا]]{{ع}} گشوده است از جمله [[رجاء بن ابی ضحاک]] می‌گوید: از سوی [[مأمون]] مراقب [[علی بن موسی]] بودم تا او را از [[مدینه]] به مرو بیاورم و تمام رفتارش را شبانه [[روز]] زیر نظر داشتم وقتی که به مرو رسیدم گزارش از حالات و کارهای [[امام رضا]]{{ع}} را در طول [[سفر]] به مأمون دادم وی گفت: {{عربی\|"هَذَا خَيْرُ أَهْلِ الْأَرْضِ وَ أَعْلَمُهُمْ وَ أَعْبَدُهُمْ"}}<ref>عیون أخبار الرضا{{ع}}، ج ۲، ص۱۸۰.</ref>. سمهودی در جواهر العقدین می‌نویسد: {{عربی\|"و أَمَّا عَلِيٌ الرِّضَا بْنُ مُوسَي الْكَاظِمِ، فَكَانَ أَوْحَدُ زَمَانِهِ، جَلِيلُ الْقَدْرِ"}}<ref>جواهر العقدین، ج ۳، ص۴۲۷.</ref>.<ref>[[عبدالمجید زهادت\|زهادت، عبدالمجید]]، [[معارف و عقاید ۵ ج۲ (کتاب)\|معارف و عقاید ۵ ج۲]]، ص۶۸-۷۰.</ref>

	== [[فضایل]] و [[مناقب]] ==		== [[فضایل]] و [[مناقب]] ==
خط ۱۱۶:		خط ۱۱۶:
	== [[کرامات]] ==		== [[کرامات]] ==
	{{اصلی\|کرامات امام رضا}}		{{اصلی\|کرامات امام رضا}}
	از امام رضا{{ع}} امور [[خارق‌العاده]] و کرامات و معجزاتی نقل شده که هر یک می‌‌تواند دلیل و نشانه‌ای بر علو مقام و منصب او نزد [[خداوند تعالی]] باشد<ref>عیون أخبار الرضا{{ع}}، ج ۲، ص۲۲۷ و إثبات الهداة بالنصوص و المعجزات، ج ۴، ص۳۰۷.</ref>، مانند: [[محمد بن حفص]] می‌گوید: [[غلام]] [[موسی بن جعفر]]{{ع}} برایم نقل کرده که در خدمت حضرت رضا{{ع}} بودیم با چند نفر دیگر در یک بیابان. [[تشنگی]] شدیدی بر ما و چارپایان مستولی شد که [[ترس]] از تلف شدن داشتیم. حضرت رضا{{ع}} محلی را توصیف نمود فرمود: به آنجا بروید آب خواهید یافت به آن محل رفتیم آب بود خودمان و چارپایان سیراب شدیم و هر که در قافله بود سیرآب شد. بعد کوچ کردیم فرمود: بروید همان چشمه را پیدا کنید هر چه جستجو کردیم اثری از چشمه نبود جز فضله شتران چیزی نیافتیم<ref>عیون اخبار الرضا{{ع}}، ج ۲، ص۲۱۶؛ بحار الأنوار، ج ۴۹، ص۱۸۶؛ بحار الأنوار، ج ۴۹، ص۳۷ و إثبات الهداة بالنصوص و المعجزات، ج ۴، ص۳۳۲.</ref>.<ref>[[عبدالمجید زهادت\|زهادت، عبدالمجید]]، [[معارف و عقاید ۵ (کتاب)\|معارف و عقاید ۵]]، ~~جلد ۲~~ ص۷۱.</ref>		از امام رضا{{ع}} امور [[خارق‌العاده]] و کرامات و معجزاتی نقل شده که هر یک می‌‌تواند دلیل و نشانه‌ای بر علو مقام و منصب او نزد [[خداوند تعالی]] باشد<ref>عیون أخبار الرضا{{ع}}، ج ۲، ص۲۲۷ و إثبات الهداة بالنصوص و المعجزات، ج ۴، ص۳۰۷.</ref>، مانند: [[محمد بن حفص]] می‌گوید: [[غلام]] [[موسی بن جعفر]]{{ع}} برایم نقل کرده که در خدمت حضرت رضا{{ع}} بودیم با چند نفر دیگر در یک بیابان. [[تشنگی]] شدیدی بر ما و چارپایان مستولی شد که [[ترس]] از تلف شدن داشتیم. حضرت رضا{{ع}} محلی را توصیف نمود فرمود: به آنجا بروید آب خواهید یافت به آن محل رفتیم آب بود خودمان و چارپایان سیراب شدیم و هر که در قافله بود سیرآب شد. بعد کوچ کردیم فرمود: بروید همان چشمه را پیدا کنید هر چه جستجو کردیم اثری از چشمه نبود جز فضله شتران چیزی نیافتیم<ref>عیون اخبار الرضا{{ع}}، ج ۲، ص۲۱۶؛ بحار الأنوار، ج ۴۹، ص۱۸۶؛ بحار الأنوار، ج ۴۹، ص۳۷ و إثبات الهداة بالنصوص و المعجزات، ج ۴، ص۳۳۲.</ref>.<ref>[[عبدالمجید زهادت\|زهادت، عبدالمجید]]، [[معارف و عقاید ۵ ج۲ (کتاب)\|معارف و عقاید ۵ ج۲]]، ص۷۱.</ref>

	== [[امام رضا]]{{ع}} و [[مأمون عباسی]] ==		== [[امام رضا]]{{ع}} و [[مأمون عباسی]] ==

Bahmani: /* منابع */

2025-05-07T09:06:36Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۳۶
خط ۲۲۵:		خط ۲۲۵:
	# [[پرونده:440259451.jpg\|22px]] [[رحمت الله ضیائی ارزگانی\|ضیائی ارزگانی، رحمت الله]]، [[امامت امام رضا (مقاله)\|امامت امام رضا]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه کلام اسلامی]]		# [[پرونده:440259451.jpg\|22px]] [[رحمت الله ضیائی ارزگانی\|ضیائی ارزگانی، رحمت الله]]، [[امامت امام رضا (مقاله)\|امامت امام رضا]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه کلام اسلامی]]
	# [[پرونده:1100516.jpg\|22px]] [[علی اکبر ذاکری\|اکبر ذاکری، علی]]، [[درآمدی بر سیره معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه (کتاب)\|'''درآمدی بر سیره معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه''']]		# [[پرونده:1100516.jpg\|22px]] [[علی اکبر ذاکری\|اکبر ذاکری، علی]]، [[درآمدی بر سیره معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه (کتاب)\|'''درآمدی بر سیره معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه''']]
	# [[پرونده:~~1368914~~.jpg\|22px]] [[عبدالمجید زهادت\|زهادت، عبدالمجید]]، [[معارف و عقاید ۵ (کتاب)\|'''معارف و عقاید ۵''']]		# [[پرونده:13681062.jpg\|22px]] [[عبدالمجید زهادت\|زهادت، عبدالمجید]]، [[معارف و عقاید ۵ ج۲ (کتاب)\|'''معارف و عقاید ۵ ج۲''']]
	# [[پرونده:1100851.jpg\|22px]] [[محمد سهیل طقوش\|طقوش، محمد سهیل]]، [[دولت عباسیان (کتاب)\|'''دولت عباسیان''']]		# [[پرونده:1100851.jpg\|22px]] [[محمد سهیل طقوش\|طقوش، محمد سهیل]]، [[دولت عباسیان (کتاب)\|'''دولت عباسیان''']]
	# [[پرونده:IM010507.jpg\|22px]] پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، [[تاریخ اسلام بخش دوم ج۲ (کتاب)\|'''تاریخ اسلام بخش دوم ج۲''']]		# [[پرونده:IM010507.jpg\|22px]] پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، [[تاریخ اسلام بخش دوم ج۲ (کتاب)\|'''تاریخ اسلام بخش دوم ج۲''']]

Bahmani: /* امامت و ولایت */

2025-05-07T09:05:09Z

امامت و ولایت

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۳۵
خط ۹۴:		خط ۹۴:
	[[امام کاظم]]{{ع}} با اهتمام به [[آینده]] [[امت اسلامی]] و [[جلوگیری از انحراف]] در امر امامت و برای [[اتمام حجت]]، به صورت مکرر و در مواضع مختلف [[جانشین]] خود را معرفی کرده‌اند<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج ۱، ص۳۱۱ و عیون أخبار الرضا{{ع}}، ج ۱، ص۲۰، باب ۴ نص أبی الحسن موسی بن جعفر{{ع}} علی ابنه الرضا علی بن موسی بن جعفر{{ع}} بالإمامة و الوصیة. إثبات الهداة بالنصوص و المعجزات، ج ۴، ص۲۸۷ الباب الرابع العشرون النصوص علی إمامة أبی الحسن علی بن موسی الرضا{{ع}} مضافا إلی ما تقدم منها.</ref>:		[[امام کاظم]]{{ع}} با اهتمام به [[آینده]] [[امت اسلامی]] و [[جلوگیری از انحراف]] در امر امامت و برای [[اتمام حجت]]، به صورت مکرر و در مواضع مختلف [[جانشین]] خود را معرفی کرده‌اند<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج ۱، ص۳۱۱ و عیون أخبار الرضا{{ع}}، ج ۱، ص۲۰، باب ۴ نص أبی الحسن موسی بن جعفر{{ع}} علی ابنه الرضا علی بن موسی بن جعفر{{ع}} بالإمامة و الوصیة. إثبات الهداة بالنصوص و المعجزات، ج ۴، ص۲۸۷ الباب الرابع العشرون النصوص علی إمامة أبی الحسن علی بن موسی الرضا{{ع}} مضافا إلی ما تقدم منها.</ref>:
	# صحاف می‌گوید: "من و [[هشام بن حکم]] و [[علی بن یقطین]] در [[بغداد]] بودیم، علی بن یقطین گفت: خدمت [[موسی بن جعفر]]{{ع}} نشسته بودم که پسرش علی وارد شد، امام فرمود:"ای علی بن یقطین همین علی [[سرور]] [[اولاد]] من است، همانا من کنیه خودم را که ابوالحسن است به او بخشیده‌ام. هشام دست خود را به پیشانیش زد و گفت: وای بر تو چه گفتی؟ ابن یقطین گفت: به [[خدا]] همین طور که گفتم از او شنیدم. هشام گفت: با این سخن به تو خبر داده که امر امامت پس از وی به او متعلق است"<ref>{{متن حدیث\|يَا عَلِيَّ بْنَ يَقْطِينٍ هَذَا عَلِيٌّ سَيِّدُ وُلْدِي أَمَا إِنِّي قَدْ نَحَلْتُهُ كُنْيَتِي}}؛ الکافی، ج ۱، ص۳۱۱، باب الإشارة و النص علی أبی الحسن الرضا{{ع}} و کفایة الاثر، ص۲۷۱ و عیون اخبار الرضا{{ع}}، ج ۱، ص۲۱.</ref>.		# صحاف می‌گوید: "من و [[هشام بن حکم]] و [[علی بن یقطین]] در [[بغداد]] بودیم، علی بن یقطین گفت: خدمت [[موسی بن جعفر]]{{ع}} نشسته بودم که پسرش علی وارد شد، امام فرمود:"ای علی بن یقطین همین علی [[سرور]] [[اولاد]] من است، همانا من کنیه خودم را که ابوالحسن است به او بخشیده‌ام. هشام دست خود را به پیشانیش زد و گفت: وای بر تو چه گفتی؟ ابن یقطین گفت: به [[خدا]] همین طور که گفتم از او شنیدم. هشام گفت: با این سخن به تو خبر داده که امر امامت پس از وی به او متعلق است"<ref>{{متن حدیث\|يَا عَلِيَّ بْنَ يَقْطِينٍ هَذَا عَلِيٌّ سَيِّدُ وُلْدِي أَمَا إِنِّي قَدْ نَحَلْتُهُ كُنْيَتِي}}؛ الکافی، ج ۱، ص۳۱۱، باب الإشارة و النص علی أبی الحسن الرضا{{ع}} و کفایة الاثر، ص۲۷۱ و عیون اخبار الرضا{{ع}}، ج ۱، ص۲۱.</ref>.
	# داوود رقی نقل می‌کند: به موسی بن جعفر{{ع}} عرض کردم: قربانت گردم، من پیر شده‌ام، مرا از [[دوزخ]] رهائی بخش (امامم را به من بنما) حضرت با دست به پسرش ابوالحسن{{ع}} اشاره نمود و فرمود: این پس از من صاحب شماست<ref>{{متن حدیث\|هذا [[صاحبکم]] من بعدی}}؛ [[الکافی]]، ج ۱، ص۳۱۲.</ref>.		# داوود رقی نقل می‌کند: به موسی بن جعفر{{ع}} عرض کردم: قربانت گردم، من پیر شده‌ام، مرا از [[دوزخ]] رهائی بخش (امامم را به من بنما) حضرت با دست به پسرش ابوالحسن{{ع}} اشاره نمود و فرمود: این پس از من صاحب شماست<ref>{{متن حدیث\|هذا صاحبکم من بعدی}}؛ [[الکافی]]، ج ۱، ص۳۱۲.</ref>.
	# [[اسحاق بن عمار]] گوید: به [[موسی بن جعفر]]{{ع}} عرض کردم: مرا به کسی که دینم را از او به‌دست آورم رهنمائی فرما، فرمود: "همین پسرم علی است، همانا پدرم دست مرا گرفت و به‌سوی قبر رسول خدا{{صل}} برد و فرمود: پسر عزیزم: [[خدای عزوجل]] فرمود: همانا من در [[زمین]] [[خلیفه]] گذارم و چون [[خدا]] چیزی فرماید بآن [[وفا]] کند. پس هیچ‌گاه روی زمین خالی از خلیفه و [[حجت]] نباشد<ref>{{متن حدیث\|هَذَا ابْنِي عَلِيٌّ إِنَّ أَبِي أَخَذَ بِيَدِي فَأَدْخَلَنِي إِلَى قَبْرِ رَسُولِ اللَّهِ صفَقَالَ يَا بُنَيَّ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ قَالَ {{متن قرآن\|إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً}} وَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ إِذَا قَالَ قَوْلًا وَفَى بِهِ}}؛ کافی، ج ۱، ص۳۱۲.</ref>.<ref>[[عبدالمجید زهادت\|زهادت، عبدالمجید]]، [[معارف و عقاید ۵ (کتاب)\|معارف و عقاید ۵]]، جلد ۲ ص۶۷-۷۰؛ [[فرهنگ شیعه (کتاب)\|فرهنگ شیعه]]، ص۱۱۶.</ref>		# [[اسحاق بن عمار]] گوید: به [[موسی بن جعفر]]{{ع}} عرض کردم: مرا به کسی که دینم را از او به‌دست آورم رهنمائی فرما، فرمود: "همین پسرم علی است، همانا پدرم دست مرا گرفت و به‌سوی قبر رسول خدا{{صل}} برد و فرمود: پسر عزیزم: [[خدای عزوجل]] فرمود: همانا من در [[زمین]] [[خلیفه]] گذارم و چون [[خدا]] چیزی فرماید بآن [[وفا]] کند. پس هیچ‌گاه روی زمین خالی از خلیفه و [[حجت]] نباشد<ref>{{متن حدیث\|هَذَا ابْنِي عَلِيٌّ إِنَّ أَبِي أَخَذَ بِيَدِي فَأَدْخَلَنِي إِلَى قَبْرِ رَسُولِ اللَّهِ صفَقَالَ يَا بُنَيَّ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ قَالَ {{متن قرآن\|إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً}} وَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ إِذَا قَالَ قَوْلًا وَفَى بِهِ}}؛ کافی، ج ۱، ص۳۱۲.</ref>.<ref>[[عبدالمجید زهادت\|زهادت، عبدالمجید]]، [[معارف و عقاید ۵ (کتاب)\|معارف و عقاید ۵]]، جلد ۲ ص۶۷-۷۰؛ [[فرهنگ شیعه (کتاب)\|فرهنگ شیعه]]، ص۱۱۶.</ref>

Bahmani: /* دوره بعد از ولایت‌عهدی */

2025-05-07T09:04:42Z

دوره بعد از ولایت‌عهدی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۳۴
خط ۸۴:		خط ۸۴:
	در نظر تاریخ نگاران، قرار دادن چنین شرط‌هایی برای حکومت از نپذیرفتن [[ولایت‌عهدی]]، ناگوارتر بود؛ زیرا از [[نامشروع]] بودن حکومت حکایت می‌کردند و اینکه [[امام رضا]]{{ع}} به دخالت در چنین [[حکومتی]] رغبت نشان نمی‌دهد.		در نظر تاریخ نگاران، قرار دادن چنین شرط‌هایی برای حکومت از نپذیرفتن [[ولایت‌عهدی]]، ناگوارتر بود؛ زیرا از [[نامشروع]] بودن حکومت حکایت می‌کردند و اینکه [[امام رضا]]{{ع}} به دخالت در چنین [[حکومتی]] رغبت نشان نمی‌دهد.

	از سوی دیگر امام{{ع}} فرصتی یافت تا به [[وظایف]] آسمانی خویش با فراغ بال بیش‌تری بپردازد و از جمله، با [[علما]] و بزرگان به [[مناظره]] بنشیند و حتی شخص مأمون را در مناظره[[شکست]] دهد و او را مجبور به اظهار عجز کند. برگزاری [[نماز]] پرشکوه [[عید فطر]] به [[امامت امام رضا]]{{ع}} که مأمون چاره‌ای ندید جز آنکه اقامه نماز را در همان آغاز ممنوع سازد و نماز باران امام{{ع}} که به بارش باران انجامید و [[آتش]] [[محبت]] ایشان را بیش از پیش در [[دل]] [[مشتاقان]] شعله‌ور ساخت، از فعالیت‌های این دوره است<ref>فرهنگ شیعه (کتاب)\|فرهنگ ~~شیعه،~~ ص۱۱۸.</ref>.		از سوی دیگر امام{{ع}} فرصتی یافت تا به [[وظایف]] آسمانی خویش با فراغ بال بیش‌تری بپردازد و از جمله، با [[علما]] و بزرگان به [[مناظره]] بنشیند و حتی شخص مأمون را در مناظره[[شکست]] دهد و او را مجبور به اظهار عجز کند. برگزاری [[نماز]] پرشکوه [[عید فطر]] به [[امامت امام رضا]]{{ع}} که مأمون چاره‌ای ندید جز آنکه اقامه نماز را در همان آغاز ممنوع سازد و نماز باران امام{{ع}} که به بارش باران انجامید و [[آتش]] [[محبت]] ایشان را بیش از پیش در [[دل]] [[مشتاقان]] شعله‌ور ساخت، از فعالیت‌های این دوره است<ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)\|فرهنگ شیعه]]، ص۱۱۸.</ref>.

	==[[امامت]] و [[ولایت]] ==		==[[امامت]] و [[ولایت]] ==

Bahmani: /* دوره قبل از ولایت‌عهدی */

2025-05-07T09:04:17Z

دوره قبل از ولایت‌عهدی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۳۴
خط ۶۲:		خط ۶۲:
	دوره نخست از سال ۱۸۳ تا ۲۰۱ یعنی از آغاز امامت تا [[سفر]] به [[خراسان]]: مدت امامت ایشان پیش از پذیرش [[ولایتعهدی]]، هفده سال بود که ده سال از این سال‌ها را در عصر [[هارون]]، پنج سال را در عصر [[امین]] و دو سال را در [[عهد]] [[مأمون]] و در [[مدینه]] سپری کرد. زمانی که پدر گرامی‌اش به [[شهادت]] رسید، در [[مدینه]] بود و رسیدگی به امور [[شیعیان]] را آغاز کرد. شاگردان پدر را پیرامون خویش گرد آورد و به [[تعلیم]] معارف ناب [[دینی]] پرداخت. در این سال‌ها شیعیان بهره‌ها از او برگرفتند و [[هدایت‌ها]] یافتند و [[معارف دینی]] نشو و قوام و دوام پیدا کردند. [[شخصیت]] ممتاز و برجسته [[امام]] در مدینه چنان جلوه می‌نمود که سراسر [[حجاز]] آن [[روزگار]] در همه مسائل مادی و [[معنوی]] خویش از او مدد می‌گرفت. یکی از فعالیت‌های امام{{ع}} در این دوران آن بود که به شهرهای متعددی [[سفر]] کرد و [[مردم]] را به دیدار خویش برخوردار ساخت. آن امام همام{{ع}}، پیش از سفر، کسانی را به مقصد می‌فرستاد تا مردم را [[آگاه]] کنند و مقدمات سفر را آماده سازند. این تدبیر امام موجب می‌گشت که کسان بیش‌تری از [[وجود امام]] بهره‌مند شوند و از آن سو نیز [[حکومت]] به هراسی بیش‌تر افتد.		دوره نخست از سال ۱۸۳ تا ۲۰۱ یعنی از آغاز امامت تا [[سفر]] به [[خراسان]]: مدت امامت ایشان پیش از پذیرش [[ولایتعهدی]]، هفده سال بود که ده سال از این سال‌ها را در عصر [[هارون]]، پنج سال را در عصر [[امین]] و دو سال را در [[عهد]] [[مأمون]] و در [[مدینه]] سپری کرد. زمانی که پدر گرامی‌اش به [[شهادت]] رسید، در [[مدینه]] بود و رسیدگی به امور [[شیعیان]] را آغاز کرد. شاگردان پدر را پیرامون خویش گرد آورد و به [[تعلیم]] معارف ناب [[دینی]] پرداخت. در این سال‌ها شیعیان بهره‌ها از او برگرفتند و [[هدایت‌ها]] یافتند و [[معارف دینی]] نشو و قوام و دوام پیدا کردند. [[شخصیت]] ممتاز و برجسته [[امام]] در مدینه چنان جلوه می‌نمود که سراسر [[حجاز]] آن [[روزگار]] در همه مسائل مادی و [[معنوی]] خویش از او مدد می‌گرفت. یکی از فعالیت‌های امام{{ع}} در این دوران آن بود که به شهرهای متعددی [[سفر]] کرد و [[مردم]] را به دیدار خویش برخوردار ساخت. آن امام همام{{ع}}، پیش از سفر، کسانی را به مقصد می‌فرستاد تا مردم را [[آگاه]] کنند و مقدمات سفر را آماده سازند. این تدبیر امام موجب می‌گشت که کسان بیش‌تری از [[وجود امام]] بهره‌مند شوند و از آن سو نیز [[حکومت]] به هراسی بیش‌تر افتد.

	در این دوره امام با دقّت بر پایگاه‌های مردمی خود [[نظارت]] داشت و از دور و گاهی [[مسافرت]] به مراکز [[تشیّع]] آنان را [[هدایت]] می‌نمود؛ چنان که بر قیام‌های علویان اشراف داشت. در این دوران [[محمد بن ابراهیم طباطبا]] [[دست]] به [[قیام]] زد و در [[کوفه]] [[خطبه]] خواند و این حرکت مورد [[تأیید]] [[امام رضا]]{{ع}} بود. حضرت در زمینه [[علمی]] نیز فعالیت گسترده‌ای داشت، با دانشمندان [[فِرَق]] به [[مناظره]] علمی می‌پرداخت و [[شبهات]] را از ساحَت [[مکتب]] دفع می‌کرد<ref>پیشوایان‌، ۲۲۸.</ref>.<ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)\|فرهنگ شیعه]]، ص۱۱۷؛ [[رضا محمدی\|محمدی، رضا]]، [[[[امام‌شناسی]] ۵ (کتاب)\|امام‌شناسی]]، ص۱۴۴-۱۴۶.</ref>		در این دوره امام با دقّت بر پایگاه‌های مردمی خود [[نظارت]] داشت و از دور و گاهی [[مسافرت]] به مراکز [[تشیّع]] آنان را [[هدایت]] می‌نمود؛ چنان که بر قیام‌های علویان اشراف داشت. در این دوران [[محمد بن ابراهیم طباطبا]] [[دست]] به [[قیام]] زد و در [[کوفه]] [[خطبه]] خواند و این حرکت مورد [[تأیید]] [[امام رضا]]{{ع}} بود. حضرت در زمینه [[علمی]] نیز فعالیت گسترده‌ای داشت، با دانشمندان [[فِرَق]] به [[مناظره]] علمی می‌پرداخت و [[شبهات]] را از ساحَت [[مکتب]] دفع می‌کرد<ref>پیشوایان‌، ۲۲۸.</ref>.<ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)\|فرهنگ شیعه]]، ص۱۱۷؛ [[رضا محمدی\|محمدی، رضا]]، [[امام‌شناسی ۵ (کتاب)\|امام‌شناسی]]، ص۱۴۴-۱۴۶.</ref>

	=== دوره بعد از [[ولایت‌عهدی]] ===		=== دوره بعد از [[ولایت‌عهدی]] ===

Bahmani: /* همسران */

2025-05-07T09:01:32Z

همسران

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۳۱
خط ۴۴:		خط ۴۴:

	== [[همسران]] ==		== [[همسران]] ==
	{{اصلی\|حضرت [[خیزران]]}}		{{اصلی\|حضرت خیزران}}
	درباره [[همسر]] آن حضرت باید گفت، ایشان اُم ولد بوده و «[[سبیکه نوبیه]]» نام داشت. گفته شده است که وی از [[خاندان]] [[ماریه قبطیه]]، یعنی مادر ابراهیم، فرزند رسول اکرم{{صل}} بوده است<ref>کلینی، کافی، ج۲، ص۴۱۳.</ref>. همچنین از اُم حبیبه، دختر [[مأمون عباسی]] نیز به عنوان دیگر همسر آن امام یاد شده است<ref>مسعودی، مروج الذهب، ج۲، ص۴۲۲.</ref> که [[مأمون]] با انگیزه [[سیاسی]] وی را به [[تزویج]] امام در آورد، چنان که بعدها دختر دیگرش اُم فضل را به [[عقد]] [[امام جواد]]{{ع}} در آورد»<ref>ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی طالب، ج۴، ص۳۶۷.</ref>.<ref>پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، تاریخ اسلام بخش دوم ج۲ (کتاب)\|تاریخ اسلام بخش دوم ~~ج۲،~~ ص۷۲.</ref>		درباره [[همسر]] آن حضرت باید گفت، ایشان اُم ولد بوده و «[[سبیکه نوبیه]]» نام داشت. گفته شده است که وی از [[خاندان]] [[ماریه قبطیه]]، یعنی مادر ابراهیم، فرزند رسول اکرم{{صل}} بوده است<ref>کلینی، کافی، ج۲، ص۴۱۳.</ref>. همچنین از اُم حبیبه، دختر [[مأمون عباسی]] نیز به عنوان دیگر همسر آن امام یاد شده است<ref>مسعودی، مروج الذهب، ج۲، ص۴۲۲.</ref> که [[مأمون]] با انگیزه [[سیاسی]] وی را به [[تزویج]] امام در آورد، چنان که بعدها دختر دیگرش اُم فضل را به [[عقد]] [[امام جواد]]{{ع}} در آورد»<ref>ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی طالب، ج۴، ص۳۶۷.</ref>.<ref>پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، [[تاریخ اسلام بخش دوم ج۲ (کتاب)\|تاریخ اسلام بخش دوم ج۲]]، ص۷۲.</ref>

	== [[فرزندان]] ==		== [[فرزندان]] ==

Bahmani در ‏۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۰۰

2025-05-07T09:00:56Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۳۰
خط ۹:		خط ۹:

	== ولادت ==		== ولادت ==
	[[امام رضا]]{{ع}} دهمین نفر از [[چهارده معصوم]]{{ع}} و هشتمین [[پیشوای مسلمانان]] در ۱۱ [[ذی قعده]] [[سال]] ۱۴۸ه. در [[مدینه]] به [[دنیا]] آمد<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، اصول کافی، ج۱، ص۴۸۶؛ مفید، محمد بن محمد، ارشاد، ج۲، ص۵۹۱.</ref>.<ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)\|فرهنگ شیعه]]، ص۱۱۵؛ [[جواد محدثی\|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)\|فرهنگ‌نامه دینی]]، ص۱۵۹؛ [[رحمت الله ضیائی ارزگانی\|ضیائی ارزگانی، رحمت الله]]، [[امامت امام رضا (مقاله)\|امامت امام رضا]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه کلام اسلامی]]، ~~ج۱،~~ ص۴۳۴.</ref>		[[امام رضا]]{{ع}} دهمین نفر از [[چهارده معصوم]]{{ع}} و هشتمین [[پیشوای مسلمانان]] در ۱۱ [[ذی قعده]] [[سال]] ۱۴۸ه. در [[مدینه]] به [[دنیا]] آمد<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، اصول کافی، ج۱، ص۴۸۶؛ مفید، محمد بن محمد، ارشاد، ج۲، ص۵۹۱.</ref>.<ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)\|فرهنگ شیعه]]، ص۱۱۵؛ [[جواد محدثی\|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)\|فرهنگ‌نامه دینی]]، ص۱۵۹؛ [[رحمت الله ضیائی ارزگانی\|ضیائی ارزگانی، رحمت الله]]، [[امامت امام رضا (مقاله)\|امامت امام رضا]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]]، ص۴۳۴.</ref>

	در مورد [[زمان]] ولادت [[امام]]{{ع}} در مدینه، [[اختلاف]] قابل توجهی در بین [[اخبار]] وجود دارد و در قالب هشت دیدگاه قابل ارائه است؛ در این میان سال‌های ۱۴۳ق<ref>شبلنجی، نورالابصار فی مناقب آل بیت النبی المختار، ص۱۵۲.</ref>، ۱۵۰ق<ref>مسعودی، مروج الذهب، ج۳، ص۴۴۴.</ref>، ۱۵۲ق<ref>مستوفی، تاریخ گزیده، ص۲۰۵.</ref>، ۱۵۶ق<ref>دلائل الامامه، ص۳۴۷.</ref> و ۱۵۸ق<ref>خواند میر، تاریخ حبیب السیر، ج۲، ص۸۲.</ref>، [[ضعیف]] و غیرقابل استناد می‌نماید؛ بنابراین به سه دیدگاه دیگر اشاره می‌شود.		در مورد [[زمان]] ولادت [[امام]]{{ع}} در مدینه، [[اختلاف]] قابل توجهی در بین [[اخبار]] وجود دارد و در قالب هشت دیدگاه قابل ارائه است؛ در این میان سال‌های ۱۴۳ق<ref>شبلنجی، نورالابصار فی مناقب آل بیت النبی المختار، ص۱۵۲.</ref>، ۱۵۰ق<ref>مسعودی، مروج الذهب، ج۳، ص۴۴۴.</ref>، ۱۵۲ق<ref>مستوفی، تاریخ گزیده، ص۲۰۵.</ref>، ۱۵۶ق<ref>دلائل الامامه، ص۳۴۷.</ref> و ۱۵۸ق<ref>خواند میر، تاریخ حبیب السیر، ج۲، ص۸۲.</ref>، [[ضعیف]] و غیرقابل استناد می‌نماید؛ بنابراین به سه دیدگاه دیگر اشاره می‌شود.

Bahmani: /* سرگذشت تاریخی */

2025-05-07T08:59:54Z

سرگذشت تاریخی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۲۹
خط ۵۷:		خط ۵۷:
	در دوران [[امامت حضرت رضا]] مکتب اهل بیت{{عم}} از جهت [[علمی]] و [[اجتماعی]] به حدّی [[رشد]] کرده و گسترش یافته بود که می‌توانست [[قدرت سیاسی]] را [[تجربه]] نماید. برخلاف شروع امامت پدرش، [[امامت]] آن جناب به طور علنی و با [[قدرت]] شروع شد و در پاسخ کسانی که می‌گفتند حضرت امامت خود را آشکار نکند و او را از [[هارون]] [[بیم]] می‌دادند، می‌فرمود: "[[بیهوده]] می‌کوشند، با من کاری نمی‌توانند کنند"<ref>کافی، ج۱، ص۸۷.</ref>.		در دوران [[امامت حضرت رضا]] مکتب اهل بیت{{عم}} از جهت [[علمی]] و [[اجتماعی]] به حدّی [[رشد]] کرده و گسترش یافته بود که می‌توانست [[قدرت سیاسی]] را [[تجربه]] نماید. برخلاف شروع امامت پدرش، [[امامت]] آن جناب به طور علنی و با [[قدرت]] شروع شد و در پاسخ کسانی که می‌گفتند حضرت امامت خود را آشکار نکند و او را از [[هارون]] [[بیم]] می‌دادند، می‌فرمود: "[[بیهوده]] می‌کوشند، با من کاری نمی‌توانند کنند"<ref>کافی، ج۱، ص۸۷.</ref>.

	[[خلفای عباسی]] معاصر آن [[امام]] [[معصوم]]{{ع}} سه نفر بودند: هارون، [[محمد امین]] و [[عبدالله مأمون]]. از عهد امام رضا{{ع}}، عصر جدیدی از شکوفایی و بالندگی فرا روی [[شیعه]] پدیدار گشت و این به سبب کوشش‌ها و رنج‌های [[امامان]] پیشین بود. پدید آمدن پایگاه‌های عظیم مردمی شیعه‌گرا از پیامدهای این کوشش‌ها بود. [[شیعیان]] به نیرویی رسیده بودند که می‌توانستند [[حکومت]] را در دست گیرند. اما این وضعیت، [[حاکمان عباسی]] را به [[هراس]] انداخت و به چاره‌جویی واداشت. واگذاری منصب [[ولایت‌عهدی]] به امام رضا{{ع}} از چاره‌هایی‌ بود که برای [[گریز]] از خطر شیعه یافتند. بدین‌سان، می‌توان دوران [[امامت امام رضا]]{{ع}} را به دو دوره پیش و پس از ولایت‌عهدی تقسیم کرد.		[[خلفای عباسی]] معاصر آن [[امام]] [[معصوم]]{{ع}} سه نفر بودند: هارون، [[محمد امین]] و [[عبدالله مأمون]]. از عهد امام رضا{{ع}}، عصر جدیدی از شکوفایی و بالندگی فرا روی [[شیعه]] پدیدار گشت و این به سبب کوشش‌ها و رنج‌های [[امامان]] پیشین بود. پدید آمدن پایگاه‌های عظیم مردمی شیعه‌گرا از پیامدهای این کوشش‌ها بود. [[شیعیان]] به نیرویی رسیده بودند که می‌توانستند [[حکومت]] را در دست گیرند. اما این وضعیت، [[حاکمان عباسی]] را به [[هراس]] انداخت و به چاره‌جویی واداشت. واگذاری منصب [[ولایت‌عهدی]] به امام رضا{{ع}} از چاره‌هایی‌ بود که برای گریز از خطر شیعه یافتند. بدین‌سان، می‌توان دوران [[امامت امام رضا]]{{ع}} را به دو دوره پیش و پس از ولایت‌عهدی تقسیم کرد.

	=== دوره قبل از ولایت‌عهدی ===		=== دوره قبل از ولایت‌عهدی ===

Bahmani: /* تبار‌شناسی */

2025-05-07T08:59:30Z

تبار‌شناسی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۲۹
خط ۱۸:		خط ۱۸:
	== تبار‌شناسی ==		== تبار‌شناسی ==
	{{همچنین ببینید\|امام کاظم\|حضرت نجمه}}		{{همچنین ببینید\|امام کاظم\|حضرت نجمه}}
	به ندرت می‌توان گزارشی متقن و قابل اعتماد درباره [[مادر امام رضا]]{{ع}} در منابع متقدم مشاهده نمود و از این‌رو، [[روایات]] حتی درباره اسم و [[لقب]] وی نیز [[اختلاف]] جدی دارند. [[شیخ کلینی]] او را «[[ام البنین]]» خوانده<ref>کلینی، کافی، ج۱، ص۴۸۶.</ref> و پس از آن نیز دیگر منابع بدین کنیه اشاره کرده‌اند. شیخ صدوق با اشاره به همین کنیه، از نام‌هایی چون «نجمه» «تکتم» و «سکن نوبیه» یاد کرده است<ref>صدوق، عیون اخبار الرضا{{ع}}، ج۱، ص۱۵؛ اربلی، کشف الغمه، ج۲، ص۳۲؛ اعلام الوری، ص۳۱۳.</ref>. مطابق برخی روایات حمیده مصفا، [[مادر امام کاظم]]{{ع}}، وی را که کنیزی غیرعرب و [[رشد]] یافته در میان [[اعراب]]<ref>آن حضرت جاریه مولده خوانده شده‌اند که به معنی متولد شده در میان اعراب و بزرگ، شده همراه آنان است (فراهیدی، کتاب العین، ج۸، ص۷۱). گفتنی است این ویژگی نشان از والا بودن جایگاه ایشان دارد و باید دانست که مادر برخی از خلفای عباسی چون هارون نیز جاریه مولده بوده‌اند (بغدادی، تاریخ بغداد، ج۱، ص۱۰۲؛ ج۱۴، ص۱۷).</ref> و از شرایط [[تربیتی]] و [[انسانی]] والایی برخوردار بوده است، خریداری نمود و به [[امام کاظم]]{{ع}} بخشید. مطابق نقل دیگر، امام کاظم{{ع}} این کنیز را خریداری نموده است<ref>کلینی، کافی، ج۱، ص۴۸۶؛ مفید، ارشاد، ج۲، ص۲۵۴.</ref>. در حاشیه برخی [[روایات]] به [[فضائل]] [[مادر امام رضا]]{{ع}} و علاقه ایشان به [[بندگی]] و [[عبادت]] [[خداوند]] اشاره شده است و گفته می‌شود که [[امام]] کاظم{{ع}} در ابتدا وی را ~~«[[تکتم]]»~~ خوانده و پس از تولد [[امام رضا]]{{ع}} وی را «طاهره» صدا می‌زد<ref>صدوق، عیون اخبار الرضا{{ع}}، ج۱، ص۱۴-۱۵.</ref>.		به ندرت می‌توان گزارشی متقن و قابل اعتماد درباره [[مادر امام رضا]]{{ع}} در منابع متقدم مشاهده نمود و از این‌رو، [[روایات]] حتی درباره اسم و [[لقب]] وی نیز [[اختلاف]] جدی دارند. [[شیخ کلینی]] او را «[[ام البنین]]» خوانده<ref>کلینی، کافی، ج۱، ص۴۸۶.</ref> و پس از آن نیز دیگر منابع بدین کنیه اشاره کرده‌اند. شیخ صدوق با اشاره به همین کنیه، از نام‌هایی چون «نجمه» «تکتم» و «سکن نوبیه» یاد کرده است<ref>صدوق، عیون اخبار الرضا{{ع}}، ج۱، ص۱۵؛ اربلی، کشف الغمه، ج۲، ص۳۲؛ اعلام الوری، ص۳۱۳.</ref>. مطابق برخی روایات حمیده مصفا، [[مادر امام کاظم]]{{ع}}، وی را که کنیزی غیرعرب و [[رشد]] یافته در میان [[اعراب]]<ref>آن حضرت جاریه مولده خوانده شده‌اند که به معنی متولد شده در میان اعراب و بزرگ، شده همراه آنان است (فراهیدی، کتاب العین، ج۸، ص۷۱). گفتنی است این ویژگی نشان از والا بودن جایگاه ایشان دارد و باید دانست که مادر برخی از خلفای عباسی چون هارون نیز جاریه مولده بوده‌اند (بغدادی، تاریخ بغداد، ج۱، ص۱۰۲؛ ج۱۴، ص۱۷).</ref> و از شرایط [[تربیتی]] و [[انسانی]] والایی برخوردار بوده است، خریداری نمود و به [[امام کاظم]]{{ع}} بخشید. مطابق نقل دیگر، امام کاظم{{ع}} این کنیز را خریداری نموده است<ref>کلینی، کافی، ج۱، ص۴۸۶؛ مفید، ارشاد، ج۲، ص۲۵۴.</ref>. در حاشیه برخی [[روایات]] به [[فضائل]] [[مادر امام رضا]]{{ع}} و علاقه ایشان به [[بندگی]] و [[عبادت]] [[خداوند]] اشاره شده است و گفته می‌شود که [[امام]] کاظم{{ع}} در ابتدا وی را «تکتم» خوانده و پس از تولد [[امام رضا]]{{ع}} وی را «طاهره» صدا می‌زد<ref>صدوق، عیون اخبار الرضا{{ع}}، ج۱، ص۱۴-۱۵.</ref>.

	در مورد [[برادران]] و [[خواهران امام رضا]]{{عم}} اطلاعات کامل و منسجمی در دست نیست و از این جهت در منابع و کتب تراجم درباره تعداد و اسامی [[فرزندان امام کاظم]]{{ع}} [[اختلاف]] فراوانی وجود دارد و شمار آنها بین سی تا شصت فرزند تعیین شده است<ref>برای اطلاع بیشتر در این باره، ر.ک: خامه یار، فرزندان امام کاظم{{ع}}، ص۱۵۸-۱۹۲.</ref>. در یکی از بررسی‌های انجام شده در این باره آمده است که سر منشأ و مصدر منابع، برای ذکر فرزندان امام کاظم{{ع}}، دو کتاب تاریخ اهل بیت{{عم}} ـ با اضافات ابن خشاب ـ و کتاب [[ارشاد]] برای خواهران امام رضا{{ع}} و کتاب یعقوبی برای برادران ایشان بوده است<ref>هاشمی، بررسی تاریخی و آماری فرزندان امام کاظم{{ع}}، ص۱۹۳-۲۳۷.</ref>.		در مورد [[برادران]] و [[خواهران امام رضا]]{{عم}} اطلاعات کامل و منسجمی در دست نیست و از این جهت در منابع و کتب تراجم درباره تعداد و اسامی [[فرزندان امام کاظم]]{{ع}} [[اختلاف]] فراوانی وجود دارد و شمار آنها بین سی تا شصت فرزند تعیین شده است<ref>برای اطلاع بیشتر در این باره، ر.ک: خامه یار، فرزندان امام کاظم{{ع}}، ص۱۵۸-۱۹۲.</ref>. در یکی از بررسی‌های انجام شده در این باره آمده است که سر منشأ و مصدر منابع، برای ذکر فرزندان امام کاظم{{ع}}، دو کتاب تاریخ اهل بیت{{عم}} ـ با اضافات ابن خشاب ـ و کتاب [[ارشاد]] برای خواهران امام رضا{{ع}} و کتاب یعقوبی برای برادران ایشان بوده است<ref>هاشمی، بررسی تاریخی و آماری فرزندان امام کاظم{{ع}}، ص۱۹۳-۲۳۷.</ref>.

Bahmani در ‏۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۵۹

2025-05-07T08:59:14Z

نمایش تغییرات

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۳۶
خط ۲۲۵:		خط ۲۲۵:
	# [[پرونده:440259451.jpg\|22px]] [[رحمت الله ضیائی ارزگانی\|ضیائی ارزگانی، رحمت الله]]، [[امامت امام رضا (مقاله)\|امامت امام رضا]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه کلام اسلامی]]		# [[پرونده:440259451.jpg\|22px]] [[رحمت الله ضیائی ارزگانی\|ضیائی ارزگانی، رحمت الله]]، [[امامت امام رضا (مقاله)\|امامت امام رضا]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه کلام اسلامی]]
	# [[پرونده:1100516.jpg\|22px]] [[علی اکبر ذاکری\|اکبر ذاکری، علی]]، [[درآمدی بر سیره معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه (کتاب)\|'''درآمدی بر سیره معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه''']]		# [[پرونده:1100516.jpg\|22px]] [[علی اکبر ذاکری\|اکبر ذاکری، علی]]، [[درآمدی بر سیره معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه (کتاب)\|'''درآمدی بر سیره معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه''']]
	# [[پرونده:~~1368914~~.jpg\|22px]] [[عبدالمجید زهادت\|زهادت، عبدالمجید]]، [[معارف و عقاید ۵ (کتاب)\|'''معارف و عقاید ۵''']]		# [[پرونده:13681062.jpg\|22px]] [[عبدالمجید زهادت\|زهادت، عبدالمجید]]، [[معارف و عقاید ۵ ج۲ (کتاب)\|'''معارف و عقاید ۵ ج۲''']]
	# [[پرونده:1100851.jpg\|22px]] [[محمد سهیل طقوش\|طقوش، محمد سهیل]]، [[دولت عباسیان (کتاب)\|'''دولت عباسیان''']]		# [[پرونده:1100851.jpg\|22px]] [[محمد سهیل طقوش\|طقوش، محمد سهیل]]، [[دولت عباسیان (کتاب)\|'''دولت عباسیان''']]
	# [[پرونده:IM010507.jpg\|22px]] پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، [[تاریخ اسلام بخش دوم ج۲ (کتاب)\|'''تاریخ اسلام بخش دوم ج۲''']]		# [[پرونده:IM010507.jpg\|22px]] پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، [[تاریخ اسلام بخش دوم ج۲ (کتاب)\|'''تاریخ اسلام بخش دوم ج۲''']]