امام صادق از دیدگاه اهل سنت - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* مقدمه */

2023-05-13T06:22:19Z

مقدمه

Bahmani در ‏۲۱ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۰۳

2022-11-21T10:03:12Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۳:۳۳
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط = ~~اهل بیت پیامبر خاتم~~		\| موضوع مرتبط = امام صادق
	\| عنوان مدخل =		\| عنوان مدخل = امام صادق
	\| مداخل مرتبط = [[امام صادق در کلام اسلامی]] - [[امام صادق در تاریخ اسلامی]] - [[امام صادق در معارف دعا و زیارات]] - [[امام صادق در معارف و سیره سجادی]] - [[امام صادق در معارف و سیره رضوی]] - [[امام صادق از دیدگاه اهل سنت]]		\| مداخل مرتبط = [[امام صادق در کلام اسلامی]] - [[امام صادق در تاریخ اسلامی]] - [[امام صادق در معارف دعا و زیارات]] - [[امام صادق در معارف و سیره سجادی]] - [[امام صادق در معارف و سیره رضوی]] - [[امام صادق از دیدگاه اهل سنت]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

	==مقدمه==		== مقدمه ==
	[[شخصیت]] [[علمی]] و عملی [[امام]]{{ع}} چنان بود که حتی عنصر معاصرت مانع از [[ستایش]] بزرگان [[اهل سنت]] نشد و او را از [[روزگار]] خود تا به امروز به [[دانش]] فراوان، [[اخلاق]] و [[کردار]] [[نیکو]]، [[خوشرویی]]، سخن‌سنجی، [[بخشش]]، [[عبادت]] بسیار، [[احترام]] به مخالف، رعایت [[روابط اجتماعی]] و دوری از [[دنیازدگی]] [[ستوده]] و از [[مشایخ]] بزرگان اهل سنت و [[محدثان]] به‌نام خود یاد کرده‌اند. [[مقام علمی]] و عملی [[امام صادق]]{{ع}} چنان بود که برخی از بزرگان اهل سنت، [[مرجعیت علمی]] [[حضرت]] را پذیرفته بودند و مسائل خود را از ایشان می‌پرسیدند.		[[شخصیت]] [[علمی]] و عملی [[امام]]{{ع}} چنان بود که حتی عنصر معاصرت مانع از [[ستایش]] بزرگان [[اهل سنت]] نشد و او را از [[روزگار]] خود تا به امروز به [[دانش]] فراوان، [[اخلاق]] و [[کردار]] [[نیکو]]، [[خوشرویی]]، سخن‌سنجی، [[بخشش]]، [[عبادت]] بسیار، [[احترام]] به مخالف، رعایت [[روابط اجتماعی]] و دوری از [[دنیازدگی]] [[ستوده]] و از [[مشایخ]] بزرگان اهل سنت و [[محدثان]] به‌نام خود یاد کرده‌اند. [[مقام علمی]] و عملی [[امام صادق]]{{ع}} چنان بود که برخی از بزرگان اهل سنت، [[مرجعیت علمی]] [[حضرت]] را پذیرفته بودند و مسائل خود را از ایشان می‌پرسیدند.
	در اینجا از برخی شخصیت‌های معاصر با تبارها و گرایش‌های مختلف یاد می‌شود که ستایش آنان، مبنای ستایش کسانی مانند [[جاحظ]] (م۲۵۵ق)، [[زبیر بن بکار]] (م ۲۵۶ق)، [[ابن حبان]] (م ۳۵۴ق)، [[ابونعیم اصفهانی]] (م ۴۳۰ق)، [[شهرستانی]] (م۵۴۸ق)، [[ابن طلحه شافعی]] (م۶۵۲ق)، [[ابن خلکان]] (م۶۸۱ق)، [[ذهبی‌]](م۷۴۸ق) و [[ابن حجر]] (م۸۵۲ق) شده است.		در اینجا از برخی شخصیت‌های معاصر با تبارها و گرایش‌های مختلف یاد می‌شود که ستایش آنان، مبنای ستایش کسانی مانند [[جاحظ]] (م۲۵۵ق)، [[زبیر بن بکار]] (م ۲۵۶ق)، [[ابن حبان]] (م ۳۵۴ق)، [[ابونعیم اصفهانی]] (م ۴۳۰ق)، [[شهرستانی]] (م۵۴۸ق)، [[ابن طلحه شافعی]] (م۶۵۲ق)، [[ابن خلکان]] (م۶۸۱ق)، [[ذهبی‌]](م۷۴۸ق) و [[ابن حجر]] (م۸۵۲ق) شده است.

	[[ابوحنیفه]] (۸۰ - ۱۵۰)، کابلی تبار، نخستین امام از [[امامان]] چهارگانه اهل سنت و در شمار [[مخالفان]] [[فکری]] امام صادق{{ع}} بود که وقتی امام{{ع}} سخت‌ترین مسائل او را پاسخ داد، گفت: «فقیه‌تر از [[جعفر بن محمد]] ندیده‌ام» و [[استدلال]] کرد که او [[عالم‌ترین]] [[مردم]] به دیدگاه‌های مختلف [[عالمان]] است<ref>مزی، تهذیب الکمال، ج۵، ص۸۰؛ ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج۶، ص۲۵۸.</ref>.		[[ابوحنیفه]] (۸۰ - ۱۵۰)، کابلی تبار، نخستین امام از [[امامان]] چهارگانه اهل سنت و در شمار [[مخالفان]] [[فکری]] امام صادق{{ع}} بود که وقتی امام{{ع}} سخت‌ترین مسائل او را پاسخ داد، گفت: «فقیه‌تر از [[جعفر بن محمد]] ندیده‌ام» و [[استدلال]] کرد که او [[عالم‌ترین]] [[مردم]] به دیدگاه‌های مختلف [[عالمان]] است<ref>مزی، تهذیب الکمال، ج۵، ص۸۰؛ ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج۶، ص۲۵۸.</ref>.

	در بازخوانی [[تمجید]] ابوحنیفه از امام{{ع}} نکاتی در خور توجه است: یکی اینکه او به رغم صُحُفی<ref>صحفی کنایه از استاد ندیدن و اخبار را از روی صحیفه‌های پدران روایت کردن است. امام صادق{{ع}} صحفی بودن را دانشی به ارث برده از انبیای پیشین و امتیاز خود می‌دانست (کلینی، الکافی، ج۸، ص۳۶۴).</ref> پنداشتن امام{{ع}} و [[اختلاف]] در [[مبانی فکری]] و [[فقهی]]، حضرت را صاحب‌نظری دقیق و [[آگاه]] به آرای صاحب‌نظران می‌دانست. دیگر آنکه او با [[تفکر]] [[اهل حدیث]] و [[خوارج]] و نیز سیاست‌های [[امویان]] و [[عباسیان]] [[همسویی]] نداشت. از این رو، [[علویان]] را که در برابر [[حکومت‌ها]] بودند، [[دوست]] می‌داشت و از آنان [[حمایت]] می‌کرد<ref>ر.ک: زید بن علی، مسند، ص۷؛ ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبیین، ص۹۹ و ۲۴۳؛ زمخشری، الکشاف ج۱، ص۳۰۹؛ خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج۱۳، ص۳۲۹ و ۳۵۷.</ref>.		در بازخوانی [[تمجید]] ابوحنیفه از امام{{ع}} نکاتی در خور توجه است: یکی اینکه او به رغم صُحُفی<ref>صحفی کنایه از استاد ندیدن و اخبار را از روی صحیفه‌های پدران روایت کردن است. امام صادق{{ع}} صحفی بودن را دانشی به ارث برده از انبیای پیشین و امتیاز خود می‌دانست (کلینی، الکافی، ج۸، ص۳۶۴).</ref> پنداشتن امام{{ع}} و [[اختلاف]] در [[مبانی فکری]] و [[فقهی]]، حضرت را صاحب‌نظری دقیق و [[آگاه]] به آرای صاحب‌نظران می‌دانست. دیگر آنکه او با [[تفکر]] [[اهل حدیث]] و [[خوارج]] و نیز سیاست‌های [[امویان]] و [[عباسیان]] [[همسویی]] نداشت. از این رو، [[علویان]] را که در برابر [[حکومت‌ها]] بودند، [[دوست]] می‌داشت و از آنان [[حمایت]] می‌کرد<ref>ر.ک: زید بن علی، مسند، ص۷؛ ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبیین، ص۹۹ و ۲۴۳؛ زمخشری، الکشاف ج۱، ص۳۰۹؛ خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج۱۳، ص۳۲۹ و ۳۵۷.</ref>.

	[[مالک بن انس]](۹۳ - ۱۷۹)؛ او از حِمیَریان ساکن [[مدینه]]، [[دومین امام]] [[اهل سنت]] و [[صحابی امام صادق]]{{ع}}<ref>طوسی، رجال، ص۳۰۲.</ref> است. مالک پس از [[تجربه]] نهصد استاد و [[گواهی]] هفتاد [[فقیه]] برجسته بر [[دانش]] او<ref>ابن عبدالبر، الانتقاء، ص۱۰ - ۲۱.</ref> و به رغم [[اختلاف]] [[فکری]] با [[امام صادق]]{{ع}}، [[حضرت]] را ستود و گفت که کسی را در فضل، دانش و [[تقوا]] [[برتر]] از [[جعفر بن محمد]]{{ع}} ندیده‌ام<ref>صدوق، الامالی، ص۶۳۶.</ref>. همچنین گوید که پیوسته [[امام]]{{ع}} را در حالت [[روزه]]، [[نماز]] یا ذکر [[پروردگار]] دیده و حضرت از بزرگان [[عُبّاد]] و مهتران زُهّادی بود که از پروردگار خویش [[بیم]] داشت. او پرحدیث، [[پاکیزه]] مجلس و پر فایده بود. با گفتن {{متن حدیث\|قَالَ رَسُولُ اللَّهِ‌}} چنان رنگ صورتش [[تغییر]] می‌کرد که شناخته نمی‌شد و به گاه گفتن تلبیه، چنان گلوگیر می‌شد، که نزدیک بود از مرکب فرو افتد<ref>صدوق، الامالی، ص۶۳۶.</ref>. او حضرت را عالمی مورداعتماد در [[نقل روایت]] پذیرفته بود و می‌گفت: «[[ثقه]] برای من [[حدیث]] کرده است»<ref>قاضی نعمان، شرح الاخبار، ج۳، ص۵۵۸.</ref>.		[[مالک بن انس]](۹۳ - ۱۷۹)؛ او از حِمیَریان ساکن [[مدینه]]، [[دومین امام]] [[اهل سنت]] و [[صحابی امام صادق]]{{ع}}<ref>طوسی، رجال، ص۳۰۲.</ref> است. مالک پس از [[تجربه]] نهصد استاد و [[گواهی]] هفتاد [[فقیه]] برجسته بر [[دانش]] او<ref>ابن عبدالبر، الانتقاء، ص۱۰ - ۲۱.</ref> و به رغم [[اختلاف]] [[فکری]] با [[امام صادق]]{{ع}}، [[حضرت]] را ستود و گفت که کسی را در فضل، دانش و [[تقوا]] [[برتر]] از [[جعفر بن محمد]]{{ع}} ندیده‌ام<ref>صدوق، الامالی، ص۶۳۶.</ref>. همچنین گوید که پیوسته [[امام]]{{ع}} را در حالت [[روزه]]، [[نماز]] یا ذکر [[پروردگار]] دیده و حضرت از بزرگان [[عُبّاد]] و مهتران زُهّادی بود که از پروردگار خویش [[بیم]] داشت. او پرحدیث، [[پاکیزه]] مجلس و پر فایده بود. با گفتن {{متن حدیث\|قَالَ رَسُولُ اللَّهِ‌}} چنان رنگ صورتش [[تغییر]] می‌کرد که شناخته نمی‌شد و به گاه گفتن تلبیه، چنان گلوگیر می‌شد، که نزدیک بود از مرکب فرو افتد<ref>صدوق، الامالی، ص۶۳۶.</ref>. او حضرت را عالمی مورداعتماد در [[نقل روایت]] پذیرفته بود و می‌گفت: «[[ثقه]] برای من [[حدیث]] کرده است»<ref>قاضی نعمان، شرح الاخبار، ج۳، ص۵۵۸.</ref>.

	سبب [[اعتماد]] و [[تمجید]] مالک، افزون بر دانش و [[زهد امام]]{{ع}}، [[بیزاری]] حضرت از [[غالیان]] و نداشتن سودای [[خلافت]] بود؛ زیرا مالک، رابطه خوبی با [[عباسیان]] نداشت، اما با آنان [[مدارا]] می‌کرد و در [[قیام]] نفس‌زکیه، با اکراهی خواندن [[بیعت]] عباسیان سبب پیوستن [[مردم]] به قیام شد<ref>طبری، تاریخ، ج۶، ص۱۷۳ و ۱۹۰؛ ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبیین، ص۱۹۰.</ref>. سبب دیگر اعتماد و تمجید مالک را باید در برخورد [[اخلاقی]] امام{{ع}} با [[مخالفان]] فکری جستجو کرد که حضرت هیچ‌گاه آنان را متهم نمی‌کرد و از خود نمی‌راند، به گونه‌ای که مالک گفت: هرگاه به [[ملاقات]] او می‌رفتم، [[احترام]] می‌کرد، من را مورد توجه قرار می‌داد، بالشی تقدیم می‌کرد و می‌فرمود: «تو را دوست دارم»<ref>صدوق، الامالی، ص۲۳۴.</ref>.		سبب [[اعتماد]] و [[تمجید]] مالک، افزون بر دانش و [[زهد امام]]{{ع}}، [[بیزاری]] حضرت از [[غالیان]] و نداشتن سودای [[خلافت]] بود؛ زیرا مالک، رابطه خوبی با [[عباسیان]] نداشت، اما با آنان [[مدارا]] می‌کرد و در [[قیام]] نفس‌زکیه، با اکراهی خواندن [[بیعت]] عباسیان سبب پیوستن [[مردم]] به قیام شد<ref>طبری، تاریخ، ج۶، ص۱۷۳ و ۱۹۰؛ ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبیین، ص۱۹۰.</ref>. سبب دیگر اعتماد و تمجید مالک را باید در برخورد [[اخلاقی]] امام{{ع}} با [[مخالفان]] فکری جستجو کرد که حضرت هیچ‌گاه آنان را متهم نمی‌کرد و از خود نمی‌راند، به گونه‌ای که مالک گفت: هرگاه به [[ملاقات]] او می‌رفتم، [[احترام]] می‌کرد، من را مورد توجه قرار می‌داد، بالشی تقدیم می‌کرد و می‌فرمود: «تو را دوست دارم»<ref>صدوق، الامالی، ص۲۳۴.</ref>.

خط ۲۳:		خط ۲۵:

	[[شهرستانی]] (م۵۴۸ق) علل جایگاه بلند امام{{ع}} را در میان بزرگان [[اهل سنت]] در عبارتی کوتاه چنین بیان کرده است: او [[دانش]] [[دینی]] گسترده، [[دانایی]] فراگیر در دانش‌شناسی، [[بی‌رغبتی]] کافی به [[دنیا]] و [[پارسایی]] کمال‌یافته در دوری از [[خواهش‌های نفسانی]] داشت<ref>شهرستانی، الملل و النحل، ج۱، ص۱۶۶.</ref>.		[[شهرستانی]] (م۵۴۸ق) علل جایگاه بلند امام{{ع}} را در میان بزرگان [[اهل سنت]] در عبارتی کوتاه چنین بیان کرده است: او [[دانش]] [[دینی]] گسترده، [[دانایی]] فراگیر در دانش‌شناسی، [[بی‌رغبتی]] کافی به [[دنیا]] و [[پارسایی]] کمال‌یافته در دوری از [[خواهش‌های نفسانی]] داشت<ref>شهرستانی، الملل و النحل، ج۱، ص۱۶۶.</ref>.
	نکته اینکه، هر اندازه این تعریف‌ها بیشتر باشد، این [[پرسش]] جدی‌تر است که چرا تعریف‌کنندگان [[تفکر]] امام{{ع}} را نپذیرفته‌اند و چگونه رابطه دانش، [[امامت]] و [[هدایت]] را [[تفسیر]] کرده‌اند؟
	به نظر می‌رسد که پذیرش والامقامی و [[جایگاه علمی]] در نگاه آنان از [[مرجعیت سیاسی]] و امامت تفکیک‌پذیر بوده است، به ویژه که در [[مبانی فکری]]، [[شیوه]] دریافت دانش و [[استدلال]] با [[حضرت]] [[اختلاف]] داشتند. افزون بر آن، گویا عوامل دیگری نیز در رویکرد مثبت آنان تأثیر داشته است، از جمله ایجاد فضای باز [[سیاسی]] و [[فرهنگی]] در سال‌های پایانی عصر [[اموی]] و سال‌های آغازین [[عصر عباسی]] که منجر به ایجاد مکاتب، فرق و [[مذاهب]] مختلفی شد.		نکته اینکه، هر اندازه این تعریف‌ها بیشتر باشد، این [[پرسش]] جدی‌تر است که چرا تعریف‌کنندگان [[تفکر]] امام{{ع}} را نپذیرفته‌اند و چگونه رابطه دانش، [[امامت]] و [[هدایت]] را [[تفسیر]] کرده‌اند؟ به نظر می‌رسد که پذیرش والامقامی و [[جایگاه علمی]] در نگاه آنان از [[مرجعیت سیاسی]] و امامت تفکیک‌پذیر بوده است، به ویژه که در [[مبانی فکری]]، [[شیوه]] دریافت دانش و [[استدلال]] با [[حضرت]] [[اختلاف]] داشتند. افزون بر آن، گویا عوامل دیگری نیز در رویکرد مثبت آنان تأثیر داشته است، از جمله ایجاد فضای باز [[سیاسی]] و [[فرهنگی]] در سال‌های پایانی عصر [[اموی]] و سال‌های آغازین [[عصر عباسی]] که منجر به ایجاد مکاتب، فرق و [[مذاهب]] مختلفی شد.

	با این حال و به رغم [[مقبولیت]] [[علمی]] [[امام صادق]]{{ع}} نزد بزرگان [[اهل سنت]]، [[بخاری]] در کتاب صحیح خود از آن [[امام]]{{ع}} [[روایت]] نقل نکرده است، در حالی که او انواع مختلف [[حدیث ضعیف]] را نقل کرده و از [[راویان ضعیف]]، متهم و [[بدعت‌گذار]] نیز روایت آورده است<ref>ر.ک: معارف و دیگران، مقایسه ملاک‌های گزینش روایات بخاری و الکافی، ص۶ - ۲۰.</ref>.<ref>پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، [[تاریخ اسلام بخش اول ج۲ (کتاب)\|تاریخ اسلام بخش اول ج۲]] ص ۲۶۶.</ref>		با این حال و به رغم [[مقبولیت]] [[علمی]] [[امام صادق]]{{ع}} نزد بزرگان [[اهل سنت]]، [[بخاری]] در کتاب صحیح خود از آن [[امام]]{{ع}} [[روایت]] نقل نکرده است، در حالی که او انواع مختلف [[حدیث ضعیف]] را نقل کرده و از [[راویان ضعیف]]، متهم و [[بدعت‌گذار]] نیز روایت آورده است<ref>ر.ک: معارف و دیگران، مقایسه ملاک‌های گزینش روایات بخاری و الکافی، ص۶ - ۲۰.</ref>.<ref>پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، [[تاریخ اسلام بخش اول ج۲ (کتاب)\|تاریخ اسلام بخش اول ج۲]] ص ۲۶۶.</ref>

خط ۳۴:		خط ۳۷:
	== پانویس ==		== پانویس ==
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

			[[رده:امام صادق]]

Jaafari: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = اهل بیت پیامبر خاتم | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = امام صادق در کلام اسلامی - امام صادق در تاریخ اسلامی - امام صادق در معارف دعا و زیارات - امام صادق در معارف و سیره سجادی - امام صادق در معارف و سیره رضوی - امام...» ایجاد کرد

2022-11-14T06:08:02Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = اهل بیت پیامبر خاتم | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = امام صادق در کلام اسلامی - امام صادق در تاریخ اسلامی - امام صادق در معارف دعا و زیارات - امام صادق در معارف و سیره سجادی - امام صادق در معارف و سیره رضوی - امام...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = اهل بیت پیامبر خاتم
| عنوان مدخل =
| مداخل مرتبط = [[امام صادق در کلام اسلامی]] - [[امام صادق در تاریخ اسلامی]] - [[امام صادق در معارف دعا و زیارات]] - [[امام صادق در معارف و سیره سجادی]] - [[امام صادق در معارف و سیره رضوی]] - [[امام صادق از دیدگاه اهل سنت]]
| پرسش مرتبط =
}}

==مقدمه==
[[شخصیت]] [[علمی]] و عملی [[امام]]{{ع}} چنان بود که حتی عنصر معاصرت مانع از [[ستایش]] بزرگان [[اهل سنت]] نشد و او را از [[روزگار]] خود تا به امروز به [[دانش]] فراوان، [[اخلاق]] و [[کردار]] [[نیکو]]، [[خوشرویی]]، سخن‌سنجی، [[بخشش]]، [[عبادت]] بسیار، [[احترام]] به مخالف، رعایت [[روابط اجتماعی]] و دوری از [[دنیازدگی]] [[ستوده]] و از [[مشایخ]] بزرگان اهل سنت و [[محدثان]] به‌نام خود یاد کرده‌اند. [[مقام علمی]] و عملی [[امام صادق]]{{ع}} چنان بود که برخی از بزرگان اهل سنت، [[مرجعیت علمی]] [[حضرت]] را پذیرفته بودند و مسائل خود را از ایشان می‌پرسیدند.
در اینجا از برخی شخصیت‌های معاصر با تبارها و گرایش‌های مختلف یاد می‌شود که ستایش آنان، مبنای ستایش کسانی مانند [[جاحظ]] (م۲۵۵ق)، [[زبیر بن بکار]] (م ۲۵۶ق)، [[ابن حبان]] (م ۳۵۴ق)، [[ابونعیم اصفهانی]] (م ۴۳۰ق)، [[شهرستانی]] (م۵۴۸ق)، [[ابن طلحه شافعی]] (م۶۵۲ق)، [[ابن خلکان]] (م۶۸۱ق)، [[ذهبی‌]](م۷۴۸ق) و [[ابن حجر]] (م۸۵۲ق) شده است.

[[ابوحنیفه]] (۸۰ - ۱۵۰)، کابلی تبار، نخستین امام از [[امامان]] چهارگانه اهل سنت و در شمار [[مخالفان]] [[فکری]] امام صادق{{ع}} بود که وقتی امام{{ع}} سخت‌ترین مسائل او را پاسخ داد، گفت: «فقیه‌تر از [[جعفر بن محمد]] ندیده‌ام» و [[استدلال]] کرد که او [[عالم‌ترین]] [[مردم]] به دیدگاه‌های مختلف [[عالمان]] است<ref>مزی، تهذیب الکمال، ج۵، ص۸۰؛ ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج۶، ص۲۵۸.</ref>.
در بازخوانی [[تمجید]] ابوحنیفه از امام{{ع}} نکاتی در خور توجه است: یکی اینکه او به رغم صُحُفی<ref>صحفی کنایه از استاد ندیدن و اخبار را از روی صحیفه‌های پدران روایت کردن است. امام صادق{{ع}} صحفی بودن را دانشی به ارث برده از انبیای پیشین و امتیاز خود می‌دانست (کلینی، الکافی، ج۸، ص۳۶۴).</ref> پنداشتن امام{{ع}} و [[اختلاف]] در [[مبانی فکری]] و [[فقهی]]، حضرت را صاحب‌نظری دقیق و [[آگاه]] به آرای صاحب‌نظران می‌دانست. دیگر آنکه او با [[تفکر]] [[اهل حدیث]] و [[خوارج]] و نیز سیاست‌های [[امویان]] و [[عباسیان]] [[همسویی]] نداشت. از این رو، [[علویان]] را که در برابر [[حکومت‌ها]] بودند، [[دوست]] می‌داشت و از آنان [[حمایت]] می‌کرد<ref>ر.ک: زید بن علی، مسند، ص۷؛ ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبیین، ص۹۹ و ۲۴۳؛ زمخشری، الکشاف ج۱، ص۳۰۹؛ خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج۱۳، ص۳۲۹ و ۳۵۷.</ref>.

[[مالک بن انس]](۹۳ - ۱۷۹)؛ او از حِمیَریان ساکن [[مدینه]]، [[دومین امام]] [[اهل سنت]] و [[صحابی امام صادق]]{{ع}}<ref>طوسی، رجال، ص۳۰۲.</ref> است. مالک پس از [[تجربه]] نهصد استاد و [[گواهی]] هفتاد [[فقیه]] برجسته بر [[دانش]] او<ref>ابن عبدالبر، الانتقاء، ص۱۰ - ۲۱.</ref> و به رغم [[اختلاف]] [[فکری]] با [[امام صادق]]{{ع}}، [[حضرت]] را ستود و گفت که کسی را در فضل، دانش و [[تقوا]] [[برتر]] از [[جعفر بن محمد]]{{ع}} ندیده‌ام<ref>صدوق، الامالی، ص۶۳۶.</ref>. همچنین گوید که پیوسته [[امام]]{{ع}} را در حالت [[روزه]]، [[نماز]] یا ذکر [[پروردگار]] دیده و حضرت از بزرگان [[عُبّاد]] و مهتران زُهّادی بود که از پروردگار خویش [[بیم]] داشت. او پرحدیث، [[پاکیزه]] مجلس و پر فایده بود. با گفتن {{متن حدیث|قَالَ رَسُولُ اللَّهِ‌}} چنان رنگ صورتش [[تغییر]] می‌کرد که شناخته نمی‌شد و به گاه گفتن تلبیه، چنان گلوگیر می‌شد، که نزدیک بود از مرکب فرو افتد<ref>صدوق، الامالی، ص۶۳۶.</ref>. او حضرت را عالمی مورداعتماد در [[نقل روایت]] پذیرفته بود و می‌گفت: «[[ثقه]] برای من [[حدیث]] کرده است»<ref>قاضی نعمان، شرح الاخبار، ج۳، ص۵۵۸.</ref>.
سبب [[اعتماد]] و [[تمجید]] مالک، افزون بر دانش و [[زهد امام]]{{ع}}، [[بیزاری]] حضرت از [[غالیان]] و نداشتن سودای [[خلافت]] بود؛ زیرا مالک، رابطه خوبی با [[عباسیان]] نداشت، اما با آنان [[مدارا]] می‌کرد و در [[قیام]] نفس‌زکیه، با اکراهی خواندن [[بیعت]] عباسیان سبب پیوستن [[مردم]] به قیام شد<ref>طبری، تاریخ، ج۶، ص۱۷۳ و ۱۹۰؛ ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبیین، ص۱۹۰.</ref>. سبب دیگر اعتماد و تمجید مالک را باید در برخورد [[اخلاقی]] امام{{ع}} با [[مخالفان]] فکری جستجو کرد که حضرت هیچ‌گاه آنان را متهم نمی‌کرد و از خود نمی‌راند، به گونه‌ای که مالک گفت: هرگاه به [[ملاقات]] او می‌رفتم، [[احترام]] می‌کرد، من را مورد توجه قرار می‌داد، بالشی تقدیم می‌کرد و می‌فرمود: «تو را دوست دارم»<ref>صدوق، الامالی، ص۲۳۴.</ref>.

[[عبدالله بن شبرمه ضبی]] (۷۲ - ۱۴۴)، [[فقیه]] عرب‌تبار [[کوفه]]، گوید [[جعفر بن محمد]]{{ع}} [[دروغ]] نمی‌گفت<ref>برقی، المحاسن، ج۱، ص۲۰۶؛ کلینی، الکافی، ج۱، ص۴۳.</ref> و ابن ابی‌لیلی (۷۴ - ۱۴۸) مفتی و [[قاضی]] عرب‌تبار کوفه و موصوف به فقیه‌ترین شخص روی [[زمین]]<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۶، ص۳۵۸؛ خلیفة بن خیاط، تاریخ، ص۲۸۷ و ۳۳۵.</ref> [[امام]]{{ع}} را [[حجت خدا]] بر [[خلق]] [[خدا]] می‌دانست<ref>صدوق، کتاب من لا یحضره الفقیه، ج۱، ص۱۸۸.</ref>.

[[عمرو بن عبید بصری]] (۸۰ - ۱۴۴) فارسی‌تبار و بزرگ معتزلیانِ نخستین نیز [[نزاع]] [[علمی]] با امام{{ع}} را محکوم به [[شکست]] می‌شمرد<ref>کلینی، الکافی، ج۲، ص۲۸۵ - ۲۸۷.</ref>.

[[سفیان ثوری قریشی]] (۹۷ - ۱۶۱)، ملقّب به «امام الحُفّاظ»، از صوفیان نخستین<ref>طوسی، رجال، ص۲۲۰؛ مزی، تهذیب الکمال، ج۵، ص۷۵.</ref>، [[پشتیبان]] [[زید بن علی]]{{ع}}، زید و مخالف [[فکری]] [[امام صادق]]{{ع}} و نیز مخالف خلفای عصرش بود<ref>ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۱۵، ص۲۷۴.</ref>. سفیان که در [[حدیث]] «[[امیر المؤمنین]]» و در دانشِ [[فقه]] «افقه» خوانده می‌شد، از امام صادق{{ع}} حدیث آموخت<ref>مزی، تهذیب الکمال، ج۵، ص۹۱ – ۹۳؛ ج۱۱، ص۱۶۴ و ۱۶۶.</ref> و [[سخنان امام]]{{ع}} را به گوهر [[تشبیه]] کرد<ref>قاضی نعمان، شرح الاخبار، ج۳، ص۲۹۹.</ref>. گستره [[آگاهی امام]]{{ع}}<ref>جاحظ، الرسائل السیاسیة، ص۴۵۰؛ ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۱۵، ص۲۷۴.</ref> همراه با [[گشاده‌رویی]] [[حضرت]] در برخورد با وی سبب [[اعتماد]] سفیان شد.

[[شهرستانی]] (م۵۴۸ق) علل جایگاه بلند امام{{ع}} را در میان بزرگان [[اهل سنت]] در عبارتی کوتاه چنین بیان کرده است: او [[دانش]] [[دینی]] گسترده، [[دانایی]] فراگیر در دانش‌شناسی، [[بی‌رغبتی]] کافی به [[دنیا]] و [[پارسایی]] کمال‌یافته در دوری از [[خواهش‌های نفسانی]] داشت<ref>شهرستانی، الملل و النحل، ج۱، ص۱۶۶.</ref>.
نکته اینکه، هر اندازه این تعریف‌ها بیشتر باشد، این [[پرسش]] جدی‌تر است که چرا تعریف‌کنندگان [[تفکر]] امام{{ع}} را نپذیرفته‌اند و چگونه رابطه دانش، [[امامت]] و [[هدایت]] را [[تفسیر]] کرده‌اند؟
به نظر می‌رسد که پذیرش والامقامی و [[جایگاه علمی]] در نگاه آنان از [[مرجعیت سیاسی]] و امامت تفکیک‌پذیر بوده است، به ویژه که در [[مبانی فکری]]، [[شیوه]] دریافت دانش و [[استدلال]] با [[حضرت]] [[اختلاف]] داشتند. افزون بر آن، گویا عوامل دیگری نیز در رویکرد مثبت آنان تأثیر داشته است، از جمله ایجاد فضای باز [[سیاسی]] و [[فرهنگی]] در سال‌های پایانی عصر [[اموی]] و سال‌های آغازین [[عصر عباسی]] که منجر به ایجاد مکاتب، فرق و [[مذاهب]] مختلفی شد.
با این حال و به رغم [[مقبولیت]] [[علمی]] [[امام صادق]]{{ع}} نزد بزرگان [[اهل سنت]]، [[بخاری]] در کتاب صحیح خود از آن [[امام]]{{ع}} [[روایت]] نقل نکرده است، در حالی که او انواع مختلف [[حدیث ضعیف]] را نقل کرده و از [[راویان ضعیف]]، متهم و [[بدعت‌گذار]] نیز روایت آورده است<ref>ر.ک: معارف و دیگران، مقایسه ملاک‌های گزینش روایات بخاری و الکافی، ص۶ - ۲۰.</ref>.<ref>پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، [[تاریخ اسلام بخش اول ج۲ (کتاب)|تاریخ اسلام بخش اول ج۲]] ص ۲۶۶.</ref>

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:IM010522.jpg|22px]] پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، [[تاریخ اسلام بخش اول ج۲ (کتاب)|'''تاریخ اسلام بخش اول ج۲''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}