امت مسلمه - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* پانویس */

2024-03-28T07:45:09Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۱۱:۱۵
خط ۲۱:		خط ۲۱:
	== پانویس ==		== پانویس ==
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

			[[رده:اصطلاحات قرآنی]]

Msadeq: /* تبیین امت مسلمه */

2024-03-27T11:08:37Z

تبیین امت مسلمه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۱۴:۳۸
خط ۱۲:		خط ۱۲:

	==تبیین [[امت]] مسلمه==		==تبیین [[امت]] مسلمه==
	[[اسلام]] دارای مراتبی است که از پایین‌ترین مرتبه یعنی [[تسلیم]] * زبانی آغاز شده: «قالَتِ الاَعرابُ ءامَنّا قُل لَم تُؤمِنوا ولـکِن قولوا اَسلَمنا ولَمّا یَدخُلِ الایمـنُ فی قُلوبِکُم... = [برخی از] [[بادیه نشینان]] گفتند:[[ایمان~~]] آوردیم.~~ بگو: ایمان ~~نیاورده‌اید؛ لیکن~~ بگویید: اسلام آورده‌ایم و هنوز در ~~دلهای شما [[ایمان]] داخل نشده~~ است.~~.». ([[حجرات]]~~ / ~~۴۹، ۱۴)~~ و پس از آن به مرتبه تسلیم [[قلبی]] و سپس به مرتبه‌ای می‌رسد که شخص، [[خدا]] را در کارهای خود حاضر می‌بیند و نهایتاً به عالی‌ترین مرحله که در آن خود و دیگران را نمی‌بیند و فقط خدا را می‌بیند پایان می‌پذیرد،<ref>~~مفردات،ص۴۲۳،«سلم»؛ المیزان،ج۱،ص۳۰۴ـ۳۰۶~~.</ref> ازاین‌رو امت مسلمه از گستره معنایی وسیعی برخوردار خواهد بود، گرچه این [[حقیقت]] را نمی‌توان نادیده گرفت که ابراهیم و اسماعیل {{ع}} از [[بندگان]] [[مقرّب]] خدا بوده‌اند و مناسب نیست که خواسته آنان و دعایشان را در حد پایین‌ترین مرتبه و حتی مراتب متوسط تنزل داد، بر این اساس باید پذیرفت که آنچه به عنوان اسلام مورد دعای ایشان قرار گرفته بالاترین مرتبه اسلام، یعنی همان [[عبودیت]] و [[تسلیم محض]] خدا شدن و وصول به [[توحید]] [[ناب]] است.<ref>المیزان، ج ۱، ص۲۸۶ ـ ۲۸۷.</ref> آنچه این نوع نگرش را به مفهوم مسلم و [[اسلام]] در [[آیه]] ۱۲۸ ~~بقره~~ / ۲ و نیز به واژه [[امت]] [[مسلمه]] تقویت می‌کند، به‌کار رفتن دو واژه ~~«مُسلِمَینِ»~~ و ~~«مُسلِمَة»~~ همراه با ~~«لَکَ»~~ است که به [[استسلام]] و [[انقیاد]] و [[رضایتمندی]] محض در برابر [[قضا و قدر]] اشعار دارد و این همان حالتی است که [[انسان]] خویشتن را از روی [[خلوص]] [[وقف]] [[خدا]] می‌کند و همه [[تواضع]] و [[بندگی]] را در زبان و اعضا و جوارح خویش به‌کار می‌گیرد و به [[تعظیم]] [[ذات احدیت]] می‌پردازد.<ref>روح البیان، ج ۱، ص۲۳۳.</ref> افزون بر آنچه گفته شد از جمله ~~«رَبَّنا وابعَث فیهِم رَسولاً مِنهُم»~~ که در [[آیات]] بعد آمده است می‌توان چنین استفاده کرد که امت مسلمه همان [[امت پیامبر اسلام]] {{صل}} است؛ ولی مراد از امت [[پیامبر اکرم]] {{صل}} کسانی که [[نبی مکرم]] {{صل}} به سوی آنها [[مبعوث]] شده یا به [[دین اسلام]] گرویده‌اند نیست؛ زیرا یقینا بسیاری از [[پیروان]] این [[دین]] از ذریّه ابراهیم نیستند؛ همچنین با [[عنایت]] به آن بخش از جملات آیات بعدی که بر [[منزه بودن]] ذریّه ابراهیم {{ع}} از [[گناه]] و [[شرک]] دلالت دارد می‌توان به روشنی دریافت که مصداق [[واقعی]] امت مسلمه [[اهل~~]] * [[~~بیت]] گرامی [[پیامبر اسلام]] هستند؛ زیرا تنها این گروه هستند که افزون بر آنکه از امت پیامبر اسلام و ذریّه ابراهیم‌اند از هرگونه شرک و [[ظلم]] مبرایند.<ref>المیزان، ج ۱، ص۲۹۹ ـ ۳۰۰.</ref> در [[روایات شیعه]] [[مفهوم امت]] مسلمه نیز به بالاترین مراتب اسلام [[تفسیر]] شده و مصداق امت مسلمه تنها گروهی اندک از پر فضیلت‌ترین [[مسلمانان]] [[امت پیامبر]] {{صل}}، یعنی [[اهل بیت]] {{ع}} معرفی شده‌اند.<ref>الصافی، ج۱، ص۱۷۲؛ البرهان، ج ۱، ص۳۳۴.</ref> در مواجهه با این رویکرد که برگرفته از روایات شیعه است ممکن است چنین گفته شود که ظاهر این آیه و آیاتی که نظیر این آیه خصوصیاتی را درباره امت مطرح می‌کند خطابی عام و شامل همه مسلمانان است. در پاسخ این سخن نیز گفته شده است که واژه [[امت]] [[محمّد]] {{صل}} در معنای همه [[ایمان]] آورندگان به [[شریعت]] او پس ازنزول [[قرآن]] رایج گردیده؛ اما پیش از آن هیچ تبادری از این واژه یا واژه امت [[مسلمه]] به معنای تمامی [[پیروان]] این [[آیین]] نبوده است، ازاین‌رو هیچ مانعی از این نیست که مراد از امت مسلمه در قرآن گروه خاصی از امت [[نبی اکرم]] {{صل}} یعنی [[اهل بیت]] {{ع}} باشند.<ref>المیزان، ج ۱، ص۳۰۰.</ref> به [[عقیده]] [[طبری]] و برخی دیگر از [[مفسران]] اینکه در این [[دعا]] تنها گروهی از [[فرزندان]] ابراهیم و اسماعیل {{ع}} در امت مسلمه جای گرفته‌اند از آن‌روست که [[خداوند]] متعالی پیش از این به ابراهیم {{ع}} اعلام کرده بود که از میان فرزندان تو تنها گروهی به [[مقام]] [[عهد الهی]] می‌رسند که از دسته [[ظالمان]] و [[بت‌پرستان]] نباشند و از همین‌رو امت مسلمه فقط آن گروه از فرزندان ابراهیم {{ع}} را شامل می‌شود که ستمی را مرتکب نشده باشند.<ref>جامع البیان، مج ۱، ج ۱، ص۷۶۹.</ref> در [[احادیث]] [[تفسیری]] از سُدّی چنین نقل شده که این گروه از فرزندان ابراهیم، [[اعراب]] هستند.<ref>مجمع البیان، ج ۱، ص۳۹۳.</ref> طبری ضمن نقل این سخن از سدی می‌گوید: این سخن خلاف [[ظاهر آیه]] و نیز [[واقعیات]] [[تاریخی]] است؛ زیرا این گروه ~~یقینا~~ [[اهل]] [[طاعت]] و [[امتثال اوامر الهی]] و [[ولایت خداوند]] سبحان هستند و روشن است که چنین افرادی از ذریّه ابراهیم {{ع}} هم در میان اعراب بوده‌اند و هم [[غیر عرب]].<ref>جامع البیان، مج ۱، ج ۱، ص۷۶۹.</ref> برخی از مفسران بر این عقیده‌اند که ابراهیم و اسماعیل {{ع}} در بخش نخست دعایشان: ~~«رَبَّنا واجعَلنا مُسلِمَینِ لَکَ»~~ طالب [[ثبات]] و استمرار این وصف برای خود بوده‌اند؛ یعنی از [[خدا]] خواسته‌اند که چنان‌که در گذشته مسلم بوده‌اند در [[آینده]] نیز بر آن وصف بمانند.<ref>مجمع‌البیان، ج ۱، ص۳۹۲.</ref> در روح‌البیان این احتمال نیز مطرح شده است که آن دو برای عرصه‌های آزمونی که پیش روی داشتند ([[ذبح اسماعیل]] و افکنده شدن ابراهیم {{ع}} در [[آتش]]) تقاضای [[شکیبایی]] و به [[سلامت]] رهیدن از این عرصه را داشته‌اند.<ref>روح البیان، ج ۱، ص۲۳۳.</ref>.<ref>[[حسین دیبا\|دیبا، حسین]]، [[امت مسلمه (مقاله)\|مقاله «امت مسلمه»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۴، ~~ص۲۸۰~~-~~۲۸۱~~.</ref>		[[اسلام]] دارای مراتبی است که از پایین‌ترین مرتبه یعنی [[تسلیم]] زبانی آغاز شده: {{متن قرآن\|قَالَتِ الْأَعْرَابُ آمَنَّا قُلْ لَمْ تُؤْمِنُوا وَلَكِنْ قُولُوا أَسْلَمْنَا وَلَمَّا يَدْخُلِ الْإِيمَانُ فِي قُلُوبِكُمْ وَإِنْ تُطِيعُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ لَا يَلِتْكُمْ مِنْ أَعْمَالِكُمْ شَيْئًا إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ}}<ref>«تازی‌های بیابان‌نشین گفتند: ایمان آورده‌ایم بگو: ایمان نیاورده‌اید بلکه بگویید: اسلام آورده‌ایم و هنوز ایمان در دل‌هایتان راه نیافته است و اگر از خداوند و پیامبرش فرمان برید از (پاداش) کردارهایتان چیزی کم نمی‌کند که خداوند آمرزنده‌ای بخشاینده است» سوره حجرات، آیه ۱۴.</ref> و پس از آن به مرتبه تسلیم [[قلبی]] و سپس به مرتبه‌ای می‌رسد که شخص، [[خدا]] را در کارهای خود حاضر می‌بیند و نهایتاً به عالی‌ترین مرحله که در آن خود و دیگران را نمی‌بیند و فقط خدا را می‌بیند پایان می‌پذیرد،<ref>مفردات، ص۴۲۳، «سلم»؛ المیزان، ج۱، ص۳۰۴ـ۳۰۶.</ref> ازاین‌رو امت مسلمه از گستره معنایی وسیعی برخوردار خواهد بود، گرچه این [[حقیقت]] را نمی‌توان نادیده گرفت که ابراهیم و اسماعیل {{ع}} از [[بندگان]] [[مقرّب]] خدا بوده‌اند و مناسب نیست که خواسته آنان و دعایشان را در حد پایین‌ترین مرتبه و حتی مراتب متوسط تنزل داد، بر این اساس باید پذیرفت که آنچه به عنوان اسلام مورد دعای ایشان قرار گرفته بالاترین مرتبه اسلام، یعنی همان [[عبودیت]] و [[تسلیم محض]] خدا شدن و وصول به [[توحید]] [[ناب]] است.<ref>المیزان، ج ۱، ص۲۸۶ ـ ۲۸۷.</ref> آنچه این نوع نگرش را به مفهوم مسلم و [[اسلام]] در [[آیه]] {{متن قرآن\|رَبَّنَا وَاجْعَلْنَا مُسْلِمَيْنِ لَكَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِنَا أُمَّةً مُسْلِمَةً لَكَ وَأَرِنَا مَنَاسِكَنَا وَتُبْ عَلَيْنَا إِنَّكَ أَنْتَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ}}<ref>«پروردگارا! و ما را فرمانبردار خود بگمار و از فرزندان ما خویشاوندانی را فرمانبردار خویش (برآور) و شیوه‌های پرستشمان را به ما بنما و توبه ما را بپذیر بی‌گمان تویی که توبه‌پذیر مهربانی» سوره بقره، آیه ۱۲۸.</ref> و نیز به واژه [[امت]] [[مسلمه]] تقویت می‌کند، به‌کار رفتن دو واژه {{متن قرآن\| مُسْلِمَيْنِ}} و {{متن قرآن\|مُسْلِمَةً}} همراه با {{متن قرآن\|لَكَ}} است که به [[استسلام]] و [[انقیاد]] و [[رضایتمندی]] محض در برابر [[قضا و قدر]] اشعار دارد و این همان حالتی است که [[انسان]] خویشتن را از روی [[خلوص]] [[وقف]] [[خدا]] می‌کند و همه [[تواضع]] و [[بندگی]] را در زبان و اعضا و جوارح خویش به‌کار می‌گیرد و به [[تعظیم]] [[ذات احدیت]] می‌پردازد.<ref>روح البیان، ج ۱، ص۲۳۳.</ref> افزون بر آنچه گفته شد از جمله {{متن قرآن\|رَبَّنَا وَابْعَثْ فِيهِمْ رَسُولًا مِنْهُمْ}}<ref>«پروردگارا! و در میان آنان از خودشان پیامبری را که آیه‌هایت را برای آنها می‌خواند و به آنان کتاب (آسمانی) و فرزانگی می‌آموزد و به آنها پاکیزگی می‌بخشد، برانگیز! بی‌گمان تویی که پیروزمند فرزانه‌ای» سوره بقره، آیه ۱۲۹.</ref> که در [[آیات]] بعد آمده است می‌توان چنین استفاده کرد که امت مسلمه همان [[امت پیامبر اسلام]] {{صل}} است؛ ولی مراد از امت [[پیامبر اکرم]] {{صل}} کسانی که [[نبی مکرم]] {{صل}} به سوی آنها [[مبعوث]] شده یا به [[دین اسلام]] گرویده‌اند نیست؛ زیرا یقینا بسیاری از [[پیروان]] این [[دین]] از ذریّه ابراهیم نیستند؛ همچنین با [[عنایت]] به آن بخش از جملات آیات بعدی که بر [[منزه بودن]] ذریّه ابراهیم {{ع}} از [[گناه]] و [[شرک]] دلالت دارد می‌توان به روشنی دریافت که مصداق [[واقعی]] امت مسلمه [[اهل بیت]] گرامی [[پیامبر اسلام]] هستند؛ زیرا تنها این گروه هستند که افزون بر آنکه از امت پیامبر اسلام و ذریّه ابراهیم‌اند از هرگونه شرک و [[ظلم]] مبرایند.<ref>المیزان، ج ۱، ص۲۹۹ ـ ۳۰۰.</ref> در [[روایات شیعه]] [[مفهوم امت]] مسلمه نیز به بالاترین مراتب اسلام [[تفسیر]] شده و مصداق امت مسلمه تنها گروهی اندک از پر فضیلت‌ترین [[مسلمانان]] [[امت پیامبر]] {{صل}}، یعنی [[اهل بیت]] {{ع}} معرفی شده‌اند.<ref>الصافی، ج۱، ص۱۷۲؛ البرهان، ج ۱، ص۳۳۴.</ref> در مواجهه با این رویکرد که برگرفته از روایات شیعه است ممکن است چنین گفته شود که ظاهر این آیه و آیاتی که نظیر این آیه خصوصیاتی را درباره امت مطرح می‌کند خطابی عام و شامل همه مسلمانان است. در پاسخ این سخن نیز گفته شده است که واژه [[امت]] [[محمّد]] {{صل}} در معنای همه [[ایمان]] آورندگان به [[شریعت]] او پس ازنزول [[قرآن]] رایج گردیده؛ اما پیش از آن هیچ تبادری از این واژه یا واژه امت [[مسلمه]] به معنای تمامی [[پیروان]] این [[آیین]] نبوده است، ازاین‌رو هیچ مانعی از این نیست که مراد از امت مسلمه در قرآن گروه خاصی از امت [[نبی اکرم]] {{صل}} یعنی [[اهل بیت]] {{ع}} باشند.<ref>المیزان، ج ۱، ص۳۰۰.</ref> به [[عقیده]] [[طبری]] و برخی دیگر از [[مفسران]] اینکه در این [[دعا]] تنها گروهی از [[فرزندان]] ابراهیم و اسماعیل {{ع}} در امت مسلمه جای گرفته‌اند از آن‌روست که [[خداوند]] متعالی پیش از این به ابراهیم {{ع}} اعلام کرده بود که از میان فرزندان تو تنها گروهی به [[مقام]] [[عهد الهی]] می‌رسند که از دسته [[ظالمان]] و [[بت‌پرستان]] نباشند و از همین‌رو امت مسلمه فقط آن گروه از فرزندان ابراهیم {{ع}} را شامل می‌شود که ستمی را مرتکب نشده باشند.<ref>جامع البیان، مج ۱، ج ۱، ص۷۶۹.</ref> در [[احادیث]] [[تفسیری]] از [[سُدّی]] چنین نقل شده که این گروه از فرزندان ابراهیم، [[اعراب]] هستند.<ref>مجمع البیان، ج ۱، ص۳۹۳.</ref> [[طبری]] ضمن نقل این سخن از سدی می‌گوید: این سخن خلاف [[ظاهر آیه]] و نیز [[واقعیات]] [[تاریخی]] است؛ زیرا این گروه یقیناً [[اهل]] [[طاعت]] و [[امتثال اوامر الهی]] و [[ولایت خداوند]] سبحان هستند و روشن است که چنین افرادی از ذریّه ابراهیم {{ع}} هم در میان اعراب بوده‌اند و هم [[غیر عرب]].<ref>جامع البیان، مج ۱، ج ۱، ص۷۶۹.</ref> برخی از مفسران بر این عقیده‌اند که ابراهیم و اسماعیل {{ع}} در بخش نخست دعایشان: {{متن قرآن\|رَبَّنَا وَاجْعَلْنَا مُسْلِمَيْنِ لَكَ}}<ref>«پروردگارا! و ما را فرمانبردار خود بگمار » سوره بقره، آیه ۱۲۸.</ref> طالب [[ثبات]] و استمرار این وصف برای خود بوده‌اند؛ یعنی از [[خدا]] خواسته‌اند که چنان‌که در گذشته مسلم بوده‌اند در [[آینده]] نیز بر آن وصف بمانند.<ref>مجمع‌البیان، ج ۱، ص۳۹۲.</ref> در روح‌البیان این احتمال نیز مطرح شده است که آن دو برای عرصه‌های آزمونی که پیش روی داشتند ([[ذبح اسماعیل]] و افکنده شدن ابراهیم {{ع}} در [[آتش]]) تقاضای [[شکیبایی]] و به [[سلامت]] رهیدن از این عرصه را داشته‌اند.<ref>روح البیان، ج ۱، ص۲۳۳.</ref>.<ref>[[حسین دیبا\|دیبا، حسین]]، [[امت مسلمه (مقاله)\|مقاله «امت مسلمه»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص282-284.</ref>

	== منابع ==		== منابع ==

Msadeq: /* واژه‌شناسی */

2024-03-27T11:01:57Z

واژه‌شناسی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۱۴:۳۱
خط ۲:		خط ۲:

	== واژه‌شناسی ==		== واژه‌شناسی ==
	[[امت]] [[مسلمه]] ترکیبی است از دو کلمه امت و مسلمه. واژه امت به معنای گروهی است که به لحاظ جهتی مشترک نظیر [[دین]] یا زبان یا مکان واحد به صورت اختیاری یا غیر اختیاری گرد هم جمع شده‌اند.<ref>مفردات، ص۸۶.، «امّ».</ref> این واژه به معانی دین،<ref>مقاییس اللغه، ج ۱، ص۲۱، «ام».</ref>[[انسان]] جامع صفات و [[افعال]] [[نیک]] [[امام]] <ref>بصائر ذوی التمییز، ج ۲، ص۷۹.</ref> و به معنای حین <ref>مفردات، ص۸۶، «ام»؛ مجمع‌البحرین، ج ۱، ص۱۰۷، «امم».</ref> آمده است که با واژه امت مسلمه ارتباطی ندارد.		[[امت]] [[مسلمه]] ترکیبی است از دو کلمه امت و مسلمه.

			واژه امت به معنای گروهی است که به لحاظ جهتی مشترک نظیر [[دین]] یا زبان یا مکان واحد به صورت اختیاری یا غیر اختیاری گرد هم جمع شده‌اند.<ref>مفردات، ص۸۶.، «امّ».</ref> این واژه به معانی دین،<ref>مقاییس اللغه، ج ۱، ص۲۱، «ام».</ref>[[انسان]] جامع صفات و [[افعال]] [[نیک]] [[امام]] <ref>بصائر ذوی التمییز، ج ۲، ص۷۹.</ref> و به معنای حین <ref>مفردات، ص۸۶، «ام»؛ مجمع‌البحرین، ج ۱، ص۱۰۷، «امم».</ref> آمده است که با واژه امت مسلمه ارتباطی ندارد.

	واژه مسلمه از مصدر [[اسلام]] به معنای [[انقیاد]] و [[تسلیم محض]] <ref>تفسیر ماوردی، ج۱، ص۳۷۹ ـ ۳۸۰؛ مجمع‌البحرین، ج ۲، ص۴۰۷، «سلم».</ref> اشتقاق یافته و به شخص یا گروهی که در برابر فرمانها منقاد و [[تسلیم]] محض‌اند اطلاق می‌گردد. به [[عقیده]] برخی، مُسلم کسی یا گروهی است که کار خود را به صورت کامل به [[خدا]] واگذار کرده است؛ زیرا واژه اسلام در [[زبان عربی]] به معنای تبرئه شدن و خلاص گردیدن از بار [[مسئولیت]] است <ref>الفصل فی الملل، ج ۲، ص۲۲۶.</ref> (اسلام)، بنابراین، امت مسلمه به معنای گروهی است که در برابر [[دستورات]] تسلیم محض بوده و کار خود را به صورت کامل به خدا واگذار می‌کنند.<ref>[[حسین دیبا\|دیبا، حسین]]، [[امت مسلمه (مقاله)\|مقاله «امت مسلمه»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۸۱.</ref>		واژه مسلمه از مصدر [[اسلام]] به معنای [[انقیاد]] و [[تسلیم محض]] <ref>تفسیر ماوردی، ج۱، ص۳۷۹ ـ ۳۸۰؛ مجمع‌البحرین، ج ۲، ص۴۰۷، «سلم».</ref> اشتقاق یافته و به شخص یا گروهی که در برابر فرمانها منقاد و [[تسلیم]] محض‌اند اطلاق می‌گردد. به [[عقیده]] برخی، مُسلم کسی یا گروهی است که کار خود را به صورت کامل به [[خدا]] واگذار کرده است؛ زیرا واژه اسلام در [[زبان عربی]] به معنای تبرئه شدن و خلاص گردیدن از بار [[مسئولیت]] است <ref>الفصل فی الملل، ج ۲، ص۲۲۶.</ref> (اسلام)، بنابراین، امت مسلمه به معنای گروهی است که در برابر [[دستورات]] تسلیم محض بوده و کار خود را به صورت کامل به خدا واگذار می‌کنند.<ref>[[حسین دیبا\|دیبا، حسین]]، [[امت مسلمه (مقاله)\|مقاله «امت مسلمه»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۸۱.</ref>

Msadeq: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط| موضوع مرتبط = امت| عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} == واژه‌شناسی == امت مسلمه ترکیبی است از دو کلمه امت و مسلمه. واژه امت به معنای گروهی است که به لحاظ جهتی مشترک نظیر دین یا زبان یا مکان واحد به صورت اختیاری یا غیر اخ...» ایجاد کرد

2024-03-27T10:59:54Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط| موضوع مرتبط = امت| عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} == واژه‌شناسی == امت مسلمه ترکیبی است از دو کلمه امت و مسلمه. واژه امت به معنای گروهی است که به لحاظ جهتی مشترک نظیر دین یا زبان یا مکان واحد به صورت اختیاری یا غیر اخ...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل مرتبط| موضوع مرتبط = امت| عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }}

== واژه‌شناسی ==
[[امت]] [[مسلمه]] ترکیبی است از دو کلمه امت و مسلمه. واژه امت به معنای گروهی است که به لحاظ جهتی مشترک نظیر [[دین]] یا زبان یا مکان واحد به صورت اختیاری یا غیر اختیاری گرد هم جمع شده‌اند.<ref>مفردات، ص۸۶.، «امّ».</ref> این واژه به معانی دین،<ref>مقاییس اللغه، ج ۱، ص۲۱، «ام».</ref>[[انسان]] جامع صفات و [[افعال]] [[نیک]] [[امام]] <ref>بصائر ذوی التمییز، ج ۲، ص۷۹.</ref> و به معنای حین <ref>مفردات، ص۸۶، «ام»؛ مجمع‌البحرین، ج ۱، ص۱۰۷، «امم».</ref> آمده است که با واژه امت مسلمه ارتباطی ندارد.

واژه مسلمه از مصدر [[اسلام]] به معنای [[انقیاد]] و [[تسلیم محض]] <ref>تفسیر ماوردی، ج۱، ص۳۷۹ ـ ۳۸۰؛ مجمع‌البحرین، ج ۲، ص۴۰۷، «سلم».</ref> اشتقاق یافته و به شخص یا گروهی که در برابر فرمانها منقاد و [[تسلیم]] محض‌اند اطلاق می‌گردد. به [[عقیده]] برخی، مُسلم کسی یا گروهی است که کار خود را به صورت کامل به [[خدا]] واگذار کرده است؛ زیرا واژه اسلام در [[زبان عربی]] به معنای تبرئه شدن و خلاص گردیدن از بار [[مسئولیت]] است <ref>الفصل فی الملل، ج ۲، ص۲۲۶.</ref> (اسلام)، بنابراین، امت مسلمه به معنای گروهی است که در برابر [[دستورات]] تسلیم محض بوده و کار خود را به صورت کامل به خدا واگذار می‌کنند.<ref>[[حسین دیبا|دیبا، حسین]]، [[امت مسلمه (مقاله)|مقاله «امت مسلمه»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۸۱.</ref>

==امت مسلمه در [[قرآن]]==
گرچه واژه امت مسلمه تنها یک بار در [[قرآن]] و آن هم در [[آیه]] {{متن قرآن|رَبَّنَا وَاجْعَلْنَا مُسْلِمَيْنِ لَكَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِنَا أُمَّةً مُسْلِمَةً لَكَ وَأَرِنَا مَنَاسِكَنَا وَتُبْ عَلَيْنَا إِنَّكَ أَنْتَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ}}<ref>«پروردگارا! و ما را فرمانبردار خود بگمار و از فرزندان ما خویشاوندانی را فرمانبردار خویش (برآور) و شیوه‌های پرستشمان را به ما بنما و توبه ما را بپذیر بی‌گمان تویی که توبه‌پذیر مهربانی» سوره بقره، آیه ۱۲۸.</ref> آمده است. اما مضمون آن از برخی [[آیات]] نظیر {{متن قرآن| مِلَّةَ أَبِيكُمْ إِبْرَاهِيمَ هُوَ سَمَّاكُمُ الْمُسْلِمِينَ}}<ref>«در دین- که همان آیین پدرتان ابراهیم است- هیچ تنگنایی برای شما ننهاد، او شما را پیش از این و در این (قرآن) مسلمان نامید » سوره حج، آیه ۷۸.</ref> نیز قابل [[استنباط]] است. در این آیه خطاب به امت مسلمه گفته شده: [[آیین]] شما از آیین پدرتان ابراهیم است و هم او شما را مسلم نامیده است. [[مفسران]] در تعیین [[مرجع]] ضمیر هو در این [[آیه]] [[اختلاف]] نظر دارند؛ برخی مرجع آن را [[خداوند]] متعالی و برخی ابراهیم {{ع}} می‌دانند.<ref>مجمع‌البیان، ج ۷، ص۱۷۳.</ref> در این میان روشن است که اگر ضمیر به ابراهیم {{ع}} باز گردد مضمون این آیه با دعای او در آیه {{متن قرآن|وَمِنْ ذُرِّيَّتِنَا أُمَّةً مُسْلِمَةً لَكَ}} پیوند خواهد خورد؛ ولی در هر صورت، اگر مرجع ضمیر [[ذات احدیت]] هم باشد، بازهم [[مفهوم امت]] [[مسلمه]] به روشنی از این آیه قابل استخراج است.<ref>[[حسین دیبا|دیبا، حسین]]، [[امت مسلمه (مقاله)|مقاله «امت مسلمه»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص281-282.</ref>

==تبیین [[امت]] مسلمه==
[[اسلام]] دارای مراتبی است که از پایین‌ترین مرتبه یعنی [[تسلیم]] * زبانی آغاز شده: «قالَتِ الاَعرابُ ءامَنّا قُل لَم تُؤمِنوا ولـکِن قولوا اَسلَمنا ولَمّا یَدخُلِ الایمـنُ فی قُلوبِکُم... = [برخی از] [[بادیه نشینان]] گفتند:[[ایمان]] آوردیم. بگو: ایمان نیاورده‌اید؛ لیکن بگویید: اسلام آورده‌ایم و هنوز در دلهای شما [[ایمان]] داخل نشده است..». ([[حجرات]] / ۴۹، ۱۴) و پس از آن به مرتبه تسلیم [[قلبی]] و سپس به مرتبه‌ای می‌رسد که شخص، [[خدا]] را در کارهای خود حاضر می‌بیند و نهایتاً به عالی‌ترین مرحله که در آن خود و دیگران را نمی‌بیند و فقط خدا را می‌بیند پایان می‌پذیرد،<ref>مفردات،ص۴۲۳،«سلم»؛ المیزان،ج۱،ص۳۰۴ـ۳۰۶.</ref> ازاین‌رو امت مسلمه از گستره معنایی وسیعی برخوردار خواهد بود، گرچه این [[حقیقت]] را نمی‌توان نادیده گرفت که ابراهیم و اسماعیل {{ع}} از [[بندگان]] [[مقرّب]] خدا بوده‌اند و مناسب نیست که خواسته آنان و دعایشان را در حد پایین‌ترین مرتبه و حتی مراتب متوسط تنزل داد، بر این اساس باید پذیرفت که آنچه به عنوان اسلام مورد دعای ایشان قرار گرفته بالاترین مرتبه اسلام، یعنی همان [[عبودیت]] و [[تسلیم محض]] خدا شدن و وصول به [[توحید]] [[ناب]] است.<ref>المیزان، ج ۱، ص۲۸۶ ـ ۲۸۷.</ref> آنچه این نوع نگرش را به مفهوم مسلم و [[اسلام]] در [[آیه]] ۱۲۸ بقره / ۲ و نیز به واژه [[امت]] [[مسلمه]] تقویت می‌کند، به‌کار رفتن دو واژه «مُسلِمَینِ» و «مُسلِمَة» همراه با «لَکَ» است که به [[استسلام]] و [[انقیاد]] و [[رضایتمندی]] محض در برابر [[قضا و قدر]] اشعار دارد و این همان حالتی است که [[انسان]] خویشتن را از روی [[خلوص]] [[وقف]] [[خدا]] می‌کند و همه [[تواضع]] و [[بندگی]] را در زبان و اعضا و جوارح خویش به‌کار می‌گیرد و به [[تعظیم]] [[ذات احدیت]] می‌پردازد.<ref>روح البیان، ج ۱، ص۲۳۳.</ref> افزون بر آنچه گفته شد از جمله «رَبَّنا وابعَث فیهِم رَسولاً مِنهُم» که در [[آیات]] بعد آمده است می‌توان چنین استفاده کرد که امت مسلمه همان [[امت پیامبر اسلام]] {{صل}} است؛ ولی مراد از امت [[پیامبر اکرم]] {{صل}} کسانی که [[نبی مکرم]] {{صل}} به سوی آنها [[مبعوث]] شده یا به [[دین اسلام]] گرویده‌اند نیست؛ زیرا یقینا بسیاری از [[پیروان]] این [[دین]] از ذریّه ابراهیم نیستند؛ همچنین با [[عنایت]] به آن بخش از جملات آیات بعدی که بر [[منزه بودن]] ذریّه ابراهیم {{ع}} از [[گناه]] و [[شرک]] دلالت دارد می‌توان به روشنی دریافت که مصداق [[واقعی]] امت مسلمه [[اهل]] * [[بیت]] گرامی [[پیامبر اسلام]] هستند؛ زیرا تنها این گروه هستند که افزون بر آنکه از امت پیامبر اسلام و ذریّه ابراهیم‌اند از هرگونه شرک و [[ظلم]] مبرایند.<ref>المیزان، ج ۱، ص۲۹۹ ـ ۳۰۰.</ref> در [[روایات شیعه]] [[مفهوم امت]] مسلمه نیز به بالاترین مراتب اسلام [[تفسیر]] شده و مصداق امت مسلمه تنها گروهی اندک از پر فضیلت‌ترین [[مسلمانان]] [[امت پیامبر]] {{صل}}، یعنی [[اهل بیت]] {{ع}} معرفی شده‌اند.<ref>الصافی، ج۱، ص۱۷۲؛ البرهان، ج ۱، ص۳۳۴.</ref> در مواجهه با این رویکرد که برگرفته از روایات شیعه است ممکن است چنین گفته شود که ظاهر این آیه و آیاتی که نظیر این آیه خصوصیاتی را درباره امت مطرح می‌کند خطابی عام و شامل همه مسلمانان است. در پاسخ این سخن نیز گفته شده است که واژه [[امت]] [[محمّد]] {{صل}} در معنای همه [[ایمان]] آورندگان به [[شریعت]] او پس ازنزول [[قرآن]] رایج گردیده؛ اما پیش از آن هیچ تبادری از این واژه یا واژه امت [[مسلمه]] به معنای تمامی [[پیروان]] این [[آیین]] نبوده است، ازاین‌رو هیچ مانعی از این نیست که مراد از امت مسلمه در قرآن گروه خاصی از امت [[نبی اکرم]] {{صل}} یعنی [[اهل بیت]] {{ع}} باشند.<ref>المیزان، ج ۱، ص۳۰۰.</ref> به [[عقیده]] [[طبری]] و برخی دیگر از [[مفسران]] اینکه در این [[دعا]] تنها گروهی از [[فرزندان]] ابراهیم و اسماعیل {{ع}} در امت مسلمه جای گرفته‌اند از آن‌روست که [[خداوند]] متعالی پیش از این به ابراهیم {{ع}} اعلام کرده بود که از میان فرزندان تو تنها گروهی به [[مقام]] [[عهد الهی]] می‌رسند که از دسته [[ظالمان]] و [[بت‌پرستان]] نباشند و از همین‌رو امت مسلمه فقط آن گروه از فرزندان ابراهیم {{ع}} را شامل می‌شود که ستمی را مرتکب نشده باشند.<ref>جامع البیان، مج ۱، ج ۱، ص۷۶۹.</ref> در [[احادیث]] [[تفسیری]] از سُدّی چنین نقل شده که این گروه از فرزندان ابراهیم، [[اعراب]] هستند.<ref>مجمع البیان، ج ۱، ص۳۹۳.</ref> طبری ضمن نقل این سخن از سدی می‌گوید: این سخن خلاف [[ظاهر آیه]] و نیز [[واقعیات]] [[تاریخی]] است؛ زیرا این گروه یقینا [[اهل]] [[طاعت]] و [[امتثال اوامر الهی]] و [[ولایت خداوند]] سبحان هستند و روشن است که چنین افرادی از ذریّه ابراهیم {{ع}} هم در میان اعراب بوده‌اند و هم [[غیر عرب]].<ref>جامع البیان، مج ۱، ج ۱، ص۷۶۹.</ref> برخی از مفسران بر این عقیده‌اند که ابراهیم و اسماعیل {{ع}} در بخش نخست دعایشان: «رَبَّنا واجعَلنا مُسلِمَینِ لَکَ» طالب [[ثبات]] و استمرار این وصف برای خود بوده‌اند؛ یعنی از [[خدا]] خواسته‌اند که چنان‌که در گذشته مسلم بوده‌اند در [[آینده]] نیز بر آن وصف بمانند.<ref>مجمع‌البیان، ج ۱، ص۳۹۲.</ref> در روح‌البیان این احتمال نیز مطرح شده است که آن دو برای عرصه‌های آزمونی که پیش روی داشتند ([[ذبح اسماعیل]] و افکنده شدن ابراهیم {{ع}} در [[آتش]]) تقاضای [[شکیبایی]] و به [[سلامت]] رهیدن از این عرصه را داشته‌اند.<ref>روح البیان، ج ۱، ص۲۳۳.</ref>.<ref>[[حسین دیبا|دیبا، حسین]]، [[امت مسلمه (مقاله)|مقاله «امت مسلمه»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۸۰-۲۸۱.</ref>

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:000055.jpg|22px]] [[حسین دیبا|دیبا، حسین]]، [[امت مسلمه (مقاله)|مقاله «امت مسلمه»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|'''دائرة المعارف قرآن کریم ج۴''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}