Msadeq: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط| موضوع مرتبط = امت| عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} == واژه‌شناسی == «امت» در لغت به معنای جماعتی است که امری واحد، مانند دین، زمان یا مکان آنان را گرد هم آورد،مفردات، ص۸۶؛ نثر طوبی، ج ۱، ص۳۸، «امت». و «مقتصده»...» ایجاد کرد

2024-03-27T12:06:31Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط| موضوع مرتبط = امت| عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} == واژه‌شناسی == «امت» در لغت به معنای جماعتی است که امری واحد، مانند دین، زمان یا مکان آنان را گرد هم آورد،<ref>مفردات، ص۸۶؛ نثر طوبی، ج ۱، ص۳۸، «امت».</ref> و «مقتصده»...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل مرتبط| موضوع مرتبط = امت| عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }}

== واژه‌شناسی ==
«[[امت]]» در لغت به معنای جماعتی است که امری واحد، مانند [[دین]]، [[زمان]] یا مکان آنان را گرد هم آورد،<ref>مفردات، ص۸۶؛ نثر طوبی، ج ۱، ص۳۸، «امت».</ref> و «مقتصده» از مصدر [[اقتصاد]] به معنای [[میانه‌روی]] (اجتناب از افراط و تفریط)<ref>لسان‌العرب، ج۱۱، ص۱۷۹ ـ ۱۸۰؛ تاج‌العروس، ج۵، ص۱۹۰، «قصد».</ref> است، بنابراین، ترکیب «امت مقتصده» در لغت به معنای جماعتی میانه‌رو است. برخی اقتصاد را به معنای [[استقامت]] در عمل دانسته‌اند؛ زیرا کسی که چیزی را قصد کرده مستقیم به سوی آن [[حرکت]] می‌کند، بر خلاف کسی که در [[طلب]] خویش [[حیران]] است.<ref>مجمع البیان، ج ۳، ص۳۴۱.</ref> امت مقتصده در اصطلاح به [[جماعت]] میانه‌رو در امر دین و [[تسلیم]] فرمانهای [[الهی]] گفته می‌شود؛<ref>المیزان، ج ۶، ص۳۹؛ نثر طوبی، ج ۲، ص۳۰۲، «قصد».</ref> جماعتی که با عمل به فرمان‌های الهی همواره از افراط و تفریط دور بوده و درحد [[اعتدال]] به‌سر می‌برند.<ref>[[ابوالفضل خوش منش|خوش منش، ابوالفضل]]، [[امت مقتصده (مقاله)|مقاله «امت مقتصده»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص 284.</ref>

==امت مقتصده در قرآن==
این ترکیب یک بار در [[قرآن کریم]] و در [[آیات]] مربوط به [[اهل کتاب]] آمده است. این آیات بیانگر آن است که اگر اهل کتاب[[ایمان]] آورده و [[پرهیزگار]] می‌شدند، [[خداوند]] گناهانشان را زدوده و آنان را وارد [[بهشت]] می‌کرد و اگر [[تورات]] و [[انجیل]] و آنچه که از پروردگارشان به سوی آنان فرود آمده برپا می‌داشتند از [[برکات]] آسمانی و زمینی برخوردار می‌شدند. بعضی از اهل کتاب میانه‌رو و بسیاری از آنان بد عمل‌اند: {{متن قرآن|وَلَوْ أَنَّ أَهْلَ الْكِتَابِ آمَنُوا وَاتَّقَوْا لَكَفَّرْنَا عَنْهُمْ سَيِّئَاتِهِمْ وَلَأَدْخَلْنَاهُمْ جَنَّاتِ النَّعِيمِ}}<ref>«و اگر اهل کتاب ایمان می‌آوردند و پرهیزگاری می‌ورزیدند از گناهان آنان در می‌گذشتیم و آنان را به بوستان‌های پرنعمت در می‌آوردیم» سوره مائده، آیه ۶۵.</ref>، {{متن قرآن|وَلَوْ أَنَّهُمْ أَقَامُوا التَّوْرَاةَ وَالْإِنْجِيلَ وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْهِمْ مِنْ رَبِّهِمْ لَأَكَلُوا مِنْ فَوْقِهِمْ وَمِنْ تَحْتِ أَرْجُلِهِمْ مِنْهُمْ أُمَّةٌ مُقْتَصِدَةٌ وَكَثِيرٌ مِنْهُمْ سَاءَ مَا يَعْمَلُونَ}}<ref>«و اگر آنان تورات و انجیل و آنچه را از پروردگارشان به سوی آنها فرو فرستاده شده است، بر پا می‌داشتند از نعمت‌های آسمانی و زمینی برخوردار می‌شدند ؛ برخی از ایشان امتی میانه‌رو هستند و بسیاری از آنان آنچه انجام می‌دهند زشت است» سوره مائده، آیه ۶۶.</ref> واژه {{متن قرآن|مُقْتَصِدٌ}} در [[آیه]] {{متن قرآن|ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْكِتَابَ الَّذِينَ اصْطَفَيْنَا مِنْ عِبَادِنَا فَمِنْهُمْ ظَالِمٌ لِنَفْسِهِ وَمِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ وَمِنْهُمْ سَابِقٌ بِالْخَيْرَاتِ بِإِذْنِ اللَّهِ ذَلِكَ هُوَ الْفَضْلُ الْكَبِيرُ}}<ref>«سپس این کتاب را به کسانی از بندگان خویش که برگزیده‌ایم به میراث دادیم و برخی از آنان، ستمکاره با خویشند و برخی میانه‌رو و برخی با اذن خداوند در کارهای نیک پیشتازند؛ این همان بخشش بزرگ است» سوره فاطر، آیه ۳۲.</ref> درباره میانه‌رو بودن برخی از [[بندگان خدا]] به‌کار رفته و آنان را میان گروهی که به خود [[ستم]] کرده‌اند و کسانی که به سوی [[خیرات]] پیشی می‌گیرند قرار داده است. در آیه {{متن قرآن|وَإِذَا غَشِيَهُمْ مَوْجٌ كَالظُّلَلِ دَعَوُا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ فَلَمَّا نَجَّاهُمْ إِلَى الْبَرِّ فَمِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ وَمَا يَجْحَدُ بِآيَاتِنَا إِلَّا كُلُّ خَتَّارٍ كَفُورٍ}}<ref>«و چون موجی سایه‌بان‌آسا آنان را فراگیرد خداوند را در حالی که دین (خود) را برای وی ناب داشته‌اند می‌خوانند امّا همین که آنان را رهانید و به خشکی رسانید آنگاه (تنها) برخی از ایشان میانه‌رو هستند و نشانه‌های ما را جز هر فریبکار ناسپاس انکار نمی‌کند» سوره لقمان، آیه ۳۲.</ref> نیز درباره گروهی از [[انسان‌ها]] به‌کار رفته است که پس از [[نجات]] یافتن از [[گرفتاری]] در امواج دریا از [[اعتدال]] خارج نشده‌اند. افزون بر [[آیات]] یاد شده که واژه «[[امت]] مقتصده» و «مقتصد» در آن آمده، آیات دیگری هم بدون استفاده از الفاظ یاد شده، مرتبط با مفهوم میانه و [[میانه‌روی]] است؛ همچون آیات {{متن قرآن|وَكَذَلِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطًا لِتَكُونُوا شُهَدَاءَ عَلَى النَّاسِ وَيَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيدًا وَمَا جَعَلْنَا الْقِبْلَةَ الَّتِي كُنْتَ عَلَيْهَا إِلَّا لِنَعْلَمَ مَنْ يَتَّبِعُ الرَّسُولَ مِمَّنْ يَنْقَلِبُ عَلَى عَقِبَيْهِ وَإِنْ كَانَتْ لَكَبِيرَةً إِلَّا عَلَى الَّذِينَ هَدَى اللَّهُ وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُضِيعَ إِيمَانَكُمْ إِنَّ اللَّهَ بِالنَّاسِ لَرَءُوفٌ رَحِيمٌ}}<ref>«و بدین گونه شما را امّتی میانه کرده‌ایم تا گواه بر مردم باشید و پیامبر بر شما گواه باشد؛ و قبله‌ای که بر سوی آن بودی بر نگرداندیم مگر بدین روی که معلوم داریم چه کسی از پیامبر پیروی می‌کند و چه کسی واپس می‌گراید ، و بی‌گمان آن جز بر آنان که خداوند رهنمونشان شد، گران بود و خداوند بر آن نیست که ایمانتان را تباه گرداند که خداوند با مردم، به راستی مهربانی است بخشاینده» سوره بقره، آیه ۱۴۳.</ref>، درباره میانه بودن [[امت اسلامی]]، {{متن قرآن|وَعَلَى اللَّهِ قَصْدُ السَّبِيلِ وَمِنْهَا جَائِرٌ وَلَوْ شَاءَ لَهَدَاكُمْ أَجْمَعِينَ}}<ref>«و (راهنمایی به) راه راست با خداوند است و برخی از آن (راه) ها کژ راه است و اگر می‌خواست همه شما را راهنمایی می‌کرد» سوره نحل، آیه ۹.</ref> در مورد ارائه [[صراط مستقیم]] از سوی [[خداوند]] به عنوان راهی میانه، {{متن قرآن|وَلَا تَجْعَلْ يَدَكَ مَغْلُولَةً إِلَى عُنُقِكَ وَلَا تَبْسُطْهَا كُلَّ الْبَسْطِ فَتَقْعُدَ مَلُومًا مَحْسُورًا}}<ref>«و (هنگام بخشش) نه دست خود را فرو بند و نه یکسره بگشای که نکوهیده دریغ خورده فرو مانی» سوره اسراء، آیه ۲۹.</ref> و {{متن قرآن|وَالَّذِينَ إِذَا أَنْفَقُوا لَمْ يُسْرِفُوا وَلَمْ يَقْتُرُوا وَكَانَ بَيْنَ ذَلِكَ قَوَامًا}}<ref>«و آنان که چون بخشش کنند نه گزافکاری می‌کنند و نه تنگ می‌گیرند و (بخشش آنها) میانگینی میان این دو، است» سوره فرقان، آیه ۶۷.</ref> درباره [[لزوم]] میانه‌روی در [[بخشش]]، {{متن قرآن|وَاقْصِدْ فِي مَشْيِكَ وَاغْضُضْ مِنْ صَوْتِكَ إِنَّ أَنْكَرَ الْأَصْوَاتِ لَصَوْتُ الْحَمِيرِ}}<ref>«و در راه رفتنت میانه‌رو باش و از آوایت فرو کاه که ناپسندترین بانگ‌ها بانگ درازگوشان است» سوره لقمان، آیه ۱۹.</ref> در توصیه به اعتدال در [[راه رفتن]] از سوی لقمان به فرزندش و {{متن قرآن|قُلِ ادْعُوا اللَّهَ أَوِ ادْعُوا الرَّحْمَنَ أَيًّا مَا تَدْعُوا فَلَهُ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَى وَلَا تَجْهَرْ بِصَلَاتِكَ وَلَا تُخَافِتْ بِهَا وَابْتَغِ بَيْنَ ذَلِكَ سَبِيلًا}}<ref>«بگو: چه «الله» را بخوانید و چه «رحمان» را؛ هر چه بخوانید، نام‌های نیکوتر او راست و به نمازت نه بانگ بردار و نه آن را بی‌آوا بخوان و میان آن (دو)، راهی (میانه) بگزین!» سوره اسراء، آیه ۱۱۰.</ref> که به [[خواندن نماز]] با آهنگ [[میانه]](نه بلند و نه کوتاه) دستور می‌دهد.<ref>[[ابوالفضل خوش منش|خوش منش، ابوالفضل]]، [[امت مقتصده (مقاله)|مقاله «امت مقتصده»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۸4-۲۸5.</ref>

==تبیین امت مقتصده==
میانه‌روی تنها در محدوده [[حق]] و در محور صراط مستقیم، یعنی راه میانه‌ای که از سوی خداوند ارائه می‌شود: {{متن قرآن|وَعَلَى اللَّهِ قَصْدُ السَّبِيلِ}}<ref>«و (راهنمایی به) راه راست با خداوند است و برخی از آن (راه) ها کژ راه است و اگر می‌خواست همه شما را راهنمایی می‌کرد» سوره نحل، آیه ۹.</ref>.<ref>جامع‌البیان، مج ۸، ج ۱۴، ص۱۱۲ ـ ۱۱۴.</ref> معنا می‌یابد؛ راهی که از سوی خداوند ارائه شده یعنی [[اسلام]] <ref> تفسیر ابن کثیر، ج۲، ص۵۸۴.</ref> [[دینی]] میانه و [[احکام]] و [[دستورات]] آن در حد اعتدال است. نمونه‌هایی از این احکام در زمینه‌های گوناگون [[اقتصادی]]، [[اخلاقی]] و... در [[قرآن]] چنین آمده است:
#هرگز دست خود را به گردنت مبند ([[انفاق]] را ترک مکن) و آن را یکسره مگشای (هرچه داری به گزاف مده) {{متن قرآن|وَلَا تَجْعَلْ يَدَكَ مَغْلُولَةً إِلَى عُنُقِكَ وَلَا تَبْسُطْهَا كُلَّ الْبَسْطِ فَتَقْعُدَ مَلُومًا مَحْسُورًا}}<ref>«و (هنگام بخشش) نه دست خود را فرو بند و نه یکسره بگشای که نکوهیده دریغ خورده فرو مانی» سوره اسراء، آیه ۲۹.</ref> [[بندگان]] [[خدای رحمان]] کسانی‌اند که... در انفاق نه [[اسراف]] می‌کنند و نه تنگ می‌گیرند، بلکه در میان این دو، حد [[اعتدالی]] دارند. {{متن قرآن|وَالَّذِينَ إِذَا أَنْفَقُوا لَمْ يُسْرِفُوا وَلَمْ يَقْتُرُوا وَكَانَ بَيْنَ ذَلِكَ قَوَامًا}}<ref>«و آنان که چون بخشش کنند نه گزافکاری می‌کنند و نه تنگ می‌گیرند و (بخشش آنها) میانگینی میان این دو، است» سوره فرقان، آیه ۶۷.</ref>
#لقمان در توصیه‌ای به فرزند خویش وی را به اعتدال در راه رفتن فرا می‌خواند. {{متن قرآن|وَاقْصِدْ فِي مَشْيِكَ وَاغْضُضْ مِنْ صَوْتِكَ إِنَّ أَنْكَرَ الْأَصْوَاتِ لَصَوْتُ الْحَمِيرِ}}<ref>«و در راه رفتنت میانه‌رو باش و از آوایت فرو کاه که ناپسندترین بانگ‌ها بانگ درازگوشان است» سوره لقمان، آیه ۱۹.</ref> حکایت کلمات حکمت‌آمیز [[لقمان]] در [[قرآن]] به نوعی سفارش همان امور به [[مسلمانان]] به [[حساب]] می‌آید.
#در آیه {{متن قرآن|قُلِ ادْعُوا اللَّهَ أَوِ ادْعُوا الرَّحْمَنَ أَيًّا مَا تَدْعُوا فَلَهُ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَى وَلَا تَجْهَرْ بِصَلَاتِكَ وَلَا تُخَافِتْ بِهَا وَابْتَغِ بَيْنَ ذَلِكَ سَبِيلًا}}<ref>«بگو: چه «الله» را بخوانید و چه «رحمان» را؛ هر چه بخوانید، نام‌های نیکوتر او راست و به نمازت نه بانگ بردار و نه آن را بی‌آوا بخوان و میان آن (دو)، راهی (میانه) بگزین!» سوره اسراء، آیه ۱۱۰.</ref> به [[خواندن نماز]] با صدای (معمولی)، نه بلند و نه کوتاه [[فرمان]] داده شده است.

با توجه به اینکه راه میانه همان [[اسلام]] و [[احکام]] آن است، میانه‌رو کسی است که در این راه وارد شده و به همه احکام آن ملتزم باشد، ازاین‌رو کسانی که بین [[اعتقاد به خدا]] و [[اعتقاد]] به [[رسول]] او جدایی انداخته و به بخشی از [[شریعت]] و احکام آن [[ایمان]] می‌آورند و در این میان راه میانه‌ای را می‌جویند، حقّا کافرند {{متن قرآن|إِنَّ الَّذِينَ يَكْفُرُونَ بِاللَّهِ وَرُسُلِهِ وَيُرِيدُونَ أَنْ يُفَرِّقُوا بَيْنَ اللَّهِ وَرُسُلِهِ وَيَقُولُونَ نُؤْمِنُ بِبَعْضٍ وَنَكْفُرُ بِبَعْضٍ وَيُرِيدُونَ أَنْ يَتَّخِذُوا بَيْنَ ذَلِكَ سَبِيلًا}}<ref>«کسانی که به خداوند و پیامبرانش کفر می‌ورزند و برآنند تا میان خداوند و پیامبرانش فرق بگذارند و می‌گویند: ما به برخی ایمان داریم و برخی دیگر را انکار می‌کنیم و برآنند که راهی میانه بگزینند» سوره نساء، آیه ۱۵۰.</ref>؛ نه میانه‌رو، چنان‌که [[منافقان]] نیز که نه راه [[مؤمنان]] و نه راه [[کافران]] را می‌پیمایند و بین آن دو سرگردان‌اند جایگاه آنان در [[آتش]] بوده {{متن قرآن|مُذَبْذَبِينَ بَيْنَ ذَلِكَ لَا إِلَى هَؤُلَاءِ وَلَا إِلَى هَؤُلَاءِ وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَلَنْ تَجِدَ لَهُ سَبِيلًا}}<ref>«میان آن (دو گروه) سرگردان مانده‌اند، نه با اینانند نه با آنان و هر که را خداوند در گمراهی وانهد هرگز برای او راهی نخواهی یافت» سوره نساء، آیه ۱۴۳.</ref> و هرگز سهمی از عنوان [[میانه‌روی]] ندارند.

در [[قرآن کریم]]، [[امت اسلامی]]، امتی [[معتدل]]، وسط و به دور از [[افراط]] و تفریطهای گروههای دیگر معرفی شده است: {{متن قرآن|وَكَذَلِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطًا }}<ref>«و بدین گونه شما را امّتی میانه کرده‌ایم» سوره بقره، آیه ۱۴۳.</ref> برخی، چون [[مشرکان]] و [[بت‌پرستان]] گرفتار جسم‌گرایی و [[دنیاطلبی]] گشته و به [[آخرت]] [[اعتقادی]] ندارند و اهمیتی برای [[امور روحی]] و [[معنوی]] قائل نیستند. در مقابل، عده‌ای مانند [[نصارا]]، [[کمالات جسمانی]] را به کناری نهاده و به تقویت جانب [[روح]] پرداخته‌اند. قدر مشترک هر دو گروه آن است که به نتیجه مطلوب و [[هدایت]] صحیح دست نمی‌یابند؛ امّا امت اسلامی با [[هدایت دینی]] از سوی [[خداوند]] [[امت وسط]] قرار داده شده است، به‌گونه‌ای که نه [[ترک دنیا]] گفته و نه از [[معنویات]][[دست]] کشیده است؛ به عبارت دیگر به هر دو جنبه جسمی و [[روحی]] وجود خویش توجّه کرده و از [[سعادت]] مادی و معنوی بهره برده است، ازاین‌رو امت اسلامی، [[امت]] میانه، معیار سنجش افراط و تفریط <ref>المیزان، ج ۱، ص۳۱۹ ـ ۳۲۰.</ref> و بهترین امتهاست: {{متن قرآن|كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ}}<ref> سوره آل عمران، آیه ۱۱۰.</ref>، به همین جهت، برابر روایتی از [[اهل بیت]] {{ع}}، در [[قرآن]] از [[اهل]] کتابی که [[اسلام]] آورده،<ref>جامع البیان، مج ۴، ج ۵، ص۴۱۳؛ روض‌الجنان، ج ۷، ص۶۰؛ الصافی، ج ۲، ص۵۱.</ref> از [[پیامبر]] {{صل}}[[پیروی]] کرده‌اند <ref>التبیان، ج۳، ص۵۸۶؛ مجمع‌البیان، ج ۳، ص۳۴۲.</ref> وبراساس [[کتاب خدا]] و امر او سخن گفته‌اند،<ref>جامع‌البیان، مج ۴، ج ۵، ص۴۱۳.</ref> با تعبیر «[[امت]] مقتصده» و میانه‌رو یاد شده است. {{متن قرآن|وَلَوْ أَنَّهُمْ أَقَامُوا التَّوْرَاةَ وَالْإِنْجِيلَ وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْهِمْ مِنْ رَبِّهِمْ لَأَكَلُوا مِنْ فَوْقِهِمْ وَمِنْ تَحْتِ أَرْجُلِهِمْ مِنْهُمْ أُمَّةٌ مُقْتَصِدَةٌ وَكَثِيرٌ مِنْهُمْ سَاءَ مَا يَعْمَلُونَ}}<ref>«و اگر آنان تورات و انجیل و آنچه را از پروردگارشان به سوی آنها فرو فرستاده شده است، بر پا می‌داشتند از نعمت‌های آسمانی و زمینی برخوردار می‌شدند ؛ برخی از ایشان امتی میانه‌رو هستند و بسیاری از آنان آنچه انجام می‌دهند زشت است» سوره مائده، آیه ۶۶.</ref> در برخی [[آیات]] آمده است که به هنگام [[گرفتاری]] در امواج دریا همه [[انسان‌ها]] [[خداوند]] را از روی [[اخلاص]] می‌خوانند؛ ولی پس از [[نجات]] یافتن تنها برخی از آنها [[میانه‌روی]] را در پیش می‌گیرند. {{متن قرآن|وَإِذَا غَشِيَهُمْ مَوْجٌ كَالظُّلَلِ دَعَوُا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ فَلَمَّا نَجَّاهُمْ إِلَى الْبَرِّ فَمِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ وَمَا يَجْحَدُ بِآيَاتِنَا إِلَّا كُلُّ خَتَّارٍ كَفُورٍ}}<ref>«و چون موجی سایه‌بان‌آسا آنان را فراگیرد خداوند را در حالی که دین (خود) را برای وی ناب داشته‌اند می‌خوانند امّا همین که آنان را رهانید و به خشکی رسانید آنگاه (تنها) برخی از ایشان میانه‌رو هستند و نشانه‌های ما را جز هر فریبکار ناسپاس انکار نمی‌کند» سوره لقمان، آیه ۳۲.</ref> گفتنی است که گرچه میانه‌روی و [[اقتصاد]] از [[صفات پسندیده]] و از [[فضایل]] [[انسانی]] است؛ ولی این صفت خود دارای درجاتی است که دارندگان درجه پایین آن: {{متن قرآن|وَمِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ}}<ref> سوره فاطر، آیه ۳۲.</ref> در مقابل پیشی‌گیرندگان به نیکیها بوده و دارندگان درجه بالای آن همان پیشی گیرندگان به خوبی‌ها هستند: {{متن قرآن|وَمِنْهُمْ سَابِقٌ بِالْخَيْرَاتِ}}<ref> سوره فاطر، آیه 32.</ref> البتّه همه کسانی که در درجات یاد شده به سر می‌برند با [[حفظ]] مراتب، عنوان ارزشی «میانه‌رو» بر آنان صادق است، برخلاف گروه سومی که در همین [[آیه]] {{متن قرآن|ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْكِتَابَ الَّذِينَ اصْطَفَيْنَا مِنْ عِبَادِنَا فَمِنْهُمْ ظَالِمٌ لِنَفْسِهِ وَمِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ وَمِنْهُمْ سَابِقٌ بِالْخَيْرَاتِ بِإِذْنِ اللَّهِ ذَلِكَ هُوَ الْفَضْلُ الْكَبِيرُ}}<ref>«سپس این کتاب را به کسانی از بندگان خویش که برگزیده‌ایم به میراث دادیم و برخی از آنان، ستمکاره با خویشند و برخی میانه‌رو و برخی با اذن خداوند در کارهای نیک پیشتازند؛ این همان بخشش بزرگ است» سوره فاطر، آیه ۳۲.</ref> با تعبیر «کسانی که به خویشتن [[ظلم]] می‌کنند» از آنان یاد شده است: {{متن قرآن|فَمِنْهُمْ ظَالِمٌ لِنَفْسِهِ }}. بسیاری از [[مفسران]] در تبیین امت مقتصده، تنها به درجه پایین آن توجه کرده و بر همین پایه آیه {{متن قرآن|ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْكِتَابَ الَّذِينَ اصْطَفَيْنَا مِنْ عِبَادِنَا فَمِنْهُمْ ظَالِمٌ لِنَفْسِهِ وَمِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ وَمِنْهُمْ سَابِقٌ بِالْخَيْرَاتِ بِإِذْنِ اللَّهِ ذَلِكَ هُوَ الْفَضْلُ الْكَبِيرُ}}<ref>«سپس این کتاب را به کسانی از بندگان خویش که برگزیده‌ایم به میراث دادیم و برخی از آنان، ستمکاره با خویشند و برخی میانه‌رو و برخی با اذن خداوند در کارهای نیک پیشتازند؛ این همان بخشش بزرگ است» سوره فاطر، آیه ۳۲.</ref> را [[تفسیر]] کرده‌اند. برخی امت مقتصده را گروه [[فرمانبردار]] دانسته‌اند که از [[ارتکاب گناهان]] [[حذر]] دارد؛ ولی کاربرد واژه «مقتصد» نشان می‌دهد که [[اطاعت]] این گروه به مرحله نهایت نرسیده است.<ref>التحریر و التنویر، ج ۶، ص۲۵۴.</ref> برخی آنان را کسانی دانسته‌اند که نه ترک عمل می‌کنند تا در زمره ستم‌کنندگان به خویش قرار گیرند و نه از دیگران پیشی می‌گیرند تا جزو {{متن قرآن|سَابِقٌ بِالْخَيْرَاتِ}} باشند.<ref>التحقیق، ج ۹، ص۲۷۰، «قصد».</ref> گفته شده: [[میانه‌روی]] بالاترین درجه برای [[اهل کتاب]] است و همین صفت برای [[امت اسلامی]] مرتبه‌ای متوسط است و مرتبه بالاتر از آن، یعنی [[پیشی گرفتن]] به خوبی‌ها: {{متن قرآن|سَابِقٌ بِالْخَيْرَاتِ}} مخصوص [[مسلمانان]] است.<ref>تفسیر ابن کثیر، ج ۲، ص۷۹.</ref> برخی نیز میانه‌روی را بر دو نوع دانسته‌اند:
#میانه‌روی بین افراط و تفریط که مطلقا امری [[پسندیده]] است؛ مانند [[شجاعت]] که حدّ [[اعتدال]] بین [[افراط]] [[تهور]] و [[تفریط]] [[ترس]] است. [[آیات]] {{متن قرآن|وَاقْصِدْ فِي مَشْيِكَ وَاغْضُضْ مِنْ صَوْتِكَ إِنَّ أَنْكَرَ الْأَصْوَاتِ لَصَوْتُ الْحَمِيرِ}}<ref>«و در راه رفتنت میانه‌رو باش و از آوایت فرو کاه که ناپسندترین بانگ‌ها بانگ درازگوشان است» سوره لقمان، آیه ۱۹.</ref> و {{متن قرآن|وَالَّذِينَ إِذَا أَنْفَقُوا لَمْ يُسْرِفُوا وَلَمْ يَقْتُرُوا وَكَانَ بَيْنَ ذَلِكَ قَوَامًا}}<ref>«و آنان که چون بخشش کنند نه گزافکاری می‌کنند و نه تنگ می‌گیرند و (بخشش آنها) میانگینی میان این دو، است» سوره فرقان، آیه ۶۷.</ref> به این نوع اشاره دارد.
#میانه‌روی که کنایه است از آنچه میان امر پسندیده و [[ناپسند]] قرار می‌گیرد؛ مانند قرار گرفتن بین [[عدل]] و [[ظلم]] و نزدیک و دور. [[آیه]] {{متن قرآن|ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْكِتَابَ الَّذِينَ اصْطَفَيْنَا مِنْ عِبَادِنَا فَمِنْهُمْ ظَالِمٌ لِنَفْسِهِ وَمِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ وَمِنْهُمْ سَابِقٌ بِالْخَيْرَاتِ بِإِذْنِ اللَّهِ ذَلِكَ هُوَ الْفَضْلُ الْكَبِيرُ}}<ref>«سپس این کتاب را به کسانی از بندگان خویش که برگزیده‌ایم به میراث دادیم و برخی از آنان، ستمکاره با خویشند و برخی میانه‌رو و برخی با اذن خداوند در کارهای نیک پیشتازند؛ این همان بخشش بزرگ است» سوره فاطر، آیه ۳۲.</ref> این نوع را بیان می‌کند.<ref> مفردات، ص۶۷۲، «قصد».</ref> برخی معتقدند آیه {{متن قرآن|وَلَوْ أَنَّهُمْ أَقَامُوا التَّوْرَاةَ وَالْإِنْجِيلَ وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْهِمْ مِنْ رَبِّهِمْ لَأَكَلُوا مِنْ فَوْقِهِمْ وَمِنْ تَحْتِ أَرْجُلِهِمْ مِنْهُمْ أُمَّةٌ مُقْتَصِدَةٌ وَكَثِيرٌ مِنْهُمْ سَاءَ مَا يَعْمَلُونَ}}<ref>«و اگر آنان تورات و انجیل و آنچه را از پروردگارشان به سوی آنها فرو فرستاده شده است، بر پا می‌داشتند از نعمت‌های آسمانی و زمینی برخوردار می‌شدند ؛ برخی از ایشان امتی میانه‌رو هستند و بسیاری از آنان آنچه انجام می‌دهند زشت است» سوره مائده، آیه ۶۶.</ref> که اهل کتاب را به مقتصده ([[فرمانبردار]]) و مرتکبان [[اعمال بد]] تقسیم می‌کند، مربوط به قبل از [[اسلام]] است؛ زیرا اهل کتاب بعد از اسلام دو دسته‌اند: [[بدکاران]] (کسانی که [[ایمان]] نیاورده‌اند) و [[سابق بالخیرات]] (ایمان آورندگان). گفته شده: مقتصد آن گروه از [[اهل]] کتاب‌اند که از افراط در ابراز [[بغض]] نسبت به مسلمانان به دور بوده و به آنان [[آزار]] نمی‌رساندند و با آنان ایمان نیز نیاورده‌اند.<ref>التحریروالتنویر، ج ۶، ص۲۵۴ ـ ۲۵۵.</ref> به گفته دیگر، [[امت]] مقتصده کسانی هستند که درباره [[عیسی بن مریم]] {{ع}} نه [[غلوّ]] کرده که وی را [[خدا]] بدانند و نه تقصیر ورزیده و درباره وی سخن سخیف و ناروا گفته‌اند.<ref>جامع‌البیان، مج ۴، ج ۵، ص۴۱۲؛ التبیان، ج ۳، ص۵۸۶.</ref> بنا به [[شأن]] نزولی مراد از امت مقتصده [[نجاشی]] و [[اصحاب]] او هستند.<ref>التبیان، ج ۳، ص۵۸۶؛ مجمع‌البیان، ج۳، ص۳۴۲.</ref>.<ref>[[ابوالفضل خوش منش|خوش منش، ابوالفضل]]، [[امت مقتصده (مقاله)|مقاله «امت مقتصده»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۴، ص۲۸5-۲۸7.</ref>

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:000055.jpg|22px]] [[ابوالفضل خوش منش|خوش منش، ابوالفضل]]، [[امت مقتصده (مقاله)|مقاله «امت مقتصده»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|'''دائرة المعارف قرآن کریم ج۴''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۱۱:۱۵
خط ۲۶:		خط ۲۶:
	== پانویس ==		== پانویس ==
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

			[[رده:اصطلاحات قرآنی]]

امت مقتصده - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* پانویس */