امر بین الامرین در کلام اسلامی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* استدلال متکلمان بر نظریه امر بین الامرین */

2025-08-17T05:58:17Z

استدلال متکلمان بر نظریه امر بین الامرین

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۷ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۲۸
خط ۷۸:		خط ۷۸:
	# یکی از استدلال‌های متکلمان این است که در مسئله مذکور بیش از سه قول متصور نیست؛ زیرا وقتی دو [[اراده]] (اراده خدا و اراده [[عبد]]) را نسبت به کاری در نظر بگیریم، یا در تحقق آن، یک اراده دخیل است که نتیجه آن [[جبر]] در صورت تأثیر [[اراده خداوند]] و یا [[تفویض]] در صورت تأثیر اراده عبد خواهد بود و یا هر دو اراده مؤثرند که نتیجه آن [[امر بین الامرین]] است و یا هیچ یک از دو اراده دخالت ندارند که این، خلاف فرض است<ref>گوهرمراد، فیّاض لاهیجی، عبدالرزاق، ص۳۲۷.</ref>.		# یکی از استدلال‌های متکلمان این است که در مسئله مذکور بیش از سه قول متصور نیست؛ زیرا وقتی دو [[اراده]] (اراده خدا و اراده [[عبد]]) را نسبت به کاری در نظر بگیریم، یا در تحقق آن، یک اراده دخیل است که نتیجه آن [[جبر]] در صورت تأثیر [[اراده خداوند]] و یا [[تفویض]] در صورت تأثیر اراده عبد خواهد بود و یا هر دو اراده مؤثرند که نتیجه آن [[امر بین الامرین]] است و یا هیچ یک از دو اراده دخالت ندارند که این، خلاف فرض است<ref>گوهرمراد، فیّاض لاهیجی، عبدالرزاق، ص۳۲۷.</ref>.
	# [[استدلال]] حکما نیز از این قرار است: [[خداوند متعال]] بر هر چیزی قادر است و لکن اشیا در قبول وجود متفاوتند، بعضی بدون واسطه از [[قدرت خداوند]] صادر می‌‌شود و قبول وجود در بعضی از آنها با واسطه وجودی دیگر است و این واسطه، گاهی واحد است و گاهی متعدد، لکن معنای [[لزوم]] واسطه، [[نیازمندی]] [[خدا]] به آن در افعالش نیست، بلکه لزوم واسطه به علت نقصان قابل است. اما خداوند خود مسبب الأسباب بوده و در ایجاد اشیا محتاج چیزی نیست. بنابراین [[افعال]] اختیاری [[انسان]] به علت نقصان در قابل، بدون واسطه از خداوند صادر نمی‌شوند و [[اراده انسان]] از جمله واسطه هاست، پس جبر [[باطل]] می‌‌شود و از آنجا که تمام واسطه‌ها مخلوق خداوند و مسبّب از [[اراده الهی]] هستند، تفویض مردود است<ref>الحکمة المتعالیه، ج۶، ص۳۷۱ـ ۳۷۲.</ref>.<ref>[[ناصر فروهی\|فروهی، ناصر]]، [[انتظار - فروهی (مقاله)\|مقاله «انتظار»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]]، ص ۴۷۹؛ [[حسن رضائی\|رضائی، حسن]]، [[امر بین امرین (مقاله)\|مقاله «امر بین امرین»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۸۷.</ref>		# [[استدلال]] حکما نیز از این قرار است: [[خداوند متعال]] بر هر چیزی قادر است و لکن اشیا در قبول وجود متفاوتند، بعضی بدون واسطه از [[قدرت خداوند]] صادر می‌‌شود و قبول وجود در بعضی از آنها با واسطه وجودی دیگر است و این واسطه، گاهی واحد است و گاهی متعدد، لکن معنای [[لزوم]] واسطه، [[نیازمندی]] [[خدا]] به آن در افعالش نیست، بلکه لزوم واسطه به علت نقصان قابل است. اما خداوند خود مسبب الأسباب بوده و در ایجاد اشیا محتاج چیزی نیست. بنابراین [[افعال]] اختیاری [[انسان]] به علت نقصان در قابل، بدون واسطه از خداوند صادر نمی‌شوند و [[اراده انسان]] از جمله واسطه هاست، پس جبر [[باطل]] می‌‌شود و از آنجا که تمام واسطه‌ها مخلوق خداوند و مسبّب از [[اراده الهی]] هستند، تفویض مردود است<ref>الحکمة المتعالیه، ج۶، ص۳۷۱ـ ۳۷۲.</ref>.<ref>[[ناصر فروهی\|فروهی، ناصر]]، [[انتظار - فروهی (مقاله)\|مقاله «انتظار»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]]، ص ۴۷۹؛ [[حسن رضائی\|رضائی، حسن]]، [[امر بین امرین (مقاله)\|مقاله «امر بین امرین»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۸۷.</ref>

			== امر بین امرین و کسب ==
			به دنبال ایرادهایی که بر [[نظریه جبر]] گرفته شد، [[ابوالحسن اشعری]] به منظور جمع بین [[اختیار انسان]] و [[خالقیت]] خداوند متعال، دیدگاهی موسوم به کسب را مطرح کرد<ref>ربانی گلپایگانی، علی، درآمدی بر علم کلام، ص۴۲۴.</ref>. پس از وی، [[ابومنصور ماتریدی]] نیز دیدگاهی متفاوت از کسب ارائه کرد که بر اساس آن افعال انسان از روی [[آگاهی]] و [[اختیار]] او و استناد این افعال به انسان، [[حقیقی]] است. در این دیدگاه، فعل عبد، عین [[فعل خداوند]] نیست؛ چنان‌که در عمل نشستن، فعل خداوند ایجاد نشستن است، ولی خود نشستن فعل عبد است، نه [[فعل خدا]]. چنان‌که مشخص است، این دیدگاه، به نظریه امر بین امرین بسیار نزدیک است و شباهت زیادی به برخی تقریرهای آن دارد تا حدی که برخی معتقدند، محققان ماتریدی، نظریه امر بین امرین را پذیرفته‌اند<ref>ربانی گلپایگانی، علی، درآمدی بر علم کلام، ص۳۰۳-۳۰۵.</ref>.

			از دیگر کسانی که نظریه امر بین امرین را پذیرفته‌اند، می‌توان به [[طحاویه]] ([[پیروان]] [[ابوجعفر مصری طحاوی]])<ref>طحاوی، احمد بن محمد، العقیدة الطحاویه، ص۶۷؛ ربانی گلپایگانی، علی، الکلام المقارن، ص۲۲۰-۲۲۱.</ref> و برخی متکلمان اشعری مانند [[شمس‌الدین محمود اصفهانی]]، [[عبدالوهاب شعرانی]]، [[عبدالعظیم زرقانی]]، [[محمد عبده]] و [[محمود شلتوت]] اشاره کرد<ref>سبحانی، جعفر، فرهنگ عقاید و مذاهب اسلامی، ص۱۱۲.</ref>.<ref>[[حسن رضائی\|رضائی، حسن]]، [[امر بین امرین (مقاله)\|مقاله «امر بین امرین»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۸۸.</ref>

	== منابع ==		== منابع ==

Bahmani: /* استدلال متکلمان بر نظریه امر بین الامرین */

2025-08-17T05:57:58Z

استدلال متکلمان بر نظریه امر بین الامرین

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۷ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۲۷
خط ۷۷:		خط ۷۷:

	# یکی از استدلال‌های متکلمان این است که در مسئله مذکور بیش از سه قول متصور نیست؛ زیرا وقتی دو [[اراده]] (اراده خدا و اراده [[عبد]]) را نسبت به کاری در نظر بگیریم، یا در تحقق آن، یک اراده دخیل است که نتیجه آن [[جبر]] در صورت تأثیر [[اراده خداوند]] و یا [[تفویض]] در صورت تأثیر اراده عبد خواهد بود و یا هر دو اراده مؤثرند که نتیجه آن [[امر بین الامرین]] است و یا هیچ یک از دو اراده دخالت ندارند که این، خلاف فرض است<ref>گوهرمراد، فیّاض لاهیجی، عبدالرزاق، ص۳۲۷.</ref>.		# یکی از استدلال‌های متکلمان این است که در مسئله مذکور بیش از سه قول متصور نیست؛ زیرا وقتی دو [[اراده]] (اراده خدا و اراده [[عبد]]) را نسبت به کاری در نظر بگیریم، یا در تحقق آن، یک اراده دخیل است که نتیجه آن [[جبر]] در صورت تأثیر [[اراده خداوند]] و یا [[تفویض]] در صورت تأثیر اراده عبد خواهد بود و یا هر دو اراده مؤثرند که نتیجه آن [[امر بین الامرین]] است و یا هیچ یک از دو اراده دخالت ندارند که این، خلاف فرض است<ref>گوهرمراد، فیّاض لاهیجی، عبدالرزاق، ص۳۲۷.</ref>.
	# [[استدلال]] حکما نیز از این قرار است: [[خداوند متعال]] بر هر چیزی قادر است و لکن اشیا در قبول وجود متفاوتند، بعضی بدون واسطه از [[قدرت خداوند]] صادر می‌‌شود و قبول وجود در بعضی از آنها با واسطه وجودی دیگر است و این واسطه، گاهی واحد است و گاهی متعدد، لکن معنای [[لزوم]] واسطه، [[نیازمندی]] [[خدا]] به آن در افعالش نیست، بلکه لزوم واسطه به علت نقصان قابل است. اما خداوند خود مسبب الأسباب بوده و در ایجاد اشیا محتاج چیزی نیست. بنابراین [[افعال]] اختیاری [[انسان]] به علت نقصان در قابل، بدون واسطه از خداوند صادر نمی‌شوند و [[اراده انسان]] از جمله واسطه هاست، پس جبر [[باطل]] می‌‌شود و از آنجا که تمام واسطه‌ها مخلوق خداوند و مسبّب از [[اراده الهی]] هستند، تفویض مردود است<ref>الحکمة المتعالیه، ج۶، ص۳۷۱ـ ۳۷۲.</ref>.<ref>[[ناصر فروهی\|فروهی، ناصر]]، [[انتظار - فروهی (مقاله)\|مقاله «انتظار»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]]، ص ~~۴۷۹~~.</ref>		# [[استدلال]] حکما نیز از این قرار است: [[خداوند متعال]] بر هر چیزی قادر است و لکن اشیا در قبول وجود متفاوتند، بعضی بدون واسطه از [[قدرت خداوند]] صادر می‌‌شود و قبول وجود در بعضی از آنها با واسطه وجودی دیگر است و این واسطه، گاهی واحد است و گاهی متعدد، لکن معنای [[لزوم]] واسطه، [[نیازمندی]] [[خدا]] به آن در افعالش نیست، بلکه لزوم واسطه به علت نقصان قابل است. اما خداوند خود مسبب الأسباب بوده و در ایجاد اشیا محتاج چیزی نیست. بنابراین [[افعال]] اختیاری [[انسان]] به علت نقصان در قابل، بدون واسطه از خداوند صادر نمی‌شوند و [[اراده انسان]] از جمله واسطه هاست، پس جبر [[باطل]] می‌‌شود و از آنجا که تمام واسطه‌ها مخلوق خداوند و مسبّب از [[اراده الهی]] هستند، تفویض مردود است<ref>الحکمة المتعالیه، ج۶، ص۳۷۱ـ ۳۷۲.</ref>.<ref>[[ناصر فروهی\|فروهی، ناصر]]، [[انتظار - فروهی (مقاله)\|مقاله «انتظار»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]]، ص ۴۷۹؛ [[حسن رضائی\|رضائی، حسن]]، [[امر بین امرین (مقاله)\|مقاله «امر بین امرین»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۸۷.</ref>

	== منابع ==		== منابع ==

Bahmani: /* دیدگاه‌ها */

2025-08-17T05:55:34Z

دیدگاه‌ها

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۷ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۲۵
خط ۳۱:		خط ۳۱:
	# '''از جنبه [[کلامی]]'''، یعنی [[افعال]] [[انسان]] نه صرفاً به [[اراده]] ذات باری مستند است، به گونه‌ای که [[انسان]] منعزل از تأثیر باشد؛ و نه صرفاً به خود [[انسان]] مستند است که رابطه فعل با ذات باری منقطع باشد، بلکه امری است بین امرین. در واقع، در عین اینکه فعل به خود [[انسان]] مستند است، به [[اراده]] ذات باری نیز مستند است؛ اما این دو ارتباط در طول یکدیگرند، نه در عرض و به طور شرکت.		# '''از جنبه [[کلامی]]'''، یعنی [[افعال]] [[انسان]] نه صرفاً به [[اراده]] ذات باری مستند است، به گونه‌ای که [[انسان]] منعزل از تأثیر باشد؛ و نه صرفاً به خود [[انسان]] مستند است که رابطه فعل با ذات باری منقطع باشد، بلکه امری است بین امرین. در واقع، در عین اینکه فعل به خود [[انسان]] مستند است، به [[اراده]] ذات باری نیز مستند است؛ اما این دو ارتباط در طول یکدیگرند، نه در عرض و به طور شرکت.
	# '''از جنبه [[اخلاقی]]'''، یعنی نه سرشت‌ها موروثی، ثابت و غیر قابل تغییرند و نه [[سرشت]]، طینت و [[اخلاق]] موروثی به کلی [[دروغ]] باشد، بلکه امری است بین امرین، یعنی در عین اینکه پاره‌ای از [[اخلاق]] با عوامل [[وراثت]] از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌‌شود، با عوامل [[تربیتی]] قابل تغییر، تبدیل، کاهش و افزایش است. در مسئله [[جبر و اختیار]]، نظر [[امامیه]] از هر سه جنبه [[فلسفی]]، [[کلامی]] و [[اخلاقی]] نظریه [[امر بین الامرین]] است<ref>مطهری، اصول فلسفه و روش رئالیسم، ج۳، ص۱۷.</ref>.<ref>[[مسلم محمدی\|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص ۴۰-۴۱.</ref>		# '''از جنبه [[اخلاقی]]'''، یعنی نه سرشت‌ها موروثی، ثابت و غیر قابل تغییرند و نه [[سرشت]]، طینت و [[اخلاق]] موروثی به کلی [[دروغ]] باشد، بلکه امری است بین امرین، یعنی در عین اینکه پاره‌ای از [[اخلاق]] با عوامل [[وراثت]] از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌‌شود، با عوامل [[تربیتی]] قابل تغییر، تبدیل، کاهش و افزایش است. در مسئله [[جبر و اختیار]]، نظر [[امامیه]] از هر سه جنبه [[فلسفی]]، [[کلامی]] و [[اخلاقی]] نظریه [[امر بین الامرین]] است<ref>مطهری، اصول فلسفه و روش رئالیسم، ج۳، ص۱۷.</ref>.<ref>[[مسلم محمدی\|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص ۴۰-۴۱.</ref>

			== پیشینه دیدگاه ==
			پیش‌زمینه این دیدگاه را می‌توان در [[آیات قرآن]] نیز رهگیری کرد. آنجا که یک عمل مشخص را هم به فاعلش و در عین حال آن را به خداوند نسبت می‌دهد. به عنوان مثال، در [[آیه]] ۱۷ [[سوره انفال]]، [[خداوند متعال]]، [[قتال]] و [[تیراندازی]] را هم به جنگاوران [[سپاه اسلام]] و هم در عین حال، آن را به خودش نسبت می‌دهد و می‌فرماید: {{متن قرآن\|فَلَمْ تَقْتُلُوهُمْ وَلَكِنَّ اللَّهَ قَتَلَهُمْ وَمَا رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَلَكِنَّ اللَّهَ رَمَى...}}<ref>«پس شما آنان را نکشتید که خداوند آنان را کشت، و چون تیر افکندی تو نیفکندی بلکه خداوند افکند.».. سوره انفال، آیه ۱۷.</ref>.

			در این [[آیه شریفه]]، [[خدا]] فعل کشتن و [[تیراندازی]] را ابتدا به مخاطبش نسبت می‌دهد و تعبیر تقتلوهم و رمیتَ به کار می‌برد و در ادامه این کارها را از ایشان [[نفی]] کرده به خود نسبت می‌دهد. این استناد و [[نفی]] در وهله اول، تداعی تناقض‌گویی دارد، ولی با دقت نظر مشخص می‌شود که در اینجا مراد آن است با اینکه این کارها را خود شخص انجام داده، ولی [[اراده انسان]] کاملاً خود مختار نبوده، بلکه [[اراده خداوند]] نیز نقش داشته است که این [[اعمال]] صورت بگیرد<ref>زنوزی، ملاعبدالله، لمعات الهیه، ص۲۰۷.</ref>.

			این دیدگاه، به صورت واضح در [[روایات اهل‌بیت]]{{عم}} مطرح و نخستین بار در روایتی از [[امیرالمؤمنین]] به این نظریه تصریح شده است؛ آنجا که حضرت در پاسخ سؤال شخصی درباره معنای قدر سؤال داشت، فرمود: «... بدان که در باب قدر، نه [[جبر]] در کار است و نه [[تفویض]]، بلکه امری میان دو امر است»<ref>مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج۵، ص۵۷.</ref>.

			در روایتی، [[امام رضا]]{{ع}} نیز حدیثی قدسی را نقل می‌کند که بر اساس آن [[خداوند متعال]] این‌چنین می‌فرماید:
			«[[خداوند عزوجل]] فرموده است: ای پسر آدم! تو به [[مشیت]] من آن کسی هستی که می‌خواهی و به قوت من دستورهایم را به‌جا آوردی و به [[نعمت]] من بر [[معصیت]] من نیرو یافتی»<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الاصول من الکافی، ج۱، ص۱۶۰؛ شیخ صدوق، التوحید، ص۳۳۸، باب ۵۵، ح۶.</ref>.

			بنابراین، [[خداوند]] به صورت [[تکوینی]] با [[اختیار]]، [[قدرت]] و نعمتی که در [[اختیار انسان]] قرار داده او را قادر بر انجام کارهای ارادی‌اش نموده و مانع او نشده است؛ حال آنکه اگر می‌خواست می‌توانست او را یا از ابتدا بدون این ویژگی‌ها [[خلق]] کند، یا در هنگام انجام دادن کارها، مانع اثر [[اراده]] و قدرت او شود<ref>[[حسن رضائی\|رضائی، حسن]]، [[امر بین امرین (مقاله)\|مقاله «امر بین امرین»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۸۶.</ref>.

	== دیدگاه‌ها ==		== دیدگاه‌ها ==
	[[فلاسفه اسلامی]] و [[متکلمان امامیه]] طرفداران [[امر بین الامرین]] بوده‌اند<ref>الحکمة المتعالیه، ج۶، ص۳۷۱؛ گوهر مراد، ص۳۲۷؛ المیزان، ج۱، ص۲۴.</ref> در میان دیگر [[مذاهب کلامی]] نیز [[مذهب]] [[ماتریدیه]] اگر چه درباره [[افعال]] اختیاری انسان نظریه کسب را مطرح کرده است، ولی [[تفسیری]] از کسب ارائه نموده که با [[مذهب امامیه]] در مسئله امر بین الامرین هماهنگ است. [[ابو منصور ماتریدی]] فعل انسان را معلول [[قدرت خداوند]] که [[آفریدگار]] است وقدرت انسان که فاعل فعل می‌‌باشد می‌‌داند و برای [[اثبات]] این مطلب هم به بعضی از [[آیات قرآن]] و [[ادله نقلی]] اشاره می‌‌کند و هم آن را امری وجدانی و [[فطری]] قلمداد می‌‌نماید<ref>کتاب التوحید، ص۲۲۵ـ ۲۲۶.</ref>.		فلاسفه اسلامی و متکلمان امامیه طرفداران [[امر بین الامرین]] بوده‌اند<ref>الحکمة المتعالیه، ج۶، ص۳۷۱؛ گوهر مراد، ص۳۲۷؛ المیزان، ج۱، ص۲۴.</ref> در میان دیگر [[مذاهب کلامی]] نیز [[مذهب]] [[ماتریدیه]] اگر چه درباره [[افعال]] اختیاری انسان نظریه کسب را مطرح کرده است، ولی [[تفسیری]] از کسب ارائه نموده که با [[مذهب امامیه]] در مسئله امر بین الامرین هماهنگ است. [[ابو منصور ماتریدی]] فعل انسان را معلول [[قدرت خداوند]] که [[آفریدگار]] است وقدرت انسان که فاعل فعل می‌‌باشد می‌‌داند و برای [[اثبات]] این مطلب هم به بعضی از [[آیات قرآن]] و [[ادله نقلی]] اشاره می‌‌کند و هم آن را امری وجدانی و [[فطری]] قلمداد می‌‌نماید<ref>کتاب التوحید، ص۲۲۵ـ ۲۲۶.</ref>.

	همچنین از ظاهر کلمات [[پیروان]] او مثل [[ملا علی قاری]]<ref>شرح فقه الأکبر، ص۵۹ـ ۶۰.</ref> و [[بیاضی]]<ref>اشارات المرام من عبارات الإمام، ص۲۵۶ـ ۲۵۷.</ref> و [[بزدوی]]<ref>اصول الدین، بغدادی، عبدالقاهر، ص۹۹ و ۱۰۴ ۱۰۵.</ref> این است که ماتریدیه قائل به تأثیر [[قدرت]] انسان در کارهایش است. بنابراین عقیده ماتریدی و پیروان او در مسئله [[خلق]] [[اعمال]] با نظریه [[امامیه]] یعنی امرٌ بین الأمرین هماهنگ است<ref>الکلام المقارن، ص۲۱۷ـ ۲۲۰؛ فرق و مذاهب کلامی، ص۲۲۹ـ ۲۳۲.</ref><ref>[[ناصر فروهی\|فروهی، ناصر]]، [[انتظار - فروهی (مقاله)\|مقاله «انتظار»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]]، ص ۴۷۹؛ [[مسلم محمدی\|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص ۴۰.</ref>		همچنین از ظاهر کلمات [[پیروان]] او مثل [[ملا علی قاری]]<ref>شرح فقه الأکبر، ص۵۹ـ ۶۰.</ref> و [[بیاضی]]<ref>اشارات المرام من عبارات الإمام، ص۲۵۶ـ ۲۵۷.</ref> و [[بزدوی]]<ref>اصول الدین، بغدادی، عبدالقاهر، ص۹۹ و ۱۰۴ ۱۰۵.</ref> این است که ماتریدیه قائل به تأثیر [[قدرت]] انسان در کارهایش است. بنابراین عقیده ماتریدی و پیروان او در مسئله [[خلق]] [[اعمال]] با نظریه [[امامیه]] یعنی امرٌ بین الأمرین هماهنگ است<ref>الکلام المقارن، ص۲۱۷ـ ۲۲۰؛ فرق و مذاهب کلامی، ص۲۲۹ـ ۲۳۲.</ref><ref>[[ناصر فروهی\|فروهی، ناصر]]، [[انتظار - فروهی (مقاله)\|مقاله «انتظار»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]]، ص ۴۷۹؛ [[مسلم محمدی\|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص ۴۰.</ref>

Bahmani: /* مقدمه */

2025-08-17T05:55:04Z

مقدمه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۷ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۲۵
خط ۹:		خط ۹:

	== مقدمه ==		== مقدمه ==
			از جمله مباحث مهمی که همواره ذهن [[بشر]] را به خود مشغول داشته و مسئله [[جبر و اختیار]] و نقش [[انسان]] در کارهای خویش و پیوند آن کارهای با [[اراده خداوند]] [[متعال]] بوده است. ریشه اصلی این بحث در میان [[مسلمانان]] را باید در [[قرآن کریم]] و سخنان رسول اکرم{{صل}} در مورد [[قضا و قدر]] و ملازمه ظاهری آن با مجبور بودن انسان<ref>مطهری، مرتضی، انسان و سرنوشت، ص۳۱.</ref> و همچنین ارتباط مسلمانان با سایر [[ملت‌ها]] و [[پیروان]] سایر [[ادیان]] و نیز [[اختلافات]] و آشوب‌های پس از [[رحلت حضرت رسول]]{{صل}} پیدا کرد. در این زمینه سه دیدگاه عمده در میان مسلمانان ایجاد شد که عبارت‌اند از:
			# [[جبر]]: این دیدگاه که مورد قبول [[اشاعره]] قرار گرفت و نخستین بار توسط اسماعیل [[بخاری]] مؤلف [[صحیح بخاری]]، مطرح<ref>آقا بزرگ تهرانی، الذریعه الی تصانیف الشیعه، ج۵، ص۸۰.</ref> و به کمک جهم بن صفوان گسترش یافت<ref>دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، ج۴، ص۷۴۸۸.</ref>، بر آن است که انسان هیچ نقشی در [[اعمال]] و [[رفتار]] خود ندارد و کاملاً مجبور است. اینان نسبت [[افعال]] را به انسان مجاری می‌شمردند و [[معتقد]] بودند که [[خداوند]] این افعال را [[آفریده]] است<ref>شهرستانی، محمد بن عبدالکریم، الملل و النحل، ج۱، ص۸۵.</ref>.
			# [[تفویض]]: بیشتر [[معتزله]] معتقد بودند که انسان در کارهایش [[اختیار]] کامل دارد و خداوند هیچ نقشی در کارهای انسان ندارد. او انسان را آفریده و به او [[قدرت]] و اختیار داده و همه امور را به آنان تفویض کرده است و خودش هیچ [[اراده]] و قدرتی در این باره ندارد<ref>جرجانی، علی بن محمد، شرح المواقف الایجی، ج۸، ص۱۴۶.</ref>.
			# امر بین امرین: در مقابل این دو دیدگاه [[متکلمان]] [[اهل سنت]]، [[شیعیان]] بر اساس تعالیم [[ائمه معصوم]]{{ع}} دیدگاهی مستقل قائل بودند. دیدگاهی که نه جبر مطلق را می‌پذیرفت و نه تفویض کامل را. بر اساس این دیدگاه، در کارهای اختیاری انسان، هم اراده خداوند دخالت دارد و هم [[اراده انسان]]؛ بنابراین، همان‌طور که یک عمل مشخص [[انسان]]، هم حقیقتاً به خود خود شخص، مستند و او [[مسئول]] عمل خویش است، هم‌زمان قابل استناد به [[خداوند متعال]] است. البته این استناد، استنادی طولی است و این دو [[اراده]]، دو علت در سلسله‌مراتب طولی هستند که در یک معلول اثر می‌گذارند<ref>طباطبائی، سید محمدحسین، اصول فلسفه و روش رئالیسم، ج۳، ص۱۶۱-۱۷۴، پاورقی.</ref>.

			[[انسان]] از آن‌رو که فاعل مباشر فعل خویش است و با [[اختیار]] خود کاری را انجام داده فاعل مختار عمل خویش است، ولی از سوی دیگر، وجود، [[قدرت]]، اراده و تمام اموری که میان او و فعلش قرار دارد، [[آفریده]] [[خداوند]] است و نمی‌توان انسان را فاعل مستقل افعالش دانست. به همین جهت، فعل واحد در همان حال که به انسان نسبت داده می‌شود به خداوند نیز مستند است<ref>ملاصدرا، اسفار اربعه، ج۶، ص۳۷۴.</ref>. بدین صورت، هم اراده آزاد انسان که امری است وجدانی [[حفظ]] می‌شود و هم [[توحید افعالی]] خداوند. برخی [[فلاسفه]] که مشرب [[عرفانی]] دارند، رابطه [[اراده خداوند]] و انسان در انجام یک فعل مشخص از سوی انسان را به رابطه نفس و [[قوای نفس]] [[تشبیه]] کرده‌اند؛ یعنی بر اساس نظریه [[وحدت]] نفس و قوای نفس که در [[حکمت متعالیه]] مطرح شده است، همان‌گونه که نفس و قوای آن در خود نفس فانی هستند، [[بندگان]] و فعلشان نیز در [[حق]] و فعل او فانی هستند؛ یعنی همان‌گونه که فعل قوا را در عین اینکه می‌توان به صورت [[حقیقی]] به خود نفس نیز نسبت داد، فعل بندگان را نیز می‌توان به صورت حقیقی به خداوند نیز نسبت داد<ref>[[حسن رضائی\|رضائی، حسن]]، [[امر بین امرین (مقاله)\|مقاله «امر بین امرین»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۸۵.</ref>.

	امر بین الامرین یکی از عقاید امامیه است در مورد کارهای اختیاری [[انسان]] و در برابر نظریه [[جبر و تفویض]] قرار دارد. این نظریه نخستین بار توسط [[امیرمؤمنان]] {{ع}} مطرح شده است. فردی درباره [[حقیقت]] قدر از [[حضرت علی]] {{ع}} پرسید. [[امام]] {{ع}} از او خواست که در این مسئله عمیق و پیچیده وارد نشود، ولی آن فرد بر درخواست خود اصرار ورزید. امام {{ع}} فرمود: اکنون که از درخواست خود صرف نظر نمی‌کنی بدان که در باب قدر نه [[جبر]] در کار است و نه [[تفویض]]، بلکه امری میان دو امر است<ref>بحارالانوار، ج۵، ص۵۷.</ref>.		امر بین الامرین یکی از عقاید امامیه است در مورد کارهای اختیاری [[انسان]] و در برابر نظریه [[جبر و تفویض]] قرار دارد. این نظریه نخستین بار توسط [[امیرمؤمنان]] {{ع}} مطرح شده است. فردی درباره [[حقیقت]] قدر از [[حضرت علی]] {{ع}} پرسید. [[امام]] {{ع}} از او خواست که در این مسئله عمیق و پیچیده وارد نشود، ولی آن فرد بر درخواست خود اصرار ورزید. امام {{ع}} فرمود: اکنون که از درخواست خود صرف نظر نمی‌کنی بدان که در باب قدر نه [[جبر]] در کار است و نه [[تفویض]]، بلکه امری میان دو امر است<ref>بحارالانوار، ج۵، ص۵۷.</ref>.

Bahmani در ‏۱۷ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۵:۵۳

2025-08-17T05:53:41Z

نمایش تغییرات

Bahmani در ‏۱۷ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۵:۴۵

2025-08-17T05:45:05Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۷ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۱۵
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط = امر بین الامرین		\| موضوع مرتبط = امر بین الامرین
	\| عنوان مدخل = [[امر بین الامرین]]		\| عنوان مدخل = امر بین الامرین
	\| مداخل مرتبط = [[امر بین الامرین در کلام اسلامی]]		\| مداخل مرتبط = [[امر بین الامرین در کلام اسلامی]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =

Wasity در ‏۳ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۱۸

2025-08-03T15:18:39Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۴۸
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط =		\| موضوع مرتبط = امر بین الامرین
	\| عنوان مدخل = [[امر بین الامرین]]		\| عنوان مدخل = [[امر بین الامرین]]
	\| مداخل مرتبط = [[امر بین الامرین در کلام اسلامی]]		\| مداخل مرتبط = [[امر بین الامرین در کلام اسلامی]]

Wasity: /* دیدگاه‌ها */

2025-08-03T15:16:04Z

دیدگاه‌ها

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۴۶
خط ۲۵:		خط ۲۵:

	== دیدگاه‌ها ==		== دیدگاه‌ها ==
	[[~~فلاسفه]] [[~~اسلامی]] و [[متکلمان امامیه]] طرفداران [[امر بین الامرین]] بوده‌اند<ref>الحکمة المتعالیه، ج۶، ص۳۷۱؛ گوهر مراد، ص۳۲۷؛ المیزان، ج۱، ص۲۴.</ref> در میان دیگر [[مذاهب کلامی]] نیز [[مذهب]] [[ماتریدیه]] اگر چه درباره [[افعال]] اختیاری انسان نظریه کسب را مطرح کرده است، ولی [[تفسیری]] از کسب ارائه نموده که با [[مذهب امامیه]] در مسئله امر بین الامرین هماهنگ است. [[ابو منصور ماتریدی]] فعل انسان را معلول [[قدرت خداوند]] که [[آفریدگار]] است وقدرت انسان که فاعل فعل می‌‌باشد می‌‌داند و برای [[اثبات]] این مطلب هم به بعضی از [[آیات قرآن]] و [[ادله نقلی]] اشاره می‌‌کند و هم آن را امری وجدانی و [[فطری]] قلمداد می‌‌نماید<ref>کتاب التوحید، ص۲۲۵ـ ۲۲۶.</ref>.		[[فلاسف اسلامی]] و [[متکلمان امامیه]] طرفداران [[امر بین الامرین]] بوده‌اند<ref>الحکمة المتعالیه، ج۶، ص۳۷۱؛ گوهر مراد، ص۳۲۷؛ المیزان، ج۱، ص۲۴.</ref> در میان دیگر [[مذاهب کلامی]] نیز [[مذهب]] [[ماتریدیه]] اگر چه درباره [[افعال]] اختیاری انسان نظریه کسب را مطرح کرده است، ولی [[تفسیری]] از کسب ارائه نموده که با [[مذهب امامیه]] در مسئله امر بین الامرین هماهنگ است. [[ابو منصور ماتریدی]] فعل انسان را معلول [[قدرت خداوند]] که [[آفریدگار]] است وقدرت انسان که فاعل فعل می‌‌باشد می‌‌داند و برای [[اثبات]] این مطلب هم به بعضی از [[آیات قرآن]] و [[ادله نقلی]] اشاره می‌‌کند و هم آن را امری وجدانی و [[فطری]] قلمداد می‌‌نماید<ref>کتاب التوحید، ص۲۲۵ـ ۲۲۶.</ref>.

	همچنین از ظاهر کلمات [[پیروان]] او مثل [[ملا علی قاری]]<ref>شرح فقه الأکبر، ص۵۹ـ ۶۰.</ref> و [[بیاضی]]<ref>اشارات المرام من عبارات الإمام، ص۲۵۶ـ ۲۵۷.</ref> و [[بزدوی]]<ref>اصول الدین، بغدادی، عبدالقاهر، ص۹۹ و ۱۰۴ ۱۰۵.</ref> این است که ماتریدیه قائل به تأثیر [[قدرت]] انسان در کارهایش است. بنابراین عقیده ماتریدی و پیروان او در مسئله [[خلق]] [[اعمال]] با [[نظریه]] [[امامیه]] یعنی امرٌ بین الأمرین هماهنگ است<ref>الکلام المقارن، ص۲۱۷ـ ۲۲۰؛ فرق و مذاهب کلامی، ص۲۲۹ـ ۲۳۲.</ref><ref>[[ناصر فروهی\|فروهی، ناصر]]، [[انتظار - فروهی (مقاله)\|مقاله «انتظار»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]] ص ۴۷۹؛ [[مسلم محمدی\|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص ۴۰.</ref>		همچنین از ظاهر کلمات [[پیروان]] او مثل [[ملا علی قاری]]<ref>شرح فقه الأکبر، ص۵۹ـ ۶۰.</ref> و [[بیاضی]]<ref>اشارات المرام من عبارات الإمام، ص۲۵۶ـ ۲۵۷.</ref> و [[بزدوی]]<ref>اصول الدین، بغدادی، عبدالقاهر، ص۹۹ و ۱۰۴ ۱۰۵.</ref> این است که ماتریدیه قائل به تأثیر [[قدرت]] انسان در کارهایش است. بنابراین عقیده ماتریدی و پیروان او در مسئله [[خلق]] [[اعمال]] با [[نظریه]] [[امامیه]] یعنی امرٌ بین الأمرین هماهنگ است<ref>الکلام المقارن، ص۲۱۷ـ ۲۲۰؛ فرق و مذاهب کلامی، ص۲۲۹ـ ۲۳۲.</ref><ref>[[ناصر فروهی\|فروهی، ناصر]]، [[انتظار - فروهی (مقاله)\|مقاله «انتظار»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]] ص ۴۷۹؛ [[مسلم محمدی\|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص ۴۰.</ref>

	دیدگاه [[طحاویه]] پیروان [[ابوجعفر مصری طحاوی]] نیز در این مسئله با امامیه هماهنگ است<ref>العقیدة الطحاویه، ص۶۷؛ الکلام المقارن، ص۲۲۰ـ ۲۲۱.</ref>. برخی از [[متکلمان اشعری]] نیز بدون اینکه اصطلاح آن را به کار ببرند، آن را پذیرفته‌اند، مانند: "شمس الدین محمود اصفهانی"<ref>تسدید القواعد فی شرح تجرید العقائد، خطی.</ref>، [[عبد الوهاب شعرانی]]<ref>الیواقیت والجواهر، ج۱، ص۱۴۰.</ref> [[عبدالعظیم~~]] [[~~زرقانی]]<ref>فرهنگ عقاید و مذاهب اسلامی، ص۱۱۱ـ ۱۱۲ به نقل از مناهل العرفان، ج۱، ص۵۰۶.</ref> [[شیخ محمد عبده]]<ref>رسالة التوحید، عبده، محمد، بعنایة بسّام عبدالوهاب الحابی، ص۱۱۹.</ref> شیخ محمد شلتوت<ref>فرهنگ عقاید و مذاهب اسلامی، ص۱۱۲ به نقل از تفسیر القرآن الکریم، ص۲۴۰ـ ۲۴۲.</ref><ref>[[ناصر فروهی\|فروهی، ناصر]]، [[انتظار - فروهی (مقاله)\|مقاله «انتظار»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]] ص ۴۷۹.</ref>		دیدگاه [[طحاویه]] پیروان [[ابوجعفر مصری طحاوی]] نیز در این مسئله با امامیه هماهنگ است<ref>العقیدة الطحاویه، ص۶۷؛ الکلام المقارن، ص۲۲۰ـ ۲۲۱.</ref>. برخی از [[متکلمان اشعری]] نیز بدون اینکه اصطلاح آن را به کار ببرند، آن را پذیرفته‌اند، مانند: [[شمس الدین محمود اصفهانی]]<ref>تسدید القواعد فی شرح تجرید العقائد، خطی.</ref>، [[عبد الوهاب شعرانی]]<ref>الیواقیت والجواهر، ج۱، ص۱۴۰.</ref> [[عبدالعظیم زرقانی]]<ref>فرهنگ عقاید و مذاهب اسلامی، ص۱۱۱ـ ۱۱۲ به نقل از مناهل العرفان، ج۱، ص۵۰۶.</ref> [[شیخ محمد عبده]]<ref>رسالة التوحید، عبده، محمد، بعنایة بسّام عبدالوهاب الحابی، ص۱۱۹.</ref> شیخ محمد شلتوت<ref>فرهنگ عقاید و مذاهب اسلامی، ص۱۱۲ به نقل از تفسیر القرآن الکریم، ص۲۴۰ـ ۲۴۲.</ref><ref>[[ناصر فروهی\|فروهی، ناصر]]، [[انتظار - فروهی (مقاله)\|مقاله «انتظار»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]] ص ۴۷۹.</ref>

	== امر بین الامرین در آیات ==		== امر بین الامرین در آیات ==

Wasity: /* امر بین امرین */

2025-08-03T15:14:59Z

امر بین امرین

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۴۴
خط ۶۰:		خط ۶۰:

	==امر بین امرین==		==امر بین امرین==
	از جمله مباحث مهمی که همواره [[ذهن]] [[بشر]] را به خود مشغول داشته و مسئله [[جبر و اختیار]] و نقش [[انسان]] در کارهای خویش و پیوند آن کارهای با [[اراده خداوند]] [[متعال]] بوده است. ریشه اصلی این بحث در میان [[مسلمانان]] را باید در [[قرآن کریم]] و [[سخنان رسول اکرم]]{{صل}} در مورد [[قضا و قدر]] و ملازمه ظاهری آن با مجبور بودن انسان<ref>مطهری، مرتضی، انسان و سرنوشت، ص۳۱.</ref> و همچنین ارتباط مسلمانان با سایر [[ملت‌ها]] و [[پیروان]] سایر [[ادیان]] و نیز [[اختلافات]] و آشوب‌های پس از [[رحلت~~]] [[~~حضرت رسول]]{{صل}} پیدا کرد. در این زمینه سه دیدگاه عمده در میان مسلمانان ایجاد شد که عبارت‌اند از:		از جمله مباحث مهمی که همواره [[ذهن]] [[بشر]] را به خود مشغول داشته و مسئله [[جبر و اختیار]] و نقش [[انسان]] در کارهای خویش و پیوند آن کارهای با [[اراده خداوند]] [[متعال]] بوده است. ریشه اصلی این بحث در میان [[مسلمانان]] را باید در [[قرآن کریم]] و [[سخنان رسول اکرم]]{{صل}} در مورد [[قضا و قدر]] و ملازمه ظاهری آن با مجبور بودن انسان<ref>مطهری، مرتضی، انسان و سرنوشت، ص۳۱.</ref> و همچنین ارتباط مسلمانان با سایر [[ملت‌ها]] و [[پیروان]] سایر [[ادیان]] و نیز [[اختلافات]] و آشوب‌های پس از [[رحلت حضرت رسول]]{{صل}} پیدا کرد. در این زمینه سه دیدگاه عمده در میان مسلمانان ایجاد شد که عبارت‌اند از:
	# [[جبر]]: این دیدگاه که مورد قبول [[اشاعره]] قرار گرفت و نخستین بار توسط اسماعیل [[بخاری]] مؤلف [[صحیح بخاری]]، مطرح<ref>آقا بزرگ تهرانی، الذریعه الی تصانیف الشیعه، ج۵، ص۸۰.</ref> و به کمک جهم بن صفوان گسترش یافت<ref>دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، ج۴، ص۷۴۸۸.</ref>، بر آن است که انسان هیچ نقشی در [[اعمال]] و [[رفتار]] خود ندارد و کاملاً مجبور است. اینان نسبت [[افعال]] را به انسان مجاری می‌شمردند و [[معتقد]] بودند که [[خداوند]] این افعال را [[آفریده]] است<ref>شهرستانی، محمد بن عبدالکریم، الملل و النحل، ج۱، ص۸۵.</ref>.		# [[جبر]]: این دیدگاه که مورد قبول [[اشاعره]] قرار گرفت و نخستین بار توسط اسماعیل [[بخاری]] مؤلف [[صحیح بخاری]]، مطرح<ref>آقا بزرگ تهرانی، الذریعه الی تصانیف الشیعه، ج۵، ص۸۰.</ref> و به کمک جهم بن صفوان گسترش یافت<ref>دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، ج۴، ص۷۴۸۸.</ref>، بر آن است که انسان هیچ نقشی در [[اعمال]] و [[رفتار]] خود ندارد و کاملاً مجبور است. اینان نسبت [[افعال]] را به انسان مجاری می‌شمردند و [[معتقد]] بودند که [[خداوند]] این افعال را [[آفریده]] است<ref>شهرستانی، محمد بن عبدالکریم، الملل و النحل، ج۱، ص۸۵.</ref>.
	# [[تفویض]]: بیشتر [[معتزله]] معتقد بودند که انسان در کارهایش [[اختیار]] کامل دارد و خداوند هیچ نقشی در کارهای انسان ندارد. او انسان را آفریده و به او [[قدرت]] و اختیار داده و همه امور را به آنان تفویض کرده است و خودش هیچ [[اراده]] و قدرتی در این باره ندارد<ref>جرجانی، علی بن محمد، شرح المواقف الایجی، ج۸، ص۱۴۶.</ref>.		# [[تفویض]]: بیشتر [[معتزله]] معتقد بودند که انسان در کارهایش [[اختیار]] کامل دارد و خداوند هیچ نقشی در کارهای انسان ندارد. او انسان را آفریده و به او [[قدرت]] و اختیار داده و همه امور را به آنان تفویض کرده است و خودش هیچ [[اراده]] و قدرتی در این باره ندارد<ref>جرجانی، علی بن محمد، شرح المواقف الایجی، ج۸، ص۱۴۶.</ref>.

Wasity: /* امر بین امرین و کسب */

2025-08-03T15:14:22Z

امر بین امرین و کسب

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۴۴
خط ۸۳:		خط ۸۳:
	===امر بین امرین و کسب===		===امر بین امرین و کسب===
	{{همچنین\|نظریه کسب}}		{{همچنین\|نظریه کسب}}
	به دنبال ایرادهایی که بر [[نظریه جبر]] گرفته شد، [[ابوالحسن اشعری]] به منظور جمع بین [[اختیار انسان]] و [[خالقیت]] خداوند متعال، دیدگاهی موسوم به کسب را مطرح کرد<ref>ربانی گلپایگانی، علی، درآمدی بر علم کلام، ص۴۲۴.</ref>. پس از وی، [[ابومنصور ماتریدی]] نیز دیدگاهی متفاوت از کسب ارائه کرد که بر اساس آن افعال انسان از روی [[آگاهی]] و [[اختیار]] او و استناد این افعال به انسان، [[حقیقی]] است. در این دیدگاه، فعل عبد، عین [[فعل خداوند]] نیست؛ چنان‌که در عمل نشستن، [[فعل خداوند]] ایجاد نشستن است، ولی خود نشستن فعل عبد است، نه [[فعل خدا]]. چنان‌که مشخص است، این دیدگاه، به [[نظریه]] امر بین امرین بسیار نزدیک است و شباهت زیادی به برخی تقریرهای آن دارد تا حدی که برخی معتقدند، [[محققان]] ماتریدی، نظریه امر بین امرین را پذیرفته‌اند<ref>ربانی گلپایگانی، علی، درآمدی بر علم کلام، ص۳۰۳-۳۰۵.</ref>.		به دنبال ایرادهایی که بر [[نظریه جبر]] گرفته شد، [[ابوالحسن اشعری]] به منظور جمع بین [[اختیار انسان]] و [[خالقیت]] خداوند متعال، دیدگاهی موسوم به کسب را مطرح کرد<ref>ربانی گلپایگانی، علی، درآمدی بر علم کلام، ص۴۲۴.</ref>. پس از وی، [[ابومنصور ماتریدی]] نیز دیدگاهی متفاوت از کسب ارائه کرد که بر اساس آن افعال انسان از روی [[آگاهی]] و [[اختیار]] او و استناد این افعال به انسان، [[حقیقی]] است. در این دیدگاه، فعل عبد، عین [[فعل خداوند]] نیست؛ چنان‌که در عمل نشستن، فعل خداوند ایجاد نشستن است، ولی خود نشستن فعل عبد است، نه [[فعل خدا]]. چنان‌که مشخص است، این دیدگاه، به [[نظریه]] امر بین امرین بسیار نزدیک است و شباهت زیادی به برخی تقریرهای آن دارد تا حدی که برخی معتقدند، [[محققان]] ماتریدی، نظریه امر بین امرین را پذیرفته‌اند<ref>ربانی گلپایگانی، علی، درآمدی بر علم کلام، ص۳۰۳-۳۰۵.</ref>.
	از دیگر کسانی که نظریه امر بین امرین را پذیرفته‌اند، می‌توان به [[طحاویه]] ([[پیروان]] [[ابوجعفر مصری طحاوی]])<ref>طحاوی، احمد بن محمد، العقیدة الطحاویه، ص۶۷؛ ربانی گلپایگانی، علی، الکلام المقارن، ص۲۲۰-۲۲۱.</ref> و برخی [[متکلمان اشعری]] مانند [[شمس‌الدین محمود اصفهانی]]، [[عبدالوهاب شعرانی]]، [[عبدالعظیم زرقانی]]، [[محمد عبده]] و [[محمود شلتوت]] اشاره کرد<ref>سبحانی، جعفر، فرهنگ عقاید و مذاهب اسلامی، ص۱۱۲.</ref>.<ref>[[حسن رضائی\|رضائی، حسن]]، [[امر بین امرین (مقاله)\|مقاله «امر بین امرین»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۸۸.</ref>		از دیگر کسانی که نظریه امر بین امرین را پذیرفته‌اند، می‌توان به [[طحاویه]] ([[پیروان]] [[ابوجعفر مصری طحاوی]])<ref>طحاوی، احمد بن محمد، العقیدة الطحاویه، ص۶۷؛ ربانی گلپایگانی، علی، الکلام المقارن، ص۲۲۰-۲۲۱.</ref> و برخی [[متکلمان اشعری]] مانند [[شمس‌الدین محمود اصفهانی]]، [[عبدالوهاب شعرانی]]، [[عبدالعظیم زرقانی]]، [[محمد عبده]] و [[محمود شلتوت]] اشاره کرد<ref>سبحانی، جعفر، فرهنگ عقاید و مذاهب اسلامی، ص۱۱۲.</ref>.<ref>[[حسن رضائی\|رضائی، حسن]]، [[امر بین امرین (مقاله)\|مقاله «امر بین امرین»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۸۸.</ref>