امر در لغت - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* مقدمه */

2025-06-16T04:39:16Z

مقدمه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۶ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۰۹
خط ۹:		خط ۹:
	واژه «امر» به دو معنا به کار رفته است: یکی به معنای [[شأن]] و کار که جمع آن «امور» است و دیگری [[فرمان]] و [[دستور]] که جمع آن «[[اوامر]]» است<ref>مفردات ألفاظ القرآن، ص۱۸۵.</ref>. برخی از [[اهل]] لغت، اصل در معنای «[[أمر]]» را طلب و [[تکلیف]] از سوی مافوق دانسته‌اند و معنای دیگر را نتیجه اولی برشمرده‌اند<ref>التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۱، ص۱۴۵.</ref>.<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۴ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۴]]، ص ۲۰۲.</ref>		واژه «امر» به دو معنا به کار رفته است: یکی به معنای [[شأن]] و کار که جمع آن «امور» است و دیگری [[فرمان]] و [[دستور]] که جمع آن «[[اوامر]]» است<ref>مفردات ألفاظ القرآن، ص۱۸۵.</ref>. برخی از [[اهل]] لغت، اصل در معنای «[[أمر]]» را طلب و [[تکلیف]] از سوی مافوق دانسته‌اند و معنای دیگر را نتیجه اولی برشمرده‌اند<ref>التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۱، ص۱۴۵.</ref>.<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۴ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۴]]، ص ۲۰۲.</ref>

	در توضیحی دیگر واژه «امر» به معنای طلب چیزی از غیر و [[تکلیف]] دیگری بر انجام کاری همراه با [[استعلاء]] است؛ هرچند این معنا بعداً توسعه یافت و بر مطلق درخواست مطلوب، تکویناً و تشریعاً از جانب [[مولی]] یا خود [[مأمور]] نیز به کار رفت<ref>التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۱، ص۱۴۳.</ref>. بنابراین، محور اصلی در معنای ماده «[[أمر]]»، [[تحمیل]] [[اراده]] مولای آمر بر مأمور است؛ تا آنچه را که مولی درخواست نموده، [[اجابت]] نماید. ماده امر در روابط غیر مولویّت به کار نمی‌رود<ref>المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱، ص۴۱۷.</ref>. با این توضیح روشن می‌گردد که [[امر و نهی]] ضد یکدیگرند و اگر اوّلی به معنای طلب آمرانه اتیان مأمورٌبه است، در [[نهی]]، طلب آمرانه ترک منهیٌّ‌عنه است<ref>التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۱۲، ص۲۶۵.</ref>.<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۶ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۶]]، ص ۳۰۰.</ref>		در توضیحی دیگر واژه «امر» به معنای طلب چیزی از غیر و [[تکلیف]] دیگری بر انجام کاری همراه با استعلاء است؛ هرچند این معنا بعداً توسعه یافت و بر مطلق درخواست مطلوب، تکویناً و تشریعاً از جانب [[مولی]] یا خود [[مأمور]] نیز به کار رفت<ref>التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۱، ص۱۴۳.</ref>. بنابراین، محور اصلی در معنای ماده «[[أمر]]»، [[تحمیل]] [[اراده]] مولای آمر بر مأمور است؛ تا آنچه را که مولی درخواست نموده، [[اجابت]] نماید. ماده امر در روابط غیر مولویّت به کار نمی‌رود<ref>المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱، ص۴۱۷.</ref>. با این توضیح روشن می‌گردد که [[امر و نهی]] ضد یکدیگرند و اگر اوّلی به معنای طلب آمرانه اتیان مأمورٌبه است، در [[نهی]]، طلب آمرانه ترک منهیٌّ‌عنه است<ref>التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۱۲، ص۲۶۵.</ref>.<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۶ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۶]]، ص ۳۰۰.</ref>

	== نکاتی پیرامون واژه «امر» ==		== نکاتی پیرامون واژه «امر» ==

Bahmani در ‏۱ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۳۴

2025-06-01T11:34:26Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۰۴
خط ۲:		خط ۲:
	\| موضوع مرتبط = امر		\| موضوع مرتبط = امر
	\| عنوان مدخل = امر		\| عنوان مدخل = امر
	\| مداخل مرتبط = [[امر در لغت]] - [[امر در قرآن]] - [[امر در علوم قرآنی]]		\| مداخل مرتبط = [[امر در لغت]] - [[امر در قرآن]] - [[امر در علوم قرآنی]] - [[امر در فقه سیاسی]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

Bahmani در ‏۱ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۲۷

2025-06-01T11:27:14Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۴:۵۷
خط ۷:		خط ۷:

	== مقدمه ==		== مقدمه ==
	~~این~~ واژه به دو معنا به کار رفته است: یکی به معنای [[شأن]] و ~~کار،~~ که جمع آن «امور» ~~است؛~~ و دیگری [[فرمان]] و [[دستور]]، که جمع آن «[[اوامر]]» است<ref>مفردات ألفاظ القرآن، ص۱۸۵.</ref>. برخی از [[اهل]] لغت، اصل در معنای «[[أمر]]» را [[طلب]] و [[تکلیف]] از سوی مافوق دانسته‌اند و معنای دیگر را نتیجه اولی برشمرده‌اند<ref>التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۱، ص۱۴۵.</ref>. در [[آیه شریفه]] نیز {{متن قرآن\|أَمْر}} به معنای فرمان و دستور، با [[حفظ]] [[مقام]] استعلای صاحب فرمان، به کار رفته؛ چنان که [[سیاق آیه]] نیز [[شاهد]] بر این مطلب است. «أمر»، در تعبیر دیگر، به معنای «[[عالم ملکوت]]» در مقابل [[عالم خلق]] است<ref>المیزان فی تفسیر القرآن (ط. جامعه مدرسین، ۱۲۱۷ ﻫ.ق)، ج۱۳، ص۱۹۷.</ref>. اگر «أمر» در این [[آیه]] به معنای مذکور باشد، مفهومی ظریف - شبیه به آنچه در [[آیه خلافت]] وجود دارد - از آن قابل [[استنباط]] است<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۴ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل]]، ج۴ ص ۲۰۲.</ref>.		واژه «امر» به دو معنا به کار رفته است: یکی به معنای [[شأن]] و کار که جمع آن «امور» است و دیگری [[فرمان]] و [[دستور]] که جمع آن «[[اوامر]]» است<ref>مفردات ألفاظ القرآن، ص۱۸۵.</ref>. برخی از [[اهل]] لغت، اصل در معنای «[[أمر]]» را طلب و [[تکلیف]] از سوی مافوق دانسته‌اند و معنای دیگر را نتیجه اولی برشمرده‌اند<ref>التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۱، ص۱۴۵.</ref>.<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۴ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۴]]، ص ۲۰۲.</ref>

	به معنای [[طلب]] چیزی از غیر و [[تکلیف]] دیگری بر انجام کاری همراه با [[استعلاء]] است؛ هرچند این معنا بعداً توسعه یافت و بر مطلق درخواست مطلوب، تکویناً و تشریعاً از جانب [[مولی]] یا خود [[مأمور]] نیز به کار رفت<ref>التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۱، ص۱۴۳.</ref>. بنابراین، محور اصلی در معنای ماده «[[أمر]]»، [[تحمیل]] [[اراده]] مولای آمر بر ~~مأموراست؛~~ تا آنچه را که مولی درخواست نموده، [[اجابت]] نماید. ماده امر در [[روابط]] غیر مولویّت به کار نمی‌رود<ref>المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱، ص۴۱۷.</ref>. با این توضیح روشن می‌گردد که [[امر و نهی]] [[ضد]] یکدیگرند و اگر اوّلی به معنای طلب آمرانه اتیان مأمورٌبه است، در [[نهی]]، طلب آمرانه ترک منهیٌّ‌عنه است<ref>التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۱۲، ص۲۶۵.</ref>.<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۶ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل]]، ج۶ ص ۳۰۰~~.</ref>~~		در توضیحی دیگر واژه «امر» به معنای طلب چیزی از غیر و [[تکلیف]] دیگری بر انجام کاری همراه با [[استعلاء]] است؛ هرچند این معنا بعداً توسعه یافت و بر مطلق درخواست مطلوب، تکویناً و تشریعاً از جانب [[مولی]] یا خود [[مأمور]] نیز به کار رفت<ref>التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۱، ص۱۴۳.</ref>. بنابراین، محور اصلی در معنای ماده «[[أمر]]»، [[تحمیل]] [[اراده]] مولای آمر بر مأمور است؛ تا آنچه را که مولی درخواست نموده، [[اجابت]] نماید. ماده امر در روابط غیر مولویّت به کار نمی‌رود<ref>المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱، ص۴۱۷.</ref>. با این توضیح روشن می‌گردد که [[امر و نهی]] ضد یکدیگرند و اگر اوّلی به معنای طلب آمرانه اتیان مأمورٌبه است، در [[نهی]]، طلب آمرانه ترک منهیٌّ‌عنه است<ref>التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۱۲، ص۲۶۵.</ref>.<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۶ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۶]]، ص ۳۰۰.</ref>

	~~== معنای لغوی «امر» ==~~
	واژه «[[أمر]]» در [[قرآن]] به دو معنا به کار رفته است؛ اولی [[طلب]] همراه با [[استعلاء]] است که مافوق اجرای [[دستوری]] را از مادون طلب می‌کند؛ در این صورت، جمع آن «[[اوامر]]» است<ref>التحقیق فی کلمات القرآن الکریم (ط. وزارت ارشاد، ۱۳۶۸ ه. ش.). ج۱، ص۱۴۳.</ref>. معنای دوم آن حال و [[شأن]] است و جمع آن در این صورت «امور» است؛ چنان که گفته می‌شود: {{عربی\|أمر فلان مستقیم، و أموره مستقیمة}}<ref>المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر (للرافعی) (مؤسسه دارالهجرة، ۱۴۱۴ ﻫ.ق)، ج۲، ص۲۱.</ref><ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۴ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل]]، ج۴ ص ۲۳۹.</ref>

	== نکاتی پیرامون واژه «امر» ==		== نکاتی پیرامون واژه «امر» ==
	# اغلب لغت‌شناسان ترجیحی بین دو معنای امر قائل نشده‌اند. ولی صاحب التحقیق، اصل در معنای آن را طلب عالی از دانی می‌داند و معانی دیگر از قبیل شأن را فرع بر آن بیان می‌دارد؛ ایشان [[معتقد]] است که شأن و حال و جریان امور هر چیز، متعلَّق [[تکلیف]] و مطلوب او بوده است<ref>التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۱، ص۱۴۳.</ref>.		# اغلب لغت‌شناسان ترجیحی بین دو معنای امر قائل نشده‌اند. ولی صاحب التحقیق، اصل در معنای آن را طلب عالی از دانی می‌داند و معانی دیگر از قبیل شأن را فرع بر آن بیان می‌دارد؛ ایشان [[معتقد]] است که شأن و حال و جریان امور هر چیز، متعلَّق [[تکلیف]] و مطلوب او بوده است<ref>التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۱، ص۱۴۳.</ref>.
	# مرحوم [[علامه طباطبایی]] نیز با تحلیلی دیگر، اصل در معنای «امر» را طلب عالی از دانی بیان می‌کند. ایشان همچنین معنای شأن را از لوازم این معنا می‌داند؛ به این ترتیب که: امر به معنای مصدری، یعنی [[فرمان]] دادن و در معنای اسم مصدر، یعنی حاصل امر آمر که به صورت حال و نظمی خاص، مطابق خواست آمر بر چیزی [[حکومت]] می‌کند. معنای اخیر در [[انسان]] به «حال» و «شأن» او تعبیر می‌شود. این معنا کم‌کم گسترش یافت و به حال و شأن و شرایط هر چیزی که امور او را اداره می‌کند اطلاق شد: مثلاً گفته می‌شود: {{عربی\|أمر المال إلی مالکه}}، یعنی وضعیت [[مال]] به مالکش باز می‌گردد و یا {{عربی\|أمر الإنسان إلی ربه}}، یعنی [[تدبیر]] و شأن انسان به نظر پروردگارش می‌باشد. چنان‌که [[خداوند]] می‌فرماید: {{متن قرآن\|وَأَمْرُهُ إِلَى اللَّهِ}}<ref>«و کارشان با خداوند است» سوره بقره، آیه ۲۷۵.</ref>، {{متن قرآن\|أَتَى أَمْرُ اللَّهِ فَلَا تَسْتَعْجِلُوهُ}}<ref>«فرمان (عذاب) خداوند در رسید، به شتاب آن را مخواهید» سوره نحل، آیه ۱.</ref><ref>المیزان فی تفسیر القرآن (ط. جامعه مدرسین، ۱۴۱۷ ﻫ.ق)، ج۸، ص۱۵۰.</ref>.		# مرحوم [[علامه طباطبایی]] نیز با تحلیلی دیگر، اصل در معنای «امر» را طلب عالی از دانی بیان می‌کند. ایشان همچنین معنای شأن را از لوازم این معنا می‌داند؛ به این ترتیب که: امر به معنای مصدری، یعنی [[فرمان]] دادن و در معنای اسم مصدر، یعنی حاصل امر آمر که به صورت حال و نظمی خاص، مطابق خواست آمر بر چیزی [[حکومت]] می‌کند. معنای اخیر در [[انسان]] به «حال» و «شأن» او تعبیر می‌شود. این معنا کم‌کم گسترش یافت و به حال و شأن و شرایط هر چیزی که امور او را اداره می‌کند اطلاق شد: مثلاً گفته می‌شود: {{عربی\|أمر المال إلی مالکه}}، یعنی وضعیت [[مال]] به مالکش باز می‌گردد و یا {{عربی\|أمر الإنسان إلی ربه}}، یعنی [[تدبیر]] و شأن انسان به نظر پروردگارش می‌باشد. چنان‌که [[خداوند]] می‌فرماید: {{متن قرآن\|وَأَمْرُهُ إِلَى اللَّهِ}}<ref>«و کارشان با خداوند است» سوره بقره، آیه ۲۷۵.</ref>، {{متن قرآن\|أَتَى أَمْرُ اللَّهِ فَلَا تَسْتَعْجِلُوهُ}}<ref>«فرمان (عذاب) خداوند در رسید، به شتاب آن را مخواهید» سوره نحل، آیه ۱.</ref><ref>المیزان فی تفسیر القرآن (ط. جامعه مدرسین، ۱۴۱۷ ﻫ.ق)، ج۸، ص۱۵۰.</ref>.
	# راغب برای این واژه، بنا بر مورد استفاده آن در [[قرآن]]، معنای [[ابداع]] را بیان می‌دارد و آن ایجاد چیزی بدون سابقه قبلی است. او آیاتی از قبیل این موارد را [[شاهد]] مثال می‌آورد<ref>مفردات ألفاظ القرآن (ط. دارالقلم الدار الشامیة، ۱۴۱۲ ﻫ.ق)، ص۸۸.</ref>: {{متن قرآن\|إِنَّمَا قَوْلُنَا لِشَيْءٍ إِذَا أَرَدْنَاهُ أَنْ نَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ}}<ref>«سخن ما برای (پدید آمدن) چیزی چون آن را اراده کنیم تنها این است که بدان می‌گوییم: باش! بی‌درنگ خواهد بود» سوره نحل، آیه ۴۰.</ref>. {{متن قرآن\|وَمَا أَمْرُنَا إِلَّا وَاحِدَةٌ كَلَمْحٍ بِالْبَصَرِ}}<ref>«و فرمان ما یک کلمه بیش نیست مانند یک چشم بر هم زدن» سوره قمر، آیه ۵۰.</ref>. از آنجا که در [[آیه]] مورد [[استدلال]] نیز همین معنا برای لغت «[[أمر]]» مورد نظر است، در اینجا توضیح مبسوط‌تر آن را به نقل از [[تفسیر المیزان]]<ref>المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱۷، ص۱۱۵ و ج۱۳، ص۱۹۸؛ همچنین برای مطالعه بیشتر، ر. ک: الانسان قبل الدنیا، مرحوم علامه طباطبائی.</ref> بیان می‌کنیم: «امر به معنای [[فرمان]]، گاه در قرآن برای [[دستورات]] [[دینی]] و یا عرفی به کار می‌رود؛ مانند: {{متن قرآن\|وَإِذْ قَالَ مُوسَى لِقَوْمِهِ إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَذْبَحُوا بَقَرَةً}}<ref>«و (یاد کنید) آنگاه را که موسی به قوم خود گفت: خداوند به شما فرمان می‌دهد که گاوی بکشید» سوره بقره، آیه ۶۷.</ref>. و گاه برای [[اوامر]] [[تکوینی]] استعمال می‌شود؛ مانند: {{متن قرآن\|إِنَّمَا أَمْرُهُ إِذَا أَرَادَ شَيْئًا أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ}}<ref>«فرمان او جز این نیست که چون چیزی را بخواهد بدو می‌گوید: باش! بی‌درنگ خواهد بود» سوره یس، آیه ۸۲.</ref>. از این [[آیه شریفه]]، دو مطلب درباره امرالهی روشن می‌شود: اول آنکه امر همان کلمه ایجاد [[حق]] است که موجودات را از عدم به عرصه هستی می‌آورد و وجود اشیاء بسته به آن است و همه موجودات تحت چنین امری باقی هستند: {{متن قرآن\|إِنَّمَا قَوْلُنَا لِشَيْءٍ إِذَا أَرَدْنَاهُ أَنْ نَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ}}<ref>«سخن ما برای (پدید آمدن) چیزی چون آن را اراده کنیم تنها این است که بدان می‌گوییم: باش! بی‌درنگ خواهد بود» سوره نحل، آیه ۴۰.</ref> همچنین: {{متن قرآن\|وَإِذَا قَضَى أَمْرًا فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ}}<ref>«و چون (انجام) کاری را بخواهد تنها می‌گوید: باش! بی‌درنگ خواهد بود» سوره بقره، آیه ۱۱۷.</ref>. مطلب دوم آنکه [[امتثال]] چنین [[امر تکوینی]]، خارج از [[قواعد]] عالم ماده است: چنان که فرمود: {{متن قرآن\|يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ}} و بلافاصله بعد از امرالهی با کلمه {{متن قرآن\|كُنْ}}، وجود شیء محقق می‌شود، که عبارت {{متن قرآن\|فَيَكُونُ}}در [[آیه]] اشاره به این مطلب دارد. چنان که در [[سوره قمر]] نیز پیرامون امر خود می‌فرماید: {{متن قرآن\|وَمَا أَمْرُنَا إِلَّا وَاحِدَةٌ كَلَمْحٍ بِالْبَصَرِ}}<ref>«و فرمان ما یک کلمه بیش نیست مانند یک چشم بر هم زدن» سوره قمر، آیه ۵۰.</ref> که بیانگر تجرد [[عالم امر]] و [[ظهور]] غیر تدریجی آن با کلمه امر تکوینی [[الهی]] است<ref>الصحاح: تاج اللغة و صحاح العربیة (ط. دارالعلم للملایین، بی‌تا)، ج۶، ص۲۵۳۳.</ref>.<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۴ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل]]، ج۴ ص ۲۳۹.</ref>		# راغب برای این واژه، بنا بر مورد استفاده آن در [[قرآن]]، معنای [[ابداع]] را بیان می‌دارد و آن ایجاد چیزی بدون سابقه قبلی است. او آیاتی از قبیل این موارد را [[شاهد]] مثال می‌آورد<ref>مفردات ألفاظ القرآن (ط. دارالقلم الدار الشامیة، ۱۴۱۲ ﻫ.ق)، ص۸۸.</ref>: {{متن قرآن\|إِنَّمَا قَوْلُنَا لِشَيْءٍ إِذَا أَرَدْنَاهُ أَنْ نَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ}}<ref>«سخن ما برای (پدید آمدن) چیزی چون آن را اراده کنیم تنها این است که بدان می‌گوییم: باش! بی‌درنگ خواهد بود» سوره نحل، آیه ۴۰.</ref>. {{متن قرآن\|وَمَا أَمْرُنَا إِلَّا وَاحِدَةٌ كَلَمْحٍ بِالْبَصَرِ}}<ref>«و فرمان ما یک کلمه بیش نیست مانند یک چشم بر هم زدن» سوره قمر، آیه ۵۰.</ref>. از آنجا که در [[آیه]] مورد [[استدلال]] نیز همین معنا برای لغت «[[أمر]]» مورد نظر است، در اینجا توضیح مبسوط‌تر آن را به نقل از [[تفسیر المیزان]]<ref>المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱۷، ص۱۱۵ و ج۱۳، ص۱۹۸؛ همچنین برای مطالعه بیشتر، ر. ک: الانسان قبل الدنیا، مرحوم علامه طباطبائی.</ref> بیان می‌کنیم: «امر به معنای [[فرمان]]، گاه در قرآن برای [[دستورات]] [[دینی]] و یا عرفی به کار می‌رود؛ مانند: {{متن قرآن\|وَإِذْ قَالَ مُوسَى لِقَوْمِهِ إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَذْبَحُوا بَقَرَةً}}<ref>«و (یاد کنید) آنگاه را که موسی به قوم خود گفت: خداوند به شما فرمان می‌دهد که گاوی بکشید» سوره بقره، آیه ۶۷.</ref>. و گاه برای [[اوامر]] [[تکوینی]] استعمال می‌شود؛ مانند: {{متن قرآن\|إِنَّمَا أَمْرُهُ إِذَا أَرَادَ شَيْئًا أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ}}<ref>«فرمان او جز این نیست که چون چیزی را بخواهد بدو می‌گوید: باش! بی‌درنگ خواهد بود» سوره یس، آیه ۸۲.</ref>. از این [[آیه شریفه]]، دو مطلب درباره امرالهی روشن می‌شود: اول آنکه امر همان کلمه ایجاد [[حق]] است که موجودات را از عدم به عرصه هستی می‌آورد و وجود اشیاء بسته به آن است و همه موجودات تحت چنین امری باقی هستند: {{متن قرآن\|إِنَّمَا قَوْلُنَا لِشَيْءٍ إِذَا أَرَدْنَاهُ أَنْ نَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ}}<ref>«سخن ما برای (پدید آمدن) چیزی چون آن را اراده کنیم تنها این است که بدان می‌گوییم: باش! بی‌درنگ خواهد بود» سوره نحل، آیه ۴۰.</ref> همچنین: {{متن قرآن\|وَإِذَا قَضَى أَمْرًا فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ}}<ref>«و چون (انجام) کاری را بخواهد تنها می‌گوید: باش! بی‌درنگ خواهد بود» سوره بقره، آیه ۱۱۷.</ref>. مطلب دوم آنکه [[امتثال]] چنین [[امر تکوینی]]، خارج از قواعد عالم ماده است: چنان که فرمود: {{متن قرآن\|يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ}} و بلافاصله بعد از امرالهی با کلمه {{متن قرآن\|كُنْ}}، وجود شیء محقق می‌شود، که عبارت {{متن قرآن\|فَيَكُونُ}}در [[آیه]] اشاره به این مطلب دارد. چنان که در [[سوره قمر]] نیز پیرامون امر خود می‌فرماید: {{متن قرآن\|وَمَا أَمْرُنَا إِلَّا وَاحِدَةٌ كَلَمْحٍ بِالْبَصَرِ}}<ref>«و فرمان ما یک کلمه بیش نیست مانند یک چشم بر هم زدن» سوره قمر، آیه ۵۰.</ref> که بیانگر تجرد [[عالم امر]] و [[ظهور]] غیر تدریجی آن با کلمه امر تکوینی [[الهی]] است<ref>الصحاح: تاج اللغة و صحاح العربیة (ط. دارالعلم للملایین، بی‌تا)، ج۶، ص۲۵۳۳.</ref>.<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۴ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۴]]، ص ۲۳۹.</ref>

	== منابع ==		== منابع ==

Bahmani در ‏۲۸ فوریهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۳:۳۳

2024-02-28T13:33:28Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ فوریهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۷:۰۳
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط = امر		\| موضوع مرتبط = امر
	\| عنوان مدخل = [[امر]]		\| عنوان مدخل = امر
	\| مداخل مرتبط = [[امر در لغت]] - [[امر در قرآن~~]] - [[امر در حدیث]] - [[امر در کلام اسلامی]] - [[امر در فقه اسلامی~~]] - [[امر در علوم ~~و معارف~~ قرآنی~~]] - [[امر در اصول فقه~~]]		\| مداخل مرتبط = [[امر در لغت]] - [[امر در قرآن]] - [[امر در علوم قرآنی]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

	== مقدمه ==		== مقدمه ==
	* این واژه به دو معنا به کار رفته است: یکی به معنای [[شأن]] و کار، که جمع آن «امور» است؛ و دیگری [[فرمان]] و [[دستور]]، که جمع آن «[[اوامر]]» است<ref>مفردات ألفاظ القرآن، ص۱۸۵.</ref>. برخی از [[اهل]] لغت، اصل در معنای «[[أمر]]» را [[طلب]] و [[تکلیف]] از سوی مافوق دانسته‌اند و معنای دیگر را نتیجه اولی برشمرده‌اند<ref>التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۱، ص۱۴۵.</ref>. در [[آیه شریفه]] نیز {{متن قرآن\|أَمْر}} به معنای فرمان و دستور، با [[حفظ]] [[مقام]] استعلای صاحب فرمان، به کار رفته؛ چنان که [[سیاق آیه]] نیز [[شاهد]] بر این مطلب است. «أمر»، در تعبیر دیگر، به معنای «[[عالم ملکوت]]» در مقابل [[عالم خلق]] است<ref>المیزان فی تفسیر القرآن (ط. جامعه مدرسین، ۱۲۱۷ ﻫ.ق)، ج۱۳، ص۱۹۷.</ref>. اگر «أمر» در این [[آیه]] به معنای مذکور باشد، مفهومی ظریف - شبیه به آنچه در [[آیه خلافت]] وجود دارد - از آن قابل [[استنباط]] است<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۴ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل]]، ج۴ ص ۲۰۲.</ref>		این واژه به دو معنا به کار رفته است: یکی به معنای [[شأن]] و کار، که جمع آن «امور» است؛ و دیگری [[فرمان]] و [[دستور]]، که جمع آن «[[اوامر]]» است<ref>مفردات ألفاظ القرآن، ص۱۸۵.</ref>. برخی از [[اهل]] لغت، اصل در معنای «[[أمر]]» را [[طلب]] و [[تکلیف]] از سوی مافوق دانسته‌اند و معنای دیگر را نتیجه اولی برشمرده‌اند<ref>التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۱، ص۱۴۵.</ref>. در [[آیه شریفه]] نیز {{متن قرآن\|أَمْر}} به معنای فرمان و دستور، با [[حفظ]] [[مقام]] استعلای صاحب فرمان، به کار رفته؛ چنان که [[سیاق آیه]] نیز [[شاهد]] بر این مطلب است. «أمر»، در تعبیر دیگر، به معنای «[[عالم ملکوت]]» در مقابل [[عالم خلق]] است<ref>المیزان فی تفسیر القرآن (ط. جامعه مدرسین، ۱۲۱۷ ﻫ.ق)، ج۱۳، ص۱۹۷.</ref>. اگر «أمر» در این [[آیه]] به معنای مذکور باشد، مفهومی ظریف - شبیه به آنچه در [[آیه خلافت]] وجود دارد - از آن قابل [[استنباط]] است<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۴ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل]]، ج۴ ص ۲۰۲.</ref>.
	* به معنای [[طلب]] چیزی از غیر و [[تکلیف]] دیگری بر انجام کاری همراه با [[استعلاء]] است؛ هرچند این معنا بعداً توسعه یافت و بر مطلق درخواست مطلوب، تکویناً و تشریعاً از جانب [[مولی]] یا خود [[مأمور]] نیز به کار رفت<ref>التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۱، ص۱۴۳.</ref>. بنابراین، محور اصلی در معنای ماده «[[أمر]]»، [[تحمیل]] [[اراده]] مولای آمر بر مأموراست؛ تا آنچه را که مولی درخواست نموده، [[اجابت]] نماید. ماده امر در [[روابط]] غیر مولویّت به کار نمی‌رود<ref>المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱، ص۴۱۷.</ref>. با این توضیح روشن می‌گردد که [[امر و نهی]] [[ضد]] یکدیگرند و اگر اوّلی به معنای طلب آمرانه اتیان مأمورٌبه است، در [[نهی]]، طلب آمرانه ترک منهیٌّ‌عنه است<ref>التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۱۲، ص۲۶۵.</ref><ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۶ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل]]، ج۶ ص ۳۰۰.</ref>
			به معنای [[طلب]] چیزی از غیر و [[تکلیف]] دیگری بر انجام کاری همراه با [[استعلاء]] است؛ هرچند این معنا بعداً توسعه یافت و بر مطلق درخواست مطلوب، تکویناً و تشریعاً از جانب [[مولی]] یا خود [[مأمور]] نیز به کار رفت<ref>التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۱، ص۱۴۳.</ref>. بنابراین، محور اصلی در معنای ماده «[[أمر]]»، [[تحمیل]] [[اراده]] مولای آمر بر مأموراست؛ تا آنچه را که مولی درخواست نموده، [[اجابت]] نماید. ماده امر در [[روابط]] غیر مولویّت به کار نمی‌رود<ref>المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱، ص۴۱۷.</ref>. با این توضیح روشن می‌گردد که [[امر و نهی]] [[ضد]] یکدیگرند و اگر اوّلی به معنای طلب آمرانه اتیان مأمورٌبه است، در [[نهی]]، طلب آمرانه ترک منهیٌّ‌عنه است<ref>التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۱۲، ص۲۶۵.</ref>.<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۶ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل]]، ج۶ ص ۳۰۰.</ref>

	== معنای لغوی «امر» ==		== معنای لغوی «امر» ==
خط ۱۶:		خط ۱۷:
	# اغلب لغت‌شناسان ترجیحی بین دو معنای امر قائل نشده‌اند. ولی صاحب التحقیق، اصل در معنای آن را طلب عالی از دانی می‌داند و معانی دیگر از قبیل شأن را فرع بر آن بیان می‌دارد؛ ایشان [[معتقد]] است که شأن و حال و جریان امور هر چیز، متعلَّق [[تکلیف]] و مطلوب او بوده است<ref>التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۱، ص۱۴۳.</ref>.		# اغلب لغت‌شناسان ترجیحی بین دو معنای امر قائل نشده‌اند. ولی صاحب التحقیق، اصل در معنای آن را طلب عالی از دانی می‌داند و معانی دیگر از قبیل شأن را فرع بر آن بیان می‌دارد؛ ایشان [[معتقد]] است که شأن و حال و جریان امور هر چیز، متعلَّق [[تکلیف]] و مطلوب او بوده است<ref>التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۱، ص۱۴۳.</ref>.
	# مرحوم [[علامه طباطبایی]] نیز با تحلیلی دیگر، اصل در معنای «امر» را طلب عالی از دانی بیان می‌کند. ایشان همچنین معنای شأن را از لوازم این معنا می‌داند؛ به این ترتیب که: امر به معنای مصدری، یعنی [[فرمان]] دادن و در معنای اسم مصدر، یعنی حاصل امر آمر که به صورت حال و نظمی خاص، مطابق خواست آمر بر چیزی [[حکومت]] می‌کند. معنای اخیر در [[انسان]] به «حال» و «شأن» او تعبیر می‌شود. این معنا کم‌کم گسترش یافت و به حال و شأن و شرایط هر چیزی که امور او را اداره می‌کند اطلاق شد: مثلاً گفته می‌شود: {{عربی\|أمر المال إلی مالکه}}، یعنی وضعیت [[مال]] به مالکش باز می‌گردد و یا {{عربی\|أمر الإنسان إلی ربه}}، یعنی [[تدبیر]] و شأن انسان به نظر پروردگارش می‌باشد. چنان‌که [[خداوند]] می‌فرماید: {{متن قرآن\|وَأَمْرُهُ إِلَى اللَّهِ}}<ref>«و کارشان با خداوند است» سوره بقره، آیه ۲۷۵.</ref>، {{متن قرآن\|أَتَى أَمْرُ اللَّهِ فَلَا تَسْتَعْجِلُوهُ}}<ref>«فرمان (عذاب) خداوند در رسید، به شتاب آن را مخواهید» سوره نحل، آیه ۱.</ref><ref>المیزان فی تفسیر القرآن (ط. جامعه مدرسین، ۱۴۱۷ ﻫ.ق)، ج۸، ص۱۵۰.</ref>.		# مرحوم [[علامه طباطبایی]] نیز با تحلیلی دیگر، اصل در معنای «امر» را طلب عالی از دانی بیان می‌کند. ایشان همچنین معنای شأن را از لوازم این معنا می‌داند؛ به این ترتیب که: امر به معنای مصدری، یعنی [[فرمان]] دادن و در معنای اسم مصدر، یعنی حاصل امر آمر که به صورت حال و نظمی خاص، مطابق خواست آمر بر چیزی [[حکومت]] می‌کند. معنای اخیر در [[انسان]] به «حال» و «شأن» او تعبیر می‌شود. این معنا کم‌کم گسترش یافت و به حال و شأن و شرایط هر چیزی که امور او را اداره می‌کند اطلاق شد: مثلاً گفته می‌شود: {{عربی\|أمر المال إلی مالکه}}، یعنی وضعیت [[مال]] به مالکش باز می‌گردد و یا {{عربی\|أمر الإنسان إلی ربه}}، یعنی [[تدبیر]] و شأن انسان به نظر پروردگارش می‌باشد. چنان‌که [[خداوند]] می‌فرماید: {{متن قرآن\|وَأَمْرُهُ إِلَى اللَّهِ}}<ref>«و کارشان با خداوند است» سوره بقره، آیه ۲۷۵.</ref>، {{متن قرآن\|أَتَى أَمْرُ اللَّهِ فَلَا تَسْتَعْجِلُوهُ}}<ref>«فرمان (عذاب) خداوند در رسید، به شتاب آن را مخواهید» سوره نحل، آیه ۱.</ref><ref>المیزان فی تفسیر القرآن (ط. جامعه مدرسین، ۱۴۱۷ ﻫ.ق)، ج۸، ص۱۵۰.</ref>.
	# راغب برای این واژه، بنا بر مورد استفاده آن در [[قرآن]]، معنای [[ابداع]] را بیان می‌دارد و آن ایجاد چیزی بدون سابقه قبلی است. او آیاتی از قبیل این موارد را [[شاهد]] مثال می‌آورد<ref>مفردات ألفاظ القرآن (ط. دارالقلم الدار الشامیة، ۱۴۱۲ ﻫ.ق)، ص۸۸.</ref>: {{متن قرآن\|إِنَّمَا قَوْلُنَا لِشَيْءٍ إِذَا أَرَدْنَاهُ أَنْ نَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ}}<ref>«سخن ما برای (پدید آمدن) چیزی چون آن را اراده کنیم تنها این است که بدان می‌گوییم: باش! بی‌درنگ خواهد بود» سوره نحل، آیه ۴۰.</ref>. {{متن قرآن\|وَمَا أَمْرُنَا إِلَّا وَاحِدَةٌ كَلَمْحٍ بِالْبَصَرِ}}<ref>«و فرمان ما یک کلمه بیش نیست مانند یک چشم بر هم زدن» سوره قمر، آیه ۵۰.</ref>. از آنجا که در [[آیه]] مورد [[استدلال]] نیز همین معنا برای لغت «[[أمر]]» مورد نظر است، در اینجا توضیح مبسوط‌تر آن را به نقل از [[تفسیر المیزان]]<ref>المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱۷، ص۱۱۵ و ج۱۳، ص۱۹۸؛ همچنین برای مطالعه بیشتر، ر. ک: الانسان قبل الدنیا، مرحوم علامه طباطبائی.</ref> بیان می‌کنیم: «امر به معنای [[فرمان]]، گاه در قرآن برای [[دستورات]] [[دینی]] و یا عرفی به کار می‌رود؛ مانند: {{متن قرآن\|وَإِذْ قَالَ مُوسَى لِقَوْمِهِ إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَذْبَحُوا بَقَرَةً}}<ref>«و (یاد کنید) آنگاه را که موسی به قوم خود گفت: خداوند به شما فرمان می‌دهد که گاوی بکشید» سوره بقره، آیه ۶۷.</ref>. و گاه برای [[اوامر]] [[تکوینی]] استعمال می‌شود؛ مانند: {{متن قرآن\|إِنَّمَا أَمْرُهُ إِذَا أَرَادَ شَيْئًا أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ}}<ref>«فرمان او جز این نیست که چون چیزی را بخواهد بدو می‌گوید: باش! بی‌درنگ خواهد بود» سوره یس، آیه ۸۲.</ref>. از این [[آیه شریفه]]، دو مطلب درباره امرالهی روشن می‌شود: اول آنکه امر همان کلمه ایجاد [[حق]] است که موجودات را از عدم به عرصه هستی می‌آورد و وجود اشیاء بسته به آن است و همه موجودات تحت چنین امری باقی هستند: {{متن قرآن\|إِنَّمَا قَوْلُنَا لِشَيْءٍ إِذَا أَرَدْنَاهُ أَنْ نَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ}}<ref>«سخن ما برای (پدید آمدن) چیزی چون آن را اراده کنیم تنها این است که بدان می‌گوییم: باش! بی‌درنگ خواهد بود» سوره نحل، آیه ۴۰.</ref> همچنین: {{متن قرآن\|وَإِذَا قَضَى أَمْرًا فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ}}<ref>«و چون (انجام) کاری را بخواهد تنها می‌گوید: باش! بی‌درنگ خواهد بود» سوره بقره، آیه ۱۱۷.</ref>. مطلب دوم آنکه [[امتثال]] چنین [[امر تکوینی]]، خارج از [[قواعد]] عالم ماده است: چنان که فرمود: {{متن قرآن\|يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ}} و بلافاصله بعد از امرالهی با کلمه {{متن قرآن\|كُنْ}}، وجود شیء محقق می‌شود، که عبارت {{متن قرآن\|فَيَكُونُ}}در [[آیه]] اشاره به این مطلب دارد. چنان که در [[سوره قمر]] نیز پیرامون امر خود می‌فرماید: {{متن قرآن\|وَمَا أَمْرُنَا إِلَّا وَاحِدَةٌ كَلَمْحٍ بِالْبَصَرِ}}<ref>«و فرمان ما یک کلمه بیش نیست مانند یک چشم بر هم زدن» سوره قمر، آیه ۵۰.</ref> که بیانگر تجرد [[عالم امر]] و [[ظهور]] غیر تدریجی آن با کلمه امر تکوینی [[الهی]] است<ref>الصحاح: تاج اللغة و صحاح العربیة (ط. دارالعلم للملایین، بی‌تا)، ج۶، ص۲۵۳۳.</ref><ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۴ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل]]، ج۴ ص ۲۳۹.</ref>		# راغب برای این واژه، بنا بر مورد استفاده آن در [[قرآن]]، معنای [[ابداع]] را بیان می‌دارد و آن ایجاد چیزی بدون سابقه قبلی است. او آیاتی از قبیل این موارد را [[شاهد]] مثال می‌آورد<ref>مفردات ألفاظ القرآن (ط. دارالقلم الدار الشامیة، ۱۴۱۲ ﻫ.ق)، ص۸۸.</ref>: {{متن قرآن\|إِنَّمَا قَوْلُنَا لِشَيْءٍ إِذَا أَرَدْنَاهُ أَنْ نَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ}}<ref>«سخن ما برای (پدید آمدن) چیزی چون آن را اراده کنیم تنها این است که بدان می‌گوییم: باش! بی‌درنگ خواهد بود» سوره نحل، آیه ۴۰.</ref>. {{متن قرآن\|وَمَا أَمْرُنَا إِلَّا وَاحِدَةٌ كَلَمْحٍ بِالْبَصَرِ}}<ref>«و فرمان ما یک کلمه بیش نیست مانند یک چشم بر هم زدن» سوره قمر، آیه ۵۰.</ref>. از آنجا که در [[آیه]] مورد [[استدلال]] نیز همین معنا برای لغت «[[أمر]]» مورد نظر است، در اینجا توضیح مبسوط‌تر آن را به نقل از [[تفسیر المیزان]]<ref>المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱۷، ص۱۱۵ و ج۱۳، ص۱۹۸؛ همچنین برای مطالعه بیشتر، ر. ک: الانسان قبل الدنیا، مرحوم علامه طباطبائی.</ref> بیان می‌کنیم: «امر به معنای [[فرمان]]، گاه در قرآن برای [[دستورات]] [[دینی]] و یا عرفی به کار می‌رود؛ مانند: {{متن قرآن\|وَإِذْ قَالَ مُوسَى لِقَوْمِهِ إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَذْبَحُوا بَقَرَةً}}<ref>«و (یاد کنید) آنگاه را که موسی به قوم خود گفت: خداوند به شما فرمان می‌دهد که گاوی بکشید» سوره بقره، آیه ۶۷.</ref>. و گاه برای [[اوامر]] [[تکوینی]] استعمال می‌شود؛ مانند: {{متن قرآن\|إِنَّمَا أَمْرُهُ إِذَا أَرَادَ شَيْئًا أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ}}<ref>«فرمان او جز این نیست که چون چیزی را بخواهد بدو می‌گوید: باش! بی‌درنگ خواهد بود» سوره یس، آیه ۸۲.</ref>. از این [[آیه شریفه]]، دو مطلب درباره امرالهی روشن می‌شود: اول آنکه امر همان کلمه ایجاد [[حق]] است که موجودات را از عدم به عرصه هستی می‌آورد و وجود اشیاء بسته به آن است و همه موجودات تحت چنین امری باقی هستند: {{متن قرآن\|إِنَّمَا قَوْلُنَا لِشَيْءٍ إِذَا أَرَدْنَاهُ أَنْ نَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ}}<ref>«سخن ما برای (پدید آمدن) چیزی چون آن را اراده کنیم تنها این است که بدان می‌گوییم: باش! بی‌درنگ خواهد بود» سوره نحل، آیه ۴۰.</ref> همچنین: {{متن قرآن\|وَإِذَا قَضَى أَمْرًا فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ}}<ref>«و چون (انجام) کاری را بخواهد تنها می‌گوید: باش! بی‌درنگ خواهد بود» سوره بقره، آیه ۱۱۷.</ref>. مطلب دوم آنکه [[امتثال]] چنین [[امر تکوینی]]، خارج از [[قواعد]] عالم ماده است: چنان که فرمود: {{متن قرآن\|يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ}} و بلافاصله بعد از امرالهی با کلمه {{متن قرآن\|كُنْ}}، وجود شیء محقق می‌شود، که عبارت {{متن قرآن\|فَيَكُونُ}}در [[آیه]] اشاره به این مطلب دارد. چنان که در [[سوره قمر]] نیز پیرامون امر خود می‌فرماید: {{متن قرآن\|وَمَا أَمْرُنَا إِلَّا وَاحِدَةٌ كَلَمْحٍ بِالْبَصَرِ}}<ref>«و فرمان ما یک کلمه بیش نیست مانند یک چشم بر هم زدن» سوره قمر، آیه ۵۰.</ref> که بیانگر تجرد [[عالم امر]] و [[ظهور]] غیر تدریجی آن با کلمه امر تکوینی [[الهی]] است<ref>الصحاح: تاج اللغة و صحاح العربیة (ط. دارالعلم للملایین، بی‌تا)، ج۶، ص۲۵۳۳.</ref>.<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۴ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل]]، ج۴ ص ۲۳۹.</ref>

	== منابع ==		== منابع ==
خط ۲۷:		خط ۲۸:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده:~~امر~~]]		[[رده:اصطلاحات قرآنی]]

Wasity: جایگزینی متن - 'ه. ق.' به 'ﻫ.ق'

2023-07-30T10:16:44Z

جایگزینی متن - 'ه. ق.' به 'ﻫ.ق'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ ژوئیهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۳:۴۶
خط ۷:		خط ۷:

	== مقدمه ==		== مقدمه ==
	* این واژه به دو معنا به کار رفته است: یکی به معنای [[شأن]] و کار، که جمع آن «امور» است؛ و دیگری [[فرمان]] و [[دستور]]، که جمع آن «[[اوامر]]» است<ref>مفردات ألفاظ القرآن، ص۱۸۵.</ref>. برخی از [[اهل]] لغت، اصل در معنای «[[أمر]]» را [[طلب]] و [[تکلیف]] از سوی مافوق دانسته‌اند و معنای دیگر را نتیجه اولی برشمرده‌اند<ref>التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۱، ص۱۴۵.</ref>. در [[آیه شریفه]] نیز {{متن قرآن\|أَمْر}} به معنای فرمان و دستور، با [[حفظ]] [[مقام]] استعلای صاحب فرمان، به کار رفته؛ چنان که [[سیاق آیه]] نیز [[شاهد]] بر این مطلب است. «أمر»، در تعبیر دیگر، به معنای «[[عالم ملکوت]]» در مقابل [[عالم خلق]] است<ref>المیزان فی تفسیر القرآن (ط. جامعه مدرسین، ۱۲۱۷ ه. ق.)، ج۱۳، ص۱۹۷.</ref>. اگر «أمر» در این [[آیه]] به معنای مذکور باشد، مفهومی ظریف - شبیه به آنچه در [[آیه خلافت]] وجود دارد - از آن قابل [[استنباط]] است<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۴ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل]]، ج۴ ص ۲۰۲.</ref>		* این واژه به دو معنا به کار رفته است: یکی به معنای [[شأن]] و کار، که جمع آن «امور» است؛ و دیگری [[فرمان]] و [[دستور]]، که جمع آن «[[اوامر]]» است<ref>مفردات ألفاظ القرآن، ص۱۸۵.</ref>. برخی از [[اهل]] لغت، اصل در معنای «[[أمر]]» را [[طلب]] و [[تکلیف]] از سوی مافوق دانسته‌اند و معنای دیگر را نتیجه اولی برشمرده‌اند<ref>التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۱، ص۱۴۵.</ref>. در [[آیه شریفه]] نیز {{متن قرآن\|أَمْر}} به معنای فرمان و دستور، با [[حفظ]] [[مقام]] استعلای صاحب فرمان، به کار رفته؛ چنان که [[سیاق آیه]] نیز [[شاهد]] بر این مطلب است. «أمر»، در تعبیر دیگر، به معنای «[[عالم ملکوت]]» در مقابل [[عالم خلق]] است<ref>المیزان فی تفسیر القرآن (ط. جامعه مدرسین، ۱۲۱۷ ﻫ.ق)، ج۱۳، ص۱۹۷.</ref>. اگر «أمر» در این [[آیه]] به معنای مذکور باشد، مفهومی ظریف - شبیه به آنچه در [[آیه خلافت]] وجود دارد - از آن قابل [[استنباط]] است<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۴ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل]]، ج۴ ص ۲۰۲.</ref>
	* به معنای [[طلب]] چیزی از غیر و [[تکلیف]] دیگری بر انجام کاری همراه با [[استعلاء]] است؛ هرچند این معنا بعداً توسعه یافت و بر مطلق درخواست مطلوب، تکویناً و تشریعاً از جانب [[مولی]] یا خود [[مأمور]] نیز به کار رفت<ref>التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۱، ص۱۴۳.</ref>. بنابراین، محور اصلی در معنای ماده «[[أمر]]»، [[تحمیل]] [[اراده]] مولای آمر بر مأموراست؛ تا آنچه را که مولی درخواست نموده، [[اجابت]] نماید. ماده امر در [[روابط]] غیر مولویّت به کار نمی‌رود<ref>المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱، ص۴۱۷.</ref>. با این توضیح روشن می‌گردد که [[امر و نهی]] [[ضد]] یکدیگرند و اگر اوّلی به معنای طلب آمرانه اتیان مأمورٌبه است، در [[نهی]]، طلب آمرانه ترک منهیٌّ‌عنه است<ref>التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۱۲، ص۲۶۵.</ref><ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۶ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل]]، ج۶ ص ۳۰۰.</ref>		* به معنای [[طلب]] چیزی از غیر و [[تکلیف]] دیگری بر انجام کاری همراه با [[استعلاء]] است؛ هرچند این معنا بعداً توسعه یافت و بر مطلق درخواست مطلوب، تکویناً و تشریعاً از جانب [[مولی]] یا خود [[مأمور]] نیز به کار رفت<ref>التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۱، ص۱۴۳.</ref>. بنابراین، محور اصلی در معنای ماده «[[أمر]]»، [[تحمیل]] [[اراده]] مولای آمر بر مأموراست؛ تا آنچه را که مولی درخواست نموده، [[اجابت]] نماید. ماده امر در [[روابط]] غیر مولویّت به کار نمی‌رود<ref>المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱، ص۴۱۷.</ref>. با این توضیح روشن می‌گردد که [[امر و نهی]] [[ضد]] یکدیگرند و اگر اوّلی به معنای طلب آمرانه اتیان مأمورٌبه است، در [[نهی]]، طلب آمرانه ترک منهیٌّ‌عنه است<ref>التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۱۲، ص۲۶۵.</ref><ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۶ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل]]، ج۶ ص ۳۰۰.</ref>

	== معنای لغوی «امر» ==		== معنای لغوی «امر» ==
	واژه «[[أمر]]» در [[قرآن]] به دو معنا به کار رفته است؛ اولی [[طلب]] همراه با [[استعلاء]] است که مافوق اجرای [[دستوری]] را از مادون طلب می‌کند؛ در این صورت، جمع آن «[[اوامر]]» است<ref>التحقیق فی کلمات القرآن الکریم (ط. وزارت ارشاد، ۱۳۶۸ ه. ش.). ج۱، ص۱۴۳.</ref>. معنای دوم آن حال و [[شأن]] است و جمع آن در این صورت «امور» است؛ چنان که گفته می‌شود: {{عربی\|أمر فلان مستقیم، و أموره مستقیمة}}<ref>المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر (للرافعی) (مؤسسه دارالهجرة، ۱۴۱۴ ه. ق.)، ج۲، ص۲۱.</ref><ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۴ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل]]، ج۴ ص ۲۳۹.</ref>		واژه «[[أمر]]» در [[قرآن]] به دو معنا به کار رفته است؛ اولی [[طلب]] همراه با [[استعلاء]] است که مافوق اجرای [[دستوری]] را از مادون طلب می‌کند؛ در این صورت، جمع آن «[[اوامر]]» است<ref>التحقیق فی کلمات القرآن الکریم (ط. وزارت ارشاد، ۱۳۶۸ ه. ش.). ج۱، ص۱۴۳.</ref>. معنای دوم آن حال و [[شأن]] است و جمع آن در این صورت «امور» است؛ چنان که گفته می‌شود: {{عربی\|أمر فلان مستقیم، و أموره مستقیمة}}<ref>المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر (للرافعی) (مؤسسه دارالهجرة، ۱۴۱۴ ﻫ.ق)، ج۲، ص۲۱.</ref><ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۴ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل]]، ج۴ ص ۲۳۹.</ref>

	== نکاتی پیرامون واژه «امر» ==		== نکاتی پیرامون واژه «امر» ==
	# اغلب لغت‌شناسان ترجیحی بین دو معنای امر قائل نشده‌اند. ولی صاحب التحقیق، اصل در معنای آن را طلب عالی از دانی می‌داند و معانی دیگر از قبیل شأن را فرع بر آن بیان می‌دارد؛ ایشان [[معتقد]] است که شأن و حال و جریان امور هر چیز، متعلَّق [[تکلیف]] و مطلوب او بوده است<ref>التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۱، ص۱۴۳.</ref>.		# اغلب لغت‌شناسان ترجیحی بین دو معنای امر قائل نشده‌اند. ولی صاحب التحقیق، اصل در معنای آن را طلب عالی از دانی می‌داند و معانی دیگر از قبیل شأن را فرع بر آن بیان می‌دارد؛ ایشان [[معتقد]] است که شأن و حال و جریان امور هر چیز، متعلَّق [[تکلیف]] و مطلوب او بوده است<ref>التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۱، ص۱۴۳.</ref>.
	# مرحوم [[علامه طباطبایی]] نیز با تحلیلی دیگر، اصل در معنای «امر» را طلب عالی از دانی بیان می‌کند. ایشان همچنین معنای شأن را از لوازم این معنا می‌داند؛ به این ترتیب که: امر به معنای مصدری، یعنی [[فرمان]] دادن و در معنای اسم مصدر، یعنی حاصل امر آمر که به صورت حال و نظمی خاص، مطابق خواست آمر بر چیزی [[حکومت]] می‌کند. معنای اخیر در [[انسان]] به «حال» و «شأن» او تعبیر می‌شود. این معنا کم‌کم گسترش یافت و به حال و شأن و شرایط هر چیزی که امور او را اداره می‌کند اطلاق شد: مثلاً گفته می‌شود: {{عربی\|أمر المال إلی مالکه}}، یعنی وضعیت [[مال]] به مالکش باز می‌گردد و یا {{عربی\|أمر الإنسان إلی ربه}}، یعنی [[تدبیر]] و شأن انسان به نظر پروردگارش می‌باشد. چنان‌که [[خداوند]] می‌فرماید: {{متن قرآن\|وَأَمْرُهُ إِلَى اللَّهِ}}<ref>«و کارشان با خداوند است» سوره بقره، آیه ۲۷۵.</ref>، {{متن قرآن\|أَتَى أَمْرُ اللَّهِ فَلَا تَسْتَعْجِلُوهُ}}<ref>«فرمان (عذاب) خداوند در رسید، به شتاب آن را مخواهید» سوره نحل، آیه ۱.</ref><ref>المیزان فی تفسیر القرآن (ط. جامعه مدرسین، ۱۴۱۷ ه. ق.)، ج۸، ص۱۵۰.</ref>.		# مرحوم [[علامه طباطبایی]] نیز با تحلیلی دیگر، اصل در معنای «امر» را طلب عالی از دانی بیان می‌کند. ایشان همچنین معنای شأن را از لوازم این معنا می‌داند؛ به این ترتیب که: امر به معنای مصدری، یعنی [[فرمان]] دادن و در معنای اسم مصدر، یعنی حاصل امر آمر که به صورت حال و نظمی خاص، مطابق خواست آمر بر چیزی [[حکومت]] می‌کند. معنای اخیر در [[انسان]] به «حال» و «شأن» او تعبیر می‌شود. این معنا کم‌کم گسترش یافت و به حال و شأن و شرایط هر چیزی که امور او را اداره می‌کند اطلاق شد: مثلاً گفته می‌شود: {{عربی\|أمر المال إلی مالکه}}، یعنی وضعیت [[مال]] به مالکش باز می‌گردد و یا {{عربی\|أمر الإنسان إلی ربه}}، یعنی [[تدبیر]] و شأن انسان به نظر پروردگارش می‌باشد. چنان‌که [[خداوند]] می‌فرماید: {{متن قرآن\|وَأَمْرُهُ إِلَى اللَّهِ}}<ref>«و کارشان با خداوند است» سوره بقره، آیه ۲۷۵.</ref>، {{متن قرآن\|أَتَى أَمْرُ اللَّهِ فَلَا تَسْتَعْجِلُوهُ}}<ref>«فرمان (عذاب) خداوند در رسید، به شتاب آن را مخواهید» سوره نحل، آیه ۱.</ref><ref>المیزان فی تفسیر القرآن (ط. جامعه مدرسین، ۱۴۱۷ ﻫ.ق)، ج۸، ص۱۵۰.</ref>.
	# راغب برای این واژه، بنا بر مورد استفاده آن در [[قرآن]]، معنای [[ابداع]] را بیان می‌دارد و آن ایجاد چیزی بدون سابقه قبلی است. او آیاتی از قبیل این موارد را [[شاهد]] مثال می‌آورد<ref>مفردات ألفاظ القرآن (ط. دارالقلم الدار الشامیة، ۱۴۱۲ ه. ق.)، ص۸۸.</ref>: {{متن قرآن\|إِنَّمَا قَوْلُنَا لِشَيْءٍ إِذَا أَرَدْنَاهُ أَنْ نَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ}}<ref>«سخن ما برای (پدید آمدن) چیزی چون آن را اراده کنیم تنها این است که بدان می‌گوییم: باش! بی‌درنگ خواهد بود» سوره نحل، آیه ۴۰.</ref>. {{متن قرآن\|وَمَا أَمْرُنَا إِلَّا وَاحِدَةٌ كَلَمْحٍ بِالْبَصَرِ}}<ref>«و فرمان ما یک کلمه بیش نیست مانند یک چشم بر هم زدن» سوره قمر، آیه ۵۰.</ref>. از آنجا که در [[آیه]] مورد [[استدلال]] نیز همین معنا برای لغت «[[أمر]]» مورد نظر است، در اینجا توضیح مبسوط‌تر آن را به نقل از [[تفسیر المیزان]]<ref>المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱۷، ص۱۱۵ و ج۱۳، ص۱۹۸؛ همچنین برای مطالعه بیشتر، ر. ک: الانسان قبل الدنیا، مرحوم علامه طباطبائی.</ref> بیان می‌کنیم: «امر به معنای [[فرمان]]، گاه در قرآن برای [[دستورات]] [[دینی]] و یا عرفی به کار می‌رود؛ مانند: {{متن قرآن\|وَإِذْ قَالَ مُوسَى لِقَوْمِهِ إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَذْبَحُوا بَقَرَةً}}<ref>«و (یاد کنید) آنگاه را که موسی به قوم خود گفت: خداوند به شما فرمان می‌دهد که گاوی بکشید» سوره بقره، آیه ۶۷.</ref>. و گاه برای [[اوامر]] [[تکوینی]] استعمال می‌شود؛ مانند: {{متن قرآن\|إِنَّمَا أَمْرُهُ إِذَا أَرَادَ شَيْئًا أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ}}<ref>«فرمان او جز این نیست که چون چیزی را بخواهد بدو می‌گوید: باش! بی‌درنگ خواهد بود» سوره یس، آیه ۸۲.</ref>. از این [[آیه شریفه]]، دو مطلب درباره امرالهی روشن می‌شود: اول آنکه امر همان کلمه ایجاد [[حق]] است که موجودات را از عدم به عرصه هستی می‌آورد و وجود اشیاء بسته به آن است و همه موجودات تحت چنین امری باقی هستند: {{متن قرآن\|إِنَّمَا قَوْلُنَا لِشَيْءٍ إِذَا أَرَدْنَاهُ أَنْ نَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ}}<ref>«سخن ما برای (پدید آمدن) چیزی چون آن را اراده کنیم تنها این است که بدان می‌گوییم: باش! بی‌درنگ خواهد بود» سوره نحل، آیه ۴۰.</ref> همچنین: {{متن قرآن\|وَإِذَا قَضَى أَمْرًا فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ}}<ref>«و چون (انجام) کاری را بخواهد تنها می‌گوید: باش! بی‌درنگ خواهد بود» سوره بقره، آیه ۱۱۷.</ref>. مطلب دوم آنکه [[امتثال]] چنین [[امر تکوینی]]، خارج از [[قواعد]] عالم ماده است: چنان که فرمود: {{متن قرآن\|يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ}} و بلافاصله بعد از امرالهی با کلمه {{متن قرآن\|كُنْ}}، وجود شیء محقق می‌شود، که عبارت {{متن قرآن\|فَيَكُونُ}}در [[آیه]] اشاره به این مطلب دارد. چنان که در [[سوره قمر]] نیز پیرامون امر خود می‌فرماید: {{متن قرآن\|وَمَا أَمْرُنَا إِلَّا وَاحِدَةٌ كَلَمْحٍ بِالْبَصَرِ}}<ref>«و فرمان ما یک کلمه بیش نیست مانند یک چشم بر هم زدن» سوره قمر، آیه ۵۰.</ref> که بیانگر تجرد [[عالم امر]] و [[ظهور]] غیر تدریجی آن با کلمه امر تکوینی [[الهی]] است<ref>الصحاح: تاج اللغة و صحاح العربیة (ط. دارالعلم للملایین، بی‌تا)، ج۶، ص۲۵۳۳.</ref><ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۴ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل]]، ج۴ ص ۲۳۹.</ref>		# راغب برای این واژه، بنا بر مورد استفاده آن در [[قرآن]]، معنای [[ابداع]] را بیان می‌دارد و آن ایجاد چیزی بدون سابقه قبلی است. او آیاتی از قبیل این موارد را [[شاهد]] مثال می‌آورد<ref>مفردات ألفاظ القرآن (ط. دارالقلم الدار الشامیة، ۱۴۱۲ ﻫ.ق)، ص۸۸.</ref>: {{متن قرآن\|إِنَّمَا قَوْلُنَا لِشَيْءٍ إِذَا أَرَدْنَاهُ أَنْ نَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ}}<ref>«سخن ما برای (پدید آمدن) چیزی چون آن را اراده کنیم تنها این است که بدان می‌گوییم: باش! بی‌درنگ خواهد بود» سوره نحل، آیه ۴۰.</ref>. {{متن قرآن\|وَمَا أَمْرُنَا إِلَّا وَاحِدَةٌ كَلَمْحٍ بِالْبَصَرِ}}<ref>«و فرمان ما یک کلمه بیش نیست مانند یک چشم بر هم زدن» سوره قمر، آیه ۵۰.</ref>. از آنجا که در [[آیه]] مورد [[استدلال]] نیز همین معنا برای لغت «[[أمر]]» مورد نظر است، در اینجا توضیح مبسوط‌تر آن را به نقل از [[تفسیر المیزان]]<ref>المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱۷، ص۱۱۵ و ج۱۳، ص۱۹۸؛ همچنین برای مطالعه بیشتر، ر. ک: الانسان قبل الدنیا، مرحوم علامه طباطبائی.</ref> بیان می‌کنیم: «امر به معنای [[فرمان]]، گاه در قرآن برای [[دستورات]] [[دینی]] و یا عرفی به کار می‌رود؛ مانند: {{متن قرآن\|وَإِذْ قَالَ مُوسَى لِقَوْمِهِ إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَذْبَحُوا بَقَرَةً}}<ref>«و (یاد کنید) آنگاه را که موسی به قوم خود گفت: خداوند به شما فرمان می‌دهد که گاوی بکشید» سوره بقره، آیه ۶۷.</ref>. و گاه برای [[اوامر]] [[تکوینی]] استعمال می‌شود؛ مانند: {{متن قرآن\|إِنَّمَا أَمْرُهُ إِذَا أَرَادَ شَيْئًا أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ}}<ref>«فرمان او جز این نیست که چون چیزی را بخواهد بدو می‌گوید: باش! بی‌درنگ خواهد بود» سوره یس، آیه ۸۲.</ref>. از این [[آیه شریفه]]، دو مطلب درباره امرالهی روشن می‌شود: اول آنکه امر همان کلمه ایجاد [[حق]] است که موجودات را از عدم به عرصه هستی می‌آورد و وجود اشیاء بسته به آن است و همه موجودات تحت چنین امری باقی هستند: {{متن قرآن\|إِنَّمَا قَوْلُنَا لِشَيْءٍ إِذَا أَرَدْنَاهُ أَنْ نَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ}}<ref>«سخن ما برای (پدید آمدن) چیزی چون آن را اراده کنیم تنها این است که بدان می‌گوییم: باش! بی‌درنگ خواهد بود» سوره نحل، آیه ۴۰.</ref> همچنین: {{متن قرآن\|وَإِذَا قَضَى أَمْرًا فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ}}<ref>«و چون (انجام) کاری را بخواهد تنها می‌گوید: باش! بی‌درنگ خواهد بود» سوره بقره، آیه ۱۱۷.</ref>. مطلب دوم آنکه [[امتثال]] چنین [[امر تکوینی]]، خارج از [[قواعد]] عالم ماده است: چنان که فرمود: {{متن قرآن\|يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ}} و بلافاصله بعد از امرالهی با کلمه {{متن قرآن\|كُنْ}}، وجود شیء محقق می‌شود، که عبارت {{متن قرآن\|فَيَكُونُ}}در [[آیه]] اشاره به این مطلب دارد. چنان که در [[سوره قمر]] نیز پیرامون امر خود می‌فرماید: {{متن قرآن\|وَمَا أَمْرُنَا إِلَّا وَاحِدَةٌ كَلَمْحٍ بِالْبَصَرِ}}<ref>«و فرمان ما یک کلمه بیش نیست مانند یک چشم بر هم زدن» سوره قمر، آیه ۵۰.</ref> که بیانگر تجرد [[عالم امر]] و [[ظهور]] غیر تدریجی آن با کلمه امر تکوینی [[الهی]] است<ref>الصحاح: تاج اللغة و صحاح العربیة (ط. دارالعلم للملایین، بی‌تا)، ج۶، ص۲۵۳۳.</ref><ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۴ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل]]، ج۴ ص ۲۳۹.</ref>

	== منابع ==		== منابع ==

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

2022-08-24T14:55:41Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۴ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۱۸:۲۵
خط ۶:		خط ۶:
	}}		}}

	==مقدمه==		== مقدمه ==
	*این واژه به دو معنا به کار رفته است: یکی به معنای [[شأن]] و کار، که جمع آن «امور» است؛ و دیگری [[فرمان]] و [[دستور]]، که جمع آن «[[اوامر]]» است<ref>مفردات ألفاظ القرآن، ص۱۸۵.</ref>. برخی از [[اهل]] لغت، اصل در معنای «[[أمر]]» را [[طلب]] و [[تکلیف]] از سوی مافوق دانسته‌اند و معنای دیگر را نتیجه اولی برشمرده‌اند<ref>التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۱، ص۱۴۵.</ref>. در [[آیه شریفه]] نیز {{متن قرآن\|أَمْر}} به معنای فرمان و دستور، با [[حفظ]] [[مقام]] استعلای صاحب فرمان، به کار رفته؛ چنان که [[سیاق آیه]] نیز [[شاهد]] بر این مطلب است. «أمر»، در تعبیر دیگر، به معنای «[[عالم ملکوت]]» در مقابل [[عالم خلق]] است<ref>المیزان فی تفسیر القرآن (ط. جامعه مدرسین، ۱۲۱۷ ه.ق.)، ج۱۳، ص۱۹۷.</ref>. اگر «أمر» در این [[آیه]] به معنای مذکور باشد، مفهومی ظریف - شبیه به آنچه در [[آیه خلافت]] وجود دارد - از آن قابل [[استنباط]] است<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۴ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل]]، ج۴ ص ۲۰۲.</ref>		* این واژه به دو معنا به کار رفته است: یکی به معنای [[شأن]] و کار، که جمع آن «امور» است؛ و دیگری [[فرمان]] و [[دستور]]، که جمع آن «[[اوامر]]» است<ref>مفردات ألفاظ القرآن، ص۱۸۵.</ref>. برخی از [[اهل]] لغت، اصل در معنای «[[أمر]]» را [[طلب]] و [[تکلیف]] از سوی مافوق دانسته‌اند و معنای دیگر را نتیجه اولی برشمرده‌اند<ref>التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۱، ص۱۴۵.</ref>. در [[آیه شریفه]] نیز {{متن قرآن\|أَمْر}} به معنای فرمان و دستور، با [[حفظ]] [[مقام]] استعلای صاحب فرمان، به کار رفته؛ چنان که [[سیاق آیه]] نیز [[شاهد]] بر این مطلب است. «أمر»، در تعبیر دیگر، به معنای «[[عالم ملکوت]]» در مقابل [[عالم خلق]] است<ref>المیزان فی تفسیر القرآن (ط. جامعه مدرسین، ۱۲۱۷ ه. ق.)، ج۱۳، ص۱۹۷.</ref>. اگر «أمر» در این [[آیه]] به معنای مذکور باشد، مفهومی ظریف - شبیه به آنچه در [[آیه خلافت]] وجود دارد - از آن قابل [[استنباط]] است<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۴ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل]]، ج۴ ص ۲۰۲.</ref>
			* به معنای [[طلب]] چیزی از غیر و [[تکلیف]] دیگری بر انجام کاری همراه با [[استعلاء]] است؛ هرچند این معنا بعداً توسعه یافت و بر مطلق درخواست مطلوب، تکویناً و تشریعاً از جانب [[مولی]] یا خود [[مأمور]] نیز به کار رفت<ref>التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۱، ص۱۴۳.</ref>. بنابراین، محور اصلی در معنای ماده «[[أمر]]»، [[تحمیل]] [[اراده]] مولای آمر بر مأموراست؛ تا آنچه را که مولی درخواست نموده، [[اجابت]] نماید. ماده امر در [[روابط]] غیر مولویّت به کار نمی‌رود<ref>المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱، ص۴۱۷.</ref>. با این توضیح روشن می‌گردد که [[امر و نهی]] [[ضد]] یکدیگرند و اگر اوّلی به معنای طلب آمرانه اتیان مأمورٌبه است، در [[نهی]]، طلب آمرانه ترک منهیٌّ‌عنه است<ref>التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۱۲، ص۲۶۵.</ref><ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۶ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل]]، ج۶ ص ۳۰۰.</ref>

	*به معنای [[~~طلب~~]] ~~چیزی از غیر و~~ [[~~تکلیف~~]] ~~دیگری بر انجام کاری~~ همراه با [[استعلاء]] ~~است؛ هرچند این معنا بعداً توسعه یافت و بر مطلق درخواست مطلوب، تکویناً و تشریعاً از جانب~~ [[~~مولی~~]] ~~یا خود~~ [[~~مأمور~~]] ~~نیز به کار رفت~~<ref>التحقیق فی کلمات القرآن ~~الکریم،~~ ج۱، ص۱۴۳.</ref>. ~~بنابراین، محور اصلی در~~ معنای ~~ماده «~~[[~~أمر~~]]~~»، [[تحمیل]] [[اراده]] مولای آمر بر مأموراست؛ تا آنچه را~~ که ~~مولی درخواست نموده، [[اجابت]] نماید. ماده امر در [[روابط]] غیر مولویّت به کار نمی‌رود~~<ref>~~المیزان~~ فی ~~تفسیر القرآن، ج۱، ص۴۱۷~~.~~</ref>~~. با این توضیح روشن می‌گردد که [[امر و نهی]] [[ضد]] یکدیگرند و اگر اوّلی به معنای طلب آمرانه اتیان مأمورٌبه است، در [[نهی]]، ~~طلب آمرانه ترک منهیٌّ‌عنه است<ref>التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۱۲، ص۲۶۵~~.</ref><ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۶ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل]]، ج۶ ص ~~۳۰۰~~.</ref>		== معنای لغوی «امر» ==
			واژه «[[أمر]]» در [[قرآن]] به دو معنا به کار رفته است؛ اولی [[طلب]] همراه با [[استعلاء]] است که مافوق اجرای [[دستوری]] را از مادون طلب می‌کند؛ در این صورت، جمع آن «[[اوامر]]» است<ref>التحقیق فی کلمات القرآن الکریم (ط. وزارت ارشاد، ۱۳۶۸ ه. ش.). ج۱، ص۱۴۳.</ref>. معنای دوم آن حال و [[شأن]] است و جمع آن در این صورت «امور» است؛ چنان که گفته می‌شود: {{عربی\|أمر فلان مستقیم، و أموره مستقیمة}}<ref>المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر (للرافعی) (مؤسسه دارالهجرة، ۱۴۱۴ ه. ق.)، ج۲، ص۲۱.</ref><ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۴ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل]]، ج۴ ص ۲۳۹.</ref>

	~~==معنای لغوی «امر»==~~		== نکاتی پیرامون واژه «امر» ==
	واژه «[[أمر]]» در [[قرآن]] به دو معنا به کار رفته است؛ اولی [[طلب]] همراه با [[استعلاء]] است که مافوق اجرای [[دستوری]] را از مادون طلب می‌کند؛ در این صورت، جمع آن «[[اوامر]]» است<ref>التحقیق فی کلمات القرآن الکریم (ط. وزارت ارشاد، ۱۳۶۸ ه.ش.). ج۱، ص۱۴۳.</ref>. معنای دوم آن حال و [[شأن]] است و جمع آن در این صورت «امور» است؛ چنان که گفته می‌شود: {{عربی\|أمر فلان مستقیم، و أموره مستقیمة}}<ref>المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر (للرافعی) (مؤسسه دارالهجرة، ۱۴۱۴ ه.ق.)، ج۲، ص۲۱.</ref><ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۴ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل]]، ج۴ ص ۲۳۹.</ref>		# اغلب لغت‌شناسان ترجیحی بین دو معنای امر قائل نشده‌اند. ولی صاحب التحقیق، اصل در معنای آن را طلب عالی از دانی می‌داند و معانی دیگر از قبیل شأن را فرع بر آن بیان می‌دارد؛ ایشان [[معتقد]] است که شأن و حال و جریان امور هر چیز، متعلَّق [[تکلیف]] و مطلوب او بوده است<ref>التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۱، ص۱۴۳.</ref>.
			# مرحوم [[علامه طباطبایی]] نیز با تحلیلی دیگر، اصل در معنای «امر» را طلب عالی از دانی بیان می‌کند. ایشان همچنین معنای شأن را از لوازم این معنا می‌داند؛ به این ترتیب که: امر به معنای مصدری، یعنی [[فرمان]] دادن و در معنای اسم مصدر، یعنی حاصل امر آمر که به صورت حال و نظمی خاص، مطابق خواست آمر بر چیزی [[حکومت]] می‌کند. معنای اخیر در [[انسان]] به «حال» و «شأن» او تعبیر می‌شود. این معنا کم‌کم گسترش یافت و به حال و شأن و شرایط هر چیزی که امور او را اداره می‌کند اطلاق شد: مثلاً گفته می‌شود: {{عربی\|أمر المال إلی مالکه}}، یعنی وضعیت [[مال]] به مالکش باز می‌گردد و یا {{عربی\|أمر الإنسان إلی ربه}}، یعنی [[تدبیر]] و شأن انسان به نظر پروردگارش می‌باشد. چنان‌که [[خداوند]] می‌فرماید: {{متن قرآن\|وَأَمْرُهُ إِلَى اللَّهِ}}<ref>«و کارشان با خداوند است» سوره بقره، آیه ۲۷۵.</ref>، {{متن قرآن\|أَتَى أَمْرُ اللَّهِ فَلَا تَسْتَعْجِلُوهُ}}<ref>«فرمان (عذاب) خداوند در رسید، به شتاب آن را مخواهید» سوره نحل، آیه ۱.</ref><ref>المیزان فی تفسیر القرآن (ط. جامعه مدرسین، ۱۴۱۷ ه. ق.)، ج۸، ص۱۵۰.</ref>.
	==نکاتی پیرامون واژه «امر»==		# راغب برای این واژه، بنا بر مورد استفاده آن در [[قرآن]]، معنای [[ابداع]] را بیان می‌دارد و آن ایجاد چیزی بدون سابقه قبلی است. او آیاتی از قبیل این موارد را [[شاهد]] مثال می‌آورد<ref>مفردات ألفاظ القرآن (ط. دارالقلم الدار الشامیة، ۱۴۱۲ ه. ق.)، ص۸۸.</ref>: {{متن قرآن\|إِنَّمَا قَوْلُنَا لِشَيْءٍ إِذَا أَرَدْنَاهُ أَنْ نَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ}}<ref>«سخن ما برای (پدید آمدن) چیزی چون آن را اراده کنیم تنها این است که بدان می‌گوییم: باش! بی‌درنگ خواهد بود» سوره نحل، آیه ۴۰.</ref>. {{متن قرآن\|وَمَا أَمْرُنَا إِلَّا وَاحِدَةٌ كَلَمْحٍ بِالْبَصَرِ}}<ref>«و فرمان ما یک کلمه بیش نیست مانند یک چشم بر هم زدن» سوره قمر، آیه ۵۰.</ref>. از آنجا که در [[آیه]] مورد [[استدلال]] نیز همین معنا برای لغت «[[أمر]]» مورد نظر است، در اینجا توضیح مبسوط‌تر آن را به نقل از [[تفسیر المیزان]]<ref>المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱۷، ص۱۱۵ و ج۱۳، ص۱۹۸؛ همچنین برای مطالعه بیشتر، ر. ک: الانسان قبل الدنیا، مرحوم علامه طباطبائی.</ref> بیان می‌کنیم: «امر به معنای [[فرمان]]، گاه در قرآن برای [[دستورات]] [[دینی]] و یا عرفی به کار می‌رود؛ مانند: {{متن قرآن\|وَإِذْ قَالَ مُوسَى لِقَوْمِهِ إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَذْبَحُوا بَقَرَةً}}<ref>«و (یاد کنید) آنگاه را که موسی به قوم خود گفت: خداوند به شما فرمان می‌دهد که گاوی بکشید» سوره بقره، آیه ۶۷.</ref>. و گاه برای [[اوامر]] [[تکوینی]] استعمال می‌شود؛ مانند: {{متن قرآن\|إِنَّمَا أَمْرُهُ إِذَا أَرَادَ شَيْئًا أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ}}<ref>«فرمان او جز این نیست که چون چیزی را بخواهد بدو می‌گوید: باش! بی‌درنگ خواهد بود» سوره یس، آیه ۸۲.</ref>. از این [[آیه شریفه]]، دو مطلب درباره امرالهی روشن می‌شود: اول آنکه امر همان کلمه ایجاد [[حق]] است که موجودات را از عدم به عرصه هستی می‌آورد و وجود اشیاء بسته به آن است و همه موجودات تحت چنین امری باقی هستند: {{متن قرآن\|إِنَّمَا قَوْلُنَا لِشَيْءٍ إِذَا أَرَدْنَاهُ أَنْ نَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ}}<ref>«سخن ما برای (پدید آمدن) چیزی چون آن را اراده کنیم تنها این است که بدان می‌گوییم: باش! بی‌درنگ خواهد بود» سوره نحل، آیه ۴۰.</ref> همچنین: {{متن قرآن\|وَإِذَا قَضَى أَمْرًا فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ}}<ref>«و چون (انجام) کاری را بخواهد تنها می‌گوید: باش! بی‌درنگ خواهد بود» سوره بقره، آیه ۱۱۷.</ref>. مطلب دوم آنکه [[امتثال]] چنین [[امر تکوینی]]، خارج از [[قواعد]] عالم ماده است: چنان که فرمود: {{متن قرآن\|يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ}} و بلافاصله بعد از امرالهی با کلمه {{متن قرآن\|كُنْ}}، وجود شیء محقق می‌شود، که عبارت {{متن قرآن\|فَيَكُونُ}}در [[آیه]] اشاره به این مطلب دارد. چنان که در [[سوره قمر]] نیز پیرامون امر خود می‌فرماید: {{متن قرآن\|وَمَا أَمْرُنَا إِلَّا وَاحِدَةٌ كَلَمْحٍ بِالْبَصَرِ}}<ref>«و فرمان ما یک کلمه بیش نیست مانند یک چشم بر هم زدن» سوره قمر، آیه ۵۰.</ref> که بیانگر تجرد [[عالم امر]] و [[ظهور]] غیر تدریجی آن با کلمه امر تکوینی [[الهی]] است<ref>الصحاح: تاج اللغة و صحاح العربیة (ط. دارالعلم للملایین، بی‌تا)، ج۶، ص۲۵۳۳.</ref><ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۴ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل]]، ج۴ ص ۲۳۹.</ref>
	#اغلب لغت‌شناسان ترجیحی بین دو معنای امر قائل نشده‌اند. ولی صاحب التحقیق، اصل در معنای آن را طلب عالی از دانی می‌داند و معانی دیگر از قبیل شأن را فرع بر آن بیان می‌دارد؛ ایشان [[معتقد]] است که شأن و حال و جریان امور هر چیز، متعلَّق [[تکلیف]] و مطلوب او بوده است<ref>التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۱، ص۱۴۳.</ref>.
	#مرحوم [[علامه طباطبایی]] نیز با تحلیلی دیگر، اصل در معنای «امر» را طلب عالی از دانی بیان می‌کند. ایشان همچنین معنای شأن را از لوازم این معنا می‌داند؛ به این ترتیب که: امر به معنای مصدری، یعنی [[فرمان]] دادن و در معنای اسم مصدر، یعنی حاصل امر آمر که به صورت حال و نظمی خاص، مطابق خواست آمر بر چیزی [[حکومت]] می‌کند. معنای اخیر در [[انسان]] به «حال» و «شأن» او تعبیر می‌شود. این معنا کم‌کم گسترش یافت و به حال و شأن و شرایط هر چیزی که امور او را اداره می‌کند اطلاق شد: مثلاً گفته می‌شود: {{عربی\|أمر المال إلی مالکه}}، یعنی وضعیت [[مال]] به مالکش باز می‌گردد و یا {{عربی\|أمر الإنسان إلی ربه}}، یعنی [[تدبیر]] و شأن انسان به نظر پروردگارش می‌باشد. چنان‌که [[خداوند]] می‌فرماید: {{متن قرآن\|وَأَمْرُهُ إِلَى اللَّهِ}}<ref>«و کارشان با خداوند است» سوره بقره، آیه ۲۷۵.</ref>، {{متن قرآن\|أَتَى أَمْرُ اللَّهِ فَلَا تَسْتَعْجِلُوهُ}}<ref>«فرمان (عذاب) خداوند در رسید، به شتاب آن را مخواهید» سوره نحل، آیه ۱.</ref><ref>المیزان فی تفسیر القرآن (ط. جامعه مدرسین، ۱۴۱۷ ه.ق.)، ج۸، ص۱۵۰.</ref>.
	#راغب برای این واژه، بنا بر مورد استفاده آن در [[قرآن]]، معنای [[ابداع]] را بیان می‌دارد و آن ایجاد چیزی بدون سابقه قبلی است. او آیاتی از قبیل این موارد را [[شاهد]] مثال می‌آورد<ref>مفردات ألفاظ القرآن (ط. دارالقلم الدار الشامیة، ۱۴۱۲ ه.ق.)، ص۸۸.</ref>: {{متن قرآن\|إِنَّمَا قَوْلُنَا لِشَيْءٍ إِذَا أَرَدْنَاهُ أَنْ نَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ}}<ref>«سخن ما برای (پدید آمدن) چیزی چون آن را اراده کنیم تنها این است که بدان می‌گوییم: باش! بی‌درنگ خواهد بود» سوره نحل، آیه ۴۰.</ref>. {{متن قرآن\|وَمَا أَمْرُنَا إِلَّا وَاحِدَةٌ كَلَمْحٍ بِالْبَصَرِ}}<ref>«و فرمان ما یک کلمه بیش نیست مانند یک چشم بر هم زدن» سوره قمر، آیه ۵۰.</ref>. از آنجا که در [[آیه]] مورد [[استدلال]] نیز همین معنا برای لغت «[[أمر]]» مورد نظر است، در اینجا توضیح مبسوط‌تر آن را به نقل از [[تفسیر المیزان]]<ref>المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱۷، ص۱۱۵ و ج۱۳، ص۱۹۸؛ همچنین برای مطالعه بیشتر، ر.ک: الانسان قبل الدنیا، مرحوم علامه طباطبائی.</ref> بیان می‌کنیم: «امر به معنای [[فرمان]]، گاه در قرآن برای [[دستورات]] [[دینی]] و یا عرفی به کار می‌رود؛ مانند: {{متن قرآن\|وَإِذْ قَالَ مُوسَى لِقَوْمِهِ إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَذْبَحُوا بَقَرَةً}}<ref>«و (یاد کنید) آنگاه را که موسی به قوم خود گفت: خداوند به شما فرمان می‌دهد که گاوی بکشید» سوره بقره، آیه ۶۷.</ref>. و گاه برای [[اوامر]] [[تکوینی]] استعمال می‌شود؛ مانند: {{متن قرآن\|إِنَّمَا أَمْرُهُ إِذَا أَرَادَ شَيْئًا أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ}}<ref>«فرمان او جز این نیست که چون چیزی را بخواهد بدو می‌گوید: باش! بی‌درنگ خواهد بود» سوره یس، آیه ۸۲.</ref>. از این [[آیه شریفه]]، دو مطلب درباره امرالهی روشن می‌شود: اول آنکه امر همان کلمه ایجاد [[حق]] است که موجودات را از عدم به عرصه هستی می‌آورد و وجود اشیاء بسته به آن است و همه موجودات تحت چنین امری باقی هستند: {{متن قرآن\|إِنَّمَا قَوْلُنَا لِشَيْءٍ إِذَا أَرَدْنَاهُ أَنْ نَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ}}<ref>«سخن ما برای (پدید آمدن) چیزی چون آن را اراده کنیم تنها این است که بدان می‌گوییم: باش! بی‌درنگ خواهد بود» سوره نحل، آیه ۴۰.</ref> همچنین: {{متن قرآن\|وَإِذَا قَضَى أَمْرًا فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ}}<ref>«و چون (انجام) کاری را بخواهد تنها می‌گوید: باش! بی‌درنگ خواهد بود» سوره بقره، آیه ۱۱۷.</ref>. مطلب دوم آنکه [[امتثال]] چنین [[امر تکوینی]]، خارج از [[قواعد]] عالم ماده است: چنان که فرمود: {{متن قرآن\|يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ}} و بلافاصله بعد از امرالهی با کلمه {{متن قرآن\|كُنْ}}، وجود شیء محقق می‌شود، که عبارت {{متن قرآن\|فَيَكُونُ}}در [[آیه]] اشاره به این مطلب دارد. چنان که در [[سوره قمر]] نیز پیرامون امر خود می‌فرماید: {{متن قرآن\|وَمَا أَمْرُنَا إِلَّا وَاحِدَةٌ كَلَمْحٍ بِالْبَصَرِ}}<ref>«و فرمان ما یک کلمه بیش نیست مانند یک چشم بر هم زدن» سوره قمر، آیه ۵۰.</ref> که بیانگر تجرد [[عالم امر]] و [[ظهور]] غیر تدریجی آن با کلمه امر تکوینی [[الهی]] است<ref>الصحاح: تاج اللغة و صحاح العربیة (ط. دارالعلم للملایین، بی‌تا)، ج۶، ص۲۵۳۳.</ref><ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۴ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل]]، ج۴ ص ۲۳۹.</ref>

	== منابع ==		== منابع ==

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵

2022-07-31T05:21:28Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۵۱
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{امامت}}~~
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط = امر		\| موضوع مرتبط = امر
خط ۳۰:		خط ۲۹:

	[[رده:امر]]		[[رده:امر]]
	~~[[رده:مدخل]]~~

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۲

2022-07-10T22:39:36Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۲

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۰۲:۰۹
خط ۱۰:		خط ۱۰:
	*این واژه به دو معنا به کار رفته است: یکی به معنای [[شأن]] و کار، که جمع آن «امور» است؛ و دیگری [[فرمان]] و [[دستور]]، که جمع آن «[[اوامر]]» است<ref>مفردات ألفاظ القرآن، ص۱۸۵.</ref>. برخی از [[اهل]] لغت، اصل در معنای «[[أمر]]» را [[طلب]] و [[تکلیف]] از سوی مافوق دانسته‌اند و معنای دیگر را نتیجه اولی برشمرده‌اند<ref>التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۱، ص۱۴۵.</ref>. در [[آیه شریفه]] نیز {{متن قرآن\|أَمْر}} به معنای فرمان و دستور، با [[حفظ]] [[مقام]] استعلای صاحب فرمان، به کار رفته؛ چنان که [[سیاق آیه]] نیز [[شاهد]] بر این مطلب است. «أمر»، در تعبیر دیگر، به معنای «[[عالم ملکوت]]» در مقابل [[عالم خلق]] است<ref>المیزان فی تفسیر القرآن (ط. جامعه مدرسین، ۱۲۱۷ ه.ق.)، ج۱۳، ص۱۹۷.</ref>. اگر «أمر» در این [[آیه]] به معنای مذکور باشد، مفهومی ظریف - شبیه به آنچه در [[آیه خلافت]] وجود دارد - از آن قابل [[استنباط]] است<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۴ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل]]، ج۴ ص ۲۰۲.</ref>		*این واژه به دو معنا به کار رفته است: یکی به معنای [[شأن]] و کار، که جمع آن «امور» است؛ و دیگری [[فرمان]] و [[دستور]]، که جمع آن «[[اوامر]]» است<ref>مفردات ألفاظ القرآن، ص۱۸۵.</ref>. برخی از [[اهل]] لغت، اصل در معنای «[[أمر]]» را [[طلب]] و [[تکلیف]] از سوی مافوق دانسته‌اند و معنای دیگر را نتیجه اولی برشمرده‌اند<ref>التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۱، ص۱۴۵.</ref>. در [[آیه شریفه]] نیز {{متن قرآن\|أَمْر}} به معنای فرمان و دستور، با [[حفظ]] [[مقام]] استعلای صاحب فرمان، به کار رفته؛ چنان که [[سیاق آیه]] نیز [[شاهد]] بر این مطلب است. «أمر»، در تعبیر دیگر، به معنای «[[عالم ملکوت]]» در مقابل [[عالم خلق]] است<ref>المیزان فی تفسیر القرآن (ط. جامعه مدرسین، ۱۲۱۷ ه.ق.)، ج۱۳، ص۱۹۷.</ref>. اگر «أمر» در این [[آیه]] به معنای مذکور باشد، مفهومی ظریف - شبیه به آنچه در [[آیه خلافت]] وجود دارد - از آن قابل [[استنباط]] است<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۴ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل]]، ج۴ ص ۲۰۲.</ref>

	*به معنای [[طلب]] چیزی از غیر و [[تکلیف]] دیگری بر انجام کاری همراه با [[استعلاء]] است؛ هرچند این معنا بعداً توسعه یافت و بر مطلق درخواست مطلوب، تکویناً و تشریعاً از جانب [[مولی]] یا خود [[مأمور]] نیز به کار رفت<ref>التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۱، ص۱۴۳.</ref>. بنابراین، محور اصلی در معنای ماده «[[أمر]]»، [[تحمیل]] [[اراده]] مولای آمر بر مأموراست؛ تا آنچه را که مولی درخواست نموده، [[اجابت]] نماید. ماده امر در [[روابط]] غیر مولویّت به کار نمی‌رود<ref>المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱، ص۴۱۷.</ref>. با این توضیح روشن می‌گردد که [[امر و نهی]] [[ضد]] یکدیگرند و اگر اوّلی به معنای طلب آمرانه اتیان مأمورٌبه است، در [[نهی]]، طلب آمرانه ترک منهیٌّ‌عنه است<ref>التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۱۲، ص۲۶۵.</ref>.<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۶ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل]]، ج۶ ص ۳۰۰.</ref>		*به معنای [[طلب]] چیزی از غیر و [[تکلیف]] دیگری بر انجام کاری همراه با [[استعلاء]] است؛ هرچند این معنا بعداً توسعه یافت و بر مطلق درخواست مطلوب، تکویناً و تشریعاً از جانب [[مولی]] یا خود [[مأمور]] نیز به کار رفت<ref>التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۱، ص۱۴۳.</ref>. بنابراین، محور اصلی در معنای ماده «[[أمر]]»، [[تحمیل]] [[اراده]] مولای آمر بر مأموراست؛ تا آنچه را که مولی درخواست نموده، [[اجابت]] نماید. ماده امر در [[روابط]] غیر مولویّت به کار نمی‌رود<ref>المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱، ص۴۱۷.</ref>. با این توضیح روشن می‌گردد که [[امر و نهی]] [[ضد]] یکدیگرند و اگر اوّلی به معنای طلب آمرانه اتیان مأمورٌبه است، در [[نهی]]، طلب آمرانه ترک منهیٌّ‌عنه است<ref>التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۱۲، ص۲۶۵.</ref><ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۶ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل]]، ج۶ ص ۳۰۰.</ref>

	==معنای لغوی «امر»==		==معنای لغوی «امر»==
	واژه «[[أمر]]» در [[قرآن]] به دو معنا به کار رفته است؛ اولی [[طلب]] همراه با [[استعلاء]] است که مافوق اجرای [[دستوری]] را از مادون طلب می‌کند؛ در این صورت، جمع آن «[[اوامر]]» است<ref>التحقیق فی کلمات القرآن الکریم (ط. وزارت ارشاد، ۱۳۶۸ ه.ش.). ج۱، ص۱۴۳.</ref>. معنای دوم آن حال و [[شأن]] است و جمع آن در این صورت «امور» است؛ چنان که گفته می‌شود: {{عربی\|أمر فلان مستقیم، و أموره مستقیمة}}<ref>المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر (للرافعی) (مؤسسه دارالهجرة، ۱۴۱۴ ه.ق.)، ج۲، ص۲۱.</ref>.<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۴ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل]]، ج۴ ص ۲۳۹.</ref>		واژه «[[أمر]]» در [[قرآن]] به دو معنا به کار رفته است؛ اولی [[طلب]] همراه با [[استعلاء]] است که مافوق اجرای [[دستوری]] را از مادون طلب می‌کند؛ در این صورت، جمع آن «[[اوامر]]» است<ref>التحقیق فی کلمات القرآن الکریم (ط. وزارت ارشاد، ۱۳۶۸ ه.ش.). ج۱، ص۱۴۳.</ref>. معنای دوم آن حال و [[شأن]] است و جمع آن در این صورت «امور» است؛ چنان که گفته می‌شود: {{عربی\|أمر فلان مستقیم، و أموره مستقیمة}}<ref>المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر (للرافعی) (مؤسسه دارالهجرة، ۱۴۱۴ ه.ق.)، ج۲، ص۲۱.</ref><ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۴ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل]]، ج۴ ص ۲۳۹.</ref>

	==نکاتی پیرامون واژه «امر»==		==نکاتی پیرامون واژه «امر»==
	#اغلب لغت‌شناسان ترجیحی بین دو معنای امر قائل نشده‌اند. ولی صاحب التحقیق، اصل در معنای آن را طلب عالی از دانی می‌داند و معانی دیگر از قبیل شأن را فرع بر آن بیان می‌دارد؛ ایشان [[معتقد]] است که شأن و حال و جریان امور هر چیز، متعلَّق [[تکلیف]] و مطلوب او بوده است<ref>التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۱، ص۱۴۳.</ref>.		#اغلب لغت‌شناسان ترجیحی بین دو معنای امر قائل نشده‌اند. ولی صاحب التحقیق، اصل در معنای آن را طلب عالی از دانی می‌داند و معانی دیگر از قبیل شأن را فرع بر آن بیان می‌دارد؛ ایشان [[معتقد]] است که شأن و حال و جریان امور هر چیز، متعلَّق [[تکلیف]] و مطلوب او بوده است<ref>التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۱، ص۱۴۳.</ref>.
	#مرحوم [[علامه طباطبایی]] نیز با تحلیلی دیگر، اصل در معنای «امر» را طلب عالی از دانی بیان می‌کند. ایشان همچنین معنای شأن را از لوازم این معنا می‌داند؛ به این ترتیب که: امر به معنای مصدری، یعنی [[فرمان]] دادن و در معنای اسم مصدر، یعنی حاصل امر آمر که به صورت حال و نظمی خاص، مطابق خواست آمر بر چیزی [[حکومت]] می‌کند. معنای اخیر در [[انسان]] به «حال» و «شأن» او تعبیر می‌شود. این معنا کم‌کم گسترش یافت و به حال و شأن و شرایط هر چیزی که امور او را اداره می‌کند اطلاق شد: مثلاً گفته می‌شود: {{عربی\|أمر المال إلی مالکه}}، یعنی وضعیت [[مال]] به مالکش باز می‌گردد و یا {{عربی\|أمر الإنسان إلی ربه}}، یعنی [[تدبیر]] و شأن انسان به نظر پروردگارش می‌باشد. چنان‌که [[خداوند]] می‌فرماید: {{متن قرآن\|وَأَمْرُهُ إِلَى اللَّهِ}}<ref>«و کارشان با خداوند است» سوره بقره، آیه ۲۷۵.</ref>، {{متن قرآن\|أَتَى أَمْرُ اللَّهِ فَلَا تَسْتَعْجِلُوهُ}}<ref>«فرمان (عذاب) خداوند در رسید، به شتاب آن را مخواهید» سوره نحل، آیه ۱.</ref><ref>المیزان فی تفسیر القرآن (ط. جامعه مدرسین، ۱۴۱۷ ه.ق.)، ج۸، ص۱۵۰.</ref>.		#مرحوم [[علامه طباطبایی]] نیز با تحلیلی دیگر، اصل در معنای «امر» را طلب عالی از دانی بیان می‌کند. ایشان همچنین معنای شأن را از لوازم این معنا می‌داند؛ به این ترتیب که: امر به معنای مصدری، یعنی [[فرمان]] دادن و در معنای اسم مصدر، یعنی حاصل امر آمر که به صورت حال و نظمی خاص، مطابق خواست آمر بر چیزی [[حکومت]] می‌کند. معنای اخیر در [[انسان]] به «حال» و «شأن» او تعبیر می‌شود. این معنا کم‌کم گسترش یافت و به حال و شأن و شرایط هر چیزی که امور او را اداره می‌کند اطلاق شد: مثلاً گفته می‌شود: {{عربی\|أمر المال إلی مالکه}}، یعنی وضعیت [[مال]] به مالکش باز می‌گردد و یا {{عربی\|أمر الإنسان إلی ربه}}، یعنی [[تدبیر]] و شأن انسان به نظر پروردگارش می‌باشد. چنان‌که [[خداوند]] می‌فرماید: {{متن قرآن\|وَأَمْرُهُ إِلَى اللَّهِ}}<ref>«و کارشان با خداوند است» سوره بقره، آیه ۲۷۵.</ref>، {{متن قرآن\|أَتَى أَمْرُ اللَّهِ فَلَا تَسْتَعْجِلُوهُ}}<ref>«فرمان (عذاب) خداوند در رسید، به شتاب آن را مخواهید» سوره نحل، آیه ۱.</ref><ref>المیزان فی تفسیر القرآن (ط. جامعه مدرسین، ۱۴۱۷ ه.ق.)، ج۸، ص۱۵۰.</ref>.
	#راغب برای این واژه، بنا بر مورد استفاده آن در [[قرآن]]، معنای [[ابداع]] را بیان می‌دارد و آن ایجاد چیزی بدون سابقه قبلی است. او آیاتی از قبیل این موارد را [[شاهد]] مثال می‌آورد<ref>مفردات ألفاظ القرآن (ط. دارالقلم الدار الشامیة، ۱۴۱۲ ه.ق.)، ص۸۸.</ref>: {{متن قرآن\|إِنَّمَا قَوْلُنَا لِشَيْءٍ إِذَا أَرَدْنَاهُ أَنْ نَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ}}<ref>«سخن ما برای (پدید آمدن) چیزی چون آن را اراده کنیم تنها این است که بدان می‌گوییم: باش! بی‌درنگ خواهد بود» سوره نحل، آیه ۴۰.</ref>. {{متن قرآن\|وَمَا أَمْرُنَا إِلَّا وَاحِدَةٌ كَلَمْحٍ بِالْبَصَرِ}}<ref>«و فرمان ما یک کلمه بیش نیست مانند یک چشم بر هم زدن» سوره قمر، آیه ۵۰.</ref>. از آنجا که در [[آیه]] مورد [[استدلال]] نیز همین معنا برای لغت «[[أمر]]» مورد نظر است، در اینجا توضیح مبسوط‌تر آن را به نقل از [[تفسیر المیزان]]<ref>المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱۷، ص۱۱۵ و ج۱۳، ص۱۹۸؛ همچنین برای مطالعه بیشتر، ر.ک: الانسان قبل الدنیا، مرحوم علامه طباطبائی.</ref> بیان می‌کنیم: «امر به معنای [[فرمان]]، گاه در قرآن برای [[دستورات]] [[دینی]] و یا عرفی به کار می‌رود؛ مانند: {{متن قرآن\|وَإِذْ قَالَ مُوسَى لِقَوْمِهِ إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَذْبَحُوا بَقَرَةً}}<ref>«و (یاد کنید) آنگاه را که موسی به قوم خود گفت: خداوند به شما فرمان می‌دهد که گاوی بکشید» سوره بقره، آیه ۶۷.</ref>. و گاه برای [[اوامر]] [[تکوینی]] استعمال می‌شود؛ مانند: {{متن قرآن\|إِنَّمَا أَمْرُهُ إِذَا أَرَادَ شَيْئًا أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ}}<ref>«فرمان او جز این نیست که چون چیزی را بخواهد بدو می‌گوید: باش! بی‌درنگ خواهد بود» سوره یس، آیه ۸۲.</ref>. از این [[آیه شریفه]]، دو مطلب درباره امرالهی روشن می‌شود: اول آنکه امر همان کلمه ایجاد [[حق]] است که موجودات را از عدم به عرصه هستی می‌آورد و وجود اشیاء بسته به آن است و همه موجودات تحت چنین امری باقی هستند: {{متن قرآن\|إِنَّمَا قَوْلُنَا لِشَيْءٍ إِذَا أَرَدْنَاهُ أَنْ نَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ}}<ref>«سخن ما برای (پدید آمدن) چیزی چون آن را اراده کنیم تنها این است که بدان می‌گوییم: باش! بی‌درنگ خواهد بود» سوره نحل، آیه ۴۰.</ref> همچنین: {{متن قرآن\|وَإِذَا قَضَى أَمْرًا فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ}}<ref>«و چون (انجام) کاری را بخواهد تنها می‌گوید: باش! بی‌درنگ خواهد بود» سوره بقره، آیه ۱۱۷.</ref>. مطلب دوم آنکه [[امتثال]] چنین [[امر تکوینی]]، خارج از [[قواعد]] عالم ماده است: چنان که فرمود: {{متن قرآن\|يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ}} و بلافاصله بعد از امرالهی با کلمه {{متن قرآن\|كُنْ}}، وجود شیء محقق می‌شود، که عبارت {{متن قرآن\|فَيَكُونُ}}در [[آیه]] اشاره به این مطلب دارد. چنان که در [[سوره قمر]] نیز پیرامون امر خود می‌فرماید: {{متن قرآن\|وَمَا أَمْرُنَا إِلَّا وَاحِدَةٌ كَلَمْحٍ بِالْبَصَرِ}}<ref>«و فرمان ما یک کلمه بیش نیست مانند یک چشم بر هم زدن» سوره قمر، آیه ۵۰.</ref> که بیانگر تجرد [[عالم امر]] و [[ظهور]] غیر تدریجی آن با کلمه امر تکوینی [[الهی]] است<ref>الصحاح: تاج اللغة و صحاح العربیة (ط. دارالعلم للملایین، بی‌تا)، ج۶، ص۲۵۳۳.</ref>.<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۴ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل]]، ج۴ ص ۲۳۹.</ref>		#راغب برای این واژه، بنا بر مورد استفاده آن در [[قرآن]]، معنای [[ابداع]] را بیان می‌دارد و آن ایجاد چیزی بدون سابقه قبلی است. او آیاتی از قبیل این موارد را [[شاهد]] مثال می‌آورد<ref>مفردات ألفاظ القرآن (ط. دارالقلم الدار الشامیة، ۱۴۱۲ ه.ق.)، ص۸۸.</ref>: {{متن قرآن\|إِنَّمَا قَوْلُنَا لِشَيْءٍ إِذَا أَرَدْنَاهُ أَنْ نَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ}}<ref>«سخن ما برای (پدید آمدن) چیزی چون آن را اراده کنیم تنها این است که بدان می‌گوییم: باش! بی‌درنگ خواهد بود» سوره نحل، آیه ۴۰.</ref>. {{متن قرآن\|وَمَا أَمْرُنَا إِلَّا وَاحِدَةٌ كَلَمْحٍ بِالْبَصَرِ}}<ref>«و فرمان ما یک کلمه بیش نیست مانند یک چشم بر هم زدن» سوره قمر، آیه ۵۰.</ref>. از آنجا که در [[آیه]] مورد [[استدلال]] نیز همین معنا برای لغت «[[أمر]]» مورد نظر است، در اینجا توضیح مبسوط‌تر آن را به نقل از [[تفسیر المیزان]]<ref>المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱۷، ص۱۱۵ و ج۱۳، ص۱۹۸؛ همچنین برای مطالعه بیشتر، ر.ک: الانسان قبل الدنیا، مرحوم علامه طباطبائی.</ref> بیان می‌کنیم: «امر به معنای [[فرمان]]، گاه در قرآن برای [[دستورات]] [[دینی]] و یا عرفی به کار می‌رود؛ مانند: {{متن قرآن\|وَإِذْ قَالَ مُوسَى لِقَوْمِهِ إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَذْبَحُوا بَقَرَةً}}<ref>«و (یاد کنید) آنگاه را که موسی به قوم خود گفت: خداوند به شما فرمان می‌دهد که گاوی بکشید» سوره بقره، آیه ۶۷.</ref>. و گاه برای [[اوامر]] [[تکوینی]] استعمال می‌شود؛ مانند: {{متن قرآن\|إِنَّمَا أَمْرُهُ إِذَا أَرَادَ شَيْئًا أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ}}<ref>«فرمان او جز این نیست که چون چیزی را بخواهد بدو می‌گوید: باش! بی‌درنگ خواهد بود» سوره یس، آیه ۸۲.</ref>. از این [[آیه شریفه]]، دو مطلب درباره امرالهی روشن می‌شود: اول آنکه امر همان کلمه ایجاد [[حق]] است که موجودات را از عدم به عرصه هستی می‌آورد و وجود اشیاء بسته به آن است و همه موجودات تحت چنین امری باقی هستند: {{متن قرآن\|إِنَّمَا قَوْلُنَا لِشَيْءٍ إِذَا أَرَدْنَاهُ أَنْ نَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ}}<ref>«سخن ما برای (پدید آمدن) چیزی چون آن را اراده کنیم تنها این است که بدان می‌گوییم: باش! بی‌درنگ خواهد بود» سوره نحل، آیه ۴۰.</ref> همچنین: {{متن قرآن\|وَإِذَا قَضَى أَمْرًا فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ}}<ref>«و چون (انجام) کاری را بخواهد تنها می‌گوید: باش! بی‌درنگ خواهد بود» سوره بقره، آیه ۱۱۷.</ref>. مطلب دوم آنکه [[امتثال]] چنین [[امر تکوینی]]، خارج از [[قواعد]] عالم ماده است: چنان که فرمود: {{متن قرآن\|يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ}} و بلافاصله بعد از امرالهی با کلمه {{متن قرآن\|كُنْ}}، وجود شیء محقق می‌شود، که عبارت {{متن قرآن\|فَيَكُونُ}}در [[آیه]] اشاره به این مطلب دارد. چنان که در [[سوره قمر]] نیز پیرامون امر خود می‌فرماید: {{متن قرآن\|وَمَا أَمْرُنَا إِلَّا وَاحِدَةٌ كَلَمْحٍ بِالْبَصَرِ}}<ref>«و فرمان ما یک کلمه بیش نیست مانند یک چشم بر هم زدن» سوره قمر، آیه ۵۰.</ref> که بیانگر تجرد [[عالم امر]] و [[ظهور]] غیر تدریجی آن با کلمه امر تکوینی [[الهی]] است<ref>الصحاح: تاج اللغة و صحاح العربیة (ط. دارالعلم للملایین، بی‌تا)، ج۶، ص۲۵۳۳.</ref><ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۴ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل]]، ج۴ ص ۲۳۹.</ref>

	== منابع ==		== منابع ==

Heydari: جایگزینی متن - '\(.)\[\[(.)\]\](.)\"\'\'\'(.)\'\'\'\"(.)\<\/div\>\n\(.)\<\/div\>\n\n' به '{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = $2 | عنوان مدخل = $4 | مداخل مرتبط = $6 | پرسش مرتبط = }} '

2022-06-01T06:47:04Z

جایگزینی متن - '\<div\sstyle\=\"background\-color\:\srgb$252\,\s252\,\s233$\;\stext\-align\:center\;\sfont\-size\:\s85\%\;\sfont\-weight\:\snormal\;\"\>(.*)\[\[(.*)\]\](.*)\"\'\'\'(.*)\'\'\'\"(.*)\<\/div\>\n\<div\sstyle\=\"background\-color\:\srgb$255\,\s245\,\s227$\;\stext\-align\:center\;\sfont\-size\:\s85\%\;\sfont\-weight\:\snormal\;\"\>(.*)\<\/div\>\n\n' به '{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = $2 | عنوان مدخل = $4 | مداخل مرتبط = $6 | پرسش مرتبط = }} '

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۱۷
خط ۱:		خط ۱:
	{{امامت}}		{{امامت}}
	~~<div style~~=~~"background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين~~ مدخل ~~از زیرشاخه‌های بحث '''~~[[امر]]~~''' است. "'''[[امر]]'''" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>~~		{{مدخل مرتبط
	~~<div style~~=~~"background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">~~[[امر در لغت]] - [[امر در قرآن]] - [[امر در حدیث]] - [[امر در کلام اسلامی]] - [[امر در فقه اسلامی]] - [[امر در علوم و معارف قرآنی]] - [[امر در اصول فقه]]~~</div>~~		\| موضوع مرتبط = امر
			\| عنوان مدخل = [[امر]]
			\| مداخل مرتبط = [[امر در لغت]] - [[امر در قرآن]] - [[امر در حدیث]] - [[امر در کلام اسلامی]] - [[امر در فقه اسلامی]] - [[امر در علوم و معارف قرآنی]] - [[امر در اصول فقه]]
			\| پرسش مرتبط =
			}}

	==مقدمه==		==مقدمه==

Heydari: جایگزینی متن - '== جستارهای وابسته == == منابع ==' به '== منابع =='

2022-04-21T09:52:10Z

جایگزینی متن - '== جستارهای وابسته == == منابع ==' به '== منابع =='

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۱۳:۲۲
خط ۱۵:		خط ۱۵:
	#مرحوم [[علامه طباطبایی]] نیز با تحلیلی دیگر، اصل در معنای «امر» را طلب عالی از دانی بیان می‌کند. ایشان همچنین معنای شأن را از لوازم این معنا می‌داند؛ به این ترتیب که: امر به معنای مصدری، یعنی [[فرمان]] دادن و در معنای اسم مصدر، یعنی حاصل امر آمر که به صورت حال و نظمی خاص، مطابق خواست آمر بر چیزی [[حکومت]] می‌کند. معنای اخیر در [[انسان]] به «حال» و «شأن» او تعبیر می‌شود. این معنا کم‌کم گسترش یافت و به حال و شأن و شرایط هر چیزی که امور او را اداره می‌کند اطلاق شد: مثلاً گفته می‌شود: {{عربی\|أمر المال إلی مالکه}}، یعنی وضعیت [[مال]] به مالکش باز می‌گردد و یا {{عربی\|أمر الإنسان إلی ربه}}، یعنی [[تدبیر]] و شأن انسان به نظر پروردگارش می‌باشد. چنان‌که [[خداوند]] می‌فرماید: {{متن قرآن\|وَأَمْرُهُ إِلَى اللَّهِ}}<ref>«و کارشان با خداوند است» سوره بقره، آیه ۲۷۵.</ref>، {{متن قرآن\|أَتَى أَمْرُ اللَّهِ فَلَا تَسْتَعْجِلُوهُ}}<ref>«فرمان (عذاب) خداوند در رسید، به شتاب آن را مخواهید» سوره نحل، آیه ۱.</ref><ref>المیزان فی تفسیر القرآن (ط. جامعه مدرسین، ۱۴۱۷ ه.ق.)، ج۸، ص۱۵۰.</ref>.		#مرحوم [[علامه طباطبایی]] نیز با تحلیلی دیگر، اصل در معنای «امر» را طلب عالی از دانی بیان می‌کند. ایشان همچنین معنای شأن را از لوازم این معنا می‌داند؛ به این ترتیب که: امر به معنای مصدری، یعنی [[فرمان]] دادن و در معنای اسم مصدر، یعنی حاصل امر آمر که به صورت حال و نظمی خاص، مطابق خواست آمر بر چیزی [[حکومت]] می‌کند. معنای اخیر در [[انسان]] به «حال» و «شأن» او تعبیر می‌شود. این معنا کم‌کم گسترش یافت و به حال و شأن و شرایط هر چیزی که امور او را اداره می‌کند اطلاق شد: مثلاً گفته می‌شود: {{عربی\|أمر المال إلی مالکه}}، یعنی وضعیت [[مال]] به مالکش باز می‌گردد و یا {{عربی\|أمر الإنسان إلی ربه}}، یعنی [[تدبیر]] و شأن انسان به نظر پروردگارش می‌باشد. چنان‌که [[خداوند]] می‌فرماید: {{متن قرآن\|وَأَمْرُهُ إِلَى اللَّهِ}}<ref>«و کارشان با خداوند است» سوره بقره، آیه ۲۷۵.</ref>، {{متن قرآن\|أَتَى أَمْرُ اللَّهِ فَلَا تَسْتَعْجِلُوهُ}}<ref>«فرمان (عذاب) خداوند در رسید، به شتاب آن را مخواهید» سوره نحل، آیه ۱.</ref><ref>المیزان فی تفسیر القرآن (ط. جامعه مدرسین، ۱۴۱۷ ه.ق.)، ج۸، ص۱۵۰.</ref>.
	#راغب برای این واژه، بنا بر مورد استفاده آن در [[قرآن]]، معنای [[ابداع]] را بیان می‌دارد و آن ایجاد چیزی بدون سابقه قبلی است. او آیاتی از قبیل این موارد را [[شاهد]] مثال می‌آورد<ref>مفردات ألفاظ القرآن (ط. دارالقلم الدار الشامیة، ۱۴۱۲ ه.ق.)، ص۸۸.</ref>: {{متن قرآن\|إِنَّمَا قَوْلُنَا لِشَيْءٍ إِذَا أَرَدْنَاهُ أَنْ نَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ}}<ref>«سخن ما برای (پدید آمدن) چیزی چون آن را اراده کنیم تنها این است که بدان می‌گوییم: باش! بی‌درنگ خواهد بود» سوره نحل، آیه ۴۰.</ref>. {{متن قرآن\|وَمَا أَمْرُنَا إِلَّا وَاحِدَةٌ كَلَمْحٍ بِالْبَصَرِ}}<ref>«و فرمان ما یک کلمه بیش نیست مانند یک چشم بر هم زدن» سوره قمر، آیه ۵۰.</ref>. از آنجا که در [[آیه]] مورد [[استدلال]] نیز همین معنا برای لغت «[[أمر]]» مورد نظر است، در اینجا توضیح مبسوط‌تر آن را به نقل از [[تفسیر المیزان]]<ref>المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱۷، ص۱۱۵ و ج۱۳، ص۱۹۸؛ همچنین برای مطالعه بیشتر، ر.ک: الانسان قبل الدنیا، مرحوم علامه طباطبائی.</ref> بیان می‌کنیم: «امر به معنای [[فرمان]]، گاه در قرآن برای [[دستورات]] [[دینی]] و یا عرفی به کار می‌رود؛ مانند: {{متن قرآن\|وَإِذْ قَالَ مُوسَى لِقَوْمِهِ إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَذْبَحُوا بَقَرَةً}}<ref>«و (یاد کنید) آنگاه را که موسی به قوم خود گفت: خداوند به شما فرمان می‌دهد که گاوی بکشید» سوره بقره، آیه ۶۷.</ref>. و گاه برای [[اوامر]] [[تکوینی]] استعمال می‌شود؛ مانند: {{متن قرآن\|إِنَّمَا أَمْرُهُ إِذَا أَرَادَ شَيْئًا أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ}}<ref>«فرمان او جز این نیست که چون چیزی را بخواهد بدو می‌گوید: باش! بی‌درنگ خواهد بود» سوره یس، آیه ۸۲.</ref>. از این [[آیه شریفه]]، دو مطلب درباره امرالهی روشن می‌شود: اول آنکه امر همان کلمه ایجاد [[حق]] است که موجودات را از عدم به عرصه هستی می‌آورد و وجود اشیاء بسته به آن است و همه موجودات تحت چنین امری باقی هستند: {{متن قرآن\|إِنَّمَا قَوْلُنَا لِشَيْءٍ إِذَا أَرَدْنَاهُ أَنْ نَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ}}<ref>«سخن ما برای (پدید آمدن) چیزی چون آن را اراده کنیم تنها این است که بدان می‌گوییم: باش! بی‌درنگ خواهد بود» سوره نحل، آیه ۴۰.</ref> همچنین: {{متن قرآن\|وَإِذَا قَضَى أَمْرًا فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ}}<ref>«و چون (انجام) کاری را بخواهد تنها می‌گوید: باش! بی‌درنگ خواهد بود» سوره بقره، آیه ۱۱۷.</ref>. مطلب دوم آنکه [[امتثال]] چنین [[امر تکوینی]]، خارج از [[قواعد]] عالم ماده است: چنان که فرمود: {{متن قرآن\|يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ}} و بلافاصله بعد از امرالهی با کلمه {{متن قرآن\|كُنْ}}، وجود شیء محقق می‌شود، که عبارت {{متن قرآن\|فَيَكُونُ}}در [[آیه]] اشاره به این مطلب دارد. چنان که در [[سوره قمر]] نیز پیرامون امر خود می‌فرماید: {{متن قرآن\|وَمَا أَمْرُنَا إِلَّا وَاحِدَةٌ كَلَمْحٍ بِالْبَصَرِ}}<ref>«و فرمان ما یک کلمه بیش نیست مانند یک چشم بر هم زدن» سوره قمر، آیه ۵۰.</ref> که بیانگر تجرد [[عالم امر]] و [[ظهور]] غیر تدریجی آن با کلمه امر تکوینی [[الهی]] است<ref>الصحاح: تاج اللغة و صحاح العربیة (ط. دارالعلم للملایین، بی‌تا)، ج۶، ص۲۵۳۳.</ref>.<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۴ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل]]، ج۴ ص ۲۳۹.</ref>		#راغب برای این واژه، بنا بر مورد استفاده آن در [[قرآن]]، معنای [[ابداع]] را بیان می‌دارد و آن ایجاد چیزی بدون سابقه قبلی است. او آیاتی از قبیل این موارد را [[شاهد]] مثال می‌آورد<ref>مفردات ألفاظ القرآن (ط. دارالقلم الدار الشامیة، ۱۴۱۲ ه.ق.)، ص۸۸.</ref>: {{متن قرآن\|إِنَّمَا قَوْلُنَا لِشَيْءٍ إِذَا أَرَدْنَاهُ أَنْ نَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ}}<ref>«سخن ما برای (پدید آمدن) چیزی چون آن را اراده کنیم تنها این است که بدان می‌گوییم: باش! بی‌درنگ خواهد بود» سوره نحل، آیه ۴۰.</ref>. {{متن قرآن\|وَمَا أَمْرُنَا إِلَّا وَاحِدَةٌ كَلَمْحٍ بِالْبَصَرِ}}<ref>«و فرمان ما یک کلمه بیش نیست مانند یک چشم بر هم زدن» سوره قمر، آیه ۵۰.</ref>. از آنجا که در [[آیه]] مورد [[استدلال]] نیز همین معنا برای لغت «[[أمر]]» مورد نظر است، در اینجا توضیح مبسوط‌تر آن را به نقل از [[تفسیر المیزان]]<ref>المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱۷، ص۱۱۵ و ج۱۳، ص۱۹۸؛ همچنین برای مطالعه بیشتر، ر.ک: الانسان قبل الدنیا، مرحوم علامه طباطبائی.</ref> بیان می‌کنیم: «امر به معنای [[فرمان]]، گاه در قرآن برای [[دستورات]] [[دینی]] و یا عرفی به کار می‌رود؛ مانند: {{متن قرآن\|وَإِذْ قَالَ مُوسَى لِقَوْمِهِ إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَذْبَحُوا بَقَرَةً}}<ref>«و (یاد کنید) آنگاه را که موسی به قوم خود گفت: خداوند به شما فرمان می‌دهد که گاوی بکشید» سوره بقره، آیه ۶۷.</ref>. و گاه برای [[اوامر]] [[تکوینی]] استعمال می‌شود؛ مانند: {{متن قرآن\|إِنَّمَا أَمْرُهُ إِذَا أَرَادَ شَيْئًا أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ}}<ref>«فرمان او جز این نیست که چون چیزی را بخواهد بدو می‌گوید: باش! بی‌درنگ خواهد بود» سوره یس، آیه ۸۲.</ref>. از این [[آیه شریفه]]، دو مطلب درباره امرالهی روشن می‌شود: اول آنکه امر همان کلمه ایجاد [[حق]] است که موجودات را از عدم به عرصه هستی می‌آورد و وجود اشیاء بسته به آن است و همه موجودات تحت چنین امری باقی هستند: {{متن قرآن\|إِنَّمَا قَوْلُنَا لِشَيْءٍ إِذَا أَرَدْنَاهُ أَنْ نَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ}}<ref>«سخن ما برای (پدید آمدن) چیزی چون آن را اراده کنیم تنها این است که بدان می‌گوییم: باش! بی‌درنگ خواهد بود» سوره نحل، آیه ۴۰.</ref> همچنین: {{متن قرآن\|وَإِذَا قَضَى أَمْرًا فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ}}<ref>«و چون (انجام) کاری را بخواهد تنها می‌گوید: باش! بی‌درنگ خواهد بود» سوره بقره، آیه ۱۱۷.</ref>. مطلب دوم آنکه [[امتثال]] چنین [[امر تکوینی]]، خارج از [[قواعد]] عالم ماده است: چنان که فرمود: {{متن قرآن\|يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ}} و بلافاصله بعد از امرالهی با کلمه {{متن قرآن\|كُنْ}}، وجود شیء محقق می‌شود، که عبارت {{متن قرآن\|فَيَكُونُ}}در [[آیه]] اشاره به این مطلب دارد. چنان که در [[سوره قمر]] نیز پیرامون امر خود می‌فرماید: {{متن قرآن\|وَمَا أَمْرُنَا إِلَّا وَاحِدَةٌ كَلَمْحٍ بِالْبَصَرِ}}<ref>«و فرمان ما یک کلمه بیش نیست مانند یک چشم بر هم زدن» سوره قمر، آیه ۵۰.</ref> که بیانگر تجرد [[عالم امر]] و [[ظهور]] غیر تدریجی آن با کلمه امر تکوینی [[الهی]] است<ref>الصحاح: تاج اللغة و صحاح العربیة (ط. دارالعلم للملایین، بی‌تا)، ج۶، ص۲۵۳۳.</ref>.<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش\|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی\|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۴ (کتاب)\|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل]]، ج۴ ص ۲۳۹.</ref>

	~~== جستارهای وابسته ==~~

	== منابع ==		== منابع ==