اندیشه سیاسی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Wasity: جایگزینی متن - 'ه. ق)' به 'ﻫ.ق)'

2023-06-07T08:34:58Z

جایگزینی متن - 'ه. ق)' به 'ﻫ.ق)'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ ژوئن ۲۰۲۳، ساعت ۱۲:۰۴
خط ۱۳۲:		خط ۱۳۲:
	از شرایط گذشته ([[جنگ‌های صلیبی]]) و حال ([[استعمار]] جدید) [[دیوار]] بلند [[بی‌اعتمادی]] بین جهان اسلام و غرب به وجود آمده که با گفت‌وگو و بحث و مناظره می‌توان آن را از میان برد و یا حداقل کاهش داد و گفت‌وگوی متّکی بر [[منطق]] یعنی بحث و مناظره مناسب‌ترین روش [[انسانی]] در برخورد انسان‌های معقول و متفکر است.		از شرایط گذشته ([[جنگ‌های صلیبی]]) و حال ([[استعمار]] جدید) [[دیوار]] بلند [[بی‌اعتمادی]] بین جهان اسلام و غرب به وجود آمده که با گفت‌وگو و بحث و مناظره می‌توان آن را از میان برد و یا حداقل کاهش داد و گفت‌وگوی متّکی بر [[منطق]] یعنی بحث و مناظره مناسب‌ترین روش [[انسانی]] در برخورد انسان‌های معقول و متفکر است.
	گفت‌وگوی بین تمدن‌ها راه [[انتخاب]] احسن را نیز باز می‌کند و نه تنها [[اختلاف]] را کاهش می‌دهد، احتمالاً طرفین را به [[وحدت]] نظر در انتخاب احسن نیز می‌رساند. در این گفت‌وگوها و [[جدال]] منطقی تمدن‌هاست که خواسته‌های غرب و ایده‌آل [[اسلام]] با منطق ترسیم می‌شود و چه بسا که بجای تلاقی خطوط [[سیاسی]]، [[اقتصادی]] و [[فرهنگی]]، راه امکان تداوم موازی این خطوط شناخته شده و ستیزه‌گری جای خود را به [[همکاری]] دوجانبه [[تفویض]] می‌کند.		گفت‌وگوی بین تمدن‌ها راه [[انتخاب]] احسن را نیز باز می‌کند و نه تنها [[اختلاف]] را کاهش می‌دهد، احتمالاً طرفین را به [[وحدت]] نظر در انتخاب احسن نیز می‌رساند. در این گفت‌وگوها و [[جدال]] منطقی تمدن‌هاست که خواسته‌های غرب و ایده‌آل [[اسلام]] با منطق ترسیم می‌شود و چه بسا که بجای تلاقی خطوط [[سیاسی]]، [[اقتصادی]] و [[فرهنگی]]، راه امکان تداوم موازی این خطوط شناخته شده و ستیزه‌گری جای خود را به [[همکاری]] دوجانبه [[تفویض]] می‌کند.
	بی‌گمان اندیشه گفت‌وگو و جدال منطقی، ریشه در [[سیره سیاسی]] [[پیامبر]]{{صل}} در [[برخورد با مخالفان]] دارد و به همین دلیل [[مورخان]] و [[سیره‌نویسان]]، سال هشتم و نهم (ه. ق) را «[[عام‌الوفود]]» نامیده‌اند و به ویژه در سال نهم، بیشترین اوقات [[پیامبر]]{{صل}} به استقبال هیأت‌های [[نمایندگی]] [[دولت‌ها]] و ملت‌هایی که از دور و نزدیک برای [[مباحثه]] و [[مناظره]] به [[مدینه]] می‌آمدند، سپری شد، چنان‌که [[تجربه]] [[تاریخی]] در این زمینه نیز حکایت از کارساز بودن [[گفت‌وگو]] و [[جدال]] منطقی در [[حل مسالمت‌آمیز]] [[اختلاف‌ها]] دارد. اما مشکل عمده در [[صداقت]] غرب در رویکرد به گفت‌وگو و مناظره است<ref>فقه سیاسی، ج۱۰، ص۲۵۱ – ۲۵۲.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی\|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه فقه سیاسی]]، ص ۳۸۳.</ref>		بی‌گمان اندیشه گفت‌وگو و جدال منطقی، ریشه در [[سیره سیاسی]] [[پیامبر]]{{صل}} در [[برخورد با مخالفان]] دارد و به همین دلیل [[مورخان]] و [[سیره‌نویسان]]، سال هشتم و نهم (ﻫ.ق) را «[[عام‌الوفود]]» نامیده‌اند و به ویژه در سال نهم، بیشترین اوقات [[پیامبر]]{{صل}} به استقبال هیأت‌های [[نمایندگی]] [[دولت‌ها]] و ملت‌هایی که از دور و نزدیک برای [[مباحثه]] و [[مناظره]] به [[مدینه]] می‌آمدند، سپری شد، چنان‌که [[تجربه]] [[تاریخی]] در این زمینه نیز حکایت از کارساز بودن [[گفت‌وگو]] و [[جدال]] منطقی در [[حل مسالمت‌آمیز]] [[اختلاف‌ها]] دارد. اما مشکل عمده در [[صداقت]] غرب در رویکرد به گفت‌وگو و مناظره است<ref>فقه سیاسی، ج۱۰، ص۲۵۱ – ۲۵۲.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی\|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)\|دانشنامه فقه سیاسی]]، ص ۳۸۳.</ref>

	==اندیشه سیاسی و [[بنیادگرایی]]==		==اندیشه سیاسی و [[بنیادگرایی]]==

Jaafari: /* اندیشه سیاسی و مشخصات کلی آن */

2023-01-24T09:14:11Z

اندیشه سیاسی و مشخصات کلی آن

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۴ ژانویهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۲:۴۴
خط ۲۰:		خط ۲۰:

	==اندیشه سیاسی و مشخصات کلی آن==		==اندیشه سیاسی و مشخصات کلی آن==
	#یک اندیشه سیاسی باید جامع‌نگر بوده و مسائل مربوط به [[انسان]] و جامعه را یک‌جا مورد نظر قرار دهد.		#یک اندیشه سیاسی باید جامع‌نگر بوده و مسائل مربوط به [[انسان]] و جامعه را یک‌جا مورد نظر قرار دهد. اندیشه سیاسی ممکن است در مورد [[جهان‌بینی]] و [[ایدئولوژی]] مبنا و دیدگاه خاصی را منظور نکند، اما منهای انسان و جامعه هرگز اندیشه سیاسی نمی‌تواند شکل بگیرد؛
	اندیشه سیاسی ممکن است در مورد [[جهان‌بینی]] و [[ایدئولوژی]] مبنا و دیدگاه خاصی را منظور نکند، اما منهای انسان و جامعه هرگز اندیشه سیاسی نمی‌تواند شکل بگیرد؛
	# اندیشه سیاسی باید در زمینه عناصر و مفاهیم اصلی سیاست مانند آزادی، عدالت، ساختار دولت و [[قدرت سیاسی]] دیدگاه‌های مشخصی داشته و رابطه منطقی بین این مؤلفه‌ها را سامان دهد؛		# اندیشه سیاسی باید در زمینه عناصر و مفاهیم اصلی سیاست مانند آزادی، عدالت، ساختار دولت و [[قدرت سیاسی]] دیدگاه‌های مشخصی داشته و رابطه منطقی بین این مؤلفه‌ها را سامان دهد؛
	#نوع حاکمیت دولت و مبنای [[قدرت]] در [[نظام سیاسی]] مطلوب محوری‌ترین مسئله یک اندیشه سیاسی است؛		#نوع حاکمیت دولت و مبنای [[قدرت]] در [[نظام سیاسی]] مطلوب محوری‌ترین مسئله یک اندیشه سیاسی است؛

Jaafari در ‏۲۴ ژانویهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۸:۴۲

2023-01-24T08:42:33Z

نمایش تغییرات

Jaafari: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} ==اندیشه سیاسی و مفاهیم آن== درباره اندیشه سیاسی تعابیر و تفاسیر متعددی وجود دارد که برخی از آنها عبارتند از: #توضیح عمل یا عملکرد حکومت‌ها است؛ # تفکر انسجام‌ی...» ایجاد کرد

2023-01-24T08:41:59Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} ==اندیشه سیاسی و مفاهیم آن== درباره اندیشه سیاسی تعابیر و تفاسیر متعددی وجود دارد که برخی از آنها عبارتند از: #توضیح عمل یا عملکرد حکومت‌ها است؛ # تفکر انسجام‌ی...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط =
| عنوان مدخل =
| مداخل مرتبط =
| پرسش مرتبط =
}}

==[[اندیشه سیاسی]] و [[مفاهیم آن]]==
درباره اندیشه سیاسی تعابیر و [[تفاسیر]] متعددی وجود دارد که برخی از آنها عبارتند از:
#توضیح عمل یا عملکرد [[حکومت‌ها]] است؛
# [[تفکر]] انسجام‌یافته درباره [[اهداف حکومت]]؛
#مجموعه آرای [[فلسفی]] و [[عقاید]] مذهبی و [[حکومت]] عملی در عرصه [[سیاست]] است؛
# تفکر کلی و منسجم درباره سیاست و یا [[امور سیاسی]]؛
#سامان [[فکری]] برای [[مدیریت]] [[سیاسی]] [[جامعه]]؛
#به کار‌گیری هر نوع سامانی برای تبیین [[دولت]] و عناصر سیاسی آن؛
#یک مجموعه به‌هم پیوسته از نظریه‌های سیاسی در زمینه امور سیاسی مانند [[آزادی]]، [[مساوات]]، [[امنیت]]، [[عدالت]]، [[رفاه]]، کمال و نظایر آن؛
#مجموعه نظریاتی که [[حاکمیت]] و حکومت را تبیین و مشخص می‌کند؛
#تبیین چرایی [[اطاعت]] [[مردم]] از حکومت و [[تفسیر]] [[فلسفه]] [[ضرورت]] آن؛
#ارائه هرگونه تبیینی به منظور بررسی راه‌های رسیدن حکومت به اهداف خود و [[سازمان]] این رابطه<ref>فقه سیاسی، ج۱۰، ص۱۶ – ۱۸.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)|دانشنامه فقه سیاسی]]، ص ۳۷۷.</ref>

==اندیشه سیاسی و مشخصات کلی آن==
#یک اندیشه سیاسی باید جامع‌نگر بوده و مسائل مربوط به [[انسان]] و جامعه را یک‌جا مورد نظر قرار دهد.
اندیشه سیاسی ممکن است در مورد [[جهان‌بینی]] و [[ایدئولوژی]] مبنا و دیدگاه خاصی را منظور نکند، اما منهای انسان و جامعه هرگز اندیشه سیاسی نمی‌تواند شکل بگیرد؛
# اندیشه سیاسی باید در زمینه عناصر و مفاهیم اصلی سیاست مانند آزادی، عدالت، ساختار دولت و [[قدرت سیاسی]] دیدگاه‌های مشخصی داشته و رابطه منطقی بین این مؤلفه‌ها را سامان دهد؛
#نوع حاکمیت دولت و مبنای [[قدرت]] در [[نظام سیاسی]] مطلوب محوری‌ترین مسئله یک اندیشه سیاسی است؛
# [[تبین]] [[مشروعیت نظام سیاسی]] مطلوب باید به گونه‌ای متناسب با سایر نقطه‌نظرها و مؤلفه‌های دیگر در یک اندیشه سیاسی به طور مشخص ارائه شود. واضح است که مسئله [[مشروعیت سیاسی]]، مقوله‌ای جدا از حاکمیت و تبیین آن است؛
# اندیشه سیاسی باید جایگاه دولت را در [[جامعه مدنی]] مشخص کرده و رابطه نظام سیاسی را با نظام‌های دیگر [[اجتماعی]] تبیین کند؛
#حداقل یک نظام سیاسی به طور عینی به عنوان [[نماینده]] اندیشه سیاسی قابل مطالعه و بررسی باشد<ref>فقه سیاسی، ج۱۰، ص۲۶ – ۲۷.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)|دانشنامه فقه سیاسی]]، ص ۳۷۷.</ref>

==[[اندیشه سیاسی]] (و مشخصات کلی آن) در [[اسلام]]==
# [[اندیشه سیاسی اسلام]] بنا به ماهیت خویش ایدئولوژیک و مبتنی بر [[جهان‌بینی توحیدی]] است؛ زیرا در اسلام هیچ اندیشه‌ای در هیچ زمینه‌ای قابل تفکیک از دیدگاه [[توحیدی]] نیست و اندیشه‌های [[اسلامی]] در تمامی زمینه‌ها بر پایه جهان‌بینی توحیدی است و تفکیک یک [[اندیشه]] ژرف از جهان‌بینی توحیدی در اسلام قابل قبول نیست؛
# اندیشه سیاسی هنگامی قابل استناد به اسلام و قابل توصیف به اسلامی بودن است که از متون حاکی از [[وحی]] و [[رسالت]] اسلام یعنی [[کتاب و سنت]] استخراج شده و به آن دو قابل استناد باشد<ref>فقه سیاسی، ج۱۰، ص۵۷ – ۵۸.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)|دانشنامه فقه سیاسی]]، ص ۳۷۸.</ref>

==اندیشه سیاسی و انواع آن==
#اندیشه‌های [[سیاسی]] بنیادی و فراتر از [[زمان]] و شرایط [[جامعه]]؛
#اندیشه‌های سیاسی جامعه‌گرا برای دست‌یابی به راه‌حل [[بحران]] زمان؛
#اندیشه‌های سیاسی سنتی و برخاسته از تجربیات [[تاریخی]]؛
#اندیشه‌های سیاسی برخاسته از [[منطق]] [[فلسفی]]؛
#اندیشه‌های سیاسی برخاسته از منطق [[کلامی]]؛
# اندیشه سیاسی برگرفته از کتاب و سنت با منطق [[فقه]]؛
# اندیشه سیاسی متکی به منطق و دیدگاه [[عرفان]]؛
# اندیشه سیاسی برآمده از [[التقاط]]؛
# اندیشه سیاسی براساس منطق [[رفاه]] و [[اقتصاد]] مطلوب؛
# اندیشه سیاسی متکی بر [[ایدئولوژی]]؛
# اندیشه سیاسی متمرکز و فراگیر در قالب [[قطبیت]] در [[جامعه مدنی]]؛
# اندیشه سیاسی مبتنی بر [[تفکر]] [[ناسیونالیسم]]<ref>فقه سیاسی، ج۱۰، ص۲۵.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)|دانشنامه فقه سیاسی]]، ص ۳۷۸.</ref>

==اندیشه‌های سیاسی [[امام خمینی]]==
بازشناسی اندیشه سیاسی [[رهبران]] بزرگی همچون امام خمینی (ره) که به احیای اندیشه سیاسی اسلام و نظری [[حکومتی]] اسلام پرداخته‌اند، دارای اهمیت ویژه‌ای است؛ [[تجربه]] [[علمی]] [[زندگی]] ایشان اگر درست به جامعه عرضه شود، می‌تواند در ایجاد [[نظم]] سیاسی مطلوب راه‌گشا باشد.
با استقرار [[نظام جمهوری اسلامی]] در [[ایران]] و تلاش آن برای حاکمیت‌بخشیدن به اندیشه اسلامی در صحنه [[اجتماعی]] - سیاسی، موضوع اندیشه سیاسی در اسلام از جایگاه ویژه‌ای برخوردار شد. مسائلی همچون «جمهوریت» و «اسلامیت» [[نظام]] و تئوریزه کردن نظام «[[مردم‌سالاری دینی]]» به عنوان الگوی [[نظام سیاسی]] در [[قانون اساسی جمهوری اسلامی]] نیازمند رسیدن به اجتماعی در حوزه اندیشه سیاسی است.

[[تجربه]] [[علمی]] [[جمهوری اسلامی]] چالش‌های جدید [[فکری]] مهمی را فراهم آورد، که نحوه درست برخورد با این چالش‌ها می‌تواند به استقرار الگوی [[نظام سیاسی]] مبتنی بر دیدگاه عقل‌گرایانه [[شیعی]] [[امام]] [[جامه]] عمل بپوشاند. در تبیین [[اندیشه سیاسی]] [[امام خمینی]] (ره) آنچه مفروض به نظر می‌رسد این است که:
# اندیشه سیاسی ایشان در حدّ یک نظریه قابل بحث و بررسی است؛
# امام آن را در مرحله عمل نیز پیاده کرده‌اند تا به نحو متقابل از عمل [[سیاسی]] برای [[اصلاح]] اندیشه سیاسی خویش بهره گیرد؛
# امام نه یک سیاست‌پیشه، بلکه یک متفکر [[اسلامی]] برخوردار از اندیشه سیاسی [[دینی]] است<ref>جرعه جاری، ص۶۹.</ref>؛
#و بالاخره بنیان [[اندیشه]] امام خمینی (ره)، [[توحید]] و [[خداباوری]] است و اسلامیت همراه با [[عدالت]] و [[مردم‌سالاری دینی]] از مهم‌ترین شاخص‌های [[حکومت]] مطلوب ایشان به شمار رفته است.
احیای [[اندیشه سیاسی اسلام]]، به ویژه [[نظریه]] [[حکومتی]] [[اسلام]] از آغاز [[مبارزات]]، مورد نظر حضرت امام بوده است. ایشان [[اجرای احکام اسلامی]] را از مهمترین [[دلایل]] [[لزوم]] [[برپایی حکومت اسلامی]] و [[بسط عدالت]] را یکی از اهداف مهم حکومت ذکر کرده‌اند.
امام خمینی (ره) در باب حکومت گرچه تمام جوانب یعنی نفس و ماهیت حکومت، [[زمامدار]] و [[حاکم]] و [[شکل حکومت]] را در نظر داشته‌اند اما در بیان مطلوبیت آن بیشتر به محتوای [[حکومت‌ها]] توجه داشته‌اند تا شکل آنها.
ایشان به عنوان یک نظریه‌پرداز در باب حکومت و به عنوان یک ایدئولوژیک، توانست بعد از سال‌ها [[مبارزه]] و [[مخالفت]] با وضع موجود، حکومت مطلوب خود را در قالب جمهوری اسلامی به وجود آورد. حکومتی که با رژیم‌های موجود در [[جهان]] شباهت چندانی نداشت.
«[[رژیم]] عادلانه‌ای که شبیه آن رژیم در [[دموکراسی]] غرب نیست»<ref>صحیفه امام، ج۴، ص۳۱۴.</ref>.
ایشان در معرفی [[نظام حکومتی]] مطلوب خود چنین می‌فرماید: «(جمهوری اسلامی) حکومتی است متّکی به آرای [[ملّت]] و مبتنی بر [[قواعد]] و [[موازین اسلامی]]».
از نظر امام تعبیر مرکب جمهوری اسلامی یک مفهوم واحد تلقی می‌شود، در این نگاه [[جمهوری]] نمی‌تواند شکل خاصی از [[حکومت]] باشد، بلکه ماهیت آن را نشان می‌دهد. [[شکل حکومت]] متأثر از دو ناحیه است: یکی محتوای حکومت (اسلامیت) و دیگری [[رأی]] و نظر [[مردم]] (جمهوریت). آنجایی که [[امام]] [[جمهوری]] را به همان معنایی که در خارج است تلقی کرده‌اند، بیشتر مفهوم شکلی آن مورد نظر است نه ماهیت و محتوای حکومت، اما آنجا که بحث از نوع حکومت است جمهوری مطلوب امام تماماً همانند جمهوری‌های رایج نیست و مقومات و عناصر ویژه خود را دارد.
امام با پیوند اسلامیت و جمهوریت سازگاری [[دین]] و مردم‌سالاری را در [[نهضت اسلامی]] خود متجلّی کردند.

از دیدگاه امام هر [[حکومتی]] در هر شکلی که باشد اعم از فردی، گروهی و جمعی ([[اکثریت]]) اگر در نوعیت خود مبتنی بر [[زور]] و [[سلطه]] باشد غیر [[مشروع]] و مطرود خواهد بود.
از منظر [[امام خمینی]] (ره) شکل [[حقوقی]] [[رژیم]] مهم نیست، آنچه مهم است، محتوای آن است، به همین دلیل می‌فرمایند: «شکل نهایی حکومت با توجه به شرایط و مقتضیات کنونی [[جامعه]] ما توسط خود مردم تعیین خواهد شد»<ref>صحیفه امام، ج۵، ص۳۹۱.</ref>. این امر که جمهوریت به [[اسلام]] قید خورده است نشان از آن دارد که وزنه اسلامیت به جمهوریت می‌چربد. امام در اهمیت [[حفظ]] اسلامیت [[نهضت]] چنین می‌فرمایند:
«توجه باشید که امروز آن چیزی که اهمیتش بیشتر از چیزهای دیگر است، این است که ما حفظ اسلامیت این نهضت را بکنیم این نهضت از اولش [[اسلامی]] بود و تا اینجا هم اسلامی است و انشاءا... تا آخر هم اسلامی باشد»<ref>صحیفه امام، ج۱۲، ص۴۵۴.</ref>.
یکی از [[دلایل]] [[مخالفت]] [[دشمنان]] با اسلامیت این است که اسلام جلوی [[منافع شخصی]]، [[ظلم]] و [[فساد]] و [[دیکتاتوری]] را می‌گیرد<ref>صحیفه امام، ج۵، ص۵۴۷.</ref>.
حضرت امام برای جلوگیری از هرگونه [[مفسده]] و [[افکار]] [[انحرافی]] بر هر دو اصل جمهوریت و اسلامیت تأکید ورزیده است، اما تأکید ایشان بر جمهوریت، [[تأیید]] جمهوریت از نوع [[دموکراسی]] [[غربی]] نیست.
امام به دنبال [[جمهوری اسلامی]] - که خواسته [[ملّت]] نیز بود - تلاش کردند تا محتوای [[جمهوری اسلامی]] نیز تحقق پذیرد. تحقق محتوای جمهوری اسلامی از نظر ایشان پیاده شدن همه احکامی (است) که در [[اسلام]] هست و در جمهوری اسلامی باید باشد<ref>صحیفه امام، ج۱۰، ص۵۳۵.</ref>.
در [[حقیقت]] جمهوری اسلامی با نظام‌های [[دموکراتیک]] [[اختلاف]] مبنایی دارد. جمهوریت در [[نظام جمهوری اسلامی]] به عنوان یک روش پذیرفته شده است اما به [[تنهایی]] یک ایدئولوژیک نیست. [[پذیرفتن]] این مدل از باب [[کارآمدی]] آن در اجرای مقاصد [[حکومت]] بوده است<ref>فقه سیاسی، ج۱۰، ص۳۵۲.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)|دانشنامه فقه سیاسی]]، ص ۳۷۸.</ref>

==[[اندیشه سیاسی]] بر حسب [[انگیزه]]==
اندیشه‌های [[سیاسی]] بر حسب انگیزه و [[گرایش]] به انواع زیر تقسیم می‌شود:
#اندیشه‌های سیاسی با [[گرایش‌ها]] و انگیزه‌های [[عقلانی]] و [[فلسفی]]؛
#اندیشه‌های سیاسی برخاسته از [[ایدئولوژی]] [[دینی]]؛
#اندیشه‌های سیاسی با گرایش‌های جامعه‌شناسانه<ref>فقه سیاسی، ج۱۰، ص۲۳.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)|دانشنامه فقه سیاسی]]، ص ۳۸۰.</ref>

==اندیشه سیاسی بر حسب [[اهداف حکومت]]==
انواع اندیشه سیاسی بر حسب اهداف حکومت عبارت است از:
#اندیشه‌های سیاسی مبتنی بر [[تکامل انسان]]؛
#اندیشه‌های سیاسی متکی به [[رفاه]]؛
#اندیشه‌های سیاسی سامان‌یافته بر اساس [[عدالت]] و [[آزادی]] [[انسان]]<ref>فقه سیاسی، ج۱۰، ص۲۴.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)|دانشنامه فقه سیاسی]]، ص ۳۸۰.</ref>

==اندیشه سیاسی بر حسب ایدئولوژی==
اندیشه‌های سیاسی بر حسب ایدئولوژی عبارتند از:
#اندیشه‌های سیاسی، مبتنی بر ایدئولوژی مذهبی؛
#اندیشه‌های سیاسی، مبتنی بر ایدئولوژی [[فرهنگی]]؛
#اندیشه‌های سیاسی، مبتنی بر ایدئولوژی ناسیونالیستی؛
#اندیشه‌های سیاسی، مبتنی بر ایدئولوژی [[اقتصادی]]<ref>فقه سیاسی، ج۱۰، ص۲۴.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)|دانشنامه فقه سیاسی]]، ص ۳۸۰.</ref>

==اندیشه سیاسی به لحاظ بنیاد==
می‌توان اندیشه‌های سیاسی اسلام به لحاظ بنیاد را در سه طبقه منفی، حداقل و حداکثر طبقه‌بندی کرد:
اندیشه سیاسی [[خوارج]] و [[یا علی]] عبدالرزاق را می‌توان از دسته اول و نظریه [[حسبه]] را از دسته دوم و [[نظریه]] [[ولایت مطلقه فقیه]] را از دسته سوم به شمار آورد<ref>فقه سیاسی ج۱۰، ص۲۲.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)|دانشنامه فقه سیاسی]]، ص ۳۸۱.</ref>

==اندیشه سیاسی به لحاظ مبانی==
اندیشه سیاسی به لحاظ مبانی چهار دسته هستند:
#اندیشه‌هایی است متکی به [[نصوص]] [[اسلامی]] که [[استنتاج]] شده از [[منطق]] [[فقه]] است و تمامی آرای [[فقها]] در زمینه [[حکومت و دولت]] در این دسته قرار می‌گیرد؛
#اندیشه‌های سیاسی متکی به اصول و مبانی فلسفی و ماوراء الطبیعه است که در هیچ جزیی از آن، [[اندیشه]] دینی مؤثر نبوده و تنها از اندیشه [[ناب]] فلسفی سرچشمه گرفته است؛
#عبارت از اندیشه‌های [[سیاسی]] [[کلامی]] است که به نحوی [[منطق]] [[عقلی]] اما همسو با [[نصوص شرعی]] بر آن [[حاکم]] بوده است، چنان‌که شیوه [[استدلال]] کلامی این چنین است؛ مانند: [[اندیشه سیاسی]] [[امامت]] برخاسته از قاعدۀ عقلی [[لطف]] در دیدگاه [[شیعه]]؛
#اندیشه‌های سیاسی متکی بر [[مصلحت]] و ارزیابی‌های ارزشی است که معمولاً در سیاست‌نامه‌ها به چشم می‌خورند.
نظریات متفکرانی چون خواجه نظام‌الملک، [[ابن خلدون]] و [[ابن تیمیه]] را می‌توان در این شمار آورد<ref>فقه سیاسی، ج۱۰، ص۲۱ – ۲۲.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)|دانشنامه فقه سیاسی]]، ص ۳۸۱.</ref>

==اندیشه سیاسی به لحاظ عناصر==
اندیشه‌های سیاسی به لحاظ عناصر ثابت و متغیر آنها، در دو گروه متمایز جامد و انعطاف‌پذیر مورد مطالعه قرار می‌گیرد. برای مثال اندیشه سیاسی [[ولایت فقیه]] اندیشه‌ای انعطاف‌پذیر است؛ زیرا مفهوم [[عدالت]]، [[اجتهاد]] و [[بینش سیاسی]] که از شرایط عمده آن است، اموری متغیر و انعطاف‌پذیرند ولی [[اندیشه امامت]] در دیدگاه شیعه اندیشه‌ای ثابت و جامد است. که در شرایط مختلف زمانی و [[جامعه]] تغییری نمی‌پذیرد<ref>فقه سیاسی، ج۱۰، ص۲۱.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)|دانشنامه فقه سیاسی]]، ص ۳۸۱.</ref>

==اندیشه سیاسی به لحاظ مناسبات سیاسی==
اندیشه سیاسی به لحاظ مناسبات سیاسی عبارتند از:
#اندیشه‌های مستقل و [[ناب]] که خواستگاه ویژه و [[مبانی فکری]] خاص خود را دارد؛
#اندیشه‌های سیاسی التقاطی که مجموعه‌ای از مؤلفه‌های اخذ شده از اندیشه‌های مختلف هستند؛
#اندیشه‌های استحاله شده که تحت تأثیر اندیشه‌های قوی‌تر رنگ باخته‌اند<ref>فقه سیاسی، ج۱۰، ص۲۳.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)|دانشنامه فقه سیاسی]]، ص ۳۸۱.</ref>

==اندیشه‌های سیاسی [[تقلیدی]] و نوگرایانه==
اندیشه‌های سیاسی از نقطه نظر تقلیدی و نوگرایانه بودن، قابل تقسیم به اندیشه‌های سیاسی سنتی و اندیشه‌های سیاسی مدرن و اندیشه‌های سیاسی بازسازی شده‌اند<ref>فقه سیاسی، ج۱۰، ص۲۳.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)|دانشنامه فقه سیاسی]]، ص ۳۸۲.</ref>

==اندیشه‌های سیاسی در رابطه با جامعه==
اندیشه‌های سیاسی در رابطه با جامعه عبارتند از:
#اندیشه‌های بنیادی که فراتر از [[زمان]] و شرایط جامعه عرضه می‌شود. مانند اندیشه سیاسی ولایت فقیه و امامت؛
#اندیشه‌هایی که برای حل [[بحران]] جامعه در شرایط خاص سامان می‌گیرد. مانند اندیشه سیاسی ابن خلدون و ابن تیمیه<ref>فقه سیاسی، ج۱۰، ص۲۱.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)|دانشنامه فقه سیاسی]]، ص ۳۸۲.</ref>

==اندیشه سیاسی در توضیح عملکرد [[حکومت‌ها]]==
در این مفهوم منظور از توضیح عمل یا عملکرد می‌تواند [[تفسیر]] و توجیه منطقی [[مدیریت]] سیاسی حکومت‌ها باشد، که نوعی تلاش برای تطبیق مجموعه [[اعمال]] [[حکومت]] با ارزش‌های پذیرفته شده [[جامعه]] و یا [[عقلانیت]] آن است و نیز می‌تواند به معنای تبیین مبنای [[مشروعیت حکومت]] تلقی شود<ref>فقه سیاسی، ج۱۰، ص۱۶.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)|دانشنامه فقه سیاسی]]، ص ۳۸۲.</ref>

==[[اندیشه سیاسی]] نوین و تحلیل [[تاریخ]] آن==
[[اندیشه]] غالب در تحلیل تاریخ اندیشه سیاسی نوین در دو سده اخیر آن است که تحولات عصر [[نهضت]] و [[روشنگری]] اروپا [[افکار]] بسیاری از [[اندیشمندان]] و متفکران [[مسلمان]] را در [[جهان اسلام]] به این سمت و سو کشانید و تحولات مشابهی را در جهان اسلام موجب شد.
هر چند این تحلیلگران در نتیجه‌گیری مطالعات خود یکدست نیستند، چون برخی از این رویکرد، به عنوان [[گرایش]] مثبت و پیشرفته و ره‌یافتی درست یاد می‌کنند و جمعی آن را نماد [[تقلید کورکورانه]] از اندیشه و [[فرهنگ سیاسی]] غرب تلقی می‌کنند و از آن به عنوان [[فاجعه]] [[قرن]] و مایه [[عقب‌ماندگی]] و از دست دادن [[استقلال]] جهان اسلام نام می‌برند. به هر حال مطالعه تطبیقی تحولات اندیشه سیاسی در سده‌های هجدهم و نوزدهم غرب با اندیشه فراگیر [[سیاسی]] در سده نوزدهم و بیستم جهان اسلام ما را به نوعی اثرپذیری یا [[تقلید]] و تشابه در [[هویت]] سیاسی و یا [[مسخ]] هویت رهنمون می‌شود.
شاید ابهام‌گویی شده‌اند و برخی آن را [[انقلاب]] و عده‌ای آن را نهضت و جمعی نیز از آن به [[اصلاح]] و تجدد و پدیده [[روشنفکری]] یاد کرده‌اند درست به همان‌گونه که متفکران [[غربی]] در تحلیل آنچه که در جریان انقلاب فرانسه و تحولات [[فکری]] و سیاسی بعد از آن در غرب اتفاق افتاد به انقلاب، نهضت، اصلاح، تجدد و عصر روشنفکری تعبیر کرده‌اند.
متفکرانی مانند [[سید جمال الدین اسدآبادی]]، [[شیخ محمد عبده]]، کواکبی و [[سید]] احمد خان در [[الگوپذیری]] از غرب به این نتیجه رسیده بودند که [[انسان‌ها]] دارای هویت [[تاریخی]] مشترک هستند و آیندگان باید حرکت خود را از آخرین مرحله‌ای که پیشینیان به آن رسیده‌اند، آغاز کنند.
در حالی که بسیاری از متفکران و اندیشه‌پردازان در جهان اسلام و در طلیعه آنان متفکران [[شیعه]] در عصر [[مشروطیت]] و بعد از آن، در [[اندیشه]] تجدید [[حیات]] [[هویت اسلامی]] و بازگشت به خودی بودند و برای آغاز حرکت نوین، متناسب با عصر جدید به ویژه در [[رویارویی]] با غرب پیشرفته بر شروع از صفر تأکید می‌ورزیدند و تجربیات غرب را نه تنها الگوی مناسب برای [[جهان اسلام]] نمی‌دانستند، اصولاً به آن با دیده [[شک و تردید]] می‌نگریستند و [[سیطره]] [[نظام سرمایه‌داری]] غرب را که اوج [[شکوفایی]] عصر [[نهضت]] [[غربی]] است، دلیل ساطعی بر شک و تردید خود تلقی می‌کردند<ref>فقه سیاسی، ج۱۰، ص۴۸ و ۵۰.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)|دانشنامه فقه سیاسی]]، ص ۳۸۲.</ref>

==[[اندیشه سیاسی]] و بحث و [[مناظره]] در آن==
با مطرح شدن نظریه گفت‌وگوی [[تمدن‌ها]] راه حل جدیدی در [[روابط]] جهان اسلام با [[جهان]] استکباری گشوده شد و جمعی بر آن شدند که معضلات این روابط پیچیده را با استفاده از نظریه گفت‌وگوی تمدن‌ها از راه [[گفت‌وگو]]، بحث و مناظره بین دو بلوک حل و فصل نمایند.
از شرایط گذشته ([[جنگ‌های صلیبی]]) و حال ([[استعمار]] جدید) [[دیوار]] بلند [[بی‌اعتمادی]] بین جهان اسلام و غرب به وجود آمده که با گفت‌وگو و بحث و مناظره می‌توان آن را از میان برد و یا حداقل کاهش داد و گفت‌وگوی متّکی بر [[منطق]] یعنی بحث و مناظره مناسب‌ترین روش [[انسانی]] در برخورد انسان‌های معقول و متفکر است.
گفت‌وگوی بین تمدن‌ها راه [[انتخاب]] احسن را نیز باز می‌کند و نه تنها [[اختلاف]] را کاهش می‌دهد، احتمالاً طرفین را به [[وحدت]] نظر در انتخاب احسن نیز می‌رساند. در این گفت‌وگوها و [[جدال]] منطقی تمدن‌هاست که خواسته‌های غرب و ایده‌آل [[اسلام]] با منطق ترسیم می‌شود و چه بسا که بجای تلاقی خطوط [[سیاسی]]، [[اقتصادی]] و [[فرهنگی]]، راه امکان تداوم موازی این خطوط شناخته شده و ستیزه‌گری جای خود را به [[همکاری]] دوجانبه [[تفویض]] می‌کند.
بی‌گمان اندیشه گفت‌وگو و جدال منطقی، ریشه در [[سیره سیاسی]] [[پیامبر]]{{صل}} در [[برخورد با مخالفان]] دارد و به همین دلیل [[مورخان]] و [[سیره‌نویسان]]، سال هشتم و نهم (ه. ق) را «[[عام‌الوفود]]» نامیده‌اند و به ویژه در سال نهم، بیشترین اوقات [[پیامبر]]{{صل}} به استقبال هیأت‌های [[نمایندگی]] [[دولت‌ها]] و ملت‌هایی که از دور و نزدیک برای [[مباحثه]] و [[مناظره]] به [[مدینه]] می‌آمدند، سپری شد، چنان‌که [[تجربه]] [[تاریخی]] در این زمینه نیز حکایت از کارساز بودن [[گفت‌وگو]] و [[جدال]] منطقی در [[حل مسالمت‌آمیز]] [[اختلاف‌ها]] دارد. اما مشکل عمده در [[صداقت]] غرب در رویکرد به گفت‌وگو و مناظره است<ref>فقه سیاسی، ج۱۰، ص۲۵۱ – ۲۵۲.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)|دانشنامه فقه سیاسی]]، ص ۳۸۳.</ref>

==[[اندیشه سیاسی]] و [[بنیادگرایی]]==
یکی از زوایا و ساحت‌های اندیشه سیاسی [[اسلامی]] بنیادگرایی است. بنیادگرایی یا «فندامانتانیزم» نامی است که امروز [[آمریکا]] و به تبع آن کشورهای اروپایی در مورد گروه‌هایی که [[پای‌بندی]] به [[اصول اسلامی]]، آنان را به [[غرب‌ستیزی]] واداشته است، به کار می‌برند و در مقابل آن از [[تکثرگرایی دینی]] و [[تساهل و تسامح]] مذهبی [[تمجید]] و [[حمایت]] می‌کنند.
در [[اندیشه سیاسی اسلام]]، بنیادگرایی به مفهوم متداول بر چند اصل [[استوار]] است که مهم‌ترین آنها عبارتند از: [[اعتقاد]] به [[حقانیت]]، [[ثبات]]، حمایت اصولی ([[تولی]])، پای‌بندی عملی و [[وفاداری]]، [[نفی]] جز آن ([[تبری]])، [[مبارزه]] با عوامل [[تهدید]] کننده، داشتن نوعی [[تعصب]] هر چند منطقی، انطباق با اصول و [[موازین]] در همه عرصه‌ها و بالاخره اصولی ماندن و نوعی جزمیت در اصول اسلامی داشتن است<ref>فقه سیاسی، ج۱۰، ص۲۱۹ – ۲۲۰.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)|دانشنامه فقه سیاسی]]، ص ۳۸۴.</ref>

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده: 1100699.jpg|22px]] [[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)|'''دانشنامه فقه سیاسی ج۱''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}