انسان‌شناسی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani در ‏۱۱ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۵۲

2026-04-11T09:52:26Z

Jaafari در ‏۲۵ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۶:۳۹

2026-02-25T06:39:14Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۵ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۰۹
خط ۲:		خط ۲:
	\| موضوع مرتبط = انسان		\| موضوع مرتبط = انسان
	\| عنوان مدخل =		\| عنوان مدخل =
	\| مداخل مرتبط = [[انسان‌شناسی در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]] - [[انسان‌شناسی در فلسفه دین و کلام جدید]]		\| مداخل مرتبط = [[انسان‌شناسی در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]] - [[انسان‌شناسی در فلسفه دین و کلام جدید]] - [[انسان‌شناسی در عرفان اسلامی]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

Wasity: /* معناشناسی */

2025-09-30T06:53:22Z

معناشناسی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۲۳
خط ۱۲:		خط ۱۲:

	== معناشناسی ==		== معناشناسی ==
	~~انسان~~ از ریشه «انس» به معنای اُلفت‌ گرفتن<ref>راغب، مفردات الفاظ القرآن، ۹۴.</ref> یا از «نسی» به معنای فراموشی<ref>زبیدی، تاج العروس من جواهر القاموس، ۸/۱۹۲.</ref> است. [[انسان]] در اصطلاح حکما به «حیوان [[ناطق]]» تعریف شده‌است و مراد از نطق، [[ادراک عقلی]] حاصل از [[فکر]] و مانند آن است<ref>ارسطو، فی النفس، ۱۶۳؛ ملاصدرا، الحاشیة علی الهیات، ۱۶۴؛ سبزواری، شرح المنظومه، ۱/۲۲۹.</ref>. انسان‌شناسی دانشی است که به احوال، ابعاد کلی و جزئی، فردی و [[اجتماعی]] انسان می‌پردازد<ref>ناصح، انسان‌شناسی در اندیشه امام‌ خمینی، ۱۳۱.</ref> و برخی از آن به علم‌النفس نیز یاد کرده‌اند<ref>حسن‌زاده آملی، دروس معرفت، ۳۱۹.</ref> در این [[دانش]] به شناخت [[جان آدمی]]، [[فضیلت]] و [[رذیلت]] و [[سعادت]] و [[شقاوت]] او پرداخته می‌شود<ref>جوادی آملی، صورت و سیرت، ۲۱.</ref>.<ref>[[محمد امین صادقی ارزگانی\|صادقی ارزگانی]] و [[سید علی احمدی امیری\|احمدی امیری]]، [[انسان‌شناسی - صادقی ارزگانی و احمدی امیری (مقاله)\|مقاله «انسان‌شناسی»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۲ (کتاب)\|دانشنامه امام خمینی ج۲]]، ص ۳۷۱ ـ ۳۸۴.</ref>		«انسان» از ریشه «انس» به معنای اُلفت‌ گرفتن<ref>راغب، مفردات الفاظ القرآن، ۹۴.</ref> یا از «نسی» به معنای فراموشی<ref>زبیدی، تاج العروس من جواهر القاموس، ۸/۱۹۲.</ref> است. [[انسان]] در اصطلاح حکما به «حیوان [[ناطق]]» تعریف شده‌است و مراد از نطق، [[ادراک عقلی]] حاصل از [[فکر]] و مانند آن است<ref>ارسطو، فی النفس، ۱۶۳؛ ملاصدرا، الحاشیة علی الهیات، ۱۶۴؛ سبزواری، شرح المنظومه، ۱/۲۲۹.</ref>. انسان‌شناسی دانشی است که به احوال، ابعاد کلی و جزئی، فردی و [[اجتماعی]] انسان می‌پردازد<ref>ناصح، انسان‌شناسی در اندیشه امام‌ خمینی، ۱۳۱.</ref> و برخی از آن به علم‌النفس نیز یاد کرده‌اند<ref>حسن‌زاده آملی، دروس معرفت، ۳۱۹.</ref> در این [[دانش]] به شناخت [[جان آدمی]]، [[فضیلت]] و [[رذیلت]] و [[سعادت]] و [[شقاوت]] او پرداخته می‌شود<ref>جوادی آملی، صورت و سیرت، ۲۱.</ref>.<ref>[[محمد امین صادقی ارزگانی\|صادقی ارزگانی]] و [[سید علی احمدی امیری\|احمدی امیری]]، [[انسان‌شناسی - صادقی ارزگانی و احمدی امیری (مقاله)\|مقاله «انسان‌شناسی»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۲ (کتاب)\|دانشنامه امام خمینی ج۲]]، ص ۳۷۱ ـ ۳۸۴.</ref>

	== پیشینه ==		== پیشینه ==

Bahmani: /* منابع */

2025-09-30T06:41:57Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۱۱
خط ۱۲۱:		خط ۱۲۱:
	{{منابع}}		{{منابع}}
	# [[پرونده:1100618.jpg\|22px]] [[رضا میرزایی\|میرزایی، رضا]]، [[انسان‌شناسی اسلامی (مقاله)\| مقاله «انسان‌شناسی اسلامی»]]، [[منظومه فکری امام خمینی (کتاب)\|'''منظومه فکری امام خمینی''']]		# [[پرونده:1100618.jpg\|22px]] [[رضا میرزایی\|میرزایی، رضا]]، [[انسان‌شناسی اسلامی (مقاله)\| مقاله «انسان‌شناسی اسلامی»]]، [[منظومه فکری امام خمینی (کتاب)\|'''منظومه فکری امام خمینی''']]
	# [[پرونده:~~IM010466~~.jpg\|22px]] [[سید ~~رشید صمیمی~~\|~~صمیمی، سید رشید~~]]، [[~~اهداف~~ و ~~کارکردهای دین~~ (کتاب)\|'''~~اهداف~~ و ~~کارکردهای دین~~''']]		# [[پرونده:IM009734.jpg\|22px]] [[ محمد امین صادقی ارزگانی\|صادقی ارزگانی]] و [[سید علی احمدی امیری\|احمدی امیری]]، [[انسان‌شناسی - صادقی ارزگانی و احمدی امیری (مقاله)\|مقاله «انسان‌شناسی»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۲ (کتاب)\|'''دانشنامه امام خمینی ج۲''']]
			# [[پرونده:1100619.jpg\|22px]] [[ابراهیم ابراهیمی\|ابراهیمی، ابراهیم]]، [[انسان‌شناسی اسلامی - ابراهیمی (مقاله)\|مقاله «انسان‌شناسی اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱ (کتاب)\|'''منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱''']]
			# [[پرونده:1100619.jpg\|22px]] [[مرتضی لطفی\|لطفی]] و [[محمد شعبانی\|شعبانی]]، [[نظام تربیتی اسلام - لطفی و شعبانی (مقاله)\|مقاله «نظام تربیتی اسلام»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱ (کتاب)\|'''منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱''']]
			# [[پرونده:1100672.jpg\|22px]] [[علی اصغر نصرتی\|نصرتی، علی اصغر]]، [[نظام سیاسی اسلام (کتاب)\|'''نظام سیاسی اسلام''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Bahmani در ‏۳۰ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۶:۳۸

2025-09-30T06:38:52Z

Bahmani در ‏۳۰ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۶:۳۷

2025-09-30T06:37:15Z

Bahmani در ‏۳۰ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۶:۳۶

2025-09-30T06:36:53Z

نمایش تغییرات

Bahmani در ‏۲۵ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۲۰

2025-09-25T10:20:57Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۵ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۵۰
خط ۱:		خط ۱:
	{{~~سیره معصوم~~}}		{{در دست ویرایش ۲\|ماه=[[مهر]]\|روز=[[3]]\|سال=[[۱۴۰۴]]\|کاربر=Bahmani}}
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط = انسان		\| موضوع مرتبط = انسان
	\| عنوان مدخل = ~~[[انسان]]~~		\| عنوان مدخل =
	\| مداخل مرتبط = [[انسان‌شناسی در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]] - [[انسان‌شناسی در فلسفه دین و کلام جدید]]		\| مداخل مرتبط = [[انسان‌شناسی در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]] - [[انسان‌شناسی در فلسفه دین و کلام جدید]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =

Jaafari در ‏۱۹ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۵:۱۱

2025-08-19T05:11:13Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۴۱
خط ۳:		خط ۳:
	\| موضوع مرتبط = انسان		\| موضوع مرتبط = انسان
	\| عنوان مدخل = [[انسان]]		\| عنوان مدخل = [[انسان]]
	\| مداخل مرتبط = [[انسان‌شناسی در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]		\| مداخل مرتبط = [[انسان‌شناسی در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]] - [[انسان‌شناسی در فلسفه دین و کلام جدید]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

Wasity: جایگزینی متن - 'ساده' به 'ساده'

2025-06-27T20:30:47Z

جایگزینی متن - 'ساده' به 'ساده'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۰۰:۰۰
خط ۶۶:		خط ۶۶:

	=== [[توسعه انسانی]] ===		=== [[توسعه انسانی]] ===
	مهمترین مبحث در [[انسان‌شناسی]]، توسعه انسانی است؛ زیرا ابعاد وجودی، توصیف انسان در حال ایستایی و نهایتاً [[تبیین]] [[ساده]] رفتار اوست؛ حال آنکه “توسعه انسانی”، در جریان [[تکامل]] و روند هدفمند [[نظام هستی]]، ناظر به حرکت انسان است.		مهمترین مبحث در [[انسان‌شناسی]]، توسعه انسانی است؛ زیرا ابعاد وجودی، توصیف انسان در حال ایستایی و نهایتاً [[تبیین]] ساده رفتار اوست؛ حال آنکه “توسعه انسانی”، در جریان [[تکامل]] و روند هدفمند [[نظام هستی]]، ناظر به حرکت انسان است.

	هر [[نظام فکری]]، تلقی‌ای از توسعه انسانی دارد که، متناسب و مبتنی بر تعریف او از “انسان” و “توسعه” است در جهان‌بینی الهی که از منظر [[کرامت]] و تعالی به انسان می‌نگرد و [[سیر و سلوک]] او را حتی تا خلیفة‌اللّهی ترسیم می‌کند، ابعاد وجودی او به شکل متوازن و متناسب [[رشد]] و توسعه می‌یابد. بنابراین لازم است در ارزیابی توسعه انسانی، سه دسته شاخص که هر کدام ناظر به یکی از ابعاد سه‌گانه وجودی اوست، مدّنظر قرار گیرد. این شاخص‌ها عبارت‌اند از:		هر [[نظام فکری]]، تلقی‌ای از توسعه انسانی دارد که، متناسب و مبتنی بر تعریف او از “انسان” و “توسعه” است در جهان‌بینی الهی که از منظر [[کرامت]] و تعالی به انسان می‌نگرد و [[سیر و سلوک]] او را حتی تا خلیفة‌اللّهی ترسیم می‌کند، ابعاد وجودی او به شکل متوازن و متناسب [[رشد]] و توسعه می‌یابد. بنابراین لازم است در ارزیابی توسعه انسانی، سه دسته شاخص که هر کدام ناظر به یکی از ابعاد سه‌گانه وجودی اوست، مدّنظر قرار گیرد. این شاخص‌ها عبارت‌اند از:

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۰۸
خط ۳۶:		خط ۳۶:
	== ویژگی‌های انسان ==		== ویژگی‌های انسان ==
	با استفاده از [[آیات قرآن]] ویژگی‌هایی برای انسان ذکر شده است. برخی از این ویژگی‌ها مربوط به نوع انسان و در همه مشترک است؛ ازجمله آنها این موارد است:		با استفاده از [[آیات قرآن]] ویژگی‌هایی برای انسان ذکر شده است. برخی از این ویژگی‌ها مربوط به نوع انسان و در همه مشترک است؛ ازجمله آنها این موارد است:
	# [[فطرت الهی]]: [[قرآن کریم]] [[فطرت انسان]] را فطرتی [[الهی]] معرفی کرده‌ است<ref>سوره روم، آیه ۳۰.</ref> در [[حقیقت]] [[فطرت آدمی]] به دست [[قدرت]] [[جمال]] و جلال [[حق‌تعالی]] سرشته شده و از عالم [[طهارت]] و [[قدس]] نازل شده است. از این‌رو تا هنگامی که [[فطرت]] اصلی او [[آلوده]] نشده، از نورانیت و صفای [[باطن]] برخوردار است و طالب کمال مطلق و خیر و از [[شر]] گریزان است<ref>امام‌ خمینی، حدیث جنود، ۱۱۳–۱۱۵.</ref>.		# '''[[فطرت الهی]]:''' [[قرآن کریم]] [[فطرت انسان]] را فطرتی [[الهی]] معرفی کرده‌ است<ref>سوره روم، آیه ۳۰.</ref> در [[حقیقت]] [[فطرت آدمی]] به دست [[قدرت]] [[جمال]] و جلال [[حق‌تعالی]] سرشته شده و از عالم [[طهارت]] و [[قدس]] نازل شده است. از این‌رو تا هنگامی که [[فطرت]] اصلی او [[آلوده]] نشده، از نورانیت و صفای [[باطن]] برخوردار است و طالب کمال مطلق و خیر و از [[شر]] گریزان است<ref>امام‌ خمینی، حدیث جنود، ۱۱۳–۱۱۵.</ref>.
	# حمل [[امانت الهی]]: بنابر برخی [[آیات]]<ref>سوره احزاب، آیه ۷۲.</ref> انسان شایستگی این را داشته که حامل امانت الهی باشد<ref>امام‌ خمینی، مصباح الهدایه، ۵۶.</ref>. [[مفسران]] مراد از [[امانت]] را [[تکالیف الهی]]<ref>فخر رازی، مفاتیح الغیب (التفسیرالکبیر)، ۷/۱۲۳.</ref>، [[توحید]] و [[ایمان]]<ref>ابن‌عجیبه، البحر المدید فی تفسیر القرآن المجید، ۴/۴۶۸.</ref> [[تفسیر]] کرده‌اند.		# '''حمل [[امانت الهی]]:''' بنابر برخی [[آیات]]<ref>سوره احزاب، آیه ۷۲.</ref> انسان شایستگی این را داشته که حامل امانت الهی باشد<ref>امام‌ خمینی، مصباح الهدایه، ۵۶.</ref>. [[مفسران]] مراد از [[امانت]] را [[تکالیف الهی]]<ref>فخر رازی، مفاتیح الغیب (التفسیرالکبیر)، ۷/۱۲۳.</ref>، [[توحید]] و [[ایمان]]<ref>ابن‌عجیبه، البحر المدید فی تفسیر القرآن المجید، ۴/۴۶۸.</ref> [[تفسیر]] کرده‌اند.
	# قابلیت کمال و نقص: انسان در میان موجودات این قابلیت را دارد که به بالاترین درجه کمال و پایین‌ترین درجه نقص برسد و می‌تواند یک موجود الهی یا [[شیطانی]] شود. فاصله میان کمال و نقص غیرقابل تصور است و این در موجودات دیگر نیست<ref>امام‌ خمینی، صحیفه، ۱۳/۲۸۵.</ref> و انسان به دلیل [[استعداد]] فراوان قابلیت نامتناهی دارد<ref>امام‌ خمینی، صحیفه، ۴/۱۸۵.</ref>.		# '''قابلیت کمال و نقص:''' انسان در میان موجودات این قابلیت را دارد که به بالاترین درجه کمال و پایین‌ترین درجه نقص برسد و می‌تواند یک موجود الهی یا [[شیطانی]] شود. فاصله میان کمال و نقص غیرقابل تصور است و این در موجودات دیگر نیست<ref>امام‌ خمینی، صحیفه، ۱۳/۲۸۵.</ref> و انسان به دلیل [[استعداد]] فراوان قابلیت نامتناهی دارد<ref>امام‌ خمینی، صحیفه، ۴/۱۸۵.</ref>.
	# [[کرامت انسان]]: [[خداوند متعال]] در [[قرآن]] بر کرامت انسان تأکید کرده‌ است<ref>سوره اسراء، آیه ۷۰.</ref> مراد از [[کرامت]]، عنایت و شرافت دادن به خصوصیتی است که در دیگران نیست<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ۱۳/۱۵۶.</ref>. حکمای الهی و [[عارفان]] کرامت را به دو قسم ذاتی و اکتسابی تقسیم کرده‌اند. کرامت ذاتی در واقع [[موهبت الهی]] به [[انسان]] است؛ ولی کرامت اکتسابی در پی تلاش انسان در دو زمینه [[معرفت]] و عمل، نصیب او می‌گردد<ref>ملاصدرا، تفسیر القرآن، ۵/۳۰۹–۳۱۰؛ طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ۶/۳۴۵.</ref>.		# '''[[کرامت انسان]]:''' [[خداوند متعال]] در [[قرآن]] بر کرامت انسان تأکید کرده‌ است<ref>سوره اسراء، آیه ۷۰.</ref> مراد از [[کرامت]]، عنایت و شرافت دادن به خصوصیتی است که در دیگران نیست<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ۱۳/۱۵۶.</ref>. حکمای الهی و [[عارفان]] کرامت را به دو قسم ذاتی و اکتسابی تقسیم کرده‌اند. کرامت ذاتی در واقع [[موهبت الهی]] به [[انسان]] است؛ ولی کرامت اکتسابی در پی تلاش انسان در دو زمینه [[معرفت]] و عمل، نصیب او می‌گردد<ref>ملاصدرا، تفسیر القرآن، ۵/۳۰۹–۳۱۰؛ طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ۶/۳۴۵.</ref>.
	# [[اراده]] و [[اختیار]]: انسان موجودی مختار [[آفریده]] شده و بر اساس این اختیار می‌تواند [[خیر و شر]] و [[سعادت]] و [[شقاوت]] را [[انتخاب]] کند<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ۴/۳۵.</ref>.<ref>[[محمد امین صادقی ارزگانی\|صادقی ارزگانی]] و [[سید علی احمدی امیری\|احمدی امیری]]، [[انسان‌شناسی - صادقی ارزگانی و احمدی امیری (مقاله)\|مقاله «انسان‌شناسی»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۲ (کتاب)\|دانشنامه امام خمینی ج۲]]، ص ۳۷۱ ـ ۳۸۴.</ref>		# '''[[اراده]] و [[اختیار]]:''' انسان موجودی مختار [[آفریده]] شده و بر اساس این اختیار می‌تواند [[خیر و شر]] و [[سعادت]] و [[شقاوت]] را [[انتخاب]] کند<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ۴/۳۵.</ref>.<ref>[[محمد امین صادقی ارزگانی\|صادقی ارزگانی]] و [[سید علی احمدی امیری\|احمدی امیری]]، [[انسان‌شناسی - صادقی ارزگانی و احمدی امیری (مقاله)\|مقاله «انسان‌شناسی»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۲ (کتاب)\|دانشنامه امام خمینی ج۲]]، ص ۳۷۱ ـ ۳۸۴.</ref>

	== مبانی [[انسان‌شناختی]] ==		== مبانی [[انسان‌شناختی]] ==
	[[انسان]] در مجموعه عالم در نوع نگاه [[دینی]] [[اشرف]] از سایر موجودات است و جایگاه خاصی در [[تفکر]] [[اندیشمندان مسلمان]] دارد که در ذیل به نمونه‌هایی از مبانی انسان‌شناختی اشاره می‌گردد.		[[انسان]] در مجموعه عالم در نوع نگاه [[دینی]] [[اشرف]] از سایر موجودات است و جایگاه خاصی در [[تفکر]] [[اندیشمندان مسلمان]] دارد که در ذیل به نمونه‌هایی از مبانی انسان‌شناختی اشاره می‌گردد.
	# ترکیب انسان از دو ساحت جسمانی و روحانی: [[خداوند]]، انسان را از ترکیب جسم و [[روح]] آفریده است. در [[اسلام]] مسأله جسم و روح توأم‌اند و از هم قابل تفکیک نیستند و لذا انسان باید جسم و روح را با هم پرورش دهد. پرورش جسم مقدمه‌ای برای پرورش روح است و این مقدمه بودن به معنای تقدم زمانی نیست، بلکه تربیت جسمانی و [[معنوی]] هر دو با هم و در کنار هم و به موازات هم هستند<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، مصاحبه با مجله ورزش، ۲۱/۵/۱۳۶۶.</ref>		# '''ترکیب انسان از دو ساحت جسمانی و روحانی:''' [[خداوند]]، انسان را از ترکیب جسم و [[روح]] آفریده است. در [[اسلام]] مسأله جسم و روح توأم‌اند و از هم قابل تفکیک نیستند و لذا انسان باید جسم و روح را با هم پرورش دهد. پرورش جسم مقدمه‌ای برای پرورش روح است و این مقدمه بودن به معنای تقدم زمانی نیست، بلکه تربیت جسمانی و [[معنوی]] هر دو با هم و در کنار هم و به موازات هم هستند<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، مصاحبه با مجله ورزش، ۲۱/۵/۱۳۶۶.</ref>
	# برخورداری انسان از فطرتی خداجو: از جمله ویژگی‌های انسان، برخورداری از فطرتی [[پاک]] و [[الهی]] است. همه [[انسان‌ها]] بر این [[فطرت]] [[خلق]] شده‌اند؛ چنان که [[آیات قرآن کریم]] نیز اشاره به این مطلب دارد<ref>سوره روم، آیه ۳۰.</ref>.		# '''برخورداری انسان از فطرتی خداجو:''' از جمله ویژگی‌های انسان، برخورداری از فطرتی [[پاک]] و [[الهی]] است. همه [[انسان‌ها]] بر این [[فطرت]] [[خلق]] شده‌اند؛ چنان که [[آیات قرآن کریم]] نیز اشاره به این مطلب دارد<ref>سوره روم، آیه ۳۰.</ref>.
	# [[انسان]] موجودی مختار و انتخاب‌گر: یکی از مسائل مهم انسان‌شناسی، بحث [[اختیار انسان]] می‌باشد. [[اختیار]] به معنای تصمیم‌گیری پس از سنجش می‌باشد و از زیر بناهای اصلی [[انسان‌شناختی]] توجه به نقش چشمگیر «[[گزینش]] [[آزاد]]» در فرایند [[رشد]] و حرکت تکاملی انسان است. شکل‌گیری هرگونه رشد و مهارتی در انسان باید آزادانه و آگاهانه و از روی اختیار باشد. رهبر انقلاب [[خدای متعال]] را گستراننده سفره طبیعت برای افراد انسان می‌داند که [[خداوند]] این [[مائده]] طبیعی را بالفعل، آماده و به صورت رنگین در اختیار افراد [[بشر]] قرار داده است که از آن بهره ببرند؛ لکن یک حدود و ضوابط و قواعدی را بر این [[حاکم]] می‌داند؛ که انسان اختیار دارد از این سفره عظیم [[الهی]] به صورت درست یا نادرست استفاده کند و صورت درست آن این است که انسان این سفره طبیعی الهی، این [[موهبت الهی]] را آن‌چنانی که ضوابط و قواعد الهی دستور داده است، بر طبق او [[رفتار]] کند، از حدود و ضوابط تخطی نکند، در مناطق ممنوعه قدم نگذارد<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در خطبه‌های نماز جمعه تهران در روز هجدهم رمضان، ۱۴۲۹ ـ ۳۰/ ۶/۱۳۸۷.</ref>.		# '''[[انسان]] موجودی مختار و انتخاب‌گر:''' یکی از مسائل مهم انسان‌شناسی، بحث [[اختیار انسان]] می‌باشد. [[اختیار]] به معنای تصمیم‌گیری پس از سنجش می‌باشد و از زیر بناهای اصلی [[انسان‌شناختی]] توجه به نقش چشمگیر «[[گزینش]] [[آزاد]]» در فرایند [[رشد]] و حرکت تکاملی انسان است. شکل‌گیری هرگونه رشد و مهارتی در انسان باید آزادانه و آگاهانه و از روی اختیار باشد. رهبر انقلاب [[خدای متعال]] را گستراننده سفره طبیعت برای افراد انسان می‌داند که [[خداوند]] این [[مائده]] طبیعی را بالفعل، آماده و به صورت رنگین در اختیار افراد [[بشر]] قرار داده است که از آن بهره ببرند؛ لکن یک حدود و ضوابط و قواعدی را بر این [[حاکم]] می‌داند؛ که انسان اختیار دارد از این سفره عظیم [[الهی]] به صورت درست یا نادرست استفاده کند و صورت درست آن این است که انسان این سفره طبیعی الهی، این [[موهبت الهی]] را آن‌چنانی که ضوابط و قواعد الهی دستور داده است، بر طبق او [[رفتار]] کند، از حدود و ضوابط تخطی نکند، در مناطق ممنوعه قدم نگذارد<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در خطبه‌های نماز جمعه تهران در روز هجدهم رمضان، ۱۴۲۹ ـ ۳۰/ ۶/۱۳۸۷.</ref>.
	# وجود روحیه کمال‌جویی در [[فطرت انسان]]: [[حقیقت]] این است که [[زندگی]] انسان وقتی معنا پیدا می‌کند که در راه کمال صرف شود. کسی که [[هدف]] کمال را دنبال نکند و سرمایه ارزشمند [[حیات]] و [[عمر]] را در همین مدتی که در [[اختیار]] دارد صرف خوشگذرانی کند، زندگی را ضایع کرده است.		# '''وجود روحیه کمال‌جویی در [[فطرت انسان]]:''' [[حقیقت]] این است که [[زندگی]] انسان وقتی معنا پیدا می‌کند که در راه کمال صرف شود. کسی که [[هدف]] کمال را دنبال نکند و سرمایه ارزشمند [[حیات]] و [[عمر]] را در همین مدتی که در [[اختیار]] دارد صرف خوشگذرانی کند، زندگی را ضایع کرده است.
	# وجود [[عزم]] و [[اراده]] [[قوی]] در انسان: گرچه بعضی از مکاتب برای اراده و نقش آن در [[تربیت]] انسان، چندان اهمیتی قائل نیستند و نقش اصلی را به عامل [[وراثت]] و محیط می‌دهند، ولی نقش اصلی در [[تربیت]] به [[اراده]] و تصمیم خود [[انسان]] وابسته است و اگر [[ایمان]] به اراده [[انسانی]]، در کنار [[اعتقاد]] و ایمان و [[اطمینان]] به کمک الهی واقع شود بزرگ‌ترین [[مشکلات]] به آسانی حل می‌شود.		# '''وجود [[عزم]] و [[اراده]] [[قوی]] در انسان:''' گرچه بعضی از مکاتب برای اراده و نقش آن در [[تربیت]] انسان، چندان اهمیتی قائل نیستند و نقش اصلی را به عامل [[وراثت]] و محیط می‌دهند، ولی نقش اصلی در [[تربیت]] به [[اراده]] و تصمیم خود [[انسان]] وابسته است و اگر [[ایمان]] به اراده [[انسانی]]، در کنار [[اعتقاد]] و ایمان و [[اطمینان]] به کمک الهی واقع شود بزرگ‌ترین [[مشکلات]] به آسانی حل می‌شود.
	# وجود ویژگی [[ضعف]] در انسان: انسان در میان [[اعمال]] خود نباید تنها نقاط قوتش را ببیند، بلکه باید به دنبال جبران نقاط ضعف و خطاهایش هم باشد همان‌طور که [[خداوند]] یکی از ویژگی‌های انسان را [[ضعیف]] بودن او می‌داند<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با اعضای کادر مرکزی جنبش انقلابی حزب‌الله لبنان، ۱۲/۱۲/۱۳۷۰.</ref>. چنان‌که می‌فرماید: {{متن قرآن\|اللَّهُ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ ضَعْفٍ ثُمَّ جَعَلَ مِنْ بَعْدِ ضَعْفٍ قُوَّةً ثُمَّ جَعَلَ مِنْ بَعْدِ قُوَّةٍ ضَعْفًا وَشَيْبَةً ...}}<ref>«خداوند همان است که شما را ناتوان آفرید آنگاه از پس ناتوانی (در شما) توانی پدید آورد و آنگاه از پس توانمندی ناتوانی و پیری پدیدار کرد ...» سوره روم، آیه ۵۴.</ref>.		# '''وجود ویژگی [[ضعف]] در انسان:''' انسان در میان [[اعمال]] خود نباید تنها نقاط قوتش را ببیند، بلکه باید به دنبال جبران نقاط ضعف و خطاهایش هم باشد همان‌طور که [[خداوند]] یکی از ویژگی‌های انسان را [[ضعیف]] بودن او می‌داند<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با اعضای کادر مرکزی جنبش انقلابی حزب‌الله لبنان، ۱۲/۱۲/۱۳۷۰.</ref>. چنان‌که می‌فرماید: {{متن قرآن\|اللَّهُ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ ضَعْفٍ ثُمَّ جَعَلَ مِنْ بَعْدِ ضَعْفٍ قُوَّةً ثُمَّ جَعَلَ مِنْ بَعْدِ قُوَّةٍ ضَعْفًا وَشَيْبَةً ...}}<ref>«خداوند همان است که شما را ناتوان آفرید آنگاه از پس ناتوانی (در شما) توانی پدید آورد و آنگاه از پس توانمندی ناتوانی و پیری پدیدار کرد ...» سوره روم، آیه ۵۴.</ref>.
	# تأثیرپذیری و تأثیر‌گذاری: فرازهای مختلف زمانی و موقعیت‌های مختلف مکانی، منشاء آثار متفاوتی می‌باشند. [[آدمی]] در بسیاری از وضعیت‌های پیش‌آمده در عرصه مختلف [[زندگی]]، تأثیرگذار است و یا از آنها تأثیر می‌پذیرد. تأثیرپذیری [[انسان]] از شرایط به معنای [[اضطرار]] او در برابر آن نیست، بلکه این امکان نیز وجود دارد که در قبال فشار وارد شده، ایستادگی کند و رنگ نپذیرد و یا در حدی فراتر، بر شرایط [[اجتماعی]] تأثیر گذارد.		# '''تأثیرپذیری و تأثیر‌گذاری:''' فرازهای مختلف زمانی و موقعیت‌های مختلف مکانی، منشاء آثار متفاوتی می‌باشند. [[آدمی]] در بسیاری از وضعیت‌های پیش‌آمده در عرصه مختلف [[زندگی]]، تأثیرگذار است و یا از آنها تأثیر می‌پذیرد. تأثیرپذیری [[انسان]] از شرایط به معنای [[اضطرار]] او در برابر آن نیست، بلکه این امکان نیز وجود دارد که در قبال فشار وارد شده، ایستادگی کند و رنگ نپذیرد و یا در حدی فراتر، بر شرایط [[اجتماعی]] تأثیر گذارد.
	# تأکید خاص بر [[تزکیه]]: در مرحله اول، [[انبیاء الهی]] برای تزکیه و [[خودسازی]] [[مبعوث]] شده‌اند و در مرحله دوم امر به [[تعلیم]] دادن داشته‌اند. آنها آمده‌اند تا افراد را بسازند و تربیت کنند و بعد [[آموزش]] بدهند و اگر یک [[جامعه]] بخواهد رشد کند و [[اخلاق]] صحیح [[اسلامی]] را در خود به وجود آورد، محتاج تأکید خاص بر امر تزکیه است.		# '''تأکید خاص بر [[تزکیه]]:''' در مرحله اول، [[انبیاء الهی]] برای تزکیه و [[خودسازی]] [[مبعوث]] شده‌اند و در مرحله دوم امر به [[تعلیم]] دادن داشته‌اند. آنها آمده‌اند تا افراد را بسازند و تربیت کنند و بعد [[آموزش]] بدهند و اگر یک [[جامعه]] بخواهد رشد کند و [[اخلاق]] صحیح [[اسلامی]] را در خود به وجود آورد، محتاج تأکید خاص بر امر تزکیه است.
	# [[کرامت]] و [[عزت]] [[نفس انسانی]]: [[خدای متعال]] به [[آدمیان]] نعمت‌های ویژه‌ای عطا فرموده که با داشتن این [[نعمت‌ها]] از توان و ظرفیت‌های چشمگیر و بالایی برخوردار شده‌اند و به گونه‌ای [[احساس]] [[کرامت]] و [[عزت]] در [[انسان‌ها]] قرار داده است که باورشان شود که دست یازیدن به کارهای [[پست]] به منزله [[آلوده]] کردن گوهر [[انسانیت]] است و [[پیروی]] کردن از [[خواسته‌های نفسانی]] چیزی جز برده ساختن و زبون کردن [[عقل]] و [[روح]] [[ملکوتی]] و [[الهی]] در [[انسان]] نیست<ref>[[مرتضی لطفی\|لطفی]] و [[محمد شعبانی\|شعبانی]]، [[نظام تربیتی اسلام - لطفی و شعبانی (مقاله)\|مقاله «نظام تربیتی اسلام»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱ (کتاب)\|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱]]، ص۴۴۱ ـ ۴۴۹.</ref>		# '''[[کرامت]] و [[عزت]] [[نفس انسانی]]:''' [[خدای متعال]] به [[آدمیان]] نعمت‌های ویژه‌ای عطا فرموده که با داشتن این [[نعمت‌ها]] از توان و ظرفیت‌های چشمگیر و بالایی برخوردار شده‌اند و به گونه‌ای [[احساس]] [[کرامت]] و [[عزت]] در [[انسان‌ها]] قرار داده است که باورشان شود که دست یازیدن به کارهای [[پست]] به منزله [[آلوده]] کردن گوهر [[انسانیت]] است و [[پیروی]] کردن از [[خواسته‌های نفسانی]] چیزی جز برده ساختن و زبون کردن [[عقل]] و [[روح]] [[ملکوتی]] و [[الهی]] در [[انسان]] نیست<ref>[[مرتضی لطفی\|لطفی]] و [[محمد شعبانی\|شعبانی]]، [[نظام تربیتی اسلام - لطفی و شعبانی (مقاله)\|مقاله «نظام تربیتی اسلام»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱ (کتاب)\|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱]]، ص۴۴۱ ـ ۴۴۹.</ref>

	== مباحث کلیدی انسان‌شناسی در جهان‌بینی الهی ==		== مباحث کلیدی انسان‌شناسی در جهان‌بینی الهی ==

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۰۷
خط ۹:		خط ۹:
	«[[شناخت انسان]]» از مهم‌ترین موضوعات کتاب تکوین و از کهن‌ترین [[علوم]] [[بشر]] به حساب می‌آید که [[عمر]] مسائل کهن و دراز دامن آن، به [[تاریخ]] نا پیداکرانه خود انسان گره خورده است<ref>جوادی آملی، عبدالله، سروش هدایت، ج۴، ص۲۲۰.</ref>.		«[[شناخت انسان]]» از مهم‌ترین موضوعات کتاب تکوین و از کهن‌ترین [[علوم]] [[بشر]] به حساب می‌آید که [[عمر]] مسائل کهن و دراز دامن آن، به [[تاریخ]] نا پیداکرانه خود انسان گره خورده است<ref>جوادی آملی، عبدالله، سروش هدایت، ج۴، ص۲۲۰.</ref>.

	[[انسان‌شناسی]] جزئی از مسائل [[جهان‌بینی]]<ref>جوادی آملی، عبدالله، تفسیر انسان به انسان، ص۳۱۰۷.</ref> و وابسته به آن است که تأثیر بسیار زیادی در عرصه‌های مختلف دارد. انسان‌شناسی، یکی از مسائل عمیق علمی و مهم‌ترین مباحث فلسفه اسلامی از گذشته تا به حال می‌باشد که غالب مباحث آن، در دو محور [[حقیقت انسان]] و اوصاف او و [[غایت خلقت]] و [[سیر]] تکاملی انسان طرح می‌شود<ref>جوادی آملی، عبدالله، حق و تکلیف در اسلام، ص۷۹.</ref>. همچنین یکی از موضوعاتی است که نزد متفکران غربی بسیار مورد بحث قرار گرفته و تقریباً محور مباحث [[فلسفی]] آنان را به خود اختصاص داده است و شاید پیدایش برخی از مکاتب غربی با این موضوع بی‌ارتباط نباشد<ref>جوادی آملی، عبدالله، اسلام و محیط زیست، ص۶۵.</ref>. البته حضور این بحث در فلسفه اسلامی و غرب، به معنای یکسانی نظام‌های انسان‌شناسانه فلسفه‌های مختلف نبوده و نیست، چه اینکه هر [[نظام]] فلسفی، یک انسان‌شناسی مخصوص به خود را داشته که عمدتاً از جهت‌گیری‌های [[معرفتی]] آن ناشی می‌شود<ref>محقق سبزواری، اسرارالحکم، ص۳۴.</ref>.<ref>[[ابراهیم ابراهیمی\|ابراهیمی، ابراهیم]]، [[انسان‌شناسی اسلامی - ابراهیمی (مقاله)\|مقاله «انسان‌شناسی اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱ (کتاب)\|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱]]، ص ۲۸۳.</ref>		انسان‌شناسی جزئی از مسائل [[جهان‌بینی]]<ref>جوادی آملی، عبدالله، تفسیر انسان به انسان، ص۳۱۰۷.</ref> و وابسته به آن است که تأثیر بسیار زیادی در عرصه‌های مختلف دارد. انسان‌شناسی، یکی از مسائل عمیق علمی و مهم‌ترین مباحث فلسفه اسلامی از گذشته تا به حال می‌باشد که غالب مباحث آن، در دو محور [[حقیقت انسان]] و اوصاف او و [[غایت خلقت]] و [[سیر]] تکاملی انسان طرح می‌شود<ref>جوادی آملی، عبدالله، حق و تکلیف در اسلام، ص۷۹.</ref>. همچنین یکی از موضوعاتی است که نزد متفکران غربی بسیار مورد بحث قرار گرفته و تقریباً محور مباحث [[فلسفی]] آنان را به خود اختصاص داده است و شاید پیدایش برخی از مکاتب غربی با این موضوع بی‌ارتباط نباشد<ref>جوادی آملی، عبدالله، اسلام و محیط زیست، ص۶۵.</ref>. البته حضور این بحث در فلسفه اسلامی و غرب، به معنای یکسانی نظام‌های انسان‌شناسانه فلسفه‌های مختلف نبوده و نیست، چه اینکه هر [[نظام]] فلسفی، یک انسان‌شناسی مخصوص به خود را داشته که عمدتاً از جهت‌گیری‌های [[معرفتی]] آن ناشی می‌شود<ref>محقق سبزواری، اسرارالحکم، ص۳۴.</ref>.<ref>[[ابراهیم ابراهیمی\|ابراهیمی، ابراهیم]]، [[انسان‌شناسی اسلامی - ابراهیمی (مقاله)\|مقاله «انسان‌شناسی اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱ (کتاب)\|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱]]، ص ۲۸۳.</ref>

	== معناشناسی ==		== معناشناسی ==
خط ۱۷:		خط ۱۷:
	شناخت انسان یکی از شریف‌ترین [[علوم]] است<ref>اخوان‌الصفاء، رسائل اخوان الصفاء و خلان الوفاء، ۳/۳۷۲.</ref> و [[آدمی]] از دیرباز درپی شناخت ابعاد مختلف وجودی خود بوده‌است و اندیشمندان بزرگی چون سقراط، افلاطون، ارسطو و فارابی از ماهیت [[نفس انسان]]، آثار و مرتبه وجودی او در عالم بحث کرده‌اند<ref>ارسطو، علم اخلاق، ۱/۱۸۳؛ فارابی، الجمع بین رأی الحکیمین، ۶۲؛ دورانت، تاریخ تمدن، یونان باستان، ۲/۵۹۳؛ بدوی، افلاطون فی الاسلام، ۳۱۵.</ref>. در آموزه‌های [[وحیانی]] و [[کتاب‌های آسمانی]] دربارۀ [[انسان]] از جنبه‌های مختلف سخن گفته شده است و در [[کتاب مقدس]]، [[انسان]] حیوان بزرگی معرفی شده که از خاک [[آفریده]] شده است و [[خداوند]] انسان را به صورت خود آفریده و شریعتی برای او قرارداده تا [[زندگی]] خود را با آن اداره کند و از آن [[تجاوز]] نکند<ref>هاکس، قاموس کتاب مقدس، ۱۱۳–۱۱۴.</ref>.		شناخت انسان یکی از شریف‌ترین [[علوم]] است<ref>اخوان‌الصفاء، رسائل اخوان الصفاء و خلان الوفاء، ۳/۳۷۲.</ref> و [[آدمی]] از دیرباز درپی شناخت ابعاد مختلف وجودی خود بوده‌است و اندیشمندان بزرگی چون سقراط، افلاطون، ارسطو و فارابی از ماهیت [[نفس انسان]]، آثار و مرتبه وجودی او در عالم بحث کرده‌اند<ref>ارسطو، علم اخلاق، ۱/۱۸۳؛ فارابی، الجمع بین رأی الحکیمین، ۶۲؛ دورانت، تاریخ تمدن، یونان باستان، ۲/۵۹۳؛ بدوی، افلاطون فی الاسلام، ۳۱۵.</ref>. در آموزه‌های [[وحیانی]] و [[کتاب‌های آسمانی]] دربارۀ [[انسان]] از جنبه‌های مختلف سخن گفته شده است و در [[کتاب مقدس]]، [[انسان]] حیوان بزرگی معرفی شده که از خاک [[آفریده]] شده است و [[خداوند]] انسان را به صورت خود آفریده و شریعتی برای او قرارداده تا [[زندگی]] خود را با آن اداره کند و از آن [[تجاوز]] نکند<ref>هاکس، قاموس کتاب مقدس، ۱۱۳–۱۱۴.</ref>.

	[[قرآن کریم]] از [[حقیقت]] [[روح]]<ref>سوره اسراء، آیه ۸۵.</ref> و نفس<ref>سوره شمس، آیه ۷.</ref> انسان [[سخن]] گفته‌ است و [[روح انسان]] را [[روحی]] [[الهی]] دانسته‌ است<ref>سوره حجر، آیه ۲۹.</ref> و بر [[کرامت انسان]]<ref>سوره اسراء، آیه ۷۰.</ref> و [[خلافت]] او در [[زمین]]<ref>سوره بقره، آیه ۳۰.</ref> تأکید کرده است. در برخی [[روایات]] بر این نکته تأکید شده‌است که کسی که نفس خود را بشناسد، [[پروردگار]] خویش را خواهد [[شناخت]]،<ref>آمدی، تصنیف غرر الحکم و درر الکلم، ۲۳۲.</ref> البته [[انسان‌شناسی]] به معنای [[خودشناسی]] نمی‌تواند به معنای کلی انسان‌شناسی باشد<ref>پناهی، انسان‌شناسی فلسفی در اندیشه امام‌ خمینی، ۵.</ref>.		[[قرآن کریم]] از [[حقیقت]] [[روح]]<ref>سوره اسراء، آیه ۸۵.</ref> و نفس<ref>سوره شمس، آیه ۷.</ref> انسان [[سخن]] گفته‌ است و [[روح انسان]] را [[روحی]] [[الهی]] دانسته‌ است<ref>سوره حجر، آیه ۲۹.</ref> و بر [[کرامت انسان]]<ref>سوره اسراء، آیه ۷۰.</ref> و [[خلافت]] او در [[زمین]]<ref>سوره بقره، آیه ۳۰.</ref> تأکید کرده است. در برخی [[روایات]] بر این نکته تأکید شده‌است که کسی که نفس خود را بشناسد، [[پروردگار]] خویش را خواهد [[شناخت]]،<ref>آمدی، تصنیف غرر الحکم و درر الکلم، ۲۳۲.</ref> البته انسان‌شناسی به معنای [[خودشناسی]] نمی‌تواند به معنای کلی انسان‌شناسی باشد<ref>پناهی، انسان‌شناسی فلسفی در اندیشه امام‌ خمینی، ۵.</ref>.

	انسان‌شناسی مبنای بسیاری از [[علوم]] است و مسائل بسیاری از علوم با شناخت ابعاد مختلف ظاهری و [[باطنی]] انسان مرتبط است؛ مانند علوم اجتماعی، علم طب، [[علم اخلاق]]، [[علم]] [[تربیت]]، علم روان‌شناسی<ref>جوادی آملی، انتظار بشر از دین، ۲۱۰–۲۱۹.</ref> در آثار [[اندیشمندان اسلامی]]، توجه به ابعاد وجودی انسان سهم مهم و قابل توجهی دارد<ref>[[محمد امین صادقی ارزگانی\|صادقی ارزگانی]] و [[سید علی احمدی امیری\|احمدی امیری]]، [[انسان‌شناسی - صادقی ارزگانی و احمدی امیری (مقاله)\|مقاله «انسان‌شناسی»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۲ (کتاب)\|دانشنامه امام خمینی ج۲]]، ص ۳۷۱ ـ ۳۸۴.</ref>.		انسان‌شناسی مبنای بسیاری از [[علوم]] است و مسائل بسیاری از علوم با شناخت ابعاد مختلف ظاهری و [[باطنی]] انسان مرتبط است؛ مانند علوم اجتماعی، علم طب، [[علم اخلاق]]، [[علم]] [[تربیت]]، علم روان‌شناسی<ref>جوادی آملی، انتظار بشر از دین، ۲۱۰–۲۱۹.</ref> در آثار [[اندیشمندان اسلامی]]، توجه به ابعاد وجودی انسان سهم مهم و قابل توجهی دارد<ref>[[محمد امین صادقی ارزگانی\|صادقی ارزگانی]] و [[سید علی احمدی امیری\|احمدی امیری]]، [[انسان‌شناسی - صادقی ارزگانی و احمدی امیری (مقاله)\|مقاله «انسان‌شناسی»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۲ (کتاب)\|دانشنامه امام خمینی ج۲]]، ص ۳۷۱ ـ ۳۸۴.</ref>.
خط ۴۶:		خط ۴۶:
	# ترکیب انسان از دو ساحت جسمانی و روحانی: [[خداوند]]، انسان را از ترکیب جسم و [[روح]] آفریده است. در [[اسلام]] مسأله جسم و روح توأم‌اند و از هم قابل تفکیک نیستند و لذا انسان باید جسم و روح را با هم پرورش دهد. پرورش جسم مقدمه‌ای برای پرورش روح است و این مقدمه بودن به معنای تقدم زمانی نیست، بلکه تربیت جسمانی و [[معنوی]] هر دو با هم و در کنار هم و به موازات هم هستند<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، مصاحبه با مجله ورزش، ۲۱/۵/۱۳۶۶.</ref>		# ترکیب انسان از دو ساحت جسمانی و روحانی: [[خداوند]]، انسان را از ترکیب جسم و [[روح]] آفریده است. در [[اسلام]] مسأله جسم و روح توأم‌اند و از هم قابل تفکیک نیستند و لذا انسان باید جسم و روح را با هم پرورش دهد. پرورش جسم مقدمه‌ای برای پرورش روح است و این مقدمه بودن به معنای تقدم زمانی نیست، بلکه تربیت جسمانی و [[معنوی]] هر دو با هم و در کنار هم و به موازات هم هستند<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، مصاحبه با مجله ورزش، ۲۱/۵/۱۳۶۶.</ref>
	# برخورداری انسان از فطرتی خداجو: از جمله ویژگی‌های انسان، برخورداری از فطرتی [[پاک]] و [[الهی]] است. همه [[انسان‌ها]] بر این [[فطرت]] [[خلق]] شده‌اند؛ چنان که [[آیات قرآن کریم]] نیز اشاره به این مطلب دارد<ref>سوره روم، آیه ۳۰.</ref>.		# برخورداری انسان از فطرتی خداجو: از جمله ویژگی‌های انسان، برخورداری از فطرتی [[پاک]] و [[الهی]] است. همه [[انسان‌ها]] بر این [[فطرت]] [[خلق]] شده‌اند؛ چنان که [[آیات قرآن کریم]] نیز اشاره به این مطلب دارد<ref>سوره روم، آیه ۳۰.</ref>.
	# [[انسان]] موجودی مختار و انتخاب‌گر: یکی از مسائل مهم ~~[[انسان‌شناسی]]،~~ بحث [[اختیار انسان]] می‌باشد. [[اختیار]] به معنای تصمیم‌گیری پس از سنجش می‌باشد و از زیر بناهای اصلی [[انسان‌شناختی]] توجه به نقش چشمگیر «[[گزینش]] [[آزاد]]» در فرایند [[رشد]] و حرکت تکاملی انسان است. شکل‌گیری هرگونه رشد و مهارتی در انسان باید آزادانه و آگاهانه و از روی اختیار باشد. رهبر انقلاب [[خدای متعال]] را گستراننده سفره طبیعت برای افراد انسان می‌داند که [[خداوند]] این [[مائده]] طبیعی را بالفعل، آماده و به صورت رنگین در اختیار افراد [[بشر]] قرار داده است که از آن بهره ببرند؛ لکن یک حدود و ضوابط و قواعدی را بر این [[حاکم]] می‌داند؛ که انسان اختیار دارد از این سفره عظیم [[الهی]] به صورت درست یا نادرست استفاده کند و صورت درست آن این است که انسان این سفره طبیعی الهی، این [[موهبت الهی]] را آن‌چنانی که ضوابط و قواعد الهی دستور داده است، بر طبق او [[رفتار]] کند، از حدود و ضوابط تخطی نکند، در مناطق ممنوعه قدم نگذارد<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در خطبه‌های نماز جمعه تهران در روز هجدهم رمضان، ۱۴۲۹ ـ ۳۰/ ۶/۱۳۸۷.</ref>.		# [[انسان]] موجودی مختار و انتخاب‌گر: یکی از مسائل مهم انسان‌شناسی، بحث [[اختیار انسان]] می‌باشد. [[اختیار]] به معنای تصمیم‌گیری پس از سنجش می‌باشد و از زیر بناهای اصلی [[انسان‌شناختی]] توجه به نقش چشمگیر «[[گزینش]] [[آزاد]]» در فرایند [[رشد]] و حرکت تکاملی انسان است. شکل‌گیری هرگونه رشد و مهارتی در انسان باید آزادانه و آگاهانه و از روی اختیار باشد. رهبر انقلاب [[خدای متعال]] را گستراننده سفره طبیعت برای افراد انسان می‌داند که [[خداوند]] این [[مائده]] طبیعی را بالفعل، آماده و به صورت رنگین در اختیار افراد [[بشر]] قرار داده است که از آن بهره ببرند؛ لکن یک حدود و ضوابط و قواعدی را بر این [[حاکم]] می‌داند؛ که انسان اختیار دارد از این سفره عظیم [[الهی]] به صورت درست یا نادرست استفاده کند و صورت درست آن این است که انسان این سفره طبیعی الهی، این [[موهبت الهی]] را آن‌چنانی که ضوابط و قواعد الهی دستور داده است، بر طبق او [[رفتار]] کند، از حدود و ضوابط تخطی نکند، در مناطق ممنوعه قدم نگذارد<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در خطبه‌های نماز جمعه تهران در روز هجدهم رمضان، ۱۴۲۹ ـ ۳۰/ ۶/۱۳۸۷.</ref>.
	# وجود روحیه کمال‌جویی در [[فطرت انسان]]: [[حقیقت]] این است که [[زندگی]] انسان وقتی معنا پیدا می‌کند که در راه کمال صرف شود. کسی که [[هدف]] کمال را دنبال نکند و سرمایه ارزشمند [[حیات]] و [[عمر]] را در همین مدتی که در [[اختیار]] دارد صرف خوشگذرانی کند، زندگی را ضایع کرده است.		# وجود روحیه کمال‌جویی در [[فطرت انسان]]: [[حقیقت]] این است که [[زندگی]] انسان وقتی معنا پیدا می‌کند که در راه کمال صرف شود. کسی که [[هدف]] کمال را دنبال نکند و سرمایه ارزشمند [[حیات]] و [[عمر]] را در همین مدتی که در [[اختیار]] دارد صرف خوشگذرانی کند، زندگی را ضایع کرده است.
	# وجود [[عزم]] و [[اراده]] [[قوی]] در انسان: گرچه بعضی از مکاتب برای اراده و نقش آن در [[تربیت]] انسان، چندان اهمیتی قائل نیستند و نقش اصلی را به عامل [[وراثت]] و محیط می‌دهند، ولی نقش اصلی در [[تربیت]] به [[اراده]] و تصمیم خود [[انسان]] وابسته است و اگر [[ایمان]] به اراده [[انسانی]]، در کنار [[اعتقاد]] و ایمان و [[اطمینان]] به کمک الهی واقع شود بزرگ‌ترین [[مشکلات]] به آسانی حل می‌شود.		# وجود [[عزم]] و [[اراده]] [[قوی]] در انسان: گرچه بعضی از مکاتب برای اراده و نقش آن در [[تربیت]] انسان، چندان اهمیتی قائل نیستند و نقش اصلی را به عامل [[وراثت]] و محیط می‌دهند، ولی نقش اصلی در [[تربیت]] به [[اراده]] و تصمیم خود [[انسان]] وابسته است و اگر [[ایمان]] به اراده [[انسانی]]، در کنار [[اعتقاد]] و ایمان و [[اطمینان]] به کمک الهی واقع شود بزرگ‌ترین [[مشکلات]] به آسانی حل می‌شود.
خط ۵۵:		خط ۵۵:

	== مباحث کلیدی انسان‌شناسی در جهان‌بینی الهی ==		== مباحث کلیدی انسان‌شناسی در جهان‌بینی الهی ==
	در جهان‌بینی الهی، دو مسأله کلیدی یعنی: «ابعاد وجودی انسان» و «توسعه انسانی»، از جمله مسائلی هستند که به عنوان مبانی [[انسان‌شناسی]] این [[نظام فکری]] مورد توجه هستند:		در جهان‌بینی الهی، دو مسأله کلیدی یعنی: «ابعاد وجودی انسان» و «توسعه انسانی»، از جمله مسائلی هستند که به عنوان مبانی انسان‌شناسی این [[نظام فکری]] مورد توجه هستند:

	=== ابعاد وجودی انسان ===		=== ابعاد وجودی انسان ===
خط ۷۱:		خط ۷۱:

	=== توسعه انسانی ===		=== توسعه انسانی ===
	مهمترین مبحث در ~~[[انسان‌شناسی]]،~~ توسعه انسانی است؛ زیرا ابعاد وجودی، توصیف انسان در حال ایستایی و نهایتاً [[تبیین]] ساده رفتار اوست؛ حال آنکه “توسعه انسانی”، در جریان [[تکامل]] و روند هدفمند [[نظام هستی]]، ناظر به حرکت انسان است.		مهمترین مبحث در انسان‌شناسی، توسعه انسانی است؛ زیرا ابعاد وجودی، توصیف انسان در حال ایستایی و نهایتاً [[تبیین]] ساده رفتار اوست؛ حال آنکه “توسعه انسانی”، در جریان [[تکامل]] و روند هدفمند [[نظام هستی]]، ناظر به حرکت انسان است.

	هر [[نظام فکری]]، تلقی‌ای از توسعه انسانی دارد که، متناسب و مبتنی بر تعریف او از “انسان” و “توسعه” است در جهان‌بینی الهی که از منظر [[کرامت]] و تعالی به انسان می‌نگرد و سیر و سلوک او را حتی تا خلیفة‌اللّهی ترسیم می‌کند، ابعاد وجودی او به شکل متوازن و متناسب [[رشد]] و توسعه می‌یابد. بنابراین لازم است در ارزیابی توسعه انسانی، سه دسته شاخص که هر کدام ناظر به یکی از ابعاد سه‌گانه وجودی اوست، مدّنظر قرار گیرد. این شاخص‌ها عبارت‌اند از:		هر [[نظام فکری]]، تلقی‌ای از توسعه انسانی دارد که، متناسب و مبتنی بر تعریف او از “انسان” و “توسعه” است در جهان‌بینی الهی که از منظر [[کرامت]] و تعالی به انسان می‌نگرد و سیر و سلوک او را حتی تا خلیفة‌اللّهی ترسیم می‌کند، ابعاد وجودی او به شکل متوازن و متناسب [[رشد]] و توسعه می‌یابد. بنابراین لازم است در ارزیابی توسعه انسانی، سه دسته شاخص که هر کدام ناظر به یکی از ابعاد سه‌گانه وجودی اوست، مدّنظر قرار گیرد. این شاخص‌ها عبارت‌اند از: